You are on page 1of 14

BANGHAY-ARALIN SA PAGTUTURO NG FILIPINO 4

PANUNURING PAMPANITKAN
IKAAPAT NA MARKAHAN IKAANIM NA LINGGO
I.

PAKSA/MGAKASANAYAN/MGA KAGAMITAN

Paksa

Halimbawang Akda

Pagsusuri sa Nobelang Tagalog sa


Sosyolohikal Na Pananaw
Pusong Walang Pag-ibig Kabanata 22
Ni Roman Reyes
Sipi ng Kabanata 22
Pagtukoy sa kamalayang panlipunan sa
akda
Kritikal na Pagsuri

Mga Kagamitan
:
Kasanayang Pampanitikan :
Kasanayang Pampag-isip :
Halagang Pangkatauhan :

II.

MGA INAASAHANG BUNGA (BAWAT ARAW)


A. Nakapagbabahagi ng sariling
sosyolohikal na inilahad sa akda.

karanasan

sa

mga

suliraning

B. Mga Layuning Pampagtalakay


B.1.

Pagsusuring Panglingwistika
Naipaliliwanag
talinghaga.

B.2.

ang mga pahayag na nagtataglay ng

Pagsusuring Pangnilalaman
Naisa-isa ang mga suliraning panlipunan na inilalahad sa
kabanata.

B.3.

Pagsusuring Pampanitikan
Naiuugnay ang tiyak na bahagi ng akda sa isang tiyak na
lipunan.

C. Natutukoy ang kagandahan at kahinaan ng akda ayon sa sariling


panlasa.
D. Naipaliliwanag ang diwang nais iparating ng nilikhang picture story.

10

III.

PROSESO SA PAGKATUTO
UNANG ARAW
i. Mga Panimulang Gawain
1. Pagganyak : (COLLAGE)
a. Pagpapakita ng ibat ibang larawan na ginupit sa diyaryo (mga
suliranin ng bansa).
b. Pagbibigay ng ideyang nakapaloob sa mga larawan.
c. Pag-uugnay ng mga suliraning pambansa sa mga suliranin sa
tahanan at pamayanan. (Organizational Chart).
Mga Suliranin ng Bansa

Pamayanan
(Lungsod)

Tahanan
Ano sa palagay ninyo, ang ugat ng mga suliraning ito?
d. Pagbabahagi ng sariling karanasan o obserbasyon ng mga
mag-aaral ng suliranin sa tahanan, pamayanan at bansa.
2. Paglalahad
a. Pagpapabasa sa kabanata at pagpapatatala
ng mga
pangyayaring tumatalakay sa suliraning kinakaharap ng tauhan.

PUSONG WALANG PAG-IBIG


(Kabanata XXII)
Ni Roman Reyes
22. Ang Kamaynilaan Noon
Nakaraan pa ang ilang araw at nasakop ng mga Yankee ang pulong
Luzon ng Pilipinas; nagsi-urong sa lalong malayo ang mga kawal Pilipino, at
ayaw pa ring sumuko sa kanila.

11

Ngunit ang mga taong-bayay napilitang magsipagbalik sa kani-kaniyang


tahanang sarili; napilitang napasukob sa watawat ng mga Amerikano, sampung
mga pinuno at kinatawan ng Republikang nagitaw na sumandali, at bago ang
lahat, ang kanilang sinabi, ang mga anak muna at sariling buhay, kung wala
nang pag-iiwasan.
Ang ganyang mga muni-muni at pag-asang may iba pang panahon ang
nakaakit sa kanilang pagbabalik at pagsalilong sa nasabing watawat.
Subalit marami sa taong-bayan ang wala nang dinatnang pamamahay
sapagkat naging abo na nga; marami ng ulila sapagkat namatay ang asawa o
anak na bugtong sa kanilang pagtakbo, at mayroon din namang hindi na
nagkitang magsing-irog, na nagkahiwalay sa pasimula pa lamang ng kanilang
paglakad.
Datapwat higit sa kanila si Loleng, lalong mapait na paghihinagpis ang
linasap nito; ito ang lalong kaawa-awa kung may bahay mang dinatnan,
sapagkat wala pa rin si Enrique na dapat niyang makatulong sa paghanap ng
kanilang anak.
Naipagtanong na rin, kung sa bagay, sa mga kapitbahay niyang
nangaroon na sa kanila kung hindi namataan si Nene, at gayon din si Enrique, sa
mga bayan nilang inabot; ngunit walang naisagot na sukat niyang ikagalak;
sapagkat sila may hindi nagkaroon ng kahit balita.
Saan kaya napasunod ang batang iyon?
Pagkawalang-loob na ama ni Enrique, ang nasabi na lamang ng balana.
Pagkalungkut-lungkot ni Loleng nang pumanhik sa kaniyang bahay!
Bakit ang hagdan niyang itinaas nang bago siya umalis ay nakababa,
nakabukas ang pinto, at nawala ang marami niyang kasangkapan, samakatuwid,
magnanakaw ang nangahas na pumahik.
Ay! Ang mga taong iyo, hindi na nahabag sa akin, ang kaniya na
lamang nasabi, at pagdakay naupo sa isa nilang papag, pagkabukas niya ng
isang dungawang hindi man natinag sa pagkalapat; nagbuntung-hininga uli,
sinapol ang isa niyang palad ang kaniya ring baba, at ang naalaala riy ang
nawawagli niyang anak.
Ang mga taga-Pulong-gubat noon, gaya sa mga nayon nilang kalapit, ay
pawang naguguluhan pa rin sa pag-aayos at pagliligpit ng nagkasabug-sabog
nilang pagkabuhay, at nagsisigayak ang iba upang maghanap sa ibang bayan.

12

Ngunit ano ang iniisip ni Loleng sa kaniyang pagkapangalumbaba? Ang


maging musmos na pagkukuro, at pabayang pumansin sa damdaming taoy
dapat ding makasukat sa dinaramdam ng babaeng iyon, na ang iniisip niyay
kung saan siya magpapatuloy, at kung ano ang kaniyang magiging kabuhayan
kung hindi na sila magkita ng nawawala niyang bunso.
At lalo pa kung gugunitain ng nakatatanaw sa kaniya, na ang bahay
niyang iyon nang siyay binibini, at noong nabubuhay pa ang kaniyang ama, ay
isa na sa pinakamarikit sa nayon ng Pulong-gubat, isa na sa nakadidiwasa, at
naging hantungan na matatamis na pagsuyo ng kabinataang masisigla sa pagibig, at saka ngayoy naging bahay ng ulila sa hindi malamang kung saan naroon
ang kabiyak ng dibdib at bugtong nilang si Nene; naging salat na salat sa
palamuti at pagsinta, at walang naiwan kundi pawang bakas ng mababangis na
lungkot; sinong pusong nalalabi sa nasabing bahay ang hindi malulunod halos sa
kaniyang mga dinaramdam?
Mataas na langit! ang kaniya pang naipatuloy nang makalipas ng ilang
sandali. Isang buwan nang mahigit na nawawalay sa akin ang anak ko, saan ko
kaya makikita? Ay! Ng buhay ko, na napakaaba sa lahat ng babae! Sa lahat
ng nagkaasawa sa balat ng lupa!
At pagkasandali pay pumasok na tila nahihintakutan sa kaniyang silid;
pasubok na anaki may tao roong nagtatago sa kaniya, kumakaba ang dibdib, at
lalo pang napahimutok nang makitang nakabukas din ang kaniyang baul, at wala
na ang damit niyang mahuhusay.
Naku, at pati pala mga damit koy ninakaw ng mga walang-hiya! ang
pamuling nabigkas at sukat ang napadaop-kamay.
Dapwat hindi siya nagtagal sa ganitong anyo, muling nagbuntung-hininga,
pinili ang natirang mabuti-buti, binalot ng madali, nanaog pagkapinid ng pinto, at
lumakad na namang mistulang hibang, na animoy narinig ang tinig ng kaniyang
anak sa dakong malayo, at siya ang tinatawag.
Inang! Saan ka naroon, hindi ko tamaan ang umuwi, hindi mo na ba ako
hinanap? ang waring umalingawngaw sa kaniyang tainga.
At saan ka paroroon? anang mga pinagtagubilinan ng kaniyang bahay.
Hahanapin ko ang anak ko, kahit saan ako makarating, ang malungkot
niyang sagot.

13

Salamat sa dating magagandang loob ni Aling Buro at ni Tomas, at siyay


pinabaunan ng manalapi, nang siyay magpaalam.
At kung saan nga siya nagpatuloy? Bayaan muna siyang maghanap;
sumagila tayo sa istasyon ng perokaril ng bayan ng B. at matyagin natin ang
nagyayari sa kaniya.
Ang perokaril, na nagyayaot parito sa Maynilat Dagupan, na
napasakamay rin ng mga Amerikano, mulang pasimulan ang digmaang hindi pa
natatapos, at kanilang ginamit sa paghahatid-dumapit ng kanilang mga komboy,
ay ipinag-aantay nila ng mga araw na iyon sa bayang nasabi, at naghahatid nang
walang bayad sa balang ibig lumuwas, kung napasasakop sa kanilang watawat.
At matyagin pa natin ang naging pag-uusap ng tenyente ng kawalAmerikano, sa nasabing Estacion, kung sa wikang Tagalog, at ng isang lalaking
kasamahan, nang maraming nagsiharap sa kaniya, babaet lalaki, matandat
bata, at ibig na ngang magsiluwas.
Mabuti ang naisipan ninyo, anang nasabing pinuno. Mabuti at
humiwalay na kayo sa mg kababayan ninyong naghihimagsik; ang pasukob sa
aming watawat ay maliligtas sa pagkabusabos; ang pamahalaan namiy hindi
mapang-aliping gaya ng mga Kastila; kamiy naparito upang iligtas ang mga
bayang walang kalayaan, naintindihan ba ninyo?
Isang ngiting magalang ang itinugon ng lalaking iyon, tandang
napasasalamat sa gayon niyang narinig at mabuting pagkatanggap sa kanila.
Ngunit, ang patuloy ng tenyente, kayo palay tagarito, alinsunod sa
inyo rin, anot luluwas pa kayo ng Maynila? Ayaw na ba ninyong magtira dito sa
bayan ninyong sarili?
Ibig po namin; unang-una po ako, ang sagot kausap, at dinaramdam
ko po nang buong puso, ang ganito naming pag-alis; ngunit hindi pa kami
makatigil sapagkat pinipilit kami ng aming mga kailangan.
Anong mga kailangan ninyo?
Ang pagsunog po ng mga pamamahay namin at pati pa ng kaunti naming
mga pag-aari.
Dito may makapaghahanapbuhay kayo, at wala kayong sukat ikatakot!
Kung sa bagay po; ngunit inaakala kong hindi makasasapat sa
karamihan ng mga anak naming maliliit ang aming kinikita sapagkat nalalaman
din naming ang lahat, mayamat mahirap, ditoy nagdanas ng pagkasunog.

14

Husto rin, kung sa bagay, ang iyong sinabi.


At dahil po rooy mangingibang-bayan na muna kami, samantalang
magulo ang lagay ng digmaan.
Kung gayoy kayo ang masusunod. . .
At siyang pagdating noon ng treng nanggaling sa gawing Dagupan, silay
pinalulang madali, at nagpatuloy na nga sa kanilang pagluwas.
Pagkaaba ng pinaglulanan sa kanila!
Hindi ang kotseng talagang sinasakyan ng mga tao, kundi ang wagol na
panghakot ng buhangin at mga kasangkapang ginagamit sa pag-aayos ng mga
daang perokaril.
At animoy kung ano silang tinutugpa sa laot ng dagat; gayon may inari na
nilang mabuti, at makararating sila agad sa Maynila.
Pagdakay pumatag ng upong tingkayad sa isang piling ang lalaking iyon,
at kung anot ang napag-usapan nila ng tenyente ang napagmunimuni, habang
tumatakbo ang kanilang kinalululanan.
Na, kung ano ang hagibis ng wagol at ang hanging halos makalula sa
kanila, ay siya namang pag-uunahan sa kaniyang isip ng marami niyang
nagugunita.
Ang pagsukob daw sa kanilang watawat ay maliligtas sa pagkabusabos,
ang una niyang naibulong sa sarili, at kaya raw sila naparitoy nang iligtas
lamang nila sa pagkaalipin ang mga bayang walang kalayaan; samakatuwid,
mabuti nga naman; ngunit bakit nila kami nilusob, sa sila palay mabubuti? Kung
wala silang lihim na iniimbot, aling sanhi ang nag-udyok sa kanila sa gayon, at
hindi man nila pinakundanganan ang itinayo naming kasarinlan sa Malolos, sa
kung sila rin ang magliligtas sa aming pagkaalipin?
Tinutop ng isa niyang kamay ang kaniyang noo, at waring hindi niya
maabot isipin ang gayong mga nangyayari. Nakalalampas sila ng ibat ibang
bayan nang wala siyang malay; at nakarating sila sa Maynila.
Malapit nang dumilim nang pumasok ng Murallon ang kanilang tren, at
dito sila nagsilunsad.

15

At pagkuway nagkahiwa-hiwala silang nagkasabay-sabay sa pagluwas na


iyon; kung saan-saan sila nakituloy at nakitulog nang gumabi, at kinabukasay
saka sila nagsihanap ng kani-kanilang matitirhan nang patuluyan.
Oh! Ang Maynila nang mga araw na nasabi.
Walang sulok ng kaniyang mga arabal na di pinasikpan ng kung tagatagasaang mga tao; walang malalaking bahay at maliliit, na di may umupa, at
pawa namang nag-apat na ibayo halos ang pagkamahal ng bayad.
Ang dating aapatit lilimang pisoy naging lalabin-limahin at dalawampung
walang tawad; ang lalabindalawahiy naging mahigit pang tatlumpu, at ang mga
ganitoy daang piso naman ang iuupa ng ibig tumahan.
Kay papalad pala ng mga may paupahang bahay kung ganitong
naghihimagsik ang bayan nilang sarili, sa pag-usig ng ikalalaya, ang laging
naipapakli tuloy na kahit sino sa bala niyang makausap.
At tayong mahihirap ang napipiyapis at nabibigti halos ng kanilang
pagkakapalad, anang iba namang kanilang mapagsabihan.
Mga walang-awa!
At hindi lamang ang lahat ng iyan ang lalong ipinagdamdam ng kanilang
loob; hindi lamang ang pagtitiis sa kamahalan ng lahat nilang binibili, at hindi rin
ang kasungitan pa ng maraming may-ari ng tinitirhan nilang bahay, na
pagdakay susi nito ang hinihingi, pagdating ng araw ng pagsingil, at di sila
makabayad; kundi ang bagong kautusan noon, na pagtugtog ng ikaanim sa
hapoy wala nang makalalakad sa lansangan; wala nang makalalampas ng
pinto, kahit ano ang kailangan sa labas.
Ito ang lalong napakahigpit! Ito ang imilag tayo sa baga, at sa ningas
tayo sumugba! Naghimagsik tayot nang tayoy makalaya, at lalong pagkapiit
ang ating inabot! ang naging daingan naman saan man makimatyag nang mga
araw na iyon.
Ngunit hindi nagtagal ang gayong utos; nabago ring madali nang
makalipas ang ilang buwan; maging magdamagan mang lumakad ang kahit
sinoy hindi na pinansin ng mga pinuno; pinalaya ang lahat sa kanilang mga
kilos; nakahinga silang mabuti sa gayong pagkainis, at sampung mga
pahayagay nakapagsiwalat ng makabayang damdamin at ng linalayong
ikabubuti ng mga mamamayan.

16

B. Pangkatang Gawain
Pangkat I : Bubble Map
Pagtukoy sa mga suliraning napapaloob sa mga pangyayaring
inilahad sa kabanata.

Suliranin

Suliranin

Suliranin
Pangyayar
i

Suliranin

Pangkat II at III : Inside-Outside Click


Pagpapalitan ng opinion sa epekto ng mga suliranin sa mga
Pilipino. (Ang mga mag-aaral sa labas ng bilog ay
makipagpalitan ng opinion sa mga mag-aaral sa loob ng bilog
na nakaharap sa kanila. Ang mga mag-aaral na nasa labas ng
bilog ang iikot upang humarap sa bagong kapareha na nasa
loob ng bilog).
Pangkat IV : Fan-Fact Analyzer
Pagbubuod ng mga pinag-uusapan ng bawat pangkat.

17

MGA SULIRANIN

Sanhi

Epekto

C. Pag-uulat ng bawat pangkat.


D. Pagkuha ng feedback ng mga nakinig.
E. Pagbubuo ng sintesis (LAP) List Alternative and Possibilities.
1. Anu-anong suliranin ang patuloy na nagpapahirap sa maraming
Pilipino? Bakit?
2. Magtala ng mga possible at alternatibong solusyon sa suliranin.
IKALAWANG ARAW
PAGTALAKAY SA PAKSA
A. Panimulang Gawain
1. Pagganyak
a. Pagtatalo (Linkage)
Sang-ayon ba kayo na maging estado ng Amerika ang
Pilipinas? Bakit?

2. Pangkatang Gawain

18

Pangkat 1 : Pagsusuring Panglingwistika


a. Pagpapapili ng pahayag na ginamit sa akda na nagtataglay ng
talinghaga.
b. Pagpapaliwanag ng kahulugan ng bawat talinghaga.
c. Pag-aangkop sa mga talinghaga sa aktwal na pangyayari sa
lipunan.
Pangkat 2 : Pagsusuring Pangnilalaman
a. Pagtukoy sa mga pangyayari sa kabanata na nagpapakita ng
suliraning panlipunan.

Suliraning
Panlipunan

Pangyayari

Pangyayari

Pangyayari

Pangkat 3 : Pagpapatunay ng katotohanan ng mga pangyayari


batay na rin sa sariling karanasan.
Pangkat 4 : Pagsusuring Pangnilalaman
a. Pagsasadula ng bahagi ng kabanata na nagpapakita ng
diskriminasyon ng tao.
Pangkat 5 : The Correspondents
a. Paglalahad ng mga negatibong ibinubunga ng kawalang pagunlad ng isang tao sa sariling bayan.
b. Pagpapakita ng Videoclips ng ibat
kahirapan.

ibang mukha ng

Pangkat 6 : Panel Discussion W/ Audience Participation


Anong bahagi sa kabanata ang nagbukas ng inyong kamalayan
sa tunay na suliraning kinakaharap ng lipunan?
3. Pag-uulat ng bawat pangkat.

19

4. Pagbibigay ng feedback ng mga nakinig.


5. Pagbuo ng sintesis
Ibigay ang mga pantulong na kaisipan mula sa pangunahing kaisipan
na ginagamit ang sumusunod na dayalogo.

Pangunahing Kaisipan

Pantulong

IV.

1.

Pantulong

Pantulong

EVALWASYON
PAGPAPAHALAGA SA AKDANG TINALAKAY
IKATLONG ARAW

Panimulang Gawain
2. Sabayang pagpapaawit ng Bayan Ko.
a. Ano ang mensahe ng awit?
b. Iugnay sa kabanatang ating tinalakay.
3. Pangkatang Gawain
a. Pagpapakita ng Pakikisangkot
Pangkat 1 : Punto de Vista. Pag-uusapan ng mga panauhin at ng
host kung paano mailalarawan ang lipunan batay sa
naging karanasan ng tauhan (Loleng) at kung bakit
naging ugali na ng mga Pilipino ang maging
mapagsamantala.
Pangkat 2 : T Chart. Pagtukoy sa kagandahan at kahinaan ng
akda ayon sa sariling panlasa ng bumasa.
Kagandahan

Hahinaan
20

c. Pangkat 3 : Pagpapakita ng Paghahambing


COMPARE AND CONTRAST CHART
Pusong Walang
Pag-ibig

Kaugnay na Akda

Tauhan
Aral
Paksa
Mensahe
Kaisipan
d. Pagpapakita ng Pagtataya
Pangkat 4 : Roundrobin. Pagbabahaginan ng nagging epekto ng
kabanata sa sarili, sa isip at damdamin. Pagtukoy sa
bahagi ng katauhan na nasaling ng may-akda.
Pagtukoy sa nais kamtin matapos mabatid ang
katotohanang tinalakay sa kabanata at bakit.
4. Pag-uulat ng bawat pangkat.
5. Pagbibigay ng feedback ng mga mag-aaral.
6. Pagbubuod ng napag-usapan upang makabuo ng kaisipang
pangklase.
Bilang bahagi ng lipunang ating ginagalawan, anu-ano ang mga bagay
na maaari nating maiambag para sa kagalingan ng bayan?

V.

PAGPAPALAWAK NG KARANASAN
PAGLIKHA

21

IKAAPAT NA ARAW
1. Panimulang Gawain
a. Buuin ang larawan sa pamamagitan ng pagsunod sa bilang.
(Gumawa ng larawan ng baril. Mabubuo ito sa pamamagitan ng
pagdugtung-dugtong ng mga bilang.)
8.

9.

10.

11.

12.

13. 14. 15. 16.

17. 18. 19.

20.

6.

21.

5.

22.

4.

40.

23.

3.

41.

39.

2.

42.

38.

43.

37.

1.

24.
29.

28.

27.

26.

25.

44.
47.

46.

45

b. Anong larawan ang nabuo? Anong konsepto ang nabuo sa inyong


isipan ng larawan? Ano ang maaaring ibunga sa tunay na buhay ng
larawan?
2. Pagpapangkat sa Klase.
Mula sa konseptong napag-usapan, hahatiin ang klase sa
pangkat. Padodrowingin ang mga mag-aaral. Pabubuuin sila ng
kwento mula sa larawan. Ang picture story ay batay sa mga tiyak na
pamantayan.
a. hindi bababa sa lima ang bilang ng larawan.
b. may kaisahan sa mensahe ang ipnapakita sa larawan.
c. magkakaugnay ang mga talata na gagawin sa bawat larawan.

Ang picture story ay batay sa mga sumusunod na sitwasyon :

22

Pangkat 1 : Karahasan na maaaring maganap/nagaganap sa


tahanan.
Pangkat 2 : Karahasan na maaaring maganap/nagaganap sa
pamayanan/barangay.
Pangkat 3 : Karahasan na maaaring maganap/nagaganap sa
bansa.
Pangkat 4 : Karahasan na maaaring maganap/nagaganap sa
buong mundo.
3. Pagpapakita ng larawan ng bawat pangkat.
4. Pagkuha ng feedback sa mga mag-aaral.
5. Pagbibigay ng karagdagang input ng guro.
6. Pagpapatuloy ng pagsulat bilang gawaing-bahay.
VI.

PAGPAPAHALAGA SA ISINULAT
IKALIMANG ARAW
1. Panimulang Gawain
a. Pagpapakita ng ilang piling mag-aaral ng ibat ibang sitwasyon ng
karahasan sa lipunan sa pamamagitan ng TABLEAU.
b. Mula sa nakitang TABLEAU ay bubuo ng kwento ang mga magaaral.
2. Paglalahad at pagpapaliwanag ng lider ng bawat pangkat sa
nabuong picture story.
3. Pagsusuri ng isang pangkat sa gawa ng kapwa pangkat.
4. Pagbibigay ng feedback sa klase ng pangkat na nagsuri.
5. Pagkuha ng feedback sa mga nakinig.
6. Pagbibigay ng faynal na input ng guro tungkol sa paksa ng buong
sesyon.

23