Вы находитесь на странице: 1из 117
NUM-ITC-UNESCO REMOTESENSING/GISANDSPACESCIENCELABORATORY NationalUniversityofMongolia
NUM-ITC-UNESCO
REMOTESENSING/GISANDSPACESCIENCELABORATORY
NationalUniversityofMongolia

Proceedings

The5thAnnualInterna onalWorkshopon Applica onsRemoteSensingandSpace ScienceinMongolia
The5thAnnualInterna onalWorkshopon
Applica onsRemoteSensingandSpace
ScienceinMongolia
06-07June2011 UlaanbaatarMongolia
06-07June2011
UlaanbaatarMongolia

ORGANIZED and SUPPORTED BY

NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND
NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS “NUM -ITC- UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND

NATIONAL UNIVERSITY OF MONGOLIA

SCHOOL OF PHYSICS AND ELECTRONICS

“NUM-ITC-UNESCO” REMOTE SENSING/GIS AND SPACE SCIENCE LABORATORY

NATIONAL ASTRONOMICAL OBSERVATORY OF JAPAN

THE UNIVERSE: YOURS TO DISCOVER

MONGOLIAN UNIVERSITY OF SCIENCE AND TECHNOLOGY

MINISTRY OF EDUCATION, CULTURE, SPORTS, SCIENCE AND TECHNOLOGY-JAPAN

“MONMAP” CO,. LTD

MUNGUN ZAAN KHAIRKHAN CO,.LTD

I

Organizing committee

THE 5TH ANNUAL INTERNATIONAL WORKSHOP ON APPLICATIONS OF REMOTE SENSING AND SPACE SCIENCE IN MONGOLIA

Chair: Dr. Tsolmon Renchin, NUM-ITC-UNESCO Remote Sensing/GIS Laboratory, The National University of Mongolia, Ulaanbaatar, Mongolia

Prof. J. Davaasambuu, Physics Electronics School, National University of Mongolia

Prof. Kazuhiro Sekiguchi, National Astronomical Observatory of Japan, Japan

Anna Maria, Trento University, Italy

Prof. D. UlamOrgikh, Physics Electronics School, National University of Mongolia

Prof. N.Tuvjargal, Physics Electronics School, National University of Mongolia

Prof. N. Tugjsuren, Mongolian University of Science and Technology

Dr. T.Ulaanbaatar, Mongolian University of Science and Technology

Dr. T. Chuluun, NUM-ITC-UNESCO Remote Sensing/GIS Laboratory, The National University of Mongolia, Ulaanbaatar, Mongolia

D.Narantuya, Mongolian Geosciences and Remote sensing Society (MGRSS), Ulaanbaatar, Mongolia

Christa Hasenkopf, University of Colorado-CIRES, USA

I

Гарчиг

REMOTE SENSING

БЭЛЧЭЭР АШИГЛАЛТЫГ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛД ХИЙСЭН ШИНЖИЛГЭЭ Ч.Болорчулуун, Х.Номинцэцэг

1

БОГД ХАН УУЛ ОРЧМЫН УУР АМЬСГАЛЫН ШИНЖ ТӨЛӨВ Г.Даваахүү, Н.Тунгалаг

8

DETERMINATION OF SOIL LINE USING REMOTELY SENSED DATA Gandoljin.N, Tsolmon.R

12

ГЭРЛИЙН УУР АМЬСГАЛЫН ХАРАКТЕРИСТИКУУДЫГ СУДАЛСАН ДҮНГ АГААРЫН БОХИРДОЛЫН ДЭВСГЭРИЙГ ҮНЭЛЭХЭД АШИГЛАХ АСУУДАЛД. Б.Доржсүрэн………………………………

18

REMOTE SENSING APPROACHES FOR DROUGHT MONITORING IN MONGOLIA M.Erdenetuya (PhD), D.Bulgan

24

VEGETATION TRENDS ANALYSIS IN MONGOLIA:

USING LONG-TERM REMOTELY SENSED VEGETATION INDEX NDVI (1982-2008) Sodgerel Purevee……………………………

29

COMPUTING PHYSICAL CHARACTERISTICS OF ATMOSPHERE L.Jambajamts, B.Ganbold, TS.Munhkdelger

36

A NEW SOLAR CONSTANT FOR DETERIMATION OF THE EARTH SURFACE INSOLATION REGIME T.Ulaanbaatar, N.Tugjsuren, M.Legden

40

ХЭМЖЭЭСТ ЗУРАГЛАЛ АШИГЛАН ГАЗРЫН ТӨЛБӨР ТООЦООЛОХ АСУУДАЛД М.Цогтдулам, Г.Жавхаа

44

МОНГОЛ ОРНЫ НУТАГ ДЭВСГЭР ДЭЭР ОДОН ОРНЫАЖИГЛАЛТ СУДАЛГААНЫ ХУГАЦААГ ТОДОРХОЙЛСОН НЬ Н.Түгжсүрэн…………………………………………………

49

ТӨМРИЙН ЭРДЭСИЙН ТАРХАЛТИЙГ ЛАНДСАТ ХИЙМЭЛ ДАГУУЛЫН МЭДЭЭ АШИГЛАН ЗУРАГЛАХ НЬ Б.Баяртунгалаг, Д.Нараа, Р.Цолмон, Ундрам………….

………………

54

II

ЦЭВДЭГ БҮСИЙН МУЖЛАЛЫГ ГАДАРГЫН АГААРЫН ОЛОН ЖИЛИЙН ДУНДАЖ ТЕМПЕРАТУРААР ТОДОРХОЙЛОХ НЬ Т.Улаанбаатар, Н.Түгжсүрэн, Ц.Төмөртогоо, Ш. Альгирмаа, T.Tунгалаг, Д.Далхсүрэн, Б.Булгансайхан, Д.Номиндарь, M.Aмгалан, Б.Амгалан, Ш.Рашид

61

ДЭЛХИЙН ГАДАРГА ДАХЬ НАРНЫ ЦАЦРАГИЙН ГОРИМЫГ ТОДОРХОЙЛОХ ШИНЭ ЭТАЛОН Т.Улаанбаатар, М.Лэгдэн, Ж.Далхсүрэн, Ш.Алигармаа, Т.Тунгалаг, Д.Номиндарь, М.Амгалан, Б.Булгансайхан, Ш.Рашид

64

ЦЭВДЭГ БҮСИЙН МУЖЛАЛЫГ ГАДАРГЫН АГААРЫН ОЛОН ЖИЛИЙН ДУНДАЖ ТЕМПЕРАТУРААР ТОДОРХОЙЛОХ НЬ Т.Улаанбаатар, Н.Түгжсүрэн, Ш. Альгирмаа, T.Tунгалаг, Д.Далхсүрэн, Б.Булгансайхан, Д.Номиндарь, M.Aмгалан, Б.Амгалан

69

УЛААНБААТАР ХОТЫН ЕРӨНХИЙ БОЛОВСРОЛЫН СУРГУУЛИУДЫН АЧААЛЛЫГ ОРОН ЗАЙН ХУВЬД ТООЦООЛОХ НЬ Г.Бямбахүү, Б.Цогтсайхан

72

УЛААНБААТАР ХОТ ОРЧМЫН ТУУЛ ГОЛ БОЛОН ТҮҮНИЙ САЛБАР ГОЛУУДЫН ҮЕРИЙН УСНЫ НӨЛӨӨЛЛИЙН ХҮРЭЭГ АСУУДАЛ Ч.Наранцэцэг, Г.Энхбаяр, Н.Үржинбадам

72

Abstract

БОГД ХАН УУЛ ОРЧМЫН УУР АМЬСГАЛЫН ШИНЖ ТӨЛӨВ Г.Даваахүү, Н.Тунгалаг …………………

87

ДЭЛХИЙН ЖИГДРЭГЦГҮЙ ХӨДӨЛГӨӨНД БАЙГАЛИЙН ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙН НӨЛӨӨГ ТООЦОХ НЬ Г.Даваахүү, Н.Тунгалаг …………………

88

GIS MAPPING IN SUBURBAN GER AREAS IN ULAANBAATAR B.Gantsetseg ………………………………………

88

TOWARDS UP-TO-DATE MONITORING OF HERBAGE STANDING CROP IN MONGOLIA USING SATELLITE REMOTE SENSING TECHNOLOGIES Akira Hirano and Bayaraa Batbileg

89

TRANSPORTATION-CAUSED RANGELAND DAMAGE IN MONGOLIA S.S Keshkamat, N-E Tsendbazar, M.H.P Zuidgeest, A van der Veen, J. de Leeuw……

90

WHAT WE CAN DO WITH DIGITAL CAMERA Damdinsuren Sodov………

91

III

ASTRONOMY

ДЭЛХИЙН ЖИГДРЭГЦГҮЙ ХӨДӨЛГӨӨНЫ САНАМСАРГҮЙ ӨӨРЧЛӨЛТ Д.Баатархүү, Г.Даваахүү……………………………………

92

ФИЗИК ҮЗЭГДЛИЙН ЗАГВАРЧЛАЛД МЭДЭЭЛЛИЙН ТЕХНОЛОГИ АШИГЛАХ НЬ Н.Цэнжаргал …

96

ФИЗИКИЙН ХИЧЭЭЛИЙН ЧАНАРЫГ ДЭЭШЛҮҮЛЭХЭД СУРГАЛТЫН МУЛЬТИМЕДИА ХЭРЭГЛЭГДЭХҮҮН НӨЛӨӨЛӨХ НЬ Н.Цэнжаргал

107

Abstract ASTRONOMY: “THEN”, “NOW” AND “FUTURE” Kaz Sekiguchi……………………………………………

111

ГАЗРЫН КАДАСТРЫН МЭДЭЭЛЛИЙН САНД ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ ХИЙХ НЬ Э.Цолмонцэцэг, П.Мягмарцэрэн…………

111

IV

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

I. REMOTE SENSING

БЭЛЧЭЭР АШИГЛАЛТЫГ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛД ХИЙСЭН ШИНЖИЛГЭЭ

Ч.Болорчулуун, Х.Номинцэцэг

МУИС, Газарзүй Геологийн сургууль, ГМС-ЗТС лаборатори bolorchuluun@num.edu.mn

Abstract

Sustainable pasture is an essential activity in Mongolia, because demands for different nomadic livestock uses usually exceed the available resources. Land use planning implies weighing of trade-offs among goals, as different interests exist in society. Over the years, a variety of evaluation procedures has been proposed to cope with the complexity of land and its use.

Various tools and techniques with different orientations have evolved to assess and analyze production potentials of land and farms, in support of the land use planning and policy analysis. Remote sensing combined with terrestrial inventories and GIS-technologies provide the tools for a ―rapid appraisal‖ of natural resources. This study emphasises the scope for applying remote sensing and GIS-techniques within capacity building programmes, with the aim of initiating and supporting ecologically sustainable forest operations in selected pilot areas in the western and northern buffer zone of Altai sum from Gobi-Altai aimag.

Түлхүүр үр

Pasture, local herder‘s location, land cover, Altai sum,

I. МОНГОЛ УЛСЫН МАЛЧДЫН НҮҮДЭЛ, СУУРЬШИЛЫГ СУДЛАСАН ТОЙМ.

Монголчууд эртнээс байгалийг хамгаалах тэр дотроо гол мөрөн, булаг шандыг хамгаалах түүхэн уламжлал зан заншилтайгаас гадна хатуу хууль цаазтай байсан. Үүнийг Чингис хааны "Их засаг" хууль цаазаас болон түүнээс өмнөх үеэс эхлэлтэй ардын уламжлалт хорио цээр, ѐс заншлаас харж болно. Түүхэнд тэмдэглэснээр МЭӨ 3-р зуунаас эхлэн Төв Азийн нүүдэлчдийн зан заншлын хэм хэмжээ болох бичигдээгүй хуулиуд үйлчилж байжээ. Их засаг хуулинд Монголчуудын амьдралын эх сурвалж нь нүүдлийн бэлчээрийн МАА байдаг учир мал бэлчээрлэх нутаг, усыг хайрлан хамгаалахыг чухалчлан заасан байдаг. Энэхүү зан заншил, малчдын нүүдэл, суурьшил, хот айлын бүтэц зохион байгуулалтын тухай үе үеийн олон эрдэмтэн судлаачид судалж өөрсдийн бүтээлүүдийг нийтлүүлсээр ирсэн билээ. Эдгээрээс хамгийн томоохон төлөөлөгчдийг дурьдвал А.Д.Симуков /1933-1935/, С.Азаров /1933-1934/, Н.Жагварал /1956-1959/, С. Лувсандорж /1960/, Б. Гунгаадаш /1963/, С. Шийрэв-Адъяа /1999/, Г. Эрдэнэжав, Д.Базаргүр, О.Шагдарсүрэн нар болно. Академич Н. Жагварал хот айлын нэгдэн нийлэх үндсэн шалтгааныг эдийн засгийн үндэстэй гээд судалгаа явуулсан 21 хот айлд төрөл садны холбоотой бүтэн хот айл байгаагүй, олон талын дам холбоотой 5, ураг төрөл биш холимог, төрлийн холбоогүй нь 6 байсан гэж үзжээ. Тэрээр Өвөрхангай аймгийн Хужирт /Сайн ноѐн хан аймгийн Үйзэн вангийн хошуу/, Баруун Баян-Улаан /мөн аймгийн Сайн ноѐн ханы хошуу/, Өлзийт сум /мөн аймгийн Илдэн Бэйлийн хошуу/ -уудын нэгдэлжих хөдөлгөөнөөс өмнөх үеийн хот айлын бүтэц зохион байгуулалтанд ахмад хүмүүсийн дурсамжийг үндэслэн дүн шинжилгээ хийхэд хот айл нь мал аж ахуйн өдөр тутмын чимхлүүр хөдөлмөрийг хоршиход чиглэгдсэн эдийн засгийн сонирхолд гол нь тулгуурлаж байжээ. Мал төллүүлэх, малын үс ноос авах, сүү сааль ашиглах, малыг ээлжлэн оторлох, ган зудын бэрхшээлийг хамтран давах, малын өдөр тутмын хариулга, сүү сааль саах зэрэг ажилд хүч хөдөлмөрөө нэгтгэн хоршсон говьд 2-3 өрх, хээрт 3-4 өрх, хангайд 5 ба түүнээс дээш өрхөөс бүрдсэн жилийн бүхий л улиралд айлсаж явдаг ардын аж ахуйтны хамт олон нь хот айл байсан юм. Хот айлын хөдөлмөр хувиарлалтын зохион байгуулалт нь улирлын шинж чанартай байдаг бө энэхүү уламжлал эдүүгээ ч гэсэн уламжлагдан ирсэн билээ /Зураг 1/.

-1-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia Зураг 1. Хот айлын зохион

Зураг 1. Хот айлын зохион байгуулалтын бүдүүвч (Э.Амаасүрэн, Шийрэв-Адъяа, 2010, эх сурвалжийг өөрчлөн зохиомжилсон:)

Хот айл нь эдийн засгийн хамгийн бага нэгж болж байсан ба тэр үеийн хошуудын нутаг нь одоогийн сумын нутагтай харьцуулахад байгалийн олон бүс бүслүүрийг хамарсан томоохон нутагтай байсантай холбоотой юм. Ийм ч учраас тухайн үеийн хот айлын нүүдэл олон удаа хол зайд хийгдэж байснаас харахад тодорхой. Ийнхүү хот айлын зохион байгуулалт нь бэлчээрийн малын экологийн зохистой нутгийг бүрэн эзэмшиж зөв нүүдэл хйидэг, хөдөлмөрийн хоршил харьцангуй хэлбэршиж тогтсон нэгж байсан боловч малчдын нийгмийн асуудлыг шийдвэрлэхэд хэмжээний хувьд жижигдэж байсан юм.

II. ГОВЬ-АЛТАЙ АЙМГИЙН АЛТАЙ СУМ

Судалгааны объектоор сонгон авсан Говь-Алтай аймгийн Алтай сумын төвийн нэр нь Баян- Овоо, аймгийн төвөөс баруун урагш 318 км, нутгийн нийт хэмжээ 20256 ам.дөр.км, далайн түвшинээс дээш 1440 м, орших өргөрөг 44 0 37‟, орших уртраг нь 94 0 57‟, нутгийн төв цэг орших газрын солбицол Номин 44 0 06‟, 95 0 25‟, сумын тахилгатай уул газар нутагт Аж Богд, Их Овоо, хүн ам нь 1.6 мянга, малын тоо нь 46 мянган толгой. Сумын нутагт БНХАУ-руу гарах түр ажиллагаатай Бургастайн боомт бий. Уулсын орой хяр голдуу хавтгай хажуунууд нь нэлээн эгц буюу ерөнхийдөө эртний тэгшрэлийн гадарга, геологийн хажуу үед өргөгдсөн байдалтай. Говь Алтайн уулс нь цөлийн элэгдэлд хүчтэй нөлөөлөгдсөн. Түүнчлэн Алтай сумын нутагт орших Аж Богд, Таянгийн нурууны салбар уулс мөн ялгаагүй элэгдэж, орой хяр нь шовох байдалтай хад чулуу элбэгтэй хажуунууд нь ч нэлээд эгц хад асга ихтэй болсон байна. Урсгал ус ховор учир нэгэнт элэгдэж нурсан хад чулуу шорооны зүйлс усаар урсаж гадагшаа туугдан гарах бололцоогүй уулсын хормойд хуримтлагдсаар асар их хэмжээний бэлийг үүсгэжээ Алтай сум нь өндөр газраар зусаж, нам газраар өвөлждөг бэлчээр сэлгэлтийн Алтайн дэд хэв шинжийн газарт хамаардаг. Тус сумын газрын нөөц нь бэлчээр, тармаг заг, ашиглахад тохиромжгүй газар бүхий бэлчээр үүнд чулуурхаг сөөгөрхөг, элсэрхэг, намгархаг, хужир марзтай газар, элс, чулуун агсарга бүхий газруудаас бүрдэнэ. Нутгийн төв хэсгээр цөлөрхөг хээр ба цөлийн хээрийн нунтаг карбонатлаг хар хүрэн хөрстэй, хялгана-жижиг хялганат, хазаар өвс- жижиг хялганат бэлчээр. Өвөл хаварт хонь, ямаа, адуунд тохиромжтой. Хуурай хээрийн чулуурхаг хар хүрэн ба уулын хүрэн хөрстэй чулуусаг алаг өвс-ерхөг-хялганат, ерхөг бэлчээр. Өвөл хаварт хонь ямаа адуунд толиромжтой. Нугат хээрийн ба хээрийн сайргархаг хар шороон ба нунтаг карбонатлаг хар хүрэн хөрстэй алаг өвс- ботуульт

-2-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

хээрийн бэлчээр. Зун намарт хонь ямаа адуунд тохиромжтой. Цармын зожир өвст, боролжит болон бусад сөөг сөөгөнцөрт тундр бүхий уулын тундрын ба уулын нугын ялзмагт хөрстэй бушилзат бэлчээр. Зун намарт сарлагт тохиромжтой. Цөлийн чулуурхаг бор саарал хөрстэй чулуусаг бударганат бэлчээр. Зун намарт хонь ямаанд тохиромжтой. Цөлийн сайргархаг бор саарал хөрстэй шар модот бэлчээр. Зун намарт тэмээнд тохиромжтой зэрэг бэлчээрийн хэв шинж илэрдэг. Агаарын температурын жилийн дундаж нь нутгийн хойд хэсгээр 0-2 0 С, их хүйтэн өдрийн тоо 40-30, хэт халуун өдрийн тоо 10-30, хүйтрэлгүй үеийн үргэлжлэх хугацаа 110-130 өдөр, агаарын температурын хоногийн дундаж 90-110, хур тунадас нь жилийн дундаж нь 150-250 мм, хур тунадас хүйтний улиралд орох хэмжээ нь 10-20мм, дулааны улиралд 100-200мм, тогтвортой цасан бүрхүүл үүсэх хугацаа нь 11 сарын 10-аас 11 сарын 20 хүртэл, цасан бүрхүүл ханзарч эхлэх хугацаа 2 сарын 10-аас 3 сарын 1 хүртэл байдаг. Агаарын температурын жилийн дундаж нь төвийн хэсгээр 4 0 С- дээш, их хүйтэн өдрийн тоо 30- 10 хоног, хэт халуун өдрийн тоо 30-40 хоног, хүйтрэлгүй үеийн үргэлжлэх хугацаа 130-дээш өдөр, агаарын температурын хоногийн дундаж130- аас дээш, хур тунадас жилийн дундаж нь 100 - доош мм, хур тунадас хүйтний улиралд орох хэмжээ нь 10-доош мм, дулааны улиралд 100- доош мм, тогтвортой цасан бүрхүүл үүсэх хугацаа нь 11 сарын 10-аас 12 сарын 20 хүртэл, цасан бүрхүүл ханзарч эхлэх хугацаа 2 сарын 10-аас өмнө хүртэл байдаг. Агаарын температурын жилийн дундаж нь өмнөд хэсгээр 6 0 С- дээш, хүйтэн өдрийн тоо 10- доош хоног, хэт халуун өдрийн тоо 40- дээш хоног, хүйтрэлгүй үеийн үргэлжлэх хугацаа 150-дээш өдөр, агаарын температурын хоногийн дундаж150-аас дээш, хур тунадас жилийн дундаж нь 50-доош мм, хур тунадас хүйтний улиралд орох хэмжээ нь 5-доош мм, дулааны улиралд 50- доош мм байдаг. Алтай сум нь ургамалшлын бүслүүрийн хувьд цөлөрхөг хээрийн ба цөлийн бүсэд хамаарагдана. Энэ бүсэд олон наст ургамал зонхилох боловч тэдгээрийн зүйлийн тоо цөөрч бүх ургамлын зүйлийн 43-54%-г эзэлнэ. Харин нутгийн өмнөд хэсэг болох цөлийн бүсэд олон наст өвсний тоо эрс цөөрч харин нэг наст ургамал олширч бүх ургамлын зүйлийн 12-36%-г эзэлнэ.

III. СУДАЛГААНЫ АРГАЗҮЙ АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ

Манай улс шиг нүүдлийн мал аж ахуйн эрхэлдэг улс, тэрундаа Алтай сум нь өөрийн газарзүйн онцлогоос болоод бэлчээр мал аж ахуй нь цаг агаараас шууд хамааралтай байдаг /Зураг

2/.

.
.

Зураг 2. Бэлчээр ба цаг агаарын хамаарал (Эх сурвалж: Miyazaki, 2004)

Энэхүү судалгаанд 2010 оны 6-аас 9 дүгээр саруудад хийгдсэн хээрийн хэмжилт, тодруулалтын материалыг газарзүйн мэдээллийн систем ашиглан боловчруулсан бөгөөд 2010

-3-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

оны 6 сарын 1, 7 сарын 2, 8 сарын 1 болон 9 сарын 2-ны LANDSAT хиймэл дагуулын олон бүсчлэлийн зургийг ашиглан ургамлын индекс (NDVI)-ийг бодуулан хот айлын бэлчээр ашиглалтыг бүх сумын хэмжээнд болон тухайн хот айлаас 1 км, 2км, 3км зайд тойрогт орших бэлчээр хэрхэн өөрчлөлтөнд орсныг тус тус тооцоолон үзсэн болно. Цаг уурын станцын мэдээллийг авч үзэхэд харьцангуйгаар зуншлага сайтай жил байсан нь харагдаж байна /Зураг 3,/.

нь харагдаж байна /Зураг 3,/. Зураг 3. Алтай сумын 2010 оны зуны
нь харагдаж байна /Зураг 3,/. Зураг 3. Алтай сумын 2010 оны зуны

Зураг 3. Алтай сумын 2010 оны зуны агаарын дундаж температур болон хур тунадасны хэмжээ

IV. СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮН

Алтай сумын бэлчээрийн онцлог нь өндөр газраар зусаж, нам газраар өвөлждөг /Зураг 4/. Алтайн дэд хэв шинжийн онцлог бүхий газар юм. Айл өрхүүд ихэвчлэн байршин нутаглахдаа гадаргын ус болон уст цэгээ даган нутгалдаг нийтлэг онцлог байна. Энэ нь мал аж ахуй эрхлэх болоод өөрсдийн аж амьдралын хэрэгцээгээ хангахад зохимжтой төхөм байршил юм.

зохимжтой төхөм байршил юм. Зураг 4. Хот айлын улирлын

Зураг 4. Хот айлын улирлын чанартай нүүдэллэдэг байршлууд

Алтай сум нь гадаргын ус хомс учраас усны эх үүсвэрээ алдахгүйн тулд худаг уст цэгийг байгуулах нь зүйн хэрэг юм. Айл өрхүүд нутгийн төв болон баруун захаар нягтшин суурьшсан байгаа нь тэр хавийн бэлчээр, ургамалжилт болон ус зүйд харилцан нөлөөлөлтэй оршин байна. Энэ нь бэлчээр, ургамал, ус зүйтэй салшгүй нягт харилцаа холбоонд байх нэгэн үндэслэл юм.

Сумын хэмжээнд 2010 оны байдлаар нийтдээ 14184 толгой малтай /хүснэгт 1/ байсан бөгөөд сүргийн бүтцийн хувьд ямаа ихэнх хувийг /зураг 5/

-4-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Хүснэгт 1

Алтай сумын малын тоо толгой, 2010 оны байдлаар

Нийт

Тэмээ

Адуу

Үхэр

Хонь

Ямаа

14184

545

346

89

2584

10620

Ямаа 14184 545 346 89 2584 10620 Зураг 5 Алтай сумын сүргийн

Зураг 5 Алтай сумын сүргийн бүтэц

Судалгааны үр дүнгээс үзэхэд хот айлаас 1 км тойрогт орших газрын бэлчээр 75.65 хувь талхлагдсан ба үүнээс 8.34% нь 80-аас 100 хувь буюу бүрэн талхладсан байна. Харин 1-2км зайд орших газар бэлчээрийн 68.6% нь ямар нэг хэмжээгээр талхдагдсанаас 6.62% нь бүрэн талхлагдсан байна. Хот айлаас 2-оос 3 км алслагдсан газар нутгийн 66.78% нь талхлагдсанаас 4.15% нь бүрэн талхлагдсан байна /Хүснэгт 2 /. Хот айлын байршлууд болон малын тоог авч үзэхэд мал ихтэй хот айлууд хартцангуйгаар ойрхон зусаж байгаа нь дээрхи талхдлыг улам ихэсгэж байна /Зураг 6/. Харин өндөр уулын бүс дэх ургамлын бүрхэвчийн бууралтыг газарзүй, геоморфологи болон хөрсний онцлогтой холбон тайлбарлах нь зүйтэй болов уу.

-5-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia Зураг 6 Хот айлын сүргийн бүтэц

Зураг 6 Хот айлын сүргийн бүтэц ба ургамлын бүрхэвчийн доройтол

Хүснэгт 2

Хот айлын эргэн тойрны бэлчээрийн байдал

 

1km хүртэл

1-2км

2-3км

Нийт нутаг

Эзлэх

Талбай,

Эзлэх

Талбай,

Эзлэх

Талбай,

Эзлэх

Талбай,

хувь

км 2

хувь

км 2

хувь

км 2

хувь

км 2

 

80

               

100%

8.34%

16.8324

6.62%

28.5026

4.15%

17.7895

2.58%

356.5077

алдагдсан

60

80%

               

алдагдсан

8.60%

17.3543

7.13%

30.6976

4.52%

19.375

2.42%

334.0011

40

60%

               

алдагдсан

7.59%

15.3211

6.06%

26.1003

4.11%

17.6037

2.58%

356.7275

20

40%

               

алдагдсан

13.33%

26.8885

11.64%

50.1495

10.58%

45.3528

6.85%

946.4771

0

20%

               

алдагдсан

16.59%

33.4663

17.68%

76.1595

19.62%

84.1207

19.56%

2,702.14

0

20%

               

сэргэсэн

17.20%

34.7024

19.47%

83.875

23.80%

102.0122

32.26%

4,456.64

20

40%

               

сэргэсэн

11.13%

22.4521

12.50%

53.8396

14.77%

63.3149

20.57%

2,841.79

40

60%

               

сэргэсэн

7.08%

14.2781

7.90%

34.0294

8.13%

34.8552

6.14%

847.5296

-6-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

60 80% сэргэсэн

2.20%

4.4418

2.58%

11.0991

2.81%

12.0599

2.55%

352.4225

80

               

100%

1.70%

3.4328

1.88%

8.0873

1.84%

7.8907

1.23%

169.7009

сэргэсэн

V.

ДҮГНЭЛТ

Энэхүү судалгаанд 2010 оны 6-аас 9 дүгээр саруудад хийгдсэн хээрийн хэмжилт, тодруулалтын материалыг газарзүйн мэдээллийн систем ашиглан боловсруулсан бөгөөд 2010 оны зуны улиралд авсан LANDSAT хиймэл дагуулын 4 өөр цаг хугацааны олон бүсчлэлийн зургийг ашиглан ургамлын индекс (NDVI)-ийг бодуулан хот айлын бэлчээр ашиглалтыг бүх сумын хэмжээнд болон тухайн хот айлаас 1 км, 2км, 3км зайд тойрогт орших бэлчээр хэрхэн өөрчлөлтөнд орсныг тус тус тооцоолон үзсэн болно.

VI. АШИГЛАСАН МАТЕРИАЛ

Foggin, Peter, Foggin, J. Marc, and Shiirev-Adiya, T., 2000, Animal and human health among semi-nomadic herders of central Mongolia: Brucellosis and the bubonic plague in Ovorhangay. Nomadic Peoples 44: 148-168. Miyazaki, S., Yasunari, T., Miyamoto, T., Kaihotsu, I., Davaa, G., Oyunbaatar, D., Natsagdorj, L., Oki, T., 2004. Agrometeorological conditions of grassland vegetation in central Mongolia and their impact for leaf area growth. Journal of Geophysical Research 109, D22106.

doi:10.1029/2004JD005179.

Д. Базаргүр, 1996, Бэлчээрийн мал аж ахуйн газарзүйн ухаан, Газарзүйн шинжлэх уханы докторын зэрэг горилсон бүтээлийн хураангуй Д. Батаа, 1998, Бэлчээрийн мал аж ахуйш эрхэлж ирсэн монголчуудын уламжлалт арга,

х.29-48

Д.Доржготов, 2004, Монгол орны хөрс Р.Мижиддорж, Г.Туваасмүрэн,2003, Мал бэлчээрлэх орчин, малчны уламжлал, ШУТИС, ЭТХТ С. Жигжидсүрэн, 2005, Бэлчээрийн менежмент, х. 152-153 С.Цэрэндаш ба бусад, 2003, Газар, бэлчээр, мал. Х 28-29, 59-62 Э.Амаасүрэн, С.Шийрэв-Адъяа, 2010, Бэлчээрийн ашиглалт уламжлал, х 3-10

-7-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

БОГД ХАН УУЛ ОРЧМЫН УУР АМЬСГАЛЫН ШИНЖ ТӨЛӨВ

Г.Даваахүү, Н.Тунгалаг

Одон орон геофизик судалгааны төв

Товч утга

Монгол орон нь Евроазийн эх газрын төвд, байршлын далайн төвшинөөс нилээд өндөр өргөгдсөн субтропикийн их даралтын бүсийн хойно оршдог учраас уур амьсгал ,байгаль экологид үйлчлэх далайц өндөртэй гэж үздэг. Дархан цаазат Богд хан уулын салбар, ―Хүрэлтогоот‖ нь эргэн тойрондоо шинэс, хус, улиас бүхий холимог ойтой бөгөөд тухайн орчинд цаг уурын судалгааг 1961- оноос эхлэн 1976 он хүртэл цаг уурын байнгын станц, 1979-1990 онд автомат багаж төхөөрөмжөөр, 1997-оноос байршил тодорхойлох PRARE, GPS –ийн цаг уурын автомат станцын тусламжтайгаар хэмжилт явуулж байна. Бид цаг уурын станцад бүртгэсэн хэмжилтийн материалд тулгуурлан Хүрэл тогоот орчны уур амьсгалын шинж төлөв (зарим нэг гол үзүүлэлтээр) болон астрономийн ажиглалт, хэмжилт судалгаа явуулах цаг уурын зохистой нөхцлийг авч үзлээ.

I.

ОРШИЛ

Богд хан уул нь Хэнтийн нурууны хамгийн баруун өмнөдөд орших салбар уул бөгөөд ойт

орны тал хээрийн бүс

хээрийн унаган төрхийг хадгалсаар ирсэн юм. Энэ уулнаас урагш манай залгадаг.

уулнаас урагш манай залгадаг. 1- р зураг. Богд Хан уул Богд Хан

1-р зураг. Богд Хан уул

Богд Хан уулын зүүн хойд хэсэг өргөрөгийн 47 0 51 ' 50 " , уртрагын 107 0 03 ' 02 " , байршлалын далайн төвшины 1608 м өндөрт эргэн тойронд шинэс, хус, улиас бүхий холимог ойтой орчинд “ Хүрэлтогоот” байрладаг. (2-р зурагт “Хүрэлтогоот” .)

(2 - р зурагт “Хүрэлтогоот” .) 2- р зураг. ―Хүрэлтогоот‖ Одон

2-р зураг. ―Хүрэлтогоот‖ Одон орныг судлах оргил

-8-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Хүрэл тогоот орчмын уур амьсгалын талаар анх Оросын судлаач А.И.Дадаев (1946), Д.Баасанжав (1965), Д.Лхагвасүрэн (1974), Г.Даваахүү (1977), Д.Халтар (1986), Б.Бэхтөр(1993) нар судалсан байна. Анхны астро уур амьсгалын судалгааг 1967 оноос профессор Д.Халтар багш агаар мандлын тогтвор бус чанар оддын гялбалзал, чичирхийлэлтэй холбон үнэлгээ өгсөн нь тухайн орчны бичил уур амьсгалын үндсэн үзүүлэлтэй холбож судлах боломжийг олгосон юм. Ялангуяа өвлийн улиралд ноѐлох эсрэг циклон, хавар, зун, намрын улиралд үйлчлэх циклоны нөлөөг агаар мандлын тогтворт бус чанартай уялдуулан авч үзсэн нь судлаачдын сонирхолыг татах болсон. Улаанбаатарын орчимд хийсэн уур амьсгалын судалгаанд өвлийн эсрэг циклоны үед агаарын даралт 5 паскалаар нэмэгддэг бол хавар, зуны саруудад 4 паскалаар буурч цаг агаар тогтворгүй болдог талаар судлаачид тэмдэглэсэн байдаг. Судлаачдын үзсэнээр жилийн 140-158 хоногт өвөл болж хамгийн их хүйтэн нь 1 сард хасах 27,9 хэм хүрч хүйтэрдэг бөгөөд ойд цас нилээд унаснаас 10-40 см-ийн цасан бүрхүүл 11 сарын хоѐрдахь арав хоногоос эхлэн тогтож, 120- 125 хоног үргэлжилэх ба хавар 3-р сарын хоѐр дахь арав хоногоос арилдаг байна. Жилд унах хур тунадасны хувьд харьцангуй их. Хамгийн их хур тунадас 2004 онд (659 мм) буусан нь бусад цаг уурын станцад тэмдэглэгдсэнээс хавьгүй их бүртгэгджээ[3 б ]. Судлаачид ойд дахь агаарын чийгшлийн горимыг нилээд өвөрмөц, дулаан хүйтэндээ урвуу хамааралтай гэж үздэг[3 а ]. Хүрэлтогоот орчмын агаарын харьцангуй чийгийн дундаж хэмжээг судалгааны материалд бүртгэгдснээс үзэхэд 60-65 хувьтай. Уулын хотгор гүдгэрээс шалтгаалж салхины хурд, зүг чиг нилээд өөрчлөлтэй ч жилийн дундаж хурдны хэмжээгээр авч үзэхэд салхигүй тогтуун (0.9-2.3 м/сек), зонхилох чиглэл нь баруун, баруун хойноос, зунд өмнө, зүүн өмнөөсөө ажиглагддаг [1,3,4]. Жилийн туршид нарны гийгүүлэх дундаж хугацаа 2800 цаг. Хамгийн их гийх нь 5–р сард 2900 цаг, үүнээс сарнисан цацраг нь 31-34 квт/м 2 , ойсон цацраг 19-20 квт/м 2 , нийлбэр цацрагийг 77-83 квт/м 2 –аар тооцоолсон байдаг[2]. Үүлшилтын хувьд хаврын улиралд их, зун, намар, өвөлд (2-5 балл) харьцангуй бага жилийн цэлмэг өдөр бүрхэг байхаас илүү ажиглагддаг.

II. ХЭМЖИЛТИЙН ДҮН

Бид GPS станцын хэмжсэн цаг уурын үндсэн үзүүлэлтийг (температурын дундаж утгыг) “Улаанбаатар” цаг уур станцын материалтай харьцуулж үзэхэд дулаавтар байх сард хотынхаас 2,4 хэмээр сэрүүвтэр, хүйтрэх саруудад хасах 2,1 хэмээр буурч байна. ( Хүснэгт 1)

Хүснэгт 1 Улаанбаатар Хүрэлтогоотын агаарын дундаж температурын харьцуулалт (2006-2010)

Хүйтэн

Улаанбаатар

Хүрэлтогоот

Зөрүү

хүйтэвтэр сар

(t

0 )

(t

0 )

(t

0 )

1

-19,3

-18,8

-0,5

2

-17,6

-16,2

-1,4

3

-8,5

-6,4

-2,1

10

-11,0

-8,8

-2,2

11

-14,1

-10,8

-3,3

12

-17,6

-14,2

-3,4

Дундаж

-14,6

-12,5

-2,1

Дулаан

Улаанбаатар(t 0 )

Хүрэлтогоот (t 0 )

Зөрүү (t 0 )

дулаавтар сар

4

8,6

5,1

3,4

5

12,7

10,8

1,6

6

16,6

15,8

0,4

7

19,5

17,1

2,0

8

17,7

14,0

3,2

9

10,8

8,7

2,1

Дундаж

14,3

11,9

2,4

-9-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Мөн агаарын температур 0 хэмээр гарах хугацаа 2-р сарын 14-18, 10 хэмээс дээш агаарын температур 5-р сарын 8-14-ны, 15 хэмээс дээш темпертур хадгалагдах хугацаа 6-р сарын 8-10-ны хооронд хэлбэлзэж байна. Хүрэлтогоотын агаарын дундаж температур 2-р сарын дунд 10 хоногоос эхлэн 0 хэмээр гарах бөгөөд үргэлжлэх хугацаа 5 цаг байснаа 3-р сарын сүүлийн 10 хоногт 11 цаг болж уртассаар 0 хэмээс дээш байх агаарын температур өдрийн туршид тогтмол хадгалагдаж байна. (Хүснэгт 1)

Хүснэгт 1

0 хэмээс дээших хоногийн үргэлжлэх хугацаа, дундаж температур

Агаарын температур 0 хэмээр гарах үе

Үргэлжлэх хугацаа (цаг/мин)

Дундаж температур (t 0 )

2-р сарын II - 10 хоног

11.03-17.39

0.9

3-р сарын I - 10 хоног

10.14-18.24

1.5

3-р сарын II - 10 хоног

10.05- 19.20

2.2

3-рсарын III - 10 хоног

9.27 -20.35

3.5

Харин агаар дундаж температур 10 хэмээс дээш гарах хугацаа 5-р сарын эхний 10 хоногоос 6-р сарын эхний хоногт өдрийн 11-14 цаг үргэлжилдэг бол 15 хэмээс дээш дулаан байх хугацаа 6- р сарын дунд 10 хоногоос 7-р сарын дунд 10 хоногт өдрийн 15-20 цаг үргэлжилж байна. (Хүснэгт 2)

Хүснэгт 2

15 хэмээс дээших хоногийн үргэлжлэх хугацаа дундаж температур

Үргэлжлэх хоног

Үргэлжлэх хугацаа (цаг/мин)

Дундаж температур

(t

0 )

6-р сарын II - 10

7.35

- 23.01

 

15.2

6-р сарын III - 10

6.20

- 24.10

 

16.2

7-р сарын

I - 10

6.04

- 01.25

 

16.9

7-р сарын II - 10

5.30

- 01.50

 

19.5

Хэмжилтын материалаас ажиглахад агаарын дундаж температур 19 хэм хүрснээ 7-р сарын сүүлийн 10 хоногоос 8-р сарын сүүлийн 10 хоногт оройн 22 цагаас дараа өдрийн 13 цагийн хооронд агаарын температур аажим буурч байна. (Хүснэгт 3)

Хүснэгт 3

20 хэм хүртлэх хоногийн үргэлжлэх хугацаа дундаж температурын бууралт

Үргэлжлэх хоног

Үргэлжлэх хугацаа

Дундаж температур (t 0 )

7-р сарын III 10 хоног

21цаг 49 мин

18.1

8-р сарын

I - 10 хоног

19

цаг 40 мин

16.2

8-р сарын II 10 хоног

17

цаг 23 мин

14.5

8-р сарын III 10 хоног

13 цаг 25 мин

12.2

Харин Улаанбаатар орчимд хоногийн дундаж температур 10 хэмээс давж дулаарах нь 6-р сарын эхний 10 хоногоос намар 8-р сарын 25 хүртэл 80 орчим хоног үргэлжилдэг талаар судлаачид тэмдэглэсэн[3б] нь дулаан байх хугацаа тодорхой хугацаанд хадгалагдаж байна. Иймд Богд хан уулын салбар хэсэг “Хүрэлтогоот”-д агаарын дундаж температур 5-р сараас эхлэн 10 хэмээс дээш нэмэгдэж шөнийн туршид дулаанаа 8-р сарын сүүлийн 10 хоног дуустал хадгалж байгаа нь агаарын температурын хувьд од эрхсийг дурангаар ажиглах, хэмжилт судалгаа явуулах үеийн цаг уурын зохистой нөхцөлөөр сонгож болох байна. Агаарын урсгал нь газрын гадаргуугын тогтоц хэлбэр дүрсийн өвөрмөц байдлаас хамаарч дээшлэх тутам дулаан агаарын температур өндрөөс өгсөх инверсийн үзэгдэл ажиглагддаг. Ялангуяа хавар зуны улиралын шөнийн цагт идэвхжиж тогтворжсоноо нар мандсаны дараа алга болдог шөнийн инверси нь уулын хөндий тохой орчимд хадгалагддаг талаар судлаачид

-10-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

тэмдэглэдэг[5]. Богдхан уул болон хот орчмын агаар мандалд дахь инверсийн давтагдал өвлийн улиралд дээд хэмжээнд хүрснээ 4-р сараас харьцангуй багасдагыг агаарын бохирдолтой холбож үзэх болсон[6]. Тодруулбал, хүйтний улиралд 5 сая гаруй тонн нүүрс шатааж химийн хортой нэгдэл агаар мандалд цацагдаж байгаа өнөө үед Богд Хан уул орчмын уур амьсгал байгаль экологийн тэнцвэрт байдал алдагдахад хүрч болзошгүй тул дархан цаазат уулыг бүх талаар (ус, ургамал, ан амьтантай) нь хамгаалж байгалийн унаган төрхийг хадгалахад иргэн байгуулага бүрийн оролцоо нэн түрүүнд шаардлагатай байна.

III. ДҮГНЭЛТ

1. Богдхан уулын салбар Хүрэлтогоот орчим нь Улаанбаатар хотынхоос дулаан байх

нь 4-9-р сард 2,4 хэм сэрүүвтэр, хүйтэн болох сард хасах 2,1 хэмээр хүйтний эрч суларч байна.

2. Хүрэлтогоотын агаарын дундаж темпертур 5-р сараас эхлэн 10 хэмээс дээш нэмэгдэж шөнийн туршид дулаанаа 8-р сар дуустал хадгалж байгаа нь од эрхсийг дурангаар ажиглах, астрономийн хэмжилт судалгаа явуулах зэрэгт цаг уурын зохистой нөхцөлөөр сонгож болох байна.

IV. НОМ ЗҮЙ

1. Даваахүү Г. Климатическая характеристика Хурел-Тогота. ФТХ-ийн бүтээл №16, 1977 х 50-51

2. Ц.Адъяасүрэн. Богдхан уулын экосистем. БОЯ.УБ.1997.х.10-13

4. Д.Лхагвасүрэн, Г.Даваахүү. О влияние ветра на результаты астрономических наблюдений службы времени. ФМХ-ийн бүтээл ¹ 17, УБ, 1978

5. Пинус Н.З. Аэрология. Л.1970.с.32-34

6. Д.Чогсом.Улаанбаатар хотын агаарын бохирдолын потенциал.УЦУ-ын ЭШХ-ийн бүтээл №1, 1994.х.54-57

-11-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

DETERMINATION OF SOIL LINE USING REMOTELY SENSED DATA

Gandoljin.N, Tsolmon.R

―NUM-ITC-UNESCO‖ Laboratory for Remote Sensing and GIS National University of Mongolia Building 1, Street of university, Ulaanbaatar, 210646 Mongolia Tel +976-77307730-1311, Fax +976-11-329993 Email: Ganaa_7911@yahoo.com, Saihanaa_b2000@yahoo.com

Abstract

The purpose of my research work is to determine the Mongolian soil line using remote sensing data, ArcGIS and ENVI. To determine the soil line, we can define which index by natural zone can calculated in a different zone . The soil line is a linear relationship between the near-infrared

(NIR) and red (R) reflectance of bare soil as characterized by the slope and intercept parameters. The soil line is characteristic of the soil type and is used to define vegetation indices which allows for the subtraction of the effects of soil

optical properties from spectra. Perpendicular Vegetation Index (PVI) is calculated using the soil line while Normalized Differenet Vegetation Index (NDVI) and Modified Soil Adjusted Vegetation Index (MSAVI) are calculated using only ground truth. The research areas are Bayandalai sum in Umnogobi province (E103 0 7 ' , N43 0 2 ' ), Bornuur sum of Tuv province (E105 0 8 ' , N48 0 9 ' ) and Khovsgol lake in Khovsgol province (E100 0 2 ' , N50 0 3 ' ). LANDSAT (ETM and TM) satellite data from 2006, 2009 and 2010 is used in this research. The resolution of this LANDSAT satellite data is 30m x 30m. This data is very well suited for this research because it contains many bands which correspond to natural features (agricultural, agronomical, geological, soil, forest, water, etc.). We compare ground truth measurements with results determined by soil line graph, calculated by Normalized Differenet Vegetation Index, Modified Soil Adjusted Vegetation Index and Perpendicular Vegetation Index in each research area. We find that if the measuring point is near the soil line, then the MSAVI is a better fit. Alternatively, if the measuring point is far from the soil line, then the NDVI is a better fit

Key words:

NDVI-Perpendicular Vegetation Index,

MSAVI- Modified Soil Adjusted Vegetation Index,

PVI- PerpendicularVegetation Index, soil line, LANDSAT(TM, ETM)

.

I.

INTRODUCTION

Mongolia has occasional climatic condition, atmosphere moisture is low, has agriculture without irrigation. Thus effectiveness of agriculture depends on climatic and natural condition, as well as on moisture of soil. Soil geographic science originated in the intersection of soil science and geography, so its theoretical knowledge came down from each science and has theoretical strong fundament. Since people use soil voluntarily they have been accumulating extensive knowledge about it. They had different definition and understanding during development phase. But all definitions of soil related to its ability to growth up the plant. In the last half 19 th century knowledge about soil and its theoretical base developed in new stage and human started to study the soil on purpose from the viewpoint of geographic, geology, biology, nature study. Soil geography studies factors for environmental suits, particularly soil origin process and their interaction and differentiation in space.

II. STUDY AREA

N43 0 2 ' ), Bornuur sum in Tuv

province (E105 0 8 ' , N48 0 9 ' ) and Khovsgol lake in Khovsgol province (E100 0 2 ' , N50 0 3 ' ). The study

area is shown in Figure 1.

My study area Bayandalai sum in Umnogobi province (E103 0 7 ' ,

-12-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia The study area at Bornuur sum is
on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia The study area at Bornuur sum is
on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia The study area at Bornuur sum is
on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia The study area at Bornuur sum is

The study area at Bornuur sum is composed of much vegetation and has low soil content. The study area at Bayangalai sum is composed of little vegetation and has a high dry soil content. The study area at Khovsgol is composed of wet soil.

Figure 1. Study area (Bayandalai sum E103 0 7 ' , N43 0 2 ' , Bornuur sum E105 0 8 ' , N48 0 9 ' Khovsgol lake E100 0 2 ' , N50 0 3 ' )

III.

METHODOLOGY

0 2 ' , N50 0 3 ' ) III. METHODOLOGY Figure2. Methodology chart Normalized Difference

Figure2. Methodology chart

Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) LANDSAT data is the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), which is derived from the visible red (RED) and near-infrared (NIR) channels:

NDVI

NIR NIR

RED RED

(1)

RED-channel 3 of LANDSAT data (0.58 µm0.68 µm) NIR channel 4 of LANDSAT data (0.725 µm -1.1 µm)

Modified Soil Adjusted Vegetation Index (MSAVI) LANDSAT data is the Modified Soil Adjusted Vegetation Index (MSAVI), which is derived from the visible red (RED) and near-infrared (NIR) channels:

-13-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

MSAVI

 2  NIR 1  2 NIR 1 8  2  NIR 
 2
NIR
1
2
NIR
1 8
2
NIR
 Re
d
/ 2



(2)

RED-channel 3 of LANDSAT data (0.58 µm0.68 µm) NIR channel 4 of LANDSAT data (0.725 µm -1.1 µm) Perpendicular Vegetation Index (PVI) - LANDSAT data is the Perpendicular Vegetation Index (PVI), which is derived from the visible red (RED) and near-infrared (NIR) channels:

This VI allows for soil lines of different slope but is highly sensitive to atmospheric variation: (Richardson and Wiegand, 1977).

PVI SinNIRCosRED

(3)

Where = the angle between the soil line and the NIR

IV. RESULTS AND DISCUSSION

Soil line of Bayandalai sum After comparing the approved control card of pasture land and map from LANDSAT satellite we will select measuring point in dry bare soil, then infrared (RED) and near infrared ray range we will determine soil line. In figures 3-5 illustrated soil line of Bayandalai sum. To validate the line of dry and bare soil we‟re using data for 3 years.

line of dry and bare soil we‟re using data for 3 years. Figure 3. Soil line

Figure 3. Soil line of Bayandalai sum 2010

data for 3 years. Figure 3. Soil line of Bayandalai sum 2010 Figure 5. Soil line

Figure 5. Soil line of Bayandalai sum 2006

-14-

sum 2010 Figure 5. Soil line of Bayandalai sum 2006 -14- Figure 4. Soil line of

Figure 4. Soil line of Bayandalai sum 2009

Ground truth to the bare, dry soil clean

grow

Bayandalai sum‟s vegetation is lowly, soil is high. It shows the ground truth is very nearly in soil line.

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Using of 2006, 2009 and 2011 Landsat satellite data calculated MSAVI, NDVI, PVI map of obtain of vegetation map. Calculated PVI using of soil line. (Figure 7-9)

map. C alculate d PVI using of soil line. (Figure 7-9) Figure 6. True color combination

Figure 6. True color combination of Bayandalai sum

7-9) Figure 6. True color combination of Bayandalai sum Figure 7. Vegetation map MSAVI of Bayandalai
7-9) Figure 6. True color combination of Bayandalai sum Figure 7. Vegetation map MSAVI of Bayandalai

Figure 7. Vegetation map MSAVI of Bayandalai sum

sum Figure 7. Vegetation map MSAVI of Bayandalai sum Figure 8. Vegetation map NDVI of Bayandalai

Figure 8. Vegetation map NDVI of Bayandalai sum

Figure 9. Vegetation mapPVI of Bayandalai sum

To look at from vegetation map, calculated MSAVI value is greatly showed difference of bare soil. Bat NDVI value vegetation map is poorly showed deference bare soil and vegetation.

map is poorly showed deference bare soil and vegetation. MSAVI index is greatly sensing of bare

MSAVI index is greatly sensing of bare dry soil line. The index value (MSAVI) and (NDVI) figure 10. Compare MSAVI and NDVI value is is MSAVI values mean is too high. To results MSAVI index is suitable in dry and bare soil.

Figure 10.Trend NDVI and MSAVI value of Bayandalai sum

-15-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Soil line of Bornuur sum Bornuur sum in Tuv province selected to determine soil line, because it has densely covered vegetation from comparing ground truth and satellite data. Using of RED and NIR channel of landsat data 2006, 2009 and 2010 to obtain soil line using. (Ficture 11-13)

2009 and 2010 to obtain soil line using. (Ficture 11-13) Figure 11. Soil line of Bornuur
2009 and 2010 to obtain soil line using. (Ficture 11-13) Figure 11. Soil line of Bornuur

Figure 11. Soil line of Bornuur sum 2010

Figure 13. Soil line of Bornuur sum 2006
Figure 13. Soil line of Bornuur sum 2006
of Bornuur sum 2010 Figure 13. Soil line of Bornuur sum 2006 Vegetable covers reflectance means

Vegetable covers reflectance means throw the soil line sum parts accumlating is very. Dispersanse density and distance of soil line. RED is too sensing fower of clean vegetation mean of reflectance is very low value. NIR is greatly sensing of clean vegetation, and mean of reflectance is very high value.

Using of 2006, 2009 and 2011 Landsat satellite data calculated MSAVI, NDVI map of obtain of vegetation map. Calculated PVI using of soil line. (Figure 15-17)

C alculate d PVI using of soil line. (Figure 15-17) Figure 14. True color combination of

Figure 14. True color combination of Bornuur sum

15-17) Figure 14. True color combination of Bornuur sum Figure 15. Vegetation map NDVI of Bornuur

Figure 15. Vegetation map NDVI of Bornuur sum

of Bornuur sum Figure 15. Vegetation map NDVI of Bornuur sum Figure 16.Trend NDVI and MSAVI

Figure 16.Trend NDVI and MSAVI value of Bornuur sum

Figure 17. Vegetation map PVI of Bornuur sum

-16-

F

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

In the figure show NDVI, MSAVI, PVI index. This figure show that NDVI index was sensed vegetation well and it was high value. Results vegetation cover land calculate NDVI index. In this results, NDVI value is high and greatly sensing vegetation land cover to compare MSAVI and NDVI.

Figure 18. Trend NDVI and MSAVI value of Bornuur sum
Figure 18. Trend NDVI and MSAVI value of Bornuur sum

V.

CONCLUSION

Bayandalai sum‟s vegetation is lowly, soil is high. It shows the ground truth is very nearly in soil line. In this results, MSAVI value is high and greatly sensing dry bare soil to compare MSAVI and NDVI. Steppe zone is suitable compared MSAVI. Bornuur sum‟s vegetation is high, soil is lowly. It shows the ground truth is distant in soil line. Suitable compared NDVI. In these results, NDVI value is high and greatly sensing vegetation land cover to compare MSAVI and NDVI. Vegetation land cover is suitable compared NDVI.

REFERENCES

D.Amarsaikhan, M.Ganzorig, M.Saandari, Ts.Adiyasuren, 2006 “Зайнаас тандах судлал, газарзүйн мэдээллийн системийн зарчмууд” Ch.Gonchigsumlaa 2008 “Хөрс судлал үүсэл, тархалт, ангилал” D.Dorjgutuv, N.A.Nogina, K.A.Upimtseva, “Бүгд найрамдах Монгол ард улсын хөрсний зураг” хөрсний атлас 1980 N.Enkhjargal 2010 “Determination of moisture in the southern slopes of the khangai range in mongolia using remotely sensed data” Ph.D Brigitte Leblon “Soil and vegetation optical properties” Chris Banman “Remote Sensing of Vegetation and Soil” Dec. 2001

VI.

-17-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

ГЭРЛИЙН УУР АМЬСГАЛЫН ХАРАКТЕРИСТИКУУДЫГ СУДАЛСАН ДҮНГ АГААРЫН БОХИРДОЛЫН ДЭВСГЭРИЙГ ҮНЭЛЭХЭД АШИГЛАХ АСУУДАЛД

Проф. Б.Доржсүрэн

Монгол Улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургууль Материалын Технологийн Сургууль Физикийн салбар E-mail: doeob@yahoo.com, dorjb@must.edu.mn

Abstact

We have been studying parameters of light-climate on the Mongolian territory during last 25 years. The evaluation problems of background air pollution‘s of the cities and daily, monthly, yearly course and there regime of natural illumination or lighting quantity of the horizontal earth surface on the terrirory of Mongolia was discused in this article. The value of brightness of sky and natural illumination and on transmisson coefficient (τ) dependence was determined on object visibility, also we stadied light-climate parameters influence to the big cities, possibility of evaluation for air pollution, also was included in this study some results of air pollution effects for the big cities according to the satellite information. Study results were compared to the resultts of study in some counties.

Түлхүүр үг:

Агаарын

тодорхойломж\

бохирдол,

байгалийн

(Е),

I.

нэвтрүүлэх

ОРШИЛ

коэффициент

(τ)

үнэлгээний

Дэлхийн томоохон хотуудад агаарын бохирдлын шийдсэн туршлагаас үзэхэд 1-рт: шинжлэх ухааны комплекс судалгааны үр дүн 2-рт: үйлдвэрлэл бизнесийн бүтээлч ажиллагаа 3-рт: сургалт, танин мэдэхүйн цогц арга хэмжээ гэсэн гурван тулгуур асуудлыг холбосон өвөрмөц хөтөлбөр, мастер- төлөвлөгөө зохиож үе шаттай шийдвэрлэдэг юм байна. Шинжлэх ухааны комплекс судалгаа гэхэд л хот байгуулалтын зөв төлөвлөлтийн оновчтой судалгаа хийж хэрэгжүүлэх (энд асар олон асуудал орно), тус хотын астро болон гэрлийн мөн цаг уурын уур амьсгал, газар зүйн байршлын онцлог, нар салхины нөөц ,чиглэл, агаарын тунарал түүний хөдлөл зүй зэрэг олон хүчин зүйлийг судлах орчин үеийн тоног төхөөрөмжөөр тоноглосон иж бүрэн лаборатори, ажиглалтын станц олныг байгуулж хяналт, үнэлгээ, мэдээллийн сан, сүлжээг байгуулах ялангуяа хиймэл дагуулын нарийвчлал сайтай мэдээг боловсруулан үнэлгээ, урьдчилан сэргийлэх арга зүйг ашиглах, шинжлэх ухаан, үйлдвэрлэл, сургалтын байгууллагуудад хийж буй судалгааны үр дүнг нэгтгэн асуудлыг уялдаатай цогц байдлаар авч үзэж төр, засгийн хэмжээнд ойрын ба хэтийн бодлого боловсруулж өгөөжтэй арга хэмжээ авах шаардлагатай гэж үзэж байна.Энэ асуудалд шинжлэх ухааны талаас авч үзэх асуудлын нэг нь бидний энэхүү өгүүлж буй сэдэв юм. Энэ асуудлыг анх удаа энэхүү өгүүлэлд хөндөн зарим үр дүнг орууллаа. Аливаа газар орны нутаг дэвсгэр дэх байгалийн гэрлийн энергийн нийт нөөц нь тэр районы гэрлийн уур амьсгалыг тодорхойлох бөгөөд үндсэн параметр нь тухайн газар нутгийн хэвтээ ба янз бүрийн чиглэлийн босоо гадаргын байгалийн шууд /E s / , сарнисан /Е д / ба нийлбэр /Е Q / гэрэлтүүлэлт, гэрэлтүүлгийн хэмжээ, түүний горим, астрофизик, геофизик, цаг уурын хүчин зүйлүүд болно. Байгаль орчны бохирдлын ба экологийн тэнцвэрийн тулгамдсан олон асуудлыг шийдвэрлэхэд гэрлийн уур амьсгалын параметруудыг тухайн нутагт тодорхойлсон дүн, онол практикын их ач холбогдолтой. Энэ асуудлаар бид сүүлийн 20 гаруй жил судалгаа хийж нэг сэдэвт бүтээл, 10 гаруй тайлан, зөвлөмж ба 100 гаруй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл хэвлүүлээд байна [1.4.7.8 гэх мэт]. 1980-аад оноос энэ асуудлыг дэлхийн олон улс орнууд эрчимтэй судалж практик хэрэглээнд ашиглахад онцгой анхааран ЮНЕСКО-ийн Олон Улсын Гэрэлтүүлгийн Коммис /ОУГК/ гэдэг байгууллага эрхлэн дэлхий дахинд “Байгалийн Гэрэлтүүлгийн Түвшинг Хэмжих Олон Улсын Жил” (IDMP) [2,3] хөтөлбөрийг 1991 оноос эхлэн 5 жил тутамд хэрэгжүүлж 2006 онд олон улсын хөтөлбөрт дэлхийн 40 гаруй орон оролцож судалгаа хийжээ. Үүнд дэлхийн хиймэл дагуулын мэдээлэлийг өргөн ашигласан байна. Хүний амьдрал, үйл ажиллагаанд байгалийн гэрэл нь эрүүл ахуй, гоо зүйн, эдинй засгийн зэрэг олон талын ач холбогдоолтой учраас газрын гадаргын байгалийн гэрэлтүүлгийн тухайн өгөгдпхүүнийг экологийн үнэлгээ, агаар, орчны бохирдлын дэвсгэрийг тогтоох, хот байгуулалт, барилгын зураг

-18-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

төсөл, анагаах ухаан, биологи, хөдөө аж ахуй, эрчим хүч хэмнэх, нарын төхөөрөмж болон эрүүл ахуйн норм, норматив зохиох зэрэг практикийн олон салбарт үр дүнтэй ашиглаж байна[4-8,10,12- 15]. Манай орны томоохон хотууд ялангуяа нийслэл Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын асуудал олон жилийн турш яригдаж байгаа, цогц байдлаар иж бүрэн шийдвэрлэлвэл зохих тулгамдсан асуудал болоод байгаа билээ. ШУТИС-ийн хэсэг эрдэмтэдийн зохиосон Улаанбаатар хотын экологийн карт [9] нь бүх төрлийн бохирдуулагч эх үүсвэрүүд, үйлдвэрлэлээс гарч буй бохирдлын тархалт, түвшинг тогтоож өгсөнөөс гадна хотын хүрээлэх орчны төлөв байдалд үнэлгээ өгөх, түүний динамикийг тогтооход цаг хугацааны, эталон болж байгаагаараа агаарын бохирдлын үнэлгээ хийхэд ач холбогдолтой болжээ. Сүүлийн үед дэлхийн томоохон хотуудын агаар, ус, хөрсний бохирдлыг бууруулах, ангилах, урьдчлан сэргийлэх асуудлыг дэлхийн хиймэл дагуулын мэдээ болон байгалийн шинжлэх ухаануудын нэн шинэ багаж судалгааны үр дүнгээр үнэлж стратеги тактикийн бодлого боловсруулж үе шаттайгаар цогц байдлаар шийдэж байна. ОХУ,Япон, Франц, АНУ зэрэг орнуудад гэрлийн уур амьсгалын параметруудын судалгааны үр дүнгээр бохирдлын дэвсгэр (фон) түүний динамикийг үнэлэх цоо шинэ судалгааг хийсэн байна. Энэ судалгаанууд нь голчлон агаар мандал дахь бохирдуулагч бодисын тархалтын диффуз коэффициент, тархалтанд сарниах үзэгдлийн үүрэг, бохирдлын ерөнхий дэвсгэр (фон)-ийг үнэлэхэд чиглэгдсэн байна [10].

II. СУДАЛГААНЫ АРГА ЗҮЙН ТУХАЙД

Бид 1978 оноос эх газрын эрс тэс уур амьсгалын өвөрмөц нөхцөлд оршдог. Монгол орны нутаг дэвсгэрийн газрын хэвтээ ба янз бүрийн чиглэлийн босоо гадаргын байгалийн гэрэлтүүлэлт, гэрэлтүүлгийн хэмжээг тодорхойлох арга зүй [11]-г боловсруулж судалгаа хийж байна. Тухайн газар нутаг, том хотуудын дэвсгэр нутаг дэх байгалийн гэрэлтүүлгийн горимын онцлог болон агаарын бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг үнэлэхэд байгалийн гэрэлтүүлэлт, гэрэлтүүлгийн хэмжээнд том хотын нөлөөг судлах судалгааг саяханаас дэлхийн улс орнууд хийж байна. ОУГК-оос зохион байгуулдаг байгалийн гэрэлтүүлгийн түвшинг хэмжих олон улсын жил /БГТХОУЖ/-ийн 2001, 2006 оны хөтөлбөрүүдийн хүрээнд ийм ажил хийгдсэн ба 2006 онд зохион байгуулсан хөтөлбөрт дэлхийн хиймэл дагууллын мэдээллийг өргөн ашиглажээ [3]. Энэ асуудал нь том хотуудын амьдралын нөхцөл, хүний олон талт үйл ажиллагаанаас хамаарч байдаг, агаар мандлын булингартлын дэвсгэрийг үнэлэх нэг арга болж дэлхийн улс орнуудад хэрэглэж байна. Бид энэхүү ажилд ОХУ-ын эрдэмтэн Г.Э.Олинский нарын боловсруулсан арга зүйг [12] ашиглав. Энэ аргын ерөнхий зарчим нь том хотын үйлдвэр, ахуй, зам тээвэр, хүний үйл ажиллагаанаас хамаарсан хаягдал, бохирдол, утаа тоосоор үүсдэг бохирдлын компонентууд нь нарны шулуун цацрагийн эрчмийг бууруулснаар байгалийн гэрэлтүүлгийн гол параметр болох шууд /Е S /, ба нийлбэр /Е Q / гэрэлтүүлгийг бууруулдаг үндсэн зүй тогтлыг үндэслэж том хот ба хотын гаднах нутгууд (хөдөө, тосгон)-д нэгэн зэрэг хэмжилт хийж үр дүнг харьцуулан боловсруулах, эсвэл цаг уурын станцын ба актинометрийн мөн үүлний олон жилийн ажиглалтын материалд статистик боловсруулалт хийж агаарын бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг үнэлэх асуудал юм. Энэ зорилгоор бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг үнэлэх итгэлцүүр болгон нэвтрэлтийн коэффициентыг =p m томъѐогоор тодорхойлдог байна. Бид том хот Улаанбаатар хотын төвд (МУИС-ийн Геофизикийн Судалгааны Төвийн ажиглалтын талбайд) 1988-1998 онд, агаарын бохирдол багатай хөдөө тосгон Хужиртад 1988-1997 онуудад хэмжсэн байгалийн гэрэлтүүлэлтийн ба цацрагын материал ашиглав.

III. 2.СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮН, ХЭЛЭЛЦҮҮЛЭГ

Өнөө үед дэлхий дахинд уур амьсгал, хүрээлэн буй орчны төлөв байдлын өөрчлөлт болон дэлхийн агаар мандлын хувьд гарч буй өөрчлөлтүүд (озоны давхрагын гэмтэл, хүлэмжийн эффект, агаарын бохирдол гэх мэт) тэрчлэн дулаарал, экосистемийн хувьсал зэрэг нь хүний үйл ажиллагаанаас болсон хортой нөлөөтэй холбоотой байна. Орчин үед Монгол улсын XXI зууны тогтвортой хөгжлийн чиг хандлагыг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тодорхойлж буй энэ түүхэн үед том хотын экологийн судалгааны нэг үндсэн асуудал болох том хотын (ялангуяа Улаанбаатар хотын жишээн дээр) агаарын бохирдлын асуудлыг сүүлийн жилүүдэд янз бүрийн түвшинд авч үзэж буй өнөө үед бохирдлын ерөнхий дэвсгэр (фон)-ийг шинжлэх үхааны судалгааны дүнгээр зөв тогтоож өгвөл стратеги, тактикийн зохистой бодлого хэрэгжүүлэхэд ач холбогдолтой гэж үзэж байна. Сүүлийн жилүүдэд Москвагийн УИС-ын цаг уурын оргилд хотын төвд (Москва Лениний уул) ба хотын гаднах (С.Н.Небольсиний нэрэмжит Собакина дэхь станц)-д гэрлийн уур амьсгалын параметруудыг хэмжсэн хэмжилтийн дүнг жишин бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг үнэлэх, шилжих коэффициентуудыг гаргажээ. Энд ашигласан арга зүйгээр бид төстэй судалгаа

-19-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

хийж гаргасан үр дүнг Москва, Ленинград (ОХУ), Монреаль (Канад), Японы томоохон хотууд [13]-д хийсэн төстэй судалгааны дүнтэй харьцуулж анализ хийв. Агаарын бохирдол ихтэй том хот Улаанбаатар хот (1988-1998 он) агаарын бохирдол багатай хөдөө тосгон болох Хужиртад ( 1988- 1997 он) хэмжсэн хэмжилтээр байгалийн гэрэлтүүлгийн зарим параметруудыг тодорхойлсон дүнг 1 ба 2 дугаар хүснэгтээр харуулав.

Хүснэгт 1

Улаанбаатар хотын дэвсгэр нутагт улиралын гол саруудад үүлшлийн бодит нөхцөлд хэмжилтээр тодорхойлсон газрын хэвтээ гадрага дэх байгалийн шууд /Е S / ба сарнисан /Е Д / гэрэлтүүлэлтийн өдрийн явц (клк).

Сар

Е

 

Өдрийн цагууд

 

6

8

10

12

14

16

18

I

Е S ,

-

0.4

7.0

13.7

9.0

0.9

-

Е

д

1.3

11.5

14.6

10.8

1.6

IV

Е S ,

1.7

12.2

31.1

33.8

29.5

10.8

1.0

Е

д

3.3

14.5

23.7

25.3

22.0

13.4

2.4

VII

Е S ,

3.2

18.3

29.5

29.0

20.9

10.3

2.1

Е

д

6.4

15.0

21.5

22.6

21.4

16.0

7.1

X

Е S ,

-

4.9

21.3

23.6

19.5

0.6

-

Е

д

6.4

14.7

16.8

13.5

5.3

Хүснэгт 2

Хужирт орчмын дэвсгэр нутагт улиралын гол саруудад үүлшлийн бодит нөхцөлд тодорхойлсон газрын хэвтээ гадрага дэх байгалийн шууд /Е S / ба сарнисан /Е Д / гэрэлтүүлэлтийн өдрийн явц (клк).

Сар

Е

 

Өдрийн цагууд

 

6

8

10

12

14

16

18

I

Е S ,

-

0.5

9.1

17.6

11.6

1.1

-

Е

д

1.1

9.0

11.7

8.6

1.4

IV

Е S ,

2.1

14.7

37.6

41.2

36.9

13.6

1.3

Е

д

3.1

4.6

21.9

24.7

21.0

13.0

2.0

VII

Е S ,

3.9

20.1

30.4

32.7

30.0

11.2

2.2

Е

д

7.0

14.3

20.4

21.9

20.7

15.3

2.9

X

Е S ,

-

5.1

22.4

25.3

23.7

0.9

-

Е

д

5.0

11.4

13.2

10.7

4.7

-20-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

1 ба 2-р хүснэгтээс үзвэл Улаанбаатар хотод 11-р сараас 4-р сар хүртэл шууд гэрэлтүүлэлтийн утга Хужирт орчмын дэвсгэр нутгынхаас багасаж харин сарнисан гэрэлтүүлэлтийнэ утга ихсэж байгаа зүй тогтол тод харагдана. Энэ нь агаарын бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг гэрлийн уур амьсгалын параметрүүдын харьцуулсан утгаар тодорхойлох боломжтой болохыг харуулна. Нөгөө талаар гэрэлтүүлгийн хэмжээг “трапецын” аргаар тодорхойлоод улирал бүрээр харьцуулж үзэхэд Улаанбаатар хотод өвлийн улиралд гэрэлтүүлгийн хэмжээ хаврын улирлынхаас ЕS –ийн хувьд 2.0 дахин, зуныхаас 2,3 дахин, намрынхаас 1.6 дахин бага ЕД-ийн хувьд хаврынхаас 1.5 дахин, зуныхаас 1.7 дахин, намрынхаас 1.2 дахин багасаж байгаа нь агаарын бохирдлын фоныг байгалийн гэрэлтүүлгийн хэмжээний горим ба нөөцөөр үнэлж зүй тогтлыг тооцох боломжтой гэх үндэстэй байна. Байгалийн гэрэлтүүлэлт ба ультра ягаан цацралд нэвтрэлтийн коэффициентаар горим нь тодорхойлогддог агаарын тунгалаг чанар их нөлөө үзүүлнэ. Өөрөөр хэлбэл, тухайн газар нутгийн байгалийн гэрэлтүүлгийн параметрүүдыг тодорхойлсноор бохирдлын фоныг үнэлэх итгэлцүүр болгож нэвтрэлийн коэффициентийг тодорхойлж үнэлгээ өгдөг байна [12,13]. Энэхүү ажилд нэвтрэлтийн коэффициентийг =pm томъѐогоор тодорхойлов. Үүний m – агаарын зузааны масс, p – агаар мандлын төлөвөөс хамаардаг байгалийн гэрэлтүүлэг ба тэнгэрийн яркостыг тооцсон коэффициент бөгөөд

гэж олно. Үүнд EQ – гадаргын гэрэлтүүлэлт, EZ – зенит (оройн цэг) дэх гэрэлтүүлэлт ба эдгээрийг тусгай стандарт ба [12]-аас авна. Нэвтрэлтийн коэффициент нь аливаа биет зүйлийн (юмны) харагдах зэргийг үнэлдэг хэмжигдsэхүүн юм [12,13]. Олон улсын стандартаар =0.9 хүртэл бол маш сайн, 0.8 бол сайн, 0.7 хүртэл байхыг муу харагдац гэж үнэлдэг. Улаанбаатар хотод 1988-1998 онуудад “БТББ- 2М” багажаар хэмжсэн хэмжилтээр үүлшлийн бодит нөхцөлд газрын хэвтээ гадрагын байгалын гэрэлтүүлгийн параметруудыг судалсан дүнг ашиглаж -г бодоход XI–II сард 0.62, III-VI сард 0.75, VII-X сард 0.8 гарч байгаа ба үйлдвэр байхгүй, хүний нөлөө харьцангуй бага хөдөө тосгон болох Хужиртад 1988-1994 онд хэмжсэн хэмжилтийн дүнг ашиглан мөн Е-ийн параметруудыг тодорхойлоод -г бодоход XI-II сард 0.81, III-VI сард 0.84, VII-X сард 0.85-0.91 гарч байгаа нь өвлийн цагт Улаанбаатар хотод агаарын бохирдол их байгааг харуулах төдийгүй ер нь жилийн туршид Хужиртаас бохирдлын зэрэг их байгааг үзүүлнэ. Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын бүтэц, агаарын химийн найрлагын аль компонент нь их байгааг энэ үзүүлэлт гаргахгүй зөвхөн аль саруудад ямар улиралд байгалийн гэрэлтүүлэлтийн параметрууд буурч ихсэж байгаагаар нь бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг үнэлж болохыг л харуулна. Сүүлийн үед дэлхийн хиймэл дагуулын судалгаагаар бодит ба идеал агаар мандал дэх байгалийн гэрлийн сарнил, шингээлт, туйлшралыг хэмжиж агаар мандлын бохирдлын зэрэг, аэрозолийн ба фрактал бүтцийг судлах хэмжилтүүд хийж байна [14]. Мөн спекторфотометр, люменограп, дэлгэцлэх компьютерийн систем зэрэг багажуудыг АНУ-н Флорида дахь Нарны эрчим хүчний хүрээлэнд эрдэмтэн Мак Клюний [15] удирдлагаар зохион бүтээж ашиглаж байна. Эдгээр нь цаашид нарийвчлан авч үзэх шаардлагатай судалгааны нэг чиглэл болно. Дэлхийн хиймэл дагуулын мэдээгээр нарны гэрлийн тогтмол (E 0 =136-137000лк)-ийн утгыг яг тухайн дэвсгэр нутгын агаар мандлын хил (бодит ба идеал агаар мандлын зааг) дээр тодорхойлох замаар бохирдлын дэвсгэр (фон)-ийг үнэлэх мэдээ сэлтийг гаргах тухай Дэлхийн Цаг Уурын Байгууллагаас 2004 оны WMJ-2004 мэдээлэлд өгүүлжээ. Энд ихэвчлэн хиймэл дагуулын мэдээ ашиглах бөгөөд энэ асуудлыг бид цаашид судлах шаардлагатай гэж үзэж байгаа ба ажлын зарим мэдээлэлүүдийг боловсруулж эхлээд байна.

p f

(

E

Q

/

E

Z

)

E

E

Z

(0.33

0.66

Sin

)

IV.

ДҮГНЭЛТ

1.Гэрлийн уур амьсгалын судалгааны дүнг ашиглаж том хотын агаарын (фон)-ийг үнэлэхэд

бохирдлын дэвсгэр

Байгалийн гэрэлтүүлэлт ба гэрэлтүүлгийн хэмжээ, түүний горимд том хотын үзүүлэх нөлөөгөөр

Байгалийн гэрэлтүүлгийн вариацын коэффициентээр

Байгалийн гэрэлтүүлэг ба нэвтрүүлэх коэффициентээр

Сансрын хиймэл дагуулын мэдээгээр тухайн нутаг дэвсгэр ба том хотуудад нарны гэрлийн тогтмолын утгыг тодорхойлсон үр дүнгээр үнэлэх боломжтой

-21-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

2.Улаанбаатар хотод хэвтээ гадарга дахь байгалийн шууд (Е S ) гэрэлтүүлэлтийн утга хөдөө тосгон болох Хужирт дах Е S –ийн утгаас XI сард 23-29%, XII сард 37-42%, I,II сард 30%, /8-12 цагт/-аар бага байна. Хавар намрын улиралд үдээс хойш /14-16 цагт/ Хужиртын район дэх Е S –ийн утга Улаанбаатар хотынхтой ойролцоо буюу зарим тохиолдолд бага зэрэг ихэссэн үзүүлэлт гарав. Энэ нь тухайн нутгын газар зүйн байрлал, тэр нутагт нарны үзэгдэх байдалтай холбоотой, өөрөөр хэлбэл аэсрофизикийн ба геофизикийн хүчин зүйлтэй холбоотой гэж үзэв.

3.Сарнисан гэрэлтүүлэг (E Д )-ийн горимын хувьд Улаанбаатар хотод X-III сард Хужиртынхаас дунджаар 24-35% -аар ихэссэн зүй тогтол ажиглагдав. Дээрхи үзүүлэлтүүд нь Улаанбаатар хотод өвөл, хаврын саруудад бохирдол их байдгыг харуулна. Улаанбаатар хотын оршин буй газар зүйн нөхцөл байдлаас үүдэн өвлийн улиралд температурын урвуу инверсийн нөлөөгөөр хотын төв хэсэгт утаа, тоос их хуримтлагдаж байна.

4.Үүлшлийн бодит нөхцөлд -ийн утга Улаанбаатар хотод XI-II сард 0.62, III-VI сард 0.76, VII-X сард 0.81 харин Хужиртад дээрхи саруудад харгалзан 0.81, 0.83, ба 0.86-0.92 байна.

5.Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлын динамикийг тогтоох, бууруулах, хянах, үнэлэх цогц арга хэмжээ боловсруулахад энэхүү судалгааны арга зүй, үр дүнг ашиглах боломжтой.

Холбогдох ном, хэвлэл

Холбогдох зохиол, бүтээлийг ишлэл авсан дарааллаар бичсэн болно. [1]. Б.Доржсүрэн. Исследование светового климата в некоторых районах Монголии. Диссертация ученой степени кандидата физико-математических наук. НИЦГ при МоГУ и АН Монголии. УБ, 1992, 178с., (на русском языке)

[2]. Mc Cluney.R and Kendrick.J.D “International Daylight Measurement Year” Proceeding Conference. Long-Beach., Califorina. USA. November , 1986, pp.3-8

[3]. World network of Daylight Measurement Programe (C.I.E./W.M.O IDMP) Report ¹1, IEA-SHCP- 17E-2. August. 1994 and Report ¹3, IEA-SHCP-21E-3 Sep. 2001

[4]. Б.Доржсүрэн. Байгалийн гэрэлтүүлгийн түвшинг хэмжин салбар дахь олон улсын хамтын ажиллагаа. МУТИС, ЭШБ, N3/25,1996. x146-152

[5]. Труды II и III Всесоюзной конференции по световому климату М., 1976 и 1992

[6]. Евневич Т.В., Никольская Н.П., Янишевский Ю.Д., Луцько Л.В., Рекомендации по учѐту светового климата при проектировании естественного освещения. М., Научные труды НИИСФ, N5 (68), 1992.

[7]. Б.Доржсүрэн. Светоклиматические характеристики в различиных районах Монголии при резкоконтинентальных условиях климата. Научные труды I международной научной конференции “Проблемы ноосферы и устойчивого развития”, N1, 1996, с.142-148, Санкт- Петербург, РФ.

[8]. Б.Доржсүрэн, Д.Ганбаатар, Н.Түгжсүрэн, Г.Батсүх. Үндэсний барилгын норм ба дүрмийн II хэсэг, IV бүлэг “Байгалийн ба зохиомол гэрэлтүүлэг, гэрлийн уур амьсгал”-ийг боловсруулж практикт хэрэглэх асуудал, ШУТИС, ЭШБ, N3/49, х.320-333, 2002.

[9]. С.Батмөнх, Ш.Гарьдхүү нар Улаанбаатар хотын экологийн карт. /Техник технологийн шинэ бүтээл/. Шинжлэх ухаан технологи сэтгүүл. N3/2004. УБ., х4-11

-22-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

[10]. Архитектурная физика. Под.ред.проф.Н.В.Оболенского. М., Стройиздат., 2001.

[11]. Б.Доржсүрэн, Д.Халтар, Методика научно-исследовательской работы по теме “Изучение естественной освещенности земной поверхности и количества освещения на территории МНР”, МУИС-ийн хэвлэл, 1988.35х.

[12]. Олинский Г.Э.Влияние большого города на естественную освещенность. Ж., “Геофизика” М., 1992, т. 2. вып. 3-4.

[13]. Климат Москвы. Монография. М., Изд-во МГУ.2002.158с

[14]. Проблемы физики атмосферы. Научные труды СПбГУ. Том. 2., 1999., Изд-во СПбГУ. РФ.

[15].Mc Cluney R. “Statement of Goals and Purpose for CIE Internatianal Daylighting Year”. Drafft, 3 march 1993. USA.

-23-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

REMOTE SENSING APPROACHES FOR DROUGHT MONITORING IN MONGOLIA

M.Erdenetuya (PhD), D.Bulgan

Environmental Information Center

Abstract

The Mongolian climate and geography, coupled with its economic and social structure, account for its considerable vulnerability to natural disasters over whole year. Use of NOAA/NDVI data for drought monitoring in Mongolia has been started since 2005 at National Remote Sensing Center (NRSC) and its estimation technology expanded by TERRA and AQUA satellite MODIS/NDVI, NDWI and NDDI data with spatial resolution of 500 m from 2010 and developed related methodology and technology for monitoring and mapping of drought condition over Mongolia. In this paper have been included some remote sensing based drought indices estimating drought situation over Mongolian pasture land.

Key words:

drought monitoring, RSDI, NDWI, NDDI.

I.

INTRODUCTION

Drought is the single most important weather-related natural disaster. Its impacts on society result from the interplay between a natural event (less precipitation than expected resulting from natural climatic variability) and the demand people place on water supply. Recent droughts in Mongolia and the resulting economic and environmental impacts and personal hardships have underscored the vulnerability of all societies to this "natural" hazard. Satellite data processed into Normalized Difference Vegetation Indices (NDVI) can be used to indicate deficiencies in rainfall and portray meteorological and/or agricultural drought patterns both timely and spatially, thus serving as an indicator of regional drought patterns. NDVI is a measure or estimate of the amount of radiation being absorbed by plants. Unlike earthquake, drought always has a slow onset, which is quite observable, but its consequences are quite immeasurable for Mongolia during coming winter “dzud” condition. Many drought indices have been used over the globe to monitor drought and in case of Mongolia the drought estimation indices have been developed and applied. For example, the Remote Sensing Drought Index (RSDI, 2005) based on long term NOAA/NDVI data and Normalized Difference Drought Index (NDDI) based on MODIS/NDVI and NDWI data being used for estimation drought condition in Mongolia.

II. STUDY AREA

While the satellites are covering whole territory of Mongolia, there are needs to monitor over all Mongolia and estimating and mapping drought condition and informing the facts to the Ministry of Nature Environment and Tourism, National Agency of Emergency Management (NEMA) and other related organizations and to the aimags.

A.
A.

-24-

B.
B.

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia Figure 1. RSDI (A) and NDDI (B) maps of Mongolia

III. USED DATA AND METHODS

The drought estimation methodology using long term NOAA NDVI data was developed in 2005 (M.Bayasgalan, 2005) and this technology was upgraded and applied by MODIS data. Each TERRA and AQUA satellites with MODIS sensor are covering Mongolian territory 2 times a day. The MODIS sensor has 36 channels with 250m, 500m and 1 km spatial resolution and generates some standard products such as, cloud mask, NDVI, snow and fire hot spot. The drought products are generated based on NDVI and NDWI.

IV. NORMALIZED DIFFERENCE VEGETATION INDEX (NDVI)

The NDVI formula in particular was originally termed the VI (Vegetation Index) and devised by Rouse et al. in 1973 and applied to Landsat MSS data (Tucker 1979).

NDVI = (IR - R) / (IR + R)

(1)

The intensity or digital number (DN) value, of each visible red band is subtracted from the infrared band on a pixel-by-pixel basis. That value is then divided by the sum of the two. The result of NDVI is a theme consisting of continuous floating-point data that ranges from -1 to 1. Floating point data includes decimal and negative values. In the case of AVHRR and MODIS data, the Near Infrared Layer is Band 2 and the Visible Red Layer is Band 1 (AVHRR & MODIS). The near infrared band of the spectrum emphasizes the contrast between vegetation and water. In the Visible Red Layer, vegetation appears darker than man-made structures.

NDVI = (Band 2 - Band 1) / (Band 2 + Band 1)

(2)

V. REMOTE SENSING DROUGHT INDEX (RSDI)

The Remote Sensing Drought Index (RSDI) was developed based on 10 daily long term global coverage of NOAA/NDVI (M.Bayasgalan, 2005) 8km coarse resolution data and applied for Mongolia.

RSDI = (NDVI cur NDVI min ) / (NDVI max NDVI min )

Here,

NDVI cur current 10 daily NDVI image

NDVI min long term minimum NDVI image

NDVI max long term maximum NDVI image

(3)

VI. NORMALIZED DIFFERENCE WATER INDEX (NDWI) AND NORMALIZED DIFFERENCE DROUGHT INDEX (NDDI)

The Normalized Difference Water Index (NDWI), which is calculated from the 500 meter near- infrared (NIR) and shortwave-infrared (SWIR) data from the Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS) (Equation 4), is being investigated for large-area drought monitoring.

4), is being investigated for large-area drought monitoring. (4) NDWI holds considerable potential for drought monitoring

(4)

NDWI holds considerable potential for drought monitoring because the two spectral bands used in its calculation are responsive to changes in the water content (SWIR band) and inter-cellular air spaces of the spongy mesophyll layer of leaves in the vegetation canopy. As a result, NDWI is influenced by both the desiccation and wilting of vegetation and may be a more sensitive drought indicator than traditional remote sensing-based indices such as the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI), which do not account for changes in the vegetation's water content.

-25-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

A new vegetation drought indicator, the Normalized Difference Drought Index (NDDI), is also being researched. The NDDI combines information from both the NDWI and NDVI data derived from MODIS as shown in equation 5.

and NDVI data derived from MODIS as shown in equation 5. (5) Initial research investigated the

(5)

Initial research investigated the potential of the NDDI, NDWI, and NDVI for drought monitoring over the Flint Hills region in eastern Kansas and northeast Oklahoma and the results were encouraging. NDWI was found to be more sensitive that NDVI to the onset of drought conditions. NDDI was also found to be more responsive and have wider dynamic range values than a simple NDVI-NDWI differencing through drought periods.

VII. RESULTS AND DISCUSSIONS

The RSDI maps were calculated and the values ranged between -1 to +1 and the values are classified in 5 categories such as, < 0.2 severe drought, 0.2 0.4 slight drought, 0.4 0.6 normal, 0.6 0.8 non drought good and > 0.8 non drought very good summering condition.

> 0.8 – non drought very good summering condition. Figure 2. RSDI maps of Mongolia Based
> 0.8 – non drought very good summering condition. Figure 2. RSDI maps of Mongolia Based
> 0.8 – non drought very good summering condition. Figure 2. RSDI maps of Mongolia Based

Figure 2. RSDI maps of Mongolia

Based on 10 daily RSDI maps we tried to generate yearly drought map for whole territory of Mongolia using remote sensing and GIS techniques.

of Mongolia using remote sensing and GIS techniques. Figure 3. Yearly drought map of Mongolia, 2009

Figure 3. Yearly drought map of Mongolia, 2009

In 2009, during growing season the summer condition of Mongolia can be estimated as droughty or slightly drought condition in more than half territory (54.6%) and the severe drought condition counted as 25.2% and only 20.2 percentage of whole country was estimated as none drought condition.

-26-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

The NDDI map can be generated 10 daily based on daily NDVI and NDWI images obtained from corresponding channels of MODIS data and its values are ranging between 0 to 100 and these values were classified into 10 categories and nowadays we are not giving legends for the map as using in many foreign countries. According to the NDDI categories many countries use these values as, extremely wet, very wet, moderately wet, slightly wet, wet, normal, dry, mild drought, moderate drought, severe drought and extreme drought.

moderate drought, severe drought and extreme drought. Figure 4. Three decades and monthly NDDI maps of
moderate drought, severe drought and extreme drought. Figure 4. Three decades and monthly NDDI maps of

Figure 4. Three decades and monthly NDDI maps of Mongolia, July 2010

All above mentioned NOAA and MODIS products are served through www.icc.mn websites 10 daily based and at the same time information of these products are included in metadatabase at

and in Disaster Information

Service as part of National Environmental database of Mongolia is included at http://geodata.mne-

VIII.

CONCLUSIONS

Based on drought estimating experiences, the NRSC is willing to replace drought monitoring techniques with use of coarse resolution RSDI maps by moderate resolution MODIS NDVI data from 2000 to 2010 for calculation of long term minimum and maximum NDVI data. The NDDI is considering not only changes of vegetation and also its water contents using SWIR, RED and NIR bands together. The NDDI maps would be validated by ground measurements and need to be operationalized.

IX.

REFERENCES

1. “Application of Perpendicular Drought Indices as a Dynamic Drought Monitoring Method” Institute of Meteorology, University of Natural Resources and Applied Life Sciences (BOKU), Vienna, Austria.

2. Bayasgalan M. “Drought monitoring in Mongolia”, Dissertation, UB 2005.

3. Huete A. and Didan K. “MODIS Seasonal and Inter-Annual Responses of Semiarid Ecosystems to Drought in the Southwest U.S.A” Department of Soil, Water and Environmental Science University of Arizona, U.S.A.

4. National

Drought

Mitigation

Center

(NDMC),

USGS

Center

for

EROS,

USDA

Risk

Management

Agency

(RMA),

and

High

Plains

Regional

Climate

Center

(HPRCC)

5. Tucker C.J. Red and Photographic infrared linear combinations for monitoring vegetation. Remote sensing of Environment, 1979, Vol. 8, pp. 125-150.

6. Tucker C.J., Sellers P.J. Satellite remote sensing of primary production. Int. Journal of Remote Sensing, 1986, Vol. 7, pp. 1395-1416.

-27-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

7. Verdin J., Aguilar L., Brown J., Pedreros D., Budde M., and Rowland J., “Application of Remote Sensing to Drought Monitoring”.

-28-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

SUSTAINABILITY ASSESSMENT OF URBAN LAND-USE SYSTEMS : EVALUATING IMPACT INDICATORS OF DARKHAN

Sodgerel Purevee

Plant Science Agricultural Research Training Institute of Mongolian Agricultural University Darkhan province, Mongolia E-mail:sotha55@yahoo.com

Abstract

In order to implement successful strategies for urban development, decision makers should integrate issues (social, environmental, economic) in the country. Indicator-based methodology that seeks to achieve integration of all issues of sustainability has gradually evolved for this purpose. This paper is concerned with establishing an indicator set and assessing the sustainability of urban land use systems, using Darkhan City of Mongolia as a case study. The aim of the study is to formulate sustainability indicators and criteria by Russian methods and applying them to Darkhan´s land use system. The method highlights impact on water, soil and air quality as most important environmental effects. Data on household condition, land use of socio- economic effects are taken from official organizations such as the Land office, and Meteorological office of the study area. The methodology is useful for measuring, monitoring, assessing all issues of urban sustainability as well as warning about the risk of lasting social, economic and environmental damages regardless of type, location and scale level. It is hoped that the application of existing methods will greatly accelerate the urban sustainability assessment learning process and improve policy effectiveness.

Key words:

sustainability assessment, indicator-based method, sustainability indicators, urban land use system, Darkhan

I.

INTRODUCTION

Damages include negative effects on the urban atmosphere and the reduction of urban water supply, and thus lead to higher health risks and safety hazards, e.g. higher infectious diseases, deterioration of biodiversity as well as lower worker productivity (United Nations, 2001). At the same time as urban land use is used as a various dedication in a limited space, it has a well condensed and sophisticated procedure of the possession and utilization. From the spatial view point, the land use is understood to imply those human activities that can change the bio-geophysical conditions of land as well as strongest impact on the environment worldwide (Helming.K, 2008) . Currently these problems are major urban challenges in Mongolia. Urbanization is growing rapidly due to changes of lifestyle in Mongolia. Today 80 % of the total population lives in urban area (World Bank, 2000). There are number of serious problems in Mongolia, particularly in secondary city such as Darkhan. The rapid growth and land mismanagement has led to a environmental deterioration such as air and water quality and land degradation which negatively affect living condition. Due to the population density and the intensity of economic and social activities, urban land use consumes significant amounts of resources, produces waste and pollution, and degrades the environment. Consequently, there is a demand for tools to find more sustainable solutions to decision makers. This paper looks at sustainability assessment of urban land use. There are various approaches available for sustainability assessment of urban land use outside of Mongolia. On the basis of their methodological foundations they can be categorized in three groups: environmental assessment methods, life cycle assessment methods and sustainability indicator assessment methods. In Mongolia, Agenda 21 action program (MAP 21 report) committed about sustainable use and protection of Mongolia's precious land resources. However, politically, there is a readiness to use the principles of sustainable development for the planning and management of national development. Unfortunately, in practice, unsustainable solutions are frequently offered that reflect the personal values of the urban planner or manager and not the best practice in the sector. The aim of the research is to analyse methods to assess the sustainability of urban land use in Mongolia and to formulate and develop sustainability indicators and criteria for particular city.

-29-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

II. SUSTAINABLE DEVELOPMENT

The need for sustainable development was first put forward in Rio de Janeiro in 1992, when 150 countries, signed the Action Plan for the 21st century - Agenda 21 - which defines the actions that are necessary to address global environmental and social development problems (Āboliņa, 2005). Sustainable development refers to a resource use that aims to meet human needs while preserving the environment so that these needs can be met not only in the present, but also without compromising the ability of future generations to meet their own needs (United Nations, 1987). It ties together concern for the carrying capacity of natural systems along with the social challenges facing humanity. The concept of sustainability or sustainable development is clearly the basis of sustainability assessment which is being increasingly viewed as an important tool to aid in the shift towards sustainability. However, this is a new and evolving concept and there remain very few examples of effective sustainability assessment processes implemented anywhere in the world (Murray, Ray, & Nelson, 2009).

III. SUSTAINABILITY ASSESSMENT

According to Pope et al.(2003), the aim of sustainability assessment is to ensure that plans and activities create an optimal contribution to sustainable development. It is a tool that can help decision- makers and policy makers decide what actions they should take and should not take in an attempt to make society more sustainable. In terms sustainability assessment, there are currently several methods available in use for the evaluation of environmental impacts of buildings and urban development (Xing, Horner, El-Haram, & Bebbington, 2009) but there is no single, robust methodology to assess all three dimensions (economic, social and environmental) of urban development (Huang, Yeh, Budd , & Chen, 2009) ). In the literature, sustainability assessment is generally viewed as a tool in the „family‟ of impact assessment process, much attention has focused on environmental impacts assessment. Sustainability assessment tools consists of indicators (Ness, Urbel-Piirsalua, Anderbergd, & Olsson, 2007) which are ways to organize and systemize for making policy-making processes consistent, transparent and end oriented. Sustainability indicators have been identified as follows:

they are information units that specify the status of major systems;

they are the means for viewing the larger picture while viewing only a small part there of;

they show the direction in which a system is developing - better or worse or remaining the same. (Āboliņa, 2005)

Several authors developed a framework for sustainability assessment, having already mentioned a few, several models and integrated assessment techniques have been published and are available for use (Gasparatos, El-Haram, & Horner, 2008; Wiek & Binder, 2005; Ness, et al., 2007; Singh, et al., 2009; Walter & Stützel, 2009; Xing, et al., 2009) and extensive list of sustainability indicators have been proposed by a number authors ( Milman & Short, 2008; Wiek & Binder, 2005; Hellström, Jeppsson, & Kärrman, 2000; Shen, Jorge Ochoa, Shah, & Zhang, 2011; Murray, et al., 2009; Putzhuber & Hasenauer, 2010; Huang, et al., 2009; Xing, et al., 2009) addressing different main subjects.

IV. METHODOLOGY AND DATA.

Data was collected by aerial photographs, topographic maps and land use maps using GIS and some available data (population density, land resources, air and water quality, soil pollution etc) from official organizations such as Meteorology, Land administration, statistic using statistical analysis. When analyze the data it used a simple inventory method to generate the input data for indicator. This project examined indicator set of 17 natural-anthropogenic impacts which include geo- morphological condition, land depression, water regime, soil quality, land resource, and industrial activity and 14 main indicators formulated which are geological process, gully erosion, soil acidification, land marshy, polluted land by heavy metal, organic matter, pesticides, wastes and gray water and land degradation which is tested by Kravchenko (2006) in Kursk district included 8 cities of Russia. The evaluation process is that each indicator has criteria and it starts with a score 3 to 1. The sum of the score can be tracked against progress or deterioration.

-30-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

To asses urban land quality by land use type (industry, transportation, residential area, built-up area etc) Kochurav (2006) comprehensive methods (specifically of land use of Russia) as most universal evaluation method which allowed to determine significant dependance of anthropogenic pressure on correlation of different land use on concrete territory. For determination of degree of anthropogenic modification (AM) of land is carried on base of classification units of land cadastre and there are expert score system. Each land type according to its ecological state gets corresponding score, after which lands are united in homogenous groups; form AM, minimal on land of natural units, up to maximum AM in the lands which are occupied by industry and transport (Kolbovskii, 2008). In order to gives easily understandable result, several thematic maps created due to assessment. The digital analysis was carried out using GIS and Image processing software (ArcGIS ver 9.3 and Erdas Imagine ver 9.1). As a result of this study that to provide multi-dimensional assessments of complex urban-environmental systems.

V. STUDY AREA

Darkhan is the second largest cities of Mongolia but is still less than one-tenth the population size of the capital city, Ulaanbaatar. According to Planning and Development Collaborative International (PADCO) 85 percent of the aimag‟s population live of which 86 percent lives in residential apartments in Darkhan and most of the residents are young people. It is one of the intensive industrialization city with high population densities in Mongolia. (Ganbold.Da, 2000; PADCO, 2005).

densities in Mongolia. (Ganbold.Da, 2000; PADCO, 2005). Figure 1. Map of Darkhan city (Translated from IWAS

Figure 1. Map of Darkhan city (Translated from IWAS & UFZ, 2010)

VI.

RESULT

Based on the indicators which developed by Kravchenko (2006), to calculate the value of each indicator as shown (table 1).

Table 1. Natural-antropogenic indicator system of urban land quality in Darkhan

 

Natural impacts

value

coefficient

 

Geology-geo-morphological condition

1.

Surface slope :3 ° -7 °

1

0.125

2.

Depth of ravine :10-20m

2

0.100

3.

Dense of ravine : less than 1 km

2

0.100

4.

Mechanical components of ground soil: slight and medium clay

2

0.150

5.

Depth of groundwater : 3 m-15 m

1

0.100

6.

Gully erosion: active gully

1

0.050

7.

Landslide and subsidence: No data

8.

Coastal plain erosion: less than 10 m width

1

0.025

 

Soil and hydrological condition

9.

Soil: lea and brown soil

1

0.050

10.

Land degradation: Intensive, for little area

1

0.075

11.

Infrequent flood out area : less than 10%

2

0.025

12.

Flood out period: No data

-31-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

13.

Stagnant water and marshy land : Hard to dry

0

0.025

 

Microclimate condition

14.

Protection from wind: Non protected area from gale

1

0.025

15.

Pollution source located in town

0

0.025

16.

Sunlit : ordinarily for all year

2

0.025

17.

Aspect of slope: south slope

3

0.025

 

Main anthropogenic impacts

value

coefficient

 

1.Technogenic depression and sanitation

1.

Technogenic depression: Less than 1-2 m

2

0.150

2.

Surrounding by open mining: Local mining with little area

1

0.100

3.

Potential of industry: High

0

0.150

4.

Intensive of transportation: Intensity (more than 400 number/hour)

0

0.150

5.

Sanitation : poor

0

0.050

6.

Green cover : 15-20 %

3

0.100

 

2. Social welfare, human well-being and urban planning level

 

7.

Population density: less than 5 thousand people/km 2

3

0.150

8.

Built-up area : More than 30 %

0

0.150

9.

Water supply: Mixed system

3

0.025

10.

Waste water treatment plant: Available WWTP

2

0.025

11.

Sewage drain: available

2

0.025

12.

Household heating system: Mixed (power plant and stokehold)

1

0.025

13.

Hot water supplement: 0-40 %

0

0.025

14.

Gas supplement: 0

0

0.025

As result of the assessment based on baseline condition of Darkhan, total value of both natural and anthropogenic impact was 1.35. It is indicated that Darkhan is unsustainable and both of them affect adverse impact in urban land use system in Darkhan. The main processes of bad consequences in land resources are air and soil contamination, sanitation from households condition, gully erosion, land degradation due to off-road, sand pit. According to assessment of land use (table 3), the highest pressure level included industrial and mining area (667.15 ha or 6.46%) and transportation, communication, engineering network area (699.95 ha or 6.78%). Totally it is embraced 1367.1 ha or 13.25% of urban land The high pressure area is public utility (5245.47 ha or 50.85%), residential area (391.57 ha or 3.96%), military and special consumption area (0.79%), ger settlement (645.44 ha or 6.25%). It is included 6364.27 ha or 61.69% of total urban land. The medium pressure area is included only agricultural land 2583.63 ha or 25.04%. The low pressure area has not in Darkhan.

Table 2. Anthropogenic pressure of land use

Darkhan city

Assessment

Land use

Ha

Percent

Highest

Industrial

1367.1

13.25

Transportation, Communication

High

Public utility

6364.27

61.69

Apartment complex, residential

Administration, commercial

Military

Special and other urban

Medium

Agricultural land

Recreation (commercial and public)

2583.63

25.04

Low

Water

0

0

Special protected area and objects

Total

10315

100%

-32-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia Map 1. Description of natural impact of

Map 1. Description of natural impact of Darkhan using indicators. Over 20 % of area elevated 900-1040 m above the sea level. Due to slope map shown that most of the area has 0-3° slope, however, north and east part has from 3° till 20°slope and prevail aspect of slope is mostly south and north. As shown sunlit maps, it is normal sunlit area, north and north-east part has natural ravine which depth is about 10 m.

Due to analysis of data, several thematic maps created by indicators using ArcGIS software which including air pollution, soil contamination, housing condition, land use modification, geo-morphological condition, soil erosion etc (see map 1,2 ). Some of the geo-morphological indicators such as slope, aspect, sunlit wind prevailing and gullies are created in map1 which using topographic map. But others did not map because of the lack of data and information in district level. However, it is showing spatial distribution of natural condition and suitable land for urban development and planning. In map 2, most of the anthropogenic impact defined which could test how different residential preferences and landscape characteristics shape the development of urban areas, in turn affecting energy use and pollution patterns. Combination of table and maps can showing that which land use type consequence due to how many value. It is significant to determine policy especially land restoration planning, urban planning and development.

-33-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia Map 2. Description of anthropogenic impact of

Map 2. Description of anthropogenic impact of Darkhan using indicators. As shown land use map, high pressure of human impact is on the built up area including ger district, apartment, houses, industry and transport lines especially land contamination, housing condition is fair in ger district which is main source of the pollution and medium impact is outside of the residential zone. More than 30 % area built-up and covered by 33 % of green space.

VII.

DISCUSSION

There are various approaches available for sustainability assessment of urban land use reflecting divergent views and interpretations in the various countries where they were developed. The methods fall in three groups on basis of their methodological foundations: environmental assessment methods, life cycle assessment methods and sustainability indicator assessment methods. Sustainability indicator based method is a useful integration tool to combine all this and test sustainability. This existing indicator based method allowed to integrate all the issues that anthropogenic pressure, urban social welfare, land use in the dwelling and air, water, and employing the methods of multiple criteria analysis in one assessment. This methodology established that it is a useful tool for measuring, monitoring, and assessing many urban sustainability issues as well as warning about the risk of lasting social, economic and environmental damages.

-34-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

VIII.

CONCLUSION

1. The method presented here includes establishment of an indicator set, it can be integrate over sustainability dimensions and databases, and applies to any urban land use system of Mongolia regardless of type, location, and scale. Thereof it can be more complete tool for facilitating decision- making that is oriented to sustainable development.

2. Geographic Information System and Remote Sensing technology have been widely deployed to monitor, analyze, and visualise urban land use. It can showing spatial distribution of indicators based on field work data.

3. The maps determined that most weaknesses of urban land use system of Darkhan is industrial and built up area. Urban sustainability assessment returned a value indicating unsustainability the main categories of problem causing Darkhan´s unsustainable development are the impact of economic development on the living environment and imbalance between natural conservation and economic development

4. However, some weakness in the indicator system developed for Darkhan. Some of the indicators are not measurable and do not have data for evaluation and mapping. But we believe that from these existing indicators decision makers may learn and improve policy effectiveness.

IX.

REFERENCES

1. Āboliņa, K. ( 2005). Urban Sustainability Indicators Development Criteria (Doctoral dissertation) Summary, University of Latvia, Riga, Latvia.

2. Emmanuel, A., Samuel, OS., & Theophilus, AK. (2007). A Review of Urban Sustainability Assessment Methodologies. Paper presented at the International Conference on Whole Life Urban Sustainability and its Assessment, Glasgow.

3. Helming. K, Perez-Soba. M, & Tabbush.P. (Eds). (2008). Sustainability Impact assessment of land use change. Springer: Berling, Germany.

4. Kravchenko, N. A. (2006). Indicator development of natural and human impact in land cadastral evaluation on urban land use. Ph.D Dissertation, Voronej.

5. MOMO. (2009). Integrated water resource management for Central Asia: Kharaa River Case Study (UFZ department Aquatic Ecosystem Analysis, Trans.). Darkhan.

6. Pope J, Annandale, D. & Morrison-Saunders, A. (2003). Conceptualising sustainability assessment. Environmental Impact Assessment Review, 24(6), 595-919

7. Walter C., & Stützel H. (2009). A new method for assessing the sustainability of land-use systems (I): Identifying the relevant issues. Ecological Economics, 68(5), 1275-1287.

8. World bank. (2004). Mongolia Environment Monitor 2004 The Environmental Challenges of Urban Development. Ulaanbaatar, Mongolia.

-35-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

COMPUTING PHYSICAL CHARACTERISTICS OF ATMOSPHERE

L.Jambajamts, B.Ganbold, TS.Munhkdelger

Department of Meteorology and Hydrology School of Earth Sciences National University of Mongolia jambajamts@num.edu.mn, Ganbold_1991@yahoo.com, ts.muugii_8474@yahoo.com

Abstract:

The program that computes physical characteristics of atmosphere is written in JAVA language. This program computes all basic physical characteristics of atmosphere when data of weather condition of a moment is input. The output from the program can be used in a physical modeling of atmosphere.

Keywords: atmosphere,

JAVA program, physics, density of air

Abstract:

The rapid development in science and technology brought us an opportunity to study the formation of meteorological elements and how it interacts with human society. Today it has become plausible to study meteorological phenomena using computer programming. A program was created to study the physics of atmosphere using objective programming language JAVA. The JAVA program is considered to be an advanced programming language and it works in visual environments. Methodology:

I. CALCULATING THE PHYSICS OF ATMOSPHERE

Meteorology is a branch of science that deals with physical phenomenon in atmosphere, their characteristics. Those phenomenons are different relative to geographic location, the angle of the sun‟s ray, soil characteristics and so on. The following is the formula of steam pressure on water surface.

(1)

( )

This formula is not so appropriate to use in the program because it would cause problems relating to the computer‟s performance. Therefore, let us use an empiric formula that is used to find steam pressure.

Here:

( )

(

(

)

)

[

[

(

(

)

This empiric formula was used in programming. The formula of steam pressure on ice surface:

(

)

 

(2)

) ]

]

 

(3)

This formula is not so appropriate to use in the program because it would cause problems relating to the computer‟s performance as well. Therefore, let us use an empiric formula that is used to find steam pressure.

(4)

( )

-36-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Here:

(

)

(

)

(

)

Thermal energy is produced when there is steam to water transformation. The energy is calculated by the following formula.

( )

(5)

In order to use this formula in the programming, an empiric formula is used.

( )

(6)

Thermal energy is produced when there is steam to ice transformation. The energy is calculated by the following formula.

 

(

)

(7)

We can safely use this formula in the programming. The following formula is used to calculate the energy transformation of a molecule.

 

) In order to use this formula in the programming, an empiric formula is used.

(

(

 

)

(8)

(

)

(

)

(9)

The empiric formula of coefficients of energy transformation of molecule is compatible with the program. The formula that calculates the coefficients of water vapor molecule diffuse is used.

(10)

( )

(

)

Here:

An empiric formula is used for programming.

Here:

( )

[

(

)]

(11)

These empiric formulas were all used to create a program that calculates the physics of atmosphere.

II. CALCULATING THE DENSITY OF AIR

We can assume that density of air is constant ( =1.225kg/m 3 ) only if the research location is in normal climate and close to sea level. When observing the annual average values, the change in air density is relative to change in average air temperature and other factors. If the research location is higher that sea level, the following calculation can be made to have more exact results.

-37-

The 5 th Annual International Workshop on Application Remote Sensing and Space Science in Mongolia

Here:

(

)

Z elevation (m)

(12)

This method is more appropriate calculation in US standard atmosphere. If the research location is neither too hot nor cold, the following calculation can be made to see the season