Вы находитесь на странице: 1из 13

SADRŽAJ

UVOD.............................................................................................................. 1

1. POJAM I PREDMET PREKRŠAJNOG PRAVA................................. 2


1.1. Pojam prekršaja......................................................................................... 2
1.2. Pojam prekršajnog prava.......................................................................... 6

2. VRSTE PREKRŠAJNOG PRAVA.......................................................... 7

3. ODNOS PREKRŠAJNOG PRAVA SA DRUGI GRANAMA


PRAVA........................................................................................................... 8
3.1. Odnos prekršajnog i ustavnog prava........................................................ 8
3.2. Odnos prekršajnog i upravnog prava........................................................ 8
3.3. Odnos prekršajnog i krivičnog prava........................................................ 9
3.4. Odnos prekršajnog i privredno prestupnog prava..................................... 10

ZAKLJUČAK................................................................................................ 11

LITERATURA............................................................................................... 12
UVOD

Tema ovog seminarskog rada je „Pojam, predmet i vrste prekršajnog prava“ iz predmeta
„Prekršajno pravo“. Ovaj rad je sastavljen iz tri dijela i raspoređen na 12 stranica.

Prvi dio se odnosi na pojam prekršaja i pojam prekršajnog prava. Prekršaji predstavljaju
kršenje javnog poretka ili pravila o ekonomskom i finansijskom poslovanju za koje su
zakonom ili drugim propisom određena obilježja i propisane sankcije.

Prekršajno pravo možemo definisati kao skup pravnih propisa kojima se određuju prekršaji,
uslovi za prekršajnu odgovornost, prekršajne sankcije, kao i uslovi za njihovo propisivanje i
izricanje, zatim prekršajni postupak i izvršni postupak.

Drugi dio se odnosi na vrste prekršajnog prava. Postoje tri vrste ovog pravai to: materijalno
prekršajno pravo, procesno prekršajno pravo, izvršno prekršajno pravo.

Treći dio je povećen odnosu prekršajnog prava prema drugim granama prava, kao što su:
ustavno pravo, upravno pravo, krivčno pravo i privredno prestupno pravo.

2
1. POJAM I PREDMET PREKRŠAJNOG PRAVA

Prekršaj je kažnjivo djelo ili delikt koji se pojavio znatno kasnije od krivičnih djela i od njih
je lakši, bar po nekim osnovama.

Kada je organizovano društvo doseglo nivo na kome je nastupila i ekonomska ekspanzija,


pojavila se potreba za kažnjavanjem negativnih ponašanja koja nisu zaštićena kaznenim
zakonom, a kojima se neosporno remeti javni poredak, društvena disciplina i prosperitet
samog društva.

Prekršaji predstavljaju kršenje javnog poretka ili pravila o ekonomskom i finansijskom


poslovanju za koje su zakonom ili drugim propisom određena obilježja i propisane sankcije.

Kao oblik kažnjigov postupanja, prekršaj je u teoriji definisan kao društveno štetno,
protivpravno i skriveljeno postupanje koje je usmjereno protiv javnih interesa društva ili
protiv javnog poretka.

Definicijom prekšajnog prava je određen sam predmet prekršajnog prava čija se sadržina
nalazi u odredbama materijalnog PP, prekršajnom postupku i postupku izvršenja odluka
prekršajnih organa.

1.1. Pojam prekršaja

Prekršaj je PROTIVPRAVNA, SKRIVLJENO IZVRŠENA RADNJA, koja je PROPISOM


nadležnog organa određena kao prekršaj.

Prekršaj je vrsta protupravnog i kažnjivog djela koje se razlikuje od ostalih protupravnih i


kažnjivih dijela, poglavito od kaznenog djela. Premda takva konstatacija u teoriji nije sporna,
ipak je bilo teorijskih prijepora o tome u čemu je razlika između ta dva kažnjiva djela.

U kaznenopravnoj literaturi, osobito u starijoj njemačkoj teoriji, bilo je pokušaja da se utvrdi


materijalna (kvalitativna) razlika. Tvrdilo se, primjerice, da kazneno djelo znači povredu
naročito vrijednog pravnog dobra, a da je prekršaj samo delikt neposlušnosti, protupropisno
postupanje.

Kvalitativno razlikovanje prekršaja i kaznenog djela odgovaralo je potrebama starog


policijskog prava, gdje se načelno kažnjavala svaka neposlušnost autoritarnom propisu i gdje
u prekršajnom pravu nije važilo načelo nullum crimen nulla poena sine lege.

Prihvaćanje načela zakonitosti u prekršajnom pravu, tj. načela da se za


prekršaj može kazniti samo za djelo unaprijed predviđeno pravnom
normom kao prekršaj i samo sankcijom koja je unaprijed propisana za

3
određeni prekršaj, rezultiralo je posljedicom da je razlika između kaznenih
djela i prekršaja samo formalna (kvantitativna).

Činjenica je da su prekršaji blaže povrede određenih društvenih vrijednosti


od kaznenih djela i da ih prati blaža društvena osuda (tj. blaža sankcija).
nego kod kaznenog djela.

Zbog toga se pravi razlika u propisima kojima se mogu propisivati ta


kažnjiva djela, u tijelima koja provede postupke, u procesnim pravilima,
sankcijama koje se izriču, u načinu izvršenja sankcija i sl.

Razgraničenje između kaznenog djela i prekršaja čini u modernim pravnim


državama zakonodavac određujući koja djela su kaznena djela a koja, pak,
prekršaji. Drugim riječima, zakonodavac određuje koje društvene
vrijednosti će štiti kaznenim pravom, a koje prekršajnim pravom.

Zbog različitih momenata svrhovitosti, kojih se drži zakonodavac u


pojedinom momentu, moguće je da dođe do promjene u određivanju koje
kažnjivo djelo je kazneno djelo a koje prekršaj.

Prekršaj može biti počinjen činjenjem ili nečinjenjem. Nehat učinioca je dovoljan da se
učinilac smatra odgovornim za prekršaj, osim ako je odredbama o prekršajima propisano da
će učinilac biti kažnjen za djelo učinjeno isključivo s umišljajem. Prekršaj mogu počiniti
fizička i pravna lica. Pokušaj izvršenja prekršaja nije kažnjiv.

Slika 1: Oblici kažnjivih djela

OBLICI KAŽNJIVIH DELIKATA

KRIVIČNA DELA

PRIVREDNI PRESTUPI

DISCIPLINSKI DELIKTI ?

PREKRŠAJI

4
Tabela 1: Razlike između krivičnih djela i prekršaja

RAZLIKE IZMEĐU KRIVIČNIH DJELA I PREKRŠAJA


KRIVIČNA DJELA PREKRŠAJI
1. Predmet krivičnog prava 1. Predmet prekršajnog prava
2. Krivični zakonik 2. Zakon o prekršajima
3. Najteže vrsta kaznenih djela 3. Najlakša vrsta kaznenih delikata
4. Mogu se propisati samo Zakonom 4. Mogu se propisati Zakonom i
drugim podzakonskim aktima
5. Subjekti: samo fizička lica 5. Subjekti: pravna i fizička lica
6. Presudu donosi nadležni sudski 6. Presudu donosi Sud za prekršaje
organ
7. Sankcije strožije i raznovrsnije 7. Sankcije su blaže i po vrsti i
ciljevima

Tabela 2: Razlika između privrednih prestupa i prekršaja

RAZLIKE IZMEĐU PRIVREDNIH PRESTUPA I PREKRŠAJA


PRIVREDNI PRESTUPI PREKRŠAJI
1. Predmet privrednog prestupnog 1. Predmet prekršajnog prava
prava
2. Zakon o privrednim prestupima iz 2. Zakon o prekršajima iz 2005.g.
1977.g.
3. Nalaze se po težini između krivičnih 3. Najlakša vrsta kaznenih delikata
djela i prekršaja
4. Propisuju se Zakonom i uredbom sa 4. Zakonom i podzakonskim aktima
Z. Od.
5. Subjekti:pravna lica i odgovorna lica 5. Subjekti: pravna i fizička lica
6. Vrši se u privredno-finan.poslovanju 6. Vrši se u svim oblastima života i
rada
7. Nadležan: Privredni sud 7. Nadležan: Sud za prekršaje i
pojedini organi uprave
8. Sankcije: novčane kazne i zaštitne 8. Sankcije: raznovrsnije
mjere
9.Posljedice:povrede i ugrožavanje 9. Posljedice u vidu apstraktne
zaštićenih dobara opasnosti

5
Tabela 3: Razlika između disciplinske povrede i prekršaja

RAZLIKA IZMEĐU DISCIPLINSKE POVREDE I PREKRŠAJA


DISCIPLINSKA POVREDA PREKRŠAJ
1. Prema težini lakše od prekršaja 1. Predstavljaju teže povrede od
disciplinskje djelatnosti
2. Propisane Zakonom 2. Propisane Zakonom i podzakonskim
aktima
3.Subjekti: fizička lica zaposlena u 3. Subjekti: pravna i fizička lica
državnim organima
4. Pred.povredu disc. u pojedinim 4. Predstavljaju povredu opšte
oblastima discipline
5. Nadležan Disciplinski sud ili 5. Sud za prekršaje i poj.org.uprave
komisija
6. Disciplinske mjere 6. Sankcije

Prekršaj je kažnjivo djelo koji se povređuje javni poredak, društvena disciplina ili druge
društvene vrijednosti koje nisu zaštićene kaznenim zakonom i drugim zakonima u kojima su
propisana kaznena djela. Prekršaji i prekršajnopravne sankcije mogu se propisivati zakonom i
odlukama jedinica lokalne i područne samouprave.

Za prekršaj propisan zakonom može se počinitelj kazniti novčanom kaznom ili kaznom
zatvora, dok za prekršaj propisan odlukom jedinice lokalne i područne samouprave počinitelj
se može kazniti samo novčanom kaznom.

Prekršaj sadrži tri osnovna elementa:

1. Prekršaj može biti propisan samo zakonom ili na zakonu zasnovanom propisu
2. Kazne i druge prekršajne sankcije mogu biti primenjene samo ako su propisane
zakonom ili na njemu zasnovanom propisu.
3. Prekršaj i prekršajne sankcije moraju biti propisane pre nego što je prekršaj učinjen.

Njegovo izvršenje ne dovodi u pitanje ekonomske i političke osnove razvoja i opstanka


društvenog i pravnog sistema.Već se šteta koja se njegovim izvršenjem nanosi javnom
poretku ogleda u:
• Remećenju javnog reda i mira;
• Slabljenja društvene discipline i
• Ometanja vršenja funkcija državnih i drugih organa.

Zakon o prekršajima RS, reguliše opšta pitanja:


• Prekršaje;

6
• Prekršajnu odgovornost;
• Sankcije;
• Postupak;
• Izvršenje.
Zakoni koji regulišu pojedine prekršaje:
• Zakon o spoljnotrgovinskom poslovanju;
• Zakon o deviznom poslovanju;
• Zakon o carinama;
• Zakon o javnom redu i miru;
• Zakon o bezbednosti saobraćaja na putevima;
• Zakon o trgovini;
• Zakon o zaštiti životne sredine i dr.

1.2. Pojam prekršajnog prava

Prekršajno pravo se danas javlja u svim pravnim sistemima kao posebna grana prava, i u
komparativnoj literaturi je susrećemo pod nazivima kao što su Verwaltungsstrafrecht,
Administrativ penal low, Misdemeanor low itd1.

Prekršajno pravo predstavlja skup pravnih propisa kojima se određuju:


• Prekršaji;
• Uslovi za prekršajnu odgovornost;
• Prekršajne sankcije prema njihovim učiniocima;
• Uslovi za propisivanje i izricanje prekršajnih sankcija;
• Prekršajni postupak i
• Postupak izvršenja odluke.

U evro-kontinentalnim pravnim sistemima, prekršajno pravo je posebna javno pravna grupa


koja predstavlja skup pozitivno pravnih ili važećih normi, kojima se određena ponašanja
kvalifikuju kao prekršaji i za njih se predviđaju odgovarajuće sankcije.

U skladu sa tim, naše prekršajno pravo možemo definisati kao skup pravnih propisa kojima se
određuju prekršaji, uslovi za prekršajnu odgovornost, prekršajne sankcije, kao i uslovi za
njihovo propisivanje i izricanje, zatim prekršajni postupak i izvršni postupak.

U sistemu anglosaksonskog prava, prekršajno pravo prekršaj definiše kao delikt slabijeg
inteziteta od krivičnog djela, a jačeg od prestupa za koji se pretežno izriče novčana kazna.

Prekršajno pravo je usko povezano sa krivičnim i upravnim pravom, o čemu najbolje svjedoči
njegov nekadašnji naziv administrativno – kazneno pravo.

Sve do XVII vijeka prekršajno je bilo sastavni dio krivičnog prava, tj. prekršaji su bili
propisani i sankcionisani odredbama kaznenog zakona.

1
Doc.Dr. Marija Kostić, Prekršajno pravo, Banja Luka, 2010.str.3

7
Izvori prekršajnog prava su:
• Glavni izvori (Zakoni i na Zakonu zasnovani podzakonski akti);
• Sporedni izvori (Ustav, Sudska praksa, pravna nauka, tumačenje).

Kasnije kada država na sebe počinje da preuzima veliki broj poslova koji nisu isključivo
vezani za vršenje vlasti nego za upravljanje privrednim resursima, prekršaji se izdvajaju iz
oblasti krivičnog prava i svrstavaju se u upravno pravo, odnosno za razliku od krivičnih
dijela, za koja kažnjava sud, za prekršaje kažnjava uprava.

Danas je prekršajno pravo samostalna grana prava, čije norme su propisane opštim pravnim
aktima zakonodavne i upravne vlasti, a nadležnost za odlučivanje o propisanim prekršajima
data je organima sudske vlasti. Predmet ove grane prava su prekršaji kao naročita kategorija
javnopravnih delikata.

2. VRSTE PREKRŠAJNOG PRAVA

Norme prekršajnog prava obuhvaćene su tzv. sistemom prekršajnog prava, koji se sastoji od
određenih sastavnih dijelova.

Pojedinačno posmatrano, u okviru sistema prekršajnog prava određuje se:


• Osnovna načela i instituti;
• Koje je ponašanje predviđeno kao prekršaj;
• Uslovi postojanja odgovornosti za prekršaj;
• Sankcije ili vrste, postupak i uslove za njihovo izricanje i izvršenje učiniocu prekršaja.

Grupisane po sličnosti svoga predmeta, prekršajne norme su svrstane u tri osnovna dijela
samog sistema prekršajnog prava, odnosno klasifikovane na tri vrste ovog prava:
• Materijalno prekršajno pravo;
• Procesno prekršajno pravo;
• Izvršno prekršajno pravo.

Materijalno prekršajno pravo reguliše:


• Pojam prekršaja;
• Uslove prekršajne odgovornosti;
• Vrste prekršajnih sankcija.

Procesnim prekršajnim pravom se propisuje:


• Nadležnost i
• Postupak u kome se izriču prekršajne sankcije.

Prekršajno procesno pravo predstavlja sistem pravnih propisa kojim se regulišu:


• Procesne radnje koje vrše subjekti prekršajnog postupka;
• Odnosi između tih procesnih subjekata2.

2
Zakon o spoljnotrgovinskom poslovanju

8
Izvršno prekršajno pravo reguliše:
• Posebnosti postupka izvršenja prekršajnih sankcija.

Slika 2: Vrste prekršajnog prava

3. ODNOS PREKRŠAJNOG PRAVA SA DRUGIM GRANAMA PRAVA

Prekršajno pravo je grana prava koja je povezana sa svakim vidom prava na određeni način.
Sa nekim granama prava je to više izraženo, a sa nekim manje.

Neke od grana prava koje su povezane sa prekršajnim pravom su:


• Ustavno pravo;
• Upravno pravo;
• Krivično pravo;
• Privredno prestupno pravo.

3.1. Odnos prekršajnog i ustavnog prava

Ustavno pravo na opšti način utvrđuje mjesto uprave u sistemu državne organizacije, slobode,
prava i dužnosti građana, kao i sistem pravne zaštite ustavnosti, zakonitosti i pojedinačnih
sloboda i prava.

Veza u vertikalnom smislu, ustavno pravo predstavlja osnovnu granu prava iz koje se
razvijaju ostale, izvedene grane prava, među kojima je i prekršajno. Odnos opšte i posebne
grane prava, opštih i pojedinačnih normi.

Ustav RS-a, sadrži osnovne principe prekršajnog prava:

9
• Princip zakonitosti;
• Odgovornosti;
• Princip zabrane povratnog dejstva propisa, i dr.

Ustavom se garantuju osnovne slobode i prava građana i pruža se zaštita ustavnom uređenju.
Prekršajnim normama se sankcionišu ponašanja koja povređuju opšte norme, prava i
vrednosti zagarantovane Ustavom.

Ali, putem primene prekršajnih sankcija se i oduzimaju i ograničavaju osnovna prava i


slobode sadržane u Ustavu i zato Ustav sam sadrži odredbe kojima reguliše pod kojim
uslovima, u kom postupku je to moguće, i koji organ je nadležan.

3.2. Odnos prekršajnog i upravnog prava

Upravno pravo predstavlja skup pravnih normi kojima se regulišu društveni odnosi u vezi sa
organizacijom i radom javne uprave. Prekršajno pravo je bilo dugo dio upravnog prava, sve
do donošenja Ustava SFRJ iz 1974.god.

Upravno pravo je veoma kompleksno područje savremenog prava. U zavisnosti od razvoja ili
stagnacije društvenih odnosa stalno nastaju ili nestaju posebni podsistemi upravnog prava, ali
takođe se mogu pretvoriti u nove i posebne pravne discipline kao što su: poresko pravo, pravo
socijalnog osiguranja, ekološko pravo i dr.

Upravno pravo je posebna grana prava koju čine skup pravnih normi kojima se uređuju
određeni društveni odnosi. Prilikom definisanja upravnog prava pojavljuju se poteškoće koje
se mogu podijeliti u dvije grupe.

To su veoma povezane grane. Pojedini upravni organi u slučajevima kada su za to izričito


ovlašćeni mogu da učestvuju u odlučivanju o pitanjima u prekršajima.

Neposredna veza se naročito ispoljava u vezi sa posebnim delom upravnog prava jer se njime
određuju odnosi u pojedinim granama privrede ili društvenih službi (propisane dispozicije
prekršaja za povredu pojedinih odredbi).

3.3. Odnos prekršajnog i krivičnog prava

Krivično pravo obuhvata norme koje se odnose na krivično djelo, učinioca tog djela i
odgovornosti učinioca za izvršeno djelo. Krivično pravo takođe obuhvata materiju u vezi sa
krivičnim sankcijama i njihovim izvršenjem.

Prekršajno pravo se u nekim pravnim sistemima smatra dijelom krivičnog prava. Kod nas
prekršajno pravo je samostalna pravna nauka, a prekršaji predstavljaju posebne delikte
kaznenog prava.

10
Sličnosti ova dva prava su : Prekršajno pravo primenjuje niz istih načela, instituta i pojmova
koji vode poreklo iz krivičnog prava.

Razlike između prekršajnog i krivičnog prava mogu biti:


• Kvantitativne;
• Kvalitativne.

Kvantitativna razlika:
• Krivično pravo proučava i reguliše delikte najtežeg oblika (krivična dela), a
prekršajno, najlakšeg (prekršaji).

Kvalitativna razlika:
• Razlika u karakteru delikata koje proučavaju i regulišu, međutim postoje i granični
slučajevi;
• Razlike postoje i u načinu izricanja sankcija (ali ima i sličnosti), organima koji
sprovode postupak, načinu na koji se sprovodi, stepenu i kvalitetu neprava prekršaja i
krivičnih dela, kao i krivici i socijalno-etičkom prekoru...

Krivično pravo ima dva osnovna izvora: Krivični zakonik i Zakonik o krivičnom postupku,a
prekršajno pravo: Zakon o prekršajima.

3.4. Odnos prekršajnog i privredno prestupnog prava

Sličnosti ova dva prava su:


• Predstavljaju dijelove kaznenog prava;
• Shodna primena instituta krivičnog prava, (biće i odgovornost).

Razlike su:
• Privedno-prestupno pravo (PPP) je posebna disciplina koja za predmet ima privredni
prestup kojim se sankcionišu nedozvoljena ponašanja u oblasti privrednog i
finansijskog poslovanja;
• Prekršajni propisi određuju prekršaje u svim pravno relevantnim oblastima, i ima ih
mnogo više;
• U prekršajnim propisima subjekti su: pravna i fizička lica, u PPP – pravna i u njima
odgovorna fizička lica;
• Privredni prestupi imaju mnogo veći stepen društvene štetnosti od prekršaja;
• Princip legaliteta – privredni prestupi mogu da budu propisani zakonom i uredbom sa
zakonskom snagom, a prekršaji mogu i drugim propisima aktima podzakonske snage
(odlukama, naredbama, pravilnicima i dr.).

11
ZAKLJUČAK

Prekršajno pravo je grana prava, čije su norme propisane opštim pravnim aktima
zakonodavne i upravne vlasti, a nadležnost za odlučivanje o propisanim prekršajima data je
organima sudske vlasti.

Predmet ove grane prava su prekršaji kao naročita kategorija javnopravnih delikata. Prekršaj
je protivpravna, skrivljeno izvršena radnja, koja je propisom nadležnog organa određena kao
prekršaj.

Osnovne vrste prekršajnog prava su materijalno prekršajno pravo, procesno prekršajno pravo,
izvršno prekršajno pravo. Materijalno prekršajno pravo reguliše sam pojam prekršaja, uslove
prekršajne odgovornosti i vrste prekršajnih sankcija.

Procesnim prekršajnim pravom se propisuje nadležnost i postupak u kome se izriču prekršajne


sankcije. Izvršno prekršajno pravo reguliše posebnosti postupka izvršenja prekršajnih
sankcija.

12
LITERATURA

Prof.dr. Petar Kunić, Upravno pravo, Banja Luka, 2006. godina


Prof.dr. Rajko Kuzmanović, Ustavno pravo, Banja Luka, 2002. godina
Doc. Dr. Marija Kostić, Prekršajno pravo, Banja Luka, 2010. godina
Zakon o prerkršajima, „Narodne novine“, br. 88/02
Zakon o spoljnotrgovinskom poslovanju

Internet:
www.pravo.hr/_download/
www.wikipedia.org

13