You are on page 1of 57

BLM 6

Kuvvet Metodu

BLM 6
6.1. KUVVET METODU
Hiperstatik sistemlerin kuvvet metoduyla zm, adndan da anlalaca gibi sistemdeki hiperstatik
bilinmeyenlerin kuvvet olarak seilmesiyle yaplan bir zmdr. Bu hiperstatik bilinmeyenler verilen
hiperstatik sistemin izostatik hale gelmesi iin belli kurallar dahilinde sistemden kaldrlan mesnet tepki
kuvveti-kuvvetleri veya kesit tesiri-tesirleridir. Bu ekilde elde edilen sisteme izostatik esas sistem ad
verilir. Bir mesnetten veya ubuktan kaldrlmas muhtemel mesnet tepkileri ve kesit tesirleri aadaki
tabloda verilmitir. Seilen izostatik esas sisteme hiperstatik bilinmeyenlerin gerek deerleri
uyguland zaman bu sistemin ekil deitirmesi hiperstatik sistemin ekil deitirmesine eit olur.
NOKTA
ADIM

ANKASTRE
MESNET

SABT/KAYICI
MESNET

UBUK

LK DURUM
1. DURUM
2.DURUM
3.DURUM
Mesnet momenti

Hiperstatik bilinmeyenlerin kabul edildii mesnetlerde baz snr artlar vardr ve bunlar nceden
bilinmektedir. Ankastre bir mesnette dn as, yatay ve dey deplasmann sfr olduu, sabit
mesnette yatay ve dey deplasmanlarn sfr olduu kayc mesnette ise sadece dey deplasmann
sfr olduu bilinmektedir. Bunlarn bilinmesi sistemin zmn kolaylatrd aadaki rnekte
grlmektedir.
RNEK 1: ekilde yklemesi verilen birinci dereceden hiperstatik mtemadi kiriin (M) moment
alannn kuvvet metoduna gre iziniz.
q=4 kN/m
A

q=4 kN/m

5 qL4
384 EI

B mesnedi kaldrlnca tek aklkl kiri olur. Bunun ortasndaki deplasman nceden hesaplanmt
(rnek 1.9).

5 qL4
5 4 x10 4 520.83
=
=
384 EI
384 EI
EI

B mesnedine By ynnde birim bir


deplasman elde edilir.

1 BYL3
=
48 EI
'

By=1

301

ykleme yaplr ise ve bundan dolay oluan

Kuvvet Metodu

Blm 6

B mesnedinin zelliinden dolay dey deplasmann sfr olmas gerekir. Yani - =0 olmal nk
ykten dolay olan deplasman ile By den dolay oluan deplasman ters ynldr.

5 qL4
5 4 x10 4 520.83
=
=
384 EI
384 EI
EI

' =

3
3
1 B yL
1 B y x10 By 20.83
=
=
48 EI
48 EI
EI

deplasmanlar yukarda hesaplandktan sonra

520.83 B y 20.83

=0
EI
EI

By = 25kN

olarak hesaplanr. Buna gre sistemin moment alan aadaki ekilde izilir.
q=4 kN/m
A

B
12.5

7.5
7.5
12.5
12.5=7.5x5-4x5x2.5

+
7.03

7.03=7.5x(7.5/4)x0.5

RNEK 2: Aada verilen birinci dereceden hiperstatik sistemin zm. Bir ucu ankastre dier ucu
mafsall kirite i mesnedindeki dn asnn sfr olmas koulundan yararlanarak sistemi kuvvet
yntemine gre zm yaplacaktr. (Bu sistemdeki mesnet momentinin de (ankastrelik) M A =

q l2
8

olduunun ispat yaplm olacaktr.)


q
i

lk nce sistemi A mesnedindeki moment deeri kaldrlarak sistem aadaki ekilde izostatik hale
getirilir. Sistemin A noktasndaki dn as bir momentten birde yayl ykten dolay oluan 2 dn
asnn toplamnn sfr olmas koulundan zlr.
q

Mik
i
i

zostatik esas sistem

q
Mik

Mik L
3EI
Mesnet momenti
i =

M + q = 0

ql3 M A l

=0
24 EI 3 EI

qL3
i =
24EI

MA =

D ykler

ql2
8

zm sonucunda grld gibi ankatrelik momenti aynen elde edilmi olmaktadr.


Eer hiperstatik bilinmeyen simetrik ykleme ve simetrik bir sistemde tam orta noktadaki bir ubuun
orta noktasndaki kesit tesirleri seilmi ise buradaki dnmenin de sfr olaca nceden bilinmesi

302

BLM 6

Kuvvet Metodu

zme baz kolaylklar getirecektir. Kuvvet metodunda zm kolaylatracak dier bir konuda
izostatik esas sistem seimidir. zostatik esas sistem mmkn olduunca hiperstatik bilinmeyenlerden
ve d yklerden oluan moment alanlarnn daha az blgelerde olacak ekilde seilmesi ilemlerin
daha kolay yaplmas bakmndan nem tamaktadr. Aada eitli hiperstatik sistemlerin deiik
izostatik halleri grlmektedir.
q

Mtemadi

q
q

By

By
q

Mik

ereve

Mik

zostatik esas sistem saysn daha da oaltmak mmkndr. Bunlardan birisi seilerek d ykler ve
hiperstatik bilinmeyenler uygulanarak moment alanlar elde edilir. Bu moment alanlar kendi aralarnda
arplarak sreklilik denklemleri elde edilir. Bu sreklilik denklemleri zlerek hiperstatik
bilinmeyenlerin gerek deeri bulunur ve sistemin kesit tesirleri alanlar olan kesme kuvveti, moment
ve eksenel kuvvet diyagramlar elde edilir.
RNEK 3: ekilde verilen mtemadi kiriin ve erevenin deiik hiperstatik bilinmeyenlerini seerek
izostatik esas sistemini belirleyiniz.
SSTEM

Aklama

Hiperstatik Sistem

zostatik Esas Sistem

X2

zostatik Esas Sistem Ve 1. Hiperstatik Bilinmeyen


[M1]

X2=1

zostatik Esas Sistem Ve 2. Hiperstatik Bilinmeyen


[M2]

X3=1

zostatik Esas Sistem Ve 3. Hiperstatik Bilinmeyen


[M3]

X1

X3

zostatik Esas Sistem Ve D Ykleme [Mo]

X1=1

303

Kuvvet Metodu

Blm 6

SSTEM

Aklama

Hiperstatik Sistem

X2

X1

X3

zostatik Esas Sistem

zostatik Esas Sistem Ve D Ykleme [Mo]

X1=1

X2=1

X3=1

zostatik Esas Sistem Ve 1. Hiperstatik


Bilinmeyen [M1]
zostatik Esas Sistem Ve 2. Hiperstatik
Bilinmeyen [M2]
zostatik Esas Sistem Ve 3. Hiperstatik
Bilinmeyen [M3]

ekilde verilen erevenin edeer esas sistemini ve hiperstatik bilinmeyenlerini seiniz.


20 kN
40 kN
zostatik
esas
sistem

M2

M1

Mo

X1=1
20 kN
40 kN

3m
3m

X2=1

20 kN
40 kN

2m
zostatik
esas
sistem

M2

M1

Mo

X2=1

X1=1

3m

X1=1
20 kN
40 kN
zostatik
esas
sistem

M2

M1

X2=1

ekilde verilen ikinci derecen hiperstatik sistemi kuvvet yntemine gre zmek iin eitli izostatik
esas sistemleri semek mmkndr. Bu izostatik esas sistemde hipersatatik bilinmeyenler birim olarak
ekildeki gibi uygulanm ve ekil deitirmeleri belirlenmitir.
P

izostatik
esas
sistem

izostatik
esas
sistem

X1

21

M1
V1
N1

X2

11
X1=1

22

M2
V2
N2

21
20

M0
V0
N0

10

X2=1

11: Birinci hiperstatik bilinmeyenin oluturduu ekil deitirme


21: kinci hiperstatik bilinmeyenin birinci hiperstatik bilinmeyen noktasnda oluturduu ekil
deitirmeyi gstermektedir. Yani birinci indis yeri, ikinci indis bu yerdeki ekil deitirmeye sebep
olan yklemeyi gstermektedir.

304

BLM 6

Kuvvet Metodu

Verilen hiperstatik sistemlerin KUVVET Metoduyla zmnde izlenecek yol;


1. Verilen hiperstatik sistemin izostatik esas sistemi seilerek hiperstatik bilinmeyenler iaretlenir.
2. Seilen izostatik esas sistem zerinde verilen d yklerden dolay oluan moment alan izilir.
(Mo)
3. Birinci hiperstatik bilinmeyen olarak kabul edilenin ( Birim moment veya birim kuvvet) izostatik
esas sistem zerinde moment alan izilir. ( M 1)
4. kinci hiperstatik bilinmeyen olarak kabul edilenin ( Birim moment veya birim kuvvet) izostatik esas
sistem zerinde moment alan izilir. ( M 2)
5. nc hiperstatik bilinmeyen olarak kabul edilenin ( Birim moment veya birim kuvvet) izostatik
esas sistem zerinde moment alan izilir. ( M 3). Sistemde ka tane hiperstatik bilinmeyen
seilmi ise o kadar birim momentten veya birim kuvvetten oluan moment alanlar edeer
sistem zerine izilir.
6.

Mi Qi

Ni Birim yklemelerden oluan kesit tesirleri

7.

Mo Q o

8.

Virtel i ynteminde; 1. =

No D yklerden oluan kesit tesirleri


MM
M t dl
dl + N t dl +
Cc M
EI
d

(Mo + M1 X1 + M2 X2 + M3 X3 ) M
M t dl
dl + N t dl +
Cc M
EI
d
M M
M M
M M
M M
M t dl
1. = o 1 dl + X1 1 1 dl + X2 1 2 dl + X3 1 3 dl + N1 t dl + 1
Cc M
EI
EI
EI
EI
d
1. =

Buradan; 13 = 31 =

M3 M1
M M
M M
dl 23 = 32 = 3 2 dl 30 = 03 = 3 o dl
EI
EI
EI

11 =

1. =

Mo M3
M M
M M
M M
M t dl
dl + X1 3 1 dl + X2 3 2 dl + X3 3 3 dl + N3 t dl + 3
Cc M
EI
EI
EI
EI
d

1. =

M12
dl 12 =
EI

M1 M2
dl 23 =
EI

M1 M3
dl 10 =
EI

M1 Mo
dl 1t =
EI

M1 t
dl +
d

N t dl
1

Mo M2
M M
M M
M M
M t dl
dl + X1 2 1 dl + X2 2 2 dl + X3 2 3 dl + N2 t dl + 2
Cc M
EI
EI
EI
EI
d

22 =

33 =

M22
dl 12 =
EI

M32
dl 31 =
EI

M1 M2
dl 23 =
EI

M3 M2
dl 20 =
EI

M2 Mo
dl 2t =
EI

M2 t
dl + N2 t dl
d

M3 M1
dl 32 =
EI

M3 M2
dl 30 =
EI

M3 Mo
dl 3t =
EI

M3 t
dl +
d

305

N t dl
3

Kuvvet Metodu

Blm 6

Bu deplasmanlarn fiziksel anlamlar rnein, 13 =

EI

M3 M1

dl birinci hiperstatik bilinmeyene yaplan

birim yklemeden dolay nc hiperstatik bilinmeyen noktasnda meydana gelen deplasmandr.


Dierleri de benzer ekilde oluan deplasmanlar gstermektedir.

C c mesnet kmelerin in ve M
i

mesnet dnmelerin in yapt ii gstermektedir.

11 X1 + 12 X2 + 13 X3 + ........ + 1n Xn + 10 + 1t = C1 c + M1
21 X1 + 22 X2 + 23 X3 + ........ + 2n Xn + 20 + 2t = C2 c + M2
Denklemler (1,2,3) dzenlenirse;

31 X1 + 32 X2 + 33 X3 + ........ + 3n Xn + 30 + 3t = C3 c + M3
..........
..........
n1 X1 + n2 X2 + n3 X3 + ........ + nn Xn + n0 + nt = Cn c + Mn

Bu ifadeye GENEL SREKLLK DENKLEMLER denir


9. Genel sreklilik denklemlerinin zmnden hiperstatik bilinmeyenler (X1, X2, X3 ..Xn) bulunur. Bu
hiperstatik bilinmeyenler balangta birim dnme kabul edildiyse moment, birim kuvvet kabul
edildiyse kuvvet cinsinden bulunur.
10. 9da bulunan hiperstatik bilinmeyenler Sperpozisyon denklemlerinde yerine yazlarak

M = Mo + M1 X 1 + M2 X 2 + M3 X 3
Q = Q o + Q1 X 1 + Q 2 X 2 + Q 3 X 3
N = No + N1 X 1 + N2 X 2 + N3 X 3
bantlarndan kesit tesirleri bulunur.
11. Kontrol iin kapal sreklilik denklemi

M (sonu moment alanl

M (herhangibir birimykleme)
dl = 0 denklemi yazlarak
EI

kontrol edilir.Hiperstatik sistemlerin kuvvet metoduyla zmnde izostatik esas sistem seilirken
minimum ilemle sistemin zmn gerekletirecek durum seilmelidir.
rnek 3.31: n noktasndaki deplasmann ve dn asnn bulunmas
10 kNm

2m

4m

6m

Sistem 1. dereceden hiperstatik olduu iin B mesnet tepkisi bilinmeyen olarak seilir
n

X1=1

11 =

306

10 3 333.333
=
3EI
EI

BLM 6

Kuvvet Metodu

10 =

10 kNm
n

10

10 3
500
=
2EI
EI

11X 1 + 10 = 0

n
M sonu moment alan

X1 =

n =

Deplasman iin birim ykleme

500
= 1 .5 t
333.333

4 x1x 4 4 x 5 x 4 24
+
=
6EI
3EI
EI

veya birim yk baka bir izostatik sisteme uygulanr ve moment alan izilirse,
1
n +

0.4

0.6

Mn= 2.4

n =

4 x5 x2.4 6 x2.4 (2x1 + 10) 4 x1x2.4 24

=
6EI
6EI
3EI
EI

Dn as iinde ayn ilemleri yapmak mmkndr.

1
Dn as iin birim ykleme

n =

4 x1x1 4 x5 x1
8

=
2EI
2EI
EI

q=2 kN/m

Veya

1
Veya

RNEK 17: ekilde verilen mtemadi kiriin


3 kNm
A

B
8m

6m

a. KUVVET metoduyla moment alann izimi.


b. A-B aklnn orta noktasndaki deplasmann bulunmas
c. C mesnedinin dn asnn hesaplanmas
X1=1

X1=1
zostatik esas sistem
1/8

1/6

307

M1

Mo

12
24 kNm

12

Kuvvet Metodu

11 =

Blm 6

8 x 1x 1 6 x 1x 1 4.67
+
=
3EI
3EI
EI

10 =

8 x 24 x 1 64
=
3EI
EI

10 =0
Sreklilik denklemi yazlarak, 11X1+

4.67X1 + 64 = 0

X1=-64/4.67= - 13.705 kNm

olarak bulunur. Bundan sonra ubuk u momentleri ise,


Mij = M1 x X1 + MO

bants kullanlarak aada hesaplanmtr.

MBA = -13.705 x (1) + (0.00) = -13.705 kNm

MBC = -13.705 x (1) + (0.00) = -13.705 kNm

13.70

Msonu
17.64

KONTROL: Birim ykleme moment alan ile sonu moment alanlarnn arpm sfr olmal.

M11x M sonu =

13.705 x 8 x 1 13.705 x 6 x 1 24 x 8 x 1
+
= 0.13

3EI
3EI
3EI

a. A-B aklnn orta noktasndaki deplasmann hesab


13.70

1
0.5

Msonu

0.5

M1

17.64

B-C aklnda birim yklemeden dolay herhangi bir moment olmad iin arpma gerek yoktur.

A B orta = Mbirim xMsonu =

4 x 2 x6.853 4 x 2 x (2x6.853 + 13.705)


5 x 4 x 24 x 2 105.177

+ 2
=
3EI
6EI
12EI
EI

VEYA
1. Birim ykleme deplasman istenen ynde ve noktada hiperstatik sisteme yaplr ve moment alan
izilir.
2. Di ykleme istenilen bir izostatik sisteme yaplr ve moment alan izilir.
3. 1. ve 2. maddelerde izilen moment alanlar arplarak birim ykleme yaplan yer ve yndeki
deplasman bulunur.

11 =

B
8m

X1=1

X1=1

3 kNm
6m

zostatik esas sistem

8 x1x1 6 x1x1 4.67


+
=
3EI
3EI
EI

1/8

10 =

1/6

M1

4 x 2 x0.5 4 x 2 (2x0.5 + 1) 4
+
=
3EI
6EI
EI

Sreklilik denklemi yazlarak,


11 X1 + 10 = 0

4.67 X1 + 4 = 0

X1 = -4 / 4.67 = -0.857 kNm

olarak bulunur. Bundan sonra ubuk u momentleri ise,


Mij = M1 x X1 + MO

0.5

bants kullanlarak aada hesaplanmtr.

MBA = - 0.857 x (1) + (0.00) = -0.857 kNm


MBC = - 0.857 x (1) + (0.00) = -0.857 kNm

308

0.5

Mo

BLM 6

Kuvvet Metodu

MB-Aorta = - 0.857 x (0.5) + (2.00) = 1.572 kNm


MB-Corta = - 0.857 x (0.5) + (0.00) = -0.429 kNm
0.857

Mo

12

Msonu

24 kNm

1.572

12

Hiperstatik sistemde deplasman bulunacak noktaya yaplan birim kuvvet moment alan ile izostatik
esas sisteme yaplan d yklemeden dolay oluan moment alan arplarak A-B aklnn orta
noktasndaki deplasman hesaplanr.
5 x 4 x 2 x 24
A Borta = Mbirim x Msonu = 2
12EI

A Borta = Mbirim x Msonu =

0.857 x 8 x 24

3EI

105.152
=
EI

4 x 2 x6.853 4 x 2 x (2x6.853 + 13.705)


5 x 4 x 24 x 2 105.177

+ 2
=
3EI
6EI
12EI
EI

yukarda bulunan deerle ayn olduu grlr.


d. C mesnedinin dn asn
a maddesindeki zmde olduu gibi hiperstatik sistem d yklere gre moment alan aadaki gibi
izilir.
13.70

Msonu
17.64

Dn olduu iin herhangi bir izostatik sisteme birim moment uygulanr. Burada aadaki gibi
uygulanmtr.
1
zostatik esas sistem
Birim moment alan
zostatik esas sistem

1/6

1/6

6 x 1 x 13.705 13.705
C = Mbirim x M sonu =
rad
=
6EI
EI

VEYA

Birim ykleme aadaki gibi izostatik sisteme uygulanr ise,


1

1
zostatik esas sistem

1/8

zostatik esas sistem


Birim moment alan
1/8

Sonu moment alan ile birim moment alanlar aadaki ekilde arplarak C noktasndaki dn as
bulunur.

8 x1x13.705 8 x1x 24
C = Mbirim x Msonu =

3EI
3EI

6 x1x13.705 13.662
=
rad
+
2EI
EI

yukarda bulunan deere eit olduu grlr. C = Mbirim x Msonu = 6 x1x13.705 = 13.705 rad

6EI

EI

VEYA
1. Birim ykleme dn istenen ynde ve noktada hiperstatik siteme yaplr ve moment alan
izilir.

309

Kuvvet Metodu

Blm 6

2. D ykleme istenilen bir izostatik sisteme yaplr ve moment alan izilir.


3. 1. ve 2. maddelerde izilen moment alanlar arplarak birim ykleme yaplan yer ve yndeki
deplasman bulunur.
3 kNm
C

8m

6m

8m

Hiperstatik sisteme birim moment

6m

Bu hiperstatik sistem birim momente gre zlr. Bunun iin izostatik esas sistem seilir.
8
1

zostatik esas sistem


Birim moment alan
zostatik esas sistem

11 =

1/6

8 x 8 x 8 6 x 8 x 6 266.67
+
=
3EI
3EI
EI

1/6

10 =

1
7/3
4/3
zostatik esas sisteme A hiperstatik
bilinmeyenin yklenmesi

6 x 8 x1
8
=
6EI
EI

Sreklilik denklemi yazlarak,


11 X1 + 10 = 0

266.67 X1 - 8 = 0

X1 = 8 / 266.67 = 0.03 kN

olarak bulunur. Bundan sonra ubuk u momentleri ise,


Mij = M1 x X1 + MO

bants kullanlarak aada hesaplanmtr.

MBA = 0.03 x (8) + (0.00) = 0.24 kNm


MBC = 0.03 x (8) + (0.00) = 0.24 kNm

Ay = 0.03 t

By = -(7/3) 0.03-(1/6)=-0.237 kN

Cy = (4/3)x0.03 +(1/6)=0.207kN

1.000

Msonu
0.030

0.207

0.240
0.237

KONTROL: Birim ykleme moment alan ile sonu moment alanlarnn arpm sfr olmas gerekir.
8
zostatik esas sisteme A hiperstatik bilinmeyenin yklenmesi
1
7/3

M11xMsonu =

4/3

8 x 8 x 0.24 6 x 8 x 0.24 6 x 8 x1
+

= 0.96
3EI
3EI
6EI

3 kNm
A

C zostatik esas sistem ve d ykleme

B
8m

3x8x4=96

6m

8 x 96 x 0.24 6 x 0.24 x96 6 x1x 96 13.662


C = Mbirim xMsonu =
+
=
rad
+
4EI
3EI
6EI
EI

6 x1x13.705
C = Mbirim xMsonu =
6EI

13.705
rad
=
EI

310

zostatik esas sistem ve d yklemeden


oluan moment alan

BLM 6

Kuvvet Metodu

RNEK 6: ekildeki mtemadi kiriin M alannn KUVVET yntemiyle belirlenmesi. (EI=sabit)


10 kN
C

A
4

zm: lk nce izostatik esas aadaki ekilde seilmitir.


Mo d yklemesi

M1 birim yklemesi

10 kN

X2=1

16
C

X2=1

0.6

0.4

1 2.4 x 4 x 2.4 2.4 x 6 x 2.4 19.20


11 =
+
= EI
3
EI
EI

10 =

2 x16 x1.2 2 x 4 x1.2 2 x12 x1.2 2 x12 x1.2 2 x 4x1.2 6 x 2.4 x12
120
+
+
+
+
+
=
3EI
6EI
2EI
EI
2EI
3EI
EI

11 X2 + 10 = 0 19.20 X2 120= 0

X2 = 6.25 kN

M21= 12 + 6.25 (-2.4) = -3.0 kNm 1. Mesnedin mesnet tepkisi=8 0.6x 6.25= 4.25 kN
M23= 12 + 6.25 (-2.4) = -3.0 kNm 2. Mesnedin mesnet tepkisi= 1.0 x 6.25= 6.25 kN
Mmax=16+ 6.25 (-1.2) = 8.5 kNm 3. Mesnedin mesnet tepkisi= 20.4x6.25= -0.50 kN
3.0
Sonu M alan
+
4.2

6.0

0.5

8.5

Kontrol: Msonu xM1 =

2 x 8.5 x1.2 2 x 8.5(2x1.2 + 2.4) 2 x 3(2x 2.4 + 1.2) 6 x 3 x 2.4

+
+
= 0.00
3
6
6
3

RNEK 7: ekilde verilen erevenin KUVVET metoduyla moment alann iziniz.

140 kN

3I
4m

4m

zostatik
esas sistem 2I

2I
4m

1
4m

8m

MA = 0

4m

Bx=1

8m

140 x 4 12 x B y = 0

373.36

Bx=1
yklemesi
momenti
M1
0.33

Bx

11 =

140 kN

3I

4m

D yk
momenti
93.37
Mo

0.33

B y = 46.67 kN

46.67

A y = 93.33 kN

4 x 4 x 4 12 x (2 x 4 x 4 + 4 x8 + 8x 4 + 2x8x8)
M 12
8 3 256
=
dx =
+
+
EI
6(3EI)
3(2EI)
EI
3(EI)

311

Kuvvet Metodu

Blm 6

Burada arpm sadece kirite olmaktadr.


Mo

+
373.36
373.36

M1
4
10 =

8.00

5.33

5.33

M0 M1
4 x373.36 x (4 + 2 x 5.33) 8 x373.36 x (2 x 5.33 + 8) 4312.72
dx =

=
EI
6(3EI)
6(3EI)
EI

11 X 1 + 10 = 0

4312.72 + 256 X 1 = 0

X 1 = 16.85

ubuk u momentlerinin hesab,

134.80

64.40

MAC= 0 +16.85 x (-4) = -67.40 kNm


MCD= 0 +16.85 x (-4) = -67.40 kNm

283.50

MDC= 0 +16.85 x (-8) = -134.80 kNm

Sonu
moment

41.07

MDB= 0 +16.85 x (-8) = -134.80 kNm


98.95

Aklk momentinin hesaplanmas,


maxMa= 373.36 5.33 x 16.85 = 283.5 kNm

RNEK 8: ekilde ykleme durumu verilen hiperstatik kiriin moment alannn izimi.
20 kN

2m

40 kN
3m
3m

3m

zm: ilk nce edeer sistem seilir.


Sonra bu sisteme [edeer] d ve birim
yklemeler yaplarak moment alanlar izilir.

zostatik esas
sistem

Bx=X2
By=X1
5

3
+

40
-

220

Mo

M2

M1

X1=1

312

X2=1

BLM 6

Kuvvet Metodu

izilen alanlar birbiri ile arplarak gerekli terimler aadaki ekilde bulunur.
11 =

M12
1
3.61(2 x 3 x 3 + 2 x 6 x 6 + 2 x 6 x 3) 3.61x 3 x 3
dl = 3 x 6 x 6 +
+
= 194.64
EI
EI
6
3

22 =

M22
2 3 x 3 x 3 3.61(2 x 3 x 3 + 2 x 3 x 5 + 2 x 5 x 5)
dl =
+
= 135.93
EI
EI
3
6

12 =

M1 M2
3 x 6 x 3 3.61x (6 x (5 + 2 x3) + 3 x (3 + 2 x 5)) 3.61x 3 x (3 + 2 x 5)
dl =
+
+
= 113.64
EI
2EI
6EI
6EI

10 =

M1 M0
3 x 6 (40 + 220) 3.61x 40 (3 + 2 x 6)
2701
dl =

=
EI
2EI
6EI
EI

20 =

M2 M0
3 x 3 x (2 x 40 + 220) 3.61x 40 x (2 x 3 + 5)
714.73
dl =

=
EI
6EI
6EI
EI

11 X 1 + 12 X 2 + 10 = 0

194.64 X 1 + 113.64 X 2 2701= 0

21 X 1 + 22 X 2 + 20 = 0

113.64 X 1 + 135.93 X 2 714.73 = 0


X1=-33.11

X2=32.94

olarak hiperstatik bilinmeyenler bulunur.

RNEK 9: ekilde verilen erevenin KUVVET metoduyla moment alann iziniz.


4 kN/m

4 kN/m

EI=sabit

M1
yklemesi

Mo
yklemesi

zostatik
esas
sistem

4m

M2
yklemesi
Bx=X2

Bx=X2
By=X1

By=X1

5m

zm: lk nce izostatik esas sistem seilir.


5

50

Mo
yklemesi

12 =

M1M2
dl
EI

22 =

M2 M2
dl
EI

M2
yklemesi

66

21 X 1 + 22 X 2 + 20 = 0
M12
dl=
EI

M1
yklemesi

11 X 1 + 12 X 2 + 10 = 0

11 =

EI11 = [ (5 / 3 ) + (5 x 5 x 4 ) = 141.67
EI12 = [ (4 x 4 x 5 / 2 ) + (5 x 5 x 4 / 2 ) = 90.00
3

EI22 = [ (2 x 4 / 3 ) + (5 x 4 x 4 ) = 122.67

313

Kuvvet Metodu

Blm 6

10 =

M1 M0
dl
EI

20 =

M2 M0
dl EI20 = [ (4 x 4 x (2x50+66) / 6 ) + (4 x 5x 50 ) / 3 ) = 776.00
EI

EI10 = [ (5 x 5 x 50 / 4 ) + (4 x 5x (50 +66)) / 2 ) = 1472.50

11 X1 + 12 X2 + 10 = 0

141.67 X1 + 90.00 X2 + 1472.50 = 0

21 X1 + 22 X2 + 20 = 0

90.00 X1 + 122.67 X2 + 776 = 0

X1= 11.676

0.584

X2= -2.241

MAC= 11.676 x 5 + (-2.241x0) 66 = -7.62 kNm

q=4 t/m

10=4x5/2

8.964

10

1.910=[0.584+8.964]/5 1.910
11.910
8.090

MCA= 11. 676 x 5 + (-2. 241 x 4) 50 = -0.584 kNm


MCD= 11. 676 x 5 + (-2. 241x 4) 50 = -0.584 kNm

11.910

MDC= 11. 676x 0 + (-2. 241 x 4) 0 = -8.964 kNm

Kesme kuvvet
diyagram

8.090

MDB= 11. 676 x 0 + (-2. 241 x 4) 0 = -8.964 kNm

8.964
0.584

MBD= -11. 676 x 0 - (-2. 241 x 0) 0 = 00.00 kNm

Moment
diyagram

max M = 8.780 kNm

Sonu ve aklk moment deerleri aadaki gibi elde edilir.


0.584

- 8.964

Sonu M alan

53.750

RNEK 13: ekilde verilen erevenin moment alannn 4 mesnedindeki tepkileri hiperstatik
bilinmeyen seerek KUVVET metoduyla izimi.

** *

*
**

*
**

zm: zostatik esas sistem belirlenir ve birim yklemeler aadaki ekilde izostatik esas sisteme
uygulanarak moment alanlar elde edilir.
11 =

6 x 6 x 6 3 x 6 x 6 180
+
=
3EI
EI
EI

10 =

6 x 3 x12
108
=
2EI
EI

20

33 3x3x6 72
22 = 2
=
+
EI
EI
3EI
3 x 3 x12 18
=
=
6EI
EI

11 X1 + 12 X2 + 10 = 0

180 X1 -81 X2 -108 = 0

12 X1 + 22 X2 + 20 = 0

-81 X1 + 72 X2 +18 = 0

314

81
6x3x3 6x6x3
12 = -
+
=
2EI
2EI
EI

X1 =0.987

X2 =0.861

BLM 6

Kuvvet Metodu

ubuk u momentlerinin bulunmas

M = M0 + M1 X1 + M2 X2
M 12= -12 + 6 x 0.987 = -6.078 tm

M 21= 0 + 6 x 0.987 3 x 0.861= 3.34 tm


M 23= 0 + 6 x 0.987 3 x 0.861= 3.34 tm
M 32= 0 + 6 x 0 3 x 0.861= -2.58 tm
M 34= 0 + 6 x 0 3 x 0.861= -2.58 tm
KONTROL: Kontrol ilemi sonu moment alan ile M1 moment alanlarnn arpm ile yaplmtr. Alan
arpmlar tam ubuk boylar alnarak yaplmtr.
Msonu x M1 =

3 x 6 x 6.078 3 x 6 x 3.339 6 x 6 x 3.339 6 x 6 x 2.583


+
+

= 54.702 + 30.051+ 40.068 30.996 = 0.00


2
2
3
6

315

Kuvvet Metodu

Blm 6

6.2. SMETRK SSTEM [SMETRK VE ANTMETRK YKLEME]


Yap sistemlerinin zmnde, sistemin simetrik olmas zmn ksa olmas ve sistemin davrannn
istenilen ynde davran gstermesi bakmndan nemli bir zelliktir. Sistemin simetrik olmasnn
yannda ykn de simetrik ve antimetrik olmas da ayr bir zm kolayl salar. Bunun iin simetrik
sistemlerin zmnde ykleri simetrik ve antimetrik olarak dzenleme yaplr.
SSTEM

SMETRK

YKLEME

SMETRK

ANTMETRK

TM SSTEM
L

B/2

XX
M
M

YARIM SSTEM
A

TM SSTEM

B/2

P
L

B/2

B/2

B/2

X
M

P
YARIM SSTEM
A

B/2

XX
M

B/2

X
M

B/2

ekilde verilen sistemlere simetri zelliinin uygulanmas


TAM SSTEM

SSTEM SMETRK

YARIM SSTEM
P

P
a

P
a

P
a

SMETRK YKLEME

EI=SABT
L
2P

2P

2P

2P

2P

2P

ANTMETRK
YKLEME

EI=SABT

L
=0
2P

2P
Simetrik ykleme
durumu iin ekil
deitirme

2P

2P

2P

2P

2P

yatay=0

Ankastre
kayc
mesnet

EI=SABT

2q

316

BLM 6

Kuvvet Metodu

2P

EI=SABT
L
P

4P

Yukarda verilen (a) sistemin simetrik ve antimetrik ykleme durumlarndan yararlanarak zm iin
oluturulan simetrik ve antimetrik ykleme durumlar grlmektedir. Mtemadi kiriler iinde aadaki
rnek incelenerek simetrik sistemin zerinde simetrik olmayan ykleme durumu simetri zelliinden
yararlanarak zm yolu aklanmtr.
rnek: Verilen sistemin simetri zelliinden yararlanarak zm.

4 kN/m

4 kNm

4 kN
5m

5m

5m

Verilen sistem aadaki ekilde simetrik ve antimetrik ykleme durumlar iin iki paraya ayrlarak
zm yaplmtr.
Simetrik ykleme iin zm

4 kN/m

4 kN

2 kN

2 kN/m

2kNm

2kNm

2 kN/m

2 kN

Ankastre
kayc
mesnet

5m

5m

5m

2 kN/m

2kNm
4 kNm

Simetrik ykleme iin zm


2kNm

2 kN/m

4.40

2 kN
2

X1=1

M1

Mo

0.60

Msonu simetrik

11 = 4.17 / EI

10 = 2.50 / EI

4.17X1 + 2.5 = 0 X1 = 0.60 kNm

Mmesnet = 5 + ( 0.60)x( 1) = 4.40 kNm


Antimetrik ykleme iin zm
2kNm

2 kN/m

2kNm

2 kN/m

2kNm

2
X2=1

X2=1

11 = 15.625 / EI

3.5

Mo

M1

10 = 21.875 / EI

2.5

Msonu simetrik

15.625X1 + 21.875 = 0 X1 = 1.40 kN

Mmesnet momenti = 0 + ( 1.40)x2.5 = 3.50 kNm


Sonu M alan yukarda elde edilen ykleme durumlarnn toplam alnarak aadaki gibi elde edilir.
7.90
3.5

4.40

0.60 +

Msonu simetrik

0.9

=
0.6

Msonu simetrik

8.84

317
Sonu M alan

Kuvvet Metodu

Blm 6

rnek: Verilen sistemin simetri zelliinden yararlanarak zm (EI=sabit).


8 kN/m
A

B
5m

C
5m

5m

zm: Sistem bir simetrik ykleme durumu iin birde antimetrik ykleme durumu iin zlmtr.

4 kN/m

5m

5m

5m

5m

X2

4 kN/m

5m

4 kN/m

X1

4 kN/m

5m

5m

4 kN/m

X3=0

5m

5m

4 kN/m

X1

4 kN/m
5

5m

50
-

5m
50

Mo

Mo

X1=1

M1

X1=1 M1

5
5

X2=1 M2

625
5x50x5
10 = 2
=

EI
4EI
5x5x5
83.33

11 = 2
= EI
3EI

5x5x5 83.33
11 = 2
= EI
3EI

MBA = 5x7.5 50 = 12.5 kNm

12 =

20.83X1 + 6.67X2 = 145.83

5x50x1 5x50x1 145.83


+
=
4EI
3EI
EI

83.33X1 625 = 0 X1 = 7.5 kN

5x1x1 5x1x1 6.67


22 =
+
=
EI
EI
3EI
5x5x1 5x5x1
20.83

=
3EI
2EI
EI
83.33X1 20.83X2 = 625

20 =

MBC = 5x7.5 50 = 12.5 kNm


12.50

X1 = 9.277
X2 = 7.109
23.22

MBA = 5x9.277 1x7.109 50 = 10.72 kNm


7.109

MBC = 5x9.277 1x7.109 50 = 10.72 kNm


MCB = 0 + 0x9.277 1x7.109 = 7.109 kNm

1.78

10.48

14.74

Sonu M alan=Simetrik+antimetrik ykleme


10.72
7.109

318

BLM 6

Kuvvet Metodu

RNEK 21: ekilde verilen sistemin moment alann simetri zelliinden yararlanarak znz. (EI=sabit)
50 kN/m

67.92

67.92

88.33

5m

Sonu M

zm: Yarm ve izostatatik esas sistem aadaki ekilde seilerek zm


50 kN/m

50 kN/m

Ankastre
kayc
mesnet

2.5

Morta=1x4=4

X1

M1

Mo

2.5

X1=1

156.25

Morta=125x2.5-(50x2.5 /2)=156.25

50x2.5=125

11 = 61.33 / EI

10 = 1041.67 / EI

61.33X1 1041.67 = 0 X1 = 16.98 kN

M21 = 0 + ( 4)x16.98 = 67.92 kNm


ubuk u momentleri M22' = 0 + ( 4)x16.98 = 67.92 kNm

Kuvvet Metodunda Simetrik sistem simetrik ve


Antimetrik ykleme

maxMa = 156.25 4x16.98 = 88.33 kNm


Simetrik sistem simetrik ykleme
40 kN/m

20 kN/m

20 kN/m

2q

40 kN/m

2I

2I

2I

Simetrik sistem simetrik yklemede zme esas olan sistem

2I

20 kN/m

2I

2I

veya

I/2

Simetrik sistem simetrik ykleme

Simetrik sistem simetrik yklemede zme esas olan sistem


20 kN/m

20 kN/m

40 kN/m

2I

2I

2I

2I

20 kN/m

2I

2I

5m

5m

Simetrik sistem simetrik yklemede zme esas olan sistem

2I

20 kN/m

2I

I/2

veya

I/2

5m

319

5m

2I

veya

20 kN/m

2I

20 kN/m

20 kN/m

5m

Simetrik sistem antimetrik ykleme

I/2

RNEK: ekilde verilen


erevenin simetri zelliinden
yararlanarak zm.

20 kN/m

2I

20 kN/m

2I
I

Simetrik sistem antimetrik ykleme

veya

2I

L
I

2I

Kuvvet Metodunda Simetrik sistem simetrik ve Antimetrik


ykleme

Simetrik sistem simetrik yklemede zme esas olan sistem

5m

Kuvvet Metodu

Blm 6

A: Simetrik ykleme durumu iin zm (kat ykseklii 4 m)


20 kN/m

2I

X3=1
X2=1

zostatik esas sistem


ve hiperstatik
bilinmeyen

qL /8=62.5

X3=1
M2

M1

Mo

X1=1

X2=1

M3

X1=1

11 = 4.833 / EI

22 = 34.667 / EI

33 = 0.833 / EI

10 = 52.083 / EI

20 = 208.33 / EI

30 = 52.083 / EI

12 = 3.333 / EI

13 = 0.417 / EI

23 = 1.667 / EI

54.511

4.833X1 + 3.333X2 + 0.417X3 = 52.083


3.333X1 + 34.667X2 + 1.667X3 = 208.33

16.023

X1 = 4.007

X2 = 3.004

X3 = 54.511

Simetrik
M
alan

0.417X1 + 1.667X2 + 0.833X3 = 52.083

4.007

M1 = 0 4.007 = 4.007 kNm


M2 = ( 1)x4.007 + ( 4)x3.004 = 16.023 kNm
M3 = ( 1)x54.511 = 54.511 kNm
A: Antimetrik ykleme durumu iin zm
20 kN/m

20 kN/m

2I

I
11

I/2

2I

qL2/8=62.5

I/2

= 4.833
/ EI X1=1 X2=1
5m

Mo

22 = 8.833 / EI

M1

M2

33X=
104 / EI
1=1

X2=1

X3=1

10 = 52.083 / EI

20 = 52.083 / EI

30 = 416.67 / EI

12 = 0.416 / EI

13 = 13 / EI

23 = 21/ EI

4.833X1 + 0.416X2 + 13X3 = 52.083


0.416X1 + 8.833X2 + 21X3 = 52.083

X1 = 7.186

X2 = 10.435

13X1 + 21X2 + 104X3 = 416.67

320

X3 = 7.012

M3
X3=1

BLM 6

Kuvvet Metodu

M1 = 0 + ( 1)x( 7.186) = 7.186 kNm


17.61

20.86

M2 = 0 + ( 1)x( 7.186) + ( 4)x7.012 = 20.86 kNm

ubuk u momentleri

Antimetrik
M alan

M3 = 0 + ( 1)x( 10.435) + ( 4)x7.012 = 17.613 kNm


7.19

M4 = 0 + ( 1)x( 10.435) = 10.435 kNm

36.83

54.511
17.61

20.86

16.023

Simetrik
M
alan

10.43

72.11

4.007

36.89
4.83
35.22

Antimetrik
M alan

Sonu
M alan
11.20 20.86

10.43

7.19

RNEK 22: ekildeki erevenin simetri zelliinden yararlanarak KUVVET yntemiyle moment alannn izimi.
8 kN

2I

Verilen sistem nce simetrik sistem


sistem simetrik ykleme olarak ikiye ayrlm ve
8 kN
2I

8m

2I

8m

10

4 kN

4 kN

antimetrik ykleme ve simetrik


zmler buna gre yaplmtr.

10

4 kN

4 kN

8m

2I

8m

10m

10

. Sistemin zm.
4 kN

4 kN

5
X1=1
5

M1

M 10
32

8x32x5 1280
10 = 2
=
2( EI) EI

5x5x5 5x5x8 2650


11 = 2
+
=
3 ( 2EI) ( EI) 6EI

32

11 X 1 +10 = 0 2650 X 1 +1280 = 0


6EI
EI

X1 = 2.90 t

X2 yklemesi yaplm olsa da ayn deer bulunur.


4 kN

4 kN

X2=1

M2

M 20
32

8x8x8 1024
11 = 2
=
3EI 3EI

X2=1

32

8x32x8 4096
10 = 2
=
3EI 3EI

21 X 12 +20 = 0 1024 X 12 + 4096 = 0


3EI
3EI

321

X 12 = 4.00 t

Kuvvet Metodu

Blm 6

ubuk u momentleri
Mi= M01+ M1 X1 + M02+ M12 X12
M12 =M12= (-32) +(- 5) x (-2.9) +(-32) + (-8) x (-4)= -17.50 tm

14.50
14.50

M21 =M21= (00) +(- 5) x (-2.9) +(00) + (00) x (-4)= -14.50 tm

Malan

M22 = M22= (00) +(- 5) x (-2.9) +(00) + (00) x (-4)= -14.50 tm


17.50

17.50

KONTROL: Moment olarak

Mi M sonu
EI

=0

M1 M sonu

EI

17.5 x 8 x 5 14.5 x 8 x 5 14.5 x 5 x 5

=0
2EI
2EI
3(2EI)

veya

Mi M sonu
EI

=0

M2 M sonu
EI

17.5 x 8 x 8 14.5 x 8 x 8 17.5 x 8 x 8 14.5 x 8 x 8

+
=0
3EI
6EI
3EI
6EI

KONTROL: Yatay denge ( ve mesnedinde)


Mi= M01+ M1 X1 + M02+ M12 X12

Fx = 0

17.5 + 14.5
0+0+2
=4 +4 = 8t
8

RNEK 23: ekilde verilen simetrik erevenin moment alannn


a. Simetrik ykleme
b. Antimetrik ykleme durumlar iin kuvvet metoduna gre zm

6 kN

10 kN/m

zm: lk nce sistemin simetrik ve antimetrik ykleme durumlar


belirlenir.
3 kN

3 kN

2I

3m

2I

2I

2I

6m

322

5 kN/m

2I

3 kN

6m

+
5 kN/m

10 kN/m

2I

3 kN

5 kN/m

2I

5 kN/m

3m

6 kN

2I

4m

BLM 6

Kuvvet Metodu

antimetrik ykleme durumu iin zm.


3
X1=1

M1

3
X2=1

M2

7 x 3 x 3 3 x 3 x 3 135
11 = 2
+
=
3(2EI) EI
EI

3 kN

2I

3 kN

3 kN

4 x 3 x 3 3 x 3 x 3 81
11 = 2
+
=
3(2EI) EI
EI

7 x 3 x 3 3 x 3 x 3 135
11 = 2
+
=
3(2EI) EI
EI
4 x 3 x 3 3 x 3 x 3 81
12 = 2
+
=
3(2EI) EI
EI

Mo

5 kN/m

2I

5 kN/m

5 kN/m

5 kN/m

3 kN

4 x 3 x 3 3 x 3 x 3 81
22 = 2
+
=
3(2EI) EI
EI

61

61

4 x 3 x 3 3 x 3 x 3 81
22 = 2
+
=
3(2EI) EI
EI
7 x 3 x 21 2 x 4 x 3 x 40 1081
10 = 2
+
= EI
3EI
2EI

(
10 ve 20 arpmlar tekil ve yayl yklerin moment alanlar ayr ayr alnarak yaplmtr.)

4 x 3 x (9 + 21) 1000
2 x 4 x 3 x 40
20 = 2
+
= EI
3EI
2EI

11 X1 +
12 X2 +
10 = 0

135 X1 + 81 X2 = - 1081

21 X1 +
22 X2 +
20 = 0

81 X1 + 81 X2 = -1000

X1 = -1.50

X2 = -10.85

simetrik ykleme durumu iin zm.


3 kN

3 kN
X3=1

X4=1

5 kN/m

9
5 kN/m

3 kN

5 kN/m

5 kN/m

3 kN

M osimetrik

61

323

61

Kuvvet Metodu

Blm 6

X3=1

X3=1

X4=1
X4=1

M3

M4

7 x 7 x 7 228.67
33 = 2
= EI
3EI

4 x 4 x 4 42.67
44 = 2
= EI
3EI

4 x 4 x (3 + 2 x7) 90.67
34 = 2
= EI
6EI

7 x 7 x 21 4 x 40 x (3 x 3 + 5 x 7)
30 = 2
+
12EI
3EI

1859.33
=
EI

(
30 ve 40 arpmlar tekil ve yayl yklerin moment alanlar ayr ayr alnarak yaplmtr.)

4 x 4 x (9 + 2 x 21) 805.33
5 x 4 x 4 x 40
40 = 2
+
= EI
12
EI
6EI

33 X3 +
34 X4 +
30 = 0

34 X3 +
44 X4 +
40 = 0

228.67 X3 + 90.67 X4 = - 1859.33


90.67 X3 + 42.67 X4 = -805.33

Dm

12

12
21

23
22
22

21
23

Simetrik ykleme

32
33
33
32

X1 = -4.113

M0

M1

-61
61
-9
-9
0
0
9
9
9
0
0
0

-3
3
-3
-3
0
0
3
3
-3
-3
3
3

X1 M 1 X1 M 2

-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5
-1.5

4.5
-4.5
4.5
4.5
0
0
-4.5
-4.5
4.5
4.5
-4.5
-4.5

X2

-3 -10.85
3 -10.85
-3 -10.85
0 -10.85
-3 -10.85
3 -10.85
3 -10.85
0 -10.85
0 -10.85
0 -10.85
0 -10.85
0 -10.85

X2 = -10.134

Antimetrik ykleme
M 2 X2

M0

32.55
-32.55
32.55
0
32.55
-32.55
-32.55
0
0
0
0
0

-61

M3

-7
-61 -7
-9 -3
-9 -3
0
0
0
0
-9 -3
-9 -3
-9
0
0
0
0
0
0
0

324

X3

-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113
-4.113

M 3 X3

M4

X4

M 4 X4

28.791 -4 -10.134 40.536


28.791 -4 -10.134 40.536
12.339 0 -10.134 0
12.339 0 -10.134 0
0
0 -10.134 0
0
0 -10.134 0
12.339 0 -10.134 0
12.339 0 -10.134 0
0
0 -10.134 0
0
0 -10.134 0
0
0 -10.134 0
0
0 -10.134 0

SONU
Simetrik+
Antimetrik

-15.62
32.18
31.39
-1.161
32.55
32.55
-24.71
7.839
4.50
4.50
-4.50
-4.50

BLM 6

Kuvvet Metodu

RNEK 11: ekilde verilen hiperstatik sistemin moment alann simetri zelliinden yararlanarak
KUVVET metoduyla,
1.
2.
3.
4.

Sadece yayl yke gre


Sadece tekil yklere gre
Sadece her iki ykn birlikte olmas durumuna gre M alanlarn iziniz.
Kontrol yapmz. (sonu moment alan x herhangi birim moment alan)

Sistem simetrik ykleme simetrik olmasndan dolay hiperstatik bilinmeyenler aadaki gibi seilmitir.
1.48 kN/m
6
4 kN

Ib

m
4 3

Ib

Ik

Ik

3x6=18

6m

zm: Sistemin simetrik olmasndan dolay sadece yarm sistem zerinde ilem yaplacaktr.
1. Yarm sistemde sadece yayl ykten dolay oluan moment deerleri aadaki ekilde elde
edilmitir.
1.48 kN/m
3
6
4 kN

1.48 kN/m

X2

X1

m
4 3

6m

3x6=18

X1

X26

X1=1

26.64 6.66

X2=1

59.94

Ib= 2.83Ik

Mo

M1

M2

11 bulunmas birim moment alann kendisiyle arpmdr. Yatay ubuun boyu 9.49 m

11 X 1 + 12 X 2 + 10 = 0
21 X 1 + 22 X 2 + 20 = 0
Birinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann kendisiyle arpm,

11 =

M12
9.49 x 1x 1 6 x 1x 1 9.35
dl =
+
=
EI
2.83 EI
EI
EI

+
L=9.49m

+
L=6m

kinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann kendisiyle arpm,

22 =

M2 M2
3 x 3 x 9.49 6 x (3 x 2 x 3 + 3 x 2 x 9 + 2 x 9 x 9) 244
dl =
+
=
EI
3 x 2.83EI
6 xEI
EI

Birinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann ile ikinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann
arpm,

325

Kuvvet Metodu

12 =

Blm 6

M1 M2
9.49 x 3 x1 6 x (3 + 9 ) x1 41.03
dl =
+
=
EI
2 x 2.83EI
EI
EI

D yklerden dolay oluan moment alan Mo ile birinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann
arpm,
2

qL /8=15
+
59.94

A-C ubuunda Mo moment alan

10 =

M1 M0
9.49 x 59.94 x1 2 x 9.49 x15 x1 59.94 x 6 x1
426.61
dl =
+

=
EI
2 x 2.83EI
3 x 2.83EI
EI
EI

D yklerden dolay oluan moment alan Mo ile ikinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann
arpm,
20 =

M2 M0
9.49 x 59.94 x 3 9.49 x15 x 3 6 x 59.94 x (3 + 9)
2308.54
dl =
+

=
EI
3 x 2.83EI
3 x 2.83EI
2EI
EI

Yayl ykten dolay oluan sonu sreklilik denklemi yazlacak olursa

9.35 X 1 + 41.03 X 2 = 426.61


X1=15.70 tm

X2=6.82 t

41.03 X 1 + 244.06 X 2 = 2308.54


Dmde noktalarnda moment deeri
Mi = M1 x X1 + M2 x X2 + MO

23.78

15.71

MA= 15.70 x 1 + 6.82 x 9 59.94 = 17.14 tm

Myayl
+

MB= 15.70 x 1 + 6.82 x 3 59.94 = -23.78 tm

17.14

MC= 15.70 x 1 + 0 0 = 15.70 tm


2. Sadece tekil yklerden dolay oluan moment deerleri,

X26

X1

X1=1

36

X2=1

4 3

Ib= 2.83Ik

M1

M2

+
9

3x6=18

D yklerden dolay oluan Mo momet alan yukardaki gibi izilir.


11in bulunmas birim moment alann kendisiyle arpmdr. Yatay ubuk boyu 9.49 m

326

BLM 6

Kuvvet Metodu

11 X1 + 12 X2 + 10 = 0
21 X1 + 22 X2 + 20 = 0
Birinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann kendisiyle arpm,

11 =

M12
9.49 x 1 x 1 6 x 1x 1 9.35
+
=
dl =
EI
2.83 EI
EI
EI

L=9.49m

L=6m

kinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann kendisiyle arpm,


22 =

M2 M2
3 x 3 x 9.49 6 x (3 x 2 x 3 + 3 x 2 x 9 + 2 x 9 x 9) 244
dl =
+
=
EI
3 x 2.83EI
6 xEI
EI

Birinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann ile ikinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann
arpm,
12 =

M1 M2
9.49 x 3 x1 6 x (3 + 9 ) x1 41.03
+
=
dl =
EI
2 x 2.83EI
EI
EI

D yklerden dolay oluan moment alan Mo ile birinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann
arpm,
36

X1=1

X2=1

81.0

Mo

M1

M2

+
9

10 =

M1 M0
81i 6i 1 45i3.16i 1 36i3.16 1 27i3.16i 1 9i3.16 1 9i3.16 1
441.91
dl =

=
i
i
EI
EI
2.83EI
2
EI
EI
2
EI
EI
2

EI

D yklerden dolay oluan moment alan Mo ile ikinci hiperstatik bilinmeyenin moment alann
arpm,270.179
81i6i6
45i3.16 1 45i3.16i2 36i3.16 1 36i3.16i2
81i 6i 3

2.83EI 2 i (2.83EI)

3EI
2 i EI
2EI
EI
M1 M0
= 1030.388 474 123.24 = 1627.628
20 =
dl =
27i3.16 1 27i3.16i1 9i3.16 1 9i3.16i1 9i3.16 1

EI
EI
EI
EI
EI

3EI
2 i EI
2EI
3EI
EI

Yayl ykten dolay oluan sonu sreklilik denklemi yazlacak olursa

9.35X1 + 41.03X 2 = 441.91

X1 = 68.62
41.03X1 + 244.06X 2 =1627.628
9,35
41,03

41,03
244,06

=
=

X 2 = 4.87

441,91
1627,628

23.78

+
-

0,407786 -0,06855
-0,06855 0,015622
-1
K

X1= 68,62318
X2=-4,86758

Myayl
+

17.14

327

15.71

Kuvvet Metodu

Blm 6

Dmde noktalarnda moment deeri


Mi = M1 x X1 + M2 x X2 + MO

M A= -81-18.953x1+10.904x9=160.183 tm

MB= 15.70 x 1 + 6.82 x 3 59.94 = -23.78 tm

MC= 15.70 x 1 + 0 0 = 15.70 tm

3. Hem yayl yk hem tekil yklerden dolay oluan moment deerleri,


1.48 kN/m
1.48 kN/m
4 kN

Ib

m
4 3

4 kN

Ib

Ik

Ik

3
6

X26

X1

X1=1

62.64 15.66

m
4 3

X2=1

6m -

M1

3x6=18

M2

3x6=18m

140.94

Yatay B-C ubuundaki d yklerden ve yayl ykten dolay oluan

qL2 1.48 x 3 2
=
= 1.665
8
8

62.64

15.66

2 1/2

(1 +3 ) = 3.16

1.0
0

2 1/2

(1 +3 ) = 3.16

2 1/2

(1 +3 ) = 3.16

1.0

11 birim moment alann kendisiyle arpmna eittir. Yatay ubuk boyu 9.49 m
11 X 1 + 12 X 2 + 10 = 0

22 =

12 =

21 X 1 + 22 X 2 + 20 = 0

11 =

M 12
EI

dL =

9.49x1x1 6x1x1 9.35


+
=
2.83EI
EI
EI

M2 M2
3 x 3 x 9.49 6 x (3 x 2 x 3 + 3 x 2 x 9 + 2 x 9 x 9) 244
dl =
+
=
EI
3 x 2.83 EI
6 x EI
EI

M1 M2
9.49x3x1 6x( 3+ 9)x1 41.03
dl =
+
=
EI
2x2.83EI
EI
EI

X1=1

62.64 15.66

X2=1

140.94

Mo

1
+

M1

M2

+
9

10 = 

M1M0
3 2x3.16x1.67 1 3.16x1x15.66 +3.16x1x(15.66 + 62.64)+3.16x1x(62.64 +140.94
dl =


EI
3
2
2.83EI

2.83EI

6x140.94x1 1008.1
=
EI
EI

328

BLM 6

20 =

Kuvvet Metodu

M2 M0
1 1x 3.16 x 1.67 x (3 + 2) 3.16 x 1.67 x (2 + 3) 3.16 x 1.67 x 1
+
+
dl =

EI
2.83EI
3
3
3

3.16 x 15.66 x 1 3.16 (2 x 15.66 x 1+ 15.66 x 2 + 62.64 x 1+ 2 x 62.64 x 2 )


3x 2.83EI
6 x 2.83EI
3.16 (2 x 62.64 x 2 + 140.94 x 2 + 62.64 x 3 + 2 x 140.94 x 3 ) 6 x 140.94 x (3 + 9) 5435.45

=
6 x 2.83EI
3EI
EI

Sonu sreklilik denklemi yazlacak olursa

9.35 X 1 + 41.03 X 2 = 1008.20


X1=38.50

X2=15.80
38.50

41.03 X 1 + 244.06 X 2 = 5435.45


+
50.04

Dmde noktalarnda moment deeri

Mi = M1 x X1 + M1 x X1 + MO

Mo

MA= 38.50 x 1 + 15.80 x 3 140.94 = -55.04 tm


MB= 38.50 x 1 + 15.80 x 9 140.94 = 39.76 tm
+

MC= 38.50 x 1 + 0 0 = 38.50 tm


Kontrol . (sonu moment alan x herhangi birim moment alan)
qL2 1.48x32
=
= 1.67
8
8

Mo xM2 =

38.50

7.46

1 3.163 x1x1.67 3.163 x1.67 x ((2 + 1) + (3 + 2))


+

2.83EI
3
3

X2=1

50.04

38.64

39.76

3.163 x1x(38.5 + 2 x 38.64 3.163(2 x 7.46 + 7.46 x1+ 38.64 x 2 + 2x38.64 x1)
+
6 x 2.83EI
6 x 2.83EI

3.163(2 x 2 x( 7.46) + 55.04 x 2 + ( 7.46) x 3 + 2x55.04 x 3)


6 x 2.83EI

6(2 x 55.04 x 3 + 55.04 x 9 + ( 39.76) x 3 + 2 x ( 39.76 x 9)


= Mo xM2 = 0
6 xEI

+
9
39.76

olduu grlr. Ayn ekilde sonu moment alan Mo ile birinci hiperstatik birim yklemesi moment
alannn arpm da sfrdr.
Mo xM1 =

qL2 1.48x32
=
= 1.67
8
8

X1=1

38.50
50.04
7.46

1 3.163 x1x1.67 3.163 x1.67 x ((2 + 1) + (3 + 2))


+

2.83EI
3
3

38.64

3.163 x1x (38.5 + 2 x 38.64 3.163(2 x 7.46 + 7.46 x1+ 38.64 x 2 + 2x38.64 x1)
+
6 x 2.83EI
6 x 2.83EI

3.163(2 x 2 x ( 7.46) + 55.04 x 2 + ( 7.46) x 3 + 2x55.04 x 3)


6 x 2.83EI

6(2 x 55.04 x 3 + 55.04 x 9 + ( 39.76) x 3 + 2 x ( 39.76 x 9)


= Mo xM2 = 00000000000
6 xEI

1
+

M1

39.76

329

Kuvvet Metodu

Blm 6

10 kN
10 kN
5

Mo

4
5

50

4 -

M1

M3

1
1

53
5x 5 x 4 183.33
=2
+
=
3EI
EI
EI

22

8 -

X2=1

16

M6

X4=1

X5=1

44 =

33

53 5 x 8 x 5 283.33
=2
+
=
3EI
EI
EI

M5

1
1

X3=1

43 5 x 4 x 4 101.33
=
+
=
3EI
EI
EI

M4

55 = 2

X6=1

8
5x 8 x 8 490.67
+
=
3EI
EI
EI

M2
X1=1

11

5
5 x12 x 5 383.33
+
=
3EI
EI
EI

66 =

12 x16
5x16
2304
+
=
3EI
EI
EI

Bu zm sonucunda sreklilik denklemi,


11 X1 + 12 X2 + 13 X3 + ........ + 1n Xn + 10 + 1t = C2 c + M2

11

12

13

14

15

16

10

X1

21 X2 + 22 X2 + 23 X3 + ........ + 2n Xn + 20 + 2t = C2 c + M2

21

22

23

24

25

26

20

X2

31 X1 + 32 X2 + 33 X3 + ........ + 3n Xn + 30 + 3t = C3 c + M3

31

32

33

34

35

36

30

X3

..........

41
51

32
52

33
53

34
54

35
55

36
56

30
50

X4
X5

0
0

61

62

63

64

65

66

60

X6

..........
n1 X1 + n2 X2 + n3 X3 + ........ + nn Xn + n0 + nt = Cn c + Mn

Mo

4
5

50

4 -

M1

M2
X1=1

11 = 2

5
5x 5 x 4 183.33
+
=
3EI
EI
EI

22 =

M4
1

X3=1

33 = 2
-

4 -

M6
X5=1

53 5x 5 x 4 183.33
=2
+
=
3EI
EI
EI

330

5
5x 5 x 4 183.33
+
=
3EI
EI
EI

M5

X4=1

55

M3

4
5x 5 x 4 121.33
+
=
3EI
EI
EI
5

43 5x 5 x 4 121.33
=
+
=
3EI
EI
EI

X2=1

4 -

44

10 kN

10 kN

66

43 5x 5 x 4 121.33
=
+
=
3EI
EI
EI

X6=1

BLM 6

Kuvvet Metodu

331

Kuvvet Metodu

Blm 6

RNEK 14: ekilde verilen erevenin KUVVET metoduyla


a. Dmndeki momenti
b. Bx mesnet tepkisini bilinmeyen seerek moment alann iziniz.
b. dmndeki momenti
X1=1

2m
8 kN

3m

2I

8 kN

2m

3m

2I

2I

3m

4m

zostatik esas
sistem
2I

4m

Mo moment alann izimi iin mesnet tepki kuvvetlerinin bulunmas iin,


Fx=0
Fy=0

Ax + Bx = 8
Ay + By = 0

Ax = 8 - Bx
Ay = -By

(1)

denklemleri yazlr. Ayrca M=0 dm noktasnda moment dengesi,


5Ax + 4Ay =16
Ax x 5 + Ay x 4 8 x 2 =0 (sol)
Bx x 7 - By x 6 =0
(sa)
7Bx - 6 By =0

(2)

olarak yazlr. Yukardaki (1) denkleminden bulunan deerler bu (2) denkleminde yerine yazlr ise,
5Ax + 4Ay =16
7 ( 8 -Ax ) - 6 ( -Ay ) =0 (4)

(3)

bu iki denklemin ortak zmnden, Ay =-2.90 t

By =2.90 t

Ax =-5.53 t

Bx =2.48 t

olarak bulunur ve bu deerlere gre Mo alan aadaki gibi izilir. M1 moment alann izimi iin
mesnet tepki kuvvetlerinin bulunmas iin,
X1=1

8 kN

16.56

9.92

0.52
0.69

5.52 M0
2.90 yklemesi

0.172
2.90

M1
yklemesi

Fx=0

Ax - Bx = 0

Fy=0 Ay + By = 0

Ax = Bx

0.172
-0.034

(1)

Ay = -By

denklemleri yazlr. Ayrca

M3=0 dm noktasnda moment dengesi,

Ax x 5 + Ay x 4 = 1

(sol)

5Ax + 4Ay =1

-Bx x 7 - By x 6 = -1

(sa)

7Bx + 6 By = 1

(2)

olarak yazlr. Yukardaki (1) denkleminden bulunan deerler bu (2) denkleminde yerine
yazlr ise,

332

BLM 6

Kuvvet Metodu

5Ax + 4Ay =1

7 ( Ax ) + 6 ( -Ay ) = 1

(3)

bu iki denklemin ortak zmnden,


Ax =0.172 t Bx =0.172

Ay = 0.034 kN

By = -0.034 kN

olarak bulunur ve bu deerlere gre M1 alan aadaki ekilde izilir.


0.52 x 0.52 x 3 4.47 x (2 x 0.52 x 0.52 + 2 x 0.52 + 2 x1x1) 0.69 x 0.69 x 4
+
+
3EI
6EI
3(2EI)
6.71x (2 x 0.69 x 0.69 + 2 x 0.69 + 2 x1x1) 5.65
+
=
6(2EI)
EI

11 =

10 =

0.52 x16.56 x 3 4.47 x16.56(2 x 0.52 + 1) 0.69 x 9.92 x 4 6.71x 9.92(2 x 0.69 + 1) 15.88
+

=
3EI
6EI
3(2EI)
6(2EI)
EI

Sreklilik denklemi yazlarak,


11 X1 + 10 = 0
5.65 X1 + 15.88 = 0

X1 = -15.88 / 5.65 = - 2.81 kNm

olarak bulunur. Bundan sonra ubuk u momentleri ise,


Mij = M1 x X1 + MO

bants kullanlarak aada hesaplanmtr.

M21 = -2.81 x 0.52 + 16.56 = 15.10 kNm


M23 = -2.81 x 0.52 + 16.56 = 15.10 kNm
M32 = -2.81 x 1.00 + 00.00 = -2.81 kNm
M34 = -2.81 x 0.52 + 00.00 = -2.81 kNm
M45 = -2.81 x 0.69 - 9.92 = -11.85 kNm

Ay= -2.81 x 0.034 2.90 = -3.00 kN


By= -2.81 x (-0.034) +2.90 = 3.00 kN
Ax= -2.81 x (-0.172) 5.52 = -5.04 kN
Bx= -2.81 x (-0.172) 2.48 = -2.96 kN

2.81
4.41

1.36

8 kN

15.11

5.04
3.00

11.85
+

M sonu
moment

2.96 +
2.96
3.00

c.

5.04

kesme
alan

BX mesnet tepkisinin bilinmeyen olarak seilmesi durumu iin zm.


5.80
+
3.00

14.40
4.00
24.00
Mo
8.00 yklemesi
2.40

1.00
2.00

M1
yklemesi

11 =

X1=1.00

2.40

0.20

3 x 3 x 3 4.47(2 x 32 + 3 x 5.8 x 2 + 2 x 5.8 x 5.8) 4 x 4 x 4 6.71(2 x 42 + 2 x 5.8 x 4 + 2 x 5.8 x 5.8) 190.59


+
+
+
=
3EI
6EI
3(2EI)
6(2EI)
EI

333

Kuvvet Metodu

10 =

Blm 6

3 x 24 x 3 4.47 x (2 x 24 x 3 + 24 x 5.8 + 14.4 x 3 + 2 x14.4 x 5.8) 6.71x14.4(2 x 5.80 + 4)


565.22

+
=
3EI
6EI
6(2EI)
EI

Sreklilik denklemi yazlarak,


11 X1 + 10 = 0

190.59 X1 - 565.22 = 0

X1 = -565.22 / 190.59 = 2.97 tm

olarak bulunur. Bundan sonra ubuk u momentleri ise,


Mij = M1 x X1 + MO

bants kullanlarak aada hesaplanmtr.

M21 = 2.97 x (-3) + 24 = 15.10 kNm


M23 = 2.97 x (-3) + 24 = 15.10 kNm
M32 = 2.97 x (-5.8) + 14.4 = -2.83 kNm
M34 = 2.97 x (-5.8) + 14.4 = -2.83 kNm
M45 = 2.97 x (-4) + 0.00 = -11.88 kNm

Ay= -2.81 x 0.034 2.90 = -3.00 kN


By= -2.81 x (-0.034) +2.90 = 3.00 kN
Ax= -2.81 x (-0.172) 5.52 = -5.04 kN
Bx= -2.81 x (-0.172) 2.48 = -2.96 kN

KONTROL: Birim ykleme moment alan ile sonu moment alanlarnn arpm sfr olmas gerekir.
M11x Msonu =

3 x 3 x15.11 4.47 x15.11(2 x 3 + 5.8) 4.47 x 2.81(2 x 5.8 + 3)

+
+
3EI
6EI
6EI

4 x 4 x11.85 6.71x (2 x 2.81x 5.8 + 2.81x 4 + 5.8 x11.85 + 2 x11.85 x 4) 0.045


+
=
3(2EI)
6(2EI)
EI
2.81
4.41

1.36

8 kN

15.11

11.85
+

5.04 M sonu
moment
3.00

5.04
2.96 +

2.96
3.00

kesme
alan

RNEK 15: Verilen sistemde A noktasnn yatay deplasmannn hesaplanmas.


4 kN A
I

2.4I
1.8I

4m

12m

zm: zostatik esas sistem seilerek sistemin moment alan izilir.


4 kN

izostatik esas
sistem

X2

X2

X1

M2 yklemesi

M1 yklemesi

Mo yklemesi
X1

1. Bunun iin sistem nce hiperstatik sistem olarak zlr.


2. Daha sonra ksaltma teoremi kullanlarak herhangi bir izostatik sisteme birim ykleme yaplr.
3. Birim moment alan ile hiperstatik sistemim moment alan ile arplarak bulunur.
16
4 kN

Mo yklemesi
M1 yklemesi
4/3

4/3

X1=1

M2 yklemesi
1
1/ 12

334

1/ 12

X2

BLM 6

Kuvvet Metodu

11 =

4 x 4 x 4 4 x 4 x 4 4 x12 x 4 113.185
+
+
=
3EI
3(1.8IE)
2.4EI
EI

10 =

4 x12 x16 4 x 4 x16 207.407


+
=
2(2.4EI)
3(1.8EI)
EI

20 =

22 =

1x1x12 1x 4 x1 3.89
+
=
3(2.4EI) 1.8IE
EI

21 =

4 x1x12 1x 4 x 4
14.444

=
2(2.4EI) 2(1.8IE)
EI

1x16 x12 1x 4 x16


44.444

=
3(2.4EI)
2(1.8EI)
EI

Sreklilik denklemi,

11 X1 + 12 X2 + 10 = 0

113.185 X1 14.444 X2 = 207.407

21 X1 + 22 X2 + 20 = 0

14.444 X1 + 3.890 X2 = 44.444


4.369

2.844

X1= -0.711

X2= 8.787

Sonu
M alan

olarak bulunur. ubuk u momentleri aadaki ekilde hesaplanr.

8.787

Mi = M1 x X1 + M1 x X1 + MO
M21 = -0.711 x (-4) + 8.787 x (0.00) + 0.00

= 2.844 kNm

M23 = -0.711 x (-4) + 8.787 x (0.00) + 0.00

= 2.844 kNm

M32 = -0.711 x (-4) +8.787 x (1.00) + (-16.00) = -4.369 kNm


M34 = -0.711 x (-4) +8.787 x (1.00) + (-16.00) = -4.369 kNm
M34 = -0.711 x (0) +8.787 x (1.00) + (0.00)

= -8.787 kNm

KONTROL: Birim ykleme moment alan ile sonu moment alanlarnn arpm sfr olmas gerekir.

M22 xMsonu =

2.844 x1x12 12 x 4.369 x.1 4 x 8.787 x1 4 x 4.369 x1

= 0.000
6(2.4EI)
3(2.4EI)
2(1.8EI)
2(1.8EI)

2. Ksaltma teoremi kullanlarak herhangi bir izostatik sisteme birim ykleme yaplr.

4.00

4.369

2.844

1 A
Birim
yklemesi
1/ 3 M alan 1/ 3

M
8.787

Bu birim ykleme ile sonu moment alann arpmndan,

= Mbirim xMsonu =

12 x 4 x 2.844 12 x 4 x 4.369 4 x4x 4.369 4 x4x 8.787 19.565


+
+

=
6E(2.4)I
3(2.4EI)
3(1.8EI)
6(1.8EI)
EI

VEYA
3. Ksaltma teoremi kullanlarak herhangi bir izostatik sisteme birim ykleme yaplr.
4.369

2.844

1 A

M
4

8.787

335

Kuvvet Metodu

Blm 6

Bu birim ykleme ile sonu moment alann arpmndan,

2 = Mbirim x M sonu =

4 x 4 x 8.787 4 x 4.369 x 4
19.563
=

3(1.8EI)
6(1.8EI)
EI

DER BR ZM YOLU
RNEK 16: Verilen sistemde noktasnn yatay deplasmannn hesaplanmas.
1. Birim ykleme hiperstatik sisteme yklenir ve moment alan izilir.
2. Daha sonra ksaltma teoremi kullanlarak d ykler herhangi bir izostatik sisteme yklenir ve
sistem zlerek moment alan izilir.
3. Hiperstatik sisteme yaplan birim ykleme moment alan ile izostatik sisteme yklenen d
yklerden oluan moment alann arpm sonucu dmndeki yatay deplasman bulunur.
4 kN A
I

2.4I
1.8I

12

izostatik esas
sistem

4m

4
1

1 A

M1 yklemesi

Mo yklemesi

11 =

113.185
EI

10 =

X1=1

1/ 3 M alan 1/ 3

X2
X1

4.00

M2 yklemesi

M1 yklemesi

Mo yklemesi

X2

X1

4 kN

M2 yklemesi

1/ 12

22 =

3.89
EI

21 =

4 x 12 x 4 4 x 4 x 4
51.85
=
+
2(2.4EI)
3(1.8EI)
EI

14.444
EI

X2

1/ 12

[yukarda hesaplanmt]

20 =

1 x 4 x 12 1x 4 x 4
11.111
=

3(2.4EI) 2(1.8EI)
EI

11 X 1 + 12 X 2 + 10 = 0

113.185 X 1 14.444 X 2 = 51.85

21 X 1 + 22 X 2 + 20 = 0

14.444 X 1 + 3.890 X 2 = 11.111

Sreklilik denklemi,

Bilinmeyenler,

X1= -0.178

X2= 2.196

olarak bulunur. ubuk u momentleri aadaki ekilde hesaplanr.


Mi = M1 x X1 + M1 x X1 + MO

1.092

0.712

M21 = -0.178 x (-4) + 2.196 x (0.00) + 0.00


= 0.712 kNm
M23 = -0.178 x (-4) + 2.196 x (0.00) + 0.00
= 0.712 kNm
M32 = -0.178 x (-4) + 2.196 x (1.00) + (-4.00) = -1.092 kNm
M34 = -0.18 x (-4) + 2.196 x (1.00) + (-4.00) = -1.092 kNm
= 2.196 kNm
M34 = -0.178 x (0) + 2.196 x (1.00) + (0.00)

Msonu
2.196

KONTROL: Birim moment alan ile sonu moment alanlarnn arpm sfr olmas gerekir.

M 22 x M sonu =

0.712 x 1x 12 12 x 1.092 x1 4 x 2.196 x 1 4 x 1.092 x 1


+

= 0.00

6(2.4EI)
3(2.4EI)
2(1.8EI)
2(1.8EI)

4. Daha sonra ksaltma teoremi kullanlarak d yk herhangi bir izostatik sisteme yklenir.

336

BLM 6

Kuvvet Metodu

16
4 kN

Birim Mo

4/3

1.092

0.712

Msonu
2.196

4/3

Bu birim ykleme ile sonu moment alann arpmndan,

2 = Mbirim xMsonu =

12 x16 x1.092 12 x16 x 0.712 4 x1.092 x16 4 x 2.196 x16 19.616

=
6(2.4EI)
6(2.4EI)
3(1.8EI)
6(1.8EI)
EI

VEYA
5. Daha sonra ksaltma teoremi kullanlarak herhangi bir izostatik sisteme d yk yklemesi yaplr.
1.092

0.712

4 A

Msonu
2.196

16

Bu d ykleme moment alan ile sonu moment alann arpmndan,

4 x 16 x 2.196 4 x 1.092 x 16 19.556


=

3(1.8EI)
6(1.8EI)
EI

2 = Mbirim x M sonu =

olarak bulunur. Buradan grlyor ki hiperstatik sistemin herhangi bir noktasndaki deplasman bulmak
iin birim ykleme ve d ykler,
a. Hiperstatik sisteme
b. zostatik esas sisteme
yaplabilir. Yani hiperstatik sistemin herhangi bir noktasndaki ekil deitirmeyi bulmak iin birim
ykleme ve/veya d ykler hiperstatik ve/veya izostatik bir sisteme yukardaki rnekte de grld
gibi yaplabilir.
o

RNEK 18: ekilde verilen sistemin t=30 C scaklk deiiminden dolay oluan moment alannn
mesnet tepki kuvvetlerinin hiperstatik bilinmeyen seilerek izimi.
4m

kesit=25 x 60 cm
E=210000 kg/cm2)
-5
= 10

6m

6m

4m

zm: Verilen sistemin e


10
4m

+
-

M1

X2
X1

10

+
M2
X2=1

X1=1
337

Kuvvet Metodu

Blm 6

11 =

6.32 x 6 x 6 5.66(2 x 6 x 6 + 2 x10 x10 + 2 x 6 x10) 6 x10 x10 1045.63


+
+
=
3EI
6EI
EI
EI

22 =

8 x 8 x 8 6.32(2 x 8 x 8 + 2 x10 x10 + 2 x 8 x10) 5.66(2 x6 x6 + 2 x10 x10 + 2 x 6 x10) 6 x 6 x 6 1126.48


+
+
+
=
3EI
6EI
6EI
3EI
EI

12 =

6.32 x 6(8 + 2 x10) 5.66 (2 x 6 x10 + 6 x 6 + 10 x10 + 2 x10 x 6) 6 x 6 x10 711.65


+
+
=
6EI
6EI
2EI
EI

1t =

2t =

82 6.32(10 + 8) 5.66(10 + 6) 62
10530
+
+
= 0.076
M2 dL = [0.0005] 2 +
0.6
2
2
2

M1 t
10 530
6.32 x 6 5.66 (10 + 6) 10 x 6
dL =
+
= 0.062
M1 dL = [0.0005] 2 +
d
0.6
2
1

0.25 x 0.6 3
= 945 tm 2
12

Sreklilik denklemi EI = 210000 x

11X 1 + 12 X 2 + 1t = 0

1045 .63X 1 711.65 X 2 + (EI) 0.062 = 0

21X 1 + 22 X 2 + 2 t = 0

711.65 X 1 + 1126 .48X 2 + (EI) 0.076 = 0

1045 .63X 1 711.65 X 2 = 5859

X 1 17.42

711.65 X 1 + 1126.48 X 2 = 7158

X 2 = 17.36

ubuk u momentleri
M21= (-17.42 x 0) + (-17.36 x (-8)) = 138.88 kNm
M23= (-17.42 x 0) + (-17.36 x (-8)) = 138.88 kNm
69.08

M32= (-17.42 x 6) + (-17.36 x (-10)) = 69.08 kNm

70.04

138.66

M34= (-17.42 x 6) + (-17.36 x (-10)) = 69.08 kNm


M43= (-17.42 x 10) + (-17.36 x (-6)) = -70.04 kNm

Msonu

M45= (-17.42 x 10) + (-17.36 x (-6)) = -70.04 kNm


174.20

M54= (-17.42 x 10) + (-17.36 x (0)) = -174.20 kNm


RNEK 19: ekilde verilen sistemin,
a. Verilen d yke gre moment alann (KUVVET yntemine gre)
b. dmdeki dey deplasman
c.

dmdeki yatay deplasman

belirlenmesi.

2.5m

2.5m

5m

4.33m
338

BLM 6

Kuvvet Metodu

a. Moment alannn elde edilmesi


X2

X3

2.5m

X1

2.5m
25x2.5x1.25=78.125 kNm

11 =

4.33

5 x 5 x 5 5 x (2 x 5x9.33 + 2x5x5 + 2x9.33x9.33)


+
3EI
6EI

Mo D yklerden

zostatik esas sistem ve


hiperstatik bilinmeyenler

+
5

X1=1

9.33 x 9.33 x 2.5 523.787


=
EI
EI

M1
9.33

10

2.5 x 9.33 x 78.125


607.422
=
=
3EI
EI

X2=1

M2

22 =

20 =

33 =

2.50

5 x 2.5 x 2.5 2.5 x (2 x 2.5 x5 + 2x2.5x2.5 + 2x5x5) 46.875


+
=
3EI
6EI
EI
X3=1

2.5 x (2.5 + 3x5)x78.125


284.831
=
12EI
EI

+
5.00

1.00

5 x 1x 1 5 x 1x1 2.5 x 1x1 12.500


+
+
=
EI
EI
EI
EI

30 =

M3

1.00

2.5 x 1.0 x78.125


65.104
=
3EI
EI

Birim yklemelerin birbiri ile arpmlar,


12 =

5x2.5( 5 + 2 x9.33 ) 2.5x9.33( 5 + 9.33 ) 216.415


5x5x1 5x1( 5 + 9.33 ) 2.5x9.33x1 71.650
+
=
13 =
+
+
=
6EI
2EI
EI
2EI
2EI
EI
EI

23 =

5x 2.5x1 2.5x1( 2.5 + 5 ) 15.625


+
=
2EI
2EI
EI

Genel sreklilik denklemleri yazlr ise,


11 X1 + 12 X2 + 13 X3 + 10 = 0

523.787 X1 + 216.415 X2 + 71.650 X3 - 607.422 = 0

12 X1 + 22 X2 + 23 X3 + 20 = 0

216.415 X1 + 46.875 X2 + 15.625 X3 - 284.831 = 0

13 X1 + 32 X2 + 33 X3 + 30 = 0

71.650 X1 + 15.625 X2 + 12.500 X3 - 65.104= 0

X1 =1.493 X2 =0.514 X3 =-3.992

339

Kuvvet Metodu

Blm 6

3.992

ubuk u momentlerinin bulunmas

Mik = M0 + M1 X1 + M2 X2 + M3 X3

3.473

+
M12 = 0 + 0 x 1.493 + 0 x 0.514 + 1 x (-3.992) = -3.992 tm

M21 = 0 + 5 x 1.493 + 0 x 0.514 + 1 x (-3.992) = 3.473 tm


11.223
M23 = 0 + 5 x 1.493 + 0 x 0.514 + 1 x (-3.992) = 3.473 tm
M32 = 0 + 9.33 x 1.493 + 2.5 x 0.514 + 1 x (-3.992) = 11.223 tm SONU moment alan
M34 = 0 + 9.33 x 1.493 + 2.5 x 0.514 + 1 x (-3.992) = 11.223 tm
M43 = -78.125 + 9.33 x 1.493 + 5 x 0.514 + 1 x (-3.992) = -65.617 tm

65.617

5x3.992x1 5x3.473x1 5x1(3.473+11.223)


+
+
2EI
2EI
2EI
2.5x11.223x1 2.5x65.617x1 2.5x2x1x(25x2.5 2 /8)
+

+
2EI
2EI
3EI
M33 xMsonu =

KONTROL:

M33 x M sonu = 9.98 + 8.683 + 36.74 + 14.029 82.021 + 32.552 = 0.003 0000
b. dmndeki dey deplasmann bulunmas
Dey deplasmann bulunmas iin dmne dey ynde bir birim yk uygulanarak moment alan
elde edilir. Bu moment alan ile sistemin sonu moment alanlar arplarak dmndeki dey
deplasman elde edilir.
1

3.992

3.473
-

4.33

11.223
SONU moment alan
4.33

65.617

5x4.33(3.473+2x11.223) 2.5x11.223x4.33 2.5x65.617x4.33


+

6EI
2EI
2EI
2
2.5x2x4.33x(25x2.5 /8)
356.04

=
3EI
EI
c. dmndeki yatay deplasmann bulunmas
2 =

Yatay deplasmann bulunmas iin dmne yatay ynde bir birim yk uygulanarak moment alan
elde edilir. Bu moment alan ile sistemin sonu moment alanlar arplarak dmndeki yatay
deplasman elde edilir.
3.992

3.473
+
1

11.223
SONU moment alan

2.50

65.617

3 yatay

2.5 x 2.5 x11.223 2.5 x2.5 x65.617 2.5 x 2.5 x (25 x2.5 2 / 8)
84.32
=
+
=

6EI
3EI
3EI
EI

340

BLM 6

Kuvvet Metodu

RNEK 20: ekilde verilen sistemde,


a. Verilen d ykler altnda
o
-5
4
2
b. t=30 stlmas durumunda (
=10 EI=5.10 tm )
c. Scaklktan dolay dmndeki dey deplasman
d. mesnedinin sol ynde 6 cm, ve mesnedinin sa ynde 4 cm hareket etmesi halinde moment
alanlarnn
e. Mesnet kmelerinden dolay dmndeki dn asnn belirlenmesi.
q=4 kN/m

P= 4 kN

4m
zostatik
esas
sistem

EI=sabit
6 cm

2.06

4 cm

X1

lk nce sistemin izostatik esas sistemi yukardaki gibi belirlenmitir. Bu izostatik sistemde d
yklerden ve hiperstatik bilinmeyenden dolay oluan moment alanlar aadaki gibi bulunur.
4

38.93

44.61

12.50
M1 moment alan

4.50

X1=1

4
Mo moment alan

20.87

11.13

a. Verilen d ykler altnda

11 =

4.5 x 4 x 4 5 x 4 x 4 5 x 4 x 4 130.67
+
+
=
3EI
3EI
EI
EI

4.5 x4x38.93 5 x4x44.61 5 x4x(38.93 + 44.61) 2x5 x4(4x52 / 8) 5 x 4(4x3 2 / 8)


1563.05
10 =
+
+
+
+
=
3EI
3EI
2EI
3EI
3EI
EI

11 X 1 + 10 = 0

X1 =

1563.05
= 11.96 t
130.67

8.91

3.23

M = M0 + M1 X1
M2 = 38.93 - 4 x (11.96) = -8.91 tm
Sonu moment
alan

M3 = 44.61 - 4 x (11.96) = -3.23 tm

7.96

11.13

11.96

20.87

Kontrol,
M1Msonu =
o

8.91x 4 x 4.5 5 x 4 x 8.91 5 x 4 x 3.23 2x5 x 4 x (4x52 / 8) 5 x 4 x 3.23 5 x 4 x (4x32 / 8)


+
+

0
3
2
2
3
3
3

b. t=30 iin t
c.

EI t = N1 t dl

olduundan N kuvvet diyagramnn izilmesi gerekir.

341

Kuvvet Metodu

Blm 6

1
0.46

0.60

Nt1 eksenel kuvvet

X1=1

Eik ubuklarda kesme kuvveti Q = V cos - H sin


Eik ubuklarda normal kuvvet N = -(H cos + V sin)
Bantlar ile hesaplanr.

N41= -(1 x cos 53.13) = -0.6 t

N12= -(1 x cos 62.75) = -0.46 t

EI t = EI N1 t dl = 50000 (10 5 x 30)(0.46x 4.5 1x5 0.6x5) = 151


151
= 1.16 t
130.67

11 X 1 + 1t = 0

X1 =

M = M0 + M1 X1

M2 = 0 - 4 x (1.16) = -4.64 tm

M3 = 0 - 4 x (1.16) = -4.64 tm

4.64

4.64

Mt moment alan

1.16

1.16

Kontrol,

M1Msonu
EI

+ N1t t dL =

4 x 4.64 x 4.5 5 x 4 x 4.64 5 x 4.64 x 4


+
+
+ 50000 (10 5 x30)( 0.46x4.5 1x5 0.6x5) 0
3EI
3EI
EI

sonularn doruluunun salamasnn saland grlmektedir.


dmndeki dey deplasmann belirlenmesi iin ksaltma teoremi uygulanarak verilen sistemin
herhangi bir izostatik haline deplasman istenilen ynde bir birim ykleme yaplarak moment alan
izilir. Bu moment alan ile scaklktan dolay oluan sonu moment alan arplarak istenilen
deplasman elde edilir.
1

1.64

zostatik esas
sistem

0.795

2d =

0.205

4.5 x 4.64 x1.64 5 x 4.64 x 1.64 30.44 30.44


+
=
= 0.00061m
=
3EI
2EI
EI
50000

Mesnet kmelerinden oluan moment


C Mesnet kmesi birim yklemeden dolay oluan mesnet tepkileri ile mesnet kmesinin
arpmndan oluan itir. Burada mesnet tepki kuvveti kme ayn ynde ise yaplan yaplan i pozitif
deilse negatif olacandan,

342

BLM 6

Kuvvet Metodu

C = EI [0.004 x 0 + 0.02 x 0 + 0.06 x 1 0.04 x 1] = 5.10 4 [0.06 x 1 0.04 x 1] = 1000


olarak hesaplanr. Burada birim yklemeden dolay dey bir mesnet tepki kuvveti olumadndan
dolay dey yndeki mesnet kmelerinin yapt bir i yoktur yani sfrdr. Bundan dolay oluan
hiperstatik bilinmeyen,

11 X1 = Cc + M
M = M1 X1C

11 X1C 1C =0

M2 =-4 x 7.65 = 30.60 tm

X1C =

M3 =-4 x 7.65 = 30.60 tm


1

30.60

30.60

0.292

MC moment alan
7.65

M1M sonu
EI

=C=

1.00

dmnde
Birim moment

1000
= 7.65t
130.67

7.65

0.333

0.142

4 x 30.6 x 4.5 5 x 4 x 30.6 5 x 30.6 x 4


+
+
= 999.60
3EI
3EI
EI

Kontrol,

EI [0.004 x 0 + 0.02 x 0 + 0.06 x 1 0.04 x 1] = 5.10 4 [0.06 x 1 0.04 x 1] = 1000 999.60


dmndeki dn bulmak iin ksaltma teoremi kullanlarak sistemin herhangi bir izostatik haline
birim bir moment uygulanr ve alan izilir. Bu izilen moment alan ile mesnet kmeleri sonucu
meydana gelen sonu moment alanlar arplarak dmnn dn as bulunur.

3 =

4.5 x 0.292 x 30.6 5 x 30.6 x (0.292 + 1) 1 x 5 x 30.6 163.241


+
= 0.00326 rad.
+
=
3EI
2EI
3EI
50000

RNEK 21: ekilde verilen sistemde mesnedinin 0.005 rad. dnmesi halinde oluacak moment
4
2
alannn belirlenmesi. (
=0.005 rad EI=5.10 tm )

4I

3I

2I

10

=0.005rad

4I

zostatik esas
sistem ve
2I hiperstatik 3I
bilinmeyen

62.50

M sonu
moment
alan

X1=1

0.125

0.125

343

7.81

7.81

Kuvvet Metodu

11 =

Blm 6

8x1x1 10x1x1 4
+
=
11 X1 =Cc + M 4X1 = 0.00+ ( X)1x0.005x50000 X1 = 62.5tm
3(4EI) (3EI) EI

Yukardaki bantda mesnedin dn yn ile birim moment ayn ynde olduu iin yaplan i pozitif olarak alnmtr.

M = M1 X1 M23 = 0 x 62.5 = 0.00 tm

Kontrol,

M1M sonu
EI

= M =

M32 =-1 x 62.5 = -62.50 tm M43 =-1 x 62.5 = -62.50 tm

8 x 62.5 x 1 10 x 1x 62.50 5 x 30.6 x 4


+
+
= 250
EI
3( 4EI)
(3EI)

(X) 1x 0.005 x 50000 = 250 = 250

6.3. HPERSTATK KAFES SSTEMLERN ZM


Kafes sistemlerde dier sistemlerde olduu gibi iten ve dtan veya her ikisi de birlikte olmak zere
hiperstatik olabilir. Hiperstatik kafes sistemlerin zm bir rnek zerinde incelenerek aada
anlatlacaktr.
RNEK 24: ekilde verilen kafes kiriin ubuk kuvvetlerinin bulunmas.

3m

4m

4m

4m
30t

M=0 dan mesnedinin dey tepkisi,

30 x 8 + 12 Y = 0

Y= 20 t

M=0 dan mesnedinin dey tepkisi, 30 x 4 12 Y = 0

Y= 10 t

m : ubuk says
n : dm says
r : mesnet tepkisi says
q=2nr
Hiperstatiklik derecesi= m-q
olmak zere, kafes sistemin iten hiperstatiklik derecesi = m-q = 10 2 x 6 + 3 = 1 olmaktadr. Yani
sistem 1. Dereceden hiperstatiktir. Bu nedenle ilk etapta -
ubuunu kesiyoruz. Bu sistem
mesnetleri itibariyle izostatik sistemdir.

3m

4m
10t

D ykleme durumu

4m

4m
20t

30t

Hiperstatik kafes kirilerin zm de dier klasik sistemler gibi nce sistemin hiperstatiklii giderilerek
izostatik hale getirilir. Bu izostatik sistem d yklere gre ve izostatiklik yaparken ki kaldrlan kesit

344

BLM 6

Kuvvet Metodu

tesiri yerine birim yk veya moment uygulanarak sistem ayr ayr zlr. Bu zmler sonucu N11 X1
+ N10 = 0 sreklilik denklemi ve/veya yazlarak hiperstatik bilinmeyen veya bilinmeyenler bulunur.
Hiperstatik bilinmeyenler bulunduktan sonra
Ni = No + N1 X1 + N2 X2 +......... denklemiyle ubuk
kuvvetleri bulunur.

1
1

3m

Birim ykleme durumu

4m

4m

4m

ubuk

L (m)

N0

N1

N1 x NoL

N12

X1 =

N1NoL

N= N0 + N1 X1

N12L

-
-

5
4

-16.67
13.34

0.00
0.00

0.00
0.00

0.00
0.00

-16.67
13.34

26.67

-0.80

-85.36

2.56

24.00

16.67

1.00

83.35

-10.00

-0.60

18.00

-33.33

0.00

0.00

20.02

5.00 N X + N = 0
11 1
10
1.80

-12.01

0.00

-33.33

62.69
X1 =
= 3.35
18.72

-
-

3
5

20.00
0.000

-0.60
1.00

-36.00
0.00

1.80
5.00

26.67

0.00

0.00

0.00

26.67

13.34

-0.80

-42.68

2.56

10.66

-62.69

18.72

Toplam

18.00
3.35

RNEK 25: ekilde verilen kafes kiriin ubuk kuvvetlerinin bulunmas.

10 kN

8m

zm: Sistem mesnet tepkileri itibari ile izostatiktir ve tepki kuvvetleri aadaki ekilde bulunur

10 kN

-0.707

10 kN

X1=1

10 kN

10 kN

0.00

N1

-0.707

-0.707

1.00

zostatik
esas
sistem
-0.707

N0

0.00

345

10 kN

10 kN

Kuvvet Metodu

Blm 6

M=0 dan mesnedinin dey tepkisi,

10 x 8 + 8 Y = 0

M=0 dan mesnedinin dey tepkisi,

10 x 4 + 8 Y = 0

Y= 10 kN
Y= -10 kN

m : ubuk says
n : dm says
r : mesnet tepkisi says
q=2nr
olmak zere, kafes sistemin iten hiperstatiklik derecesi = m - q = 6 2 x 4 + 3 = 1 olmaktadr. Yani
sistem 1. Dereceden hiperstatiktir. Bu nedenle ilk etapta -
ubuunu kesilir. Bu sistem mesnetleri
itibariyle izostatik sistemdir. N0 d yklerden oluan ubuk kuvvetleri ve birim yklemeden oluan
ubuk kuvvetleri N1 tabloda aadaki tabloda hesaplanmtr.
ubuk

L (m)

N0

8
11.31
8
8
11.31
8

-
-
-
-
-
-

N1

0.00
14.144
0.00
-10.00
0.00
-10.00

-0.707
1.00
-0.707
-0.707
1.00
-0.707

4.00
11.31
4.00
4.00
11.31
4.00
38.62

0,00
159,97
0,00
56,56
0,00
56,56
273.09

Toplam

X1 = N1 No L/[ N12 L ]

N= N0 + N1 X1

N11 X1 + N10 = 0

5.00
7.07
5.00
-5.00
-9.07
-5.00

N12 L

N1 x NoL

X1 =

273.09
= 9.07
38.62

RNEK 12: Kafes sistemin ubuk kuvvetlerini By mesnet tepkisini hiperstatik bilinmeyen seerek bulunuz.
36 kN

63 kN

3.6m
A

4.8m

B
4.8m

4.8m

4.8m

1.adm: zostatik esas sistem aadaki ekilde seilir. zostatik esas sistemi daha deiik olarak da semek
mmkndr.
36 kN

63 kN

3.6m D ykleme
durumu No

Ay

B
m

4.8

4.8

4.8m

4.8

Cy

MA=0 dan A ve C mesnetlerinin dey tepkileri bulunur.


36 x 4.8 + 63 x 9.6 4 x 4.8 Cy = 0
36 x 3 x 4.8 + 63 x 9.6 4 x 4.8 Ay = 0

Cy= 40.50 kN
Ay= 58.50 kN

Bulunan bu mesnet tepkilerine gre izostatik esas sistemde verilen d yklerden ve B mesnedine
yaplan birim yklemeden dolay ubuklarda oluan eksenel kuvvetler aadaki tabloda verilmitir.
36 kN

63 kN

3.6m

Ay

4.8

B
m

4.8

By

4.8

4.8m

346

Cy

Bilinmeyen

By=1 yklemesi

BLM 6

Kuvvet Metodu

ubuk L (m)
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Toplam

4.8
6.0
3.6
6.0
4.8
4.8
6.0
3.6
6.0
4.8
4.8
3.6
4.8

P=L/A

N1

N 1 x N1 x P

N0

N0N1P

2.0
2.5
1.3
2.5
2.6
2.6
2.5
1.3
2.5
2.0
2.0
1.3
2.0

2.400
2.400
2.770
2.400
1.846
1.846
2.400
2.769
2.400
2.400
2.400
2.769
2.400

-0.67
0.83
0.00
-0.83
1.33
1.33
-0.83
0.00
0.83
-0.67
-0.67
0.00
-0.67

1.077
1.653
0.000
1.653
3.266
3.280
1.653
0.000
1.653
1.077
1.077
0.000
1.077

78.00
-97.52
0.00
37.52
-108.00
-108.00
67.50
0.00
-67.50
54.00
54.00
-63.00
78.03

-125.47
-194.260
0.00
-74.740
-265.181
-265.181
-134.460
0.00
-134.460
-86.832
-86.832
0
-125.470

17.454

N11 BY + N10 = 0

SONU

= N0 + N1 BY
20.72
-26.53
0
-33.47
5.76
5.76
-3.49
0
3.49
-3.31
-3.31
-63.00
20.72

-1492.89

BY =

17.454 BY + (-1492.89) = 0

NSONU N1 P=0
[Kontrol]

-33.30
-52.80
0
66.70
14.10
14.10
7.00
0
7.00
5.30
5.30
0
33.30

0.000

1492.89
= 85.533
17.454

RNEK 26: ekilde verilen kafes sistemin ubuk kuvvetlerinin bulunmas [KUVVET]

zm: Sistem hem dtan (mesnet tepkisi) hem de iten (ubuk kuvveti) hiperstatiktir. Mesnet
tepkisinden oluan izostatik esas sistem aadaki ekilde seilir ve d yklerden oluan mesnet
kuvvetleri bulunur.

10 kN
6m
No Yklemesi

10 kN

10 kN

6m

6m

10 kN

ubuk kuvvetinden dolay olan hiperstatiklik aadaki seilen izostatik esas sistem aadaki ekilde
seilebilir.

X1
6m
Edeer
sistem

6m

6m

X2

347

Kuvvet Metodu

Blm 6

Bu sistem izostatik esas sistem olarak seilir ise X2 =1 yklemesinde ubuk kuvvetleri
bulunamayaca iin sistem yine hiperstatik olacaktr. Bunun iin izostatik esas sistem aadaki gibi
seilmitir.

X1
6m
Edeer
sistem

6m

6m

X2

KAFES SSTEMLERDE SMETR ZELL


Kafes sistemlerin simetrik olarak dzenlenmesi zmn dier klasik sistemlerde olduu gibi olduka
kolaylatrr. Yklerinde simetrik olmas zm daha da kolay olmasn salar. Aada simetrik
olarak dzenlenmi bir kafes sistemin simetri zelliinden yararlanarak yarm sistem olarak zm
sistem zerinde yklerin simetrik ve antimetrik olmas durumlar iin yaplmaktadr.

EA=sabit

8P

4P

Yukarda verilen sistem nce aadaki ekilde yklemesi simetrik hala getirilir.

Simetrik
ykleme

Cx=8PL/h

4P

4P

4P

Bx=8PL/h

Ay=6P
L

4P

2P

Simetrik sistem simetrik ykleme durumunda yarm sistemin orta noktas dey deplasman yapacak
ekilde aadaki ekilde seilerek mesnet tepki kuvvetleri bulunur. Bu durumda - ubuunun
ubuk kuvveti sfrdr.
Fy = 0

4P + 2P A y = 0

A y = 6P

M1 = 0

hC x 4PL 4PL = 0

M7 = 0

hB x 4PL + 12PL = 0

C x = 8PL / h
B x = 8PL / h

Sonra da sistemdeki yklerin antimetrik olarak yklenmesi sonucu sistemin zm aadaki ekilde
yaplr.

Cy=0

Antimetrik
ykleme

4P

4P

Ay=2P
L

4P

By=2P

Yukardaki sistemin antimetrik ykleme olmas durumunda yarm sistem olarak zm yaplr.

348

BLM 6

Kuvvet Metodu

Sistemin ubuk Kuvveti


i ubuk kuvveti = Simetrik ykleme durumundaki ubuk kuvveti

+ Antimetrik ykleme durumundaki ubuk kuvveti

RNEK 27:ekilde verilen kafes kiriin ubuk kuvvetlerinin bulunmas (EA=2.10 t )


4 kN

3 kN
2 kN

2m

3m

3m

3 mesnedinin dey birleeni hiperstatik bilinmeyen seilerek sistemden kaldrlarak izostatik esas
sistem elde edilir. Daha sonra 3 mesnedine birim ykleme yaplarak sistem zlr.
4 kN

No d ykleme

3 kN
2 kN

2m

3m

ubuk
1-2
2-3
1-3
3-4
3-5
4-5
2-4

No
-6.21
1.17
7.17
-3.69
10.67
-11.24
-5.45

N1
1.20
-1.00
-1.00
0
-1.00
1.05
1.05

1.440
1.000
1.000
0
1.000
1.103
1.103

Toplam

6.646

3 kN
2 kN

3m

N1 N1

N1 birim ykleme

2m

3m

4 kN

3m

L (m)
3.606
2.000
3.000
3.162
6.000
3.162
3.162

X3=1

3m

N1 No

N (sonu)= 6.62 x N1+No

-7.452
-1.170
-7.170
0
-10.670
-11.802
-5.723

1.73
5.45
0.55
-3.69
4.05
-3.94
1.85

43.987

349

3m

11 X1 + 10 = 0
X3 =

N1N0

X3 =

43.987
= 6.62
6.646

N12

Kuvvet Metodu

Blm 6

rnek: ekilde verilen hiperstatik kafes kiriin ubuk kuvvetler


10kN

X1

X2

8
11

X1

8m
zm:

X2

X3

8m

Kafes sistem 3. dereceden hiperstatiktir. Sistem nce izostatik hale getirilir.

Yukardaki izostatik sisteme d ykler yklenerek N0 deerleri bulunur. Daha sonra her bir N deeri
iin sistem aadaki ekilde ayr ayr zlr.
10kN

14.14

-8.57

-0.84

-0.49

N1

-0.707

No
0

0.02

-0.707

0.24

-10

-0.06

-0.606

-0.03

10

-0.707

10

10

N3

1
-1.414

-0.505

0.472

-0.809

1.546

N2

-0.316

-0.384

-0.03

-0.086

1
0

11=40.153 10=258.757

-0.707

22=22.939

1.0

1.0

1
.

1
.

33=59.376

N= N0 + N1 X1+ N2 X2+ N3 X3 bants kullanlarak sonu ubuk kuvvetleri bulunur.


10kN

-6.82

-1.48
1.37

-4.50

-1.12

3.18

-1.48

5.12

-2.43

10
6.38
6.803

350

1.96
3.605

0.197

BLM 6

Kuvvet Metodu

6.2 MOMENT DENKLEM (CLEPEYRON)


Mtemadi kiriler, genellikle orta mesnet says kadar hiperstatik sistemlerdir. ekilde verilen
mtemadi kiriin moment alannn moment denklemi ile belirlenmesi iin nce kuvvet metodunda
olduu gibi sistemin izostatik esas sistemi belirlenir.
P

Atalet M

I-2
k=0.231

I-3

I-1

n-2

Mesnetler

Ln-2

I+1

n+3

Ln+1

Ln

Cn-1

I+2
n+2

n+1

Ln-1

Mesnet tepkisi Cn-2

n-1

Ln-3

Aklklar

Ln+2

Cn+1

Cn

Cn+2

Cn+3

zostatik esas sistem aadaki gibi seilir.


P

I-3

k=0.231
I-2
k=0.231

n-2

I-1

Ln-2

Ln-3

I+1

n-1

I+2
n+2

n+1

n+3

Ln+1

Ln

Ln-1

Ln+2

zostatik esas sistemde d yklerden dolay oluan moment alan (Mo) aadaki ekilde izilir.
P

I-3

n-2

n-1
Ln-2

Ln-3

n+2

n+1
Ln+1

Ln

Ln-1

n+3
Ln+2

q
Qnsol Qnsa

I-3

n-2
Ln-2

Ln-3

n-1
Ln-1
Rn-1

Sn-1

n+2

n+1
Ln+1

Ln
Rn

n+3
Ln+2

Sn

Xn=1
x

x
n-2

n-1

Mn

x
L n1

L n1

L n 1

Ln-2

Ln-3

1
Ln

x
L n1

n+3

1
Ln
Ln+1

Ln

Ln-1

n+2

n+1

Ln+2

Xn-1=1

n-2

Ln-3

n-1

L n 2

L n 1
Ln-2

n+2

n+1

1
L n1

1
Ln

M n1
Ln

Ln-1

351

n+3

Ln+1

Ln+2

Kuvvet Metodu

Blm 6

Xn+1=1

n-2

n+1

n+2

1
Ln

1
1
+
L n+1 L n

1
L n+1

n-1

M n+1
Ln-2

Ln-3

Ln+1

Ln

Ln-1

n+3

Ln+2
Xn+2=1

n-2

n-1

M n+2

L n+1
Ln

Ln-1

n+3

1
1
+
L n+ 1 L n+ 2

Ln-2

Ln-3

n+2

n+1

Ln+1

1
L n+ 2
Ln+2

Bu moment alanlarndan sfrdan farkl olanlar,

n .n 0

n .n +1 0

n.n 1 0

dier arpmlarn hepsi sfr olmaktadr. Mtemadi kiri ka aklkl olursa olsun izostatik esas
sistemde sadece 3 tanesi arpmdan sonu verdii iin metodun adna Moment Denklemi kabul
edilmitir. Ayrca bu metodu bulan kiinin ismi olan Clopeyron olarak da kullanlmaktadr.
Genel denklem yazlacak olursa,

n.n X n + n.n+1 X n+1 + n.n+ 2 X n+ 2 + n o + nt = C c ......................................................1


eklinde yazlr. Bu denklemdeki bantlar,

L
L
n . n = 1 n1 + 1 n
EI n1 3 EI n 3
Is etkisi

nt =

L
n . n+1 = 1 n
EI n 6

L
n . n+2 = 1 n+1
EI n+1 6

t Md
L
L
= t n1 + n
d
2
d
2
dn
n1

Cn
Ln

C c =

Mesnet kmesinin etkisi

1
C
1
+
C n+1 n+ 2
+
L n+1
L n L n+1

eklinde yazlr. Bu bantlar yukardaki denklem 1 de yerine yazlr ise.

1 L n1 1 L n
1 Ln
+
EI
X n + EI 6
3
EI
3
n1
n
n

L n1 L n
C n

1 L n+1
X n+1 + EI
X n+2 + t 2d + 2d + n0 = L
6
n+1
n
n

n1

olur. Bu denklemin her iki taraf

6EIn 1 ile arplr ise,

352

C n+ 2
1
1
+ L + L C n+1 L
n

n+1
n+1

BLM 6

Kuvvet Metodu

L
L
L
L
L
C
L
C
(6EI n1 ) 1 n1 + 1 n X n + 1 n X n+1 + 1 n+1 X n+2 + t n1 + n + n0 =(6EI n1 ) n + 1 + 1 C n+1 n+2
d
2
d
L n+1
2
L
L
L
EI n1 3 EI n 3
EI n 6
EI n+1 6

1
n
n
n
n
+
1

I
I
L
L
C

2 L n1 + L n n1 X n + L n n1 X n+1 + L n+1 n1 X n+2 + 3EI n1 t n1 + n + 6EI n1 no =(6EI n1 ) n


In
I n+1
d
d

In

n
1

n
L n

1
1 C C n +2
+ +
n+1
L n+1
L n L n+1

bants elde edilir. Bu uzun bant dzenlenecek olur ise,


Ln

6EIn1 no = (6EIn1 )

6L n 1

Ln 1

Ln 1

Ln+1
Ln
Ln+ 1
Mn X
Mn+1 X
M XI
Mn+1 X
dx +
dx = (6 ) n n1 dx +
dx =
EIn L n
In L n
L n+ 1
0 EIn+1 L n+ 1
0
0

6 M0 n 1 x dx + L n

In 1
1 L1
dx'
6 M0 n x'
Ln 0
In

Rn

Sonu denklem;

ClapeyronDenklemi
Sn-1

I
I
L n 1 X n 1 + 2 L n 1 + L n n 1 X n + L n n 1 X n + 1 = Sn 1 L n 1 R n L n n 1
I
I
In
n
n

L
1
L
C
1
Cn n + 1
3EIn 1t n 1 + n + 6EIn 1 n 1
+
L n
L n 1 L n 1 L n
dn 1 dn
Yk terimleri,

S n1 =

6EIn1
Q nsol
L n 1

Rn =

6EIn
Q nsa
Ln

RNEK 1: Verilen mtemadi kiriin M alann moment denklemleri kullanlarak elde edilmesi
2t

6t

1.4 m

1.2I

2.2 m

2.2 m

q=2 t/m

6t

2.2 m

6m

1.6 m

I
I
I
Genel denklem: L 1 X 1 + 2( L 1 +L 2 1 )X 2 +L 2 1 X 3 = S 1 L 1 R 2 L 2 1
I2
I2
I2

X= 2 x 1.4 = -2.8 tm

S=

X= 2 x 1.6 x 8.8 =-2.56 tm

2 P L 2 x 6 x 6.6
=
= 26.4
3
3

R=

q L2 2 x 6 2
= 18
=
4
4

Bu deerler yukardaki genel denklemde yerlerine yazlr ve buradan bilinmeyen X2 bulunur.


6.6( 2.8 )+ 2( 6.6 + 61.2 )X 2 + 61.2( 2.56 ) = ( 26.4 )6.6 (18 )61.2 X 2 = 9.67
1
1
1

Kiriler karlarak moment ve kesme kuvvet diyagramlar aadaki ekilde elde edilir.

353

Kuvvet Metodu

Blm 6

6t

2.80

6t

9.670
2 t/m
9.67

2
6

2.56

m 6

2
6=2x6/2

1.04=(2.8-9.67)/ 6.6

4.96 toplam

m 6=2x6/2

1.04=(-2.8+9.45)/ 6.6

1.19=(9.67-2.56)/ 6

7.04 toplam

7.19 toplam

1.19=(9.67-2.56)/ 6

4.81 toplam

4.81

7.04
1.04

7.19

4.96

Kesme kuvvet diyagram

Kesme kuvvet diyagram

2.56
9.67

9.67
2.80

max M a

m
7.19 2
=
9.67 = 3.25 tm
2x2

5.82

8.11

7.04
1.04

Kesme kuvvet diyagram

3.20 +

4.96
7.19
9.67

2.56

Moment diyagram

2.56

3.25
5.82

8.11

Sistemin ankastre mesnet ile balamas durumunda yazlacak ilave denklem,

I1

L0

I2

L2

L1

L
L
L
0 + 2 X 1 ( 0 + 1 ) + X 2 ( 1 ) = S1 ( 1 )
I1
I1
I1

2 X 1 + X 2 = S1

Sistemin ankastre mesnet ile son bulmas durumunda yazlacak ilave denklem,

I2

L2

I1
L1

354

4.81

L0

BLM 6

X2 (

Kuvvet Metodu

L
L1
L
) + 2 X1 ( 0 + 1 ) + 0 = R 1( 1 )
I1
I1
I1

2 X 1 + X 2 = R 1

RNEK 2: ekilde verilen mtemadi kiriin moment alann moment denklemleri kullanlarak elde
edilmesi
q=0.8 t/m

1t

1t

2m

2m

2m

I
6m

I
I
I
Genel denklem: L 1 X 1 + 2 (L 1 + L 2 1 ) X 2 + L 2 1 X 3 = S 1L 1 R 2 L 2 1
I2

2 P L 2 x 1x 6
= 4 tm
=
3
3

S=R=

I2

S =R=

I2

5q L2 5 x 0.8 x 4 2
= 2 tm
=
32
32

dmnde moment dengesi yazlrsa

6 X 1 + 2 (6 + 4) X 2 = 6R 1 4S 2
6 X 1 + 2 (6 + 4) X 2 = 6(4) 4(2)

6 X 1 + 20 X 2 = 32
2 X1 + X 2 = 4

dmnde moment dengesi yazlrsa


Yukardaki iki denklemin ortak zmnden,

X1= -1.412 tm

X2= -1.176 tm

Kiriler karlarak moment ve kesme kuvvet diyagramlar aadaki ekilde elde edilir.
0.8 t/m
1t

1t

1.176

1.412

1.176

2
1

m 1

2
0.8=0.8x2/2

0.04

0.04=(1.412-1.176)/ 6

0.506 toplam

1.094 toplam

0.506

0.96

2
1.04

0.04

1.094
Kesme kuvvet

Kesme kuvvet diyagram


1.176
1.176

1.412

0.668

0.8=0.8x2/2
0.294=(1.176)/4

0.294=(1.176)/4

0.96 toplam

1.04 toplam

0.748
355

0.537

Kuvvet Metodu

Blm 6

Maksimum aklk momenti

2
0.506 0.8 x = 0 x =1.59 q x = 0.81.59 = 0.636t/m
2 2
2

maxMa= 0.506x1.59 0.636 x1.59( 1.59 ) = 0.537tm


2

RNEK 3: ekilde verilen mtemadi kiriin, (E=2.10 t/m I=0.01 m

-5

=10 )

a. D ykler altnda moment alann


o
b. t=20 C scakl deiiminden dolay oluan moment alannn (d1=0.7 m d2=0.9 m)
c. Mesnet kmelerinden dolay oluan moment alannn (=0.2 cm =0.5 cm =0.4 cm)
moment denklemleri kullanlarak elde edilmesi

4.5 t

q=2 t/m

q=1 t/m

4m

8m

3m

8m

D ykleme durumu iin moment denklemleri,


2x8 2


0+ 20+ 8 X 1 + 8 X 2 =0 8 .

I1
I 1
I 1 4

dmnde

R=

qL 2
4

2x8 2 12 1x12 2 4.5x4x8(12+ 8 )

4 2I 4
12 2
I

dmnde 8 X 1 + 2 8 +12 X 2 + 12 X 3 = 8 .
I

2I

2I

1x 3 2
= 4.5 tm olarak alnr ve dm denge denklemleri dzenlenerek aadaki
2
ekilde zlerek bilinmeyenler bulunur.
X3 =

16X 1 + 8X 2 =256

X 1 =6.90

8X 1 + 28X 2 =565

X 2 =18.21

Aklk momentlerinin bulunmas,


4.50

18.21
6.90

2 t/m

2
8

m 8

1.41=(6.9-18.21)/8

6+3=1x12/2+3

1.41

1.14

6.36 toplam

10.44 toplam

9.41

6.59

7.5

1.14=(18.21-4.5)/12

9.41 toplam

6.59 toplam

4.50

1 t/m

18.21

10.14

6.36

2.14
m
Kesme kuvvet
6.14

Kesme kuvvet diyagram


18.21

4.50

18.21

6.90

max Ma =
max M a =

6.59 2
6.90 = 3.96
2x2

356

6.362
4.5 = 15.72 tm
2x1

BLM 6

Kuvvet Metodu

b. Scakl deiimi


0+ 20+ 8 X 1 + 8 X 2 = 3xEx x t L
d
I1
I 1

8 X + 2 8 +12 X + 12 X = 3xEx x20x 8 + 12


1
2
3
2I
I
0.7 0.9
I 2I

16X 1 + 8X 2 =137.24

X 1 =3.809tm

8X 1 + 28X 2 =297.10

X 2 =9.524 tm

9.52

3.80

Moment alan

0.714=(3.809-9.524)/8

Kesme kuvvet alan

0.79=(9.524)/12


0+ 20+ 8 X 1 + 8 X 2 = 6E 1 + 0.005 0.002
800

8
I1
I 1
16X 1 + 8X 2 =104.40
X 1 = 6.69tm
8 X 1 + 2 8 +12 X 2 + 12 X 3 = 6E 0.002 1 + 1 0.005 + 0.004
I

2I
8 12
12 8X 1 + 28X 2 = 55.20
8
I 2I
X 2 = 0.13tm

c. Mesnet kmesi hali iin zm

( )

+
6.69

0.13

0.82=6.69-0.13/8

Moment
alan

0.01=-0.13/12

357

Kesme kuvvet
alan