You are on page 1of 7

Frat niv. Fen ve Mh. Bil.

Dergisi 20 (1), 109-115, 2008

Science and Eng. J of Frat Univ. 20(1), 109-115, 2008

Harmoniklerin Reaktif G Kompanzasyon Sistemlerine Etkilerinin ncelenmesi ve Simlasyonu


1

Adnan KAK LL 1, Koray TUNALP2 ve Mehmet SUCU3


Marmara niversitesi Teknik Eitim Fak. Elektrik Eitimi Blm Gztepe Kamps 34722 Kadky/ stanbul 2 Marmara niversitesi Teknik Eitim Fak. Mekatronik Eitimi Bl. Gztepe Kamp. 34722 Kadky/ stanbul 3 1-1332 Thurlow Street Vancouver,BC V6E1X6 Kanada kakilli@marmara.edu.tr
(Geli/Received: 19.03.2007; Kabul/Accepted: 16.07.2007)

zet: Bu almada, elektrik enerji sistemlerinde oluan harmoniklerin reaktif g kompanzasyon sistemlerine
olan etkileri incelenmitir. rnek olarak ele alnm harmonik barndran bir elektrik enerji sisteminin modeli MATLAB/SIMULINK program ile oluturulmutur. Bu sisteme, ncelikle klasik kompanzasyon sistemi uygulanm, daha sonra filtreli kompanzasyon sistemi uygulanarak bunun sistem zerinde oluturduu etkiler incelenmi, sonular zerinde yorumlar yaplmtr.
Anahtar Kelimeler: Harmonik, Kompanzasyon, Filtre, Simlasyon.

The Effects of Harmonics on Reactive Power Compensation Systems Investigation and Its Simulation Abstract: In this study, effects of harmonics occured in the electric power system are examined on the reactive
power compensation systems. The sample electrical enegy system which has harmonic is modeling with MATLAB/SIMULINK. First off all classical reactive power compensation system is applied to this system. After that filtered reactive power compensation system is applied and effects on the system are examined, results are explained.
Keywords: Harmonic, Compensation, Filter, Simulation.

1.Giri Elektrik enerjisini reten, ileten ve datan kurulularn amac; kesintisiz, ekonomik ve kaliteli bir hizmeti tketicilerine sunmaktr. Elektrik enerji sistemlerinde kalite sz konusu olunca, sabit ebeke frekansnda; sabit ve sinsoidal biimli u geriliminin salanmas anlalmaktadr. Ancak bu tr enerji pratikte bir takm zorluklarla salanabilir. G sistemine balanan baz elemanlar ve bunlarn yol at olaylar sebebiyle tam sinsoidal dalga eklinden sapmalar olabilmektedir. Tam sinsoidal dalga eklinden sapma, genellikle harmonik ad verilen bileenlerin ortaya kmas ile ifade edilir ve buna sebep olan etkenlerin banda ise manyetik ve elektrik devrelerindeki dengesizlikler gelir. Yar iletken elemanlarn yaps gerei ve sanayide kullanlan baz dorusal olmayan yklerin (g elektronii elemanlar, ark frnlar, v.b.) etkisiyle, akm ve gerilim dalga biimleri periyodik olmakla birlikte temel sinsoidal dalga ile frekans ve genlii farkl dier sinsoidal dalgalarn toplamndan meydana gelmektedir. Temel frekans dndaki sinsoidal dalgalara harmonik ad verilir. Bu dalgalar, Fourier analizi yardmyla temel frekans ve dier frekanslardaki bileenler cinsinden ifade edilebilir. Bu analiz ile sinsoidal dalga ekline sahip olmayan dalgalar, frekanslar farkl sinsoidal dalgalarn toplam eklinde matematiksel olarak yazlabilir. Bu sayede harmoniklerin analizi kolaylkla yaplabilir. Harmonikler g sistemlerinde; kayplarn art, gerilim dmlerinde art, rezonans olaylar, g faktrnn deimesi v.b. teknik ve ekonomik problemlere yol aar.

A.Kakilli, K.Tunalp ve Mehmet Sucu

2. Harmoniklerin Matematiksel Analizi Harmonikler fonksiyonun Fourier Analizi ile genlik ve frekanslar farkl (temel dalga frekansnn tam katlar) olan sonsuz sayda sinsoidal dalgann toplam eklinde yazlabilir. Herhangi bir periyodik dalgann Fourier serisine alabilmesi iin Dirichlet koullar olarak bilinen koullarn salanmas gerekir. Elektrik enerji sistemlerindeki dalga ekilleri her zaman bu koullar saladndan Fourier bileenlerinin elde edilmesi mmkndr [1,2]. 3. Toplam Harmonik Bozulma (THD) Sistemdeki harmoniklerin snrlandrlmasn amalayan standartlarda ok yaygn olarak kullanlan Toplam Harmonik Bozulma (THD), akm ve gerilim iin ayr ayr tanmlanmaktadr. Gerilim iin,

4. Harmoniklerin Kompanzasyon Tesislerine Etkisi Harmonikler nedeniyle oluan gerilim ve akm dalga ekilerinin bozulmasndan en ok etkilenen, g faktr dzeltilmesinde kullanlan kompanzasyon sistemleridir. Endstriyel g sistemlerinde harmonik problemlerinin ilk belirtilerinden biri kompanzasyon sisteminde oluan arzadr. Kompanzasyon sistemlerinde en nemli problem ar akmlardr. Dier bir problem de geriliminin tepe deerinin oluturduu yaltm zorlanmasdr [1,2]. Temel bileendeki deeri,
XC = 1 = 1 2fC

(3) reaktans,
n.

olan kapasitif mertebesinde;


X Cn = XC n

harmonik

V
THDV =
n=2

2 n

(4)

V1

(1)

eklindedir. Akm iin ise,

I
THD I =
n=2

2 n

I1

(2)

deerini alr, yani harmonik mertebesi bydke kapasitif reaktans klr. Bu nedenle kondansatrler harmonik frekanslarnda daha byk akmlar ekerler ve ar yklenirler. n . harmonik iin Vn harmonik gerilimi altnda kondansatrn ektii akm;
In = Vn = nCVn X Cn

eklinde tanmlanabilir. Burada, THDV , gerilimdeki toplam harmonik bozulma; THD I , akmdaki toplam harmonik bozulma; Vn , devreye uygulanan gerilimin n inci mertebedeki harmoniinin etkin deeri; I n , devreden geen akmn n inci mertebedeki harmoniinin etkin deeri; V1 , devreye uygulanan gerilimin temel frekanstaki etkin deeri; I1 , devreden geen akmn temel frekanstaki etkin deeridir. Akm ve gerilim iin tanmlanan THD deerleri genel olarak yzde cinsinden ifade edilirler dolaysyla 1 ve 2 denklemlerinden elde edilen sonular 100 ile arplarak sistemin yzde THD deerleri elde edilir [3].

(5)

deerini alr. Bir kompanzasyon sisteminin ularndaki gerilim,


v = V1m sin t + V2 m sin 2t + V3m sin 3t + ... + Vnm sin nt

(6)

eklinde olduunda bu durumda kompanzasyon sisteminden akacak olan akm,


i = V1m C sin (t + 90) + V2 m 2C sin (2t + 90) +

V3m 3C sin (3t + 90) + ... + Vnm nC sin(nt + 90) (7)

olur. Buradan grlmektedir ki akmdaki harmoniklerin frekans gerilimdeki harmoniklerin frekansndan daha byktr. rnein, akmdaki dalgalanma gerilimdeki

110

Harmoniklerin Reaktif G Kompanzasyon Sistemlerine Etkilerinin ncelenmesi ve Simlasyonu

dalgalanmaya gre n . harmonik iin n kat daha byktr [4-6]. Ayrca n. mertebede ki bir harmonik akm sistemde paralel veya seri rezonansa yol aabilir. Seri rezonans; sistem transformatr ve kompanzasyon sistemi arasnda meydana gelebilir ve n. harmonikdeki akmn genliinin ykselmesine sebep olur. Paralel rezonans ise sisteme bal ykler ile kompanzasyon sistemi arasnda meydana gelebilir ve n. harmonikdeki gerilimin ykselmesine sebep olur. Bu akm ve gerilim deeri snmay ve dielektrik zorlanmay arttrarak kondansatr gruplarnn mrlerini azaltr. Kompanzasyon tesislerinin tasarmnda bu durumlarn gz nne alnmas gereklidir [7]. 5.Harmoniklerin Kompanzasyon Tesislerine Etkisinin Azaltlabilmesi in Filtreli Kompanzasyon Kullanm Harmonikler kondansatrlerin performansn drmekte ve mrlerini azaltmaktadr. Bu olumsuz etkileri azaltabilmenin en pratik ve en ekonomik yolu kompanzasyon sistemine seri endktans balamaktr. Bu ynteme ait prensip ema ekil 1de verilmitir. Bylece, harmonikli akmlara kar seri endktans sayesinde yksek empedans gsterilerek harmoniklerin kompanzasyon sistemine gemesi nlenmekte ve bu seri endktansla kompanzasyon sisteminin kapasitans bir filtre grevi grerek harmoniklerin etkinliini azaltmaktadr [7].
Transformatr

Bunlarn en nemlisi vermektir [7]. Bu faktr;


p= XL XC

faktrne

karar

(8)

Seri Endktans

eitliinden belirlenmektedir. Burada; X L ,kompanzasyona seri balanacak olan endktansn temel frekanstaki endktif reaktans ( ) ve X C , kompanzasyon sisteminin temel frekanstaki kapasitif reaktansdr ( ). p faktr sistemde etkin olan harmonik derecesine gre seilmelidir. rnein; 50 Hz ebeke frekansl sistemde 3. harmonik baskn ise, bu sistemi 189 Hz de rezonansa getirecek (endktans ve kopman-zasyon sistemi arasndaki seri rezonans) p deeri %7 olan endktanslar seilmelidir, sistemde 5. harmonik baskn ise, bu sistemi 210 Hz de rezonansa getirecek p deeri %5,67 olan endktanslar seilmelidir. Burada ama; rnein 3. harmonii baskn olan sistemde sistemi 3. harmoniin frekans olan 150 Hz de rezonansa getirilirse bu durumda 3. harmoniin btn genlii kompanzasyon sistemine akacaktr, bu da kompanzasyon sistemine zarar verecektir. Bu yzden sistem, sistemde mevcut olan baskn harmoniin frekansna yakn frekanslarda rezonansa getirilmekte ve bylece sistemde baskn olan harmoniin genlii nemli lde azaltlmaktadr. Bu baskn olmayan dier harmonik mertebeleri zerinde de etki gstereceinden sistemdeki THD seviyesi nemli lde decektir. Yukarda bahsedilen 3. harmonik iin 189 Hz, 5. harmonik iin 210 Hz deerleri zamanla uygulamadan kazanlan tecrbelerden elde edilmi verilerdir [7-9]. Kondansatr ularndaki gerilim;

Lineer Ykler

Lineer Olmayan Ykler

VC =

C C

C C Kompanzasyon Sistemi

V 1 p

(9)

ekil 1. Kompanzasyon sistemine seri endktans balamak

ile hesaplanabilir.Burada; V ,ebeke gerilimidir (V). ebeke gerilimi 400 V olan bir sistemde p deeri % 5.67 olan bir endktans seilmise, bu durumda kapasitanslarn gerilimi 425 V seilmelidir. Ancak, 425 Vda alabilecek

Bu sistemler tesis edilirken seilecek olan endktanslara, her firmann kendi endktanslar iin hazrlad tablolara baklarak karar verilmektedir. Bu seim iin baz kriterler vardr.

111

A.Kakilli, K.Tunalp ve Mehmet Sucu

ekilde seilen kapasitanslar zerlerinde yazl olan reaktif gc bu gerilim altnda verebilirler. Eer kapasitanslar daha dk gerilim ile alrlar ise yeni gleri;

olduu kabul edilmitir. (Tablo 1). rnek olarak alnan elektrik enerji sisteminde yklerin dengeli olarak fazlara datld kabul edilmitir.
Tablo 1. rnek elektrik tesisindeki lineer olmayan yklere ait akm genlikleri

V Q2 = 2 Q1 V 1

(10)

ile hesaplanmaldr. Burada; Q1 ,kompanzasyon sisteminin nominal alma gerilimi altnda retecei reaktif g (VAr); Q2 ,gerilimin deimesi sonucunda kompanzasyon sisteminin retecei reaktif g (VAr); V1 , kompanzasyon sisteminin nominal alma gerilimi (V); V2 , deien gerilimin deeridir (V). Ayrca kompanzasyon sistemi, seri bal reaktrlerin tkettii
Q L = 3I 2 X L

Akmdaki Harmonik Derecesi Genlii (A)

I1 768

I3 250

I5 150

I7 95

I9 60

I11 25

I13 5

Lineer Olmayan Ykler 380 V 350 kVA cos =0,75 50 Hz

10 / 0,4 kV 630 kVA / 50 Hz

Lineer Ykler Kompanzasyon Sistemi 30 kVAr x 5 Kademe

ekil 2. rnek elektrik tesisi

(11)

reaktif gcnden kadar daha az reaktif g sisteme verecektir [9]. Burada; QL ,seri endktanslarn tkettii reaktif g (VAr); I ,seri endktans zerinden akan akm (A); X L ,seri endktansn temel frekanstaki endktif reaktansdr ( ). 6. Harmoniklerin Kompanzasyon Sistemi zerindeki Etkilerine Ait Simlasyon rnei Bu blmde, rnek olarak alnan harmonik barndran bir elektrik enerji sistemi zerine, g katsaysn dzeltmek iin nce kompanzasyon sistemi kurulmu ve harmoniklerin tesise etkileri incelenmitir. Daha sonra harmoniklerin sistem zerindeki etkilerinin azaltlabilmesi iin kompanzasyon sistemine seri endktans balanarak sistemin bu durumdaki davran incelenmitir. Bu inceleme, sistemin akma ve gerilime ait THD deerleri zerinde MATLAB v6.5 program kullanlarak yaplmtr [10]. 6.1. rnek sistem Simlasyonu yaplacak her iki filtre sistemi, ekil 2de tek hat emas ve elektriksel byklkleri verilen sistem zerinde uygulanmtr. Bu sistemdeki lineer olmayan ykler akm kayna ile modellenmitir. Sistemde 3., 5., 7., 9., 11., ve 13. harmoniklerin

rnek elektrik enerji sisteminin MATLABde hazrlanm simlasyon devresi ekil3de verilmitir. Bu simlasyon devresinde, lm Blou, A Faz Lineer Olmayan Ykler, B Faz Lineer Olmayan Ykler ve C Faz Lineer Olmayan Ykler isimli bloklar birer kapal bloktur. lm Blou isimli kapal bloun ierisinde gerekli olan btn byklkleri (her fazn ayr ayr akm ve gerilimi, akm ve gerilime ait THD byklkleri, akm ve gerilime ait FFT deerleri, v.b.) lmek mmkndr. Bu blok istenildii taktirde her trl lm yapacak ekilde gelitirilebilir. Sistemin, akm iin THD grafii ekil 4de ve gerilim iin THD grafii ekil 5de verilmitir.
A B C a b c A B C

3 Fazli T ransformatr

lm Blogu

Li neer Ykler

3 Fazli Kaynak

C Fazi Lineer Olmayan Yk B Fazi Lineer Olmayan Yk A Fazi Lineer Olmayan Yk

ekil 3. rnek elektrik tesisinin MATLABde hazrlanan simlasyon devresi

ekil 4 ve ekil 5de akma ve gerilime ait THD deerleri grlmektedir. Buna gre; akmdaki THD deeri %40 mertebelerinde, Gerilimdeki THD deerleri ise % 6.5 mertebelerindedir. Bu deerler, IEEE standardlarna gre kabul

112

Harmoniklerin Reaktif G Kompanzasyon Sistemlerine Etkilerinin ncelenmesi ve Simlasyonu

edilebilen snrlar olan akm iin % 5, gerilim iin %3 mertebelerinin olduka stndedir.
A B C

A B C

a b c

A B C

3 Fazli T ransformatr

lm Blogu

Lineer Ykler

3 Fazli Kaynak

Kompanzasyon Sistemi

C Fazi Lineer Olmayan Yk B Fazi Lineer Olmayan Yk A Fazi Lineer Olmayan Yk

ekil 6. rnek elektrik tesisine kompanzasyon sisteminin uygulamas

ekil 4. A faz akmnn THD deeri

ekil 7 ve ekil 8de sisteme kompanzasyon ilave edildikten sonraki akma ve gerilime ait THD deerleri grlmektedir. Buna gre; akmdaki THD deeri %81 mertebelerine, Gerilimdeki THD deerinin ise %13 mertebelerine kt grlmektedir. Bu kabul edilebilen snrlarn ok zerindeki deerlerdir. Buradan grlmektedir ki, harmonik barndran bir sisteme kompanzasyon sistemi eklendiinde sistemdeki mevcut harmonik mertebeleri katlanarak artmtr. Bunun sebepleri, kompanzasyon sisteminin yksek frekanslardaki harmonikli akmlara ok dk empedans gstererek bu akmlarn genliklerinin artmasna

ekil 5. A faz faz-ntr geriliminin THD deeri

6. 2. rnek sisteme kompanzasyon sisteminin eklenmesi Sistemin mevcut g katsays 0,75dir. Bu deeri 0,95e kartabilmek iin gerekli olan kondansatr gc, 145.223 kVAr olarak hesaplanmtr. Bu deer, standart kondansatr g deerleri gz nne alndndan bundan sonraki hesaplamalarda 150 kVAr olarak alnmtr. Bu kapasitif g 5 kademeli bir kompanzasyon sistemi ile karlanacaktr. Bu deerdeki kapasitanslarn sisteme balanm durumunun MATLAB programnda hazrlanm simlasyon devresi ekil 6da verilmitir. Bu simlasyon devresinin altrlmas sonucunda sisteme kompanzasyon uygulandktan sonra, akm iin THD grafii ekil 7de ve gerilim iin THD grafii ekil 8de verilmitir.

ekil 7. Kompanzasyon sistemi uygulandktan sonra A faz akmnn THD deeri

ekil 8. Kompanzasyon sistemi uygulandktan sonra A faz faz-ntr geriliminin THD deeri

113

A.Kakilli, K.Tunalp ve Mehmet Sucu

neden olmas ve sistemde meydana gelen rezonans olaylardr. Bu sebeplerden dolay harmonik barndran bir sistemde kompanzasyon tesisi kurulmas gerektiinde bu sistemde bildiimiz klasik kompanzasyon sisteminin kullanlmas ok sakncaldr. Bu durumda en iyi zm filtreli kompanzasyon (seri endktans balanm kompanzasyon) sistemleridir. 6.3. rnek sisteme filtreli kompanzasyon sisteminin uygulanmas Kompanzasyon sistemine seri endktans balama ilemi, harmonik barndran sistemlerdeki harmoniklerin azaltlabilmesi iin uygulamada en ok kullanlan uygulamalardan birisidir. Bunun en nemli sebepleri, uygulanmasnn kolay ve maliyetinin dk olmasdr. Harmonikli bir sistemde harmoniklerin varl ou zaman kompanzasyon sistemine verdii zararlarla anlalr. O yzden bu yntem, harmoniklerin kompanzasyon sistemi zerindeki etkilerini de azalttndan olduka yaygn olarak kullanlmaktadr. Bu ynteme gre; sistemdeki kompanzasyon sisteminin deerlerine baklarak firmalar tarafndan oluturulan endktans seim tablolarndan uygun endktans deerleri seilerek kompanzasyon sistemine seri balanmaldr. rnek sistemin kapasitif g ihtiyac 145,223 kVAr deerindedir. Bu deer, standart kondansatr glerinin tam kat olan 150 kVAr deerine tamamlanarak 5 kademeli bir kompanzasyon sistemi kurulmutur. Bu kompanzasyon sistemi, reaktif g kontrol rlesi ile kumanda edilmektedir. Buna gre her bir kademenin kondansatr gc 30 kVArdir. rnek sistem tam yk durumu iin modellendiinden kompanzasyon sistemindeki tm kademelerin devrede olduu duruma gre filtre uygulanmtr. rnek sistemdeki harmonik mertebelerinden genlik deeri en yksek olan harmonik 3. harmonik olduundan bu sistem iin p deeri % 7 olan endktanslar seilmelidir. Sistemdeki kondansatrler 440 Vda alacak ekilde seilmitir. Buna gre endktanslarn deeri 1,53 mH olmaktadr. Bu deerdeki endktanslar, her bir faz iin ayr olmak zere kompanzasyon sistemine seri balandnda bu filtre

gerekletirilmi olur. Bu sisteme ait MATLAB programnda hazrlanm simlasyon devresi ekil 9da verilmitir. ekil 9daki simlasyon devresinin altrlmas sonucunda sistemin filtre uygulandktan sonra, akm iin THD grafii ekil 10da ve gerilim iin THD grafii ekil 11de verilmitir.
A B C a b c A B C

3 Fazli Transformatr

lm Blogu

Lineer Ykler

3 Fazli Kaynak

C Fazi Lineer Olmayan Yk B Fazi Lineer Olmayan Yk A Fazi Lineer Olmayan Yk

Seri Endktans Bagli Kompanzasyon Sistemi

ekil 9. rnek elektrik tesisinin kompanzasyon sistemine seri endktansn uygulanmas

ekil 10. Kompanzasyon sistemine seri endktans balandktan sonra A faz akmnn THD deeri

ekil 11. Kompanzasyon sistemine seri endktans balandktan sonra A faz faz-ntr geriliminin THD deeri

Kompanzasyon sistemine seri endktans balandktan sonra sistem akmnn THD deeri % 8 mertebelerine, gerilimin THD deeri % 6 mertebelerine dmtr. Bu deerler yine kabul edilebilen snrlarn zerindedir ancak bu tr filtrelerin avantajlar, maliyetlerinin dk olmas, uygulanmasnn kolay olmas ve sonularnn tatminkar olmasdr.

114

Harmoniklerin Reaktif G Kompanzasyon Sistemlerine Etkilerinin ncelenmesi ve Simlasyonu

7. Sonular ve neriler Yaplan simlasyonlarda grlmtr ki, harmonik barndran bir sisteme klasik kompanzasyon sistemi uygulandnda sistemdeki harmonik mertebelerinin katlanarak artt grlmtr. Bunun sebepleri, kompanzasyon sisteminin yksek frekanslardaki harmonikli akmlara ok dk empedans gstererek bu akmlarn genliklerinin artmasna neden olmas ve sistemde meydana gelen rezonans olaylardr. Bu nedenlerden dolay artan harmonikli akm ve gerilim seviyeleri kompanzasyon sisteminde snma ve dielektrik zorlanmaya neden olarak kondansatrlerin mrlerini azaltmakta ve patlamalarna neden olmaktadr. Bu sebeplerden dolay harmonik barndran bir sistemde harmoniklerin mevcudiyeti ve etkileri en fazla kompanzasyon sistemlerinde hissedilmektedir. Harmonikli bir sistemde kompanzasyonun meydana getirdii olumsuz etkilerin azaltlabilmesinin en ekonomik ve uygulamas kolay olan yolu kompanzasyon sistemine seri endktans balama (filtreli kompanzasyon) 8. Kaynaklar
1. 2. 3. zmirliolu, I.(1990). Fourier Serileri ve Laplace Dnmleri. Marmara niversitesi Matbaa Eitimi Blm, stanbul. Eralp, F.,Y. (1985). Mhendisler in Fourier Yntemi le Dalga Analizi. Nur Ofset Matbaas, stanbul. Kocatepe, C.; Uzunolu, M. (2001). Harmoniklerin Snrlanmas ve Harmonik Standartlar. Kaynak Elektrik Dergisi, Say:150. Karaka, A. (2000). Harmonikli Devrelerde G Kompanzasyonu. Yksek Lisans Tezi, Yldz Teknik niversitesi Fen Bilimleri Enstits, stanbul. Arrillaga, J., Smith, B.C., Watson, N.R., Wood, A.R. (1997). Power System Harmonics. John Wiley&Sons, USA.

ilemidir. Bu sistemin sylenebilecek en olumsuz yan harmonik mertebelerini istenen deerlere tam olarak ekememesidir. Dier bir olumsuz yan ise bu endktanslar kompanzasyon sisteminin ularndaki gerilimin ykselmesine sebep olmaktadr, bu sebepten sistem iin seilen kapasitanslar ebeke geriliminden daha byk gerilim deerlerine dayankl olmaldr. Bu sistemin olumlu yanlar ise; ncelikle maliyeti ok dktr, mevcut sistemlere kolayca monte edilebilir, sistemdeki rezonans riskini azaltr. Bu yntem uygulamada ok sk kullanlan bir yntemdir. Harmoniklerin kompanzasyon sistemine etkilerini azaltmada ve harmonikleri bastrmada en ekonomik ve uygulanmas en kolay olan kompanzasyon sistemine seri endktans balama ileminin, kompanzasyon tesisi kurma zorunluluu gibi zorunlu hale getirilmesi uygun grlmektedir. Eer bu filtre sistemdeki harmonikler seviyelerini bastrmada yeterli olmuyorsa sistem incelenerek dier harmonik filtre eitleri (pasif, aktif, hibrid) sisteme uygulanabilir.

4.

5.

Akn, B. (2001). Sinsoidal Olmayan ebekelerden Beslenen Lineer Olmayan Yklerde, Harmonik Akm ve Gerilimlerin G Faktr zerine Etkilerinin ncelenmesi. Yksek Lisans Tezi, Yldz Teknik niversitesi Fen Bilimleri Enstits, stanbul. 7. Sucu, M. (2003). Elektrik Enerji Sistemlerinde Oluan Harmoniklerin Filtrelenmesinin Bilgisayar Destekli Modellenmesi ve Simlasyonu. Yksek Lisans Tezi, Marmara niversitesi Fen Bilimleri Enstits, stanbul. 8. Hilkar Elektroteknik Ltd. ti., http://www.hilkar.com 9. Erkan, E. (1996). Nonlineer Yklerde G Faktrnn yiletirilmesi. Yksek Lisans Tezi, Marmara niversitesi Fen Bilimleri Enstits, stanbul. 10. MATLAB, http://www.mathworks.com

6.

115