Вы находитесь на странице: 1из 11

Određenje

VIKTIMOLOGIJE
Viktimologija je kriminološka
disciplina koja proučava žrtve ljudskih
radnji koje se mogu pripisati krivici
učinioca, a koje su u krivičnom
zakonodavstvu predviđene kao krivična
dela ili su u međunarodnim aktima o
ljudskim pravima određene kao teška
kršenja fundamentalnih prava čoveka
Određenje
KRIMINALISTIČKE
VIKTIMOLOGIJE
Kriminalistička viktimologija je
poddisciplina viktimologije koja izučava
obeležja i efekte kriminalne
viktimizacije sa prevashodnim ciljem
da pruži doprinos kriminalističkim
istragama i unapredi saznanja od
značaja za zaštitu žrtava u
pretkrivičnom i krivičnom postupku
CILJ I ZADACI VIKTIMOLOGIJE

Osnovni cilj: dolaženje do takvih naučnih saznanja o


faktorima viktimizacije koja se mogu upotrebiti kao osnov
za izgradnju efikasnih preventivnih mera
Pored toga, njen cilj jeste i dolaženje do što potpunijih
saznanja o posledicama viktimizacije i problema sa kojima
se žrtve suočavaju nakon izvršenog krivičnog dela
 
Zadaci viktimologije jesu:
 Izučavanje pojavnih obeležja viktimizacije, njenih
posledica i reagovanja pojedinca i društva na viktimizaciju
(merenje obima i efekata viktimizacije, identifikovanje
problema sa kojima se žrtve suočavaju i izučavanje
društvenog reagovanja na žrtve i viktimizaciju);
 Utvrđivanje faktora viktimizacije;
 Stvaranje sistema mera za redukovanje (primarne i
sekundarne) viktimizacije
OSNOVNI CILJ I ZADACI
KRIMINALISTIČKE VIKTIMOLOGIJE
Osnovni cilj: dolaženje do naučnih saznanja koja će unaprediti:
- efikasnost kriminalističkih istraga
- zaštitu žrtava u pretkrivičnom i krivičnom postupku

Zadaci kriminalističke viktimologije jesu:

 Utvrđivanje faktora koji utiču na odluku žrtve da prijavi zločin i


sarađuje sa organima formalne kontrole kriminaliteta;
 Utvrđivanje faktora reviktimizacije, kao i faktora sekundarne
viktimizacije žrtava u pretkrivičnom i krivičnom postupku;
 Stvaranje sistema mera za redukovanje reviktimizacije i sekundarne
viktimizacije u pretkrivičnom i krivičnom postupku
POJAM ŽRTVE
 Pojam žrtve u užem smislu obuhvata lica čija su
dobra ili prava neposredno povređena ili ugrožena
izvršenjem krivičnog dela, odnosno kršenjem
međunarodno priznatih normi o ljudskim pravima

 Shvaćen u širem smislu, pojam žrtve bi obuhvatio


lica i druge subjekte (socijalne grupe, kolektive,
društvo) čija su dobra ili prava neposredno ili posredno
povređena ili ugrožena izvršenjem krivičnog dela ili
drugih kažnjivih radnji, odnosno kršenjem
međunarodno priznatih normi o ljudskim pravima
Direktne i indirektne žrtve

Pod pojmom direktne ili primarne žrtve


podrazumeva se lice koje je neposredno iskusilo
viktimizaciju, odnosno pretrpelo krivično delo i
njegove posledice

Indirektne ili sekundarne žrtve uključuju lica


iz bližeg okruženja direktne žrtve (npr. članovi
porodice i dr.) koja emocionalno pate ili trpe
finansijske posledice krivičnog dela, iako nisu
bile neposredno izložene viktimizaciji
VIKTIMIZACIJA
 Najopštije, viktimizacija podrazumeva stradanje, odnosno proces postajanja
žrtvom. Žrtva krivičnog dela je izložena stradanju kroz događaje i procese koji se
označavaju pojmovima primarne i sekundarne viktimizacije

 Primarna viktimizacija obuhvata proces i posledice samog traumatičnog događaja,


odnosno stradanja žrtve koje neposredno proističe iz radnje izvršenja krivičnog
dela

 Sekundarna viktimizacija podrazumeva pooštravanje posledica primarne


viktimizacije putem neodgovarajućeg reagovanja pre svega predstavnika organa
formalne kontrole kriminaliteta, ali i drugih subjekata koji neposredno ili posredno
dolaze u kontakt sa žrtvom krivičnog dela. Sekundarnoj viktimizaciji su naročito
podložne određene kategorije lica koja su, zbog svog uzrasta, psihičkih i fizičkih
obeležja ili karaktera viktimizacije, osobito ranjiva

 U literaturi se govori i o tzv. tercijarnoj viktimizaciji koja označava trajnu


obeleženost osobe ulogom žrtve određenog zločina. Često, radi se o trajnom
diskriminisanju ili odbacivanju žrtve (npr. žene silovane od neprijateljskih vojnika ili
žrtve trgovine ljudima) od sredine u kojoj živi, što po pravilu izaziva izuzetno teške
posledice po nju
RIZIK VIKTIMIZACIJE

Rizik viktimizacije predstavlja verovatnoću


stradanja od određenog kriminalnog
ponašanja. On je rezultat delovanja različitih
unutrašnjih i spoljašnjih faktora i kao takav,
nije ravnomerno raspoređen u populaciji

Činioci koji određuju stepen rizika viktimizacije


uključuju:
 lična obeležja, odnosno viktimogene predispozicije
(o kojima će biti reči u nastavku) i
 situacione okolnosti (npr. prisustvo vatrenog oružja,
slaba osvetljenost itd.)
VIKTIMOGENE

PREDISPOZICIJE
Viktimogene predispozicije predstavljaju obeležja nekog
subjekta koja čine da on bude trajno ili privremeno podložniji
viktimizaciji određenim tipom kriminalnog ponašanja

 Prema poreklu, viktimogene predispozicije se mogu podeliti


na:
 urođene (različita biološka obeležja, npr. pol, konstitucija, urođeni
mentalni deficiti, različiti tipovi invaliditeta itd.) i
 stečene (npr. različita bihevioralna i socijalna obeležja)
  
 Prema trajnosti, viktimogene predispozicije se dele na:
 trajne (npr. pol, mentalna zaostalost i dr.) i
 privremene (npr. zanimanje, uzrast, privremeni duševni poremećaji i
dr.).
VIKTIMITET

 Viktimitet - ukupnost kriminalnih


viktimizacija na određenom prostoru i u
datom vremenskom periodu
Ovaj pojam je pandan pojmu kriminalitet koji označava
ukupnost izvršenih zločina (krivičnih dela)

Po pravilu, organima formalne socijalne kontrole je


poznat samo jedan (manji) deo viktimiteta odnosno
izvršenih kriminalnih viktimizacija