Вы находитесь на странице: 1из 13

AKADEMIJA ZA DIPLOMATIJU I BEZBEDNOST .

Seminarski rad:
Savremeni terorizam i otklanjanje uzroka globalnog terorizma

Student: Vlado Markovi Br. Indexa 011/10

Mentor: Mr Nikola Vuelji

Beograd,2013

SADRAJ:

1. UVOD......................................................................................................3 2. RAZRADA..............................................................................................4 2.1 Nastanak savremenog terorizma..................................................4 2.2 Uzroci nastanka terorizma............................................................6 2.3 Objektivni uzroci..........................................................................6 2.4 Subjektivni uzroci.........................................................................7 2.5 Suprostavljanje terorizmu otklanjanje uzroka...........................8 3.ZAKLJUAK..........................................................................................11 4.LITERATURA.........................................................................................12

1. UVOD Savremeni meunarodni terorizam je u stalnom porastu bez obzira na sve organizovanije suprotstavljanje meunarodne zajednice i na mjere koje se preduzimaju radi njegovog suzbijanja. Zahvaljujui iniocima koji ga generiu, meunarodni terorizam se obnavlja i usavrava na sve viem tehniko-tehnolokom nivou, a efikasnost mu se konstantno poveava. Uz stalnu primjenu novih, razliitih metoda i oblika djelovanja, meunarodnim terorizmom postiu se, naizgled, potpuno suprotni efekti: oekuje se da e se problemi koji su izazvali terorizam rijeiti veom demokratizacijom, ublaavanjem ili uklanjanjem socijalnopolitikih uzroka koji vode ka njegovom obnavljanju, ali i da se pojaanom represijom, guenjem osnovnih graanskih prava ili uvoenjem vanrednog stanja (uvoenje dravnog terorizma protiv terorizma) moe otkloniti terorizam. U prvom sluaju, ukoliko primoraju vlast na demokratizaciju uslova ivota u jednom drutvu i na rjeavanje pojedinih pitanja za koja su teroristi zainteresovani, oni postiu, djelimino ili potpuno, ciljeve svoje aktivnosti. U drugom sluaju, ukoliko se politika reakcija drave ispolji kroz pojaanu kontrolu i prinudu, naruie se meunarodni ugled zemlje i mogue je njeno izolovanje u meunarodnoj zajednici, to je, takoe, ostvarenje djela ciljeva planera terorizma. U tom sluaju, teroristika aktivnost u takvoj zemlji, posebno ako stratezi terorizma uspiju da pred svjetskim javnim mnjenjem zamjene uzroke i posledice, dobija privid borbe za progresivnu promjenu drutva i uslova ivota svake pojedine individue u tom drutvu. Na osnovu navedenog, jasno je da nosioci terorizma, prvenstveno posredstvom ofanzivne strategije, odnosno teroristike agresije, pokuavaju da od rtve (objekta napada) iznude politike ustupke. U veini sluajeva, ispoljena teroristika agresija pokree odbrambenozatitni mehanizam napadnutog objekta, to jest, dolazi do neoruanog i sukcesivno oruanog, a u odreenim okolnostima, i masovnog oruanog sukoba izmeu agresora i branioca. Prema tome, terorizam nije samo najgrublji oblik nasilja, kako se smatra i terminoloki oznaava, ve planski, sveobuhvatan i kontinuirani sukob, najee izmeu drava i pojedinih ili grupa drava protiv ire organizovane teroristike organizacije, u kome napada, usklaenim neoruanim delatnostima i oruanim aktivnostima, nastoji da kod napadnutog izazove strah zbog kojeg e ovaj pristati na politike ustupke, odnosno na potinjavanje svoje volje napadau.

2.1 Nastanak savremenog terorizma Poetkom devedesetih godina XX veka, autohtone i manje-vie samostalne teroristike grupe poele su da slabe i da preispituju svoje fundamentalne postavke. Period od 1980. do 1983. godine, oznaila su dva uporedna procesa. S jedne strane, regularne snage bezbednosti mnogih zemalja su povukle nekoliko znaajnih poteza, kojima su pojedine teroristike organizacije razbijene ili naterane da napuste tradicionalna polja dejstva, a s druge strane, za djelove teroristikih organizacija, koji su prebjegli iz matine zemlje u inostranstvo, zainteresovale su se obavetajne slube, koje su preuzele kontrolu i otpoele manipulaciju sa njima. Istovremeno, dolo je do vreg povezivanja raznorodnih teroristikih organizacija na osnovu zajednikog interesa za preivljavanje. U okviru te meunarodne saradnje, teroristike organizacije su esto u kontaktu sa teroristikim grupama, stvorenim uz pomo i podrku pojedinih obavetajnih slubi ili sa grupama terorista koji su bili u vezi sa specijalizovanim organima pojedinih drava. Tako se, dobijanjem pokroviteljstva, pojavio dravni terorizam. Eksperti tvrde da se sve manje primenjuju stari oblici terorizma. Naime, sve je manje tradicionalnih, vrsto povezanih i organizovanih, te iz jednog centra rukovoenih teroristikih organizacija i mrea, a sve vie domaih, etniki i vjerski inspirisanih terorista kojima je publicitet dovoljna nadoknada za sve rizike kojima se izlau. To se, meutim, ne moe rei za voe, koji sve vie imaju veoma visoke politike pretenzije ili se ak nalaze na visokim politikim poloajima. Istraujui neke novije teroristike akte, grupa francuskih analitiara je dola do zakljuka da je veina teroristikih aktivnosti tzv. gradske gerile izvedena u blizini sedita velikih informativnih agencija, u vreme pripreme udarnih informativnih emisija na radiju i na televiziji ili u vreme odravanja neke medijski zanimljive aktivnosti, kao to su veliki sportski spektakli, organizovane proslave nekih znaajnijih jubileja i sline manifestacije na kojima se okupljaju mase ljudi. Osnovni razlog za to bila je mogunost za medijsko prikazivanje teroristikog dela i pominjanje izvrioca teroristikog akta (kakvi politiki ili drugi efekti se mogu oekivati ako niko ne zna ko je izvrio teroristiki akt?). U poslednje vreme, gubi se granica izmeu terorizma i organizovanog kriminala; niko vie ne moe da razgranii dokle see terorizam s odakle poinje kriminal najnie vrste. Razlog je prost tamo gde se razvija terorizam, postoji odlina podloga za organizovanje sistematskog, planiranog i organizovanog kriminala jer se te dvije djelatnosti izvanredno dopunjavaju.
5

Mnogi proizvodi industrije proizvoda iroke potronje imaju tzv. dvojnu namjenu, i nije potrebno posebno znanje da se razliite bezopasne komponente spoje u opasne eksplozivne neprave ili visoko toksine materije. Takvi proizvodi se, najee, mogu nabaviti na tritu po dosta pristupanoj ceni (na primer, dosta jak eksploziv se moe napraviti od eera, pamune vate, sumpora i umura, naravno, uzetim u odreenim razmjerama). Takoe, napredak u istraivanjima u oblasti bio-medicine, omoguio je da se neke opasne bakterije i virusi izdvoje i upotrijebe kao bioloko oruje. Tome je doprinio i neregulisani status biolokog oruja na meunarodnom nivou i tekoe meunarodne zajednice da ostvari kontrolu nad takvom vrstom eksperimenata ili sprovoenja odluke o zabrani korienja te vrste oruja u svetu. Za sada, preko trideset visoko otpornih virusa i bakterija, izazivaa visoko zaraznih i smrtonosnih bolesti, mogu da se koriste u masovnim napadima na pojedine djelove sveta. Meu njima su najrasprostranjeniji antraks, utica, velike boginje, kolera, grip, ebola i drugi. Terorizam esto slui za prikrivanje slabosti i nemoi neke organizovane sile da se drutvu nametnu sopstveni stavovi, politika i interesi. Tipian primer su teroristiki akti iptarskih terorista na Kosovu i Metohiji i agresija NATO-a na SRJ tokom 1998. i u prvoj polovini 1999. godine. Vie ili manje, zavisno od trenutne meunarodne politike situacije i interesa velikih sila, pre svega SAD, teroristi sa tog prostora uivaju podrku nekih uticajnih meunarodnih inilaca. Ta podrka postojeim teroristikim organizacijama ogleda se u finansiranju, isporukama oruja, obuavanju, pruanju utoita, snabdijevanju putnim ispravama, logistikoj podrci i drugom. Uoava se i direktna teroristika podrka i djelatnost pojedinih zemalja na meunarodnom planu, to se ispoljava organizovanjem teroristikih grupa koje se iz zemlje ili sa teritorije treih zemalja ubacuju u zemlju objekat dejstva, ili se formiraju unutar zemlje ije bezbjednosne interese nastoje da ugroze. U koncepciji nastupa prema zemljama objektima napada, primenjuju se i metodi koji su osueni i zabranjeni Poveljom Ujedinjenih nacija. Jedan od njih je i korienje secesionizma kao oruja za postizanje politikih ciljeva, budui da se secesionizam kvalifikuje kao teroristiko delo. Na takav nain je razbijena SFR Jugoslavija, na slian nain je pokuano razbijanje SR Jugoslavije njenim pretvaranjem u hibrid nazvan dravna zajednica (do sada nezabiljeleen u meunarodnoj pravnoj praksi), a u okviru nje se sada pokuava razbijanje Srbije okupacijom Kosmeta, podsticanjem pobune na jugu Srbije i buenjem separatizma u Vojvodini.
6

2.2 Uzroci nastanka terorizma Uzroci savremenog terorizma su vrlo nejasni to predstavlja najvei problem za globalnu borbu protiv terorizma. Uzroci terorizma se hrane nagomilanim i veoma dubokim protivurenostima (klasnim, verskim, politikim), neprihvatljivim uslovima ivota kao i neostvarenim ambicijama odreenih drutvenih grupa. Terorizam mogu podstai: ekonomske i socijalne razlike unutar drava; nacinalna neizvesnost odnosno ekstremni nacionalizam i ovinizam; kolonijalna i nekolonijalna nezavisnost; narjeena etnicka struktura i granice drave; vjerska zastranjenost kao i neostvarene politike ambicije. Uzroci terorizma mogu biti i: krutost sistema, zakona, propisa: osecaj ugroenosti; osecaj krivice i manje vrednosti; osjecaj beskorisnosti itd.1 Ekonomski uzroci terorizma su najmanje podloni bilo kakvim procenama. Do nedavno je terorizam bio najizraeniji u siromanim regionima, ali to vie nije pravilo. Ekonomski uzroci terorizma su raznovrsni i sloeni pa ih je veoma teko kontrolisati. Uzroci ugroavanja predstavljaju pojave i procese koji svojom kombinacijom dovode do terorizma, kao negativne drutvene pojave. Oni podrazumjevaju objektivno postojanje onih drutvenih stanja i odnosa, koja se mogu utvrditi, i koji kao takvi, dovode do pojave terorizma. Istraivanje uzroka terorizma mogue je samo na osnovu svestranog ispitivanja stanja u svakom drutvu i datom vremenu, koje mora biti kvalitativno upeatljivo, da bi se terorizam mogao tumaiti kao znaajni drutveni fenomen, sa dozom simptomatine drutvene pojave. Meutim, s obzirom na to da trenutno nema konsenzusa o pojmu terorizma, nema ni saglasnosti o uzrocima koji dovode do pojave terorizma. Razliiti autori utvruju razliite uzroke terorizma, u skladu sa svojim shvatanjima pojave terorizma, koja su esto dijametralno razliita. 2.3 Objektivni uzroci terorizma Kad spomenemo ovaj pojam u prvom redu mislimo se na funkcionisanje, odnosno nefunkcionisanje drutvenih/dravnih institucija, nedovoljno obrazovanje stanovnitva, siromatvo, otuenost, izolovanost pojedinca i drutvenih grupa, postojanje organizovanog kriminaliteta, itd. Mnoge drave danas nisu sposobne da samostalno rjeavaju unutranje probleme i suprostavljene interese, to se negativno odraava na bezbjednost drutva i
1

Whittaker, D.J.; The Terrorism Reader, London, Routledge, 2001. 7

predstavlja pogodno tlo za nastanak terorizma. Unutranje krize, ukoliko su jo rezultat razliitih oblika pritisaka i uticaja iz okruenja (politiki, ekonomski, tehnoloki, itd. ) , neminovno dovode do dalje proizvodnje i produbljivanja negativnih tendencija, sa ciljem destabilizovanja pravnog poretka, a time i do naruavanja nacionalne bezbjednosti i stabilnosti politikog sistema. Iz navedenog proizilazi da osnovni objektivni uzroci terorizma lee u dubokim drutvenim promenama (ekonomskim, etnikim, verskim, klasnim, socijalnim, politikim itd.), koje su nastale kao posledica procesa globalizacije i uspostavljanja ''novog svetskog poretka'' . Kao neki objektivni uzroci terorizma mogu se navesti: nedemokratsko ustavno ureenje drave, nefunkcionisanje dravnih institucija, ekonomske i socijalne razlike unutar drava , ekstremni nacionalizam i fanatizam, nerijeeni etniki problemi , kolonijalna i neokolonijalna zavisnost, nerijeena pitanja granica i dravne, vjerska zastranjenost - kleroovinizam i fundamentalizam , elja za ekspanzijom i hegemonijom (nacionalna, teritorijalna, ekonomska, socijalna, verska i kulturna dominacija) itd. 2.4 Subjektivni uzroci terorizma Subjektivni uzroci terorizma pod kojima se podrazumeva procjena terorista da se neodrivo drutveno stanje (objektivni uzroci terorizma) moe promeniti samo nasiljem, odnosno da je nasilje najbra, najcjelishodnija, najefikasnija i, u datim okolnostima, jedina mogua varijanta delovanja. Iz navedenog proizilazi da subjektivni uzroci terorizma nastaju zbog objektivnih uzroka terorizma. Naime, objektivni uzroci terorizma imaju za posledicu stvaranje drutvene klime koja se ogleda u eroziji autoriteta dravne vlasti, u kojoj pojedinci (mladi, obrazovani, sposobni ljudi) i odreene drutvene grupe (etnike, politike, itd.) ne mogu da nau svoje mesto, to vodi gubljenju poverenja u politiki sistem i drutvene vrednosti. U ovakvim sluajevima izdvajaju se ''novi'' autoriteti, personalizovani u nekoj linosti, koji pomou odreenih mehanizama identifikuju pojedince ili drutvene grupe koje indoktriniraju odreenim sadrajima, obue u rukovanju razliitim vrstama vatrenog oruja i eksplozivnih sredstava, materijalno i finansijski obezbjede, a potom usmjere na paljivo odabrane mete napada. Stvara se duboko ukorenjeno vjerovanje da je terorizam jedini ispravan, pravi put. Pored ovih, uzroci terorizma su esto i neostvarene ambicije odreenih drutvenih grupa, koje se ogledaju u elji za vlau ( neostvarene politike ambicije ), zatim verska zaslepljenost, elja za osvetom , avanturizam itd.

2.5 Suprostavljanje terorizmu otklanjanje uzroka Nasuprot terorizmu kao kriminalnoj djelatnosti koja ne obuhvata samo oruano djelovanje ("dejstva") stoje raznovrsne aktivnosti drutvene zajednice, prije svega drave na eliminisanju uzroka mogue teroristike aktivnosti, ali i organizovanju i djelovanju snaga odbrane u suprotstavljanju ispoljene teroristike djelatnosti. Prilikom organizovanja protivteroristike djelatnosti treba polaziti od terorizma kao procesa, u kome postoje veze i odnosi izmeu elemenata procesa: uzroci - nosilac - cilj - rtve posledice. Preduslov uspjenog suprotstavljanja teroristikim dejstvima jeste poznavanje moguih uzroka terorizma. Otklanjanje svih uzroka koji uslovljavaju pojavu terorizma praktino je nemogue, zbog toga to su oni mnogobrojni, razliiti, pa i nepoznati. Pojedine drave odbijaju da priznaju njihovo postojanje. Pored toga ne postoji opta saglasnost o definiciji i karakteristikama terorizma. Sve to kao rezultat daje razliite vrednosne sisteme u razliitim drutvima. 2 Veoma vano je angaovanje svih drutvenih struktura, ako je rije o jednoj zemlji, odnosno ukljuivanje svih meunarodnih subjekata (drava) razliitih politikih i ekonomskih sistema a koji e se zalagati za postepeno mjenjanje postojeih meunarodnih odnosa3 jer i u njima lee uzroci terorizma (pre svega meunarodnog). Takoe, bitni uslovi uspjenog suprotstavljanja svakom terorizmu jesu ekonomska i politika stabilnost drutvenog sistema, priznavanje i potovanje (jednak tretman) svih graanskih i etnikih prava graana i etnikih zajednica. U naelu suprotstavljanje terorizmu obuhvata: a) preventivne mjere; b) represivne mjere; c) borbene aktivnosti I protivteroristika dejstva. a) Preventivne mjere obuhvataju: - vaspitno-obrazovne: razvijanje bezbjednosne kulture kod najirih slojeva stanovnitva, patriotizma, rasne, etnike i socijalne tolerancije i zajednitvo, sticanje saznanja o metodama i
2 3

Radoslav Gainovi, Kako protiv terorizma, Mladost, Beograd, 1996.g, str. 135. Isto, str. 136.
9

sredstvima koje koriste teroristi i sl. ; - normativno-pravne: donoenje potrebnih zakona kojima se inkriminiu teroristiki akti, usvajanje meunarodnih konvencija o spreavanju razliitih oblika terorizma; - organizacione: formiranje odgovarajuih slubi, organa i jedinica za borbu protiv teroristikog djelovanja; - preventivne policijske i kriminalistike (taktiko-tehnike) mjere: evidencija kriminalnih lica i njihova identifikacija, evidencija, kontrola nad prometom i korienjem oruja izvan vojske i policije, oruja i MES, spreavanje falsifikovanja novca i dokumenata, kontrola komunikacija i graninih prelaza, evidencija motornih vozila, spreavanje prometa opojnih droga; - psiholoko-propagandne: razotkrivanje sutine politikog karaktera teroristikih organizacija, razvijanje uvjerenja u sposobnost i efikasnost drutva, drave i snaga odbrane u suprotstavljanju teroristima, izrada i dostavljanje sredstvima javnog informisanja, meunarodnim vladinim i nevladinim organizacijama, informacija o teroristima i njihovoj kriminalnoj aktivnosti i dr.; - bezbjednosne mjere: fiziko i tehniko obezbeenje i zatita vitalnih objekata, najvanijih dravnih rukovodilaca, masovnih skupova i manifestacija, kontraobavetajna zatita i dr.; - administrativne mere: oduzimanje pasoa i sl. b) Represivne (neborbne) mjere: - represivne policijske mjere: hapenje lica osumnjienih za terorizam, racije, blokade, ogranienje kretanja na odreenom prostoru, izolacija, razbijanje separatistikih demonstracija i trajkova; - kazneno-pravne mjere: krivino gonjenje lica optuenih za terorizam. v) Borbene aktivnosti - dejstva Obuhvataju borbena dejstva organa i jedinica Ministarstva unutranjih poslova (MUP-a), odnosno policije i Vojske. Tu spadaju razoruavanje naoruanih terorista, oslobaanje zadranih talaca, "ienje" terena od teroristikih bandi, napadi na uporita pobunjenika i centre za obuku, oruane vojnopolicijske akcije veih razmjera protiv veih naoruanih teroristikih bandi na veem prostoru. U borbene aktivnosti mogu se svrstati i akcije uzvraanja silom kada je re o meunarodnom terorizmu, kao odgovor na teroristike akcije koje dolaze sa teritorije drugih drava (napadi avijacijom i specijalnim snagama na objekte i uporita terorista i sl.).
10

Da bi suprotstavljanje teroristikim dejstvima bilo efikasno neophodno je da se organizuje kao sistem. U principu postoje dva modela odbrane od terorizma: autonomni i koalicioni i u perspektivi proireni koalicioni model. 4 Autonomni model predstavlja prioritetno oslanjanje na sopstvene mogunosti. I kod koalicionog modela oslanjanja na sopstvene mogunosti predstavlja osnovu, ali uz njegovo prilagoavanje i naddravnim (nadnacionalnim) zahtjevima koalicije (saveza).

Mr Milan Mijalkovski, Odbrana od terorizma, Vojno delo, br. 6/96, str. 38.
11

3. ZAKLJUAK Terorizam je veliki (moda i najvei) problem savremenog drutva. Moda je bolje rei da je terorizam prepreka na putu razvoja savremenog svijeta kao globalnog drutva. On je postao pojava, pojam, misao i termin koji je uao u svakodnevni ivot savremenog ovjeka. Uporedo sa razvojem i napretkom ovjeanstva, u tehnikom, materijalnom i kulturnom pogledu, razvija se i terorizam, samo jo brim tempom. Terorizam se stalno menja po formi, sadrini, tipovima i oblicima organizovanja, nainima djelovanja, tehnikoj opremljenosti i slino. Iako korijene terorizma moemo nai daleko u prolosti, terorizam je proizvod modernog doba, posebno druge polovine XX vijeka. Njegovi uzroci i motivi su razliiti. Cilj terorizma jeste skretanje panje javnosti na stanje, poloaj i probleme neke drutvene grupe i njihovo stavljanje u prvi plan u odnosu na sve druge probleme u dravi, regionu, pa ak i svijetu, slanje poruke (najee politike) o tenji i namjerama te grupe. Ako se paljivije posmatra, vidi se da u osnovi svakog teroristikog motiva lei sticanje, ouvanje i odbrana individualnog i/ili kolektivnog identiteta. Terorizam ugroava sve znaajne resurse savremenog drutva: ekonomiju, demokratiju, slobodu i ljudska prava. Teroristi esto koriste medije kao merilo za efikasnost izvrenog akta. Cilj tih medijskih ekstravagancija je da se izvri pritisak na vlade, da se ubedi svet i javnost u opravdanost njihovih aktivnosti, a izbegne tumaenje da je uzrok njihove aktivnosti kriminalni akt. Pojedine teroristike organizacije, kao i drugi nedravni subjekti koji primjenjuju samoubilaki terorizam pristupaju planiranju i organizovanju samoubilakih napada terorista sa naroitom ozbiljnou, razvijajui posebnu samoubilaku taktiku, pri tome uvrtavajui samoubilaki terorizam kao poseban oblik borbe koji ima naroit znaaj. Populatnost ovog oblika terorizma je velika kako meu snanim tako i meu slabim teroristikim organizacijama. O tome svedoi i injenica da je za pripadnike Tamilskih tigrova i Kurdistanske radnike partije posebna privilegija biti bomba samoubica. Pored ovih, i druge teroristike organizacije sa posebnim uvaavanjem tretiraju teroriste ili bombae samoubice. Tako bomba samoubica esto postaje nezamjenjiv nain djelovanja teroristikih organizacija. Mogunost primjene sile, koja se u ovim sluajevima, akumulira u rukama pojedinca moglo bi se pokazati kao relevantan faktor za ostvarivanje postavljenih politikih i drugih ciljeva teroristikih organizacija. S jedne strane suludost, okrutnog i fanatizam bombaa samoubica a sa druge visoka organizovanost, uvebanost i sofisticiranost teroristike organizacije ukazuju na novo lice terorizma, samoubilaki terorizam .
12

4. LITERATURA 1. Dimitrijevi, Vojin; "Terorizam, Radnika tampa, Beograd, 1982. 2. Dimitrijevi V.; "Terorizam", K.V.S., Beograd, 2000. 3. Dr. Gainovi, Radoslav; Savremeni terorizam, Grafomark, Beograd, 1998. 4. Dr. Gainovi, Radoslav; Terorizam, Grafomark, Beograd, 2005. 5. Hofman, B.; "Unutranji terorizam", Narodna knjiga-Alfa, Beograd, 1998. 6. Internet: http://www.terrorism-research.com http://www.terrorismanalysts.com http://www.wikipedia.org/

13