Вы находитесь на странице: 1из 14

Sadraj

Sadraj................................................................................................................... 2 Uvod....................................................................................................................... 3 Tok donoenja ustava.............................................................................................4 Dragoslav Jankovic, Mirko Mirkovic, Dravnopravna istorija Jugoslavije, Nauna knjiga, Beograd, 1982, str. 373...........................................................................4 Sadraj Vidovdanskog ustava.................................................................................8 Pitanje oblika dravnog ureenja........................................................................8 Pitanje lokalne uprave.........................................................................................9 Parlamentarizam; Odnos kralja i skuptine.......................................................10 Politika i lina prava graana .............................................................................11 Socijalne odredbe.................................................................................................11 BiH u Vidovdanskom ustavu.................................................................................12 Zakljuak.............................................................................................................. 14 Literatura.............................................................................................................. 15

Uvod

Vidovdanski ustav izglasan je 28. lipnja 1921. (po pravoslavnom kalendaru blagdan sv. Vida Vidovdanski ustav) kao prvi ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Broj zastupnika pri Ustavotvornoj skuptini bio je 419, a radikala i demokrata koji su skuptini predali nacrt za budui ustav bilo je u skuptini zajedno 183, dok je za prihvaanje ustava trebalo 211 glasova. Kako su oni u manjini trebalo je pridobiti jo zastupnika da bi ustav bio izglasan. Pokojim ustupcima pridobili su JMO, Slovensku seljaku stranku i Demijat. Od 258 nazonih za ustav je glasovalo 223 zastupnika, 35 ih je protiv ustava. U izglasavanju je potpuno zaobien zakljuak s Krfa o kvalificiranoj veini. Izglasan je 28. lipnja 1921. kao prvi ustav Kraljevine SHS. Po ustavu jugoslavenska drava je ustavna, parlamentarna monarhija. Unutarnje ureenje drave strogo je centralistiko (centar je Beograd). Centralizam je posebno istaknut jedinstvenim teritorijem na kojem se ukidaju povijesni entiteti i uspostavljaju oblasti. Dravni grb je sklopljen od srpskog, hrvatskog i slovenskog grba. Slubeni je jezik po ustavu srpskohrvatsko-slovenski. Zakonodavnu vlast imaju skuptina i kralj. Upravnu vlast ima vlada odnosno ministarstva. Sudsku vlast obavljali su sudovi oznaeni kao nezavisni, ali su presude donosili u ime kralja. Ovaj seminarski rad ima za cilj da objasni proces donoenja Vidovdanskog ustava, okolnosti pod kojima je ustav doneen, promjene koje je unio u zakonodavstva zemalja koju je obuhvatila Kraljevina SHS koja je stvorena ustavom, i naposljetku poloaj i stanje Bosne I Hercegovine za vrijeme vaenja Vidovdanskog ustava.

Tok donoenja ustava


Zakon o izborima za Ustavnotvornu skuptinu od 2.10.1920 predvidio je pravo glasa za sve muke dravljane sa navrenom 21 godinom ivota. Iako je imovinski cenz bio ukinut, to rijeenje nije ipak prestavljalo sistem opteg prava glasa pravom smislu rijei, jer je iz izbornog tjela iskljuivalo ene, vojna lica i omladinu (od 18 do 21. Godine ). Pasivno izborno pravo imali su dravlja i sa najmanje 25 godina ivota, koji su pismeni. Osim toga, Zakon je predvidio i jednu ustavnu koja je postojala i u ranijim ustavima Srbije, naime, ustavnu tzv. kvalifikovani poslanika: na svakoj kandidatskoj listi morao je biti izvjestan broj kandidata (a najmanje) jedan sa fakultetskom ili viom strunom spremom , inovnici i presjednici optina nisu mogli biti poslanici tj mogli su postati ministri i profesori prava. Zakon je predviao da poslanici za ustavnotvornu skuptinu budu birani tjnim glasanjem, neposrednim nainom i po naelu srazmjernog presjednitva. Na svakih 30.000 stanovnika birao se jedan poslanik, to je inilo ukupno 419poslanika. Izbori su spovedeni 28.novembra 1920 na biralita je izalo oko 65% glasaa. Najvie galsova preko 319.000 dobila je Demokratska stranka sto joj je donjelo 92 mandata, a Radikalna stranka sa 284.000 dobila je 91 mandat, trea po broju biraa koji su za nju glasali bila je Komunistika stranka, ona je na osnovu tog dobila58 poslanika. Po brojnoj snazi iza ove tri stranke bile su: Hrvatska republikanska seljaka stranka S. Radia (s 50 mandata), Savez zemljoradinka (s 39 poslanika), Slovenska ljudska stranka (Slovenaka narodna stranka) s 27 mandata, Jugoslovenska muslimanska organizacija s 24 mandata, itd. Pitanje monarhijei njenog poloaja u dravi izbilo je u prvi plan na samom poetku rada Ustavotvorne skuptine. Vlada, a naruito njen dio srpskih politiara vezanih za dinastiju, zastupala je gledite da je srpska dinastija prela iz Kraljevine Srbije u Kraljevinu SHS i da je u novoj dravi zadrala ista prava i isti poloaj u sistemu organa vlasti koji je imala i u Srbiji.1 To je znailo, po njihovom misljenju, da Ustavotvorna skuptina nema suverenu, neogranienu vlast u donoenju ustava, ve tu vlast mora da dijeli sa kraljem.

Dragoslav Jankovic, Mirko Mirkovic, Dravnopravna istorija Jugoslavije, Nauna knjiga, Beograd, 1982, str. 373.

Da bi to svoje shvatanje potvrdila i praktino sprovela, vlada je 8.dencembra 1920. godine propisala privremeni poslovnik za Ustvotvornu skuptinu, po kome je izmeu ostalog, bilo predvieno da poslanici Ustavnotvorne skuptine prije poetka rada skuptine obavezno polau zakletvu kralju. Na taj nain pred Ustavnotvornu Skuptinu isprijeio se na prvom njenom koraku problem: Da li je prizbnati postojeu kraljevsku vlast kao pravnu, priznati da se bez kralja ustav ne moe donijeti, ili raditi kao suvereni organ, neobazirui se na monarhiju kao da ona i ne postoji.2 Jedino poslanici Hrvatske republikanske seljake stranke nisu htjeli da poloe zakletvu, niti da uu u skuptinu. Ni onda kada je sama skuptina donijela 28. Januara svoj poslovnik, poslanici svih ostalih stranakasu ipak poloili zakletvu kralju ( to su ak i republikanci i komunisti, s rezervom da to ine nunih isto proceduralnih razloga koji ne utiu na njihov naelni stav prema monarhiji ). Monarhija i vladajua srpska buroazija uspjele su isto tako jo prije donoenja ustava da ustavotvornoj skuptini kroz poslovnik nametnu i jo jednu znaajnu odredbu u svoju korist, to jest da se ustav donese obinom veinom glasova u ustavnoj skuptini. Iako je Krevskom deklaracijom bilo potvreno da se ustav, da bi sprijeio plemensko tj. Nacionalno majoriziranje, donese kvalifikovanom veinom, na emu su insistirali lanovi Jugoslovenskog odbora, a kasnije Narodno vijee SHS. Vlada sa srpskom veinom lanova uspjela je da od Ustavnotvorne skuptine dobije pristanak da ostane na obinoj veini ( polovina + 1 ) s tim to se polovina nee uzeti od broja onih koji su glasali, odnosno od kvoruma, ve od ukupnog broja lanova Ustavnotvorne suptine. Ustavnotvorna skuptina koja se sastala prvi put 12 decembra 1920 godine izabrala je 25. Januara 1921. Specijalni ustavne odbor od 42 poslanika, taj odbor je imao za zadatak da razmotri najprije vladin ustavni nacrt, a zatim i ustavne prijedloge drugih politikih stranaka ( potpisanih od strane najmanje deset poslanika ), a prethodni u roku od 14 dana poslje izbora ustavnog odbora. U tom roku Ustavnom odboru podnijeto je bilo vie ustavnih nacrta koji su se razlikovali meu sobom naroito u pogledu dva osnovna problema:
a)

Da je nova drava SHS trebala da bude ureena centralistiki ili decentralistiki, odnosno federalistiki.

Mustafa Imamovi, Historija Bonjaka drugo izdanje, Bonjaka zajednica kulture Preporod, Sarajevo, 1998, str. 496

b) Da li ustav sadri odredbe o socijalnim pravima graana i socijalnim i ekonomskim zadacima drave. Vladin nacrt poeo se pretresati u ustavnom odboru najprije naelno od 4 do 16-og februara, a potom u pojedinstima u plenumu ustavne skuptine. Naelna debata o ustavu trajala je od aprila do 12-tog. Juna 1921. Kada je ustav u naelu bio prihvaen. U toku rada skuptine istupili su iz nje njeni poslanici narodnog kluba ( Hrvatske zajednice ), zbog centralistikog ureenja koje je srpska veina Ustavotvorne skuptine nametnula drugim jugoslovenskim narodima. Iz istog razloga izali su iz skuptine i poslanici Jugoslovenskog kluba, a 11. Juna 1921 napustili su skuptinu komunistiki poslanici u znak protesta zbog vladinog gonjenja komunistike partije i radnike klase. Ustavotvorna skuptina izglasala je Ustav neznatnom, prostom veinom od 223 glasa, protiv je glasalo 35, a 158 poslanika je bilo odsutno. Prilikom usvajanja Ustava ispoljila se duboka podeljenost politikih stranaka u gleditima na osnovna pitanja dravnog ureenja i oblika vladavine. Ustav je definisao dravu kao ustavnu, parlamentarnu i naslednu monarhiju. Propisao je izgled grba, zastave i naziv slubenog jezika koji je bio srpsko-hrvatsko-slovenaki. U imenu drave, njenim spoljnim obelejima (grb, zastava), nazivu slubenog jezika dolo je do izraaja shvatanje o "troimenom" narodu.3 Ustav nije priznao plemstvo, titule, "niti ikakva preimustva po roenju". Zajemio je linu i slobodu vere, savesti i tampe, pravo udruivanja, zbora i dogovora. Zabranio je zelenatvo, ukinuo feudalne odnose i danom osloboenja od tuinske vlasti kmetovi su postali, bez odtete, vlasnici dravne zemlje. Narodna skuptina je bila jednodomna i sainjavali su je poslanici koje je narod birao neposredno tajnim glasanjem. Birako pravo dobio je svaki mukarac koji je navrio 21 godinu ivota. Iako je Ustav poivao na podeli vlasti, kralj je uestvovao u sva tri oblika vlasti. Zakonodavnu vlast vrili su parlament i ef drave koji je sazivao Narodnu skuptinu na
3

Ivica Mikulin; Parlamentarni izbori u Brodskom kotaru 1923. Godine; Scrinia Slavonica; Broj 3.; 2003; str. 457

redovna ili vanredna zasedanja, imao prava da je raspusti, potvrivao zakone koje je ona donosila. Kralj je vrio upravnu vlast preko ministara. Imenovao je predsednika i lanove vlade koja je bila odgovorna njemu i Narodnoj skuptini. Sudsku vlast vrili su sudovi, a njihove presude izricane su i izvravane u ime kralja. Ustav je propisao centralistiko ureenje. Administrativni centralizam proizilazio je iz nacionalnog unitarizma, odnosno shvatanja o narodnom jedinstvu. Najvii pravni akt je predvideo da se uprava u Kraljevini SHS vri po oblastima, okruzima, srezovima i optinama. Odredio je da se oblasti formiraju na osnovu prirodnih, socijalnih i ekonomskih prilika, a mogle su imati najvie 800.000 stanovnika. Ustanovljena je mesna, optinska, sreska i oblasna samouprava. Organi oblasne uprave bili su oblasna skuptina i oblasni odbor. Dravna upravna vlast vrila je nadzor nad poslovima samoupravnih vlasti preko oblasnog velikog upana, koga je postavljao kralj, i posebnih strunih organa. Vlada je prethodno morala zakljuiti sporazum s Muslimanskim klubom s poslanicima Jugoslovense Muslimanske Organizacije i Demijeta, i obeati odreene ustupke begovima prilikom sprovoenja agrarne reforme. 4 Na osnovu Uredbe o podeli na oblasti od 26. aprila 1922. Kraljevina SHS podeljena je na 33 oblasti, po geografskom, socijalnom, ekonomskom, ali i etnikom i istorijskom naelu.5

4 5

Mustafa Imamovi; op. cit.; str. 499 http://sr.wikipedia.org/sr/Vidovdanski_ustav; 13. April 2011; (10:15)

Sadraj Vidovdanskog ustava

Glavna su pitanja, odnosno grupe pitanja koje karakteriu Vidovdanski ustav: 1. Pitanja oblika dravnog ureenja ( unitarizam i federalizam ) u vezi sa nacionalnim pitanjem 2. Pitanja lokalne uprave odnosno samouprave 3. Pitanje parlamentarizma 4. Pitanje politikih i linih prava graana
5. Socijalne odredbe6

Pitanje oblika dravnog ureenja

Jedno od najbitnijih ustavnih pitanja, usko povezanih s nacionalnim pitanjem, bilo je pitanje: kako e nova zajednika jugoslovenska drava biti ureenja da li kao unitaristika (centralistiki ili decentralistiki) ili federalistiki. Vladajui sloj u Kraljevini Srbiji, a moze se rei i veina srpskog naroda, bili su vazda za nacionalni i dravni unitarizam: prvi (srpska buroazija) najverovatnije traeci u tome svoj interes, mogunost svoje hegemonije nad drugim, manje brojnim jugoslovenskim narodima, a drugi svakako iz shvatanja da su Srbi, Hrvati i Slovenci o Makedoncima i Crnogorcima kao posebnim narodima u to vrijeme nije bilo govora, doista jedan jedinstven narod da se sve razlike meunjima svode samo na razlike imena, vjere, azbuke i te da logino trai i prepostavlja i dravno jedinstvo. Jedina, ali malobrojna, grupa u Srbiji koja se suprostavlja takvim shvatanjima prilikom donoenja Vidovdanskog ustava bila je grupa S. Protia. U Protievoj verziji ustavnog nacrta predvieno je bilo dravno ureenje, koje je on nazivao samoupravnim, ali koje je u stvari bilo vrlo blisko federativnom. Proti je predviao podjelu drave nadevet pokrajna i to: 1. Srbja, 2. Stara Srbijasa Makedonijom, 3.Hrvatska i Slavonija s Rijekom, Istrom i
6

Jankovi D., Mirkovi M; op. cit.; str. 374

Medjumurjem, 4. Bosna, 5. Crna Gora sa Hercegovinom, Bokom i Primorjem, 6. Dalmacija 7.Serem s Bakom, 8. Banat, 9. Slovaka s Prekomurjem. Te bi pokrajne imale samostalnu cjelokupnu unutranju upravu a jedini dravni organ u pokrajini pokrajinski namjesnik imao bi jedino pravo nadzora. Porajinske skuptine donosile bi svoje zakone u krugu svojih nadlenosti itd. Za vrijeme rata Jugoslovenski odbor i njegov predsjednik Trumbi nisu se izjanjavali otvoreno za federativno ureenje ve su i oni uvijek isticali narodno jedinstvo Srba Hrvata i Slovenaca mada su naglaavali i njihove istorijske nastale posebnosti.7 Tek pri kraju rata kad je monarhija doivljavala slom oni su na na enevskoj konferenciji traili otvoreno federaciju, pa i vie od toga. Narodni klub predlagao je ustav po kojem bi nova drava bila sastavljena od est pokrajina: Srbija sa Starom Srbijom i Makedonijom, Hrvatska, Slavonija i Dalmacija sa Meimurjem, Istrom i otocima, Crna Gora, Bosna i Hercegovina, Vojvodina, Slovenija. Zakonodavna vlast bila bi podjeljena izmeu drava i pokrajina. Paiev nacrt ustava koji je prihvato ustavni odbor, a potom i plenum ustavnotvorne skuptine nije usvojio podjelu drave na pokrajine kakve su traili Hrvatski i Slovenaki politiki predstavnici, nego je iao na organizovanje nove drave kao unitarne, jednostavne. Umjesto pokrajina koje su gotovo svi ustavni nacrti u raliitom broju predviali, Paiev nacrt je predvidio 35 oblasti u dravi, prema prirodnim, socijalnim i ekonomskim prilikama, sa najvie 800000 stanovnika u jednoj oblasti. Pitanje lokalne uprave

Vidovdanski ustav je predviao vee oblasti prema prirodnim socijalnim ekonomskim prilikama, ali nikako tolike da bi obuhvatile itav jedan narod odnosno jednu istorijsku pokrajinu. Zakonom o oblasnoj sreskoj samoupravi Kraljevina SHS podjeljena je na 33 oblasti na elu svake oblasti bio je prema ustavu Veliki upan kojega je postavljao kralj i koji upravlja preko dravnih organa poslovima dravne upravne oblasti.

Ibid.; str. 376

Ustav je promovisao da u oblastima kao i u optinama srezovima postoje posebni samoupravni organi. U oblastima u krugu tih samoupravnih poslova spadale su npr.: utvrivanje oblasnog budeta, raspolaganjem oblasnim dadbinama, oblasni javni radovi, staranje o unaprjeenju oblasnih privrednih interesa itd. Veliki upan je imao po ustavu pravo da zadri od izvrenja svaku odluku samoupravnih organa.8 Za ovako organizovanu samoupravu karakteristino je da pored samoupravnih organa u svakoj autonomnoj jedinici ima na elu dravni organ tj. Organ imenovan od strane centralne dravne vlasti. Taj dravni organ je stariji primarniji od samoupravnih organa. U praksi meutim oblasti nisu bile zavedene ve se zadrala podjela na okruge ( upanije ), i srezove ( kotare ) sve do 1929 godine. Parlamentarizam; Odnos kralja i skuptine

Vidovdanski ustav nije ustvari uveo ve samo pravno sankcionisao ustanovu monarhije. Vladalac iz dotadanje srpske dinastije Karaorevia nametnuo se i bio od samog poetka stvaranja nove drave kao jedan od vrhovnih organa vlasti sa odreenim znaajnim ovlatenjima u oblasti zakonodavstva i uprave. Ako imamo u vidu sva ovlatenja koja je kralj imao, posebno u oblasti zakonodavstva, moe tvrditi da je drava SHS bila parlamentarna monarhija kako to tvrdi lan 1. Vidovdanskog ustava. U Parlamentarnom reimu vladalac ne moe birati ministre po volji ve ih mora uzimati iz skuptinske veine. Po Vidovdanskom ustavu meutim ministri stoje neposredno pod kraljem, on ih imenuje i oni su odgovorni njemu i skuptini. U sluaju rasputanja skuptine kralj je mogao svojim ukazom produiti stari budet jo za 4 mjeseca. Iako je u ustavu reeno da vlada odgovara i kralju i Narodnoj skuptini u praksi su uglavnom sve vlade za vrijeme trajanja Vidovdanskog ustava odgovarale samo kralju i od njega zavisile. Vlade su stvarno nastajale u dvoru, po volji kraljevoj, a ne u skuptini i po volji veine skuptinskih poslanika.

Mustafa Imamovi; op. cit.; str. 502

10

Za vrijeme od stvaranja Jugoslavije pa do ukidanja Vidovdanskog ustava tj. Od 1918 do 1929 g. Od 29 ministarskih kriza Skuptina je izazvala samo dvije, oborivi 1920 g. Prvu vladu Vlastievu, i 1926 godine petu vladu Uzunovievu. Ukratko reeno tekst Vidovdanskog ustava nije omoguavao sprovoenje parlamentarnog reima. Iako ga je u izvjesnom smislu ograniavao, u praksi kralj je bio mnogo jai i preteniji faktor od skuptine i u odreivanju odnosno smjenjavanju vlada. 9 Vidovdanski ustav predviao je dakle takav poloaj monarhije u sistemu organa dravnih vlasti da je stvarna suverenost pripadala kralju a ne narodu.

Politika i lina prava graana


Graani su po V. Ustavu imali opte, ali u stvari kao to smo vidjeli ogranieno pravo glasa jer je ustav iskljuivao iz izbornog prava omladinu, ene i vojna lica. Ustav je predvidio gotovo sva takozvana klasina prava graana: linu slobodu, slobodu zbora, udruivanja, tampe, nauke, umjetnosti jednakosti pred zakonom, nepovredivost stana i tajnost pisama, slobodu savjesti i vjeroispovjesti. U praksi su dravne vlasti krile ta ustavom proklamovana politika i druga prava i slobode graana, posebno kad su u pitanju bili komunisti i komunistika partija Jugoslavije.

Socijalne odredbe
Dok su sve do sad pominjane ustanove i odrebe bili vie manje slini odgovrajuim odredbama ranijih ustava Kraljevine Srbije iz 1888, odnosno 1903 godine, ili nastale po uzoru na njih, jedna druga odredba pod naslovom Socijalne i ekonomske odredbe, bila je sasvim nova, i prvi put unijeta u jedan na domai ustav. Njvanija naela odredaba u tom ustavnom odjeljku je ona iz l. 26 po kojoj drava ima, u interesu cjeline i na osnovu zakona pravo i dunosti da intervenie u privrednim odnosima
9

Jankovi D., Mirkovi M; op. cit.; str. 378

11

graana u duhu pravde i otklanjanja drutvenih suprotnosti. Zatim odredba lana 23. Po kojoj radna snaga stoji pod zatitom drave i lan 25. Po kojem se sloboda ugovaranja u privrednim odnosima priznaje ukoliko se ne protivi drutvenim interesima. Na prvi mah ovaj odjeljak ustava izgleda neobino jer odudara od osnovne orijentacije duha mnogih drugih ustavnih odredaba, ali propisi tog ustavnog odjeljka postaju razumljivi kada se ima na umu s jedne strane kada su oni, kako i zato donijeti, kad se uzmu u obzir drutvenoekonomska stvarnost i tadanji klasni odnosi, a, s druge strane i okolnost koliko je malo tih obeanja dobilo zakonsko ostvarenje i u ivotnu praksu bilo sprovedeno.

BiH u Vidovdanskom ustavu


Od svih meunarodnih ugovora koja je kraljevina SHS ( Jugoslavija ) zakljuila sa susjednim dravama, samo se Senermenski ugovor odnosno mir s Austrijom odnosnio na Bosnu i Hercegovinu. Ovaj ugovor zaljuen je 10. Septembra 1919, mada su ga predstavnici Kraljevine SHS ( Nikola Pai, Ante Trumbi i Ivan olger ) potpisali tek 5. Decembra iste godine. lanom 10. Ovoga ugovora drava odnosno Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca obavezala se da e Muslimanima Bosne i Hercegovine pruiti potpunu zatitu u svim njihovim ustanovama. Ove odredbe Senermenskom ugovora prenijete su u Vidovdanski ustav ijim je lanom 109. odreeno da u porodinim i nasljednim poslovima muslimana sude dravne erijatske sudije. Istim lanom odreeno je da e muslimani kao svog vjerskog poglavara imati Reis-ul-ulemu. Damije i mezarluci ( groblja ), vakufi i ostale muslimanske vjerske i dobrotvorne ustanove imat e odgovarajuu zatitu. Nove muslimanske ustanove te vrste moi e se stvarati po opim zakonskim propisima. Ovim odredbama bosanski muslimani su pravno stavljeni u poziciju vjerske manjine.10 Senermenski ugovor je 10. Maja 1920 proglaen za privremeni, a poslje donoenja Vidovdanskog ustava za stalni zakon, te je kao takav predstavljao osnovni pozitivnopravni izvor zatite manjina u Jugoslaviji izmeu dva svjetska rata. 11
10

Mustafa Imamovi; Uvod u historiju i izvore Bosanskog prava; Pravni Fakultet Univerziteta u Sarajevu; Sarajevo; 2006; str. 83 11 Ibid.; str. 84

12

Bosanskohercegovako pravno podruje bilo je u nadlenosti vrhovnog suda u Sarajevu u ijem se sastavu nalazio i vrhovni erijatski sud. Na tom podruju vaili su imovinskopravni propisi iz vremena Austrougarske uprave. U branom pravu vailo je iskljuivo vjersko pravo svih priznatih konfesionalnih zajednica.

13

Zakljuak
Vidovdanski ustav nastao je u jednom burnom revolucionarnom periodu, poslje Prvog svjetskog rata koji je unio mnoge krupne promjene u odnose izmeu drava i u ivot naroda, i poslje oktobarske revolucije koja je otvarajui evropskom proleterijatu perspektive ostvarenja njegove vlasti ustalasala radne mase u mnogim zemljama evrope pa i na Balkanu. Osnovni zadatak Vidovdanskog ustava bio je da konsoliduje i pravno sankcionie kapitalistiku eksploataciju i postojee drutvenoekonomske i politike odnose u novoj Jugoslovenskoj dravi u kojoj je od samog poetka srpska buroazija sa monarhijom na elu zahvaljujui meunarodnim okolnostima i svojoj vojnoj snazi imala faktiku prevlast. Taj ustav je za izvjesno vrijeme uspio u cilju da uvrsti dravu, meutim taj ustav je u bitnim svojim odredbama nosio klice slabosti te drave i doprinosio njenom slabljenju i postepenom propadanju. Vidovdanski ustav je ustvari pojaavao i zaotravao nacionalne suprotnosti produbljivao jaz izmeu Jugoslavenskih naroda i omoguavao otre sukobe u nacionalnom pitanju koji su bili jedan od osnovnih elemenata slabosti Kraljevine Jugoslavije. Isto tako, Vidovdanski ustav je sadravao potencijalno sve elemente za antidemokratski razvitak Jugoslavije. Prema tome iako je sadrano niz prividno demokratskih odredbi koje su u to posljeratno revolucionarno vrijeme bile uobiajene u ustavima, Vidovdanski ustav je u stvari nosio u sebi uzroke svoje propasti, svog ukidanja, odnosno zavoenja diktature 6. Januara 1929 godine.

14

Literatura
Knjige i lanci I. Dragoslav Jankovic, Mirko Mirkovic, Dravnopravna istorija Jugoslavije, Nauna knjiga, Beograd, 1982 II. Mustafa Imamovi, Historija Bonjaka drugo izdanje, Bonjaka zajednica kulture Preporod, Sarajevo, 1998 III. Ivica Mikulin; Parlamentarni izbori u Brodskom kotaru 1923. Godine; Scrinia Slavonica; Broj 3.; 2003; str. 452-470 Internet Stranice
I. II.

http://sr.wikipedia.org/sr/Vidovdanski_ustav; 13. April 2011 http://www.arhivyu.gov.rs; Januar, 2008

15