Вы находитесь на странице: 1из 8

~?

(N1

(:EVRiMLER

lsi] verim

Carnot Cevrimi

1-2

Tersinir sabit sicakhkta genislerne r T ,=,abit) (Sisteme dl~ kaynaktan lSI gecisi (q,i Tersinir adyabatik genisleme

Tersinir sabit sicaklrkta sikisnrma (Ti=sabit) (Sistemden dis ortarna lSI gecis: (q)

Tersinir adyabatik srkrstrrma

2-3 3-4

4 - 1

\V net

\1' '''net

m

11 th .Camo: = 1

Stirling Cevrimi

2 Tersinir sabit sicakhkta genislerne (TH=sabit) llth,Slirling = 1-

2 3 Sabit hacimde (v=sabit) rejenerasyon (araci akiskandan rejen. lSI gecisi) Til

3 - 4 Tersinir sabit sicakhkta srkrsnrma (TL=sabit)

4 - 1 Sabit hacirnde (v=sabit) rejenerasyon (rejeneratorden araci akiskana lSI gecisi)

Ericsson Cevrimi

2 2 3 3-4 4 1

Tersinir sabit sicakhkta genislerne (TH=sabit) 11

I I th .Ericsson

Sabit basrncta (P=sabit) rejenerasyon (araci akiskandan rejen. lSI gecisi)

Tersinir sabit sicakhkta sikrstrrrna (Ti. =sabit)

Sabit basincta (P=sabit) rejenerasyon (rejeneratorden araci akiskana lSI gecisi)

Bash ideal Brayton (Gaz) Cevrimi Og

WOe!

0,

Soguk hava standard I kabulune gore isil verim

1

11th = 1

h=l r k p

Gercek Brayton cevriminde kornpresor ve tiirbin adyabatik verimleri

\V h.-h

11 =_-"-::::: -, 1

'IK -

\V h:-hl

Rejeneratdrlil Brayton Cevrimi

w h.-h

11,=-::::: " -l

W, h , -h,js

1-2 2-3 3-4 4-1

Kornpresorde izentropik stkisnrma Sisterne sabit basincta lSI gecisi Turbinde izentropik genislerne Cevreye sabit basmcta lSI gecisi

Verilen ve alman isilar-isler

Qg=m(h,-h2) WK =m(h: -hI)

Q, = mth , - hi) Wr = mih, - h ,)

Isil Verim W n. = Qr~el

Wnel = Wr

Geri i~ oraru

r· gl

Rejenerator etkinlig:

q 115-112

E = _::_:::_;__

g rej.maks

Soguk hava standard I kabulleri alnnda ideal rej. Brayton cevrirninin ISJi verirni

'1" +[ ~:}c

vs.;

Ara Sogutmah-Ara Isrtmah Rejeneratdrlii Brayton Cevrirni

ideal AS-AI RB(" a~agldaki hal degisimlerinden meydanagelmektedir.

J - 2 2-3 3-4 4 -5 5 6

P2 basmcina izentropik sikrsnrma Sabit basmcta ara sogutma

P, baSII1C!l1a izentropik srkistrrrna Rejenerasyon

Sabit basrncta rsuma

6 - 7 Izentropik turbinde genisleme

7 - 8 Sabit basmcra ara rsitma

8 9 Izentropik ttirbinde genislerne

9 - 10 Rejenerasyon

[0 - 1 Sabit basincta sogutrna

iki kaderneli sikistmnada kompresore verilecek en az is ve iki kademeli genislemede turbinden ahnacak en fazla i~ basmc oranlan esit oldugu zaman gerceklesir.Buna gore;

Rejeneramr

Basrnc oranlar:

Ideal Rankine (Buhar) Cevrinri

WI'

Pompa

ideal Ara Isitmah Rankine Cevrimi

Kazan

\Vnd

__....

ideal Rankine cevrim]

1 - 2 Pornpayla izentropik s.kisnrma

2 - 3 Kazanda sabit basincta isitrna

3 - 4 Turbinde izentropik genlesme

4 - 1 Y ogusturucuda sabit basmcta sogutma

Pompa Kazan

W p = h 2 - h, = v(P2 - PI) qo=h1-h,

- . -

TUrbin \V T = h 3 - h 4

Yogusturucu q, = h ~ - h.

Yogususturucu cikismda akiskan dOY111U~ sivrdir: 1'1= Vr

Gercek Rankine cevrirninde Pompa ve Turbin adyabatik verimleri

w h , - h

__ s:::::::: _CI !

lh

\V h 1 - h J

11 T = - == ___;._--

W s h.1- h J,

w

YBT dell cikan buhar tekrar kazanda sabit basincta rsrtilarak ABT ne gonderilir.Araci akiskana iki yerde lSI verilir, akiskandan iki yerde de is uretilir.

Kazanda veri len rsilar:

qg =qbirinciJ +qa,a =(h3 -h:)+(hs -h..) Tiirbinden alman isler:

W T == W YilT + WIlli = (h, - h -l ) + (h j - h (, )

Qg = mqg \/...11 = mWT WI' = mw ,

Turbinden aynlan bir miktar buhar (6 nokrasi i ile yogusturucudan crk an do:- mus su (1 noktasn pornpayla am buhar basincma basilarak (2 noktasi) sabit basmcta

ABS! da kartsir ve do_r/l11/'j SII olarak ctkar (3 noktasr). Burada y turbinden aynlan buhar miktandir.

Ideal Ara Buhar Almali Rankine Cevrirni Acik Beslerne Suyu Isrncrh

Kazan

~LIrbinde alinan is \V T. = (h. - h ) + (1- y )(h 6 h'1-) ItJ~'

POl1~;;alardaverilen isler \\" = (] y)w P.I + W Pll

W P.1l = 1': (p~ - p~)

In6

Turbinden ayrilan buhar oram Y = -.-

ms

BSldaenerjibilanyosu IrTIghg = 2.:111,h,

Kapah Besleme Suyu Isincrh 6

,

vJ

TUrbinden aynlan bir mikrar buhar (7 noktasi) ile yogusturucudan cikan doyrnus Sll (1 noktasi) pornpayla (Pompa I) Kazan basmcina basilarak (2 noktasi) KBSI

w., da kansma olmaksrzin lSI alisverisinde bulunur. Ara ~buhar doymus su olarak cikar (3 noktasi). Daha sonra arabuhar Pompa II ile Kazan basmcma basihr (4 noktasi) ve yogusturucudan gelen akiskan ile karistmhr.

Kazan

Tiirbinde alman is wT =(h6 -h7)+(1-y)(h7 -h8)

Pornpalarda veri len isler \\ P = (1- y)w PI + Y W PI!

W P.I = VI (P2 - p] ) W P.ll = V3 (P~ - P1)

rTI7

Y =-;--

016

Kazanda veri len lSI

qg=h6-h,

q, =(1-y)(h8-hl)

Yogusturucuda cekilen lSI

Pompa Il

Pompa I

TUrbinden ayrrlan buhar oram

Birlesik Isi-Guc Uretimi

4

Hem elektrik enerji hem de lSI ihtiyacmda kullaruhr. Basmc dusurucuden gelen akis ile turbinden aynlan buhann basrnc: ayrudir. Basinc dusurucude ental pi sabitrir. Proses 151tlCI

\\e, crkismda akiskan dOYII/II}' sudur (10 noktasi). __..

Enerjiden yararlanrna oram

= Uretilen net gU<; + proses ISISI = \\1""" + Q p = I _ Q.' , Ey

girilen toplam lSI Q" Q g

Kazan

Proses ISISI

Basinc Dil~lirnCli Vana

<)

Cevrirne veri len lSI Cevrimden aulan lSI

Q ,t = rTI 3 (h ~ - h .) Q, =n1g(hs hi)

Qf' li19h9 +rn7h- -rnlohlo

Pompa II

Turbinden ahnan guc

WT =(rTI~ -li1))(h(, h7)+ms(h

Pompa I

TERMODiNAlVliK 6ZELiK BAGINTILARI

Kismi Tilrevle iigili bagmtilar

dz = Mdx + Ndy

( az \

M= .-)

~ dx \

aJ, N=

dy

( aN j\ = d~Z l ax \ ayax

al'v1 \) dy .x

r.aN)·

ax )

Karsihkhhk bagmtlsl

rax) r dZ) -1

az y ax y

veya

[ax) = 1

az) (az / ax) y

Cevrimsel bagrnn

( ~ 1 ax) = (ax 1

\ ax ))' ay z 1 ay x

veya

Gibbs denklemleri

du = Tds - Pdv dh = Tds + vdP

da = -sdT - Pdv (a; Helmholtz fonksiyonu) dg = -sdT + vdP (g; Gibbs fonksiyonu)

Maxwell bagmnlan

Basit siktsnnlabilir bir sistemin baginn Ian verir.

r~:l-{~:l

r~;l =r~:l

P, v, T ve s ozelliklerinin kuni tilrevleri arasindaki iliskileri Maxwell

Clapeyron Denklemi

Clapeyron denklerni, sadece P, v ve T degerleri bilindiginde, faz degisimi sirasin daki entalpi degisirninin hesaplanrnasuu saglar.

Sg - Sf = ( _9P ) (v g - vf )

\ dT doyrna

Clapeyron-Clausius denklemi

Dusuk basinclarda gerceklesen slvlbuhar ve kat: buhar faz degisirnleri icin Clapeyron denk lerni yaklasikolarak asagidaki $ekli alrr.

BLI denklern doyma basmcimn sicakhkla degi$imini gosterir.

Basit sikisnnlabilir birsistcmin ic enerji, entalpi ve entropi degisimleri, sadece basinc, ozgul hacim,slcakld-: ve ozgUI isilarla ifade edilebilir:

1-) i~ enerji degi~imleri: u=f'(T,»)

l -P ldv !

J

II-) Eutalpi degisirnleri: h=f(T,P)

veya

111-) Entropi degisimleri

h l'raP)

S2-SI=JcvdT+J-_- dv

TI T II. dT I

IV-) OzgiillSllann farki (ep - c.)

veya

B = _!_r~ 'J

v ar

p

a

1 r dV)

v dP T

/

f3 hacimsel genisleyebilirlik ve a izotermal sikrstmlabilirlik olmak uzere ozgul 151 farklan (Mayer bagmnsr)

vTB2

c.=-I a

Ozgu] lSI farklan (c--c.) mukernmel gazlar icin genel gaz sabiti R ye esittir. Srkistrnlamayan maddeler icin ise sifirdrr.

Joule-Thomson katsayisi: bir kisilma islerni (h=sabit) sirasmda akiskamn srcakhgmin nasrl degistigini belirler ve asagidaki gibi tarumlamr:

~t < 0 srcaklik artar

~l = 0 sicakhk sabit kalir u > 0 sicakhk azahr

Gercek (reel) gazlann ental pi, it; enerji ve cnrropi degi~imlcri

Gercek gazlann ic enerji, entalpi ve entropi degisimleri, genellestirilrnis entalpi ve entropi sapma diyagramlari kullaru larak hassas olarak hesaplanabilir.

-- T

ZII cntulpi. Zs entropi sapma carpuu olup PR=P/Pkr ve TI<=T/Tkr icin gel1ellc~tirill11i:;; entalpi ve entropi sapma

diyagrarnlanndan. (h 2 hive (S2 - SI )idd degerleri ise rnukernmel gaz tablolanndan okunur.

GAZ KARI~[\ILARI

Gaz karrsrmlarrmn mol ve kiitle oranlari

Bir madden in kiitlesi. maddenin mol miktan 11 ve mol kutlesi IvI ile,

m=nM [kg)

seklinde ifade edilebilir.

m

"

I.Ym;=l

;=1

Kurle Ora111:

\' .

,," Illl

-:

m='t'm LI

;=1

n

N

I. Yn; = 1

;=1

Mol Orarn:

Y ni

i=l

'i

Mol kiitlesi: M = m = "y M

L..t III J

n

;=1

1

veya M = -,,""I--

I. Ymi

;=1 M;

[kg/kmolJ

Gaz Sabiti: R = Ru M

veya R

[kJ / kg.K]

Gaz karismnnm P-y- T davramslarr

N

Dalton' un toplanan basmclar yasasi: P = I. Pi (T, V)

i=l

Mukernmel gazlar icin tam, gercek gazlar icin yaklasik

N

Amagat' 111 toplanan basmclar yasasr: V = LVi CT, P)

i=l

Miikemmel gaz karrsrmlart

Pi V; n,

P=V=-~=Yni

M; Yn; M

M

v,

Yn; = Ym; M.

1

Cercek gaz kartsrmlart

Z sikrstmlabilme carparu olmak uzere; PV = ZnRuT i\.

Kansanlann srkisunlabilme carparu: Z LY ni Z;

'i

Sank i kritik basinc: P = 't' Y P

'r cr .L..,; 111 cr.J

;=1

"

Sanki kritik sicakhk: T= 't' Y .T .

c • cr .L..,; III cr.:

;=1

Miikemmel ve Gercek Gaz Karrsrmla ruun Ozellikleri

B ir gaz kal'I~I!1l1111 n yaygin ozell ikleri. genell i kle her kansamn katkisuu top layarak bulunabi I ir. Kansim III yegin ozellikleri ise karrsanlann kut!e ve 11101 oranlaruu kullanarak ortalarna almayi gereki irir.

N N

U="U="mu

, L....t .! ..i...J I !

1=1

N

I.n,l1;

i-::;:;;i

(kJ)

" -, '<

H = V H,' = ') m h :'; \' 11 hi (kJ)

LJ .:....i" £....J'

" -, "

S = ~ S = )' rn.s = )' n. s, (kJ I K)

Ll £-i 11 k.,J1

1::::1 i-=l i=!

"

Ll-"V II - LJmi i

"

ve IT = " V ' IT (kl I k.£ veva kJ I krnol)

L ... ' III I -)

i"1

"

ve h = L Y ni hi (kJ I kg veya kJ I kmol)

,,<

h LYIll,hi

i=1 '\

S = LYmiSi ;=1

"

ve S LYniS; [(kJ/kg.K) veya kJ/(kmoI.K)]

N

C, = L YmiC"i i=1

N

Cp = LYntiCpj

ve

N

C, = L Y ni c., (kJ/kgK) veya (k.l/kmol K)

i=1

ve

N

Cp = L Yn; Cpi (kJ/kgK) veya (kJ/kmoIK)

Mukeminel Gas: Kansnmnda entropi degisimi (P; = Y ni P) olrnak tlzere:

o 0 Pi.2 T , P 0 [ ]

~Si =si.2-si,I-Riln- :::::Cp,ln-I-- -Rln~ kJ/(kg.K)

r.. Ti.J' PiJ

'T' 11 '

::::: Cp,ln-'--

Ti,1

Pi.! = Y ni.IPI

dh i T ds, + Vi dP

R In h2 rkJ l(kmoI.K)]

u PI

"

Burada

Gercek gaz kartsmttarr:

YUKSEK HIZLI AKISIN TERVIODiNAMici

Durma entalpisi veya top lam entalpi h,

y2 h =h+-

o :2

Sabit ozgU I rsrlan olan mukemrnel bir gazm sicakhg:

y2

To = T+--

2CI'

BlI sicakhk, mukemmel gaz adyabatik olarak durrna haline getirikliginde erisecegi srcakhktir.

[kJ/kg]

Mukeuunel bir gazm (izentropik) durma ozellikleriyle statik ozellikleri arasrndaki iliskilerin bagrnnlarr:

2

Durrna entalpisi kullaruldigi zaman bir giri~ ve bir cikislr, surekli akish acik sisrern icin enerjinin korunurnu

cienklemi , t/ :;:. p «,' 1/ 1 (

q \V =(h,,2 hol)+g(Z2 -ZI) '" ~ g)

Burada h02 hOI' srrasiyla 1 ve 2 hallerindeki durrna entalpileridir. /):0. T J, .

(/ ;(;(

Sonsuz kilcukhlkteki bir basinc dalgasrnm bir ortarndaki yayilrna luz: ses luz: ve sonik luzdrr. Ses luz: a~agldakj sekilde hesaplamr,

oP

C2=

Jp

Mukernrnel gazlar icin bu bagmn;

,---

C = ..JkRT

biciminde yaztlabilir.

Mach sa~ lSI: akiskamn gercek h1Z1l111l, ay111 sartlarda hesaplanan ses luzrna oramdrr.

M=l ses luzinda ;\1»1 hipersonik

M V
M<l ses alti M=] transonik
C
M>l ses iistii Kesit alarumn akis yonunde daraldigr lilleler, yakmsak luleler diye bilinir. Kesit alamrun once daraldigi sonra genisledigi luleler yakmsak-iraksak luleler diye adlandinhr. AkI~ alanmm en kticuk degeri aldrg: kesit bogaz ad 111 I ahr. Akiskarun yakmsak bir lulede erisebilecegi en yuksek luz ses hizrdrr. Akiskam ses ustu hrzlara ivmelendirmek ancak yakmsak-iraksak ltilelerde saglanabilir. TUm yakmsak-iraksak lulelerde akiskarun bogazdaki hIZ! ses hrzidrr.

Sabit ozgul isilan olan mukernmel gazlar icin durma ozelliklerinin statik ozelliklere oraru, Mach sayrsr, la ifade edilir.

P [. r k ~ 11 ; jX-I

_0 = 1+ -- M-

P \ 2 ) "

M= 1 oldugu zaman, statik ozelliklerin durma ozelliklerine oranlan kritik oranlar diye adlandmlir ve yildiz ussu ile gosterilir.

T 2

Lule ve yayrcilann gercek ve izentropik halleri adyabatik verimler ile ifade edilebilir.

V;/

/2 hol-h2

Lule verimi l1L = -,- = ___:'-'--___:=-

Ve25/ h02-h25

12

Yayrci verirni 11 y = ,6"h 5 = h 025 hi
vVz hOI hi