Вы находитесь на странице: 1из 71

Razvoj krivinog procesnog prava u Bosni i Herceegovini

Historijski

pregled razvoja krivinog procesnog prava u pravilu obuhvata tri modela krivinog postupka i to: Akuzatorski ili optuni model Inkvizitorski ili istrani model Mjeoviti ili akuzatorsko-inkvizitorski model

Porijeklom

ovaj model postupka potie iz orijentalnog prava te biva oblikovan u staroj Grkoj i Rimu. U Rimu se odrava do treeg (III) stoljea kada isezava da bi ponovno postao vladajuom procesnom formom u VI i VII stoljeu u dravama stvorenim na ruevinama Rima zadravajui se sve do XIII stoljea, kada ustupa mjesto inkvizitorskom postupku,

osim

u Engleskoj gdje se ouvao trajno da bi krajem XVIII stoljea preao u kontinentalnu Evropu.

Osnovne

vanosti akuzatorskog postupka su: - ima karakter spora izmeu dvije ravnopravne stranke pred sudom, ... - spor pred sudom pokree tuilc (lat. accusator). nemo iudex sine acctore ili (nema postupka bez tuioca), ...

teret dokazivanja (lat. onus probandi) lei na tuiocu, ... - tri krivinoprocesne funkcije : funkcija gonjenja, funkcija odbrane, funkcija presuenja. Ukoliko tuilac ne dokae svoje tvrdnje, sud je optuenog oslobodio od optube.

Inkvizitorski

postupak kao suprotnost akuzatorskom krivinom postupku dobiva svoj konani izgled tokom XIII stoljea uz napomenu kako je dugo vremena postojao uporedo sa akuzatorskim postupkom. Do XV stoljea ovaj krivini postupak postaje vodei model krivinog postupka u tadanjoj Evropi osim u Engleskoj.

Osnovne

vanosti ovog modela krivinog postupka

su: - pokretanje postupka je u rukama subjekta koji istovremeno obavlja i funkciju presuenja,... - dva dijela postupka: istraga (lat. Inquisitio) i suenje, ... Zapisnici o poduzetim procesnim radnjama i odlukama inili su spis predmeta, ...

sud u svojim rukama pored presuenja dri i funkciju optube, kao i funkciju odbrane,... -za vrijeme istrage osumnjieni je mogo iznijeti svoju odbranu koju je meutim morao dokazati,... -priznanje osumnjienog smatralo se kraljicom dokaza (lat. Regina probationum).

suenje je u pravilu bilo tajno pismeno i nekontradiktorno a optueni istom nije mogao niti prisustvovati, dok su odluke donoene uz posredno izvoenje dokaza,...

Drutvena,

politika, ekonomska i filozofska klima nakon Francuske revolucije (1789.), otvara prostor treem tipu postupka koji nije bio samostalni procesni oblik ve mjeavina akuzatorskih i inkvizitorskih elemenata.

Prototip

gotovo svih savremenih mjeovitih krivinih postupaka odreen je u nekadanjem francuskom Zakonu o krivinoj istrazi iz 1808. Osnovne vanosti ovog modela krivinog postupka su:

1.

Odvojene funkcije krivinog gonjenja, odbrane i presuenja,... 2. Primjena osnovnih krivinoprocesnih naela na glavnom pretresu, (kontradiktornost, javnost, usmenost, neposrednost),

3.

Na glavnom pretresu pored suda uestvuju i stranke,...

4.

Sud donosi presudu na temelju dokaza koji su izneseni na glavnoj raspravi,... 5. Pravo stranaka da ispituju svjedoke i vjetake na glavnom pretresu,...

6.

Podjela postupka na pripremni stadij, odnosno istragu, stadij optuivanja i stadij glavnog pretresa s donoenjem presude,... 7. Primjena naela oficijelnosti krivinog gonjenja...

8.

Pripremni postupak je tajan jer mu ne mogu prisustvovati ne samo graani veu u mnogim dravama sa ovim oblikom postupka ne susreu se ni sami uesnici u krivinom postupku,...

9.

Pravo suda da na glavnoj raspravi ispituje svjedoke ili vjetake ... itd.

Prva

etapa nasljeivanje pravnih propisa bive Jugoslavije donoenjem Uredbi sa zakonskom snagom ...

Druga

etapa donoenje novog kriinog zakonodavstva u FBIH (Krivino zakon FBiH, Zakon o krivinom postupku FBiH i Zakon o izvrenju krivinh sankcija u FBiH) 1998. god. U RS-oj ova etapa poinje ogranienim izmjenama i dopunama kriinog zakonodavstva ex Jugoslavije tokom 1997. godine,

Brko

Distrikt donosi Krivini zakon i Zakon o krivinom postuoku tokom 2000. godine.

Trea

etapa zapoinje donoenjem Zakona o Sudu BiH 2000. godine, da bi potom 2002. dolo i do osnivanja Tuilatva BiH. Konno kao posljedica iroke reforme sistema krivinog pravosua u BiH usljedilo je 2003.

Znaajno

je napomenuti da je dolo do temeljnih promjena u sistemu krivinog pravosua i krivinom zakonodavstvu Cilj promjena se moe predstaviti kao: -efikasnija borba protiv rastueg kriminaliteta,...

-ugraivanje

novih metoda -ubrzanje krivinog postupka -pojednostaljivanje krivinog postupka -zatita prava i sloboda ovjeka i -harmonizacija krivinopravnih propisa u BiH.

tim u vezi, zakoni o krivinom postupku BiH: A) naputaju koncept istranog sudije i voenje istrage povjeravaju tuiocu koji svoje aktivnosti mora preduzimati u skladu sa ZKP.

B)Predviaju

funkciju sudije za prethodni postupak, koji u stadiju istrage odluuje o primjeni mjera procesne prirode.

C)propisuju

posebne istrane radnje, koje poznaju mnogi savremeni krivinoprocesni sistemi: nadzor i tehniko snimanje telekomunikacija... pregled kompjuterskih baza... nadzor i tehniko snimanje prostora... Praenje...

Cilj

ovih mjera jeste otkrivanje strukture i metoda postupanja u okviru organizovanog kriminaliteta... D)podstiu efikasnost krivinog postupka posebnim mjerama... E) ureuju mjere za ubrzanje i pojednostavljivanje krivinog postupka,...

postavljaju se vremenski okiri za trajanje pritvora u toku cijelig krivinog postupka... E)propisuju uslove za liavanje slobode i odreivanje pritvora, te ograniavanje prava na privatnost,... F)reguliu konsesualne oblike krivinog postupka kroz ustanove pregovaranja o krivnji i dr...

G)sadre

odredbe o zatiti svjedoka,... H)naglaavaju naelo kontradikornosti na glavnom pretresu...

i)predviaju

pravila za odvijanje postupka protiv pravnih osoba/lica, ... J) otvaraju put harmonizaciji krivinih propisa u BiH ... i dr.

K)uvruju

proces usklaivanja sa meunarodnim standardima o ljudskim pravima i vladavini zakona, te ...

OSNOVNA NAELA

Krivinoprocesnim

naelima utvruju se prava i dunosti krivinoprocesnih subjekata, odvijanje krivinog postupka i odreuje priroda krivinoprocesnih ustanova. Naela predstavljaju opta pravila pri ukvrivanju krivinog postupka i njegovog funkcionisanja.

Naela

se primjenjuju u toku krivinog postupka, s tim to nije mogue u svakoj procesnoj situaciji obezbjediti djelovanje svih naela.

Zakonitost

postupanja kae da se krivina sankcija moe izrei ... Samo u postupku koji je pokrenut i sproveden... Zakonitost postupanja odnosi se kako na primjenu normi materijalnog krivinog prava, a tako isto i na...

To

znai da samo ona sudska odluka moe biti zakonita kojoj je prethodno zakonito proveden postupak u kome je ...

Zakonitost

postupanja ne iskljuuje analogiju, koja je... Analogija je mogua samo u odreenim granicama, a iskljuena je...

obzirom na znaaj zakonitosti dunost je suda, javnog tuioca i organa unutranjih poslova da...

Zakonitost

je opti princip naeg pravnog sistema u cjelini. Zakonitost znai da se krivcu...

Funkciju

krivinog gonjenja ostvaruje odreeni dravni organ (ex officio ili po slubenoj dunosti) u dravnom, odnosno javnom...

Znai

da je tuilac duan preduzeti krivino gonjenje ako su ispunjeni zakonski uslovi, bez obzira na njegov stav o tome da li je... Tuilac ima prao da odustane od krivinog gonjenja, ako smatra...

Mogunost

tuioca da raspolae krivinopravnim zahtjevom i tako promjeni svoj stav naziva se naelo mutabilitea.
ovom naelu, naelo imutabiliteta, tuilac ne moe odustati od krivinog gonjenja ve mora...

Suprotno

Krivini

postupak se pokree i vodi samo po zahtjevu ...(lat. nemo iudex sine actore).

Ovo

naelo omoguava strankama (tuiocu i osumnjienom odnosno optuenom) da pred sudom ... (lat. audiatur et altera pars).

Naelo

utvrivanja materijalne istine /o nevinosti ili krivnji lica/osobe protiv koje se vodi krivini postupak nije samo jedno od najanih krivinoprocesnih naela, ve je ...

Krivini

postupak u BiH je protkan/proet tradicionalnim shvatanjem doktrine mjeovoitog tipa krivinog postupka u smislu da prije donoenja odgovarajue obavezujue sudske odluke treba utvrditi istinu o tome da li je...

Ovo

naelo je u neposrednoj vezi sa naelom utvrivanja materijalne istine u ... Znaaj ovog naela je u tome da sud ocjenjuje ...

tj. prema slobodnom uvjerenju ocjeni dokaze u ...

Naelo

neposrednosti ogleda se u zahtjevu da izlaganja stranaka, izvoenje dokaza, i sve druge radnje potrebne za...

Naelo

neposrednosti se moe posmatrati

u... Formalna neposrednost ili nposrednost u ... ili Materijalna neposrednost ili neposrednost u ...

Naelo

usmenosti se odnosi na... Suprotno naelu usmenosti zastupljeno je naelo pismenosti.

Naelo

usmenosti na glavnom pretresu znai naroio slijedee: Sav procesni materijal na kojem sud zasniva presudu mora se na glavnom pretresu iznijeti u usmenom obliku, Tuilac i optueni svoje izjave daju usmeno Tuilac ita optunicu na ...

Dokazni

postupak je usmen Zavrne rijei tuioca, oteenog i branioca i optuenog su ..., Usmena izlaganja se unose u zapisnik Izreka presude e se uvijek javno proitati i ukratko e se izloiti razlozi za odreenu presudu, Sjednica vijea u drugostepenom postupku

poinje izlaganjem podnosioca albe, a nakon toga druga strana izlae odgovor na albu, Na pretres pred vijeem apelacionog odjeljenja primjenjuju se odredbe ... vrijednost naela usmenosti jeste u tome da ono doprinosi ... idr.

svakom racionalnom organizovanom krivinom postupku, koji trai da se odluka o krivnji i izricanju krivinopranih sankcija temelji na potpuno utvrenom injeninom stanju i pravilnoj primjeni pravne norme, odnos izmeu izvrioca krivinog djela i drave kojoj pripada monopol kanjavanja mora urediti tako da se taj monopol primjenjuje pravedno/pravino prema svima.

Savremeni

krivini postupak se zasniva i na naelu pretpostavke nevinosti. U domaem procesnom pravu, pretpostavka nevinosti (presumpcija), je.... EKLJP i MPGPP predia da se svako smatra nevinim za...

Procesna

pretpostavka nevinosti je tvz. privremena pretpostavka (lat. praesumptio iuris tantum).


od neposrednih posljedica presumpcije nevinosti je izriita zakonska odredba prema kojoj se sumnja u pogledu postojanja injenica koja ine obiljeja krivinog djela ili o...

Jedna

Rije

je o naelu in dubio pro reo. Shodno ovom naelu, sud e donijeti oslobaajuu presudu ne samo kad je dokazana nevinost optuenog, ve i...

Zabrana ponovnog suenja u istoj krivinoj stvari izraena je kroz naelo ne bis in idem. Ovo naelo je propisano u l. 14. st. 7. MPGPP i l. 4. Protokola broj 7. uz EKLJP. Navdeni dokumenti propisuju da se nikome ne moe ponovo suditi.

Naelo

ne bis in idem obuhvata dva kumulativna uslova: da je krivini postupak ve ..., da je donesena pravosnana...

Zavreni

krivini postupak moe se ponoviti samo na osnovu...

ZKPBiH,

s jedne strane, predvia naelo ravnopravne upotrebe slubenih jezika i pisma u BiH u krivinom postupku.

Meunarodni

tuioci su ovlateni koristiti engleski jezik u svim ... Stranke, svjedoci i dr. uesnici u postupku imaju pravo...

Meunarodno

pravo o pravima ovjeka predvia pravo na upotrebu svog jezika prilikom ... ESLJPa je uveo praksu u krivini postupak, da optuena osoba koja ne razumije ili ne govori jezik koji se korisri na sudu ima pravo na ...

Ovo

naelo podrazumjeva prisutnost graanske javnosti ili drugih osoba/lica ... pred sudom.

Prema

praksi, ESLJP, odnose izmeu prava na pravino suenje, koje je praeno garancijama o sudskoj nezavisnosti i prezumpciji nevinosti, prava na slobodno...

toku trajanja postupka osoba/lice se ne smije prikazivati kao kriminalac, niti je doputeno u javnosti stvarati sud o njenoj krivnji.

Informisanje

javnosti kroz medije mora biti objektivno i bez ... Samo pod zakonskim uslovima, sa glavnog pretresa se ... Sud moe od otvaranja pa do zavretka glavnog pretresa, po slubenoj dunosti ili po prijedlogu ...

ili njegov dio: ako je to u interesu dravne bezbjednosti ako je to potrebno radi uvanja dravne, vojne, slubene, pslovne ili dr. tajne., iz razloga uvanja javnog reda, zbog zatite morala u demokratskom drutvu radi zatite linosti i intimnog ivota optu., zbog zatite i intimnog ivota oteenog,

radi

zatite interesa maloljetnika ili iz razloga zatite interesa svjedoka.


Iskljuivanje

javnosti izvan navedenih zakonskih uslova predstavlja apsolutno povredu odredaba krivinog postupka, zbog ega se ...

postupku prema maloljetnicima, javnost je ...