You are on page 1of 59

MORFOLOGIJA

KIMENJAKA
II razred gimnazije
prirodno-matematikog smera

Carstvo Animalia

Vieelijski eukariotski organizmi

Heterotrofni nain ishrane


gutaju I vare hranu

Mobilni oblici
u potrazi za hranom

Gamete obrazuju u polnim lezdama (gonadama)

Organizacija ivotinja

elija:

Strukturna i funkcionalna
jedinica gradje svih ivih bia

Tkiva:

Grupe elija

istog embrionalnog porekla


u pogledu gradje (morfoloki) i u
pogledu funkcije diferencirane
na isti nain

Organi:

Jedno ili vie tkiva


Jedinstvena, odredjena i
specifina funkcija

Organski aparati i
sistemi organa

Organizacija ivotinja

tanko crevo
jetra
epitelsko
tkivo

debelo crevo
tanko crevo

elije

tkivo

organ
sistem organa
za varenje

Tkiva, vrste tkiva i njihove


karakteristike
TIPOVI TKIVA

Histologija

epitelsko
vezivno
miino
nervno

miino tkivo

VEZIVNO TKIVO

EPITELSKO TKIVO

vezivno tkivo

nervno
MIINO TKIVO
tkivo

NERVNO
TKIVOtkivo
epitelsko

krv

Epitelska tkiva

Kontrinuiran sloj zbijenih elija


pokrivaju sp. povrinu tela - ZATITA!
oblau un. upljine organa i izvodnih kanala

U njih NE ZALAZE krvni sudovi

hranu i O2 dobijaju od tkiva ispod

Podela:
jednoslojni epitel
vieslojni epitel

Epitelska tkiva

Ploasti

krvni kapilari, plua

Kockasti

mali kanali

razmena gasova i
tenosti

bubrezi

Cilindrian

crevni kanal

uloga u apsorpciji
(mikroresice)

Epitelska tkiva
trepljasti epitel
dunik
ulni epitel
prima drai
lezdani epitel
lue sluz, hormone, enzime
Vieslojni epitel
Oblae poetni deo crevnog kanala

usna duplja, jednjak

Vezivna tkiva

Daju oblik organizmu


Povezuju, pruaju potporu
Uestvuju u odbrani od stranih tela i organizama
ine ih: elije
medjuelijska supstanca
vlakna u matriksu

Rastresito vezivno tkivo

elije utopljene u osnovnu supstancu


kolagena i elastina vlakna

Nalazi se:

oko krvnih sudova,


nerava,
pojedinih organa

Gusto vezivno tkivo

Gusto sabijene vlakna

kolagena ili elastina

Formira:
tetive,
ligamente
omotae oko skeletnih miia

Masno tkivo

elije sa MASNIM KAPLJICAMA

Oblae organe, pridrava ih i titi


Predstavlja termiku zatitu
Kod odraslih:

broj elija STALAN


menja se VELIINA elije

Hrskaviavo tkivo

elatinozni matriks
vlakna
elije u malim upljinama, LAKUNAMA

NEMA krvnih sudova!

Hranljive materije dolaze iz okolnih tkiva kroz


matriks

Hrskaviavo tkivo

HIJALINSKA HRSKAVICA

kolagena vlakna

zglobovi, nos, dunik

ELASTINA HRSKAVICA

elastina vlakna

una koljka, grkljan

Kotano tkivo

Postoji samo kod


KIMENJAKA!
Soli kalcijuma i
magnezijuma u medjuelijskoj
supstanci

elije u malim lakunama

krvni sudovi prodiru kroz kanalie

Kotano tkivo

POKOSNICA

vezivni omota na povrini, za rast i zarastanje

KOTANA SR
u upljinama dugakih kostiju
tu se formira veina krvnih elija!

Kotano tkivo

Prua skeletnu potporu telu

Zajedno sa miiima omoguava kretanje

titi vitalne organe smetene u lobanjskoj auri i


grudnoj duplji

Kostna sr je izvorite krvnih elija

Rezervoar jona kalcijuma i fosfora

Krv

elije

(broj i veliina se razlikuje!)

tean matriks, PLAZMA


NEMA vlakna!
Crvena krvna zrnca (eritrociti)
bela krvna zrnca (leukociti)
krvne ploice (trombociti)

Krv

Crvena krvna zrnca (eritrociti)

bela krvna zrnca (leukociti)

kod KIMENJAKA: respiratorni pigment, HEMOGLOBIN

uloga u odbrani organizma

krvne ploice (trombociti)

uloga u stvaranju krvnog ugruka i spreavanju krvarenja

Miina tkiva

NAJEE tkivo u telu


ivotinja!
elije = miina vlakna
citoskelet = miofibrile

srani mii

za grenje i opruanje elije

GLATKO
POPRENOPRUGASTO
SRANO

Poprenoprugasti miii

glatki miii

Glatko

Vretenaste elije

jedno jedro

spore kontrakcije

Najee mi. tkivo kod BESKIMENJAKA

Kod KIMENJAKA:

u zidovima unutranjih organa

krvni sudovi, creva, mokr. beika, polni kanali

pod kontrolom AUTNOMNOG NERVNOG SISTEMA

Poprenoprugasto

Cilindrine elije

PP MIII KIMENJAKA:

veoma duge (kod oveka do 4cm!)


sa velikim brojem jedara
svetle i tamne pruge

uglavnom vezani za skelet


omoguava pomeranje i kretanje

BRE kontrakcije od glatkog mi. tkiva

Srano

SAMO U SRCU
KIMENJAKA!

Krae elije
jedno jedro
povezane nastavcima

Kontrakcije AUTOMATSKE

pod uticajem specijalnih elija u samom srcu!

Nervno tkivo

Uloga:

prima informacije

sprovodi ih u odgovarajue
delove tela
dovodi informacije u vezu,
kombinuje ih,
obezbedjuje adekvatan odgovor

Nervno tkivo

elije: NEURONI

visokospecijalizovane nerve elije


telo elije sa jedrom
DENDRITI, krai nastavci

AKSON, dui nastavak

dovode informaciju do tela elije


odvodi informaciju

Pratee, potporne elije

razgranate
pomau neuronima

Nervno tkivo

Senzitivni neuroni

Interneuroni

od ulnih elija primaju informaciju o promeni u sp.


ili un. sredini
sprovode informacije do drugih nervnih elija

Motorni neuroni

sprovode informaciju do organa koji reaguje na


promenu

Osnovne ivotne funkcije

-ishrana
-razmena gasova (respiracija)
-izbacivanje produkata metabolizma (ekskrecija)

-unutranji transport (hrane, gasova, tenosti)


-disperzija (lokomocija)
-potpora i zatita
-koordinacija svih funkcija (nervna i endokrina)
-reprodukcija

Koa

Zatita
primanje nadraaja
izluivanje
disanje
ishrana
kretanje
odravanje temperature tela

Skeletni sistem

Potpora
Zatita SPOLJANJI SKELET
puevi, koljke, rak, insekti

oblik tela UNUTRANJI SKELET


kosti kimenjaka

kretanje

Miini sistem

Potpora, vrstina, oblik tela


pokretanje
ishrana, varenje
disanje
kruenje telesnih tenosti
izbacivanje polnih produkata

1/3 do 1/2 mase tela

kod oveka: oko 1/2 mase!

Miini sistem

ivotinje sa mekim telom:

Miii ispod povrine,


obuhvataju celo telo

ivotinje sa
spoljanjim ili
unutranjim skeletom:

miiii u snopovima,
privreni za skelet

ulni organi

Primaju DRAI
prevode ih u NADRAAJE
prenose ih nervnim elijama

specijalizovani za JEDNU VRSTU drai

mehanike (taktilni, organi za ravnoteu, sluh)


svetlosne (oi)
termike
hemijske (mirisni organi, organi ula ukusa)

Nervni sistem

Prima informacije o promenama


kombinuje ih i povezuje
obezbedjuje adekvatan odgovor
obezbedjuje FUNKCIONALNO JEDINSTVO
ORGANIZMA KAO CELINE!

Tipovi nervnog sistema

Mreast ili difuzni

Grupisane nervne elije:

1. Glavene ganglije (beskimenjaci)


ili mozak (kimenjaci)
2. Nervno stablo
+
Nastavci nervnih elija (grupisani u
nerve) i retke nervne elije

Centralni
nervni sistem

Periferni
nervni sistem

Tipovi nervnog sistema

Tipovi nervnog sistema


Nervne elije ravnomerno
rasporedjene du stabla
Nervne elije formiraju
proirenja du stabla
(ganglije)

Ganglije se ponavljaju du
tela, unutra segmenata;
povezane uzdunim i
poprenim vezama

Tipovi nervnog sistema

Nervno stablo ima unutranju cev

Endokrini sistem

Sistem organa sa unutranjim luenjem


Deluje zajedno sa nervnim sistemom
lue se HORMONI

odlaze u krv i do ciljnih organa

Sistem za varenje

Usni otvor
crevni kanal
analni otvor (nemertine!)
crevne lezde

Sistem za disanje

Razmena gasova sa spoljnjom sredinom

preko povrine tela


krge (vrlo razgranate)

vodene ivotinje

Plua (u unutranjosti tela)

kopnene ivotinje

i malobrojne vodene!

Traheje (cevice koje dospevaju do svake elije)

neke kopnene ivotinje

Transportni (cirkulacioni) sistem

Zatvoren
krv
krvni sistem

kod KIMENJAKA: i limfa, limfni sistem

otvoren

hemolimfa

Sistem za izluivanje

Izluuju se samo supstance koje nastaju


UNUTAR ELIJE

moraju da prodju kroz el. membranu

Protonefridije
Metanefridije
Malpigijeve cevice

Protonefridije

razgranate cevice sa zatvorenim poetnim delom

metanefridije
izuvijane cevice sa poetnim delom koji se
otvara u telesnu duplju
kod KIMENJAKA: bubreg

Malpigijeve cevice

zatvoren poetni deo, otvaraju se u crevo

Sistem za razmnoavanje

Bespolno

Polno

polne elije - gameti

Simetrija

Suprotne strane tela se podudaraju

kao predmet i lik u ogledalu

Organizmi:
ASIMETRINI
SFERINI
RADIJALNO SIMETRINI
BILATERALNO SIMETRINI

Segmentacija

Spoljanji segmenti

Unutranji segmenti

Obrazovanje glavenog regiona

Cefalizacija

Telesne duplje

Najjednostavnije ivotinje:

Parenhim
sundjerasta masa
izmedju spoljanjeg i unutranjeg sloja elija

Telesne duplje

Kod veine ivotinja:


izmedju telesnog zida (ektoderm) i creva
(endoderm)
Uloga:
odvaja un. organe
bolja fleksibilnost
bolje cirkulisanje tenosti i raznoenje materija

Tipovi telesnih duplji

Pseudocelom

ostatak blastuline duplje (primarne tel. duplje)

Tipovi telesnih duplji

Celom - SEKUNDARNA tel. duplja

ima svoj epitel - PERITONEUM


spoljanji - uz telesni zid
unutranji - uz crevo