Вы находитесь на странице: 1из 37

. , 2013, 72, 3, .

1046

:
1
2013 .

. .

, .
, , , .
, , ,
, < >
. .
, , , .
This is the last article in our series of studies devoted to the most ancient monument of the Church
Slavonic literature the Canon to Cyril the Philosopher. In the rst part of the article, there is offered
a parallel reconstruction of the Slavonic rendition of the ninth ode of the Canon and the correspondent
segment of the lost Greek original the texts, which contain important evidence instrumental in xing
the date of the work, since they reveal that the Canon was created soon after the death of the Apostle to
the Slavs. Further on, we bring forward in its entirety a reconstruction of the original text of the hypothetical Greek original and of the Slavonic translation of the Canon to St. Cyril, the reconstruction,
which prompts a conclusion that the Canon, initially consisting of nine odes, used to contain an acrostic
< > verbatim: glory to Cyril Basileios to Philosopher
I sing. The nal part of the article summarizes our views on the original text of the Canon, on the merits
and linguistic singularities of its Slavonic translation, on questions respecting the date and authorship of
the source text and its translation.
: , , .
Key words: Byzantine hymnography, Slavonic translations, Canon to Cyril the Philosopher.

1150-
(8632013)
1

, ,
) ,
, .

25 - ,
XIXVII ., ,

, ,
. , [14, . 90], 1.4 9.42, ,
,

,
[19].
150 ,
,
[10, . 273; 11, . 242;
12, . 300]; 1877 . .. ,
, [13, . 166]. ,
,
, (
1

XV (,
2013).

10

.

, ,
,
, :
.. [15] [4, . 16;
5, . 12, 20; 7, . 130],

,
, <>
, .. <> (?).
, , EE, 98 6 3: (1)
(2) (3) ,
, (4)
(5) (6)
4. , , 3

. .
, <http://analogion.net/glt>,
MR TR, AHG
TLG. , ,
TLG. XIXIV ., ,
<http://mns.udsu.ru>,
, .. ,

- ().

.. (.) , .

( ) ,
/. , ,
( ),
(
- ). *, **,
,
, ,
, ,
.
4
. , 459, Hirm., 21.
.

11


(AHG V,
340) ,
(IX, 122)
,
TR (251, 347; . AHG VIII, 319), : (1)
(2)
(3) .
.
, , : 1- , 9,
10 (
AHG II, 28), 2- 79 (. 8 ,
7 , [MR I, 21] 9
[MR II, 576]),
3- 45, 6- 1113, 7- 10115. :
4- 9, 5- 11.
, , , ,
, . 141
(),
(, ,
). 14
( , . SJS I, 561) ( ) @ (,
.), () / w
(104), 902 . ,
, () * " @,
.

,
4- ,
: 152
@@ Y@ ( EE,
97), 164 zq6, z
( EE, 100).
,
5

13- 11-
(MR I, 320),
(MR II, 98).
6
. [16,
. 256].

72

2013

12

(). , 110r ( | ):
" |z -

| |
~ z|
|" z~ |~.
, ,
,
"
,
ME, .. -
, [15, . 336]. , ,

, , ,
, , . .
,

, , , (SJS IV, 33)
(WD, 182; , 826), ., ,
: (Foll.
II, 358). ,

- ( . !) , , , ..
= (, -), (,
; 152 @)
(164, , , ). ,
,
,
, ,
=
,
. -

,
. ,
* (3.2), *
(4.3), *" (8.3).

: = ,
= , , = (),

902,
, 141, , ( 902 .),

(.. , ,
, , . 4.1: * "
, 8.1: * ). ,

( ),
164 q (= ), .. . ,
Z L,
, , r. , 152
@>, @.
,
, , , , , , (!): "
z X .

X , 104 105, 98
152 . ,
(X) ,
, (S).

*"
, , -,
() *.
" ,

, , * .

910- 5 6 ,
, , (3 ) /
(2 ) , , , (, 196)

. * ,
*
; ,

72

2013

(MR V, 70) (V, 71), ,


*
* (*
), .:
(AHG III, 422)
. , , 10-
()
9- , ,
,
* , . :

Precious, then, is a lamp to men in darkness,
and there is need of a lamp until the sun rise <http://
www.newadvent.org/fathers/101610.htm> ,
, (XVI .):
.
*

: ,
455 ,

, , , , Z
, <>
(1 3. 12) vs. ( ) (SJS I, 516).
, ,
z, , , , , .
z
, ,
(. SJS I, 280),
(. , 693), (. WD, 31). 6. 16:
@
z (SJS I, 277) =
(. )
,
, . . *.
( ,
.

13

105 7,
Z, , , 152 ),
(, 902, , @, 141
, r ). ,
*, ,
- * ,
, ,
=; , , : ,
*, * *
,
2- ( ). ,
paroxytonon
*
.
, * ,
,
(, Z, 164, ,

141, , , - ), , * ()
[] [],
(., , .,
275 MR II, 8; , 743)
().

,
,
, , 152 @,
; , 902 .
L,
. .

, , ,
902 .
. . . . . . . .,

Q; (, , , 895, Z,
7

72

NB SJS
(1, 238)
XV . XVI .
3

2013

14

166)
, z:
, . -

.-.
Q8.
, (
, , , XIX .
)

, , ,
.
. . .
. XIVXVII ., , ,
. , . ,
. z
: + . ., , ,
. . (. s. v. SJS, ).
/ ,
- ,
, ,
z
. . (:
, 57).
.
( ),
z (
?). - * ,
-
. (.
: , 334, 29 [17; SJS I, 302]
:
38 [SJS I, 302]). ,
- (. 3v)
,
8

152 :
, @ @>,
, Q@ (. ,
8, 58).

,
.
:
,
- , ?
,
(.. ) (.. ) (. 6. 16),
-
, . z-
- 6. 16, ,

z - ,
, . II, 163
+ . . ( z) , -., -..
* , , ,
,

, (SJS
I, 302). TLG ,

, , ():
(
)
(, 160);
( )
.


, ..
-, -, *, .
:
,
, . ,
.
,
, ,
, . :
, ,

72

2013

(AHG III, 153) , , ,



(V, 40)
..
- ,

, *(2)
(4) .
4-
, /
@ 152.
; ,

(-,
, ).
*@ = * ,
( ), ,
. ,

8- [9, . 351]

* = , (Lampe, 620):
* . . .
, , ( 24):
,
,
, ,
,
,
,
, ,
, , ,
,
,
<http://agios.org.
ua/wiki/index.php/_._._
.

15

_1>. ,
9-
,
8- , .:
, , , , ()
,
, [9, . 341].
*
, . , ,
,
, , . 1.1,
1.2, 4.2, 6.1. -, - . ,
() (@). , ,
.
,
*;
(. ) . . . . .
,
:
,
.
,
, ~,
152 . g@,
Q@ (.. (,
) )9;
164
*~ .
~


10, , .: ,
9

. [18].
10
. .. : ,
[12, . 307].

72

2013

16

, , ,
,
(AHG IX, 22) , , ,
, ; ,
,
(MR II, 260) K z J
S J z \
(., 448). AHG IX, 22
, (895, 166, )
; 164, z w.
, , : ,
,
* 11,
5- ,
6- 9-
( ).
z Z,
,
152, , 902 .
:
, . . . (< ), 152 . . ,
164, , :
, ` , 105 , ` , 902 . `.
, *z,

, , >, . ,
.
(, 375), , ,
,

, , 12.
11
.: (MR VI, 279)
[] .


,

(-/ -), (.
" , 104, , 98, 105, 895, 164,
-" Z, 152, , / . , ,
, 166, )12 (.
13 / . , /
. 15214).
- -, . ,

[19, . 292];
SJS (I, 330331; III, 43) ( ,
. ,
) , - ; ,
. [20].
"
, -- .
, ~ ,

~ (: , , ; : ,
, ): nomen actionis
, (., ,
). -

, . ,
, ( I, 235, 493; II,
902, , 141, -, - (!) , @ r, .
13
902 . . .,
, . . . . (, ,
* ).
14

", , .
: Z -, -, 141 -.
: . .
z
, . .
, . .
.
12

72

2013

70), Mikl., 105 (alumnus).



, ,
. (I, 413): ~ ~ (, 147v) (MR V, 345)15; (319) . ,
,
~ () : ~... ~
~ " (282v)
(TR, 539); ~ ~ ... z ~
z ~ ~ (283v;
, . Stern III, 609); ~ ~ ... ~ ~
z z z (301r)
(TR, 574); ., , ()
( ) (
II, 99100)16.

: " ~ ~ (,
141v) (Stern II,
454); [ ]
. ..1, 7
. XII . ( 29, 439) (MR VI,
290)17.
,
~ , , , , .,
15

, ( )
, ~, , 7, ().
16
, ~ , 247, 19:
~ ~ ~ . (SJS I, 330)
, .

:
(MR III, 361) (163, 212) . . (. [8,
. 34]).
17
. / ~,
, . / , ,

(. SJS I, 330331), ~ .
, , . I, 389, , TLG
, .
2

17

. . , ,

*
" / * . , , ,
zq~ ~,

4 6 .
, , .
** ,
;
**
. ,
,

. genitivus epexegeticus,
= , =
(., 795). ,
. . () (SJS
I, 380; WD, 44; II, 74), .: z ~
" / (MD I, 504)
; " /
(II, 686) ; z ~ (, 144r) /
(MR V, 306) ,

, 6- : *()
. *
*" ".
, ,

152;
, 152,
, ,
,
, . .
. , , ,
, , ,
72

2013

18

- , ,
".
, , . ,
nomen
actionis , ( .
. ),
. , , , ,
, ,
.:
"~ [. *"] z
(MD I, 542); ,
(MR III, 328)
q [. *] wz [!] ~ q~ (,
112r);
(MR V, 401) [. *] [. *] (,
153v); (MR
VI, 549) q
[. *] (, 198v).
,
,
:
1)
( ) / (,
, , zq" ; z
, 152 zq "); 2) / ( ,
, , , 152, , 164, 902,
); 3) (. . . zq~ / 902 . z / , , 152 zq / 164 zq18);
4)
(~ / 902 .
).

, . :
, ,
902 .
,
18


( ,
, 152: "). ,
*~ :
7- ,
(), , ~, (. , 204; ,
707) ,
, , . . *
* + * (.
28. 14: ,
). , . .
zq~ / zq / zq 10- , 4-
( ).
(. SJS III, 588, 593; WD, 175)
*
* . (.:

, , [Acta Joannis, 29]
, : , , ... <http://lifefor-god.org/forum/viewtopic.php?t=4657>; : ;
;
),
*
(
, , ,
, . [21]). .
SJS III,
593
, (. 11, 52 ) 19 zq~,

, zq
, 19

zq~ zq
4. 7, . -
[22, . 618] ,
- [22, . 399].

72

2013

, , , 152.
, , :
zq~ ~
, z ,

1
2
3
4
5
6
7

"



,
~ ,

zq~ ~

20



.
, ,
, .
21
, 152 . . , - , q
q / 164 , . . q ,
q .
.

, . zq~
902 . --.
, 20:

*


,


, , [] [],
,
, . 20
, , :
@ qq q | ~
|@ | z| @ |
Iq @ (, 131r).
,
(. 8.1) ,
, .
(2 ): q q
(MF III, 23),
(25 , 24 ): q q
q \ (., 448)
, , (MR II, 260). ,

21, -

19

11/910
7/79
5/45
10/9
13/11
12/1113
12/1011

*
*.
, , qq
.
: , TLG, .
**
, .. 10 ,

, .
, , . .
qq (, , -qqq , ,
98, -wq , -q , , 902, , ,
, -q , , 141, , ,
rq 105) .
(, 895,
166 ) (Z L)22. ,
(., ,
* ~ 4.3 166,
* 4.4 166,
4.4 166,
* 5.3 166 ,
. * 6.2 895, Z, 166,
, * q 7.1,
895 166, , , Z, * 7.3 ,
895, 166 , , ,
22

72

, . , .
, , ,
q z, !
3

2013

2*

20

8.3 , , 895, 166


),
,
, . ,
, *, 1- , ,
(MR II, 22), **, ,
23. , , . .
(q) .
q
: ,
895, Z, 166,
(< ), 152, 164
, , q
. ,
, :
, (
~ ),
.
(, , , ),
:

,
, , ,
q. ,
,
~, 105 Z ~, 164 q /
.
:
. . ,
, ,
. . (, , , , 902, , 141, ,

24, 25).

:

() , , .
:
. (.
SJS III, 187), , .: q
q vs. q q~ =
(MD I, 256, XII .). ,
* ~ ,
(., , 9- :
MR II, 576).

2- ( ), *, 26,
, (.

**) ,
(. **q ** ).
*q> , , q@
152 , 164
(q q q r
).
part. praes.
(. WD, 142; VII, 262; , 185) , proparoxytonon , (.:
q [Stern II,
552]),
(MR I, 435).
, ,

, ( ). .
24

23

,
1- 2-
.

, 902 ., .
25
. [9, . 335].
26
. 8.1: *
 *
.

72

2013

1) : 895, Z, 152,
166, , .
,
. , -,
, ,
, , .: z
"" q
(, 197); , , 902
., , ,
, .
2) ,
+ . . . .
.
3) , 104, , 98, , , ,
(12 vs. 9 ).
4) , ,
, . . . . ( z).
,

* . ,
( , ), ,
, , . . . .
, ,
, -paroxytona (.:
, , [MR VI, 47]
[. , . .] , , ).
*
(= , ). , ,
,
,
, ,
,
.

21

/
:
, ,
, *
//;
(. SJS I, 501502),
,
: ().
() . XIV, 96 ( IX, 75).

: 105 ,
(, ,
,
, ), , ,
.
, , .: * >
>z * //
()27, , 6- 9- (
).
, ,
..
[13, . 150].
, ,
, - ,
( ), . : q (. ),
: ~ w
w (., 102103).

;

27

72

.: @ (., 030)
(MR I, 42); \
(, 113r)
(MR V, 318); , ,
,
(MR V, 11) , , , , ,
; . :  (, 324) , .
3

2013

22

@

.
*
q
, *
.. , (
). ,
, ,
proparoxytonon
12, 11 ,
resp. 4 3, 2-,

(MR III, 295), 4- (.
MR III,
287). ,

, , ()
( , , 152),
28:
1) w . . () ;
, / , , w: 2) ww 895, 166; 3) ww
; 4) wwq 152 (. . );
, ,
,
: 5) w Z () ; 6) w`
164 () ( ,
, . [23, . 225]);
7) . . () ;
, 902 .,
8) 902, 141, , ; 9) .
150
,
.
1.
.. ,
,

. , :
, , [10, . 280].
.. 28

- .

, ,
, , , :
, [12, . 307].
45 ,
,
,
( )
.
2. .. , , ,
(, . 165),
, [10, . 281) , , -,
: q. ~ . . z q29.
. q" [10, . 294). 4.1
( : q ~
), ,
, (. ..)
, .. , ; ,
, , , :
,
? [10, . 282). , -

. ,

30, ,

29

. , [16, . 105], @,
. [24, . 243] .
30

.
, ,

9- : z . z [10, . 291],
z [10, . 292],
3-, 5-, 6-
8- ,
(resp. . 70r13, 25v14, 71r7, 71v1872r2).

72

2013

,
, , .
7-
[8, . 62].
3.
, .. ,
w ,
w, ,
, . ( ) [11, . 266].
( ) (.,
1540) - ,
,
,
(. [25; 26]), ,
, ,
,
.
4. (,
): .. ,
,
[12, . 307] - -, - (. SJS
IV, 757761).
5. .. ,
,

. , ,
,

,
( i, ,
), [13,
. 150151]. .
. , ( )

, . .

23

. , ,
(
), , , (
, )
[13, . 151].
( . [27]) , ,
,
( , .. , ) . ,


( , , 18),

[28];
( ). , ,
, , , ,
VII .,
- [29], ,
, ,
.
* ,

,
TLG, , ,
,
(Septuaginta, Judith 1. 8). ,

20 , : ,
,
, = , . 1073 .,
w XI . ( 12,
321), ( ) ( ) (., 672),
( I, 78; VI, 128),
( II, 195).

72

2013

24

**w -
--
.
, , XIXIV .

.
6.
,
902 . ..

: -
[30]; .
: .
,

[16, . 161]; <Pannonien> (MF II, 353).


*() (. ). , ,

. , , ,
; ,

, ,
, .:
" P
S W r
N S P . , 28 ( ,
20). , 8.3, ,
(. [9, . 353]). , , ,
,
,
, .
8.3 9.2: / w,
895 / ww, 164 /
w`, / ww, 166 /
ww, ? / . ,
-

, * 8.3, ,

.
7.
.
- , , ,
: ) , ( --: ww, ww,
wwq), (w);
) , ,
w`, w; ) - - ()
,
(, ).
? -
. - (.,
571), ,
- ,
[24, . 242]31;
, , ,
, ,
864 .
[24, . 242243], , , . -
, , , ,
[24, . 243].

Chaianus, Caianus, Gaganus,
Cayanus, .. (. II, 155: .-.
chacanus ( )), , . ,

(. )
[24, . 242]. , ,
-; ,

31

.-. ,
. .

72

2013

25

,
- -.

. -
, .. , ,
, - , . ,
VI . -,
. ( )
,
(-),
. ,
. ,
, ( : . I:
( ); : ), -
, .
*qaan [31] (. - *qa:na, 32) *,
- (. , ,
, ); - ,
, , ,
,
.
. , ,
152, .
( >z ),
, ( 8.2

` z
,

,
*, . [9, . 347]).
1100 ()
(), TLG, ,
-

.
152
.. wwq.

. , , ,
,
*q
. *( )
( ).
, , (
z) ( ) .
,
30. 6 (
@ X , 35b),
. ,
(@
I @ ), : ) Iq ~ ( : , 104,
, 98, 105, .); )
I @ (, , 895, 166, );
) @
(152, ); )
@ ( I, 902
.); )
(902 .), ( ) ( ); ) S 164.
), ) ) ,
S, @ ,
, .
I ()
@ ()
, proparoxytonon ( ),
(33,
[] ) .
,
,

32

33

. , :
Granberg A.A. Hunno-Bulgarian as Preserved in Slavonic,
Greek and Latin.

72

.: X (.,113)
(MR I, 432);
J ^ (., 289)
(., 584).
3

2013

26

2- . , .:
^@  N [. 3] (, 62v)
,
(MR V, 100); ^@ X@
(, 7475); I
"# L (., 0181)
, ,
(MR I, 229); J X
J ~ (., 132)
(MR I, 462);
J S ^ ~ (., 135)
(MR I, 467);
^ 2 (., 135)
(MR I, 467). * (.
3- .:
19. 30 bis
bis [SJS III, 418]). ,
10- ,
( ), * @ (), * ~
@ () * @ ~ () 6
.
**
. , ,
, resp.
1
2
3
4
5
6
7

*, ,

, ~
>
z,
> >z
,
@

* * ,
, .
, -,
, . ,
, ( :
AHG X, 150;
3- .:
II ).
,
,
*. , ,
, @ (= *
) ,

; , , , . ~
, ,
, , :
* @ , ~
.
:

*, ,
,

//,
//
,

, , ,
, ,
[]
(?), .
, Z. , 131r:
" L z " | @ @| 3" " \|"
\ "| ~ .
.. , [12, . 308];
. :
, [16, . 162].

10/9-10
9/7-9
4/4-5
11/9
11/11
11/11-13
8/10-11


,
,
;
. , ..,
, 2- 34
34

;
, 902
., ().
, ,
.. , , .. : , z#,
-; 152, , : z.
164 z " o (sic!).

72

2013

. ,
, 166, 902 ( , 141, , )

z,
* *
(. , 727) .. perispomenon. 10-
, ,
( L), /
( ),
7 ,
"
,
* ( **) * ( **). *
- - - , . ",
*,
. :
(MR
I, 552, VI, 107)
, : , ,
(AHG IX, 10)
, , ;
(IX,
196) .
, , :
(MR I, 21).
, 8
(
), (* \ )
, , *,
, z, (895, 166,
152).
, *,
, *
proparoxytonon,
(). , , ,
(895,
152, 166, ).
.

27


* *
" , :
, .

( , ):
* , :

(Spanos, 225)

.
(98, 105, 902, 141,
, ) ( ), ( 164:
). , ,
, (),
(164)

(3 ,
, 164, 902, , 141, , , I
35).
L (< )
I" , 3"
, 3 , , ,

. . . . .-.
. .
, :
" ,
902 (,
), ( *> \), , 36,
152, \.

: **

perispomenon ** 3-
(); ,
166 -" , -
-.
36
, ,
: : # # N .

35

72

2013

28


\ = , . , 220221, . 46r9: \
` ( . . ); 296297, . 63r1: \
\" ( . . ).
37 * *,
, . , ,
6- ,
(*?), *
,
*, . \ ( ) (, 704).

, (*
?). , (. WD, 157; , 812)

*, .
AHG:
(IV, 448) ; (V, 474)
[] ;
(XII, 188) ; :



.
"
~ ,
: .. , , ,
. ,
. . , ,
. ,
, . [10, . 281]. ,
,
37

164, : 3 xC .

( 8.3 ,
), .. , : .
,

. ?
[13, . 155156]. ( ) ,
, :
,
[13, . 147]; ,
,
, , , terminus post quem non
,
, ..

.
,
, : ,
, (
:
), ,
. ,
: , 98 (
. ** ), 902
, " ( q,
902, 141, , q) .
, , . ; ~ 895
; ,
, *o-
164 .
.
, ,
, , 104, 105 ,

(, , , 152, 902, 141),
, , ,
166, 164, , , , 98 895 S. , ,
, . :
. -

72

2013

(XII .) ,
:
(sic!) Mak 73b 3 (SSJ III, 601).
,
,
(MR III, 665) .
, ,
.: (MR III,
626) ~ " (MF III, 139);
(AHG III,
535) . .; TLG :

( ) , , <http://www.omolenko.com/zhitiya/
simeon.htm>. .
, ,

(
).
*() >
(~ ), , *()
/-/ ( ), .:
(Pseudo-Clementina)
;
( )
;
( )
. XI .
.-. . .
" ( -), (. [23, . 192193, 199200]),
\";
XIIIXIV ., 902 - ~ 895, @@ 152,
166 . . -
- ,
. . . =

. ,
.

29

*>
, , ,
.
,
, , , , ,
, : , 104
, 98 , , 105 ,
(
, 6- ). ,
..

[32].
(= 152) :
; ,
:
@, ; , 895, 166, 164,
, 895, 166, ~;
,
: .
, , , ,
, .
7- , XIII ,

, . , ,

* *
> , , () proparoxytonon.
.
(. ** ),
,

72

2013

30

, ,
(. , 862).
,
. @38 , , **
, ** .
,
, * (. :
[AHG III,
247];
,
[Spanos, 191]).

, 4- (. ),

, * , , .
* .
, ,
, , 88. 51, 131.
1, 136. 7 23. 42; . : , ,
(AHG VIII, 319).
. @, ,
(. [33]).

, , *>,
,

XIII . (, , 895) ,
@. ,
. .
@ /
(. [23, . 199200]), .:
} z " 1076,
199 (. );
[] []
, 236 ( );
38

#@ @ ( ) . [19, . 5758].

3 " ^ ". "z"


. 3 .
, 378 (

. . , 182).
,
,
, ,
.
, .. :
[10, . 281] (
MF II, 355) :
, ,
( ) , ,
.. , ,
. , , ,
, ,
, .


:
. . *>, , ,
(. IX, 151) , ,
*" (. [34]); . . ,
, ,
.

,
. . ,
" [35; ., 570571]. ,
, : , , *
,
, ,
, , ,

>, =.

72

2013

31

:
1
2
3
4
5
6
7

*" " z,
, \
,
",
>. \ \
> ~ ,
, , #

* ,
,
,
,
.
,
, ,

, ,
. ,

, , , .
9-
, ,
, -,
, ,
,

\
z "
K z J S" J
z.
" -z N "" [!] \
z " z z
" L
z ~

11/9-10
8/7-9
4/4-5
8/9
12/11
13/11-12
13/10-11

, ,
. ,
1097 . (., 448), ,
, :

*"
~
z " "
z~ ~.
* ~
> z
*" " z , \
" >

, , , , ,
,
. ,
,
, ,
, ,
IX . (), ,
, [1, . 40; 2, .
27].
-

,

,
,
, , .,
, : *
, *
, * ,
* , /
: *
//,
* , * .

, , ,

,
, ,
(MR II, 260)

*

,

.

72

2013

32


*, , ,
, ,
,
* , ,
, , , ,
(MR II, 261)

,
,
,
, , , ,
.
(9.19.3) , , , 8-
(8.3: * , 8.4: * ).
<>
, ..
.
. , 1-, 3- , , .:
(Foll. I, 50) ,
(AHG XIII, 329)
, ,
, (XIII, 330) ,
, , , ,
( )
, , .
,
9.3, ,
9- (. [15, . 337]).
, , (. [15, .
337]). , , , ;
, ,
(MR IV, 107111) 1
2
3
4
5
6
7

* ~ ,
", @ \
,
@ ,
z, \
"\ \ @
\

9- , , ,

(AHG XIII, 334)
, ,
, , ,
9- , ,
(AHG
VIII, 210); . , , (XI .),
, :
, , [36, . 64].
, Z
, , 259r 122, 316
,
,
[37; 38]. . [14,
. 8990),
, .
(22 , . MR VI, 383). , ,
(. Foll. V/1, 46; AHG XI, 182),
.., ,

. 2005 . [1, . 3639], ,

. 1738 . AHG XI, 182 ,
() = \ (, 131v)
vs. [] ()
.
,

,
:

,
,

,
,

8/9-10
8/7-9
5/4-5
10/9
10/11
11/11-12
10/10-11
72

2013

, ,
, ,
[], ,
.


. ,
[1, . 3637].

, 9.19.3,
, .

[1, . 37]:
,
39. ,
, ,
, : , ,
,
,
, , , * ,

1.1

1
2
3
4
5
6
7
8

1.2

1
2
3
4

33

. :
(MR III, 368).

,
" (
), r (, ,
, , 895, 166, 122), S"
(152). -, , *
( *, , ,
").
( , 152,
122) , ,
, , ,
* .
9- , 1- , (. [14, . 90; 1,
. 3536]), .
* * *
,
. 40:

H r 4
r 1 z@ "
* @ @
* ,

[],
,

",
,
z

" >z

@
//
"z@.
.
* "

,
" "

39

. 9- . : (MR IV, 351) [. ?] (110, 75r). , -, 902, @


, -, -.
40
, , .

72

2013

34

5
6
7
8

1.3

1
2
3
4
5
6
7
8

1.4

1
2
3
4
5
6
7
8

3.1

1
2
3
4
5
6
7
8

3.2

1
2
3
4
5
6
7
8

3.3

1
2
3
4
5
6
7
8

3.4

1
2
3
4

41



z
>z z>.



/ /
//.

*
@ z()
~
> /"/, @,

, ,
>z # //
" z.

*

-
, ,
,
, ,
//
.

* >




,

,

.

()

,
"
,
"
" .

r 3 A
*
*
>z

",

@ @

,
,
,
,

[]
>z.
.
*
@
", ,

* {}

, ,


,
.

* ,

,
,
,
>z
,
@,
.

* ,
41,
{},
,

- -,
,
.

*
z
" "
~


z@

\ ,
.

. ~ ., 174 ( ).
.

72

2013


5
6
7
8

4.1

1
2
3
4
5
6
7

4.2

1
2
3
4
5
6
7

4.3

1
2
3
4
5
6
7

4.4

1
2
3
4
5
6
7

5.1

1
2
3
4
5
6
7
8

, ,
\,
,
> .

35

, ,
,
- ,
.

r 4
* ",
* ,
, ,
, ,
,

\ @

" z

,
,


".
.
*~
* / /
" z\ z,
//,


,
[] ,
z

\

"
.
z.
*@ @@
*
@

,
(?)
,
, // ,
~



.
42.
*z
*
()" /"/

\, ,
, ,
z@.

~ ()

~,

"

z.
.
r g @
*\ ~\
*
, , ,
, , ,
z"



", @,
, ,
\

@@ @

@ .
{}
/ / .

5.2

42

1
2

*" ,
> , @,

* {}
, ,

. TLG , - .

72

2013

3*

36

5.3

3
4
5
6
7
8

"
> ,
>
\ @,
">
>.


// ,

,

{ }.

*\
z@ ,
,
@,
z z
\ \
@
.

*
,
,
,


/, / / //
- -
/- - - /.

2
3
4
5
6
7
8

5.4

1
2
3
4
5
6
7
8

6.1

1
2
3
4
5

6.2

1
2
3
4
5

6.3

1
2
3
4
5

6.4

1
2
3
4
5

*> ,
*


~

, ",
, ,


z>

,



//.
//.
r @
* ,
, " z",

*

,

.

*" z "

,
, ,
" ,
"\.

*
[],
, ,
,
.

*z// z @,
@\ @
@ > ~
@() , ,
" ~ .

* ,


, ,
.

*z ,
~
z
\, ",
~.

* ,


// , ,
.

,
~
\ z>.

r z
7.1

1
2
3
4
5

* z> ,

,
@ @\
@

* ,
,
,
,

72

2013


6
7
8

7.2

1
2
3
4
5
6
7
8

7.3

1
2
3
4
5
6
7

7.4

\
\
, .


, .

* , ,
~

* , ,

,

, ,

-,
.

* z
, @,
z
"\
> ,
"\
" @ ~

*
, ,
/ /




/ / / /
.

() ,

@\, z,
"
,
.

\.

* @
"
, ",

2
3
4
5
6
7
8

*

, .

,
,

.

.
@\ ,
,
z
\ "".

r >
8.1

1
2
3
4
5
6
7
8
9

8.2

1
2
3
4
5
6
7
8
9

8.3

1
2
3

* "
~ , .

,
> \ z\,
>z
~ ">
",
.

*
,



,

/ /,
.

*" @
\ ,
,

z .

, , ,
"
.

*
,
,
{ //}

, , ,
/ /
.

*"
z" , , @,

*
, , ,

72

2013

37

38

4
5
6
7
8
9

8.4

1
2
3
4
5
6
7
8
9

9.1

1
2
3
4
5
6
7

9.2

1
2
3
4
5
6
7

9.3

1
2
3
4
5
6
7

9.4

1
2
3
4
5
6
7


>z ,
\.
" @
\ ,
() "~.


,



.

* , ,
() , @
\ .


" .
~ @\
z,
, .

* , ,




//

,
, .

r "
*"
*




,
,
~ z,

" "

z~ ~.
.
*, ,
, ~
>,
z,
> >z

*, ,
,

//,
//
{ },
.

*" " z,
, \

,
",
>. \ \
> ~ ,
, , .

* ,
,
,
,
.
,
, , .

* ~ ,
", @ \
,
@ ,
z, \
"\ \ @
\ .

* ,
,

,
,

.

,
@ .

,
, , ( 14 6) , .
-

,

,
.

72

2013

, ,
. ,

, . ,
1-
*, ,
, , ,
, , , .
,
, . , , ,
,
[4, . 16] 14 1-
( *,
), , ..
43,39 , ,
. ,

, . 2- , : ,
2- ,
[36, . 66], ,
(AHG V, 209210) , (. MR II, 56). ,
, : ,
,
,
< >, ,
, , ;
, -
: , , , ( )
(MR
II, 263)44,40 -
43

. : . [36, . 63]; . (AHG XIII, 333),


. (., 317).
44
, ,
.
.

39

, ,
. (AHG VI, 299309),
, ,
.
,

, , , <
> .
.
*

.
[39; 40]
25 -
XIXVII .,

: ,
, ..;
,
2008 . ( ) (.),
.
de visu, ,
,
( ,
, 2009 . [41]).

, ,
. ,
; ,

, . ;
, 150 , .

72

2013

40

.
1877 . .. ,
[13, . 151],
,
,
, , . ,
,
( ) [42] (.,
, [43])45.41



. ,
2004 . ,

[14, . 8990]; , ,
, ,
45

,
, .-. . . (
) . . . (Stern I, 3), (II, 237; III, 462),
(II, 457),
(III, 286), ( !) . (III, 362), .
, (")
( . ), " (z ) .
" ( ),
. ( ), . (.
. . ) (III, 172, 262, 264, 402, 498),
, . ,
, (III, 462). , , ,
(Stern I
III), [44].
, , , . ,
textus graecus non inventus: ,
(Stern III, 19) , (Foll.
V/1, 66); , (III, 487)
(Foll. I, 545); (III, 560)
(Foll. III, 155).

, , ,
, ,
, , . ..
, ,
,
[13, . 163]. 2007 . ..
, [15],

.
20052007 .
,
,
IV ., , . .
[1; 2];
. . , ,
, (.
778845),
, ,
, . ,

.

: 1) (
); 2) ,
(6.1, 8.4); 3) , ,

(1.3, 3.1, 5.15.3, 7.1, 7.3); 4) , (6.2,
8.1, 8.3, 9.19.3, ,

72

2013

). , (),

, ,
,
-
.
, ,

. ,
, .. ,
,
, , ,

46 42
.
:
-
...
, .. <
> .
, (
) ; . ,

, -, ,
,
, . .
,
- , 869 . [45];
46

, ,
- .

41

.


: ,

. ,
, ( ). ,
,
,
. ,
,
,
, . ,
.

,

, , , ,
.

,
.
,
, ,

, ,
, : ,

,
, .
,
()
, , , : ,

72

2013

42

,
, 12 (,
,

). ,

, .. .

- ,

,

.

.

,
,
. , 3.1
"
>z ,
, , .
(4.2, 6.1) , , .
@ / \ ( ) 5.1 ,
()
, . hapax legomenon ,

.
( 6.1) ()
,
.. .
,
(6.2),
,
,

, , ,
, , . , ,
,
(7.2), , , ,
.. [10, . 277] , ,
XIX ., .. , .

(8.2) .
. . . , . .
. 8.2 9.1 , ,
.
, "
9.1,
, ,

, , " () .

,
. ,
(1- . . . 4.4),
(1- .
. . 7.3, 8.4), . .
. -
(\ 4.2), . (1.2:
, . . >z ) *ot- ( 3.2, ~
6.4), ()
(4.1), ( 4.2, 8.1,
z 8.2, 9.1), .
, ( "\
6.2).
-

72

2013

: " (1.4),
~ (8.1); . ( 8.1), (7.3),
(9.3), @ (9.3).
, , , :
1.3, 5.2, 3.1, 5.3, 8.1 (vs.
4.2, 7.1, 8.2, 5.1), 9.3, 3.2, 4.7,
4.3 (vs. 4.3), 5.4 (vs. 4.3),
, = ( \ 3.2,
4.3, " @ 8.3, " 9.1).
, ,
,
, -, ,
.
-
,
; ,
, ( ) ,
,
, .

)
, (-).
, ().
. ().

().
, (-).

(, ).
- ().
.

43

)
..
.-. XII ., .:
.. . IXL. .,
1867. . 6778. (. ; 1).
, . ( ), ., 30- . XVII ., , 89,
. 83r89v.
( ), .-., . . XIII ., ,
24.4.12, . 1r3v.
, .-., . XIII .,
, , 54 (I. e. 9),
.: . XIV // . . . 1893.
2. . 199203 ( ).
( ), .., XI/XII ., , . 131, . 127v132v.
, ., . ( .-. ), .
XVI ., ,
, 538, . 40v44v, .
140 , ., XVXVI .,
140, . 244r246v.
141 , ., . (), 1608 ., 141, . 58r63v.
895 , .., .,
XIII/XIV ., 895, . 82.
902 , ., .-.,
. XV ., 902, . 46r50v, ,
.
, . . ( ), .-., . . (?) XIV ., ,
24.4.11, . 3r6r.
, .., ., 1320
1330 ., , , Slav.
11, . 217221, ,
.
, ., . .
XVII ., , . 323, . 282r295v.
, .., ., 1690 ., , , .
22, . 278v283r, .
, .-.
.-. , XV XVI ., (), 717, . 85v87r, .
, ., .-., XII ., ,
. 164, . 99rv, 100v110v.

72

2013

44

, .-., XIII . ( ),
.: .. , . ,

XIII // . .
1907. . 12, 3. . 158162.
98 , .., .-.,
XIIXIII ., , . 98, . 74v77r.
104 , ., .-., XII .,
, . 104, . 86v94v.
105 , ., .-., .
XIV ., , . 105, . 77r85r.
152 , ., .-.,
. . XIV ., , . 152, . 145v148v.
164 , ., 13711385 .,
, . 164, . 131132.
166 , ., . . XIV .,
, . 166, . 100r102v.
, ., . . XVI .,
, 113, c. 230236.
Z , ., .-., . XIV .,
, , Z 53, . 49v53v, , .
) ( ), ,
( ), XIII .,
, Cod.
slav. 37, ,
.. .
. - / .
.X. . . 12. ., 1958.
[ ] // i ii ii- / i. .. .
, 1928.
. XII / . . , 2003.
: . / . . .. , .. , .. , .. . . 12. ., 2004.
: , . 131 /
. , . , , .. . ., 2005.
. . /
. . , . -, .-. . , 2008.

/ . . .
Freiburg i. Br., 2012.

. .. . ., 1930.
. ., 1962. (.
. . ; . 2).
. ., 1962. (.
. . ; . 1).
Das Dubrovskij-Menum: Edition der
Handschrift F. . I 36 (RNB) / Besorgt und komm.
v. M.F. Murjanov; berarb. und mit deutschen
bersetzungen versehen v. H. Rothe und A. Whler;
hrsg. v. H. Rothe. Opladen; Wiesbaden, 1999.

( ). XI : , ,
/ . .. , .. .
, 2003.
.. (XI )
. 110 . .,
2001.
122 , ., 1435 ., ,
122.
: XI
XII . / . , . . .. . ., 1985.
III - . ( ) -.
. I: / . . .. , . , .. , .. , .. . ., 2010; . II: . / . . .. ,
.. , . , .. , .. . ., 2011.
- / . . , .
. j, . . j, 2003.
163 , ., XII ., , .
163.
319 , XII ., , . 319
<http://mns.udsu.ru>.
XIIXIII . / . . .. , .. , .. .
., 1971.
(XI
XIV .). . 19. ., 19882012.
: XI / . . . .
Graz, 1954.
XIXVII .
. 129. ., 19752011.
/ . . .. , .. . ., 1967.

72

2013

. .. . . . . IIII. ., 1989.
(
XXI ) / . .. , .
. . ., 1994.
Sticherarium Palaeoslavicum Petropolitanum:
Codex Palaeoslavicus n 34.7.6 Bibliothecae
Academiae
Scientiarum Rossicae phototypice
depictus / Ed. cur. N. Schidlovsky. Pars principalis.
Hauniae, 2000.
/ . , . . . 12. , 19821983.
110 , ., XIXII ., ,
. 110 <http://mns.udsu.ru>.
.
. . 14. ., 19861987.
. :
/ . . .. . ., 1998.
. .. , . . .
10951097 . ., 1886.
AHG Analecta Hymnica Graeca e codicibus eruta
Italiae inferioris / Ed. J. Schir. T. 113. Roma,
19661983.
EE / . . .
Chennevires-sur-Marne, 1932.
Foll. Follieri H. Initia hymnorum Ecclesiae graecae.
Vol. 15. Citt del Vaticano, 19601966.
Hirm. Hannick C. Das altslavische Hirmologion:
Edition und Kommentar. Freiburg i. Br., 2006.
Lampe Lampe G.W.H. A patristic Greek lexicon.
Oxford, 1961.
MD Gottesdienstmenum fr den Monat Dezember
nach den slavischen Handschriften der Rus des
12. und 13. Jahrhunderts / Hrsg. v. H. Rothe, E.M.
Vereagin. T. 15. Opladen Wiesbaden, 1996
2006.
MF Gottesdienstmenum fr den Monat Februar
auf der Grundlage der Handschrift Sin. 164 des
Staatlichen Historischen Museums Moskau (GIM) /
Hrsg. v. H. Rothe. T. 13. Paderborn etc., 2003
2009.
Mikl. Miklosich F. Lexicon palaeoslovenicograeco-latinum. Vindobonae, 18621865.
MR . . 16. ,
18881902.
PaR .
, 1885.
SJS Slovnk jazyka staroslovnskho. 14. Praha,
19581997.
Spanos Spanos A. Codex Lesbiacus Leimonos
11: Annotated Critical Edition of an Unpublished
Menaion for June. Berlin, 2010.
.

45

Stern Incipitarium liturgischer Hymnen in


ostslavischen Handschriften des 11. bis 13.
Jahrhunderts / Besorgt v. D. Stern. T. 13. Paderborn,
2008.
TLG Thesaurus Linguae Graecae <http://stephanus.
tlg.uci.edu>.
TR ,

. , 1879.
WD Wrterbuch zum Gottesdienstmenum fr den
Monat Dezember slavisch griechisch deutsch
nach ostslavischen Handschriften des 12. und 13.
Jahrhunderts mit einem Glossar griechisch slavisch
/ Bearb. v. D. Christians. Wiesbaden, 2001.
. .
. . . , 1996.
.
/ . -F. I.
. , 1949.

1. .. // Palaeobulgarica. 2005. 4.
2. ..
// Palaeobulgarica. 2007. 2.
3. .. : ( ) // . . .
. . 2008. 3.
4. .. : [I] // .
. . . . 2009. 1.
5. .. : [II] // .
. . . . 2009. 2.
6. .. : (
) // Palaeobulgarica. 2009. 4.
7. .. : (
) // Die Welt der Slaven. 2010. H. 1.
8. .. : // Palaeobulgarica.
2013. 1.
9. .. : // Die Welt der Slaven.
2013. . 2.
10. ..
// - . .,
1865.
11. .. , ,

72

2013

46

// -
. ., 1865.
12. .. . , ,
. // -
. ., 1865.
13. ..
. . , 1877.
14. Christians D. Theotokia in Kanones altbulgarischer
Provenienz // Palaeobulgarica. 2004. 1.
15. .. // Liturgische
Hymnen nach byzantinischem Ritus bei den Slaven in
ltester Zeit. Paderborn etc., 2007.
16. . . . ,
2001.
17. .. . .,
1961. . 190.
18. .
. 3: / .. , .. , .. . ., 2006. . 24.
19. . .
., 1952.
20. Jagi V. Entstehungsgeschichte der kirchenslavischen
Sprache. Berlin, 1913. S. 292.
21. Rothe H. Theologische Terminologie und rhetorische
Formeln in liturgischen Hymnen der Kiever Rus.
I: Ausdrcke fr Vernunft, Verstehen, Erkennen //
Liturgische Hymnen nach byzantinischem Ritus bei
den Slaven in ltester Zeit. Paderborn etc., 2007.
S. 277.
22. - . . . I:
. , 2004.
23. .
. 1: /
.. , .. . ., 2000.
24. . // .
. Linz, 2007.
25. Thomson F.J. Saint Methodius, Apostle to the Slavs,
as Abbot of the Greek Monastery of // Iter
philologicum: Festschrift fr Helmut Keipert zum 65.
Geburtstag. Mnchen, 2006. P. 237238.
26. .. . // .. - . Krakw, 2010. . 26.
27. . - // Palaeobulgarica. 1992. 3. . 5859.
28. Martindale J.R. The prosopography of the later Roman
Empire. Vol. III: A.D. 527641. Cambridge, 1992.
P. 133.
29. ..
: - - // -


( IV ). , 2003.
. 267
<http://annales.info/hazar/small/bch4_tort.
htm>.
30. . i i. , 1928. . 127.
31. .. . . I. .
., 2007. . 119.
32. .. . // ..
. IXL. ., 1867. C. 77.
33. ..
: . ., 2006. . 196
197.
34. .. . .,
2000. . 341, 1374.
35. Pasterze wiernych sowian: wici Cyryl i Metody /
Teksty wybra, tum. i oprac. A. Naumow. Krakw,
1985. S. 129.
36. Weyh W. Die Akrostichis in der byzantinischen
Kanonesdichtung // Byzantinische Zeitschrift. 1908.
Bd. 17.
37. ..
// - :
. 1100- . , 1969. . 253.
38. ., .
. , 1988. . 197.
39. [ ..] //
. 1856. XV, 1.
40. .. , ,
// . . . -
- .-. .-. . 1862.
. I, . I (. : , 1862).
41. .. // Text Sprache Grammatik.
Slavisches Schrifttum der Vormoderne. Festschrift fr
Eckhard Weiher. Mnchen; Berlin, 2009.
42. Stern D. [Rec.] Matejko . ivot stredovekho textu.
O tzv. Metodovom knone sv. Dimitrovi Solnskemu.
Bratislava, 2004 // Zeitschrift fr Slawistik. 2008.
Bd. 53, H. 2. S. 249.
43. . . // . 2009. . 4041.
44. .. [.] Incipitarium liturgischer Hymnen
in ostslavischen Handschriften // . . . 2009. 1.
45. evenko I. Constantine-Cyril, apostle of the Slavs, as
bibliothecary, or how Byzantine was the author of
Constantines Vita? // The Man of Many Devices,
Who Wandered Full Many Ways: Festschrift in
Honor of Jnos M. Bak. Budapest, 1999. P. 219.

72

2013