Вы находитесь на странице: 1из 134

ANATOMIJA

Prof. dr sc Sanja Milenkovi, Nau. Sar.

Anatomija

Jednosemestralni predmet 75 asova 11 nedelja

OKTOBAR

Datum

Tema

Aktivnost

Testovi

Semi narski

10.10

Uvod u anatomiju Osnovni pojmovi u anatomiji elija


Anatomija kotanog sistema

Predavanje

17.10

Predavanje Test

Iz uvoda u anatomiju, osnovnih pojmovi u anatomiji i eliji Iz anatomije kotanog sistema

24. 10

Anatomija zglobnog sistema Anatomija miinog sistema Nauka o visceralnim organima Anatomija digestivnog sistema

Predavanje Test

31.10

Predavanje Test

Iz anatomije zglobnog i miinog sistema

NOVEMBAR

Datum

Tema

Aktivnost

Testovi

Semina rski

7.11

Anatomija respiratornog Predavanje sistema Test


Anatomija polno mokranog sistema Anatomija endokrinog sistema Kako se piu seminarski radovi Kako se prezentuju seminarski radovi Anatomija sistema krvnih sudova Predavanje Test Predavanje Test

Iz anatomije digestivnog sistema


Iz anatomije respiratornog sistema Iz anatomije polnomokranog sistema

14.11

21. 11

28.11

Predavanje Test

Iz anatomije endokrinog sistema

DECEMBAR

Datum 5.12

Tema Anatomija krvi

Aktivnost Predavanje Test Predavanje Test

Testovi Iz anatomije sistema krvnih sudova Iz anatomije krvi

Seminarski

12.12

Neuroanatomija Anatomija ula Anatomija koe Nema nastave

19.12 26. 12

Test

Iz anatomije neurosistema, ula i koe

Odbrana seminarskih radova

Januar

potpisi

Redovnost i aktivnost max. 15 bodova Testovi 10 (po 20 pitanja) Poloen test (ako ima najmanje 12 tanih odgovora) Saberu se svi bodovi na testovima i podele sa brojem testova (10) Testovi max. 20 bodova Seminari max. 20 bodova 51 BOD I VIE (MAX. 55)

Anatmnein",

Grka re "anatmnein - sei odvojeno ili disekovati. Nije dovoljno anatomiju smatrati umetnou disekcije. Anatomija je nauka, koja prouava grau i oblikovanje tela oveka.

U IREM SMISLU:
Anatomija je deo biologije koja obuhvata nauku o svim ivim biima Ona istrauje oblike tela ivih bia (morfologija) ali njihov medjusobni odnos kao i odnos prema okolini u kojoj ive. antropotomija zootomija fitotomija

U UEM SMISLU:

ANATOMIJA JE NAUKA O GRAI OVEIJEG TELA

ANATOMIA (= MORFOLOGIJA)

Morfologija je mnogo ire podruje nego anatomija Ona razjanjava nastanak telesnih oblika kao i zakone po kojima se prenose na potomstvo nasleem.

Anatomija

MAKROSKOPSKA (anatomija) MIKROSKOPSKA (histologija)

Istorija anatomije

Istorija anatomije = istorija nauke Anatomija pokazuje veliki napredak u 19 i ranom 20 veku Pravi bum doivljava u 20 veku uvoenjem autopsije

Istorija anatomije
Anatomija je bazina nauka edukacije kadra medicinskog profila Metod uenja jo od rane renesanse Maje i njihove sklupture

Charak (ponekad ga nazivaju Caraka je roen 300 god. pne i dao je najvei doprinos razvoju nauke i umetnosti poznate pod nazivom Azurveda - medicinskom sistemu i nainu ivota u Indiji On se smatra ocem anatomije

Charak-ov spomenik u Pantanjali Yogpeeth Campus, Haridwar, India

Prouavanje anatoma je poelo jo 1600 god.pne i zapisi se nalaze u Edwin Smith-ovom papirusu Oni su opisali jetru, slezinu, bubrege, hipotalamus, matericu, mokranu beiku i krvne sudove koji polaze od srca U Ebersovom papirusu iz 1550 god. pne su opisani sudovi koji nose vazduh, opisan je rad srca i etiri tenosti: krv, mokraa, suze i sperma.

Egipat

Napredna egipatska medicina

Grka
Hipokrat je bio aktivan u 5 i 4 tom veku pne (460-377) On je otkrio osnovne principe funkcionisanja muskuloskeletnog sistema i funkcionisanje bubrega Opisao je trikuspidalnu valvulu srca i njenu funkciju i objavio u svom delu Srce u Hippocratic Corpus

Grka
U 4 veku pne Aristotel je prouavao organe i telo na disekciji ivotinja Praksagora prvi otkriva razliku izmeu vena i arterija

Grka
Herofilos i Erasistratus prvi koriste kadavere za istraivanja u 4 veku pne na kriminalcima u Aleksandriji To je znatno doprinelo razvoju anatomije kao nauke

Galen
Ipak glavnim anatomistom se smatra Galen koji je bio aktivan u 2 veku pne Primenio je vivi sekciju ivotinja Nije imao mogunosti da obavlja disekciju na ljudima Napisao je prvu knjigu anatomije 1500 god. pne.

Claudius Galen (120 - 200)


Rimski lekar i koristio je kao sportski lekar za gladijatore Spaavao ih i omoguavao da ostanu ivi kako bi se opet borili

Anatomija
Posle pada Rimskog carstva prouavanje anatomije je poelo da zaostaje u hrianskoj Evropi Nasuprot tome u Islamskom svetu je napredak bio uoljiv Persijski doktor Avicena (980-1037) je prihvatio Galenovu tehniku i napisao uveni Kanon medicine 1010 god. To je najautoritativnija knjiga sve do Avenzoar u 13 veku

Anatomija
Arapski lekar Ibn Zuhr (Avenzoar) (10911161) je prvi lekar koji je primenio humanu disekciju i postmortalnu autopsiju Otkrio je konu bolest koju izazivaju paraziti - uga Arapski lekar Ibn al Nafis (1213 1288) je primenjivao autopsiju i opisao plunu i koronarnu cirkulaciju, dao najraniji koncept metabolizma i dao mnoge opise koji su prevazili opise avicene i galena

Anatomija u XII i XIII veku


Otvaraju se medicinske kole i fakulteti: ITALIJA - Bolonja Padova, Napulj ENGLESKA Oxford, Cambridge FRANCUSKA Mompelje, Pariz PANIJA Valensija, Salamanki Mondino de Luzzi 1314g. KOMPENDILJ ANATOMIJE (na principima Galenske medicine) Sve do XVI veka vladaju dogmatski Galenovi principi

Rana moderna anatomija


Razvoj anatomije u Evropi se nastavlja u 14-16 veku u bolonji primenom disekcija kadavera Najznaajni su Mondino de Luzzi i Alessandro Achilini Vesalius je primenjivao autopsiju i napisao De humani corporis fabrica i Galenove crtee na ivotinjama poredio sa ljudskim organima uoavajui razlike Tada su otkriveni brojni sistemi u organizmu

1559 god.
Juan Valverde de Amusco uvena figura

17 i18 vek
Crtei i anatomija Mnogi poznati slikari su studirali anatomiju Mikelanelo, Rembrant Suprotno verovanju crkva nije opstruisala anatomska istraivanja uprkos anatgonizmu koji je imala prema nauci

Mikelanelo

Rembrant

The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp, by Rembrandt,

17 i18 vek
Muzej humane anatomije u Pizi

Italija je bila centar anatomskog istraivanja.

19 vek
Razvoj istraivanja u anatomiji Histologije Razvojna anatomija Velika britanija ubrzani razvoj U britanskom parlamentu je donet Anatomy Act 1832. god. koji uvodi disekciju kao adekvatnu i legitimnu Tako je nastal uvena Grey-ova anatomija - veoma popilarno tivo meu naunicima Anatomija je roena

A plate of the skull from the 1918 edition of Gray's Anatomy

Moderna anatomija

Evolucija, Molekularna biologija MR, CT

Moderna anatomija
Plastini modeli Jakob Krojcfeldova bolest Broj autopsija Takoe mnogo pomagala za uenje anatomije koja prevazilaze prosekturu I svakako razliite kolorne slike za 3 D animacijama

PODELA ANATOMIJE
SISTEMATSKA ANATOMIJA TOPOGRAFSKA ANATOMIJA RENTGENSKA PLASTINA (slikarstvo, vajarstvo) UPOREDNA ILI KOMPARATIVNA KLINIKA - HIRURKA

Sisitemska deskriptivna anatomija

Zadatak sistematske anatomije je da istrauje sve organske sisteme, svaki posebno te otuda i njen naziv.
Ona, prema tome ne prikazuje delove tela, npr. glavu, vrat, ruku kao celinu nego sledi svaki put pojedini sistem, bez obzira na to gde se nalaze organi koji mu pripadaju.

Sistemska anatomija

oveje telo je sastavljeno od velikog broja organa, od kojih svaki ima i svoj posebni oblik i svoje posebno delovanje. Ipak, ti pojedini organi nisu potpuno nezavisni jedan od drugog, nego vie njih ine celinu u kojoj jedan organ upotpunjuje delovanje drugog, a svi slue veem zadatku.

Sisitemska deskriptivna anatomija

Topografska anatomija

Topografska (regionalna) anatomija opisuje sve organske sisteme koji se nalaze u odreenom delu tela pri emu je glavna panja usmerena na njihov poloaj i odnos. Topografska anatomija omoguava da se pri ispitivanju bolesnika poznaje raspored organa u telu iako ih ne vidi kroz kou.

Topografska anatomija

Hirurka anatomija

To je deo topografske anatomije koji slui potrebama hirurgije. Oblik tela uslovljen je graom kostura sa zglobovima i rasporedom miinih masa, a zatim koom i potkonim masnim tkivom. Raspored potkonog masnog tkiva kojim upravljaju lezde sa unutranjim luenjem razlikuje se zavisno od pola i ivotnog doba.

Hirurka anatomija

Rendgenska anatomija
Mnogi organi mogu se posmatrati na rendgenskom aparatu ili na fotografskoj ploi u obliku senke, kao projekcija. Tkiva manje gustine proputaju R- zrake lake. Na ovaj nain mogu videti unutranji organi tokom njihovog rada i tako ustanove sve promene njihovog oblika pri radu ( npr. dijafragma, plua prilikom disanja, eludac i creva za vreme varenja). Pravi oblik eluca, kakav je u ivom telu, ustanovljen je jedino putem R jer nakon smrti isti je promenjen zbog poputanja svog miinog zida.

Rendgenska anatomija

Kontrastna radiografija

Gue graeni ili uplji organi (sudovi), ispunjeni nekim kontrastnim sredstvom, vie zadravaju R- zrake ( bacaju svoju senku). Anatomija je unapreena ovim nainom istraivanja tela. Ona omoguava gledanje sakrivenih unutranjih organa, krvnih i limfnih sudova (lymphangiographia, npr.) i to gledanje na ivom oveku, ime se ispravlja onaj nedostatak natomije koji uglavnom opisuje grau mrtvog tela.

Kontrastna radiografija

CT - ANATOMIA

ULTRAZVUK

Pet scan

Komparativna anatomija

Npr. Istraivanje krvotoka kod ribe, komparacija sa krvotokom kornjae,krokodila, ptica i sisara)

Anatomski mula

Anatomija u umetnosti i umetnost u anatomiji

Leonardo da Vinci-a Plastina anatomija je u slubi likovne umetnosti. Ima zadatak da proui sve to je bitno za spoljni oblik tela i njegove promene

KARIKATURA U ANATOMIJI

SISTEMATSKA ANATOMIJA podela


Systema sceletale Systema articulare Systema musculare Systema cardiovasculare Splanchnologia Splanchnologia podela: -Sy. Digestorium Sy. Respiratorium Sy. Urinarium Sy. Genitalia Sy. Endocrinae Sy. Nervosum Organum sensum Integumentum commuae

ANATOMSKI POLOAJ.

Za oznaavanje anatomskih taki koriste se razliiti nazivi, koji su obino vezani uz njihov poloaj u tijelu, funkciju ili odreenu arakteristiku. Anatomske take opisuju se u odnosu na tono odreneni poloaj tijela, tzv. ANATOMSKI POLOAJ.

ANATOMSKI POLOAJ
Telo je u uspravnom, stojeem stavu s paralelnim stopalima, s rukama ispruenim uz tijelo, dlanovima usmjerenim prema naprijed i ispruenim prstima usmjerenim prema dolje

Anatomske
Ravni Pravac Orjentacija

Da bi opisali pojedine anatomske take, tielo moemo presijei sa tri osnovne ravni tzv. GLAVNE RAVNI TELA

Anatomske ravni

Frontalni presek Horizontalni presek Sagitalni presek

Frontalni presek
FRONTALNA (EONA) RAVAN prolazi kroz tijelo u smjeru lijevo-desno (paralelno sa elom), te je normalna na sagitalnu ravninu, i deli telo na prednji i zadnji deo. Za orgene koje su ispred i iza u odnosu na frontalnu ravninu koristimo prideve: - anterior (prednji) - posterior (zadnji).

Horizontalni presek
TRANSVERZALNE (POPRENE, HORIZONTALNE) RAVNI postavljene su vodoravno, i pri osnovnom anatomskom poloaju prolaze kroz telo uporedo sa tlom. Za organe koje su iznad i ispod u odnosu na poprenu ravan koristimo pridev superior (gornji) i inferior (donji)

Sagitalni presek
SAGITALNA (SREDNJA, MEDIJANA) RAVAN prolazi kroz telo tako da ga deli na dve jednake polovine desnu i levu. Za organeu koji su blii sagitalnoj ravni kaemo da su smeteni MEDIJALNO (medialis = prisredini), a za udaljenije organe kaemo da su smjeteni LATERALNO (lateralis = postrani).

PRAVAC U ANATOMIJI
Gore (superior), dole (inferior) Napred (anterior s. ventralis) Pozadi (posterior s. dorsalis) Unutra (medialis), spolja (lateralis) Unutar (internus), izvan (externus) Povrno (superficialis), duboko (profundus) Blie (proximalis), dalje (distalis)

Anatomske take koje su blie trupu i sagitalnoj ravnini nalaze se PROKSIMALNO (proximalis) u odnosu na take koje su dalje od trupa, odnosno DISTALNO (distalis).

Za prostorno oznaavanje koriste se jo i pridevi: internus i externus (unutranji i spoljanji), superficialis i profundus (povrinski i duboki), medius (srednji), dexter i sinister (desni I levi).

ORJENTACIJA U ANATOMIJI

TERMINOLOGIJA U ANATOMIJI anatomska nomenklatura

ANATOMSKA NOMENKLATURA

5500 termina Osnova je latinski Koriste se rei iz grkog, hebrejskog i arapskog jezika

Metriki sistem
Metar (m) Centimetar (cm) Milimetar (mm) Micrometar (mm) Nanometar (nm)

Telesne upljine

Dorzalna telesna upljina Kranijalna & vertebro/spinalna upljina Ventralna telesna upljina Thorakalno & abdominalno pelvina upljina

Serozne upljine
Thorax & Abdomen Zatvorene u odnosu na spoljanost Kese duplog zida (serous membrane) Pleuralna upljina Pericardium Peritoneum Parietal serosa Visceral serosa Serous fluid/cavity

Serozne upljine
Kese duplog zida (serozne membrane) Pleuralna upljina Pericardium Peritoneum Parietal serosa Visceral serosa Serozna tenost/cavity

Mukozne Membranes
Oblau telesne upljine otvorene prema spoljanosti
Respiratorni sistem Digestivni sistem Urinarni sistem Reproduktivni sistem

Vreme za pauzu!

Nivo strukturne organizacije


Biohemijski (atomi, molekuli) elijski Tkivni Organ Organski sistemi Organizam

elija
elija:
Strukturna i funkcionalna jedinica svih ivih organizama Cigle koje grade ljudsko telo Odrastao ovek ~ 75 triliona cells.

Svaki tip elija ima specifinu funkciju


~200 elijskih tipova kod oveka subkategorija je mnogo vie

Osnovne karakteristike elije


Funkcije neophodne za odravanje ivota:
Preuzimaju hranljive i druge materije iz okolne tenosti.
Molekulis, O2,, minerale itd.

Oslobaaju zavrne produkte


Urea (od azota), CO2, metabolike produkte

Obezbeuju oblik i integritet


Veliina i oblik su povezani sa funkcijom

Obezbeuju deobu
Mitoza: rast o obnova Mejoza: stvaranje gameta

Citologija - nauka o elijama

Mikroskopska anatomija
Pojedinane elije se posmatraju mikroskopom Subcelularne strukture se posmatraju elektronskim mikroskopom

Jedinica mere: micrometar (um)


eritrocit 7-8um

elija
Delovi elije
elijska membrana (ili plazma membrana) Citoplazma
Citosol Organele
Membranozne organele Ne-membranozne organele Inkluzije

Jedro

Plazma - elijska membrana

Spoljanja ograujua barijera Odvaja unutranji sadraj elije od spoljanosti

Citoplazma

Opti termin za celokupan sadraj izmeu plazma membrane i jedra

Jedro

Kontrolni centar elije Kontrolie sintezu proteine


Odreuje funkcionalne i strukturne karakteristike elije

Plazma membrana: sastav


Lipidi
Fosfolipidi
glava: hidrofilna Rep: hidrofoban Stvaraju lipidnu barijeru

Holesterol Glikolipidi

Plazma membrana: sastav


Proteini
Integralni membranski proteini Periferni membranski proteini Neki su enzimi, drugi grade jonske kanale i receptore Glikoproteini

Plazma membrana: funkcija


Selektivna propustljiva barijera
Hranljive materije U Raspadni produkti VAN

Komunikacija Intercelularni spojevi Fizika barijera

Transportni mehanizmi

Pasivni transport Aktivni transport Osmoza

Citoplazma- citosol

Matriks -intracelularni materijal Diferentovaniji to je elija diferentovanija Uglavnom voda

Citoplazma:organele

Kompleksne organizovane strukture Jedinstven karakteristian oblik Svaka organele posebnu funkciju u elijei Esencijalne za normalne elijske strukture i aktivnosti

Membranske organele
Ukljuuju
Endoplasmatini retikulum
Grubi endoplazmatini retikulum (RER)
Ribozomi Prave proteine za export Periksozome za eliju

Glatki endoplazmatini retikulum (SER)


Lipidi i ugljeni hidrati Detoksifikacija elije

Edoplazmatian retikulum

Membranzne organele
Peroksizomi
Vezikule formirane od RER Koriste kiseonik za detoksikaciju Detoksifikacija je posredovana specifinim enzimima Najvie u jetri

Membranozne organele
Golgi Aparat
Modifikuje, deponuje i sortire materijal iz RER Primajuiregion (cis-face) Izdavajui region (trans-face)

Produkuje lizozome
Autofagine: uklanjaju ostarele organele Autoliza: destrukcija elije

Mitohondrije

Mitohondrije su organele sa duplom membranom Produkuju velike koliine ATP. Nazivaju se energetska kua elije

Mitohondrija

Ne - membranozne organele
Ne poseduju membranu uglavnom sagraene od proteina ukljuujue:
Ribozome: slobodne i fiksirane Citoskelet
Mikrofilamente Intermedijarna vlakna mikrotubule

Centrozome
centrioles

Ribozomi
Male, guste granule
Protein RNA

Mesto sinteye proteina Svaki ribozom ima malu i veliku subjedinicu.


Mala subjedinica je oko velike subjedinice

Citosleket
Sagraen od filamentoznih proteina Daje oblik eliji Koordinie kretanje elije Tri kategorije:
mikrofilamenti intermedijarni filamenti mikrotubulei

Ne - membranozne organele
Centriole i centrozomi
Centrozomi
Oblast uz jedro Organizaciono mesto za mikrotubule

Centriole (postoje kao parne)


U centrozomu Normalni u odnosu jedan na drugi 9 setova mikrotubularnih tripleta Veoma vani u deobi elije

Mikrovili, Cilije i Flagele


Vezane za povrinu elije
Mikrovili:
Kratke citoplazmatske ekstenzije Slue za absorpciju

Cilije:
Obino brojne Rade zajedno i slue za pomeranje materijala du elijske membrane

Flagele:
Due od cilija, pojedinane Za kretanje elije

Jedro

Kontrolni centar elijskih aktivnosti Najvea struktura elije Jedno ovalno ili sferino telo

Jedro

Okrueno dvostrukom mebranom nuklearna membrana Nuklearna membrana:


Kontolie ulaz i izlaz materijala izmeu jedra i citoplazme

Nukleolus

elijsko jedro moe da sadri jedno ili vie nukleolusa. Nucleolus:


Odgovoran za stvaranje velikih subjedinica ribozoma

Hromatin i DNA
DNA je genetski materijal koji se nalazi u jedru.
DNA je polimer nukleotida (eer, fosfati, azotne baze) Dvostruki heliks Hromatin:
Trake DNA i histonski proteini
Euhromatin- aktivan Heterocromatin - neaktivan

Insert Figure 2.18

Hromozom

Hromozom je najbolje organizovan nivo genetskog materijala Svaki hromozom sadri jedan dugaak molekul DNA i pratee proteine Hromozomi se mogu videti jedino kada se elija deli

elijski ciklus

ivotni ciklus elije se zove elijski ciklus Nove elije se stvaraju u kontinuitetu i tako organizam raste i zamenjuje oteene elije

Mitoza i Mejoza

Postoje dva tipa elijske deobe. Mitoza: somatske elije. Mejoza: stvaranje gameta

Mitoza
Interfaza Profaza Meta faza Anafaza Telofaza Citokineza

Stadijumi mitoze

Profaza prva i najdua faza Rana profaza hromatin se kondenzuje u hromozomima Hromozomi formiraju dve hromatide Hromatide se meusobno spajaju centromerama Centriol odvaja jedan par od drugog Stvara se mitotsko vreteno

Stadijumi mitoze

Profaza
kasna profaza - centriole se udaljavaju jedno od drugog
Nuklearna membrana se fragmentie

Rana profaza i kasna profaza

Figure 2.21

Stadijumi mitoze
Metafaza druga faza mitoze
Grupe hromozoma se nalaze u sredini elije
Centromere se rasporeuju du ekvatora elije

Anafaza trea i najkraa faza mitoze


Centromere se dele od hromozoma

Metaphase and Anaphase

Figure 2.21

Stadijumi mitoze
Telofaza - poinje kada stane kretanje hromozoma
Hromozomi se nalaze na suprotnim polovima elije Stvara se nova nuklearna membranes

Citokineza kompletna podela elije u dve erke elije

Telefaza i citokineza

Figure 2.21

Sledei as 17.10.2011

Test Anatomija kotanog sistema

Hvala!