Вы находитесь на странице: 1из 81

- 1

.
.
,
.
( -, - )
.
500-5000 .
, ( - , -
) . 500-
.

:
n A A n

,
()

. () .

M
m

M m ,


. ,

. , , , .
.

.
, , , . .
,
. .

.
.
.
4 . ,
, , 4 , , ,
. ,
.

,

.
:

... A A B A B B B A ...

... A B B B C C A A ...

, . ,
, ( , .) .

1. (-)
nA mB ... A B A B B A A B ...

2. ()
nA mB ... A B A B A B A B ...

3.
nA mB ... A A A A B B B A A A ...

4.

+ - - -

.
.
.

.
.
.


. :
1. . .
, , , . .

.
2. .

. , .

3. .
. , , ,
.
:
1. .

.

.

--

.
2. .
.

,
, , . .
3. .
- :
... CH CH CH CH CH CH ...

.
1. . . .
... CH 2 CH CH CH 2 ...

2. .
. ,
,
.

SiO2 n Al 2 O3 n -.

. . . - . . .

3. - .
.

. . . . . .

:
1. .
- .

2. . .

3. .
, .


:
1. .
2. .
, .

H 2 O; HCl ; CH 3OH ; C 2 H 5OH ; NH 3 .) .

.
.
2 - 2 + - -
( - - ) + (2 -1) 2

, .
=(2)6

(2)4

6,6 - ,
.

.
2 .
+ - -
( - - - ) + (2 -1) 2


. .

+ l

) + (2+1)


1- .
1.

, ,

-
-


- - - - - - - 2 - 2
-

- -

.
. .
.
.
.
2 = (- 2 -)
- , , , , , , ,
, . .
1.2
.
1.2.

2 = 2
3

2=

3
= 2

3
2 =
- 2 =

65
3

2=


- 2 - 2 3

- 2=
3
- - 2
3
- 2 - 2 -
65
3

- 2 -

2=

- 2
3

2 = 2

2 =

- 2 - -

2 =

- 2 -

,
. ,
.

.
.
+ - -
- -- - - - - -1 - - -

,
- . :

3 (- 2

2) + ( - 1) 2

-
. 2
.
1. .
2. .

. .
- .
. .
, , , .
.

.

. --- .
, .

. .

=
2

- 2 - *

=
2

- 2 -

- 2 - *

=
2

(2 -) - 2 *

.
.

.


. , 3 . 2

.

2 - (2 - )

- .

2 - 2 - 2 2 2 2 2 -

- (2)

.

- (-2-2-2-2-2-)-

2
2


. , 5000-10000
.

.
M .

.
. -
.

, ,

.
M n M
.
, . 1 1, 2 2, 3 3
.
11, 22, 33, .... .
:

Mn

M 1 N 1 M 2 N 2 M 3 N 3 ...M n N n

N 1 N 2 N 3 ...N n

M N
N
i


.
:

Xi

Ni M i
M i Ni

,
:
M M 1 X 1 M 2 X 2 M 3 X 3 ... M n X n

M 1 N1 M 1

M i Ni

M 2 N2M 2
M 3 N 3M 3
M n N n1 M n

...

M i Ni M i Ni
M i Ni

2
i

M N
M N

, .

.

. ,
.

- .

-
M n M . ,
.

.
.
(, , 2) .
. ,

. , ,
.

:
Mn

m a

- ,
(.),
.

. ,

, . -

) (
)
.

k g
Mn

Tk

kk g
Mn

T Tk - -

, k k k - 1000
, g - .
. -
() :

cRT


.
c
RT M n ,

RT

lim

c c 0 M n

( 1.4).
.
,
.
.
20-200 .

RT M

1.4.


. ,

kd

. - , - .

,

kd


kd

, k m c M

- , (/100) ,

k m M

/ .
,
:

k M

- - , -


. ,
. -- :

kM
- ;
. 1 ,

0,5 . k -

,
80-120 .
M .

Mn

M
M

1.5. .

,

.
M Mv Mn

, . -

-
.
.
.
1. -
( ).
2. .
3. .
4. .

.
.

(4-8/)

.
. (20-25/)
.
. 8-20/
.

.
, .
.
1. .
2. .
,
.

.


.
.
,

.
,
, , . - .

-

.
. ,
: , , .

- .
. .
- .

.
- -
-
. : ,
() .


.

. .

-
, .

, .
:

()


.
.
.
: ,

. - ,

CH 2 CH 2 ; CF2 CF2
.
.

,

. ,
.
1. ;
2. ;
3. ;
4. .
,
(, .) .
.

.
.
. .

.

.
1. .
2.

.
3. ,
.
.
- .

. - . .

.
.
.
1. ;
2. ;
3. .

. T
Ta .

(.1.6.) ( )

1.6. .
.
1. T
2. T
.

. ,
. T

.
.

(. 1.7).

1.7. ,
. T T - .

1.3.

CH 2 CH 2
CH 2O
CH 2C CH 3 CHCH 2

-115
-85
-73

137
181
14

CH 2C CH 3

-73

44

CH 2 CH 2O
CH 2CH CH 3

-67
-20

66
176

CH 2 CHF
CH 2 CCl 2
CH 2 CH OCOCH 3

-20
-19
28

200
190

CF2 CFCl
CH 2 5 CONH

45
50

220
223

NH CH 2 6 NHCO CH 2 4 CO

53

265

OCH 2CH 2 OCO C6 H 4 CO

69

265

CH 2 CHCl
CH 2 CHC 6 H 5

81
100

212
240

CH 2C CH 3 CO2CH 3

105

200

C
H
O
O
C
CH
6 7 2
3
//

3 n
CF2 CF2

105

306

127

327

- -
6,6

.

.
, .
. .

,
.
.
.
-

.
, - .


.

.


.
,

T k n

,

.
.
, .
.

.
.
1.
.

.
- .
.
2. .

, .
.

.
.
,
.
, .

.
.
p n st

3. .

, .

. .
4.
.

. ,
.
5.

.
.

.
.
, :
) ;
) ;
) .


. .
- . .
()
.
7000

4
2

70

7
0

100

200

300

400

500

/, %

600

/2

700

1.8. (1), (2), (3) (4),


- .

1.8- -
4 .
1. ,
(/) .
2.
.
3. .
4. .
,

.

.
.
1.
M M

2.
M M M 1
M 1 M M 2
M 2 M M 3

............
M n M M n1

3.
)
M n M m M n m

)
M n M m M n M m


.
.

. ,
,
. -
.

1. :
. .
. .

//

//

//

) 3 3 23 -
-

//

//

//

) 6 5 6 5 265 -

3

3
/

) 6 5 6 5 265 -
/

) 3 3 +
/
3

/
3

) = 2 + 2
/

2. .


.
M M*

.
M * R * R!

C 6 H 5 CH CH 2 C 6 H 5* *CH CH 2

C 6 H 5 CH CH 2 C 6 H 5 CH CH * *H

Va 2 f J a 2 J a

J a - . f

.
3. .
. ( - ), , (24) .

.
.
.
+ + +
.
+ + +

+ .
B e B

.
C e CC B AA A e

4. - . - ,
. - . . (0-500 ) .
- , .
-
. - .

22 + 2+ - + + 3+

.
2+
- +

2+

2+

//

//
+

2+, 2+, 3+, 2+, + .

5. . ,
.

2 = 2 -

R
.

R R 2R

1. .

+ = 2 2

+ 2 = 2

(1) :

(2)

+ 1

(3)

.
, :

(4)

- .
- .
= , 1-
.
.

+ 2 = 2
(5)

2. . (1)
:

- 2 - 2 2 2 2

1,3 .
,

1,2


:
x

- 2 - 2 2 2 2 2

-
Ku
M 1 M
M 2 ,
Ku
M 2 M
M 3 ,
Ku
M 3 M
M 4 ,

K
M n M
M n1
u

K u 10 2 10 4

l
mol.san.

.
u Ku M M

: u - ; Ku -

; M - ; M -

.

.

.
) x M n M HSR x M n MH RS '

) x M n M H C R x M n MH C- R

3. . .
) :

Kq

... CH 2 C C CH 2 ... ... CH 2 C C CH 2 ...


/


Kq
M n M m
M nm

.
q Kq M

.
) :
H

/
Kq

... CH 2 C C CH 2 ... ... CH 2 CH C CH ...


/

Kq
M n M m
M n Mm

, 1 2-
.

.
d M
a u
dt

(1)

a u - .


.

p u Ku M M

(2)

M .

. ,

,
, .
. a q (3)

Ka Kq M

(4)

2
M Ka 12
Kq

(5)


M - (2)-
1

1
Ka 2
p u Ku
M 2 (6)
Kq

,

.

X
n

. X n .

K M I 2
M
Xn u
K 1
q
Ka
2

(7)

,
.
.

Mn M0 Xn

.
1. . . , 100
2-3 . 2.1-
.

2.1. .

2.2.-
, M n - .

2.2.
.

2. .

,
.
2.3- .

2.3.
.

3. .
.
,
.

2.4.
.

4. . ,
1000
.

2.5.
.

, M n .

Muhazir Mvzusu-5.
ion Polimerlmsi.
Polimerlri sintez etmk sullarndan biri d ion polimerlmsidir. on
polimerlmsi d zncirvari polimerlmy aiddir. on polimerlmsi
katalizatorlarn itirak il ba verir. Katalizatorlar polimerlrin trkibin daxil
olmurlar. Radikal polimerlmsindn frqli olaraq ion polimerlmsind
artmaqda olan zncir msbt mnfi ykl hissciklin hesabna ba verir. Radikal
polimerlmsindn daha bir chti frqlnir ki, ion polimerlmsind zncirin
qrlmas he vaxt bimolekulyar reaksiyalarn hesabna ba vermir. Burada zncirin
qrlmas ya uzanmaqda olan monomlekulyar reaksiya hesabna, ya da zncirin
monomer v hllediciy trlmsi hesabna ba verir. Katalizatorlarn v ykl
hissciklrin xarakterindn asl olaraq ion polimerlmsi kation v anion
polimerlmsin ayrlr. on polimerlmsinin bir xsusiyyti d ondan ibartdir
ki, bel polimerlm sasn hlledicid aparilir. Reaksiya ksrn -50 drc v 130 drc arasnda dyiir. Kation polimerlmsi. Kation polimerlm luis
turularnn hesabna aparlr. Bel turulara Fridel-Qrafts
katalizarorlar da
deyilir. Bel katalizatorlara AlCl BF TiCl SnCl v s. gstrmk olar. Bu
katalizatorlar elektronoakseptordurlar v monomeri zlrin birldirmkl
karbokation ionu ml gtirirlr. reaksiya aa temperaturda aparlr v bu halda
molekul ktlsi yksk olan polimer alinir. Kation polimerlmsini qvvtli
turularn itirak il d aparmaq olar. Izobutilen sulfat turusu il polimerlmsi
karbokationun yaranmas il balayr.
CH3-C=CH2 + H+

CH3-C+-CH3

CH3

CH3

Molekul ktlsi yksk olan, kation polimerlmsi hesabna alnan polimer


butilkauuku missal gstrmk olar. Butilkauuk izobutilenl (97%); izoprenin
(3%) birgpolimerlmsindn alnr. Reaksiya 100 drc temperaturda aparlr.
Kation polimerlmsind itirak edn ksr katalizatorlara sokatalizator lazm
glir.Onlar zlrind donor praton saxlayrlar. Sokatalizator olaraq H O; HX zvi
turular v htta zvi karbohidrogenlr gtrl bilr.Msln; Bf katalizatoruna
adtn H O sokatalizatoru gtrrlr. Onlarn qarlql tsiri zaman kompleks
yaranr ki o da aktiv mrkzin yaranmasna sbb olur. Reaksiya 3 mrhldn
ibartdir.
1.Aktiv mrkzin yaranmas.

BF3 +H2

H+ BF3OH

CH3

CH3

H+(BF3OH)- +CH2=C

CH3-C +(BF3OH)-

CH3

CH3

2.Zncirin uzanmas.

CH3

CH3

CH3

CH3-C + (BF3OH)- +CH2=C


CH3

CH3

CH3

CH3-C + - CH2-C+ ( BF3OH)- +nCH2


CH3

3.Zncirin qrlmas:
Zncirin qrlmas aadak kimi ba verir.
a)Zncirin monomer trlmsi:

CH3

CH3

CH3

CH3

H-(CH2-C)n-CH2-C +[BF3OH]- +CH2=C


CH3

CH3

CH3
CH3-C +[BF3OH]

CH3

CH3

CH3
+H[CH2-C ]n -CH2-C=CH2
CH3

CH3

b) zncirin qrlmas beld ba ver bilr:

CH3
~CH2-C -OH +BF3
CH3
CH3
~CH2-C+ [BF3OH]
CH3
CH3
~CH2=C + H+ [BF3OH]CH3
Kation polimerlmsinin uzunluu mumi srti mhitin polyarlndan asldr.
Mhitin polyarl artdqca kation polimerlm reaksiyasnn srti hminin
polimerin molekul ktlsi artr. Kation polimerlm reaksiyasnin srtin
monomerin v katalizatorun qatl da tsir gstrir. Onlarn qatl artdiqca
kation polimerlm reaksiyann srti d artr. Temperatur artdiqca is kation
polimerlm reaksiyasnn srti artr polimerin molekul ktlsi is aa dr.
Muhazir Mvzusu-6.
Anion polimerlm.
Anion polimerlmd zncirin uzanmas sasn karbanionun hesabna ba verir.
Anoin polimerlm anon v anion-kordinasion polimerlmy ayrlr. Anion

polimerlm aadak tip katalizatorlarn hesabna ba verir. a)Metallarn


amidlri v nitrillri: (KNH ;NaNH ;NaCN;KCN) b)Qlvi metallar: (Li; K; Na)
c)metal zvi birlmlr: (C H Li; C H Na) a)Stirolun amidlrin itirak il
polimerlmsi misalna baxaq. Reaksiya maye ammonyak mhitind -33 drcd
aparlr. Reaksiya zncirvari getdiyin gr aadak mrhllrdn ibartdir.
1. Aktiv mrkzin yaranmas

KNH2

K++ H2 N-

CH3
H2N:+ +C6H5CH=CH2

H2N-CH2-C :CH3

Burada aktivlm reaksiyasnn srti bel ifad olunur:


Va=Ka[H2N:-][M]
2. Zncirin uzanmas

H
H2N- CH2- C -:

+ nC6H5CH=CH2

C6H5
H
H2N[CH2-CH ]n CH2-C :C6H5

C6H5

Bunu qsa beld yazmaq olar:


H2N- M-n + M

H2N -MnM-

Bu reaksiyann srti beld hesablana bilr:


VU= KU[M]-[M]
3. Zncirin qrlmas zncirin hllediciy trlmsi hesabna ba verir.

H
H2N[CH2CH]n -CH2-C :+ +NH3
C6H5

H2N[CH2CH]n CH2 CH2 +H2N:C6H5

C6H5

Qsa yazsaq
H2N-MnM- +NH3

H2N-MnMH+H2N:-

Bu tnlikd is qrlma reaksiyasnn srtini ifad etmk olar. Bzn anion


polimerlmd zncirin uzanmasmonomer qurtarana qdr davam edir v
zncirin ba vermir. Aktiv anion mrkzlrin qatl is dyimz qalr. Bel
polimerlr canl polimerlr adalanrlar. n ox bel polimerlr tetrahidrofuran,
dioksan mhitind reaksiya aparlarkn alnr. B)Anion polimerlm gr qlvi
metallarn itirak il aparlarsa onda radikal-ion yaranr. Aa temperaturda
reaksiya anion mexanizmi zr, yuxar temperaturda is radikal mexanizmi
gedir.Prosesd iki radikal ion dimerlir. Divinilin Na katalizatorunun itirak il
polimerlmsini gstrmk olar.
Na+CH2=CH-CH=CH2
Na+CH2-CH=CH-CH2- Na+ CH2-CH=CH-CH2+ CH2CH=CH-CH2Na+
Na+ CH2-CH=CH-CH2-CH2-CH=CH-CH2Na
Dimerlmdn sonar reaksiya anion mexanizm zr ba verir. Radikal-ionun
yaranmasnn stnly ondan ibartdir ki, bu halda canl polimer znciri yaranr
ki, bu da uzun vaxt anion polimerlmsinin getmsin sbb olur. C)Mxtlif
metal zvi birlmlr anion polimerlmsind katalizator kimi istifad olunur.
Bunlarn irisind geni istifad olunan butillitium v trifenil-metilnatriumdur.
Onlarn sasnda polibutadien v poliizopren alnr. Reaksiya zncirvar mexanuzm
zr gedir.
1. Aktiv mrkzin yaranmas:
C4H9Li+CH2=CH-CH=CH2

C4H9-CH2-CH=CH-CH2(Li)

2. Zncirin uzanmas:
C4H9-CH2-CH=CH-CH2-(Li) +nCH2=CH-CH=CH2
C4H9[-CH2-CH=CH-CH2]n -CH2-CH=CH-CH2- (Li+ )
3. Zncirin qrlmas:
~CH2-CH=CH-CH2-(Li+) + NH3

~CH2-CH=CH-CH3

Qlvi metallarn metal-zvi birlmlrind rabitnin polyarlamas drcsi


aadak kimidir.

Li<Na<K
Metal-karbon rabitsi n qdr ox polyar olarsa, reaksiya o qdr anion
mexanizmi zr gedr. Msln, butadiene NaR v ya KR itirakil (R=C4 H9, C5
H11 v s.) polimerlmsindn 1,2 qurululu polibutadien alnr.

nCH2=CH-CH=CH2

....CH2-CH-CH2-CH-.......
CH

CH

CH2

CH2

Ancaq LiR-katalizatorunun itirak il is sis 1,4 qurululu fza-mntzm


polimerlr alnr.Anion polimerlmsi reaksiyasnn srtin bir ox amillr tsir
gstrir.Myyn edilmidir ki, anion polimerlmsi reaksiyasnn srti
monomerin qatl il v katalizatorun qatlnn kvadrat kk il dz
mtnasibdir.
Muhazir Mvzusu-7

BRG POLMERLM V

BRGPOLMERL M

T NLY.
Polimerl ri sintez etm k sullarndan biri birg polimerl m dir. g r
monomer qarnda iki v daha artq monomer polimerl rs bele
reaksiyaya birgpolimerlm reaksiyas, alnan birlm is
birgpolimerlr v ya sopolimerlr deyilir.Sopolimerin zncirind
hr iki monomerin qalqlar itirak edir.Bunu sxematik bele
gstrmk olar.
nM 1 nM 2 .....M 1 M 2 M 1 M 2 M 1 M 2 M 1 M 2 ......

gr monomerin birgpolimerlm aparlarsa onu


coxkoponentli birgpolimerlm reaksiyas deyilir.Bzn ona
terpolimerlm d deyilir.
BRGPOLMERLM TNLY

Myyn edilmidir ki,birgpolimerin trkibi ksrn monomerin


qarnn trkibindn frqlnir. Baqa szl mxtlif monomerlr
mxtlif reaksiya girm qabiliyytlrin malikdir. Bzi
monomerlr dmlumdur ki,onlar homopolimerlmir,ancaq
sopolimerlm reaksiyasna daxil olur. M 1 v M 2
monomerlrinin birgpolimerlm reaksiyasna nzr salaq. M 1
v M 2 monomerlrini R radikalna tsiri zaman aktiv mrkzlr
yaranr.
R + M1

M1

R + M2

M2

Yaranm aktiv mrkzlr M 1 v M 2 monomerlrin tsir


edir.Belelikl, drd elementar reaksiya ml gtirir ki,onlarn
srti sabitlri K 11 ; K 12 ; K 21 ; K 22 ;.
1)

v1 K 11 M 1 M 1

(1)

2) M 1 M 2 M 2

v 2 K 12 M 1 M 2

(2)

3) M 2 M 2 M 2

v K 22 M 2 M 2

(3)

4) M 2 M 1 M 1

v 4 K 21 M 2 M 1

(4)

M1 M1 M1

Grndy kimi M 1 monomeri 1 v 4-c reaksiyalarda itirak


edir.Ona gred onun itm srti bel taplr.
- d M 1 K11 M 1 M 1 K 21 M 2 M 1
dt

(5)

Eyni qaydada M 2 monomerinin itm srti taplr.


- d M 2 K 22 M 2 M 2 K12 M 1 M 2
dt

(6)

(5) tnliyini (6) tnliyin blsk alarq.


- d M 1 K11 M 1 M 1 K 21 M 2 M 1
d M 2 K 22 M 2 M 2 K 12 M 1 M 2

(7)

Zncir artmas zaman M 1 M 2 y M is z nvbsind M 2 -


2

kediyi n
K 12 M 1 M 2 K 21 M 2 M 1

(8)

(7) tnliyini (8) tnliyin blb v sadldirrk tnlik alrq


d M 1 M 1

d M 2 M 2

Burada

K11
M 1 M 2
K12
K 22
M 1 M 1
K 21

K 11
r1
K 12

K 22
r2
K 21

d M 1 M 1 r1 M 1 M 2

d M 2 M 2 r 2 M 2 M 1

(9)
qbul etsk Mlayo Luis tnliyini alarq.
(10)

Buna birgpolimerlm tnliyi deyilir.Bzn d bu tnliyi bele


gstrirlr:
m1 M 1 r1 M 1 M 2

m2 M 2 r2 M 2 M 1

(11)

m 1 v m 2 - birgpolimerin trkibind M 1 v M 2 miqdardr.

Muhazir Mvzusu-8
BRGPOLMERLM SABTLR V BRGPOLMERLMNN
NVLR

Birgpolimerlm tnliyind r 1 v r 2 birgpolimerlm sabitlri


adlanr.Birgpolimerlm sabiti aktiv monomerin z monomerin
tsiri zaman srt sabitinin baqa monomer tsirinin srtin
sabitin nisbtin deyilir.r 1 v r 2 hminin monomerlrin nisbi
aktivlri adlanr.r 1 v r 2 - ni eksperimental tyin etmk n
birgpolimerin trkibini monomer qarnn bir nee qatlnda
tyin edirlr. ( Polimerlmnin balanc annda xm 5-10 %).
Birgpolimerin trkibini element analizi, UB,IQ v NMR
spektroskopiya yolu il myyn edirlr.Sonra is taplm qiymtlr
sasn (10) tnliyindn istifad etmkl r 1 v r 2 - ni hesablayrlar.

M 1 d M 2 r1 M 1 1
M 2 d M 1 M 2
Monomerlrin aktvliklri r 1 v r 2 - nin qiymtlrind ks olunur.
r 1 > 1 - onu gstrir ki M radikal zn ksrn M 1 -i birldirir.
r 1 < 1 - onu gstrir ki M radikal zn ksrn M 2 -i birldirir.
r 1 = 0 - onu gstrir ki M homopolimerlmy daxil olunur.
r 1 v r 2 - ni baqa sullarla da tyin edirlr n ox Fayneman
Ross sulundan istifad edirlr.
Eksperimental qiymtlr gr M 1 F v m1 f monomerlrin
r2

M2

m2

birgpolimer evrilm drcsinin az olmasna uyun gtrlr.


Sonra F ( f 1)r1 F r2 diferensial tnlik bu kili alr.Burada
f

F
f 1
f

F2
f

arasnda asll qursaq y oxundan ksiln hiss

r 2 - nin qiymtini tg is r 1 - in qiymtini verir.


BIRGPOLOMERLNN NVLR
Monomerlrin nisbi aktivliklrindn asl olaraq
birgpolimerlmnin mxtlif nvlri mahid
edilir.Birgpolomerlm sabitlrini haslndn asl olaraq
birgpolimerlm reaksiyalar drd nv blnr.Onlar
aadaklardr.
1.deal birgpolimerlm: r1 r2 1
Birgpolimerlm sabitlrinin hasillri gr 1- brabrdirs,
onda bel bigpolimerlm idea birgpolimerlm
adlanr.Burada hr iki artmaqda olan hisscik monomerlri eyni
brabrlikl znbirldirir.Bu rait n
K 22 K 12

yaxud r2 1
K 21

K 11

r1

deal birgpolimerlm n ox anion v kation


birgpolimerlmsind rast glinir.
2.Nvbli birgpolimerlm: r1 r2 0
Bel birgpolimerlmd r1 r2 hminin r1 r2 0 olur.Hr iki
monomer birgpolimerin trkibin ekvimol miqdarda daxil
olur.Bellikld zncird monomer molekullar ardcllqla

nvbli yerlirlr.Artmaqda olan aktiv hissciklr sasn o biri


monomer molekullar il birlir.Yni M 1 M 2 - il M 2 is M 1 il
birlir.Zncir aadak kil alr.
.- M 1 M 2 M 1 M 2 M 1 M 2 M 1 M 2 -.
3.Azeotrop birgpolimerlm: r 1 r 2 < 1 /
Bel birgpolimerlrd r 1 v r 2 1 dn kiik olur.Bu halda f 1 in F 1 - dn asllq yrisind f1 F1 olurYni monomer
qarnn trkibi il birgpolimerin trkibi eyni olur. Bel
birgpolimerlm azeotrop birgpolimerlm adlanr.
4.Blok birgpolimerlm: r 1 r 2 > 1 .
Bel birgpolimerlmd hm r 1 > 1 hm d r > r 1 olur.Onda
r 1 r 2 > 1 olur.Bu halda birgpolimerlm blok
birgpolimerlm adlanr.nki M 1 hissciyi M 1 - l M 2
hissciyi is M 2 il birlir.Nticd blok killi birgpolimer
alnr.
..M 1 M 1 M 2 M 2 M 2 M 2 M 1 M 1 - .
Bzi halda gr hr iki monomerin nisbi aktivliklri 1- dn byk
olarsa bu halda hr iki monomerin homopolimerlmsi ba
verr.
2

Muhazir Mvzusu-9
PLLL POLMERLM.
Polimerlrin sintez etmk metodlarndan biri d pillli polimerlmdir.Bel
polimerlmd artrmaqda olan zncir yenidn monomer molekullarnn
birlmsi il daha davaml molekullarn yaranmas ba verir. Bununla da
zncirvari polimerlmdn frqlnir.Zncirin artmas hidrogen atomunun v
ya hr hans atom v atom qupunun miqrasiyas hesabna ba verir. Bellikl
d polimerin molekul ktlsi getdikc artr. Bu xsusiyytin gr pillli
polimerlm prosesi polikondenslm reyaksiyalarnn bnzyir, onlardan
frqli olaraq is burada kiikmolekullu birlmlr alnr.Bununla da pillli
polimerlm zncirvari polimerlm il polikondenslm arasnda aralq
yer tutur.
Pillli polimerlm reaksiyasnn mexanizmi tam yrnilmidir.

Burada iki polifunksional monomer itirak edir ki, onlardan da biri


mthrrik hidrogen saxlayr, o biri qrup is hidrogen atomunun zn
birldirm xsusiyytin malik olur.

Pillli polimerlm yolu il poliuretanlarn alnmas.


Byk ttbiq sahlrin malik poliuretanlar pillli polimerlm yolu il
sintez edirlr. Onlar almaq n diizosianatlar v qlikollardan istifad
edirlr.

HO-R-OH+O=C=N-R -N=C=O

+HO-R-OH

HO-R-O-C-NH-R -N=C=O

HO-R-O-C-NH-R-NH-C-OR-O-

-C-NH-R-

NCO
+O=C=N-R-N=C=O

n O

Poliuretan mhlullarnn zllynn artmas gstrir ki, polimerin orta


molekul ktlsi vaxtdan asl olaraq artr.
Polimerin orta molekul ktlsin (Mn) sasn temperatur v diizosianatn
qlikola qatlq nisbti tsir gstrir.Bunun aadak kildn gstrmk olar.
Mn

qlikol %,mol

(1:1)

dzosianat % mol

Poliuretann orta molekul ktlsinin monomerlrin mol nisbtindn asll.

Orta molekul ktlsinin maksimum qiymti almas gstrir ki, ayrilqda n


diizosianat n d qlikol polimerlm qabiliyytlrin malik deyillr.Reaksiya
o zaman mmkndr ki, hr bir diizosianat qrupuna bir hidroksil qrupu
dmlidir. Monomerlrin ekivivalent
miqdarnda
yalnz
bu zn
doruldur.Reaksiya ekzotermiki olduuna gr onu inert hlledici mhtnd
aparmaq daha lverilidir.Bel hlledicilr toluol v ya xlorbenzolu
gstrmk olar, gr hlledici su gtrlrs bu halda diizosianat paralana
bilr.

Pillli polimerlm yolu il polikarbamidlrin alnmas.


Geni istifd olunan polimerlrdn polikarbamidlri d gstrmk olar.Onlar
da pillli polimerlm yolu il sintez edirlr.Burada dzosianatlardan v
mthrrik hidrogen atomu saxlayan alifatik diaminlrdn istifad edirlr.

nH2N - R -NH2+ nO=C=N - R -N =C=O


.....-NH -R- NH-C-NH-R-NH-C -NH -R -NH-......
O

Reaksiya nticsind xtti qurululu polikarbamidlr alnr.Alnan xtti


qurululu polikarbamidlr diizosianatn itirak il qzdrldqda rimyn
hidrofil polimerlr evrilir.

.....-HN-R -NH-CONH-R-....

.....-HN-R-N-CO-NH-R-.....

NCO

C=O

N-H

NCO

........-HN-R-NH-CONH-R-.....

N-H
C=O
-HN-R-N -CO-NH-R-.......

Bel torvari polimerlr hminin monomer qarnda iki funksionaldan ox


qrup olduqda da alna bilr.

Muhazir Mvzusu-10
5.TSiKLiN AILMASI L POLMERLM.

Son zamanlar polimerlrin geni sintez sullarndan biri d tsiklin acilmasi il


polimerlemdi.Bel tsiklik monomerlr tsiklik efirlri,asetallari,mrkkb
efirlri,amidlri v siloksanlar gstrmk olar.Msln,etilen v propilen
oksidinin polimerlmsindn snayed geni istifad edilir.

O
nH2C

CHR

(-CH2-CH-O-)
R

Burada(R=H;CH3 )
Yaxud tsiklik e-kaprolaktamin polimerlmsi byk hmiyyt ksb edir.

CH2
C H2

NH

C H2

CO

(-NHCH2CH2CH2CH2CH2CO-)n

CH2-CH2
Yuxarda adlar ckiln tsiklik monomerlrdn baqa tsiklik
aminlr,sulfidlr,polisulfidlr v htta alkanlar bel polimerlm reaksiyalarna
daxil ola bilirlr.
5.1Reaksiyann mexanizmi.
Tsiklik qurululu monomerlrin polimerlmsini mumi sxeml bel gstrmk
olar.

nR

(-R-Z-)n

Qapali qurululu monomerlrin polimerlmsind aktiv mrkzlr hm ion


katalizatorlarnn,hm d molekulyar hissciklrin hesabna yarana bilr.mumi
halda bel gstrmk olar.

nR

Z+C

M*

Burada,Z-monomerin funksional qrupudur.C-is ion v ya molekulyar inisiatordur.


Tsiklin almas il polimerlmd itirak edn ion
katalizatorlarna:Na;RO;HO;H+ v BF3 -u misal gstrmk olar.
Molekulyar tipli katalizatorlara misal olaraq H2O-nu gstrmk olar. ion
inisiatorlari molekulyar katalozatorlardan aktiv olurlar. Tsikilin ailmas il ion
polimerlmsi zncirvari ion polimerlmsindn seilmir.Burada da yaranan
aktiv mrkz M* sonradan tsikl tsir edrk onun almasna sbb olur v
bellikl d zncir uzanr.

M*+nR

M(-R-Z-)n*

Reaksiya is ya pillli mexanizm zr ya da zncirvari mexanizm zr ged bilr.


5.2 Epoksidlrin anion polimerlmsi.

Etilen oksidi,proplen oksidi kimi epoksidlrin anion polimerlmsi


hidroksidlrin,alkooksidlrin,metal oksidlrin v metal zvi birlmlrin itiraki
il ba verir.Reaksiya zncirvari olduu n
1.Aktiv mrkzin yaranmas:
O
H2C

2.Zncirin uzanmas:

CH2+M+A-

CH2CH2O-M+

O
A-CH2CH2O-M+ +nH2C

A(-CH2CH2O-)n+1CH2CH2O-M+

H2C

Eksr hallarda bel canlpolimerlr alnr,yni xsusi agentler lav edilmsi


zncirin qrlmas ba vermir.Epoksidlrin anion polimerlmsi ksrn spirtlrin
itirak il aparlr.Spirtlr katalizatorun hllolmas n homogen sistem yaratmaq
n lav edilir.Ona grd artmaqda olan zncirl spirt arasnda dyim
reaksiyas ba verir.

A(-CH2 CH2 O-)n+1CH2 CH2 O-Na++ROH


CH2 O+ RO Na +

A(-CH2 CH 2O-)n+1 CH2

Epoksidlrin anion polimerlmsi zaman molekul ktlsi 5000-10000


intervalinda olan sad efirlr alnr.Bu da epoksid tsiklinin anion
polimerlmsind zncirin artmas reaksiyasnda zif aktivliyi il izah
olunur.Heminin zncirin monomr vasitsil trlmsi zif ba verir.
5.3 Epoksidlrin kation polimerlmsi.
Epoksidlrin kation polimerlmsini aparmaq n Luis turular(BF3 ;SnCl 4 v
s.) gtrlr.Polimerlmni aparmaq n birg katalizatorlardan istifad
olunur.Birg katalizator olaraq ksrn H2 O gtrlr.Katalizator birg katalizator
il aktiv kompleks ml gtirir.
BF3 +H2O

H + (BF3 OH)-

Polimerlm zncirvari olduundan


1.Aktiv mrkzin yaranmas:

H+ BF3OH +CH2

CH2
O

2.Zncirin uzanmas:

HOCH2CH2 BF3OH

HOCH2CH2 BF3OH +CH2

CH2

H -OCH2CH2- n-1

O
OCH2CH2 BF3OH

3.Zncirin qrlmas:
Zncirin qrlmas bir nee yolla ba ver bilr.
a)Zncirin monomr trlmsi.

~OCH2CH2 BF3OH + CH2

CH2

HOCH2CH2 BF3OH

O
+~OCH=CH2
b)Katalizator v aktiv kompleksin alinmas il d reaksiya baa atr.
~OCH2CH2OH+BF3
~OCH2CH2 BF3OH

~OCH=CH2+H+ BF3OH

Myyn olunmudur ki,zncirin qrlmas htta zncirin sokatalizatorlara (H2O;ROH) trlmsi il d mmkndr.
5.4 Tsiklin monomerlrin pillli polimerlmsi
Tsiklik amidlrin polimerlmsi sxemi aadak kimidir.
nN H-(CH2 )mCO

-(NH(CH2 )mCO)-n

Tsiklik amidlrin irisind laktamlarn polimerlmsi geni yrnilmidir.Bel


monomerlrd aktiv mrkz yaratmaq n esas,kation hissciklr v sudan
istifad edirlr.
Myyn olunmudur ki, e-kaprolaktamin polimerlmsind su n etibarl
lavdir.Laktamin hidrolizi zamani aminoturular alnr.
O

C
(CH2)

NH+H2O

HOOC-(CH2)5-NH2

Burada H2 O aktivator rolunu oynayr v kaprolaktam aktivldirir.Sonraki


mrheld tsiklin almas e-kaprolaktama aminoturunun tsiri il ba
verir.Bellikl,polimerin molekul ktlsinin getdikc artmas mahid olunur.Bu
sasn axrnc qrup olan karboksil v amin qruplarnn hesabna ba verir.
O
C
HOOC(CH2)5NH2+(CH2)5
NHCO(CH2)5NH2

NH

HOOC(CH2)5-

Yenidn 1 molekul da tsir ets


O
C
HOOC(CH2)5NHCO(CH2)5NH2+(CH2)5

NH

HOOC(CH2)5NHCO(CH2)5NHCO(CH2)5NH2
alarq.
Nhayt n molekul birls
nNH2(CH2)5COOH

H NH(CH2)5CO)nOH

Pillli polimerlm OH qrupunun hesabna da ba ver bilr.


O
C
(CH2)5

NH+H2O

NH2(CH2)5COOH

NH2(CH2)5-COOH+(CH2)5
NH(CH2)5COOH

NH

NH2(CH2)5CO-

Bu reaksiyadan senayed byk hmiyyt malik kapron liflrinin alnmasinda


istifad edirlr.
5.5 Polimerlm reaksiyalarnn aparlma sullar.
Polimerlm reaksiyalar aadak sullarla aparlr.
1.Ktld polimerlm-Burada monomer yaxud monomerlr qar maye
halnda gtrlr.Alnan polimer hlledicinin kmyi il xarlr.
2.Mhlulda polimerlm-bel polimerlmni aparmaq n hlledici seilir v
reaksiya aparlr.Alnan polimer ya kntd ya da hll olmu halda
olur.Reaksiya qurtardqdan sonra polimeri ayrrlar.
3.Suspenziyada polimerlm- bel polimerlmni aparmaq n monomer
dispers halina keirilir.Bunun n stabilizatordan istifad olunur.Dispers mhit
yaratmaq n su molekullarndan istifad edirlr.
4.Emulsiyadan polimerlm-burada da monomer emulqatorun hesabna
emulsiya halina salnr.Reaksiya qurtardqdan sonra polimer kdrlr,yuyulur v
ayrlr.
5.Brk fazada polimerlm-burada monomerlr berk fazada
polimerldirilir.Polimerlm reaksiyas monomer yaxud monomerlrin rim
temperaturundan aa temperaturada aparlr.Snayed bu suldan az istifad
edilir.
6.Qaz fazasnda polimerlm-burada monomer yaxud monomerlr qaz halnda
olur.Polimerin ml glmsi reaksiya aparlan qabn divarnda balayr v alnan
polimerin sthind,ya da daxilind davam edir.Bu prosesd katalizator brk halda
olur. Nmun olaraq Na katalizatorunun itirak il butadienin polimerlrk
kauuk ml getirmsini gstrmk olar.

Muhazir Mvzusu-11.

Polikondenslm.
Polimerlri sintez etmk sullarndan biri d polikondenslmdir. Burada
polimerlm reaksiyasndan ferqli olaraq polimerl yana hmd kiikmolekullu
birlm (H2O, HBr, CH3OH,C2H5OH, NH3 v s.) alnr. Polikondenslm n

monomer molekullar z trkiblrind funksional qruplar saxlamaldr.


Monomerlrin bu xsusiyytin gr polikondenslmnin 2 nv vardr.
1. Polikondenslm 2 polifunksional monomer arasnda ba verir, monomerlrin
hr ikisi ayrlqda eyni funksional qrupa malikdir. Bel polikondenslm
heteropolikondenslm adlanr.
nH2N R NH2+ nHOOC R COOH H (-NH R NHCO R' CO - )n +
(2n-1) H2 O
2.Polikondenslm bir monomerin hesabna ba verir. Bel monomer znd iki
mxtlif
funksional
qrup
saxlayr.
Bel
polikondenslem
is
homopolikondenslm adlanr.
nH2N R COOH H(-NH R CO-)n + (n-1)H2O
Sxematik olaraq hr iki polikondenslmni bel gstrmk olar.
1. nA A + nB B (- A AB B - )n
2. nA B - (A B)nBuradan A v B mxtlif funksional qruplardr.

6.1. Polikondenslm reaksiyasnn kinetikas.


Polikondenslm zaman polimerin molekul ktlsi getdikc artr. Nmun olaraq
diollarla dikarbon turular arasnda mrkkb poliefirlrin alnmasn gstrmk
olar. Reaksiya 1-ci mrhld dimerin alnmas il baa atr.
HO R OH + HOOC R' COOH HO R OCO R' COOH + H2O
Sonra 2 molekul dimerin hesabna tetramer alnr.
2HO R OCO R' COOH HOR OCO R' COO R OCO R'
COOH + H2 O
Hminin dimerin reaksiyaya girmyn monomerl qarlql tsirindn trimer de
alnr.
HO R - OCO R' COOH + HO R OH HO R OCO R' - COO R
OH + H2 O
Tetramer v trimer d yen z nvbsind monomer ve dimerl qarlql tsird
olur v bellikl d molekul ktlsi artr. Ona grd polikondenslm
reaksiyasnn srti aadak reaksiyalarn srtlri cmi il hesablanr.

Monomer + monomer

Dimer + monomer

Dimer + dimer

Trimer + dimer

Tetramer + monomer

Tetramer + dimer

mumi halda bl gstrmk olar


n mer + m mer (n + m) mer

dimer
trimer
tetramer
pentamer
pentamer
heksamer v s.

Myyn edilmidir ki, bir monomerde yerln eyni funksional qruplar eyni
reaksiyayagirm qabiliyytin malikdirlr. Hminin reaksiyayagirm qabiliyyti
molekulun llrindn asl deyildir.
Orta ddi polimerlm drcsi x il iar olunur v bele hesablanr.
N=N0 x
N0 v N reaksiya qarnda olan molekullarn balanc v son saydr.
Yaxud NN0= 11x, onda = 2 f 2xf
Polikondenslm drinliyi, orta funksionallq v orta polimerlm drcsi
arasndak bu sad asllq Karozers tnliyi adlanr. Karozers tnliyinin
x= 2 2 f
Formasndan grnr ki,polikondenslm drinliyi artdqca orta polimerlm
drcsi ykslir.

6.2. Polikondenslm reaksiyalar sasnda sintez olunan mhm polimerlr


6.2.1. Poliamidlrin sintezi
Polimerlri sintez etmk n mxtlif reaksiyalardan istifad edirlr. Onlar
aadaklardr.
a) Aminoturularn polikondenslmsindn;
b) Laktamlarn almas il polimerlmsindn;
c) Diaminlrl dikarbon turular v onlarn xloranhidridlrinin
polikondenslmsindn.
Poliamidlrin irisindn byk hmiyytlisi naylon 6,6-dr. Onu almaq n
monomerlr 1:1- nisbtind gtrlr. Reaksiyan 2000C-d 15 atm.tzyiqd
avtoklavda aparlar.
nH2 N(CH2 )6 NH2 + nHOOC (CH2 )4 COOH H (- NH (CH 2) 6) NH
CO (CH 2) CO) OH + 2(n-1)H2 O
naylon 6,6
Aromatik poliamidlri almaq n izoftal turusunun xloranhidridi il mfenilendiamin arasnda polikondenslm reaksiyasn aparrlar. Bu halda poli m
fenilenizoftalamid alnr.
CIC O

COCI

H2N

NH2

n
+

-OC

CONH

NH-

Bundan lav d baqa aromatik poliamidlr sintez olunmudur.

6.2.2. Mrkkb poliefirlrin sintezi.


Mrkkb poliefirlri diollarla dikarbon turularnn efirlmsi reaksiyasndan
almaq olar.
nHO R OH + nHOOC R' COOH
HO ( R OCO R' COO )n H + ( 2n-1)H2 O
Karbon turularnn xloranhidridlri d eyni diollarla polikondenslm
reaksiyasna girrk mrkkb poliefirlri ml gtirir. Bzi mrkkb poliefirlr
is tsiklik anhidridlrl oxatomlu spirtlrin polikondenslmsindn alnr.
Mrkkb poliefirlrin irisind geni snaye hmiyyti olan
polientilentereftalardr. Ona lavsan, yaxud dakron da deyilir. Onu almaq n
dimetiltereftalat v etilenqlikoldan istifad edirlr. Reaksiya 2 mrhld aparlr.
Katalizator kimi zif saslardan istifad edirlr.
Reaksiyann 1-ci mrhlsind sasmhsul alnr v metanol ayrlr.

CH3OCO-

-COOCH3+2HOCH2CH2

HOCH2OCO

-COOCH2OH+2CH3OH
Reaksiyann 2-ci mrhlsind temperaturu 260 C- qdr qaldrb artq
etilenqlikolu knar edirlr.

nHOCH2CH2OCO[-CO-

-COOCH2CH2OH

HOCH2CH2O

-COOCH2CH2O-]nH+(N-1)HOCH

Lavsan

6.2.3. Poliuretanlarn sintezi.


Poliuretanlarn sintezi spesifik lamtlri il mahid edilir.
nHO R OH + nOCN R' NCO
qlikol
dzosianat

HO ( R OCONH R NHCO O )n-1 R OCONH R'


NCO
Burada lav reaksiyalar da mmkndr. Msln: izosianatlar su il qarlql
tsird aminlr v CO y evrilir.
R NCO + H2 O = RNH2 + CO2
Hminin izosianatlarn dimerlmsi zaman karbodimidlr alnr.
2R NCO = R N = C = N R + CO2

zosianatlarn trimerlmsi d mmkndr.


O
R

3R-NCO

R
Ona gr d balancda monomerlri ekvimol miqdarda gtrmk tindir. Bunun
n d izosianat artq gtrlr v reaksiya 100 120 0C-d aparlr. Eyni
zamanda proses l aminlr, metallarn duzlar v baqa saslar lav edilir.
Reaksiya hlledici mhitind aparlr.

6.2.4. Polialkilfenilenlrin sintezi.


Fenolun formaldehidl sas katalizatorlarn itirak il polikondenslmsindn 1ci mrhld aadak quruluda metilolfenollar alnr.
OH
OH
CH2OH
I.
II.

CH2OH

Bunlarn sasnda is ikinvli v oxnvli qtranlar alnr. Novolak qtranlar


xtti qurululu olurlar. Bunlar 2-ci mrhld alnrlar.

OH
HO

OH
CH2
v ya

HOCH2

CH2

CH2OH

Rezol v rezit is torvari qurulua malik olub termoreaktiv polimerlr adlanrlar.

OH

OH
CH2

CH2OH

CH2OH

CH2
OH

CH2OH

CH2OH

Polialkilfenilenilenlrin alnmas qsa beldir.

nH-Ar-OH+nRCHO
nCL-Ar-R-CL

nNA

R
H[Ar-CH]n-OH
[Ar-R-]n +nNaCl

6.2.5. Polifenilenlrin sintezi.


nCl Ar Cl (Ar)n +nNaCl
6.2.6. Polisiloksanlarn sintezi.
Polisiloksanlardan da geni istifad edilir. Onlara silikonlar deyilir. Onlar almaq
n d polikondenslmdn istifad edirlr. Bunun n ilkin madd olaraq
dimetildixlorsilan gtrlr.

CH3
Cl

Si
CH3

CH3
Cl

2H O
2

HO

Si

CH3
OH

-H O
2

[-O

CH3

Si

]n

CH3

Bel alnan polimerin molekul ktlsi aa olur. Alnan polimer maye klind
olub srtk ya kimi istifad olunur. Brk polisiloksanlardan is elastomer kimi
istifad edirlr.

6.3. Polikondenslm reaksiyalarnn aparlma sullar.


Polikondenslm reaksiyalar praktiki aadak praktiki aadak sullarla
aparlr.
1. rintid polikondenslm
2. ki fazann sthind polikondenslm
3. Hlledicid polikondenslm
4. Brk fazada polikondenslm
1.rintidpolikondenslm hlledici itirak etmdn 200-280 0C-d
balangc monomerlrin v alnan polimerin rim temperaturunda davaml olduu
hallarda aparlr. lav reaksiyalarn ehtimaln azaltmaq n reaksiya inert qaz
mhitind aparlr v adtn polikondenslmnin ayrlan lav maddlri knar
etmk n sistemd vakuum yaradlr. Soyumu polimer ktlsi reaktorun
formasn aldna gr onu xarmaq v emal etmk tinlir. Ona gr d
polimeri erimi halda reaktordan lent klind xararaq xrdalayr v xsusi
formalarda ondan mxtlif mmulatlar hazrlayrlar. rintid polikondenslmnin
stnly alnan polimerin hlledicidn tmizlnmsi zrurtinin aradan
xmasdr. Bundan baqa hlledici olduqda reaksiyann srti azalr v
tsikllmmnin ehtimal artr.
2. Fazalararas polikondenslm iki bir-birin qarmayan faza srhddind
aparlr. ksr hallarda bu fazalardan biri su, digri is zvi hlledici olur.
Mononmerlr uyun fazalarda hll edilir v reaksiya hmin fazalarn toxunma
sthind gedir.
Bu zaman alnan polimer fasilsiz olaraq mhitdn xarlr (kil 6.1.).

Fazalarn toxunma sthind aparlan polikondenslmd alnan polimer mhitdn


xarldna v ayrlan lav maddlr fazalardan birin kerk tutulduuna gr
reaksiya yalnz bir istiqamtd polikondenslm istiqamtind gedir. Ona gr d
fazalararas polikondenslm tarazlqda olmayan prosesdir. Bunun nticsidir ki,
fazalarn ayrlma sthind polikondenslm baqa sullarla sintez oluna bilmeyen
polimerlrin ( Msln, lif ml gtirn texniki davaml polimerlr) alnmas n
ox lverilidir. Bu suldan snaye hmiyytli bir ox polimerlrin alnmas n
istifad edilir.
3. Mhlulda v ya hlledicid polikondenslm hlledici mhitind aparlr.
Bu suldan bir qayda olaraq yksk rim temperaturu (300-4000C) olan
termiki davaml polimerlrin sintezi n istifad edilir. Mhlulda
polikondenslmnin stn chti reaksiyan aa temperaturda aparma
mmkn olmasdr. Bundan lav, bir ox hallarda mvafiq hlledici
semkl reaksiyann sretini v alnan polimerin orta molekul ktlsini
tnzim etmk olar.
Mhlulda polikondenslm hminin polimerin mhlul kild istifad
edildiyi (laklar,boyaqlar,rtklr) istehsal sahlri n d faydaldr.
4. Brk fazada polikondenslm bir ox chtlrin gr brk fazada
aparlan polimerlmy oxayr v monomerin rim temperaturuna yaxn
temperatrurda aparlr. Bu sulun perspektivli variantlarndan biri
psevdomaye tbqd polikondenslmdir. Bu halda narndispers brk
monomer v ya oliqomer qzdrlm inert qazla tmasda olur.
Polikondenslmnin bu aparlma sulu ridildikd paralanan
monomerlrdn polimerlrin alnmas n lverilidir.

Muhazir Mvzusu- 12.


REAKSYALARI.

POLMERLRN

KMYV

Mlum polimerlrdn yeni polimerlr almaq n onlarn kimyvi


evrilm-lrini aparrlar. Bu yolla da zncir mxtlif funksional qruplar daxil
edirlr. Be- l reaksiyalara selllozann sad v mrkkb efirlrinin
alnmasn, polivinil-asetatn hidrolizini, polietilenin xlorlamasn, doymam
mrkkb poliefirlrin tikilmsini, polisiloklanlarn reaksiyalarn v s.
gstrmk olar. Bunlardan lav
bu yolla blok v calaq birgpolimerlr alnr.
Polimerlrd kimyvi reaksiyalar 2 cr olur.
1. Polimerlm drcsinin dyimmsi il gedn kimyvi reaksiyalar.
Bel reaksiyalara polimeranaloji evrilmlr deyilir.

2. Polimerlm drcsinin dyimsi il gedn kimyvi evrilmlr.


Bel reaksiyalara makromolekulyar reaksiyalar deyilir.

Polimeranaloji evrilmlr.
Polivinil spirtini monomerdn almaq mmkn olmur. Ona gr d
polvinilase- tatn metanol v ya etanolla alkoqolizindn alrlar.

CH3OH
CH2 CH ~

----------------------- -~ CH2 CH ~

- CH3 COOCH3

OH

CO
CH3
Polivinil spirti qiymtli polimerdir.
Selllozaya turularla, onlarn anhidridlri v xloranhidridlri il tsir
etmkl
selllozann mrkkb efirlri alnr ki, onlardan da mxtlif sahlrd geni
is-tifad olunur.

[C6H7O2 (OH3]n + 3HONO2 [C6H7O2(ONO2)3]n + 3 H2O


Trinitroselllozadan sasn kinoplonkalarn alnmasnda istifad edilir.

[C6H7O2(OH3]n + 3 (CH3CO)2O
[C6H7O2 (OOCH3)3]n + 3CH3COOH
Alnan triasetilselllozadan asetat liflrinin alnmasnda istifad edilir.

[C6H7O2(OH2]n + CS2 + [C6H7O2(OH2 O C = S]n

SNa
Alnan trmdn viskoz liflrinin alnmasnda istifad olunur.
Polimerlrd kimyvi evrilm zaman onlarn xasslri dyiir.
Polietilenin fosfoxlorlamas zaman ninki kimyvi aktivliyi, hminin onun
davaml da artr.

CH2 CH2 + 2PCl3 + O2 _______________

CH2 CH

(POCl3 + HCl)
Cl P = O
Cl

Bzi sintetik polimerlrin polimeranaloji evrilmlri byk praktiki


h-miyyt ksb edir. Msln, stirolun divinilbenzolla birgpolimerlrinin
metilxlorla- mas v sonradan aminlrl emalndan antinoidlr alnr.

CH CH2 CH CH2

CH CH2 CH CH2

(CH2O2) + HCl
R3 N

_____________
______
CH CH2

ClCH2

CH CH2

CH CH2 CH CH2
_________
+
R3NCH2

CH CH2

Hmin polimerin sulfolamas zaman is kationit (KY-2) alnr.

CH CH2 CH CH2

SO3H

CH CH2

Muhazir Mvzusu- 13. MAKROMOLEKULYAR REAKSYALAR


Macromolecular reaksiyalar da z nvbsind 2 qrupa blnrlr.
1. Polimerlm drcsinin artmas il gedn makromolekulyar
reaksiyalar.
Bel reraksiyalara destruksiya reaksiyalar deyilir.
Turularn tsiri il ba vern destruksiya reaksiyalar mhluloliz
adlanr.

C N
||

-------- C OH + N C R

||

||

||

HO + C-R

C O

||

||

-------- C OH + O C R
O

||

||

HO + C-R

Aminlrin tsiri il ba vern destruksiya reaksiyalar is aminoliz


adlanr.

C N

||

-------- C NH2 + N R
||

H 2N + R
C O
||
O

-------- C NH2 + O R
||
O

H 2N + R
Oksidldirici destruksiya da geni yrnilmidir. Doymam polimerlr
hava oksigeninin tsiri il paralanrlar.
O2
CH2 CH CH CH 2 CH2 CH CH CH2
I

II

CH2 CH CH CH CH2 CH CH CH2


|
III

OOH

IV

CH2 CH CH CH2 CH2 CH CH CH2


|.
V

| .
O

Muhazir Mvzusu-14

VI

||

||

Plastik ktllrin tsnifat


Plastik ktllr mxtlif lamtlrin gr aadak kimi tsnif olunur.
1.Polimerlrin sintez sullarna v onlarn mnyin gr
a) zncirvari polimerlm zr alnan ykskmolekullu birlmlr sasnda
plastik ktllr.Bu qrupa sasn poliolefinlr
(polietilen,polipropilen,polizobutilen hminin etilen vpropilen
birgpolimerlri) elc d zncirvari polimerlm zr alnan polimerlrpolistriol,striolun birgpolimerlri ,polivinilxlorid ,florplastik v.s aiddir.
b)polikondenslm v pillvari polimerlm sasnda alnan plastikktllrfenoplastidlr ,aminoplastidlr,poliefirlr,epoksid
qatranlar,poliamidlr,poliuretanlar.
c)tbii polimerlrin kimyvi modifikasiyas sasnda alnan plastik ktllr
selloza efirlri sasnda materiallar.
d) mxtlif zvi maddlrin progenetik destruksiyas zr alnan tbii neft
asvalt v qatranlar sasnda plastik ktllr.
2.Standartlar,vahidlr v l cihaz komitsinin tsnifatna gr plastik
ktllr 18 qrupa blnrlr.
3.200C fiziki-mexaniki xasslrin gr plastik ktllr aagdak qrupa
blnrlr.
a)brk plastiklr
b)yarmbrk plastiklr
c) yumaq plastiklr
d)elastikr
Brk,yarmbrk v yumaq plastiklr plastik ktllr adlanr.Elastiklrin
nmayndsi is kauukdur.
4.Polimerin sasn tkil edn sintetik qatrann nvn v yksk
temperaturdak xasssin gr sintetik materiallar termoplastik v
termoreaktiv olurlar.Termoplastik polimerlr qzdrldqda
yumalr,soyuduqda is plastik xasslrini dyimdn brk hala
keir.Hazrda dnya zr polimer istehsalnda termoplastik polimerlr
sasnda alnan plastik ktllr stnlk tkil edir.

Termoplastik ktllr ykskmolekullu polimerlr v ya xtti qurululu


birgpolimerlr sasnda istehsal olunur.Termoplastik ktllrin ksriyyti
termoreaktivlrdn zlrinin zrbydavamllqlar ,daha yksk dielektrik
xasslri,asan forma mlgtirm qabiliyyti v s il
frqlnirlr.Termoplastiklrdn hazrlanm mmulatlar yksk kimyvi
davamlla,yeyilmy qar davamlla, optiki ffafla v s.malik olurlar.
Qzdrldiqda fza quruluuna malik olan polimerlr soyuq halda v
qzdrldqda rimyn yaxud ilkin hala kemyn materiallara evrilir ki
bunlarda termoreaktivlr adlanrlar.Termoreaktiv polimerlr sasnda alnan
plastik ktllr geni istifade olunur.
Termoreaktiv plastik ktllr doldurucularn nvlrin gr tsnif olunurlar
;tozvari(aac unu,asbestli toz,kvars unu v s),lifli(asbest lifi,lif
v.s)tbqli(kaz pambq para para v s)Termorekativ plastik
ktlrdn hazrlanm mmulatlar uzun mddt istilik tsirin qar
davamldr,yax dielektrik xasssin malikdirlr v s.
5.Ttbiq sahsin gr plastik ktllr 15 qrupa blnr.Aadak sas
qruplaqrn adlar verilir.
mumi xassli plastik ktllr ,(fenol-formaldehid qatran)
Yksk dielektrik xassli plastik ktllr(polietilen,polipropilen)
Konstruksion plastik ktllr(balayc kimi termoreaktiv qatranlardan
isifad olunan tbqlimateriallar)
Friksion xassli plastik ktllr (tekstolitlr,ketinaks v.s)
Istilik izolyasiyas xassli plastik ktllr;
Istiydavali plastik ktllr
Istehsalatda plastik ktllrin tsnifat sasn aadak lamtlr gr
verilir.
a)balaycnn tbitin gr
b)istifad olunan xammala v doldurucuya(aqara) gr
c)ttbiq sahlrin gr
qeyd etmk lazmdr ki,aqarn nvn gr bel nv plastik ktllr xlitl v
tbqli plastik ktllr ayrlr.

Xlit plastiklr tozkilli v lifli olurlar.Xlit v tbqli plastiklr zvi v


mineral aqarlar qatlr.
Tbqli plastiklrd aqar kimi para,aac,kaz v.s materiallardan istifade
edilir.
Plastik ktllrin trkibi
Plastik ktllr trkibc birfazal v oxfazal material ola bilr.Onlar ox az
hallarda tkc polimer maddlrdn ibart olur.ksrn plastik ktllr
polimer maddlrl birlikd mxtlif nisbtlrd gtrlm 3 sas maddnin
qarndan istehsal edilir.Plastik ktllrin sas trkibi tbii sni v sintetik
polimerlr aqarlar(doldurucular)v plastifikatorlardan ibartdir.Bunlardan
lav plastik ktlrin trkibind
stabilizator,brkidicilr,yalayclar,rnglyicilr fungisidlr(kif v
bakteriyalarn tsirindn qorunmaq n) antioksidldiricilr v xsusi
kimyvi lavlr daxil edilir.Plastik ktllrin sasn ykskmolekullu zvi
birlmlr,tbii qatranlar v s. tkil edir.
Aqarlar.Plastik ktllrin mexaniki fiziki xasslrini yksltmk mqsdil
polimerlr mxtlif aqarlar qatlr.
Brk maye v qaz aqreqat hallarnda olan aqarlar polimer maddnin srfini
azaltmaa imkan vermkl plastik ktlnin qiymtini ucuzladrr.Brk
aqarlar zvi v qeyri zvi ,lifli v toz halinda ola bilr.Bzi hallarda aqarlar
dmir betondak polad armaturlarn rolunu dayr.Aqarlar aktiv v qeyri
aktiv qruplara blnr.Aktiv aqarlar(duda v.s)plastik ktl qarqlarnn
gclndirilmsi adlanr.Qarqda gclndiricinin miqdar oxaldqca alnan
plastik ktlnin fiziki mexaniki xasslri yaxlar.Qeyri- zvi aqarlarn
(talk v.s)plastik ktl qarina lav etmkl mqsd polimer maddnin
srfini azaltmaq qarn hcmini artirmaq v plastik ktl mmulatlarnn
maya dyrini aa salmaqdr.
Aqar kimi asbest,,lif duda,mxtlif paralar,aac
yonqar,kaz,kvars,talk,aac,aac unu,pambq slyuda v s.istifad edilir.
Slyuda,kvars,asbest kimi mineral aqarlar plastik ktllrin mexaniki
xasslrini yksldir.Yeri glmikn qeyd eddkki aac yonqarnn plastik
ktly zrb zllyn yksltmkl brabr onun iqtisadi effektivliyinid
tmin edir.

Slyuda,kvars,asbest kimi mineral aqarlar plastik ktllrin plastikliyini


elcd elastiliyini artrmaqla,emal v istismar rtlrini
yaxladrr.Plastifikatorlar aadak tlbatlar dmlidirlr:
1.Polimerlrd qara bilmk qabiliyytin malik olmal yni davaml
kompozisiyalar ml gtirmlidir.
2.Az uucu rngsiz viysiz olmaldr.
3 Normal aa temperaturlarda plastiklm tsiri gstrmk qabiliyytin
malik olmaldr.
4 Kimyvi davaml olmaldr.
5.qtisadi chtdn lverili olmaldr v s.
Plastifikatorlarn ekseriyyeti zvi birlmlrdir.Plastifikatorlar maye,brk v
yarmbrk olurlar.Plastifikator kimi
dimetilftalan,dibutilftalan,tributilftalan,trifenilfosfat,trikresilfosfat v
baqalarndan istifad edilir.
Yaglayc maddlr.Plastik ktldn preslm v tzyiq atnda tkm sulu
il mmulat hazrladqda bzi hallarda rimi v ya yumalm ktl presqlibin divarna yapr.Plastik ktlnin trkibind yalayc maddlrin
qatlmas preslm zaman mmulatn preslm qlibinin divarna
yapmasnn qarsn almaqla brabr,htta tkm xasssinid
yaxlasdrr.Yalayc kimi stearn olein turusu,onlarn kalsium v sink
duzlar parafin v sair ttbiq edilir.
Boyaq maddlri.Polimer materiallarn rngly biln maddlr boyaq
maddlri deyilir.Boyaqlar zvi v qeyri zvi olmaqla 2 yer blnr.Plastik
ktllri rnglmk n istifad olunan boyaq maddlri aadak kimi
gstricilr malik olmalidir.
a)n v atmosfer faktorlarnn tsirin davaml
b)stiy davaml
c) Kimyvi fizioloji chtdn tsirsiz;
d)Miqrasiyaya davaml v s.
Rngli plastik ktllri hazrlamaq cn zvi boyaqlar ildilir.zvi boyaqlar
2 sinif blnr zvi piqmentlr hllolunan boyaqlar.zvi

laklar,azopiqmetlr,azolaklar,ftalosianin piqmentlri,plastik piqmetlr v s.


zvi piqmetlr sinifin aiddir.
Hllolan zvi boyaqlar bzi plastik materiallar rnglmk n istifade
edilir.Qeyri zvi piqmetlr rnglrin gr aadak qrupa blnr:
a) Ag
b) Sari hray v qrmz
c) Gy,bnvyi v yal
d) Qara
Onlar zvi hlledicilrd v polimerlrd hll olma istilyin,iin v
atmosferin tsirin qar davamllna gr zvi polimerlrdn
stndrlr.
A piqmetlr (TiO2,ZnO) a rngd plastik ktl hazrlanmasnda istifad
olunur.
Sar hray v qrmz rngli piqmentlr sasn Cd v Fe birlmlridir.
Onlardan da mvafiq rnglrd plastik ktllrin alnmasnda istifad
edilir.
Gy,bnvyi v yal piqmentlr Al,Co,Cr-un birlmlrindn tkil
olunmudur.
mumiyytl qeyri-zvi piqmentlr yksk fiziki mexaniki xasslrmalik
olduundan zlrin gen ttbiq sahlri tapmdr.
Brkidici maddlr.Balayc termoplastik qatran olan plastik ktl
hazrlandqda onun trkibind xsusi brkidici madd qatlr.nki
termoplastik qatran qzdrldqda brkidicinin tsiri altnda srtl
brkiyir.Brkidici kimi urotropindn (C6H12N4),paraformadan(HO-CH2OCH2-OH) v s.geni istifad edilir.
Plastik ktllrin xasslri
Plastik ktllr fiziki xasslrin gr plastik v elastik olurlar.Onlar
su,buxar,qaz keirmmk,dielektrik v ksriyyti is optik xasslr
malikdirlr.Optiki xssy malik olmas plastik ktllrin optika sahsind
geni ttbiq sahsi tapmasna zmin yaratmdr.Plastik ktllr zrb v
dartlmaya qar mhkm,istiliy v axtaya davaml olurlar.Daha bir sra
ox mhm fiziki-mexaniki v kimyvi xassy malik olan plastik
materiallarn bzi nvlri htta z mhkmliyin gr metalda stndr.

Masir mexanikani plastik ktlsiz tsvvr etmk mmkn deyil.Htta


metaldan frqli olaraq plsastik ktldn hazrlanm polietilen
borular,irisind su donduqda asanlqla genlnir v buz ridikd
yenidn sxlb vvlki vziyyt drlr .Bu borular hidravlik itkilri
40% azalr,ilm mddtlri is metal borulara nisbtn artqdr.Onlarn
turu v qlvilr,elcd korroziyaya,khnlmy v yeyilmy
davamll n mhm xasssidir.
Plastik ktllrin bir sra fiziki- mexaniki xasslri haqqnda aadak
mlumat verilir.
Xsusi ki.Plastik ktllr nisbtn yngl materiallar srasna
aiddir.Onlarn xsusi kilri balaycnn,aqarn nvndn v onlarn
ki nisbtindn asl olaraq geni hdd dyiir.
Mxtlif aqarl plastik ktlrin xsusi kilri bir-birndn daha ox
frqlnir.Penoplastiklrin xsusi kisi0,01q/sm3 - yaxn
olur.mumiyytl plastik ktllr alminium nisbtn 4-6df,qara
metallara nisbtn is 10 df yngldr.
stilikkeirm v isdidngenilnm masl v isdiydavamllq.Plastik
ktllr istiliyi pis keirilr.Onlarn istilikkeirm msal kiik olub
metallara nisbtn orta hesabla 500 df azdr.
Plastik ktllrin istilik keirm msalnn artrlmas onun trkibinb
daxil olan mineral aqar v ya qrafitin miqdar il
laqdardr.Plastikktllrin isdidngenilnm masl metallardan
frqlnir.
Plastik ktllr mnfi 1950C-dn msbt 3000C-dk temperatura davaml
olur.
stiydavamll mmulatn preslnm rejimlrinin n drcd n dzgn
olduunu gstr bilir.mumiyytl preslnm temperaturun v vaxtnn
artrlmas isdiydavamlln artirlmasna sbb olur.
Dielektrik sabiti.Kondensatorun rty arasndak havan dielektrikl
vz etdikd onun tutumunun ne df artdn gstrn kmiyyt
deyilir.
axtayadavamllq.Plastik ktllr,adtn,ox aa temperatura davam
gtirilr.axtayadavamllq el temperaturla xarakteriz olunur ki,bu
temperaturda material kvrklrk zrbdn snr.

Su,ya v benzin tsirin davamll.Bel davamllq plastik ktllrin


myyn vaxt irisind hr hans bir mhitd qaldqdan sonra ilrinin
dyimsi il xarakteriz olunur.Su ya benzinin tsirin davamllq xasssi
daha yksk olan plastik ktllr vardr.
Yma xasssi.sas gstrici xasslrdn biri d plastik ktllrin
ymaxasssidir.Mxtlif plastik ktllrin yma xasssidir.Mxtlif
plastik ktllrin ymas 0,3%-dn 2%-dk dyiir.
Plastik ktllrin khnlmsi.Plastik ktllrin khnlm xasssionlarn
uzun mddt rzind mxtlif temperatur,kimyvi v baqa amillrin
tsirindn vvlki fiziki- mexaniki xasssinin dyimsi il xarakteriz
olunur.
Khnlmy sbb olan amillr yksk v aa teperaturu,suyun v
rtubtin tsirini v normal temperaturda atmosfer raitind qalma
mddtini gstrmk olar.Plastik ktllr yksk temperatur raitind
saxlanldqda v ya suda qaldqda onlarn fiziki-kimyvi v mexaniki
xasslrinin pislmsi mahid olunur.Khnlmnin qarsn almaq
n polimerlr ingibitorlar qatirlar.
Plasrik ktllr hava oksigeni,ozon v gn asnn tsirindn qorunmaq
n ona antioksidldiricilrin daxil edilmsi bykhmiyyt ksb edir.
Axclq xasssi.Plastik ktllri axclq xasssi olarn metal formaya
temperatur v tzyiq altnda yaylb axma qabiliyytin malik olmalara il
xarakteriz edilir.
Yksk v zif axclq xasssi plastik ktldn mmulat hazrlandqda
qliblmk prosesin pis tsir gstrir.
Friksion v antifriksion xasslri.Plastik ktllrin bzilri kiik srtnm
msalna malikdir.Kiik srtnm msalna malik olan bu plastik ktllr
eyni zamanda srtnmy qar davaml olurlar.Plastik ktllr yksk
srtnm msalna malik olduqda onlar friksion material kimi ttbiq
edilir.
Plastik ktllrin mexaniki xasslri.Plastik ktllr
dartlmaya,sxlmaya,statik yilmd mhkmlik hdlri xsusi zrb
zlly v brkliyi il xarakteriz oluna bilr.Mhkmlik hddi 2-800MP
arasnda dyiir.

Polimerlrin trkibind aqar,plastifikator brkidici kimi maddlrin


qatlmas onlarn mexaniki xasslrin tlb olunan hdlrd dyimy
imkan verir.ox zaman aqarn nv,miqdar,mhkmliyi v molekullarn
smtlmsi btnlkd hazr materialn mexaniki xasslrini myyn
edir.Msln,plastik ktlnin mexaniki xasssin aqarn gstrdiyi tsir
aadak misalda gstrmk olar.Fenol-formaldehid qtran sasnda
alnm plastik ktlnin xasslri aqarn nvndn asl olaraq geni
hdlrd dyiir.Plastik ktlnin fiziki-mexaniki xasssin tempertaur
kskin tsir gstrir.Dartilmada,sxlmada,statik yilmd mhkmlik
hddi v brkliyi azalr.Xsusi zrb zllyn dyim xarakteri is
plastik ktlnin nvndn asldr.
Muhazir Mvzusu-15

KMYV LFLR.
LFLR HAQQNDA MUM MLUMAT.
Xalq tsrrfatnn inkiafnn sas istiqamtlrindn biri kimya snayesinin
insanlara bx etdiyi sintetik polimerlr tkil edir.Sintetik polimerlr arasinda
plastik ktllr,rezin,lif,laklar, boyaqlar ,rtklr, da-qalar,partlayc maddlr
v.s istehsal edilir.Liflr ykskmolekullu birlmlr sinifin mnsubdur.
Qdim zamanlardan bri toxuculuq snayesind tbii liflrdn istifad
olunmu v hal-hazirda da geni miqyasda istifad edilmkddir.
lk df sni yolla ipyin alinmas XIX srin ortalarnda tdqiq
edilmidir.Tbii ipyin tdqiq zamani myyn edilmidir ki, onun sas
kimyvi trkibi karbon, hidrogen, oksigen v azot atomlarndan tkil
olunmudur.Tut yarpann trkibi is selllozadan ibartdir.
Lif ml gtirn ykskmolekullu birlmlrin ksriyyti xtti qurulua
makildirlr.oxaxlnmi v torvari polimerlrdn lif almaq
olduqca
tindir.Demk olar ki, hal hazirda istehsal pambiqdan sonra ikinci yeri
tutur.Bel ki, kimyvi liflr tbii liflr nisbtn ucuz baa glir, istehsalina
az mk srf olunur v keyfiyytc stndr.Bu nv liflrin keyfiyytini
istniln kimi dyidirmk mmkndr.Kimyvi liflrin stn chtlrindn
aadak bzi xasslri d gstrmk olar.Onlar davamldr ,yumaqdr,
elastikdir , incdir, asan boyanr, rngi gec solur , tlmk lazim glmir ,asan
yuyulur, ox irk gtrmr ,khnlmir v.s.Onu da qeyd etmk lazimdir ki,
tbii liflrin tbii yun, tbii ipk ,ktan, kndir, azbest kimi az sayda nvlri
vardir.Ancaq kimyvi liflrin nitron ,poliakrilonitril, naylon,teflon ,lavsan v.s.

oxsayl nvlri mlumdur v onlarn eidi daha da artmaqdadr.Kimyvi liflr


mxtlif lklrd snaye miqyasnda mxtlif adlar altnda istehsal edilir.
KMYV LFLRN TSNFAT.
Kimyvi liflr - tbii v sintetik ykskmolekullu birlmlrin kimyvi sulla
ilnmsindn alnan liflr deyilir.halinin v inkiaf eden texnikann lifli
materiallara olan tlbat artdqca,lifli materiallarn atmamazl kskin surtd
hiss olunmaa balad.Bellikl d liflri kimyvi yolla almaq zrurti meydana
xd.Demk olar ki, xammal mnblrin v istehsalndan asl olaraq
kimyvi liflr iki byk yer sni v sintetik liflr (qeyri-zvi birlmlrdn
alnan liflr d kimyvi liflrdir) blnr.
Tbii ykskmolekullu birlmlrin (sellloza v zlal maddlr) kimyvi
ilnmsindn alnan yeni nv liflr sni liflr deyilir..
Monomer molekullarnn polimerlmsi v polikondenslmsi nticsind
alnan sintetik ykskmolekullu birlmlrdn istehsal ediln liflr sintetik
liflr deyilir.Sintetik liflrd makromolekulun qruluundan asl olaraq
karbozncirli v heterozncirli liflr blnr.
SN LFLR.
Sni liflrin alnmas n sas xammal mnbyi sellloza (aac ii, qardal
qas,iyid qab,saman ,qam, pambq v.s.) v zlal (sd ,soya,noxud v.s. )
maddlrdir.Sni liflrin nitroipk ,mis-ammonyak, asetat ,viskoz,sd ,zein ,soya
v noxud lif nvlri vardir.
Nitroselllozann alnmas reyaksiyas aadak kimidir.
(C6H7O2(OH)3) +HONO2

(C6H7O2(OH)2(ONO2))n +H2O
mononitrosellloza

Mono v dinitroselllozann spirt-efir qarndan nitroipk hazrlamaq n


istehsal edilir.Lakin nitrosellloza sasnda lif alnmas 1930 cu ild tmamil
dayandrld,sbbi is onun hddindn artq baha baa glmsi,
nitroselllozann tez
alb yanmas v partlama thlksinin olmas
idi.Hminin ondan hazrlanan geyimlr tez dalrd.
SNTETK LFLR.

stniln xassli sni liflri snayed almaq hmi effektli olmur.Lakin


istniln xassli, yksk kimyvi v termiki ,yanmaya qar davaml liflri
almaq lazm glir.Hazirda liflrin 20% dn coxunu sintetik liflr tkil edir.
Sintetik
liflr
tbii
v
sni
liflr
nisbtn
mhkm
v
elastikidir.Mikrooqanizimlrin tsirindn paralanirlar,inc,nazik v bzilri
kimyvi reagentlrin tsirin qar davamldr.
Sintetik liflr polimerlrin makromolekul zncirinin trkibin sasn aadak
qrupa blnrlr.
1.Karbozncirli liflr.Makromolekul znciri yalnz karbon atomlarindan ibart
olan polimerlrdn alnan liflr karbozncirli liflr deyilir.
2.Heterozncirli liflr.Makromolekul zncirind karbon atomlarndan baqa
azot, oksigen v.s kimi elementlr olan polimerlrdn alnan liflr
heterozncirli liflr deyilir.