Вы находитесь на странице: 1из 23

UNIVERZITET U SARAJEVU

FAKULTET ZA KRIMINALISTIKU, KRIMINOLOGIJU I SIGURNOSNE STUDIJE

SARAJEVO

SEMINARSKI RAD

TEMA: POJAM, KARAKTERISTIKE I CILJEVI TERORIZMA

MENTOR:
Prof. dr. Mirsad Abazovi

KANDIDATI:
Vedran Gabri

Sarajevo, januar 2014. godine.

UVOD

Nasilje poznato kao terorizam je prisutan od davnina, a danas je rasprostranjeno u itavom svijetu i predstavlja najsuroviji oblik sile u meunarodnim odnosima. Danas u svijetu nema drave koja u veoj ili u manjoj mjeri nije izloena raznim oblicima terorizma, motivisanog razliitim idejama interesima i ciljevima. Jaanje teroristikih aktivnosti tokom poslednjih godina dovelo je do toga da terorizam postane najvee svjetsko zlo i jedan od najaktivnijih i nerjeivih problema savremenog svijeta. Teroristiki napadi avionima bombama na Svjetski trgovinski centar u Njujorku i zgradu Pentagona u Vaingtonu 11. septembra 2001. godine, do najnovijih teroristikih dejstava irom svijeta, potvruju injenicu da je terorizam u stalnoj ekspanziji i predstavlja neunitiv problem savremenog ovjeanstva. U poslednje vrijeme svijet se na najdrastiniji nain suoio sa gorkom istinom da je terorizam oznaio novi nain ratovanja na poetku 21. vijeka, bez sagledavanja realnih i stvarnih uzroka dok su posledice svima poznate. Istina je da se svijet sa terorizmom suoavao vjekovima pri je, ali ga je tek prolo stoljee i nevjerovatan napredak tehnologije uveo u stalnu postavku svjetske pozornice i sa nje nije vie siao. Fenomen terorizma je zahvatio itavu planetu. Neprijatelj je postao nevidljiviji i neuhvatljiviji vie nego ikada ranije, a sukob koji diktira terorizam nema jasne obrise fronta i karakteristike klasinog voenja borbe. Savremeni meunarodni terorizam je izrastao kao produkt bipolarnog svijeta i predstavlja nalije svjetskog poretka, kao krajnji ekstremistiki oblik sukoba interesa na globalnom planu. Uz stalnu primjenu novih i razliitih metoda djelovanja, meunarodni terorizam je u stalnom porastu bez obzira na sve organizovanije suprostavljanje drava i meunarodne zajednice i na mjere koje se preduzimaju radi njegovog suzbijanja. Iako gotovo sve drave terorizam svrstavaju u najtee oblike ugroavanja sopstvene i bezbjednosti meunarodne zajednice, injenice govore da u pogledu klasifikacije terorizma i teroristikog djelovanja u pojedinim dravama prisutni su dvojni standardi. Iz tih razloga terorizam koga sprovode neki separatistiki pokreti ili organizacije od strane velikih sila kvalifikuje kao borba za slobodu, demokratiju, ljudska prava i slino. Zato nosioci globalizma umjeno koriste i zloupotrebljavaju pomenutu terminoloku konfuziju, odnosno ne ustruavaju se da razliito tretiraju pojam terorizma, u zavisnosti od sopstvenih interesa.

1. Pojam i nastanak terorizma Rije terorizam (terrorism), nastao je od latinske rijei terror ili strah, a pojam terorizam je doktrina i metod borbe za odreene ciljeve sistematskom upotrebom nasilja1. To znai da je teror vladavina nasilja, a terorizam kao ideologija je krajnji metod borbe za ostvarivanje politikih ciljeva putem nasilja i ucjena2. Dakle, izvorno znaenje pojma terorizam odnosi se na dravu kao poinioca teroristikih akata i na graane kao rtve. Iako se pod terorizmom podrazumijeva unaprijed smiljeno i organizovano nasilje u politike svrhe kojim pokuava da se zastrai i slomi otpor onoga protiv koga se primjenjuje, u nauci ne postoji opteprihvaena definicija tog pojma zbog postojanja brojnih subjektivnih razloga, prvenstveno zbog razliitog pristupa definiciji objekta i subjekta terorizma. U savremenom politikom reniku, pojam terorizam prvi put je popularno upotrijebljen 60-tih godina djelovanjem pripadnika IRA-e u Sjevernoj Irskoj, ETA-e u paniji. Savremeni terorizam nastao je u Evropi i prenio se prvo na Latinsku Ameriku, Bliski istok, a zatim na ostatak svijeta, prilagoavajui se istorijskim i nacionalnim karakteristikama i tradicijama. Terorizam sa pojavom njemakog faizma dobija sasvim novu dimenziju, u obliku novih formi i metoda djelovanja nacistikog pokreta. Era faizma je karakteristina za pojavu dravnog terorizma u Italiji, paniji a posebno u Njemakoj. Poslije II svjetskog rata, usled izraenih narastanja drutveno-politikih sukoba u svijetu, terorizam kao ideologija poprimila je svjetske razmjere (posebno od 60-tih godina), koristei metod nasilja kao ekstremni oblik borbe za ostvarivanje politikih ciljeva. U pojedinim regionima svijeta (Juna Amerika, Indokina, Afrika), posebno su bili izraeni nacionalni i politiki pokreti koji su raspolagali sa gerilskim snagama u borbi za slobodu protiv kolonijalne vlasti i autokratskih reima u odreenim zemljama. I pored sve vee prisutnosti terorizma u svijetu i dalje su prisutni dvojni standardi pristupu i klasifikaciji terorizma. Takav odnos prema terorizmu su nastavile velike i mone drave zapada posebno SAD, rukovodei se prvenstveno sopstvenim interesima. Klasian primjer za to je odnos SAD kao najvee vojno-ekonomske i politike sile prema terorizmu albanskih separatista na Balkanu, gdje su pripadnike albanske teroristike organizacije OVK prikazali kao borce za slobodu, dok su na primjer pripadnike Kurdistanske radnike partije u Turskoj prikazali kao teroriste. Poto se nije mogla donijeti opteprihvatljiva definicija terorizma na osnovu optih karakteristika, fenomen terorizma moe se svesti pod pet elemenata: politika priroda akta terorizma, nasilje, izazivanje straha kod protivnika, uticaj na iru okolinu i nepredvidljivost akta terorizma. Terorizam nije samo najgrublji oblik nasilja, ve planski sveobuhvatan i kontinuiran sukob najee izmeu destruktivnih subjekata i aktuelne vlasti unutar jedne drave ali i izmeu drava, u kojem napada usklaen nenaoruanim i veinom oruanim djelatnostima nastoji da kod napadnutog izazove strah, zbog kojeg e pristati na politike ustupke, odnosno da ga potini svojoj volji.

1 2

Politika enciklopedija, Savremena administracija Beograd, izdanje 1975 Mala enciklopedija, Prosveta Beograd, izdanje 1986

2. Ciljevi terorizma Terorizam obino ima za cilj da zastrai ili prisili dravni subjekt (vladu, pojedine grupe ljudi, pojedince) i tako objekat napada ispuni traene zahtjeve koji mogu biti politike, drutvene ili materijalne prirode. S obzirom na to da je terorizam sloena aktivnost u funkciji namjernog izazivanja straha kod graana ili naruavanja autoriteta drave, nosioci terorizma raznim metodama djelovanja ele da postignu konkretan cilj. Politika svrha terorizma je djelovanje na volju dravnog ili meunarodnog politikog subjekta nasilnim psiholokim i fizikim efektima, u cilju ostvarivanja odreenih politikih interesa i ciljeva. U sutini, teroristi iroj javnosti ele dokazati da su primorani da tako surovo djeluju jer dravni aparat nema sluha za njihove zahtjeve i time pokazati da su oni rtve. Tako komuniciraju s jedne strane sa masom a sa druge strane sa zvaninim dravnim aparatom, pokuavajui se staviti na nivo ravnopravne pregovarake pozicije u ispunjavanju svojih zahtjeva, uglavnom politike prirode. Ovom strategijom djelovanja teroristi ele dovesti dravni subjekat u poziciju poputanja i time pokazati iroj javnosti njegovu nemo i nesposobnost u rjeavanju situacije. Terorizam u naelu djeluje prema Vajtovoj3doktrini nude, koja znai da teroristika organizacija na izvravanje teroristikog akta kree tek kada su iscrpnjene sve mogunosti ostvarivanja ciljeva politikim sredstvima i procijeni da nema alternative reavanju cilja nasilnim putem. To znai, da u situacijama u kojima strane u politikom konfliktu nemaju naina da rijee spor na uzajamno zadovoljavajui nain a posebno kada je jedna strana drastino nadmonija, onda slabija strana pribjegava terorizmu u cilju ostvarivanja svojih ciljeva i interesa. U toj situaciji slabija strana poto nema silu i mo kao politiko sredstvo ubjeivanja, pribjegava upotrebu terorizma bez alternative kao jedino politiko sredstvo, sa Makijavelistikim razmiljanjem da cilj ne bira sredstvo. Psiholoki efekti teroristikog ina znatno nadmauju njegove fizike uinke. Strah je namjeravani efekat, a ne usputni produkt terorizma. Sa strahom se poveava ukupan efekat teroristikog akta i time neposredno djeluje na objekat terorizma. Reakcija javnosti na teroristiki akt moe biti u dijapazonu od krajnjeg oduevljenja do osude i najdubljeg gnuanja. U svakom sluaju terorizam nikoga ne ostavlja ravnodunim. Nepredvidljivost terorizma je u svojoj sutini jedna od glavnih karakteristika u izvoenju teroristikih akcija i dejstava. Zato teroristike organizacije posebno vode rauna na neprdvidljivom izboru objekta, naina i vremena izvoenja teroristikih dejstava. Pod ovim uslovima ostvaruju poetnu prednost u odnosu na dravne subjekte, to je u sutini glavna prednost i klju dosadanjeg uspjeha terorista u izvoenju teroristikih akcija. Cilj ovakve teroristike strategije je ostvarivanje meunarodne politike osude i naruavanja meunarodnog ugleda zemlje do izolacije i ispoljavanja pritisaka i ucjena od strane velikih sila i meunarodnih vojno-politikih i ekonomskih faktora4.

Johnantan R. White, ameriki politiki teoretiar koji je u svojoj knjizi Terorizam, izdanje 2002. godine, najstudioznije obradio savremeni problem terorizma. 4 Ovakav teroristiki scenario je sproveden na KiM od strane albanske teroristike organizacije OVK. Teroristika strategija OVK je sprovedena uz potpunu politiku i logistiku podrku meunarodnih centara modi, na elu sa SAD i CIA. Kontinuiranim i dobro sihronizovanim teroristikim aktivnostima terorista, neadekvatno je reagovao odbrambeni sistem SRJ, prevashodno angaujudi neadekvatne klasine vojne jedinice, jer policijske snage nisu bile dovoljne ni sposobne da adekvatno odgovore na teroristike aktivnosti.

3. Klasifikacija terorizma Meunarodni teoretiari terorizma nemaju jedinstvenu opteprihvaenu klasifikaciju terorizma, prvenstveno zbog potekoa koje su vezane za definisanje pojma terorizma, to neposredno utie na konfuznu klasifikaciju terorizma kao najsurovijeg oblika nasilja. I pored razliitog pristupa pojmu terorizma, odreenu klasifikaciju terorizma mogue je izvesti na osnovu uvaavanja razliitih kriterijuma terorizma kao to su: nosioc, rtva, cilj, prostor, nain ispoljavanja, upotrebljena sredstva itd. Prema tome a na osnovu odreenih optih kriterijuma, terorizam moemo klasifikovati prema: Subjektu djelovanja Sadraju ispoljavanja Objektu djelovanja Nainu ispoljavanja Terorizam u odnosu na subjekt djelovanja moemo podijeliti na: Dravni Meunarodni Unutranji treorizam Po sadraju ispoljavanja, terorizam moemo podijeliti na: Politiki Religiozni Ideoloki Terorizam organizovanog kriminala ili terorizam podzemlja Politiki terorizam moemo podijeliti na: Nacionalisti-ki Revolucionarni Prevratniki Separatistiki U odnosu na objekat djelovanja, terorizam je mogue podijeliti na: Pojedinani Masovni Urbani U odnosu na nain ispoljavanja, terorizam moe biti: Spontani Stihijski Organizovani U poslednje vrijeme najee se ispoljavaju: Nacionalistiki Religiozni Terorizam organizovanog kriminala ili terorizam podzemlja

Slika 1. Klasifikacija terorizma

Dravni terorizam prema subjektu djelovanja organizovan je od strane drave i po sadraju je svojevrstan oblik rata. Pomou njega pojedine drave legalnim ili ilegalnim putem nasilno podrivaju ustavni poredak drugih drava, ukljuujui i mogunost njegovog ruenja. Drave kao hegemoni smiljeno pokuavaju da pod vidom meunarodnog terorizma izvode oruana nasilja protiv suverenih drava, indirektno. Taj oblik terorizma veoma umjeno koriste drave regionalnog i svjetskog hegemonizma, bezobzirno pokazujui svoju mo uz minimalni rizik da takav oblik agresivnog djelovanja bude odgovarajue sankcionisan. Njihovi krajnji ciljevi su raznovrsni: razbijanje teritorijalnog integriteta jedne ili vie drava, svrgavanje s vrha dravne vlasti jedne garniture i postavljanje po njima odgovarajue politike ili vojne garniture, osveta nad neprijateljem i drugi ciljevi. Meunarodni terorizam predstavlja skup meunarodnim pravom zabranjenih aktivnosti usmjerenih prema pojedincima, grupi i dravi, njenim institucijama i dobrima. Meunarodni terorizam izvode pojedinci, teroristike organizacije ili neki drugi dravni subjekt, radi ostvarivanja njihovih ciljeva, naruavajui time stabilnost druge drave njenog politikog sistema odnosno meunarodne zajednice, kao i krenje konvencija o zatiti ljudskih prava i sloboda. Meunarodni terorizam u svijesti obinih ljudi je nekontrolisano nasilje koje se nalazi van kontrole SAD i ostalih svjetskih centara moi. Naprotiv ovoj tvrdnji argumenti ukazuju da se meunarodni terorizam nalazi pod odreenim patronatom prvenstveno pod monom amerikom obavjetajnom slubom CIA-e, jer je terorizam u savremenom obliku proizvod amerike administracije izmeu 60-tih i 70-tih godina5. Zato atribut meunarodni asocira na terorizam kao jedinstvenu pojavu u savremenom svijetu, kao i na jedinstveno rukovodstvo koje diriguje celokupnim meunarodnim terorizmom. Unutranji terorizam prema subjektu djelovanja djeluje organizovano van institucija dravnog subjekta, a po nainu ispoljavanja djeluje ilegalno. Aktivnost unutranjeg terorizma je usmjerena protiv dravnih subjekata vlasti u cilju ostvarivanja svojih prevashodno politikih ili vjerskih ciljeva. Unutranji terorizam u okviru jedne drave djeluje uz neposrednu ili posrednu podrku stranog faktora, tako to preko unutranjeg teroristikog subjekta pojedine drave ilegalnim putem nasilno podrivaju ustavni poredak drugih drava.Ta podrka od strane stranog faktora se tretita kao podrka za ostvarenje nacionalnih (vjerskih) prava i sloboda nekog naroda.

Dana u svijetu najekstremnije su teroristike organizacije koje je svojevremeno osn ovala CIA za ostvarivanje nacionalnih interesa SAD, kako bi parirali sovjetskom vojnom uticaju. U cilju ostvarivanja svojih interesa u Avganistanu za vrijeme okupacije od strane SSSR, CIA je kolovala i najvedeg teroristu dananjice Osamu Bin Ladena. Po zavretku kolovanja 1980.godine, Bin Laden je izabran za vou tajne revolucionarne organizacije Al KAida,koja se uz logistiku pomod CIA uspjeno borila protiv sovjetskih trupa u Avganistanu.
7

4. Osnovne karakteristike savremenog terorizma Savremeni meunaroni terorizam je u stalnom porastu bez obzira na sve organizovanije suprostavljanje meunarodne zajednice i na mjere koje se preduzimaju radi njegovog suzbijanja. On se obnavlja i usavrava na sve viem tehniko-tehnolokom nivou uz stalno poveavanje efikasnosti6. Savremeni tehnoloki razvoj stavio je u ruke terorista sredstava i oruje za masovno unitavanje, gde je terorizam prekoraio prag spektra dozvoljene opasnosti sa mnogo irim i stranijim sredstvima i metodima, sa posledicama veim nego ikada prije. Glavne karakteristike savremenog terorizma su: Organizovanost Preciznost Nepredvidljivost Elastinost Tajnost Iznenaenje Ekonominost Okrutnost okantnost Mutacija Fanatizam Iracionalnost Nemoralnost Protivzakonitost Organizovanost teroristikog subjekta i izvoenja teroristikog ina je jedna od glavnih karakteristika teroristikog subjekta. Izvoenje teroristikih napada u poslednje vrijeme, pokazuje visoku organizovanost i destruktivnu matovitost ljudskog uma bez granica. Svaki teroristiki in (akt) se izvodi sa visokim stepenom preciznosti, kroz strogo definisane sledee faze: izbor cilja (objekta), planiranje, organizovanje i izvoenje. Izbor cilja (objekta) teroristikog akta prevashodno vri politiko rukovodstvo, a za sledee faze je odgovorno vojno rukovodstvo teroristike organizacije. Jedna od specifinih obiljeja terorizma je nepredidljivost u izboru objekta terorizma i metoda izvoenja teroristikog akta. Sa sprovedenim mjerama tajnosti, nepredidljivost je u funkcij i postizanja maksimalnog iznenaenja kod objekta napada. Sprovoenjem nepredvidljivih radnji i postupaka od strane teroristikog subjekta, teroristi ostvaruju poetu prednost u odnosu na antiteroristike snage i mjere drave. Za sada teroristi uspjeno koriste ovu prednost, koja je za sada nenadoknadiva. Sve faze teroristikog ina sprovode se elastino bez ustaljenih ablona, ali i precizno po dogovorenom scenariju. U sluaju da se teroristiki in zbog odreenih nepredvidljivih dogaaja (koji su nastali neposredno prije ili u toku izvoenja akcije) ne moe izvesti prema planu, tada voa teroristike grupe (jedinice) odluuje samostalno i postupa u skladu sa konkretnom situacijom, ne dovodei u pitanje izvoenje samog teroristikog akta.
6

Za sada teroristima je suena mogudnost nabavke NHB oruja ali usavravanjem spektra djelovanja terorizma i infiltracija u dravne institucije, ta se mogudnost ne iskljuuje u bliskoj bududnosti.
8

Jedan od osnovnih inilaca uspjenosti izvoenja teroristikog akta je tajnost. Planiranje i izvoenje se sprovodi u veoma strogim mjerama tajnosti, kako bi se sprijeila mogunost preventivnog djelovanja dravih antiteroristikih subjekata i tako postiglo maksimalno iznenaenje. Zato je planiranje teroristikog ina najosjetljivija faza u kojoj uestvuje samo ue rukovodstvo teroristike organizacije. Iznenaenje je jedna od glavnih karakteristika izvoenja teroristikih akata i predstavlja kljunu prednost terorista u odnosu na antiteroristike mjere drave. Iznenaenje se postie preduzimanjem mjera tajnosti i nepredvidljivosti, ime se postie visok stepen uspjenosti izvedenog teroristikog ina, pri emu se ostvaruju veliki psiholoki efekti na objekat napada. Teroristi pri planiranju i u nainu izvoenja dejstava, prilagoavaju se konkretnim uslovima, t.j. stepenu jaine sistema protivteroristike zatite jedne drave koja moe biti adekvatna (jaka) ili neadekvatna (slaba), kao i stepenu podrke spoljnjeg ili unutranjeg faktora. Teroristiki akt se izvodi ekonomino, vodei rauna o najracionalnijoj upotrebi snaga i sredstava. Jedna od polaznih osnova terorista u planiranju teroristikog ina je da se teroristiki akt izvede sa to manje angaovanja ljudstva i utroka materijalnih i fninansijskih sredstava, prilagoavajui se konkretnim materijalnim uslovima. Okrutnost i okantnost su u funkciji izazivanja straha, nesigurnosti i panike na objekat napada i su glavni su psiholoki efekti terorizma. Terorizam u svom djelovanju koristi najokrutnije metode i princip iza nas uas, a ispred strah. Metodama okrutnosti u izvoenju teroristikih dejstava, teroristi nastoje da izazovu okiranje narodnih masa i dravnog subjekta i time stvore utisak da im dravni organi i antiteroristike jedinice ne mogu nauditi, kao i da od terorizma ne postoji efikasna odbrana. Teroristike akcije su obino usmjerene protiv nedunog civilnog stanovnitva ili protiv regularnih antiteroristikih snaga zemlje, upotrebom konvencionalnog, hemijskog i biolokog oruja, uz sve veu prijetnju upotrebe i nuklearnog oruja. Svojom zapanjujuom sposobnou mutacija, terorizam u stvari uvijek ide korak ispred preduzetih mjera antiteroristikih snaga, kao glavnog dravnog subjekta u borbi protiv terorizma. Teroristie organizacije i njihovo djelovanje se stalno mijenja, u zavisnosti od organizovanosti drave, preduzetih mjera i snage antiteroristikog subjekta u borbi protiv terorizma7. Zato je taj korak za sada nenadoknadiv, bez neke optimistike najave da e se terorizam u skoroj budunosti sustii. Po svom djelovanju, savremeni terorizam odlikuje i fanatizam, koji se manifestuje kroz nacionalnu, ideoloku ili vjersku indoktriniranost terorista, do stepena samortvovanja u izvoenju teroristikog akta. Fanatizam kao ekstremna motivisanost pojedinca i grupe terorista, svojstvena je za sve teroristike organizacije i ima za cilj postizanja visokog stepena odlunosti, bezuslovnosti i okrutnosti u izvrenju teroristikog zadatka. Fanatizam se u teroristikoj organizaciji manifestuje kao pozitivna kvalitativna psiholoka kategorija i kljuni je pokazatelj uspjeha teroristike organizacije.

Tehnoloka dostignuda, rasprostranjenost, jednostavnost proizvodnje hemijskog oruja i iroka mogudnost njegove primjene, dostignut je nivo koji omogudava da ovo nije vie privilegija visokorazvijenih zemalja i dravnih i vojnih subjekata ved i vainstitucionalnih subjekata drave.
9

Iracionalnost razuma kao psiholoka kategorija je u funkciji bezuslovnog ostvarivanja cilja terorizma koristei iracionalne metode djelovanja. Savremeni teroristi posjeduju sueno osjeanje svijesti i savjesti, u niskom spektru realnog i logilog razmiljanja ali i visoki stepen inteligencije. Savremeni terorizam po svojim karakteristikama i okrutnim metodama djelovanja za obinog ovjeka je neshvatljiv, neprihvatljiv i krajnje neprimjeren nain ostvarivanja svojih deklarisanih ciljeva. Sve drave svijeta u odnosu na terorizam se jedinstveno deklariu da je terorizam po svom djelovanju protivzakonita aktivnost, ma kako pojedine zemlje shvatale pojam terorizma. Usvojenim meunarodnim konvencijama, terorizam je u pravnom smislu proglaen kao nezakonit, jer je usmjeren protiv ljudi, materijalnih dobara i mira u itavom svijetu. Tako se terorizam u opasnosti po svijet izjednaio sa ratom. Iako se sve zemlje jedinstveno deklariu da je terorizam svjetsko zlo i obavezale se za jedinstvenu borbu protiv njega, u praksi dolazi do odreenih razliitih tumaenja pojma i odnosa prema terorizmu, prvenstveno prema dravnom (nacionalnom) interesu to je dokazano u dosadadanjoj praksi na globalnom planu. Savremeni terorizam u svom djelovanju u odnosu na postojee moralne karakteristike i vrijednosti drutva, je krajnje nemoralan u smislu korienja okrutnih i zabranjenih metoda. Po svojoj brutalnosti i nemoralnosti u izvoenju teroristikog ina, koristi specifine metode koje su van svakog normalnog ljudskog razuma8. U poslednje vrijeme terorizmom dominira religijski faktor (posebno islamski), koji kroz vjersko nasilje ele da ostvare svoje nacionalistike i panislamistike ciljeve. Na Zapadu teroristi su motivisani odreenim nacionalmnim ciljevima i interesima, dok u islamskim zemljama terorizam je dodatno motivisan i islamskom ideologijom koja djeluje nadnacionalno i internacionalno. Na osnovu poreenja relacije procesa terorizma: nosilac - uzroci - rtve - posledice s nainima njegovog ispoljavanja u svijetu, mogu se izvesti sledee karakteristike terorizma: a) Preovlauje organizovani terorizam, inspirisan naciona-lnim i vjerskim interesima i ciljevima. b) Preovlauje unutranji terorizam iji su nosioci nedravni subjekti. Unutranji terorizam sve vie gubi svojstvo autono-mnosti i poprima karakter meunarodnog terorizma. c) Etnike grupe i nacionalne manjine su najei nedravni subjekti koji primjenjuju terorizam u funkciji ostvarivanja politikih ciljeva. d) Dravni terorizam je svojevrstan oblik rata gdje pojedine drave nasilno podrivaju ustavni poredak drugih drava, ukljuujui i mogunost njegovog ruenja. e) Takozvani uvozni terorizam je u zamahu i moe u dogledno vrijeme da poprimi karakteristike svojstvene terorizmu pojedinih nacionalnih manjina unutar matinih zemalja. f) Oblici i metodi koji primenjuju nosioci terorizma radi ostvarenja svojih ciljeva neprestalno se usavravaju i prilagoavaju situaciji i ciljevima terorizma. g) Terorizam i pored preduzetih mjera meunarodnog subjekta jo uvijek ide korak ispred.

U poslednje vrijeme pojedine teroristike organizacije koriste nemoralne i krajnje brutalne metode teroristikog djelovanja ako to su podmetanje eksploziva u kolama, bolnicama, vjerskim objektima pa ak i u djejim vrtidima.
10

5. Pojam teroristike organizacije Teroristika organizacija je specifino organizovani idejni i organizacioni subjekt teroristikih snaga, kojom u politikom smislu rukovodi politika ili vjerska organizacija na dravnom ili meunarodnom nivou.Teroristiku organizaciju u organizacionom smislu ini rukovodstvo i teroristike snage, koje ine teroristi kao odabrani pripadnici sa svojim karakteristinim osobinama i ubjeenjima. Savremene teroristike organizacije su zvanino organizovane po ugledu na normalne politike i ostale drutvene organizacije9. Imaju zvanino legalno politiko rukovodstvo i posjeduju politiki program, kako bi svojim legalnim politikim djelovanjem u dravi i na meunarodnom planu ostvarili puni politiki legitimitet. Zato je politiki dio veine teroristikih organizacija legalan i svojim djelovanjem pokuava da se prikae u oima domae i svjetske javnosti kao organizacija za ostvarivanje svojih nacionalnih, vjerskih i drugih prava legalnim putem. Politikim djelovanjem istiu nacionalne, vjerske, socijalne i druge probleme i diskriminaciju, ime pokuavaju da dokau da su legitimni zatitnik svoga naroda, vjere i drugih ubjeenja, u cilju pridobijanja ire simpatije i podrku narodnih masa. Pored politikog, postoji i vojno krilo teroristike organizacije sa teroristikim sastavima kao neposrednim izvriocima teroristikog djelovanja. Vojno krilo teroristike organizacije djeluje ilegalno, poto je u svim zemljama svijeta njihovo postojanje i djelovanje zabranjeno. Svaka teroristika organizacija je organizovana i finansijski podrana od strane inostranog, a u nekim zemljama i od unutranjeg faktora. 6. Podjela teroristikih organizacija Kod teoretiara terorizma nema opte prihvaene klasifikacije teroristikih organizacija, prevashodno zbog nejedinstvenog pristupa pojmu i klasifikaciji terorizma. I pored razliitih pogleda i spristupa ovom problemu, teroristike organizacije moemo podijeliti na osnovu nacionalno-ideolokih, geografskih i organizacijskih inilaca. Prema nacionalno-ideolokom iniocu, teroristike organizacije moemo podijeliti na: Politike (Revolucionarne i antirevolucio-narne) Vjerske. (Religijske i sektake) Prema geografskom prostoru teroristike organizacije moemo podijeliti na Nacionalne Dravne Meunarodne U odnosu na nain organizovanja i djelovanja, teroristike organizacije moemo podijeliti na elijske Milicijske Vojne formacije

Politiko rukovodstvo palestinskih teroristikih organizacija djeluje legalno na politikoj sceni Izraela, zasnovano j na politikoj platformi borbe za slobodu i dravu Palestinu.
11

Slika 2. Piramidalna struktura teroristike organizacije

Grupa za komandovanje je izabrano od strane politikog dijela teroristike organizacije i nalazi se naelno u sastavu vojnog rukovodstva koji komanduje izvrnom dijelu teroristike organizacije. ine ga visoko odani, profesionalni i struno osposobljeni kadrovi koji sposobni da zamisao politikog rukovodstva sprovedu u djelo. Izvrni dio (Teroristi) teroristike organizacije mogu da ine dvije cjeline: obavezni (posebni teroristiki sastavi) i mogui (paravojni sastavi), koje uspijevaju da stvore samo vei teroristiki subjekti, najee u zemljama iji je sistem protivteroristike zatite neadekvatan i nefunkcionalan. Aktivna podrka nalazi se ispod aktivnog kadra kao drugi po veliini dio organizacije. Mnogo vie lanova teroristike organizacije se bavi podrkom nego borbom, pa stim ini najvaniji dio organizacije. Pasivni dio podrke predstavlja etvrti nivo podrke, kao najbrojniji dio teroristike organizacije. Ovi lanovi su vie politiki simpatizeri iz svoga naroda ili vjere, nego to su lanovi organizacije.

12

7. Profil savremenog teroriste Neposredni izvrioci teroristikog akta su odabrani pripadnici teroristike organizacije pod nazivom teroristi, kojima posredno rukovode ideolozi preko rukovodstva teroristike organizacije. U odnosu na karakteristike teroristikih organizacija u svijetu, teroristi se mogu svrstati u etiri kategorije: 1) Teroristi fanatici 2) Teroristi profesionalci 3) Obini teroristi 4) Prisilni teroristi 1) Teroristi fanatici spadaju u prvu kategoriju terorista kao najodaniji, najsigurniji i najekstremniji dio teroristike organizacije. U ovu kategoriju terorista spadaju i teroristi samoubice, koji u samoubilakom aktu svjesno rtvuju svoj ivot. Teroristi fanatici su u toj mj eri ideoloki indoktrinirani, da su glavni inicijatori okrutnosti u izvoenju teroristikog akta bez presedana. Oni u sutini posjeduju pomraeni um i iskreno vjeruju da se bore sa omraenim neprijateljem indetifikovanim u dravi ili sa nekim drugim meunarodnim subjektom. Oni su u svakoj teroristikoj organizaciji glavni protagonisti sprovoenja samodiscipline i zato rukovodstvo organizacije ponekad preutno prelazi preko ovog oblika samodisciplinovanja pripadnika. 2) Teroristi profesionalci ine drugu kategoriju terorista. Ne moraju biti pripadnici svoga naroda i svoje vjere i mogu biti angaovani od strane teroristike organizacije po pozivu, kao strani plaenici. Nisu ideoloki i vjerski indoktrinirani u toj mjeri kao teroristi fanatici, ali pri izvoenju teroristikog akta su prepoznatljivi po svojoj okrutnosti. Dio terorista profesionalaca su i teroristi koji su dobrovoljno stupili u teroristiku organizaciju, ideoloki i vjerski indoktrinirani u borbi za slobodu bratskog naroda po vjeri i naciji.10 Ova kategorija terorista posjeduje visoki profesionalizam i odlunost za izvrenje zadatka, samo pod uslovom da pri izvoenju teroristikog akta postoje realni izgledi da ne budu uhapeni i ubijeni. 3) Obini teroristi ine treu trezvenu i najbrojniju kategoriju terorista. U odnosu na teroriste fanatike, ne odlikuju se sa pretjeranom ideolokom i vjerskom indoktrinacijom i predstavljaljju umjereni dio teroristike organizacije. Nisu u toj mjeri motivisani da bezuslovno izvravaju sve zadatke do samortvovanja. U teroristikoj organizaciji predstavnici su meke struje i zagovornici ostvarivanja deklarisanog cilja mirnijim putem. Ako to nije ostvarljivo, onda su za ostvarivanje cilja oruanim (nasilnim) putem. Kod terorista fanatika, ova kat egorija terorista ne uiva posebno povjerenje i u teroristikoj organizaciji nisu postavljeni na vanije i komandne funkcije 4) Prisilni teroristi ine etvrtu i za teroristiko rukovodstvo, najnesigurniju kategoriju terorista. Oni su na bilo koji nain prisilno ukljueni u teroristike akcije, ili neki drugi vid podrke teroristikoj organizaciji. Ideoloki i vjerski nisu u dovoljnoj mjeri motivisani da dobrovoljno pristupe teroristikoj organizaciji, to ne znai da pod raznim oblicima prisile i ucjena ne mogu kvaliterno izvriti zadatak. Angaovanje ove kategorije terorista, teroristike organizacije pribjegavaju u uslovima kada za izvrenje zadatka nemaju dovoljan broj dobrovoljaca i profesionalaca.

10

Tipian primjer je angaovanje mudahedina iz islamskog svijeta u BiH i na KiM koji su indoktrinisani vjerskim fanatizmom poinili zloine nad Srbima.
13

8. Izbor terorista Teroristike organizacije u izboru ljudstva poklanjaju posebnu panju11. Rukovodstvo organizacije pronalazi i regrutuje preteno mlade ljude na politikoj i vjerskoj osnovi i specifinih kriterijuma, a zatim ih struno naroito psiholoki priprema za izvrenje zadataka. Za izbor i prijem terorista, svaka teroristika organizacija u naelu ima opte i posebne kriterijume. 1) Opti kriterijumi su proceduralni i gotovo jedinstveni za sve teroristike organizacije, a to su: nacionalna i vjerska pripadnost, pol, starost, zdravstveno stanje i stepen obrazovanja. Opti kriterijumi posebno uvaavaju nacionalne i vjerske specifinosti svake teroristike organizacije. 2) Posebni kriterijumi u odreivanju posebnih kriterijumima, svaka teroristika organizacija je karakteristina po odreenim specifinostima koje zavise od vrste i deklarisanih ciljeva teroristike organizacije. I pored odreenenih razlika moemo nabrojati neke zajednike posebne kriterijume, a to su: motivisanost, stepen nacionalnog i vjerskog fanatizma, stepen inteligencije, kao i posjedovanje pogodnih crta karaktera kao to su agresivnost, narcisoidnost, frustriranost, iracionalan razum, smirenost, drutvenost, itd. Po izvrenom izboru, inom polaganja zakletve terorista zvanino stupa u redove teroristike organizacije. Zakletva se polae sveano pred rukovodstvom teroristike organizacije, individualno ili grupno u tradicionalnom koloritu sa obiljejima nacionalne ili vjerske pripadnosti. Poslije zakletve, terorista sa rukovodstvom teroristike organizacije potpisuje neku vrstu formalnog ugovora, koji ima pravni i obavezujui karakter lanstva u teroristikoj organizaciji. Vrijeme boravka teroriste u teroristikoj organizaciji naelno vremenski nije definisan i time se teroristikoj organizaciji daje za pravo da neprikosnoveno raspolae sa ivotima terorista. Za pojedine teroristike organizacije je karakteristino da ko jednom postane lan teroristike organizacije, teko ili gotovo je nemogue iz nje izai. Sve teroristike organizacije unutranjim mehanizmima posredno kontroliu svakog svog lana, a posebno one pripadnike za koje nisu sigurni da su odani lanovi i time spreavaju svaki oblik samovolje i pokuaja naputanja organizacije. U veini sluajeva ilegalnog naputanja, rukovodstvo teroristike organizacije uglavnom osujeti i svakog takvog pripadnika kanjava surovo i uglavnom smru. U sluaju da ipak neki lan samovoljno naputi teroristiku organizaciju, za njim se organizuje potjera i uglavnom ubrzo biva uhvaen i likvidiran.

11

Biraju se mlai ljudi dobi od 18 do 35 godina sa kriminalnom prolodu, sa visokom inteligencijom i koji posjeduju nacionalni i vjerski fanatizam. Portret dananjeg tipinog teroriste:mukarac, neoenjen, star izmeu 21 do 28 godine, srednjeg do fakultetskog obrazovanja, potie iz viih slojev a srednje klase, sklon porocima i to uzimanju droge, ekstremni nacionalista, vjerski faista i posjeduje kriminalni dosije.
14

9. Obuka terorista Po regulisanju formalnopravnog statusa, novoprimljeni teroristi se alju u jedan od teroristikih centara za obuku, gdje se izvodi i posebna psiholoka obrada u cilju potpune indoktrinacije linosti. Obuka terorista se sprovodi pod neposrednim rukovodstvom teroristike organizacije, sistematski u ekstremnim uslovima,do krajnjih granica fizike i psihike izdrljivosti12. Obuku izvode profesionalni teroristiki kadar (instruktori), koji posjeduju visoku strunost u izvoenju teroristikih akcija. To su uglavnom iskusni i prekaljeni teroristi, koji su se dokazali u mnogim izvedenim teroristikim akcijama. Obuka u kampovima traje vremenski kratko i teino je usmjerena na psiholokoj obradi i na praktinoj obuci terorista. Psiholoku obradu terorista, izvode posebni instruktori iz politikog krila teroristike organizacije, koji vre psiholoku torturu ili idejnu dogradnju linosti, u cilju potpune indoktrinacije terorista za deklarisani (politiki ili vjerski) cilj. Psiholoka obrada se odvija u poetnom periodu obuke, paralelno sa praktinim obuavanjem i traje do dvije sedmice. Praktinu obuku terorista izvode profesionalni instruktori, specijalisti za posebna teroristika dejstva. Obuka se ne izvodi u kontinuitetu ve po ukazanoj potrebi i vremenski traje dosta kratko (2-4 sedmice), u zavisnosti od predhodne strunosti i profila terorista13. Cilj obuke je definisan programom teroristike organizacije sa teitem na psiholoko -strunom osposobljavanju terorista za izvrenje svih teroristikih akata, bezuslovno i tano. Po sadraju, obuka je teino usmjerena na osposobljavljnju terorista u korienju minsko-eksplozivnih sredstava, rukovanju linim naoruanjem, upotrebi hladnog oruja i na taktici izvoenja raznih oblika i metoda izvoenja teroristikih dejstava (atentata, otmica, diverzija, zasjeda i dr). Imajui u vidu registrovane naine izvrenja zadataka, moe se zakljuiti da je njihova struna obuka i psiholoka priprema veoma sloena, i svrsishodna, zasnovana na vjerskom, nacionalnom i etnikom fanatizmu. 10. Psiholoki aspekti teroristikih dejstava Teroristi, u izvoenju teroristikih akcija koriste nasilje, da bi kod veeg broja ljudi stvorili nesigurnost i strah, a u pojedinim ekstremnim uslovima i paniku. U tu svrhu biraju ranjive ciljeve, a napad izvode nepredvidljivo sa postignutim visokim stepenom iznenaenja. Njihov prioritetan cilj nije da ubiju ili otmu to vei broj ljudi, ve da primjenom nasilja na odreenim izabranim ciljem (metom) stvore maksimalnu atmosferu straha i nesigurnosti, rukovodei se naelom da psiholoki efekti moraju da budu mnogo vei od fizikog uinka. Pomenuti odnos izmeu fizikog uinka i psiholokog efekta najizraeniji je kod terorista samoubica.

12

Uslovi u kojima se izvodi obuka i priprema terorista, razliita je i prvenstveno zavisi od vrste i stepena fanatizma teroristike organizacije. Tako na primjer, obuka i priprema terorista kod teroristikih organizacije u islamskom svijetu, izvodi se ukrajnje ekstremni i surovim uslovima. Uzor za sve teroristike organizacije u svijetu u obuci je francuska Legija stranaca. Iako se radi o regularnoj vojnoj formaciji Legija je izvodila tajne operacije u funkciji dravnog terorizma pojedinih zemalja, radi ostvarivanja vojnog prisustva i uticaja posrednim putem. Poznata je po gvozdenoj disciplini, ekstremnom drilu, krutim vojnikim odnos ima i po surovim uslovima obuke. U njoj nalaze utoite najokoreliji kriminalci, ubice i iostali najnii moralni sloj drutva. 13 Obuka je kratka za teroriste koji su sluili vojsku ili bili profesionalni vojnici u bilo kojoj armiji svijeta.
15

11. Fenomen terorista samoubica Dravni i nedravni teroristiki subjekti u cilju postizanja postavljenih ciljeva, uglavnom primjenjuju slinu taktiku i strategiju. Meutim, pojedinim teroristikim organizacijama svojstvena je i jedna specifina taktika ija je sutina, da neposredni izvilac akta nasilja rtvuje svoj ivot. Ovu vrstu terorista nazivamo teroristi samoubice. Samoubilaki napadi terorista prestavljaju specifian, ekstremno odluan, teko predvidljiv i najsuroviji oblik nasilja. Uspjenost teroristikih akata uvijek je kljuni pokazatelj funkcionalnosti i strukture i organizovanosti teroristike organizacije. U odreenim uslovima, kada teroristike organizacije zbog antiteroristikih mjera dravnog subjekta, nisu u mogunosti da adekvatno ispolje teroristika dejstva klasinim metodama, tada teroristike organizacije pribjegavaju upotrebi najekstremnijih teroristikih metoda angaovanjem terorista samoubica. Ovaj oblik terorizma je karakteristian za teroristike organizacije koje svoju teroristiku strategiju zasnivaju na vjerskom fanatizmu, posebno kod teroristikih organizacija ideoloki zadojene islamskim fundamentalizmom14. Sutina samoubilakog terorizma je u tome, da teroristiki subjekt u teroristikom aktu koristei klasine teroristike metode, ne moe postii adekvatan psiholoki i fiziki efekat. Zato teroristi i njihovo vodstvo rukovode se uvjerenjem da samortvovanjem, lieni straha i racionalnog razuma, mogu stei ansu da svoje protivnike navedu na uzmicanje i poputanje. U samoubilakom teroristikom aktu, neposredni izvrilac napada svjesno se rtvuje (gine), radi vjerskih ili nacionalistikih ideala ili drugih ubjeenja. 12. Planiranje i izvoenje teroristikih dejstava Planiranje se obavlja veoma paljivo, briljivo i detaljno, sa jasno definisanim ciljem, uesnicima, prostorom, vremenom i objektom napada. Teroristika organizacija kao dravni ili antidravni hegemon u varijanti primjene direktnog terorizma u planiranju teroristikog akta koristi odgovarajue kvalitativne snage, precizno vri izbor rtve (objekta) nad kojom primenjuje nasilje, mjesto, vrijeme i nain izvoenja same akcije (napada). Pri planiranju uvijek procjenjuje dali e se izvedenim aktom izazvati najvei strah i ostvariti optimalni efekat napada, radi postizanja krajnjeg cilja. Takoe, posebna panja se posveuje izboru objekta napada, taktike dejstva, iznenaenju, mjerama obezbeenja kao i samom nainu izvoenja teroristike akcije. U zavisnosti od cilja koji ele postii, rukovodstvo teroristike organizacije briljivo bira adekvatan objekat pri emu koriste razliite metode izvoenja teroristikikih dejstava. U izboru cilja (objekta) dejstva, teroristi biraju ranjive mete i rukovode sa naelom da psiholoki efekti moraju biti vie puta vei od fizikog uinka napada. Objekat dejstva moe biti ovjek kao pojedinac, grupa (masa) ljudi, objekti infrastrukture, materijalna dobra ili kombinovano. U izvoenju teroristikog akta, teroristi koriste razliite naine i metode i koje zavise od sledeih faktora: vrste i veliine objekta dejstva, cilja, planiranih efekata, i od organizovanosti antiteroristi-kih snaga drave.
14

Angaovanje terorista samoubica u zadnje vrijeme je dominantan nain izvoenja teroristikih akcija uposebno u Izraelu i Iraku. dok je ovakav nain teroristikih akcija rijedak kod ostalih zapadnih teroristikih organizacija.
16

U zavisnosti od stepena primjene sile, teroristiki metodi mogu biti neoruani i oruani, a po nainu ispoljavanja teroristikih dejstava moe biti javno, tajno ili kombinovano. Neoruani metodi mogu predhoditi oruanim dejstvima i u funkciji su ostvarivanja psiholokih efekata na cilj i mogu biti: praenje, ucjene, upozorenja, prijetnje i zastraivanja. Neoruani metodi se mogu sprovoditi javno i tajno, neposrednim kontaktom sa rtvom ili preko odreenih sredstava za posrednu masovnu komunikaciju kao to su: sredstava informisanja, tampani letci, potanske poiljke, internet i drugo. Oruani metodi teroristikih dejstava su u funkciji ostvarivanja cilja nasilnim putem i mogu biti: otmice (kidnapovanja), atentati, ubistva, fiziko povreivanje, trovanja sa biolokim ili hemijskim agensima, i konbinovano. Oruani metodi se mogu izvoditi pojedinano, grupno ili masovno, u zavisnosti od cilja dejstva, objekta napada i planiranih efekata.

13. Pojam i sadraj protivteroristike borbe U vojnoj terminologiji pojam dejstva uglavnom se vezuje za primjenu oruane sile prilikom izvrenja vojnih borbenih zadataka. Tako se protivteroristika dejstva uglavnom vezuju za aktivnost i djelovanje vojnih i policijskih snaga u borbi protiv terorizma. Meutim, ovako shvatanje protivteroristikih dejstava ne moe se posmatrati izolovano od ukupnih aktivnosti dravnih organa i ire drutvene zajednice u suprostavljanju terorizmu. Preduslov uspjenog suprostavljanja terorizmu jeste poznavanje moguih uzroka terorizma. Otkloniti sve uzroke koji uslovljavaju pojavu terorizma praktino je nemogue. Veoma je vano angaovanje svih drutvenih struktura, odnosno ukljuivanje svih meunarodnih subjekata (drava) razliitih politikih i ekonomskih sistema, koji e se zalagati za postepeno mijenjanje postojeih meunarodnih odnosa, jer u njima lee uzroci terorizma. U naelu suprostavljanje terorizmu obuhvata: Preventivne mjere Represivne mjere Protivteroristike borbene aktivnosti Preventivne mjere obuhvataju: normativno-pravne; organizacione; preventivne policijske i kriminalistike; psiholoko propagandne; bezbjednosne, administrativne i vaspitno obrazovane mjere. Represivne mjere obuhvataju: represivne policijske i kazneno popravne mere. Protivteroristike borbene aktivnosti obuhvataju borbena dejstva organa i jedinica MUP-a, odnosno policije i Vojske. Tu spadaju razoruavanje naoruanih terorista, oslobaanje zadranih talaca, ienje terena od teroristikih bandi, napadi na uporita pobunjenika i centre za obuku, oruane policijske akcije veih razmjera na veem prostoru.

17

Sutina sprovoenja protivteroristikih dejstava je u pravovremenom prikupljanju informacija o teroristikim aktivnostima, obezbjeenju podrke sopstvene i meunarodne javnosti, kontroli dravne teritorije i borbenim dejstvima protiv teroristikih snaga. Zato se ove aktivnosti mogu odrediti kao osnovni sadraji protivteroristikih dejstava: Kontraobavjetajni (obavjetajni) rad, usmjeren na prikupljanje informacija o nosiocima teroristike aktivnosti u zemlji i u inostranstvu. Psiholoko-propagandna dejstva svih dravnih, a posebno specijalizovanih organa usmjerenih za obezbeenje podrke domae, a po mogunsoti inajire meunarodne javnosti i jaanju motivacije sopstvenih snaga u borbi protiv terorizma. Kontrola dravne teritorije koju sprovode subjekti drave, a prije svega specijalizovani dravni organi, u cilju otkrivanja negativnih i opasnih bezbjednosnih pojava, koje mogu biti subjekt teroristikog dejstva. Borbena dejstva protiv terorista koja izvode u prvom redu policijske jedinice, a ako one nisu dovoljne i vojne snage. Policijske snage samostalno mogu izvoditi dejstva do nivoa policijske operacije, a zajedno sa vojnim snagama do nivoa vojnopolicijske operacije.

14. Modeli odbrane od terorizma U borbi protiv terorizma izuzetan znaaj ima izbor mjera i redosled postupaka koji se preduzimaju. Ako se u tom procesu napravi krucijalni promaaj, ija je sutina da se sa voama terorista pregovara i postupa meko, a sa njihovim teroristima vodi rat, veoma su neizvjesni izgledi za neutralisanje i unitenje terorizma. S tim u vezi nije suvino imati u vidu narodnu mudrost nije se uputno penjati na krov da bi se otkljuala kapija. Sasvim je izvesno da se meunarodni i unutranji terorizam mora suzbijati energinim i sveobuhvatnim borbenim aktivnostima. Izostajanje takvih aktivnosti zasigurno bi ohrabila teroriste. Umjesto toga, treba im predoiti da ne smije biti popustljivosti, po cijenu i odreenih rtava. Jedan od osnovnih preduslova uspjeha u borbi protiv terorizma je odnos i podrka meunarodne zajednice, koja zavisi prevashodno od politikih interesa pojedinih svjetskih centara moi. Ako je ta podrka izostavljena, ve se direktno ili indirektno podravaju teroristike snage unutar drave, onda je borba protiv terorizma u zemlji osuena na propast15. Suzbijanje terorizma orujem nije dovoljno. Na to upozoravaju trenutni sukobi Izraela i Palestinaca koji odnose sve vei broj rtava meu nedunim civilima.

15

Tipian primjer je podrka albanskom terorizmu na KiM od strane zapadnih zemalja na elu sa SADgdje smo faktino spreeni politiko-vojnim pritiskom.
18

Pod energinim suzbijanjem terorizma ne spada prekomjerna upotreba sile,16 iako drava koja je ugroena terorizmom preduzima sve rspoloive odbrambene mjere protiv njegovih nosilaca. To je proces koji uslovljavaju subjektivni i objektivni inioci. Objektivni inioci su drutveni odnosi, protivrjenosti i sukob interesa. Subjektivni inioci su sami inspiratori i nosioci terorizma. U borbi protiv terorizma u svijetu postoje dva modela odbrane i to: autonomni i koalicioni. Autonomni model podrazumijeva prioritetno oslanjanje na vlastite mogunosti, neke zemlje za odbranu od terorizma. To opredjeljenje ini osnovu i koalicionog modela odbrane od terorizma. Kolacioni model odbrane od terorizma posjeduje sve navedene karakteristike autonomnog modela, ali istovremeno posjeduje neke specifinosti koje ga ine efikasnijim. One su prvenstveno sadrane u formulisanju zajednike strategije protiv terorista, koja je naroito funkcionalna u razmjeni obavjetajno bezbjednosnih podataka. Naime, lanice saveza jedinstveno nastupaju prema terorizmu i ustupaju jedna drugoj podatke o teroristima, ime znatno pospjeuju odbranu od terorizma17.

15. Snage i sredstva za borbu protiv terorizma Snage za protivteroristika dejstva treba da ine odobrani pripadnici u sastavu specijalnih jedinica koje su visokokvalitetno organizovani i namjenski osposobljeni sastavi za uspjenu borbu protiv terorizma. Specijalizovane snage za protivteroristika dejstva nalaze se u sastavu MUP-a i Vojske u svim zemljama pa i kod nas. Kada su u pitanju ove snage, naglasak treba dati na izuzetno visokom kvalitetu ljudstva a ne na njegovom kvantitetu. Specijalne antiteroristike jedinice popunjavaju se od profesionalnog sastava koji zadovoljavaju vie posebnih kriterijuma, kao uslov za uspjeno osposobljavanje za izvravanje posebnih zadataka u protivteroristikim dejstvima. Specijalizovane jedinice treba da se obezbijede sa savremenim namjenskim borbenim i neborbenim sredstvima, prilagoenih specifinim uslovima izvoenja protivteroristikih dejstava. U takvim dejstvima navedene snage ne koriste klasinu opremu i naoruanje, ve specijalna namjenska sredstva, ponekad unikatna, posebno izraena i pripremljena za konkretnu akciju. U borbu protiv pojedinih vrsta terorizma, pored namjenskih specijalizovanih jedinica MUP-a i Vojske, mogu se ukljuiti i ostale jedinice Vojske. To ukljuivanje je nuno, zbog nedostatka dovoljnih specijalnih antiteroristikih snaga. U protivteroristikim dejstvima ostale nenamjenske borbene jedinice predhodno se trebaju po svojoj formaciji prilagoditi, vojno-struno osposobiti i popuniti sa osnovnim sredstvima specijalne namjene, u obimu osposobljavanja jedinice za pojedine sadraje izvoenja protivteroristikih dejstava. Klasinu borbenu jedinicu po svaku cijenu ne treba ukljuivati u protivteroristika dejstva. Mora se uzeti u obzir injenica da se sve jedinice ne mogu osposobiti i opremiti za protivteroristika dejstva, ali je neophodno da u nedostatku potrebnog broja specijalizovanih jedinica u odreenoj zoni odgovornosti sama komanda taktikog ili operativnog nivoa preduzme odreene mjere ubrzanog osposobljavanja pojedinih manjih sastava jaine voda do ete u protivteroristikim dejstvima, prvenstveno na preventivnom djelovanju i na pomonim rejonima i pravcima.
16

Pojam prekomerna upotreba sile se u meunarodnim centrima modi sve vie zloupotrebljava u smislu zatite ljudskih prava i vie je u funkciji pritisaka na odreenu dravu koja se sukobi sa terorizmom na svoj teritoriji. Tipian primjer ove tvrdnje je prethodno stanje na KiM i eeniji. Ovaj pojam je uveden od strane NATO, a posebno SAD radi manipulacije i slui im za sprovoenje pritisaka na odreene zemlje koje im nisu naklonjene u cilju odravanja kontrolisane ograniene nesigurnosti u zemljama -regionima preko teroristikih snaga. a razliku od ovog termina, zapadne zemlje koriste u borbi protib terorizma sva raspoloiva konvencionalna sredst va. 17 Ovaj oblik saradnje je posebno izraen posle teroristikih napada u paniji i Velikoj Britaniji.
19

16. Izvoenje protivteroristikih dejstava Opti uslovi uspjeha borbe protiv unutranjeg terorizma su: 1. Pozitivan odnos meunarodnog faktora prema nainu reavanja problema terorizma u zemlji. 2. Visok stepen organizovanosti dravnih antiteroristi-kih snaga. 3. Teroristike snage nemaju oslonac na: unutranji faktor, susjednu dravu ili meunarodni faktor. Od navedenih optih uslova, zavisi i uspjeh drave u borbi protiv terorizma. Sama protivteroristika dejstva obuhvataju vie uslovno nazvanih faza koje vremenski traju razliito, od nekoliko sati do nekoliko dana i mjeseci, razliitim intezitetom i koje se vremenski i prostorno preklapaju. Prva faza, koja se djelimino poklapa sa narednom, obhvata jasnu identifikaciju teroristikih arita, odnosno objekata koje koriste teroristi. Druga faza je izolacija prostora na operativnom i taktikom nivou. Vri se ograniavanjem i kontrolom kretanja stanovnitva, vozila i roba kako bi se sprijeila logistika podrka teroristima. Izolacija prostora se vri koncentrino zahvatajui i iri prostor, gdje su mjere izolacije stroije, kako se prilazi prostoru teroristikih dejstava. Trea faza je izvoenje ofanzivnih policijskih dejstava ukljuujui i specijalna protivteroristika dejstva na prostoru zahvaenom teroristikim dejstvima. Nosilac dejstava su policijske i specijalne vojne policijske snage, a djelimino u skladu sa situacijom i mogunostima mogu se ukljuiti i ostale vojne jedinice koje su u odreenom stepenu osposobljene i opremljene za izvoenje pojedinih oblika izvoenja protivteroristikih dejstava. etvrta faza predstavlja unitenje okruenih (blokiranih) i izolovanih veih i manjih teroristikih grupa i jedinica. Upotreba tekog naoruanja oklopnih jedinica i artiljerije mora biti umjerena i pravilno dozirana, da se ne bi izazvao efekat prekomjerne upotrebe sile. Peta faza je faza gonjenja i razbijanja zaostalih i preostalih manjih teroristikih grupa.

20

ZAKLJUAK

Savremeni meunarodni terorizam je izrastao u najvei svjetski problem i koji se nalazi u ekspanziji, bez obzira na sve organizovanije suprostavljanje meunarodne zajednice i na mjere koje se preduzimaju radi njegovog suzbijanja. Rije je o strukturalnom svjetskom fenomenu novijeg doba sa nepredvidljivim djelovanjem i zapanjujuom brzinom mutacija, kome se ne vidi kraj. Meusobni sukobi terorista i antiterorista, u sadanjoj sferi realnosti je za sada beskrajan proces i u kome uglavnom stradaju nevini. Terorizam je nasilje do ijih korjena treba stii i odatle poeti reavanje problema. Osnovni principi uspjenog suprostavljanja terorizmu jeste odravanje statusa nenasilja kao imperativa u meunarodnim odnosima. Savremena politika, prije svega monih zemalja zapada na elu sa SAD, upravo je zasnovana na legitimizaciji nasilja, pa je samim tim borba protiv terorizma osuena na neuspjeh. Bez ire analize drutvenih, politikih i istorijskih uslova nastanka i djelovanja, terorizam nije mogue sagledati niti se njemu adekvatno suprostaviti. Zato je neophodno je sagledati i analizirati genezu terorizma, a zatim sa neophodnom mudrou smiljeno, jedinstveno organizovano i odluno se njemu suprostaviti. Borba protiv terorizma je veoma komplikovan i dugotrajan proces koji pored vremena, zahtijeva meunarodnu podrku, posebno pripremljene i opremljene snage, i znaajna finansijska sredstva. I pored preduzetih odlunih mjera meunarodne zajednice u borbi protiv terorizma, u sadanjoj situaciji terorizam stalno izmie organizovanim antiteroristikim mjerama drave i ire meunarodne zajednice. I pored pretrpljenih udaraca od strane antiteroristikih snaga, terorizam se neprestalno obnavlja, mutira i usavrava na sve veem tehniko-tehnolokom nivou, gdje mu se proporcionalno poveava efikasnost. U sadanjim uslovima, terorizam kao drutvena pojava je svjetski fenomen koji nema svoje ustaljene karakteristike djelovanja. Zemlje ugroene terorizmom najee su suoene s njegovim unutranjim nosiocima, kojim se i dalje podravaju iz odreenih centara moi meunarodne zajednice. Svaka nasilna globalizacija i dominacija putem sile, svako koketiranje sa onima koji koriste politiko nasilje radi linih politikih interesa koji ne mogu ostvariti u meunarodnim zakonskim politikim institucijama, neposredno doprinose poveanju terorizma u svijetu sa nesagledivim posledicama.

21

LITERATURA

Johnatan R. White: Terorism, Strategy of word Washington, izdanje 2002.g. engleskog). Milan Mijalkovski: Terorizam, VIZ Beograd, izdanje 2000.g. Dr Radoslav Gainovi: Terorizam, NIC Vojska Beograd, izdanje 2005.g. Milan Miloevi: Odbrana od terorizma, IP Svete knjige- Beograd, izdanje 2005.g.

(prevod s

Milan Mijalkovski, Petar Damjanov: Terorizam albanskih ekstremista, NIC Vojska Beograd, izdanje 2002.g. Mihajlo Mihajlovi, Stanislav Arsi: Specijalne snage sveta, NIC Vojska Beograd, idanje 2004.g. Vojno delo, NIC Vojska Beograd: 7/2001, 3/2002, 5/2002, 7/2003, 1/2004, 3/2004, 4/2005, 6/2005. Vojni glasnik, NIC Beograd: 1/2002, 3/2003, 2/2004, 4/2004.

22

SADRAJ UVOD ............................................................................................................................................. 2 Pojam i nastanak terorizma ............................................................................................................. 3 Ciljevi terorizma .............................................................................................................................. 4 Klasifikacija terorizma .................................................................................................................... 5 Osnovne karakteristike savremenog terorizma ............................................................................... 8 Pojam teroristike organizacije ..................................................................................................... 11 Podjela teroristikih organizacija .................................................................................................. 11 Profil savremenog teroriste ........................................................................................................... 13 Izbor terorista ................................................................................................................................ 14 Obuka terorista .............................................................................................................................. 15 Psiholoki aspekti teroristikih dejstava ....................................................................................... 16 Fenomen terorista samoubica ........................................................................................................ 16 Planiranje i izvoenje teroristikih dejstava.................................................................................. 16 Pojam i sadraj protivteroristike borbe........................................................................................ 17 Modeli odbrane od terorizma ....................................................................................................... 18 Snage i sredstva za borbu protiv terorizma ................................................................................... 19 ZAKLJUAK ............................................................................................................................... 21

23