Вы находитесь на странице: 1из 11

UVOD

Monetarizam se na intelektualnoj sceni ekonomske misli pojavio krajem 40-ih i polovinom 50-ih godina sa znaajnim radovima svog utemeljivaa Miltona Friedmana1. Monetarizam takoe predstavlja kolu ekonomske misli po kojoj su poremeaji u monetarnom sektoru glavni uzronici ekonomskih kriza, i predstavlja ekonomski pravac koji pokuava da objasni nastanak kriza u privredi. Uz Kejnzijanizam i Novu klasinu makroekonomiju, predstavlja jednu od tri najuticajnije makroekonomske kole 20. vijeka. U pogledu teorije, ovaj pravac ekonomske misli predstavlja modernu verziju neoklasine ekonomske kole, jer oivljava i reformulie kvantitativnu teoriju novca i ulogu monetarne politike. Jednim dijelom monetarizam je nastao i kao odgovor na vladajuu kejnzijansku paradigmu, pa se stoga pojava i jaanje uticaja monetarizma u literaturi esto oznaava kao monetaristika kontrarevolucija. Po monetaristima, kljunu ulogu u regulisanju ekonomskih tokova ima novac. Monetarizam pretpostavlja da su trina konkurencija, fleksibilnost i potpuna liberalizacija trita, uz povlaenje drave najbolji lijek protiv inflacije.

Milton Friedman (roen 1912.) profesor Univerziteta u Chicagu, koji je nastavio tradiciju ikake kole karakteristine po ouvanju i daljoj nadogradnji kvantitativne teorije novca.
1

OSNOVE MONETARIZMA
U periodu 1929-1933. kapitalizam je pogodila Velika depresija. Depresiju je pratio dubok pad proizvodnje, deflacija, masovna nezaposlenost i serija bankrotstva banaka i preduzea. Kriza je zahvatila itav svijet, a posebno najrazvijenije zemlje, dok je oporavak bio spor i dugotrajan. U domenu teorije i ekonomske politike, ekonomska nauka u liku neoklasine teorije bila je uzdrmana i u nju je poljuljano povjerenje akademske javnosti i politiara. U tim okolnostima, 1936. godine pojavila se knjiga (John Maynard Keynes2, The General Theory Employment, Interest and Money). Tokom narednih desetak godina Kejnzijanizam postaje vladajua ekonomska doktrina u teoriji i politici. Osnovni makroekonomski problem Kejnzijanizma je borba protiv nezaposlenosti, a zakon koji je Ameriki kongres donio 1946. ini Predsjednika i vladu odgovornim za aktivnu ekonomsku politiku i nisku stopu nezaposlenosti.3 Kada se inilo da je Kejnzijanizam potpuno prevladao, pojavili su se monetaristi oivljavajui neoklasinu paradigmu i kreui u kontraofanzivu protiv osnovnih postavki kejnzijanizma. Predvodnik ove struje kao moderne verzije neoklasine kole, bio je Milton Friedman. Prouavanje monetarizma neodvojivo je od prouavanja i dobrog poznavanja kejnzijanske ekonomske kole. Kejnzijanska kola zalae se za intervenicionistiku ekonomsku politiku, odbacuje Sayov zakon trita i punu zaposlenost i minimizira ulogu novca i monetarne politike. Monetarizam je znaajnim dijelom nastao kao reakcija liberalne desnice i neoklasike na pojavu kejnzijanizma i na njegovu dominaciju u teoriji i politici sve do kraja 60-ih godina. Teorija permanentnog dohotka, odbacivanje preferencije likvidnosti, uvoenje stabilne funkcije tranje za novcem, negiranje Philipsove krive u dugom roku i potenciranje pravila naspram diskrecije, jesu teorijski argumenti nastali u direktnoj polemici sa kejnzijancima. Tako se od kejnzijanskog stava da "novac nije vaan" dospjelo do stava da su novac i upravljanje ponudom novca najvaniji, a da je inflacija najznaajniji problem privrede nastao neefikasnom intervencijom drave. To je bila nesumnjiva intelektualna i politika pobjeda monetarizma. U hronolokom smislu razlikujemo pet etapa u razvoju monetarizma: Prva etapa tokom 50-ih godina kada je formulisana teorija permanentnog dohotka i teorija stabilne tranje za novcem. Druga etapa tokom 60-ih godina kada su se pojavili radovi o znaaju i ulozi monetarne politike u monetarnoj istoriji SAD i model optimalne koliine novca. Trea etapa od 1967. godine kada je uslijedio napad na kejnzijanski koncept Philipsove krive, uvoenjem prirodne stope nezaposlenosti i adaptivnih inflacionih oekivanja.

Keynes, John Maynard, (18831946) engleski ekonomista, jedan od glavnih predstavnika graanskih ekonomista. Od 1908.godine predava na Kembridu, a od 1912. urednik asopisa Economic Journal. 3 Re je o Zakonu o zaposlenosti (The Emplyment Act) koji je ameriki Kongres doneo 1946. godine ugraujui kejnzijanske stavove posle Velike depresije. Prema ovom zakonu vlada treba da nastavi da dostigne nivo pune zaposlenosti i maksimalne proizvodnje.

etvrta faza uslijedila je posle 1973 god. kada monetarizam poinje da dominira u akademskim institucijama na Zapadu, monetarnim institucijama, i u ekonomskim programima konzervativnih stranaka i stranaka desnog centra. Peta faza poinje krajem 60-ih i odvija se tokom 70-ih godina sa pojavom Nove klasine makroekonomije, koja se esto naziva i Novi monetarizam. Tokom 70-ih godina monetarizam odnosi prevagu u ekonomskoj politici, a posebno u Fed-u4 kada na njegovo elo staje P. Volcker, kao i u meunarodnim institucijama kao to su Meunarodni monetarni fond i Svjetska banka. Jaanju ovih politikih uticaja prethodio je rast inflacije u zapadnim zemljama, rat u Vijetnamu, devalvacija funte 1967 god, kolaps Bretton-Woodsa5 [mart 1973.], pojava stagflacije i prvi naftni ok 1974. godine. Takoe, tome treba dodati neuspjeh kejnzijanske politike u obraunu sa inflacijom i u izgradnji koncepta "drave blagostanja".6 Nobelovu nagradu za ekonomiju 1976. godine dobija Friedman i ta injenica predstavlja zavrno priznanje njemu i monetaristikoj koli. U obrazloenju Nobelovog komiteta stoji: nagrada se dodjeljuje za doprinos monetaristikoj teoriji i stabilizacionoj ekonomskoj politici. Osnovna naela za koja se zalagao tokom itavog svog intelektualnog i praktinog rada mogu se saeti u sledee: Vlada treba da bude ograniena; njena uloga mora da se svede na zatitu unutranje i spoljanje bezbjednosti, zatitu zakona, ugovora privatne svojine i konkurentskog trita; Mo vlade treba da bude disperzovana i decentralizovana, jer iskustvo pokazuje da vlada koja ima preveliku mo moe da ini i loa, a ne samo dobra djela; Ekonomske slobode, konkurentsko trite i privatna svojina su preduslovi politike slobode; Smithova "nevidljiva ruka" efikasnija je od dravne intervencije; drava treba da promovie privatni interes i individualne vrijednosti i preferencije; Prekomjerna dravna intervencija, prenaglaena fiskalna politika, i znaajna socijalna pomo siromanima, kontraproduktivni su, jer slabe privatnu inicijativu i dovode do neoptimalne alokacije ogranienih resursa.; Privatni sektor je po prirodi stabilan, a vlada treba da kontrolie ponudu novca i da se u ekonomskoj politici opredjeli za vrsta pravila.

Fed je skraenica za Federal Reserve System i predstavlja centralnu banku SAD. Sistem postoji od 1913, a sainjava ga 12 najveih banaka federalnih rezervi u velikim gradovima SAD. 5 Bretton Woods je maleni grad u amerikoj saveznoj dravi New Hampshire. Grad je postao poznat zbog Meunarodne monetarne konferencije koja je odrana u ovom gradu 22. jula 1944. kada su stvorene sljedee organizacije: Meunarodni monetarni fond MMF i Meunarodna banka za obnovu i razvoj ili Svjetska Banka. 6 "Drava blagostanja" (Welfare state) je koncept drave iji je cilj visok nivo zadovoljenja individualnih i kolektivnih potreba ljudi. Nastala je delimino na kejnzijanskoj teoriji i na teoriji ekonomije blagostanja, ali i kao odgovor na sistem centralnoplanskih privreda. Takvu dravu karakterie visok nivo oporezivanja i drutveni konsenzus. Posle II svjetskog rata mnoge zapadne zemlje su gradile ovaj koncept, a najvie mu se pribliila vedska sa dugogodinjom socijal-demokratskom vladavinom.

2. OSNOVNA NAELA MONETARIZMA


Monetarizam je preformulisao kvantitativnu teoriju novca i nastavio usmenu tradiciju ikake kole koja je prouavala ovaj problem. Stoga postoji duga lista prethodnika monetarizma koji su formulisali ranije primitivne i manje sofisticirane verzije kvantitativne teorije novca. Jo u 16-om vijeku u doba cjenovne revolucije u Evropi, kvantitativnu teoriju novca formulisali su nezavisno jedan od drugog panski teolog Mercado i francuski pisac Boden. Po njima je inflacija posledica priliva plemenitih metala u Evropu i poveanja koliine novca u opticaju usljed ega je on izgubio svoju vrijednost. Prvu matematiki izraenu verziju dao je ameriki ekonomista I. Fisher, 1911. godine i to je i do danas jedna od najee navoenih formula u ekonomskim radovima. Neoklasinu varijantu kvantitativne teorije dao je 1917. A. Pigou u formi tzv. Kembridke jednaine. Svi ovi navedeni mogu se smatrati prethodnicima monetaristike kole.

2.1. Teorijski postulati monetarizma


Najbitniji teorijski postulati Monetarizma su: Prihvata se kvantitativna teorija novca preformulisana u obliku dugorono stabilne agregatne funkcije tranje za novcem. Tu se polazi od koncepta novca kao oblika dranja imovine pojedinca aktive tj. kao kapitalnog dobra za firmu. Na tranju za novcem utiu brojni faktori od kojih najvei znaaj imaju permanentni dohodak i stopa inflacije. Tranja za novcem je dugorono stabilna funkcija prikazana kao realna koliina novca. Stabilnost tranje za novcem odrana je ak u uslovima hiperinflacije. Brzina opticaja novca stabilna je tokom vremena, a kamatna stopa ima neznatan uticaj na tranju za novcem. Umesto Keynes_ovog koncepta apsolutnog dohotka, Friedman uvodi koncept permanentnog dohotka koji definie kao dugoroni stabilni ravnoteni nivo dohotka pojedinca. Na taj nain i potronja i tranja za novcem su funkcije permanentnog dohotka koji ima znatno nie oscilacije od tekueg dohotka i agregatne tranje. Ideja permanentnog dohotka i stabilne tranje za novcem upuuje na vano naelo monetarizma o prirodnoj stabilnosti privrede i automatskom mehanizmu uspostavljanja ravnotee putem fleksibilnih cijena i slobodne trine igre. Ponuda novca u privredi ima egzogeni karakter (odreena je politikom Centralne banke) i uzronost ide od novca ka nominalnom dohotku tj. od novca ka nivou inflacije. U teoriju Philips_ove krive uvodi se pojam prirodne stope nezaposlenosti (NRU) koja oznaava dugoronu valrasijansku ravnoteu na tritu rada u uslovima nesavrene konkurencije.

Postoji stabilan odnos izmeu ponude novca i nominalnog dohotka. Rast ponude novca za 6-9 mjeseci prethodi rastu nominalnog dohotka, a 12-18 mjeseci prethodi rastu stope inflacije. Kratkorono, novac djeluje na drutveni proizvod, dugorono djeluje na cijene. Monetaristi prave razliku izmeu kratkog i dugog roka, istiui svoju dihotomiju da je novac u kratkom roku neneutralan, a u dugom roku utie samo na apsolutni nivo cijena. Monetaristi u ekonomsku teoriju unose koncept adaptivnih inflacionih oekivanja i ugrauju ih u funkciju tranje za novcem, potronu funkciju i Philips_ovu krivu7. Adaptivna oekivanja dovode do razliitog ponaanja ekonomskih subjekata u kratkom i dugom roku i znae dinamiki koncept prouavanja makroekonomije. Zahvaljujui adaptivnim oekivanjima mogu je kratkoroni efekat "novane iluzije" i aktivistika ekonomska politika u kratkom roku. Liberalistika ekonomska filozofija i ekonomske slobode od kljunog su znaaja za ponaanje ekonomskih aktera kao racionalnih subjekata. Stoga se u ekonomskoj politici prednost daje pravilima, a ne diskreciji. Dravna intervencija je neefikasna, jer dovodi do istiskivanja privatnog sektora (crowding-out efekat), inflacije i neefikasne alokacije resursa. Zbog toga primat mora da ima monetarna politika upravljanja ponudom novca na osnovu dugorone konstantne stope monetarnog rasta. Velika depresija dokaz je vanosti novca i moi monetarne politike, jer je nastala kao posljedica pogrenog upravljanja ponudom novca. Zato kljuni instrument ekonomske politike treba da bude ponuda novca, a ne kamatna stopa, jer je i inflacija najznaajniji privredni problem koji nastaje kao posljedica prekomjerne ekspanzije u ponudi novca i pretjeranih fluktuacija varijacija u ponudi kojom upravljaju centralne banke. Neophodno je dugorono smanjenje uloge drave, porast konkurentnosti trita (u prvom redu trita radne snage), smanjenje budetskih izdataka i poreskih optereenja, porast profitne motivacije u korist privatnog sektora, i smanjenje socijalnih izdataka. Pozitivistiki empirijski pristup u pogledu metoda istraivanja. To znai da je cilj ekonomske nauke razvoj teorija hipoteza koje dobro predviaju dogaaje i fenomene koje istrauju. Teorija e biti prihvaena ukoliko prognoza odgovara ishodu, a napredak u objanjenju postie se veom preciznou u predvianju dogaaja. Teoriju sainjavaju dva elementa modela: uproen prikaz sloenog svijeta i skup pravila o relacijama izmeu ekonomskih veliina u privredi. Logika, formalna matematika i statistiko-ekonometrijsko testiranje sastavni su dio ekonomske nauke. Ipak, presudnu ulogu u razvoju ekonomske teorije igra kreativnost, inspiracija, intuicija i inventivnost, a to su prije psiholoke nego logike kategorije.

Philips_ova kriva mnogo godina je bila osnov Kejnzijanske makroekonomske politike, koja je pokazivala inverznu korelaciju nadnica (kasnije inflacije) i nezaposlenosti. Time je objanjavala i na neki nain omoguavala da se "trguje"(tzv. Trade-off) izmeu nezaposlenosti i inflacije.

2.2. Funkcija tranje za novcem


Model tranje novca neokvantitativne teorije graen je za jednu visokorazvijenu i monetarizovanu privredu (npr. SAD), s razvijenom finansijskom strukturom i finansijskim instrumentima (tritem), tako da teko moe da se aplicira na druge privrede koje nemaju takve karakteristike, posebno na nau privredu. Prvu matematiku verziju teorije dao je Fisher. To je transakciona jednaina koja glasi: MV=PT pri emu je M nominalna koliina novca, V transakciona brzina novanog opticaja, T ukupan broj transakcija u odreenom vremenskom periodu, a P prosjena cijena od T. Dvije su pretpostavke: 1. da su V i T konstantni tj. zavise od realnih faktora i 2. uzronost ide od novca ka cijenama. Lijeva strana jednaine odgovara tokovima novca, a desna strana tokovima dobara i usluga koje novac opsluuje. Modifikovana verzija glasi: MV=M1V1=PT U ovom sluaju M i M1 su gotov novac i depozitni novac, a V i V1 su brzina opticaja gotovog novca i brzina opticaja depozita. Kasnije, transakciona jednaina zamjenjena je dohodnim oblikom kvantitativne jednaine koja glasi: MV=Py U ovoj jednaini na desnoj strani imamo nominalni dohodak, jer je P indeks cijena, a y je realni nacionalni dohodak. Time izraz Py postaje nominalni dohodak. Dohodna verzija omoguila je laki statistiki prikaz kvantitavine teorije i u njoj je naglasak na ulozi novca kao zalihe vrijednosti, a ne kao transakcionog sredstva Kembridska verzija kvantitativne teorije glasi: Md=kPy Ovu jednainu formulisao je Pigou 1917. godine, a znaenje simbola je sljedee: Md je tranja za novcem, pri emu vai da je M d = M = M tj. tranja za novcem jednaka je egzogenoj ponudi novca. Simbol k na desnoj strani jednaine predstavlja recipronu vrijednost brzine opticaja novca i pokazuje eljeni nivo novane mase u nominalnom dohotku. Kembridska verzija posluila je kao osnova za tumaenje inflacije koju su kasnije preuzeli i monetaristi. Sutina je da se rastom ponude novca poveava nivo cijena, a rast nivoa cijena smanjuje realnu koliinu novca koju pojedinci ele da dre, jer cijene predstavljaju troak dranja novca. U funkcionalnom obliku to se moe izraziti na sledei nain: M d / P = f(, Y )
+

Tranja za novcem u ovom sluaju raste sa rastom realnog dohotka, a opada sa rastom stope inflacije, jer inflacija smanjuje prinos na novac tj. predstavlja oportunitetni troak dranja novca. Prema tome, tokom rasta inflacije smanjuje se k, a poveava V, a ponuda i tranja za novcem izjednaavaju se na sve viem nivou cijena. Grafiki ovo se moe prikazati na sljedei nain:

1/P MS1 MS2

1/P1 A B 1/P2 Md

Na x-osi je koliina M novca, a na y-osi je vrijednost novca kao reciprona vrijednost apsolutnog nivoa cijena (1/P). U taki A je ravnotea ponude i tranje novca pri niem nivou cijena. Rast ponude novca na nivo M2S dovodi do uspostavljanja nove ravnotee u taki B u kojoj je vii nivo cijena (1/P2) i nii novo realne koliine novca. Na taj nain rast ponude novca ima za posljedicu rast cijena, smanjenje realne koliine novca i izjednaavanje ponude i tranje za novcem pri viem nominalnom nivou cijena. Pretpostavke Friedman_ove funkcije tranje za novcem su: Kvantitativna teorija novca je stabilna funkcija tranje za novcem sa realnim veliinama tj. realnom koliinom novca. Novac je za pojedinca oblik dranja imovine aktive, a za firmu je kapitalno dobro. Na taj nain tranja za novcem zavisi od prinosa i trokova novca kao oblika aktive, pa se analiza integrie u teoriju kapitala i portfolio pristup. Tranja za novcem zavisi od imovine, nivoa cijena i prinosa alternativnih oblika imovine, kao i od ukusa i preferencija pojedinaca. Vlasnik novca kao imovine raspodjeljuje ga na takav nain da za sebe ostvari maksimum korisnosti. Tranja za novcem i brzina opticaja novca sutinski su stabilni ak i tokom hiperinflacija, a realna koliina novca samo se prilagoava prema principu optimizacije korisnosti. Nominalna koliina novca utie na nominalni dohodak sa vremenskim pomakom, dovodei do rasta dohotka u kratkom roku, a do rasta nivoa cijena u dugom roku. Ovo je tzv. Friedman_ova dihotomija. Najvaniji inioci u tranji za novcem su permanentni dohodak i stopa inflacije kao troak dranja novca.

MONETARIZAM, EKONOMSKA POLITIKA I PRIVREDNI RAST


Sredinom i krajem 70-ih godina, uoljiv je pomak ka monetaristikoj ekonomskoj politici u veini vodeih kapitalistikih zemalja. Pomak je vidljiv prelaskom sa "drave blagostanja" i klasnog kompromisa drutvenog konsenzusa na austerity-politiku "stezanja kaia".8 Istovremeno, prioritet dobija borba protiv inflacije i kontrola ponude novca naspram niske stope nezaposlenosti. Promjena prioriteta prisutna je ak i kod socijaldemokratskih partija i partija lijevog centra, a pogotovu kod konzervativnih i partija desnog centra. Pristup ekonomskoj politici konzistentan je sa teorijskim postavkama monetarizma i zasnovan je na liberalistikoj ekonomskoj filozofiji. Osnovna naela monetaristike ekonomske politike su: Monetaristi vjeruju u stabilnost privatne privrede, u ekonomske slobode i privatnu inicijativu. Prihvataju Sayov zakon trita, veruju u model potpune konkurencije i fleksibilnih cijena i zastupaju liberalistiku ekonomsku politiku. Liberalistika ekonomska politika podrazumijeva da drava odreuje minimalna pravila igre, vri zatitu graana i institucija trine privrede. Kako je to Friedman istakao u knjizi "Capitalism and Freedom" pretjerana dravna intervencija je tetna, jer smanjuje motivaciju pojedinaca, dovodi do inflacije i neefikasne alokacije resursa. Fiskalna politika je neefikasna zbog efekta istiskivanja investicija privatnog sektora i rasta inflacije kao posljedice budetskog deficita i teoreme o akceleraciji. Osnovni problem privrede nije nezaposlenost, ve inflacija. Inflacija je "uvijek i svuda monetarni fenomen", a monetarna politika mnogo je efikasnija u obraunu sa inflacijom. Kao to inflacija postaje prioritetni privredni problem, tako i monetarna politika dobija primat u okviru ekonomske politike. Kljuni instrument monetarne politike nije kreditna politika (upravljanje kamatnom stopom), ve monetarna politika koja upravlja ponudom novca. U upravljanju ponudom novca Centralna banka treba da svede fluktuacije u ponudi novca na minimum, jer to ima stabilizirajui efekat na privredu. Aktivna ekonomska politika neefikasna je u dugom roku. Novac je neneutralan iskljuivo u kratkom roku, a u dugom roku utie samo na cijene. Phillips_ova kriva i kriva agregatne ponude vertikalne su u dugom roku. Odluujui uticaj u stabilizacionoj politici ima smanjenje ponude novca i eliminisanje budetskog deficita. Stabilizaciona politika po pravilu ima znatne socijalne trokove. Opredjeljenje za ova dva instrumenta poveava kredibilitet programa i reputaciju vlade.

Austerity je tip konzervativne ekonomske politike koju su upranjavali hrianski demokrati u Nemakoj. Osnovna naela su smanjivanje budetskog deficita, usmeravanje resursa iz potronje na investicije i smanjenje trokova za administraciju. Re je o restriktivnoj fiskalnoj politici.

Na tritu rada monetaristi nastoje da smanje trokove radne snage, smanje izdatke za nezaposlene, ogranie mo sindikata i da poveaju konkurentnost trita rada. U politici deviznog kursa monetaristi se zalau za fleksibilni devizni kurs. U transmisionom mehanizmu monetarne politike, oni polaze od Pigouovog efekta i istiu neposredni uticaj ponude novca na realne agregate bez posredovanja kamatne stope. U skladu sa konceptom ekonomskih sloboda, daju podstrek privatnoj inicijativi i krupnom kapitalu, putem raznih stimulativnih mehanizama i poreskih olakica. Ugovor iz Maastrichta o formiranju Centralne banke Evropske unije i stvaranju jedinstvene evropske valute, (iz 1991.) prua primjer korienja pravila u ostvarivanju odreenih institucionalnih ciljeva i ciljeva ekonomske politike. Tako su definisani sledei kriterijumi koje zemlje lanice moraju ispuniti da bi se prikljuile jedinstvenoj valuti: budetski deficit treba da bude ne vei od 3% drutvenog proizvoda, a javni dug ne smije da pree nivo od 60% drutvenog proizvoda. Takoe, cilj Centralne banke Evropske unije bie nulta stopa inflacije. Tokom 90-ih godina u gotovo svim razvijenim zapadnim zemljama vodi se ekonomska politika zasnovana na liberalno-konzervativnim naelima. Prioritet je postala niska stopa inflacije i tu su postignuti znaajni rezultati, ali po cijenu znaajnog rasta stope nezaposlenosti to su monetaristi i isticali kao neizbjean troak. Privatizacija je postala svjetski trend, smanjen je budetski deficit i umanjena aktivna uloga drave, a povean stepen konkurentnosti i liberalizacija privrede.

3.1. Aktivna i pasivna ekonomska politika


Kejnzijanci su za aktivnu ekonomsku politiku, jer veruju da se putem fiskalne i monetarne politike moe uticati na agregatnu tranju, nivo zaposlenosti i drutvenog proizvoda. Monetaristi su naelno protiv aktivne ekonomske politike, jer vjeruju u vertikalnu Philips_ovu krivu i vertikalnu krivu agregatne ponude u dugom roku. Oni smatraju da je mo monetarne politike privremena, dok u dugom roku poveava inflaciju i smanjuje efikasnost u alokaciji resursa. Oni su za slobodnu trinu igru, punu konkurenciju i slobodne cijene. Aktivnu ulogu treba da igra samo monetarna politika i to ogranieno aktivnu slijedei fiksno pravilo o konstantnoj stopi monetarnog rasta. Meu makroekonomistima kejnzijanskog i monetaristikog opredjeljenja skoro da je postignut konsenzus da ekonomska politika u kratkom roku moe da utie na realne agregate, a da je u dugom roku primaran uticaj na cijene. Ovo lii na kompromis kejnzijanaca i monetarista, mada je zapravo blie monetaristikim tvrdnjama. Mogua su dva tipa pravila ekonomske politike: 1) Pasivno pravilo (Friedman), gde stopa monetarnog rasta treba da bude dugorono stabilna (3-5% godinje) i da prati stopu rasta realnog drutvenog proizvoda. 2) Aktivno, feedback-pravilo (ovo pravilo znai da e stopa ponude novca da se koriguje kad god postoji odstupanje tekue nezaposlenosti od ravnotene tj. kad god se nezaposlenost smanjuje za odreeni procenat).

KRITIKA MONETARIZMA

Najea kritika monetarizma dolazi iz redova kejnzijanaca i Novih kejnzijanaca kao moderne verzije. Kritiki argumenti su teorijske i empirijske prirode, proistekli ili na osnovu konkretnih empirijskih istraivanja, ili na osnovu konstrukcije drugaijeg tipa teorijskih i makromodela privrede. Odreenu kritiku monetaristima upuuju i predstavnici Nove klasine makroekonomije. Veina kritikih argumenata moe se grupisati u sljedea podruja: funkcije tranje za novcem i permanentnog dohotka, teorije nominalnog dohotka i uloge koju igra ponuda novca, koncepta prirodne stope nezaposlenosti, teorije inflacije i adaptivnih inflacionih oekivanja, ekonomske politike i njenih uinaka. Brojne kritike primjedbe upuene su konceptu Philips_ove krive u koju je Friedman ugradio adaptivna inflaciona oekivanja i prirodnu stopu nezaposlenosti. Predstavnici Nove klasine makroekonomije upuuju monetaristima dve grupe prigovora: Prva grupa prigovora vezana je za adaptivna inflaciona oekivanja koja treba zameniti racionalnim oekivanjima. Druga grupa prigovora upuena je Cagan_ovom modelu hiperinflacija.

ZAKLJUAK
Monetaristi su odgovarali na brojne primjedbe preteno kejnzijanske kole. Friedman je u svojim knjigama, lancima, predavanjima i javnim nastupima vodio iscrpljujuu polemiku sa svojim teorijskim protivnicima. Monetaristi su bili vrlo uporni i veoma homogeni, branei manje ili vie uspjeno, osnovna naela svoje doktrine. Monetaristika kontrarevolucija odnijela je prevagu u akademskim krugovima tokom prve polovine 70-ih godina, a u ekonomskoj politici tokom druge polovine 70-ih godina. U najnovije vrijeme na teorijskom planu monetarizam je zamijenila Nova klasina makroekonomija koja zastupa visoko sofisticiranu matematiko-ekonometrijsku metodologiju i ima rigoroznije pretpostavke u vezi sa modelom licitacije cijena, "ienja" trita i inflacionih oekivanja. Ipak, liberalna naela ekonomske politike i danas dominiraju kod kreatora i realizatora te politike bez obzira da li je rije o partijama lijeve ili desne provenijencije. Friedman uz Keynes_a je svakako najznaajniji ekonomista proteklog vijeka, a Monetarizam i danas najuticajnija kola ekonomske politike.Tako da se slobodno moe rei, da je u kontekstu pozitivne ekonomije monetarizam vjerovatno i najblii ekonomskoj stvarnosti koju prouava.

LITERATURA

10

Univerzitet za poslovne studije Banja Luka, Prof. Dr Jovan Sejmenovi, Prof. Dr Slobodan Komazec, Prof. dr arko Risti, Prof. dr Radovan Klincov, Makroekonomija, Banja Luka, 2008 god. www.ekof.bg.ac.rs/nastava/osnovi_makro_ekonomije/ www.sh.wikipedia.org/wiki/Monetaristika_teorija

11