You are on page 1of 65

5

To ju ostatnie chwile w tym roku, aby na polskich jeziorach i nad morzem przey przygod na hobie catach. Co to jest? Dowiecie si na stronie 56. Czy warto? O tym chyba nie trzeba przekonywa! Kajaki, aglwki, windsurfing, narty wodne w Ostrdzie to kolejne propozycje na weekend nad wod. Wrzesie to rwnie czas, kiedy drzewa stroj si w bajeczne kolory jesieni. Ruszajmy zatem na wypraw po wijcych si w lasach ciekach rowerowych. Polecamy trasy w Kielcach i okolicach Buska. Tych, ktrzy tskni za relaksem w socu, zapraszamy do spa w Egipcie, a amatorw przygody, do... wityni Skaczcych Kotw w Birmie.

This is the last moment to try out hobie cats on Polish lakes and seaside. What is a hobie cat? You will find out on page 56. Is it worth trying? I dont think our readers need convincing! Kayaks, motorboats, windsurfing, water-skiing in Ostrda, these are even more ideas how to spend a weekend by the water. September is also a time when the forests take on fairytale-like autumn colours. Let us set out on a journey through the winding bicycling paths in forests. We recommend routes in Kielce and Busko area. Those who have already missed the sun can go to a spa in Egypt with us and to those who miss adventures we introduce the Jumping Cats Monastery in Myanmar.

Dorota Chojnowska redaktor naczelna

spacerem po...

walking around...

Monika Kaszuba

ON THE HANSA ROUTE

Na jednym z rogw talliskiego rynku jest wbudowana mosina okrga pyta. Jeli staniesz porodku, zobaczysz iglice wszystkich najpikniejszych kociow tego miasta. To jednoczenie jego doskonaa metafora, bo tutaj wszystko co najwaniejsze jest w zasigu wzroku.

In the in Tallin Tallin there there Inmarket the Oldsquare Town in is a a round round brazen brazen plate plate placed placed in in one one is of the the corners. corners. If If you you stand stand in in the the middle middle of of the the plate, plate, you you can can view view the the roofs roofs of of all all the the most most beautiful beautiful churches churches of in the the city. city. It It is is also also a a wonderful wonderful metaphor metaphor in of Tallin: Tallin: here here all all the the important important things things of are within within your your sight. sight. are

fot.: allan Alajaan

w zasigu rki

at hand's reach

Monika Kaszuba

Podlasie, nature, sport and adventure

Z biegiem Rospudy
Krajobraz niczym z amazoskiej dungli, zielonkawa to rzeki i cichy szum wiose kajaka. To nie egzotyczna kraina na drugim kocu wiata, ale podlaska Rospuda. Wstka rzeki to 60 km trasy kajakowej. Rzeka pynie z Pojezierza Suwalskiego przez dziewi jezior a do Puszczy Augustowskiej, gdzie koczy swj bieg na torfowiskach w dolinie Rospudy. Na caej trasie mnstwo miejsc do biwakowania i wiele ciekawostek do obejrzenia: bunkry z II wojny wiatowej pod Bakaarzewem, ruiny neogotyckiego paacu Paca w Dowspudzie i drewniane mostki na rzece.

Along the Rospuda river


Landscape like that of the Amazon jungle, greenish depths of the river and a quiet murmur of kayak's oars. This is not an exotic land at the end of the world, but the Rospuda in Podlasie. The river's ribbon is 60 km of kayak's route. The river flows from Suwalskie Lake Land via 9 lakes, to Augustw Forest, where it terminates in peat-bogs of the Rospuda Valley. Along the whole route there are plenty of places to camp and many interesting things to see: World War II bunkers near Bakaarzewo, ruins of a neo-Gothic Pac palace in Dowspuda and wooden bridges on the river.

fot. P. Sadowski

w zasigu rki

at hand's reach

Rowerem przez Puszcz Knyszysk Cycling through the Knyszyska forest


Pikna, urokliwa, nieodkryta to najlepszy opis Puszczy Knyszyskiej. Urozmaicony teren poprzecinany strumykami i rzeczkami, iglasty las, a w nim zagubione drewniane wsie i osady. Na bagnach w Rezerwacie Krzemianka ukrya si drewniana kadka, cz przyrodniczej cieki rezerwatu. Mona j przejecha rowerem albo przej pieszo. W obu przypadkach niezapomniane widoki gwarantowane wzniesienia morenowe, drzewa ze ladami po barciach, prehistoryczne kopalnie krzemienia otoczone tylko cisz i porann mg... Beautiful, charming, undiscovered - this is the best description of Knyszyska Forest. This varied area is cut by streams and rivulets, it has coniferous forest and wooden villages and hamlets lost inside. On the marshes in Krzemianka Nature Reserve a wooden foot-bridge hid itself. It is a part of the reserve's nature path. One can cross it by bike or walk. Whatever you choose, unforgettable views are guaranteed - moraine elevations, trees bearing traces of wild bee-hives, prehistoric flint mines surrounded only by silence and morning fog.

Z. Gobiewski

10

w zasigu rki

at hand's reach

11

Biebrzaski rejs
Zapraszamy do konkursu "PODLASKIE PEJZAE - CZTERY PORY ROKU". Moesz wzi w nim udzia, przesyajc zdjcia pokazujce walory turystyczne wojewdztwa podlaskiego i aktywnych form spdzania czasu wolnego. Termin: do 31.12. 2009. Wicej info na: w w w . p o d l a s k i e i t . p l / p l / p r o t . h t m .
fot. J. Siebiedzieska

Cruise on the Biebrza


A sleeping room, a dining room and a viewing terrace - you can find all these on the raft by which you can sail on the Biebrza. It is often called the "living river", as every spring abundantly it floods the surrounding fields. A few-day cruise on such raft, among the carpets of kingcups, elks wading on water and songs of birds is a great opportunity to get to know the Land of Biebrza Marches better. Discover this wild landscape of the last remaining such swamps with chapels, well cranes and stork nests in the background.

Photos from the contest "LANDSCAPES OF PODLASIE - FOUR SEASONS OF THE YEAR". You can participate by sending photos which show tourist advantages of Podlasie Voivodeship and active forms of spending free time. Deadline: 31.12. 2009. More at: www.podlaskieit.pl/pl/prot.htm.

Sypialnia, jadalnia, taras widokowy to wszystko znajdziesz na tratwie, na ktrej moesz przemierzy Biebrz. Czsto nazywa si j yjc rzek, bo kadej wiosny kaprynie i obficie zalewa okoliczne pola. Kilkudniowy rejs tak sypialn tratw wrd dywanw z kaczecw, brodzcych w wodzie osi i ptasich trelw to wietna okazja, by pozna bliej krain Bagien Biebrzaskich. Odnajd ten dziki krajobraz mokrade z kapliczkami, studziennymi urawiami i bocianimi gniazdami w tle.

12

z bloga / blog

Edyta Buchert

Z A PA C H L A W E N DY L AV E N D E R ' S F R A G R A N C E

W ZASIGU RKI / AT HAND'S REACH Podlaskie przyroda, sport, przygoda Podlasie nature, sport and adventure . . . . . . .6 Z BLOGA / BLOG Zapach lawendy / Lavendar's fragrance . . . . .12 SPACEREM PO... / WALKING AROUND Ukryte wrd ska / Hidden among rocks . . . .16 Inowrocaw wart odkrycia A city worth to discover . . . . . . . . . . . . . . . .22 Zawsze po drodze... / Always on your track . .28 Na hanzeatyckim szlaku Tallinn On the hansa route . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .30

Smakowita Sardynia Delicious Sardinia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .66 W PODRY / IN THE JOURNEY W czasie i przestrzeni In time and space . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .70 MIEJSCE / PLACE Nad jeziorem Inle / Inle lake . . . . . . . . . . . . .72 Tak drzewiej bywao / Good old times . . . . . .76 Twierdza Modlin/ Modlin fortress . . . . . . . . .78 Mazury doceniony cud natury Mazury - a wonder of nature . . . . . . . . . . . .84 Jeziora czar / A very charming lake . . . . . . . .86

ADRES REDAKCJI 02-548 Warszawa, ul Grayny 15 lok. 112-114 tel./fax: +48 22 845 58 41 redakcja: tel.: +48 22 845 29 24 www.magazynswiat.pl kontakt@magazynswiat.pl promocja@magazynswiat.pl REDAKTOR NACZELNA DOROTA CHOJNOWSKA d.chojnowska@magazynswiat.pl WSPPRACA ANATOL BAKUA ZBIGNIEW DOBRZYSKI WIESAWA DZIERANOWSKA WOJTEK HENSZEL MONIKA KASZUBA ADAM KARKOSZ ALEKSANDRA KRAUS KATARZYNA MAJCHERCZYK ANNA OLEJ MAREK RYSKI PAWE WROSKI PROMOCJA konkurs@magazynswiat.pl REKLAMA MAREK RYSKI m.rynski@magazynswiat.pl DANUTA FASTUDZIN d.fastudzin@magazynswiat.pl MONIKA KASZUBA monika@magazynswiat.pl reklama@magazynswiat.pl

T piknie kwitnc bylin mona posadzi w ogrodzie lub balkonowej skrzynce, ale by w peni doceni jej urok, naley cho raz w yciu wybra si latem do Prowansji. Tam zobaczymy cignce si po horyzont, urzekajce niepowtarzalnym zapachem fioletowe pola. Sowo lawenda pochodzi od aciskiego lavare, co oznacza my lub pra. Staa si popularna w XIX w., kiedy we Francji zacz si rozwija przemys farmaceutyczno-kosmetyczny. Wierzono wwczas, e pikne zapachy maj dziaanie lecznicze. Obecnie lawenda jest nie tylko wszechobecnym elementem krajobrazu Prowansji, ale take sposobem na ycie i dum wszystkich Prowansalczykw. To std pochodzi a 80 proc. wiatowego ekstraktu z jej kwiatw. Ale uwaga! Nie kada lawenda jest lawend. Ta prawdziwa stanowi jedynie 25 proc. upraw! Pozostae 75 proc. to tzw. lawendyna, ktra jest mieszank dwch gatunkw lawendy. Lawenda jest bardziej wymagajca ronie tylko na terenach pooonych powyej 800 m n.p.m. i uzyskuje si z niej wysokiej jakoci olejek wykorzystywany gwnie do produkcji perfum i kosmetykw. Lawendyn uprawia si znacznie atwiej, ale uzyskiwany z niej olejek jest niszej jakoci. By uzyska litr ekstraktu, potrzeba a 130 kg kwiatw lawendy, a lawendyny jedynie 40 kg. Tylko znawcy potrafi je rozrni. Podrujc po Prowansji, naley koniecznie sprbowa lawendowego miodu, lawendowych ciasteczek, zaopatrzy si w lawendowe kosmetyki lub kupi paczk suszonych kwiatw, ktre doskonale nadaj si jako przyprawa do wielu potraw.

fot.: E. Buchert

This beautifully flowering perennial may be grown in the garden or in a box on the balcony, but in order to acknowledge its beauty fully, one should at least once go in summer to Provence. There we will see violet fields stretching up to the horizon and enthralling with their one of a kind fragrance. The name "lavender" comes from the Latin word "lavare", which means 'to clean' or 'to wash'. It became popular in the 19th c. when a pharmaceutical and cosmetic industry began developing in France. At that time it was believed that beautiful smells can heal and prevent from catching diseases. Currently lavender is not only the ubiquitous element of Provence's landscape, but also the way of life and the pride of all its people. 80 per cent of the world's extract of these flowers come from here. But be careful! Not every lavender is lavender. Only 25 per cent of flowers are real lavenders, the remaining 75 per cent are the so-called lavendines, being a mixture of two species of lavender. Lavender is more demanding, it grows only above 800 meters above sea level and it gives a high quality oil used mainly to produce perfumes and cosmetics. Lavendine is grown much easier, but it provides a less precious oil, used mostly to produce soap. To obtain 1 liter of extract, 130 kg of lavender must be used, whereas in case of lavendine only 40 kg. Only experts can recognize real lavender. While traveling across Provence one must definitely try lavender honey, cookies, buy lavender cosmetics or a pack of dried flowers which are a perfect condiment to many dishes.

Natchnienie przyjdzie z Gniewu Inspiring town . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .36 nin w sercu Pauk nin in the heart of Pauki . . . . . . . . . . . . . .40 wSPAniaa Hurghada / Magnificent Hurghada . .42 Sandomierz ojca Mateusza Sandomierz of father Mateusz . . . . . . . . . . . . . . .46 DOTYK CODZIENNOCI EVERYDAY LIFE Refleksy duszy / Reflexes of soul . . . . . . . . . .48 WYPRAWA / EXPEDITIONS Na kieleckim szlaku / Cycling trail in Kielce . . .52 cigajc si z wiatrem / Chasing with the wind . .56

100 KILOMETRW PRZYGODY ONE HUNDRED KILOMETERS OF ADVENTURE Pocztwki z Brazylii / Postcards form Brasil . . .88 Astronomiczna przygoda Astronomical adventure . . . . . . . . . . . . . . . .92 Magia drewnianych zabytkw Magic of wooden monuments . . . . . . . . . . .96 Podr w czasie / Travelling in time . . . . . . .100 Na szlaku biaych mnichw On white monks trail . . . . . . . . . . . . . . . . .104 Na szlakach bez granic Tracks without limits . . . . . . . . . . . . . . . . .112 Wyskocz z basenu / Jump out of the pool! . .114

Zdrowo i rowerowo / Healthy bicycles . . . . . . . . .56 Giycko na adrenalinie / Adrenaline in Giycko . . .60 Wakacje na penym wietrze Holidays under full sail . . . . . . . . . . . . . . . . . . .63 PODRE OD KUCHNI / CULINARY TRAVELS Sodka tajemnica Cypru Cyprus's sweet mystery . . . . . . . . . . . . . . . .64 WYDARZENIA / EVENTS Zaklte w kamieniu / Charmed in a stone . .120 Wiele kultur - jedna dzielnica Many cultures - one district . . . . . . . . . . . .122 Co si nad Zegrzem dziao Busy summer by Zegrze . . . . . . . . . . . . . . .124

TUMACZENIE I KOREKTA ANNA SIECISKA FILIP MAJKOWSKI SANDRA JACOBSON KOREKTA POLSKA BARBARA ZAPOLSKA DYREKTOR ARTYSTYCZNY PIOTR JANOWCZYK NAKAD 10 OOO egzemplarzy Copyright by Magazyn wiat OKADKA: BIURO PROMOCJI EGIPTU

Niezamwionych materiaw redakcja nie zwraca, a w razie opublikowania zastrzega sobie prawo do ich skracania. Magazyn wiat nie ponosi odpowiedzialnoci za tre ogosze i reklam i ma prawo odmwi publikacji bez podania przyczyny. Copyright by Magazyn wiat Wszystkie materiay s objte prawem autorskim. Przedruk materiaw materiaw jakiejkolwiek formie i w jakimkolwiek jzyku bez wczeniejszej pisemnej zgody Wydawcy jest zabronione. Wydawca zabrania bez umownej sprzeday numerw biecych i archiwalnych miesicznika wiat Podre Kultura. Dziaanie wbrew powyszemu zakazowi skutkuje odpowiedzialnoci prawn.

14

In Semptember

Winobranie Wypijmy za zdrowie Bachusa! W Zielonej Grze podczas winobrania wino z lubuskich winnic bdzie si lao strumieniami. Grape harvest Heres to Bacchus! Wine from lubuskie vineyards will flow like water during the grape harvest in Zielona Gra. www.dnizielonejgory.pl akra Festiwal. Dookoa Indii Poczuj magi Indii, jej tradycji i kultury. Spotykamy si we wrocawskich klubach Kalambur i Kalaczakra. akra Festival. Across India Feel the magic of India, meet its culture and traditions. Come to Wrocaw clubs Kalambur and Kalaczakra. www.ipis.org.pl Ecco Walkathon Spacer Ludzi Dobrej Woli. Kady przebyty kilometr to 4 z na cele charytatywne. Do wyboru trasy o d. 6 i 10 km. Ecco Walkathon Another Good Will Walk every kilometre you walk is magically transformed into 4 PLN for charity. Choose between tracks of 6 and 10 km. www.ecco.com Kite Festival W Bristolu (Wielka Brytania) podczas dwudniowego pikniku od rana do wieczora po niebie szybowa bd latawce o niezwykych ksztatach. Kite Festival For two days the sky above Bristol, UK, will be covered with kites of all possible shapes. www.kite-festival.org.uk Sacrum Profanum Najwaniejszy w Polsce festiwal muzyki wspczesnej. W Krakowie przez 7 dni na 3 scenach zagraj artyci z caego wiata. Sacrum Profanum Polands most important contemporary music festival: 7 days of concerts on 3 stages in Cracov. www.sacrumprofanum.com

Jarmark Jagielloski W Lublinie spotka si Wschd z Zachodem. Zaprezentuj si twrcy z Polski, Ukrainy i Biaorusi. Jagiellonian Fair West meets east in Lublin. Artists from Poland, Ukraine and Bellarus will present their products. www.jarmarkjagiellonski.pl Coupe Icare Festiwal wspczesnych Ikarw. W programie pokazy m.in. paraglidingu, wolnego lotu, kiteu, a take festiwal filmowy.
fot.: Lars Fotografie, arch. Teatr Wytwrnia, D. Olendzka (2), prom. Audioriver, J. Olendzki, Fiona Basile / Medeltidsveckan, arch. ENIT / De Agostini, arch. UM Tarnw, Alterart

5 10 12
12-13

13
17

Coupe Icare Festival of contemporary Icaruses: paragliding, free gliding and kite performances, film shows. www.coupe-icare.org Piknik Rycerski Na zamku Bolkw impreza w XVIIwiecznych klimatach. Zapowiedziay si najlepsze szable epoki Woodyjowski, Aramis i Bohun. Knights Picnic The best known swordsmen of the epoch are expected at the Bolkw castle 17th c. event. www.zamek-bolkow.info.pl Festiwal Pieni o Winie Villny-Sikls na wgrzech synie z win, ktrych sprbujemy suchajac chrw piewajacych pieni o winie. Wine Song Festival Hungarian Villny-Sikls is famous for excellent wine. You can taste it, while listening to choirs praising this beverage with song. www.winesongfestival.hu Dni Dziedzictwa Sowiaskiego piewy ukraiskie, koncerty kapel ludowych i folkowych, to tylko kilka wydarze planowanych w Muzeum Etnograficznym w Warszawie. Slavonic Heritage Days Ukrainian songs, folk concerts these are only a few attractions available in the Ethnographic Museum in Warsaw. www.ethnomuseum.pl

19 25 26

13

16

spacerem po...

walking around...

17

Dorota Chojnowska
HIDDEN AMONG ROCKS

Panorama Maalouli / Panoramic view of Maaloula

Jasmin poznaam w autobusie z Damaszku do Maalouli. Tylko ona potrafia wytumaczy kierowcy, gdzie chc, eby si zatrzyma u zejcia do pasau w. Tekli.

NOWA WIARA >> wita Tekla nie miaa atwego ycia,


odkd po raz pierwszy usyszaa nauczanie w. Pawa. Wbrew woli rodzicw przyja z jego rk chrzest. Na swoje nieszczcie pochodzia z rodziny ksicej dlatego w rkach jej ojca znalazy si do wyrafinowane metody wyperswadowania dziewczynie nowej religii. Na pocztek prbowano j spali na stosie, ale Pan zesa ulewne deszcze i ugasi ogie. Pniej zamknito j w klatce z dzikimi bestiami, ktre na jej widok stay si potulne. Mimo caodobowej stray pewnego dnia udao si jej uciec z rk oprawcw. W ten sposb dotara dokadnie w to samo miejsce, w ktrym teraz stoj z Jasmin. Z t rnic, e przed Tekl staa lita skalna ciana, a zza jej plecw sycha byo odgosy nadcigajcych onierzy. Nagle pod wpywem jej arliwych modw skay si rozstpiy. Utworzyo si przejcie

I met Jasmin on the bus from Damascus to Maaloula. Only she was able to explain to the driver where I wanted him to stop - at the
fot.: D. Chojnowska fot.: D. Chojnowska

descent to the passage of St. Thecla.

THE NEW FAITH >> St. Thecla didn't have an easy life since for the first time she had heard the teaching of St. Paul. Against her parents' will she was baptized by him. But she was unlucky to have come from the family of princes - her father had quite sophisticated methods of discouraging her from the new religion. First, they tried to burn her at the stake, but the Lord sent rain that put the fire out. Then she was shut in the cage with wild beasts, who upon seeing her became meek. Despite the 24-hour vigil of the guards, she managed to escape. Thus she reached the very place where I stand right now with Jasmin. The difference was that then before her was a solid rock wall, and behind her back she could hear voices of the soldiers. Suddenly, after she fervently prayed, the rocks parted. A passage was made "maaloula" in Aramaic. In this meaning the word was often spoken by Isa himself says Jasmin. She, a Muslim, worships Isa, that is Jesus, as one of the great prophets. In the days of Jesus the whole Middle East spoke Aramaic. Today the language is used only by 15 thousand people, 8 thousand of whom live in Maaloula.

18

spacerem po...

dotyk codziennoci

19

Grota w. Tekli / St. Thecla grotto

Klasztor w. Tekli / St. Thecla Monastery

Cudowne rdo / Sacred spring

rosncymi wokoo groty zioami tumaczy Jasmin i prowadzi mnie do niskich drzwi na drugim kocu groty. cigamy buty i na bosaka wchodzimy do rodka do grobowca witej. Jego ciany zdobi ikony. Jasmin po kolei dotyka kadej z nich, a nastpnie przykada do do ust. Co robisz? pytam si. Nie odpowiedziaa, tylko podesza do zakonnicy, siedzcej przed samym grobem. Szepna jej kilka sw, a zakonnica podniosa rk w gecie bogosawiestwa i wskazaa na mis z olejem. Jamin zanurzya w niej palec, nastpnie dotkna nim ust. Razem z ni podeszam do kraty, za ktr znajduje si marmurowy grb witej. Dziewczyna znowu dotkna kraty i ust. W oczach miaa zy. Po wyjciu z grobowca zatrzymaymy si jeszcze przy rdeku, z ktrego zaczerpna wody. wita Tekla i to miejsce maj moc, ktra czyni cuda szepna, podajc mi naczynie z wod. Nie wane, czy jeste chrzecijank czy muzumank...

which she took water. - St. Thecla and this place have miraculous powers - she whispered, passing to me the vessel with water. No metter if you are Christian or Muslim...

LOST >> Looking at the city from the cloister's terrace, we


can't see the streets. There are only houses stuck to the rock and a forest of crucifixes above them and gigant statue of Christ over the whole city. In reality winding roads meander beneath the houses. It is hard to predict their direction and where they lead. Direction is set by the light, which from time to time appears in the dark tunnels of these streets. This way we find squares, terraces from which we can see Maaloula's panorama and we come to an elderly woman's house. She invites us to her humble home. On her head a scarf is tied the way Christian women do it. It doesn't matter that we don't speak Aramaic, we have to spend here the next 30 minutes. In Syria you cannot refuse, if you are offered a cup of tea!

maaloula po aramejsku. W tym znaczeniu nieraz wypowiada to sowo sam Isa mwi Jasmine. Ona muzumanka czci Is, czyli Jezusa, jako jednego z wielkich prorokw. W czasach Jezusa po aramejsku mwi cay Bliski Wschd. Dzi posuguje si nim zaledwie 15 tys. osb, z czego 8 tys. mieszka w Maalouli.

A REFUGE >> The walls of the gorge, wrinkled like a piece


of satin cloth, take on fabulous shapes. Here and there one can see caves cut from the rocks. Right now groups of children play on the surrounding rocks. It remindes me that Maaloula is one of the most favourite weekend destinations of the people from Damascus. But St. Thecla had no time to admire these shapes, she just looked for a cave to hide from her oppressors. She found it near the end of the gorge. It became her refuge.

ZAGUBIONE >> Patrzc na miasto z tarasu klasztornego,


nie wida ulic. S tylko przyklejone do skay domki i grujcy nad

R E K L A M A

SCHRONIENIE >> ciany wwozu, pofadowane niczym jedwabna tkanina, przybieraj bajeczne ksztaty. Gdzie niegdzie wida wykute w nich groty. Cz z nich suya jako schronienie dla mieszkacw, ich dobytku oraz miejsca pochwku. W tej chwili po otaczajcych nas skaach niczym kozice brykaj stada dzieci, doem spaceruj ich rodzice i zastpy turystw. Maaloula jest bowiem jednym z ulubionych miejsc weekendowych dla mieszkacw Damaszku. Jednak w. Tekla nie miaa czasu na podziwianie tych ksztatw, wypatrywaa jedynie trudno dostpnej dla oprawcw groty. Zalaza j u wyjcia z wwozu. Tam si schronia. KLASZTOR >> Dzi, eby doj do groty, w ktrej zamieszkaa, trzeba przej przez przyklejony do ska prawosawny klasztor pw. w. Tekli. W przyklasztornym kociele pochylamy gowy przed potnym Chrystusem Pantokratorem i witymi spogldajcymi na nas z malowide ciennych. Za chwil wspinamy si dalej wydronymi w skale schodami. W kocu docieramy do samej groty. Przed wiekami wyroso tu wielkie drzewo, ktrego gazie wygldaj tak, jakby podtrzymyway sklepienie groty. W rogu stoi kamienna chrzcielnica. Bg sprawi, e zaczy spada tu krople z sufitu. W ten sposb w. Tekla miaa co pi. ywia si za

THE CLOISTER >> Today, in order to get to her cave, one has to pass through the Orthodox Christian cloister of St. Thecla, adhered to rocks. In the cloister's church we bow our heads before giant Christ Pantocrator and the saints looking down upon us from the wall paintings. Then higher we climb the stairs hollowed out in the rock. Finally we reach the cave itself. Jasmin leads me to a low door in the other end of the cave. We take off our shoes and barefoot enter the saint's tomb. Its walls are adorned with icons. Jasmin touches each of them one by one and then holds her hand to her lips. - What are you doing? - I ask. She gave no reply, but she approached a nun sitting at the grave. She whispered a few words to her and the nun raised her hand in the gesture of blessing and pointed to a bowl with oil. Jasmin immersed her finger in it, then touched her lips with it. We both came to the grating behind which lies a marble tomb of the saint. The girl again touched the grating and her lips. She had tears in her eyes. After leaving the tomb we stopped at the sacred spring from

fot.: D. Chojnowska

fot.: D. Chojnowska

20

spacerem po...

Restauracja socit ul. Rana 14, tel.: 022 540 13 33, e-mail: societe@societe.pl

Wwz w. Tekli / St. Thacla Gap

nimi las kocielnych krzyy. Tak naprawd krte ulice wij si pod domami. Ich kierunek i droga s tak nieobliczalne. Kierunek wdrwki wyznacza wiato, ktre od czasu do czasu pojawia si w ciemnych tunelach ulic. W ten sposb trafiamy na placyki, tarasy, z ktrych mona zobaczy panoram Maalouli i do domu staruszki. Kobieta w chustce na gowie zawizanej tak, jak to czyni chrzecijanki, zaprasza nas do swego skromnego domu. Niewane, e nie znamy aramejskiego, musimy tu spdzi najblisze p godziny. W Syrii si nie odmawia, gdy kto czstuje herbat!

A PRAYER >> Finally we reach the church and monastery


of Mar Sarkis (Saints Sergius and Bacchus). It was erected in the 4th c. on the spot of a pagan temple. Its austere stone interior is lit by a flickering candle light, bringing to life the sacred icons. Suddenly, before us appears a girl who looks after the temple. - Are you from Poland? - she asks and points to two icons on the left side of iconostasis. - We received them from Polish General Wadysaw Anders in return for a hospitable welcome. During the World War II Polish troops were stationed in Maaloula and the general was a guest of the monastery's abbot. In a moment the girl stands before the altar, puts her hands together and says "Our Father" prayer in the language of Jesus, St. Thacla, St. Paul and inhabitants of Maaloula... Dojazd: do Damaszku lataj samoloty: Czech Airlines, Austrian Airlines, Turkish Airlines, z Damaszku do Maalouli kursuj minibusy (ok. 1 godz. drogi) Waluta: 100 funtw syryjskich (SYP) = ok. 7 z Wiza: jednokrotna na 3 mies. 25 euro, wielokrotna na 3 mies. 40 euro. Getting there: to Damascus with Czech Airlines, Austrian Airlines, then to Maaloula by minibus (1 hour trip) Currency: 100 syrian pounds (SYP) = 1,5 EUR Visas: one entry (3 month) - 25 EUR, multiple entry (3 month) - 40 EUR

oferujemy urozmaicone menu z akcentami kuchni polskiej i rdziemnomorskiej, organizujemy imprezy okolicznociowe tj. bankiety, wesela, konferencje oraz spotkania biznesowe, proponujemy mile spdzi czas w otoczeniu zieleni naszego ogrodu We offer a varied menu with some accents of Polish and Mediterranean cuisine, we organize occasional parties, that is banquets, wedding receptions, conferences and business meetings We recommend spending nice time in our green garden.

MODLITWA>> Nareszcie docieramy do kocioa i klasztoru Mar Sarkis (w. Sergiusza i w. Bachusa). Wzniesiono go w IV w. w miejscu pogaskiej wityni. Jego surowe, kamienne wntrze rozwietla migotliwy blask wiec, oywiajc wite ikony. Nagle wyrasta przed nami dziewczyna opiekujca si wityni. Skd jeste? pyta. Z Polski Z Polski? powtarza i wskazuje dwie ikony po lewej stronie ikonostasu. Podarowa je nam gen. Anders w podzikowaniu za gocinne przyjcie. Podczas wojny w Maalouli stacjonoway polskie wojska, a genera korzysta z gociny opata klasztoru. Za chwil dziewczyna stoi ju przed otarzem, skada rce i odmawia Ojcze nasz w jzyku Jezusa, w. Pawa, w. Tekli i mieszkacw Maalouli...

w w w. s o c i e t e . p l

22

spacerem po...

walking around...

23

Zbigniew Dobrzyski

A C I T Y W O R T H T O D I S C OV E R

Tnie / Graduation tower

fot.: D. Olendzka

Inowrocaw to nie tylko bardzo adne miasto i due uzdrowisko, ale te orodek, w ktrym mona aktywnie wypocz.

Inowrocaw is a place which combines beautiful architecture, a large health resort and a centre of active leisure.

24

spacerem po...

walking around...

25

Inowrocaw is often called the salt city because of the deposits of this mineral lying beneath the ground. The discovery of salt was followed by the opening of a health resort and a salt mine (no longer existing), and the development of the chemical industry. Today Inowrocaw is becoming a frequent target not only for the clients of the spa but also tourists, who want to discover the charm of the former Duchy of Kujawy capital. Lets visit some of the most interesting places.
Rynek / Market Square

SACRED BEAUTY >> Our stroll begins on Laubitza street


in the old town. We pass the 12th c. Church of Blessed Virgin Mary, recently upgraded by the Pope as basilica minor. The church is a true pearl of Romanesque architecture, and the most valuable building in the city. It is hard to believe this amazing shrine used to be called the ruin, as after the fire in the first half of the 19th c. it was not used for religious purposes for a long time. Today, after several renovations, the church flaunts its Medieval glow. If you look closely at its walls, you can see that the stones are covered with portraits and various intriguing magical symbols. Not far from the basilica we get to a nearly 80-metre-high tower of the largest church in Inowrocaw the monumental Neo-Romanesque Church of the Revelation of

Inowrocaw czsto nazywany jest miastem na soli", bo jego dzieje od wiekw s zwizane z jej pokadami, ktre w formie ogromnego wysadu zalegaj pod ziemi. Dziki soli powstao uzdrowisko, nieistniejca ju kopalnia, a take rozwin si przemys chemiczny. Dzi do Inowrocawia przyjedaj nie tylko kuracjusze, ale i turyci odkrywajcy uroki dawnej stolicy kujawskiego ksistwa. Poznajmy wic jego najciekawsze miejsca.

Wrd adnych secesyjnych kamienic widzimy charakterystyczny budynek hotelu Bast. Urzdzono w nim pokj generaa Wadysawa Sikorskiego, upamitniajc w ten sposb zwizki ma stanu z Kujawami. Koniecznie te naley zwiedzi koci farny w. Mikoaja (XV w.), obok bazyliki najcenniejszy zabytek miasta na soli". Czas na ul. Solankow, promenadowy trakt Inowrocawia, prowadzcy do strefy zdrojowej. Warto nasyci oczy urokliwymi fasadami secesyjnych kamienic, ktre poddawane stopniowo restauracji odzyskuj pierwotne pikno. W jednej z nich, tzw. paacu mieszczaskim, mieci si Muzeum im. Jana Kasprowicza. Poeta urodzi si w inowrocawskiej dzielnicy Szymborze i tu, w filii muzeum, znajduje si powicona mu ekspozycja.

Park linowy / Rope Park

SAKRALNE PIKNO >> Spacer rozpoczynamy od ul. Laubitza. Tu znajduje si koci pw. Najwitszej Maryi Panny (XII w.), podniesiony niedawno do rangi bazyliki mniejszej. To prawdziwa romaska pera i najcenniejszy zabytek miasta. Trudno uwierzy, e o tej wspaniaej wityni mwiono dawniej ruina, bowiem po poarze w 1. po. XIX w. dugo nie bya wykorzystywana do celw religijnych. Dzi po gruntownych renowacjach kosci pyszni si redniowiecznym blaskiem. Na kamiennych ciosach, z ktrych jest zbudowany, wida tajemnicze ryty i paskorzeby przedstawiajce gowy i rne znaki magiczne od dawna intrygujce swoj symbolik. Nieopodal bazyliki, rwnie przy ul. Laubitza, wznosi si blisko 80-metrowa wiea najwikszego inowrocawskiego kocioa monumentalnej neoromaskiej wityni Zwiastowania Najwitszej Maryi Pannie. Powstawaa w latach 18891900, a niedugo potem, w Wielki Pitek, 9 kwietnia 1909 r., zdarzya si katastrofa zapad si duy fragment pnocnej ciany. Cho zosta odbudowany, zagroenie dla konstrukcji kocioa istnieje do dzi. Na szczcie podjto starania, aby wzmocni mury. Warto wiedzie, e w tej wityni zosta ochrzczony prymas Polski kardyna Jzef Glemp.

W ZDROJU >> I wreszcie wizytwka Inowrocawia cz uzdrowiskowa. W licznych sanatoriach lecz si kuracjusze z caego wiata. Naturalnymi produktami leczniczymi jak solanki chlorkowo-sodowe, bromkowe i magnezowe oraz borowin, leczy si tu wiele chorb ukadu ruchu, kostno-stawowego, krenia, nerwowego i oddechowego. Czynnikiem sprzyjajcym kura-

Mother Mary. Built in 1889-1900, the church soon faced a disaster. On Good Friday 1909 a large part of its northern wall collapsed. The wall was later rebuilt but the structure of the church is still in jeopardy. Efforts are being made to strengthen the walls. It is worth mentioning that the Primate of Poland cardinal Jzef Glemp was baptized here.

BRINE PROMENADE >> We continue to Klasztorny square, which in the past was developed with a complex of churches and monasteries. Next to the square, on Kiliskiego street, we can see another crucial relic of the past the remnants of a Medieval defensive wall. A little further we get to Krlowej Jadwigi street, which is the promenade of Inowrocaw. Among its lovely Art Nouveau buildings we spot the characteristic building of the Bast hotel. The owners recently arranged a General Wadysaw Sikorski room commemorating this great statesmans connections with Kujawy. It is also worth visiting the 14th c. late Gothic St. Nicolaus church, the most precious monument of the salt city right after the basilica. Its time for Solankowa street, a promenade which takes us to the spa area. It is worth enjoying the view of the lovely facades of numerous Art Nouveau tenement houses which are gradually renovated and recover their original beauty. One of them houses Jan Kasprowicz Museum, a poet who was born in Inowrocaw. IN THE SPA >> We are finally in the most important part of
the city the spa. Here natural medicines (mostly brines) are used to help cure bones and joints problems, circulation, nervous and respiratory system conditions. Also the climate here has a beneficial effect on rehabilitation of people with heart diseases. The pride of this part of the city is the French-style park, often called Solanki (Brines). Most of the watering places are

PROMENADA SOLANKOWA >> Nieopodal, przy


ul. Kiliskiego widzimy fragmenty redniowiecznego muru obronnego. Std ju niedaleko do ul. Krlowej Jadwigi, czyli inowrocawskiego deptaku, zwanego przez mieszkacw Krlwk".
fot.: D. Olendzka fot.: D. Olendzka

Koci pw. Najwitszej Maryi Panny / Church of Blessed Virgin Mary

Koci Zwiastowania Najwitszej Maryi Pannie / Church of the Revelation of Mother Mary

26

spacerem po...

located here, among the many kinds of trees. In spring, summer and autumn the atmosphere is even more charming because of the abundance of flowers along the walking paths, ponds where birds nest, and cafes. The park is currently being expanded.

Hala widowiskowa w Inowrocawiu / Show Arena in Inowrocaw

cji jest rwnie sabobodcowy nizinny klimat, majcy dobroczynny wpyw na rehabilitacj osb z chorobami serca i po zawale. Ozdob tej czci miasta jest uksztatowany w stylu francuskim park zdrojowy. Tu zlokalizowane s niemal wszystkie obiekty uzdrowiskowe. Wiosn, latem i jesieni urod zachwycaj barwne dywany kwiatowe. Alejki spacerowe, gazony, stawiki z ptactwem wodnym, pomnik-aweczka gen. W. Sikorskiego, kafejki i ogrdki kawiarniane tworz naprawd urokliw sceneri.

GRADUATION TOWERS >> In the past years the greatest attraction of the spa have become the graduation towers built in 1994-2002. Lets sit for a moment on a bench next to the inhalatorium structure filled with blackthorn branches. The brine floating from it produces a healing spray which makes the air around fresh and moist. The graduation towers are said to be the most beautiful ones in Poland. They have the shape of two combined pentagons with a small tower and a viewing platform. There is also something for those who prefer more active leisure: a gym, a newly opened rope park, a mini-golf, a water park on Toruska street and a sports hall on Niepodlegoci street. Coming to Inowrocaw you can stay in one of the many hotels or guest houses. The city is also a great base from which you can explore the region. After all, were not far from Polands historic capital Gniezno and other interesting places such as Biskupin, Kruszwica, Toru, and Liche.

NAJPIKNIEJSZE TNIE >> Najwiksz atrakcj czci


zdrojowej Inowrocawia s tnie solankowe zbudowane w latach 19942002. Usidmy na chwil na aweczkach przy drewnianej konstrukcji inhalatorium wypenionej gazkami tarniny. ciekajca po nich rozcieczona solanka wytwarza lecznicz i orzewiajc mgiek. Uchodzce za najadniejsze w Polsce tnie maj ksztat dwch poczonych piciobokw z wieyczk, tarasem widokowym i grzybkami inhalacyjnymi. Jest te co dla aktywnych. Obok tni moemy wyy si w siowni na wolnym powietrzu i niedawno otwartym parku linowym. Kto chce si zrelaksowa, ma do dyspozycji poletko minigolfa, a komu mao sportowych dozna, zapraszamy do krytej pywalni Wodny Park przy ul. Toruskiej i hali widowiskowo-sportowej przy al. Niepodlegoci. Gdy ju zwiedzimy Inowrocaw, warto pozna rwnie jego okolice. Std jest przecie tak blisko do legendarnej Kruszwicy, Torunia, Biskupina, Gniezna czy Lichenia... Inowrocawska Lokalna Organizacja Turystyczna Miejskie Centrum Informacji Turystycznej ul. Krlowej Jadwigi 3 88-100 Inowrocaw
cianka wspinaczkowa w Inowrocawiu / Climbing wall in Inowrocaw

fot.: arch. U.M. Inowrocaw

28

spacerem po... T E K S T P R O M O C Y J N Y

walking around...

29

A L WAY S O N YO U R T R A C K

10 meters in height it has been built from stone. The brick part was erected at the turn of the 14th and 15th cent. According to old documents the tower lost its vertical stand probably in the late autumn of 1598, after some earthquakes. Or perhaps its foundations collapsed. The process is still proceeding. Since 1977 the tower leaned 16 mm more.

Zbkowice lskie syn nie tylko ze swej urody. To malownicze miasto na Dolnym lsku lece w poowie drogi midzy Wrocawiem a kurortami Kotliny Kodzkiej, ma w sobie co, co czy je z wosk Piz Krzyw Wie OSNUTA TAJEMNIC >> Nadobna ceglana budowla o wysokoci 34 m wznosi si nad kamienicami na ul. Krzywej. Jej ciany odchylone s od pionu o 2,14 m. Trudno dzi stwierdzi, kiedy dokadnie powstaa i w jakim celu. By moe jest pozostaoci zamku, ktry mia tu istnie jeszcze przed lokacj miasta. O tym mgby wiadczy fakt, e do wysokoci ok. 10 m zbudowana jest z kamienia. Cz ceglan wzniesiono dopiero na przeomie XIV i XV w. Nie wiadomo, dlaczego budowla ulega przechyleniu. Jak mwi dawne dokumenty, prawdopodobnie nastpio to pn jesieni 1598 r., po serii wstrzsw tektonicznych. Jako kolejn z moliwych przyczyn wymienia si osiadanie fundamentw. Trwa to do dzi. Od ostatnich pomiarw w 1977 r. wiea pochylia si o 16 mm. ZWIEDZANIE >> Po generalnym remoncie Krzywa
Wiea staa si... punktem widokowym. To najlepsze miejsce na pocztek spaceru po Zbkowicach lskich. Pniej trzeba rwnie odwiedzi: ruiny redniowiecznego zamku, ratusz oraz kocioy m.in. pw. w. Anny i pw. w. Jadwigi. Zbkowice lskie is a beautiful and picturesque city in Lower Silesia, halfway between Wrocaw and the resorts of the Kodzko Valley. Like Pisa, it has a leaning tower.

SIGHTSEEING >> After a thorough renovation the Leaning Tower became. a viewing point. It's the best start of a walking tour. Then we should see ruins of a medieval castle, the town hall and the churches.

Fantasy and horror lovers - your presence at the Frankenstein Weekend is compulsory!!!

BIRTH OF A LEGEND >> In the former Frankenstein city,


Mionicy fantasy i grozy podczas Weekendu z Frankensteinem obecno obowizkowa!!! that is Zbkowice lskie, at the 11th Frankenstein Weekend, 2-4 October, it will be spooky and scary! We will see creepy shows, concerts and exhibitions. Mary W. Shelley was inspired by this place to write in 1816 her bestseller "Frankenstein, or the Modern Prometheus".

NARODZINY LEGENDY >> W dawnym miecie Frankenstein, czyli dzisiejszych Zbkowicach lskich od 2 do 4 padziernika podczas XI Weekendu z Frankensteinem bdzie bardzo gronie i strasznie! Zobaczymy przyprawiajce o dreszcze widowiska, koncerty, wystawy jak przystao na miejsce, ktre zainspirowao angielsk pisark Mari W. Shelley do napisania w 1816 r. bestsellera Frankenstein, czyli nowoczesny Prometeusz. ATRAKCJE >> Cho posta doktora Frankensteina jest fikcyjna, jego laboratorium jest jak najbardziej realne. Razem ze Strasznym Dworem znajduje si w Izbie Pamitek Regionalnych im. Jzefa Glabiszewskiego (ul. Krzywa 1). Sam budynek, najstarszy w miecie, zwany Dworem Rycerza Kauffunga, ma rwnie kryminaln przeszo. Pono rycerz bezlitonie upi kupcw na, przebiegajcym tdy Bursztynowym Szlaku. W latach 70. po odrestaurowaniu budynku otworzono tutaj Izb Pamitek. Zobaczymy tu rwnie: meble z XIX w., meble lskie, kufry posane, rzemielnicze skrzynki cechowe, star bro, starodruki, sprzt gospodarstwa domowego, wyroby rzemielnicze, etnografi, kafle piecowe, mineray ZGH Szklary, zabytki sakralne i archeologiczne.

ATTRACTIONS >> Frankenstein's laboratory is real. It is


located in the Chamber of Regional Souvenirs (1 Krzywa Str.). It used to be the Mansion of the Knight Kauffung who looted merchants on the Amber Trail. Now we can see here furniture, old weapons, minerals, sacred artifacts.

HIDING A MYSTERY >> The beautiful brick edifice


stands above Krzywa street, 34 meters high. Its walls are 2,14 meters deviated from plumb. Perhaps the tower is a remnant of a castle from the times before the location of the city; up to

Dojazd: autokarem i pocigiem Getting there: by bus and train www.e-zok.pl, www.zabkowiceslaskie.pl

30

spacerem po...

walking around...

31

Monika Kaszuba

ON THE HANSA ROUTE

Na jednym z rogw talliskiego rynku jest wbudowana mosina okrga pyta. Jeli staniesz porodku, zobaczysz iglice wszystkich najpikniejszych kociow tego miasta. To jednoczenie jego doskonaa metafora, bo tutaj wszystko co najwaniejsze jest w zasigu wzroku.

In the in Tallin Tallin there there Inmarket the Oldsquare Town in is a a round round brazen brazen plate plate placed placed in in one one is of the the corners. corners. If If you you stand stand in in the the middle middle of of the the plate, plate, you you can can view view the the roofs roofs of of all all the the most most beautiful beautiful churches churches of in the the city. city. It It is is also also a a wonderful wonderful metaphor metaphor in of Tallin: Tallin: here here all all the the important important things things of are within within your your sight. sight. are

fot.: allan Alajaan

32

spacerem po...

walking around...

33

uated in the centre, or that there was a cloud of coal dust coming from the port everyday. Fortunately, the only smells now mixing in the air are burnt almonds available on every corner and the flowers from the flower festival which is held in the municipal park. In the port, which was designed by Polish designer Tadeusz Apolinary Wenda, you can see enormous Scandinavian ferries calling in at this picturesque part of the Gulf of Finland.
Barma Viru / Viru Gates

OLD TOWN >> Like the rest of the city, also the old town
was built from local white chalkstone. Many of the impressive villas, cathedrals, and Orthodox, Protestant and Catholic churches are listed on the UNESCO world heritage list. Noble inhabitants of the upper town Toompea, left a castle, a cathedral, and the upper town distinctive mark: Alexander Nevski Church. According to a legend, the Toompea hill is a gigantic burial mound, the tomb of the hero defender of the city, Kalev. From the viewing terraces in this part of the old town there streaches a breathtaking panorama view over the gulf and the roofs of the lower houses and churches. The lower town, where you get by a street called the long leg, used to be inhabited by eminent families of tradesmen and craftsmen, and today houses embassies, shops, galleries and restaurants. One of them, Olde Hansa, is a real time machine which will take you back to the Middle Ages. In this large inn each guest has a chance to feel like a Hansa tradesman, tasting exquisite food and beverages to the sounds of music from those times. You should also step by a chemists which has been running since 1422, even though today it does not sell burnt wasps or powdered ibex horn anymore.

Punkt widokowy na starym miecie / Viewing platform in the Old Town

Bardziej nowoczesny czy w starym stylu, wicej w nim historycznej powagi czy ruchu i energii, ktry opis lepiej pasuje do estoskiej stolicy? May parterowy domek obok nowoczesnego szklanego biurowca. Gwar starwki pachncej praonymi migdaami i leniwy spokj przemysowego centrum, nawet kapryna pnocna pogoda nie jest w stanie pozbawi mieszkacw umiechu. Taki jest wanie Tallin, zaskakuje na kadym kroku, a im duej si tu przebywa, tym bardziej docenia jego uroki.

Modern or historic, solemn or full of energy which words best describe the capital of Estonia? Here a tiny one-storey house neighbours with modern office buildings made of glass. The hubbub of the old town, with its smell of burnt almonds wafting in the air, mixes with the lazy calmness of the industrial city centre. Even the changeable north weather can not wipe of smiles from the faces of the locals. This is Tallin often surprising and slowly revealing its seaside charm to visitors.

zy z fabryki usytuowanej w samym centrum, a znad towarowego wwczas portu wdrowaa ponad miastem chmura pyu wglowego. Na szczcie dzisiaj mieszaj si tu ze sob jedynie korzenny zapach migdaw sprzedawanych na kadym rogu starwki z woni kwiatw z kwiatowego festiwalu w parku miejskim. A port (zaprojektowa go Polak Tadeusz Apolinary Wenda), dzisiaj wycznie pasaerski, goci monumentalne promy zawijajce z caej Skandynawii do tego malowniczego zaktka zatoki fiskiej.

STARWKA >> Zbudowana podobnie jak reszta miasta


z biaego estoskiego wapienia. Imponujce mieszczaskie kamienice, wspaniae katedry i kocioy prawosawne, protestanckie i katolickie, nie bez powodu goszcz na Licie wiatowego Dziedzictwa UNESCO. Szlachetnie urodzeni mieszkacy grnego miasta, Toompea, pozostawili po sobie zamek, koci katedralny i znak rozpoznawczy grnej starwki prawosawn katedr Aleksandra Newskiego. Wedug legendy wzgrze Toompea to gigantyczny kurhan, grb bohaterskiego obrocy miasta Kaleva. Usypaa go pogrona w alu ona Linda. Z tarasw widokowych tej czci starwki rozciga si niesamowity widok na zatok, dachy niej pooonych staromiejskich kamienic i iglice kociow. Dolne miasto, do ktrego prowadzi uliczka zwana dug nog, dawniej zamieszkiway znamienite kupieckie i rzemielnicze rody, dzisiaj wyrosy tam ambasady, sklepiki, galerie i restauracje. Jedna z nich, Olde Hansa, to prawdziwy wehiku czasu przenoszcy biesiadnikw w redniowiecze. W tej okazaej karczmie kady go moe chocia przez chwil poczu si jak hanzeatycki kupiec, prbujc wymienitych specjaw i trunkw przy muzyce z epoki. Trzeba te zajrze do nieprzerwanie dziaajcej od 1422 r. apteki. Chocia dzisiaj zamiast palonych pszcz i sproszkowanego rogu kozioroca oferuje zwyczajn aspiryn i tak warto tu wstapi.

MIASTO >> Tallin po estosku oznacza miasto duskie (taani linn). W dziejowej zawierusze przechodzi z rk do rk. Rzdzili tu Duczycy, Zakon Kawalerw Mieczowych, Szwedzi, Rosjanie, lady po tych zmianach wida na kadym kroku w architekturze, mieszkajcych tu mniejszociach, wieloci kociow i wyzna. Dziki temu miasto nabrao niepowtarzalnego charakteru. Tallin by czonkiem Hanzy od XIII w., stanowic wany cznik w handlu midzy Wschodem a Zachodem. W czasach redniowiecza podziay klasowe skutecznie rozdary miasto na dwie czci. W grnym osiada feudalna wadza wiecka i duchowna, w dolnym bogaci kupcy. Dzielcy ich mur, chocia zachowa si we fragmentach, wci jest nazywany murem nienawici. Dzisiaj okala krte i wskie uliczki wypenione uroczymi kawiarenkami i restauracjami, ktre skutecznie kusz zarwno turystw, jak i mieszkacw Tallina. Trudno uwierzy, e w czasach rewolucji przemysowej nad miastem unosi si nieprzyjemny swd celulo-

THE CITY >> In Estonian Tallin means Danish city (taani


linn). It changed hands many times it used to belong to the Danes, Livonian Brothers of the Sword, the Swedish, Russians. The traces of history can be seen in architecture, the minorities living here, the variety of churches and religions. All this combines to form Tallins unique character. The city was part of Hansa from the 13th c., being an important trading connection between the east and the west. In the Middle Ages the city was torn in half by class divisions: the upper town was occupied by feudal laymen and clergymen, the lower part by rich tradesmen. The wall which divided the city, even though only parts of it survived, is still called the wall of hatred. It meanders among the narrow streets abounding in charming little cafes and restaurants, which attract the locals as well as tourists. It is hard to imagine that back in the industrial revolution times the city smelled with the smell of cellulose coming from the factory sit-

fot.: Toomas Volmer, Ain Avik

fot.: Andreas Meichsner

Vana Turg (Stary Rynek) / Vana Turg (Old Market)

34

spacerem po... T E K S T P R O M O C Y J N Y

fairs

35

ART >> In the streets of the lower old town you can find many
local artists workshops and galleries. This is like Montmartre of the north. I recommend Navitrollas gallery (36 Pikk St.) no one can equal his drawings of animals and fairy-like landscapes. A few streets further you will find a cosy atelier run by Reet Aus (19 Mrivahe St.), young, gifted designer with much concern for... ecology. She uses only recycled fabrics and organic cotton, so her dresses are not only fashionable but also environment-friendly. This type of fashion with ideological subtext is already appreciated in western Europe. If you get lucky you might be able to watch craftsmen at work, or even try your own crafting abilities. As the appetite for art increases you should head for KuMu (34 Weizenbergi Str. /1 Valge Str.) a modern museum, art centre and national gallery in one. The building itself makes a great impression, with its four hectares of space and seven floors, including two underground floors. It is situated on Lasnamgi hill in the Kadriorg park, which is also called Cathrines Valley, in memory of Catherine the Great. Probably the best place to end the trip around Tallin is a Baroque palace built by Peter I of Russia for his wife. It is surrounded by a beautiful French garden, stretched between the hill and the sea shore. Once the Russian emperors summer residence, it is now a popular park area. This is also where you can plan your next visit to Tallin make sure it is in June, when the white nights wont let you lose much time sleeping.

Pasa w. Katarzyny / St. Catherines Passage

NEW SEASON!

SZTUKA >> Pasae i uliczki dolnego miasta czsto kryj w sobie warsztaty i galerie talliskich artystw. To jedyny w swoim rodzaju Montmartre Pnocy. Obejrzyjcie galeryjk Navitrolla (ul. Pikk 36), nikt tak nie rysuje zwierzt i bajkowych krajobrazw. Kilka uliczek dalej zadomowia si w przytulnym atelier Reet Aus (ul. Mrivahe 19), moda projektantka z talentem i ekoideologi. Kreacje swojego projektu szyje wycznie z materiaw z recyklingu albo organicznej baweny, s wic nie tylko modne, ale i przyjazne rodowisku. Ta moda podszyta filozofi ju spodobaa si na zachodzie Europy. Przy odrobinie szczcia zupenie przypadkiem mona trafi do pracowni rzemielniczej i nie tylko przyjrze si na pracy twrczej, ale samemu sprbowa swoich artystycznych si. Tutaj apetyt na sztuk przez due S ronie, dlatego najlepiej skierowa nastpne kroki do KUMU (Weizenbergi 34/Valge 1). To nowoczesne muzeum centrum sztuki i galeria narodowa w jednym. Budynek robi kolosalne wraenie, cztery hektary powierzchni i siedem kondygnacji, w tym dwie podziemne, a w rodku: wystawy, biblioteka, archiwum, warsztaty, czyli uczta dla wszystkich szukajcych artystycznych wrae. Muzeum stoi na wzgrzu Lasnamgi w parku Kadriorg, nazywanym rwnie dolin Katarzyny, na pamitk Katarzyny I. Barokowy paac, wybudowany przez Piotra I dla carycy, otacza wypielgnowany francuski park pooony midzy morskim brzegiem i wzgrzem. Kiedy letnia rezydencja rosyjskich wadcw, dzisiaj popularne miejsce spacerw i odpoczynku zachwyca spokojem i przyrod. Tutaj mona sielankowo zakoczy spacer po Tallinie, planujc kolejn wypraw do Estonii. Koniecznie w czerwcu, kiedy biae noce nie pozwol traci ci czasu na sen.

Marek Ryski

Kolejna edycja najwaniejszych targw brany sportowej i outdoorowej Kielce Sport-Lato odbya si 21-23 sierpnia. Targi s najwaniejsz tego typu imprez w Polsce. Ponad 100 marek wystawio swoje wyroby i pokazao, co bdzie si nosi w najbliszym sezonie. Przy okazji targw odby si take III Salon Fitness i Spa. Oprcz firm z brany outdoorowej swoje stanowiska mieli take producenci ywnoci dietetycznej oraz sprztu przeznaczonego dlo siowni czy klubw fitness. Drugiego dnia targw odbyy si zajcia z profesjonalnymi instruktorami fitness. Mona byo rwnie si zapisa na kursy w swoim miecie oraz otrzyma cenne rady jak wiczy.

Another SPORT-LATO (Sport-Summer) fair, gathering all the best sports and outdoor brands, took place on August 21-23 in Kielce. The fair is the most important event of this type in Poland. More than 100 brands put their products on display, presenting the trends for this season. The fair was accompanied by the 3rd Fitness and SPA Salon event. Along with outdoor tackle one was able to see whats new in diet food or fitness equipment. The second day of the event was devoted to classes with professional fitness instructors. It was also possible to enroll for courses in many Polish cities and listen to professional advice about training techniques.

Cerkiew pw. Aleksandra Newskiego / Alexander Nevsky Orthodox Cathedral

fot.: Ain Avik, T. Volmer

Dojazd: samolotem przez Kopenhag (SAS, Estonian Air), promem przez Helsinki. Informacja turystyczna: Niguliste 2 / Kullassepa 4, Viru valiak 4 Getting there: by air via Copenhagen (SAS, Estonian Air), by ferry via Helsinki Tourist information: 2 Niguliste / 4 Kullassepa, 4 Viru valiak www.tourism.tallin.ee

36

spacerem po....

walking around...

37

Monika Kaszuba

Mwi si czasem, e jest podobny do Kazimierza nad Wis. Oba miasta maj swj niepowtarzalny klimat, oba sploty swj los z krlow polskich rzek. Gniew jest wci troch bardziej nieokrzesany i dziki. Jest w nim ta szczeglna nadwilaska malarsko krajobrazu, zakamarki, obok ktrych nie mona przej obojtnie, i stare mury nabrzmiae gniewn przeszoci.

The atmosphere of Gniew brings peace and will be an inspiration for you, like Krynica was to Nikifor, and Barcelona was to Gaudi. Gniew is often compared to Kazimierz nad Wis, but there are things in favour of the former: in a more orderly manner and without crowds of tourists this little town in Pomorze reveals its frenetic riverside picturesqueness, its cultural atmosphere and interesting history.

HISTORIA >> Miasto jest jak ywe muzeum, niewiele si


INSPIRING TOWN

S w Polsce nieodkryte miejsca, nie tylko pikne, ale i inspirujce. Miejsca, ktre nie tylko si oglda, ale take si zapamituje Taki jest Gniew, spokojnie drzemicy w objciach Wisy i Wierzycy.

There are places in Poland where beauty and uniqueness combine to afford inspiration, places which are not only to view but to experience. One of them is Gniew lying within the grasp of the rivers Vistula and Wierzyca.

w nim zmienio od czasw redniowiecza. Te same mury obronne, ksztat ulic, domw, ten sam zamek z czterema wieami, nawet rdzawa iglica kocioa tak samo wdziera si w bkit nieba. Przemierzajc Gniew, nigdy nie wiesz, na jaki lad jego bogatej historii trafisz i jak bardzo podziaa on na twoj wyobrani. Rzdzili tu Polacy, Szwedzi i Niemcy, ale to Krzyacy po przejciu tych ziem zbudowali okazay, gotycki zamek, zamieniajc go w najwiksz krzyack twierdz na lewym brzegu Wisy. Brukowany rynek gniewskiej starwki wydaje si dzisiaj stworzony, by rozoy tam swoje sztalugi i podda nastrojowi twrczej weny. W jednej z kamieniczek mieszka przed wojn Leon Wyczkowski, a kto wie, ilu bezimiennych jeszcze artystw zainspirowao miasto? Paac Marii Kazimiery, ony Jana Sobieskiego, gotycka fara, czyli koci parafialny pw. w. Mikoaja, ratusz Ich mury odwiedzali Jan Kasprowicz i Stefan eromski. Docenili to mae miasto z duymi moliwociami.

HISTORY >> The city is like an open museum. Little has


changed here since the Middle Ages: the same defensive walls, the same shape of the streets and buildings, and the monumental four-tower castle. So many different aspects of history found in Gniew provide fuel for ones imagination. The city was ruled by Poland, Sweden and Germany, but it were the Teutonic Knights who, after they took over the land, built here a magnificent Gothic castle, turning the place into the largest Teutonic fortress on the left bank of the Vistula. The cobbled plaza in the heart of the old town now seems like it was created for painting the surrounding architecture. Before WWII in one of the buildings lived Leon Wyczkowski, Polish painter and drawer. Writers Jan Kasprowicz and Stefan eromski came here to visit the palace and the churches. Gniew is a small town but with a great artistic spirit.

NATURE >> The character of Gniew comes from the PRZYRODA >> Charakteru nadaje temu miejscu dolina Wisy. Dziewicz wstg rzeki wijc si pord starych lasw najlepiej obserwowa z otaczajcych j zewszd wzgrz. T malarsko Pojezierza Kociewskiego odkryje nawet niewprawne oko. Wci wicej w jego krajobrazie dzikoci przyrody ni ludzkiej rki. Odpoczynek tutaj, nawet zorganizowany musi toczy si w jej
Vistula valley. It is best to watch the river meandering among the old forests from one of the hills around the city. The landscape seems untouched by man. Coming here one must succumb to the rhythm of nature. Among the available attractions are rides in an open carriage and canoeing down the Vistula or Wierzyca, or a sleigh ride in the winter. There are five tourist

fot.: T. Olendzki

38

spacerem po....

ul. w. Piotra 8, 81-347 Gdynia, Tel.: (+48 58) 778 2 778, Fax: (+48 58) 778 1 778 hotton@hotton.pl, marketing@hotton.pl, www.hotton.pl

tracks meeting here, each of them offering unforgettable views so regardless which way you choose, a camera should be your companion. You may want to return to Gniew, at least on the photographs.

rytmie. Po okolicy mona przejecha si star bryczk albo popyn kajakiem z nurtem Wisy lub Wierzycy. Zim nic tak nie rozgrzewa jak kulig z pochodniami. Tutaj krzyuje si pi szlakw turystycznych: Dolnej Wisy, Lasw Dbiskich, Rzeki Wierzycy, Opaleski, Ziemi Tczewskiej. Kady z nich dobrze oznaczony ma co innego do zaoferowania ciekawskiemu turycie. Niewane, ktry wybierzesz, twoim nieodcznym towarzyszem wypraw powinien zosta aparat fotograficzny, bo co najmniej kilka miejsc po drodze zechcesz utrwali w swoich wspomnieniach z podry.

ART >> Each year the castle courtyard the vibrant heart of the old town invites you for a trip back in time. Here you can watch a tournament and various other historic performances. Everyone can test their skills and for a while become a smith, a printer, an armour maker or a potter. Just visit Gniew during the King John III Sobieski Tournament, the Two Vasa Battle reenactment, or the Days of Gniew. During those events you can pop into the castle executioner or Teutonic knights, and while you sink into the sounds of Gregorian chants you can feel the magnetism and the artistic strength of Gniew.

Hotton hotel to nowoczesny obiekt hotelowo - konferencyjny pooony w Centrum Gdyni. Poczenie komfortu, nowoczesnoci i dobrej kuchni zadowoli gust kadego Gocia. To idealne miejsce dla osb przybywajcych w interesach oraz chccych wypocz. Hotel usytuowany jest na granicy portu, w ssiedztwie gwnej ulicy handlowej, niedaleko Skweru Kociuszki, przystani jachtowej i play miejskiej. Od 3 kondygnacji rozpociera si ciekawy widok na Zatok Gdask i Stoczni. Oferujemy 62 komfortowe pokoje, wyposaone w LCD, TV SAT, bezpatny dostp do Internetu. Na Goci czekaj atrakcje: Bowling Club z 3 torami i drink barem oraz rekreacja z mozaikow ani parow, saun such i duym jacuzzi. W Restauracji Bucatti i Woskiej Restauracji Calipso Szef Kuchni spenia marzenia kulinarne.

Hotton Hotel is a modern hotel-conference venue compound located in Gdynia downtown. The blend of luxury, modern style and exquisite cuisine will satisfy each guest. This is an ideal venue for those travelling for business or pleasure. The Hotel is situated in the harbours direct vicinity, by the main shopping street, near Kociuszko Square, yacht marina and a public beach. Floors 3 and up have a magnificent view of the Gdask Bay and shipyard. We offer 62 comfortable rooms with LCD, TV SAT and free internet access. Our guests are invited to use the Bowling Club drink bar, mosaic steam bath, dry sauna and jacuzzi. Bucatti Restaurant and Calipso Italian restaurant will make your culinary dreams come true.

ARTYSTYCZNY GNIEW >> Dziedziniec zamkowy, pulsujce serce miasta, zaprasza co roku na wdrwk w przeszo. Tradycja zobowizuje, dlatego tutaj odbywaj si spektakle, przedstawienia, historyczne turnieje. W murach panuje kameralna atmosfera, przyjazna przybyszom ze wszystkich stron. Nurt zamkowego ycia potrafi wcign i da zastrzyk dobrej energii. Kady moe podda prbie swj talent i zamieni si na chwil w kowala, drukarza, zbrojmistrza czy garncarza. Ju na stae zagociy tu takie wydarzenia jak Midzynarodowy Konny Turniej Rycerski o Miecz Krla Jana III Sobieskiego, Vivat Vasa Inscenizacja bitwy dwch Wazw czy Gniewinki czyli urodziny Gniewu obchodzone co roku we wrzeniu na pamitk nadania grodowi w 1297 r. praw miejskich. Przechadzajc si dziedzicem, masz szans spotka i zamkowego kata, i kontura Zygmunta von Ramungen, a suchajc gregoriaskich pieww dochodzcych z zamkowej kaplicy pewnie, zadumasz si przez chwil nad nostalgi Gniewu.

w HOTELU KRAKUS***
w wyjtkowej cenie

dni w Krakowie

TYLKO 215 z od osoby

Proponujemy weekendowy pobyt (od pitku do niedzieli)


w niedziele nieodpatne przeduenie doby do godziny 1800 2 noclegi w pokoju 2-os. stan parking dla zmotoryzowanych dard (azienka, TV, telefon, ra cena zawiera VAT dio) w przypadku rezerwacji w pokoju 1 osobowym do Lokale gastronomiczne, do pata 50 z. ktrych zapraszamy, pooone 2 niadania (bufet szwedzki) s w historycznym centrum 1 lunch serwowany w restauKrakowa. racji oferujcej dania kuchni midzynarodowej Dla tych z Pastwa ktrzy 1 zaproszenie do znanej krachcieliby przeduyc pobyt kowskiej kawiarni na smakoo kolejn dob proponujemy wity specja i kaw specjalne ceny.

Cena zawiera:

Dojazd: autokarem lub pocigiem (do Tczewa i stamtd autobusem) Informacja turystyczna: ul. Zamkowa 3 Getting there: by bus or by train (to Tczew and from there by bus) Tourist information: 3 Zamkowa Str. www.gniew.pl

fot.: U.M. Gniew, A. Piecuch

ul. Nowohucka 35, 30-717 Krakw, tel.: (0-12) 652 02 02, 652 02 23, fax: (0-12) 656 54 78 e-mail: biuro@hotel-krakus.com.pl www.hotel-krakus.com.pl

Serdecznie zapraszamy!

40

spacerem po...

walking around...

41

Katarzyna Majcherczyk

N I N I N T H E H E A R T O F PA U K I

Ziemi Pauck nazywa si krain 130 jezior. Poznajmy jej stolic!


NAD WOD >> Niegdy dwa jeziora Due
i Mae miay chroni mieszkacw nina przed obcymi, dzi s jedn z gwnych przyczyn najazdu... turystw. Jezioro Due upodobali sobie windsurferzy, a Mae co roku w lipcu goci zawodnikw Motorowodnych Mistrzostw wiata. Zim po jeziorach migaj icebordy i bojery.

Rynek / Market square

Baszta / Tower

PRZEZ MIASTO >> Nie trzeba szuka w przewodniku informacji o dawnej wietnoci nina. Powiedz o tym zabytki. Wystarczy spojrze na dostojn gotyck baszt nin (pl. Wolnoci 11), ktra gruje nad kamieniczkami niskiego rynku. Niegdy mieci si tu magistrat, a dzi dwie ekspozycje Muzeum Ziemi Pauckiej. Z jej ostatniego pitra zobaczymy panoram miasta i jezioro Mae niskie. Gwna siedziba muzeum znajduje si tu obok, w kolejnym magistracie (pl. Wolnoci 1). Warto zajrze do rodka, by na ekspozycji etnograficznej zobaczy lokalne rkodziea przepiknie haftowane stroje, wyroby z wikliny i drewniane rzeby... A chciaoby si zabra je do domu. W muzeum znajduje si te jedyna w Polsce wystawa powicona sportom motorowodnym.

Pauki region in central Poland is often called the land of 130 lakes. Now its time to visit its capital city. THE LAKES >> Once, two of the lakes were defending the inhabitants
of nin today they are the main tourist attraction in the area. Due (Great) lake is very popular among windsurfers, while Mae (Small) lake each year in July hosts the Motorboat World Championship. In the winter the frozen lakes are taken over by ice-boarders and iceboats.

Zatem obowizkowo stawiamy si na jarmark Jesie na Paukach (27 wrzenia), gdzie zaopatrzymy si w oryginalne wytwory niskich artystw podczas jarmarku sztuki ludowej oraz sprbujemy lokalnych przysmakw serwowanych przez gospodarzy w pauckich strojach ludowych. Nieopodal, przy ul. 700-lecia w dawnym dworze biskupim, zwanym sufragani, czeka na nas kolejna wystawa tym razem sztuki sakralnej. Trzeba te zobaczy wntrze kocioa farnego w. Floriana (XV w.), ktry wznosi si naprzeciwko. Kolejne kocioy na naszej trasie to koci NMP Krlowej Polski (1909 r.), a w nim obraz Matki Boskiej zwanej Gankow (XVII w.) oraz w. Marcina (ul. K. Janickiego). Ten ostatni, cho dziki licznym przebudowom na to nie wyglda, jest najstarsz budowl w miecie (XIV w.). Na koniec krtka wizyta w wiey cinie (ul. Mickiewicza 22a). Std zobaczymy panoram miasta oraz zachowane urzdzenia, dziki ktrym nin by zaopatrywany w wod.

museum is not far away (1 Wolnoci Sq.). It is worth visiting the ethnographic exhibition presenting a collection of local craftwork: beautifully embroidered attires, wicker baskets, wooden sculptures, and many more. The museum also holds the only motorboat exhibition in Poland. You should pay a visit to the Autumn in Pauki fair on September 27, where local artists present their work on the Folk Art Fair, and you can taste local delicacies served by hosts wearing tradition regional outfit. On 700-lecia Street, in a former bishops estate called Sufragania, you can view a sacred art exhibition. Apart from that go and see the beautiful interior of St. Florian Church (15th c.) on the opposite side of the street. Other churches on the track are: Blessed Virgin Mary, Queen of Poland Church (1909) with a 17th c. portrait of Virgin Mary inside, and St. Martin Church on Janickiego Street the oldest building in town, In the end, a short visit to the water-tower (22a Mickiewicza Str.) where, apart from a beautiful view over the city, you can see old machines which in the past provided water for the entire city.

LOCAL RAILWAY >> It is time to set off for a trip around the
Pauki landscapes. The colourful cars of the narrow-gauge railway are waiting on the station to take us on a journey through history and the picturesque countryside right to an open-air museum in Wenecja, to a pre-Slavonic settlement in Biskupin, and to Gsawa. You can also place a special order to see... a host of cowboys on the way!

KOLEJK >> Czas ruszy w podr w pauckie plenery. Kolorowe wagoniki kolejki wskotorowej ju czekaj na dworcu! Zabior nas w podr przez histori i malownicze krajobrazy ziemi pauckiej do Wenecji, gdzie znajduje si skansen kolejki wskotorowej, do prasowiaskiego grodu w Biskupinie i do Gsawy. Na specjalne zamwienie po drodze moe na nas napa... zastp kowbojw!
Dojazd: autobusem, samochodem (droga E5) Informacja turystyczna: pl. Wolnoci 20 Getting there: by bus or by car (road nr E5) Tourist Information: 20 Wolnoci Sq. www.um. znin.pl, www.muzeumznin.pl
Koci pw. w. Marcina / St. Martin Church

THE CITY >> There is no need to read about the magnificent history of nin it is enough to walk around the city. Just take a look at the stately tower (11 Wolnoci Sq.) rising above the market square buildings. It used to be a town hall, now it houses two expositions of the Pauki Land Museum. From the top floor of the tower you can marvel the panorama view of the city and the Mae Lake. The main building of the

42

spacerem po...

walking around...

43

Monika Kaszuba Marek Ryski

MAGNIFICENT HURGHADA

Plaa, piasek i soce hojnie opalajce ciaa Mylisz, e Egipt niczym ci ju nie zaskoczy? Podczas urlopu w Hurghadzie skorzystaj ze spa!
HURGHADA >> Miasto wydarte pustyni,
cignie si 40 km wzdu brzegw Morza Czerwonego. Kiedy rybacka osada, dzisiaj oaza wakacyjna, w ktrej turysta zawsze dobrej pogody znajdzie piaszczyste plae, przejrzyst morsk to i mnstwo okazji, by wykorzysta ten bajkowy krajobraz. Punktem obowizkowym programu powinno by nurkowanie. Oto przemawiajce za tym elazne argumenty: 30-metrowa widoczno pod wod, 45 unikalnych raf koralowych i ponad 50 morskich wrakw, cznie ze synnym Thistlegormem, zatopionym w czasie II wojny wiatowej. Z kolei w al-Dahar, najstarszej czci miasta, zobaczymy meczety, bazary z biuteri, przyprawami i pamitkami wreszcie wibrujce gwarem ulice, ktre daj przedsmak arabskiego charakteru. Zmczeni miejskim gwarem atwo trafi do Sakkala, hotelowej dzielnicy cigncej si wzdu Sheraton Road. Tutaj rozpoczn zwiedzanie krainy relaksu i przyjemnoci i przekonaj si, czym moe by spa.

La Rsidence des Cascades

ZMYSY >> Spa w Hurghadzie dziaa na nie wszystkie, ale


przecie o to wanie chodzi. Zaczyna si od wzroku, bo wszystkie gabinety i centra spa to stylistyczne cacka, jakby ywcem wyjte z Bani z tysica i jednej nocy. Stonowane kolory, wysmakowane wntrza i dopracowane szczegy zachcaj, by odda si w fachowe rce kosmetyczek, masaystw i specw od przyjemnoci. Najlepsze orodki to: Prima Life Makadi Resort & Spa 5*, Sol Y Mar Makadi Star And Spa 5* , Steigenberger Al Dau Beach 5*(jego powierzchnia to bagatela 1 tys. m2) i Les Residence Des Cascades 5* w Soma Bay. To ostatnie wsppracujce z ekskluzywnym francuskim orodkiem (Les Thermes Marins de Saint-Malo) jest najwikszym i najlepiej wyposaonym centrum talasoterapii na wiecie. Aby w peni zregenerowa i ciao, i dusz, warto wykupi pakiety zabiegw. Zwykle obejmuj kilkudniowy pobyt w apartamencie danego hotelu cznie z kilkoma wybranymi zabiegami oraz spor znik na wykupienie dodatkowych. W Steigenberger mona wybiera spord kilkunastu masay z caego wiata, m.in. tajski, szwedzki, ajurweda czy egipski masa stemplami zioowymi. Decydujc si na pakiety odnowy, masz przed sob trudny wybr: Chillout w Hurghadzie, Zoty pakiet, Dzie z talasoterapi to na pewno nie bd zmarnowane godziny. W hotelu Mvenpick, w lecej nieopodal el-Gounie, mona liczy na specjalnie opracowane, dobrane do indywidualnych potrzeb rytuay pikna gwarantujce przyjemno od stp do gw. Midzy zabiegami dla wzmocnienia efektw dobrze zapomnie si w saunie, suchej (fiskiej) albo mokrej (parowej), co dodatkowo pobudzi krenie i sprawi, e dobroczynne skadniki wcieranych w skr kosmetykw zadziaaj w peni.

tunities to appreciate these fabulous landscapes. Number one is scuba diving. And here are a few facts: underwater visibility of thirty metres, 45 unique coral reefs, and more than 50 wrecks, including the famous Thistlegorm which sank during WWII. Another selling point of Hurghada is the fact that next to the glitter of luxury hotels and modernity, the city retained its original Egyptian character, mainly thanks to al-Dahar, its oldest part. The mosques, jewellery, spice and souvenir stalls, and the streets vibrant with life all this gives you a foretaste of the Arabic world. To get away from the busy streets it is enough to get to Sakkala, a hotel district stretched along Sheraton Road. Now you are visiting the land of relaxing and about to find out what a great SPA can be like.

HURGHADA >> A city taken out from the desert, which stretches 40 km along
the Red Sea coast; once a fishing village, now a holiday resort where apart from fantastic weather you will find sand beaches, clear depths of the sea and plenty oppor-

fot.: prom. La Rsidence des Cascades

If you think Egypt has little more to offer than sunbathed sand beaches? Go to Hurghada and try its best SPAs!
fot.: fotolia.com

THE SENSES >> The SPAs in Hurghada have a beneficial effect on all five sense. We begin with vision, as all the SPA centres in the city are architectural masterpieces, as if taken directly from the One Hundred and One Nights Tales: the pale colours, stylish interiors and all the careful details look very inviting. The best centres include: Prima Life Makadi Resort & Spa 5*, Sol Y Mar Makadi Star And Spa 5*, Steigenberger Al Dau Beach 5* (with surface space of 1,000 square metres), and Les Residence Des Cascades 5* in Soma Bay. The latter cooperates with an exclusive French SPA (Les Thermes Marins de Saint-Malo) and is the largest and best equipped thalassotherapy centre in the world. In order to regenerate your body and mind it is best buying one of the therapy packages, which usually include

44

spacerem po...

accommodation in a given hotel, chosen treatments, and big discounts on other treatments. At Steigenberger one can choose from among many massaging techniques from all over the world, including Tai, Swedish, ayurveda and Egyptian massage, which means that each part of your body will be treated in a special way. Deciding on a regeneration package is not an easy task, as you can choose from Chill out in Hurghada, the golden package, a day with thalassotherapy... Surely your time wont be wasted. The Moevenpick hotel in nearby el-Gouna offers individually prepared beauty rituals which guarantee relaxation from your head down to your feet. It is also worth going to one of the saunas, which will open your body for beauty treatments.

La Rsidence des Cascades

DARY MORZA >> Unikalno tutejszych spa to nie tylko


kompleksowa filozofia odnowy. To rwnie przykad, jak w pielgnacji ciaa wykorzystywa naturalne bogactwo morza. Terapie talaso stosowane np. w Les Residence Des Cascades s oparte na naturalnych skadnikach zawartych w morskiej wodzie, soli i rolinach z Morza Czerwonego. To wanie sedno talasoterapii, czyli dosownie leczenia morzem, w ktrym wykorzystuje si dobroczynne dziaanie morskiego koktajlu wody, muu i alg. Docenili je nie tylko kosmetolodzy, ale rwnie lekarze. W Soma Bay wikszo kosmetykw wykorzystywanych do zabiegw, czyli wszystko, co jest tak starannie wklepywane, wsmarowane i wmasowane w ciao, przyrzdza si na miejscu wedug sprawdzonych lokalnych receptur. Wszystkie zawieraj morskie mineray i mikroelementy, takie jak wap, jod, elazo, magnez, ktrych dobroczynnego oddziaywania na nasze ciao nie trzeba nikomu udowadnia. Talasoterapia regeneruje, sprzyja odnowie komrek, przypiesza i usprawnia metabolizm, polepsza krenie krwi, wygadza skr, redukuje cellulit, no i oczywicie relaksuje ciao i umys, bo nic tak nie polepsza humoru jak poczucie, e jestemy zadbani. Z tym wymienitym samopoczuciem mona postara si o przeduenie zbawiennego dziaania morza. Wystarczy zaaplikowa sobie dobr zabaw w Morzu Czerwonym. Nurkowanie z akwalungiem albo fajk i petwami, rejsy wdkarskie, windsurfing i kitesurfing to frajda, ktrej w odrnieniu od egipskiego soca nie da si przedawkowa!

Dojazd: bezporednie poczenie samolotem czarterowym. Wiza: wydawana jest przez ambasad (ul. Alzacka 18, Warszawa), lub bezporednio po wyldowaniu na lotnisku (koszt 15 dol). Nie jest wymagana przy pobytach do 14 dni w Sharm el Sheikh. Getting there: from Poland direct transport is provided by charter flights. Visas: Can be obtained on the arrival for 15 USD. Not required from EU citizens travelling to Sharm El Sheikh for up to 14 days. www.egypt.travel

fot.: prom. La Rsidence des Cascades

SEA TREASURES >> SPAs in Hurghada are unique not only because of the complexity of their offer they are also a perfect example of how to use all the natural richness of the sea for beauty and regeneration. Thalassotherapy, which is available for instance at Les Residence Des Cascades, is based on natural minerals found in sea salt, water and plants from the Red Sea. The therapy has been approved by medical doctors. In Soma Bay most of the components used for treatments are made on the spot, using all the natural treasures of the sea. The scrubs, mud, masks, oils and creams are prepared in accordance with traditional local recipes. All the products are rich in sea minerals and microelements, such as calcium, iodine, iron, and magnesium. Thalassotherapy regenerates the cells, streamlines metabolism and blood circulation, smoothes the skin, reduces cellulite, and naturally relaxes the body and mind. You can prolong this wonderful feeling just take advantage of the attractions offered by the Red Sea: diving and scuba diving, windsurfing, kitesurfing, and fishing cruises. This is fun which, contrary to the Egyptian sun, one simply can not overdose.

46

spacerem po...

walking around...

47

Widok na Brame Opatowsk / View on the Opatowska Gate

S A N D O M I E R Z O F FAT H E R M AT E U S Z

Monika Kaszuba

Ratusz / Cityhal

Jeden serial to zdecydowanie za mao, eby odda cay urok tego miasteczka na lessowych wzgrzach. Bo w Sandomierzu czu i oddech burzliwej historii, i gwar wspczesnoci, i spokj okolicznej przyrody. Zabytkowe kocioy, kolorowe kamieniczki, podziemne kupieckie labirynty i lochy to najlepszy klimat dla kryminalnych zagadek. Nic dziwnego, e wanie tutaj ujawniy si detektywistyczne talenty filmowego ojca Mateusza. Sandomierz owiany legendami pozwala odkry, ale tylko niewielk cz swoich tajemnic

One TV series is definitely not enough to present the full charm of this town located on loess hills. Because in Sandomierz you can feel the breath of turbulent history, the noise of the present times and tranquility of nature. Historical churches, colorful street houses, underground labyrinths of merchants, as well as dungeons, make the best climate for solving criminal mysteries. No wonder that it was here that detective talents of the film character Father Mateusz were unveiled. Sandomierz, covered with legends, allows to discover only a small piece of its secrets.

napotkasz? Po wyjciu z podziemi nie przegap ulicy Bartolona, gdzie mieci si zbrojownia rycerska (w serialu szkoa podstawowa). Piki, halabardy, miecze, rapiery, muszkiety, obejrzysz nie tylko w gablotach, ale rwnie podczas musztry albo jednej z rycerskich imprez organizowanych przez tutejsz Chorgiew Rycerstwa. Podajc za ojcem Mateuszem, trafisz do urzdu miejskiego, ktrego budynek odgrywa w serialu rol sdu. Ten gmach stanowi jedyne ocalae skrzydo dawnego klasztoru boych psw, jak nazywano kiedy dominikanw. Tu obok, niczym grzesznik z biblijnej przypowieci, bdziesz mia okazj przej przez Ucho Igielne, czyli bram dominikask. W redniowieczu pozwalaa wej do miasta braciom dominikanom ze w. Jakuba i podrnikom, przed ktrymi zamknito ju miejskie wrota.

The cellars and merchant warehouses under the houses of the market square make an elaborate, 500-meter-long web of tunnels. Who knows what ghost of the past you may encounter there? After leaving the underground don't overlook Bartolona street, where the knights' armoury is located (the primary school in the TV series). You can see pikes, halberds, swords, rapiers and muskets not only inside the showcases. Maybe you will witness a drill or one of the knights' events organized by the town's Knights' Unit. Following the film protagonist, you will reach the Municipality Office - the Court in the TV series. This edifice is the only preserved wing of the old monastery of "God's dogs" as the Dominican friars used to be nicknamed. Just beside the Municipality Office, like a sinner from the Biblical parable, you will have a chance to pass through the Needle's Eye, that is the Dominican gate. In the Middle Ages this gate allowed the Dominican friars of St. James and travelers, for whom the city gates were already closed, to enter the town.

ON THE MARKET SQUARE >> A straight road leads


from the gate to the market square of Sandomierz - the scene of many adventures of Father Mateusz. In the 14th c. Town's Hall you must see the museum as well as the cellars which used to serve as a prison and a torture hall. Nearby you will find the TV series bank - the house of Olenickis, where in the 16th c. the Lutherans, Calvinists and the Czech Brethren created their catechism. On our sightseeing route we still have the Bishops' Palace and the Cathedral Basilica. The former, today the seat of the Church's authorities, was built in XIX c. The cathedral - a former Romanesque collegiate destroyed during the Tatars' foray, was rebuilt in the 14th c. as a legacy of Casimir the Great. Black and pink marbles, frescoes, Rococo altars and Byzantine polychromes are all concealed inside the temple. And in the treasury the relics of the Holy Cross. Each building here has its history and its significance. Often they are connected with legends and old Polish folk tales - about Halina Krpianka, Queen Jadwiga's gloves or St. Jack, who planted lime trees with their roots upside down. But let's leave this for a different story of Sandomierz and another walk with Father Mateusz.

NA SERIALOWYM SZLAKU >> Starwka otwiera swoje podwoje Bram Opatowsk. Ufundowa j Kazimierz Wielki, a w XVI w. zostaa zwieczona renesansow attyk. Z punktu widokowego na jej szczycie rozciga si widok na masto i Gry Pieprzowe (liczce sobie 500 mln lat). Za bram skr w prawo, w ul. ydowsk. Tutaj odnajdziesz serialow komend policji, gdzie aspirant Nocul i podinspektor Moejko rozwizuj kryminalne amigwki. Z lecej po lewej stronie ul. Olenickiej trasa schodzi do podziemi, na gboko 12 m. Piwnice i podziemne skady kupieckie pod kamieniczkami rynku tworz mistern, 500-metrow sie tuneli. Kto wie, jakiego ducha przeszoci tam

FOLLOWING THE FILM >> The Old Town opens with the Abbot's Gate [Brama Opatowska]. This is the only Gothic town gate preserved until today. It was founded by Casimir the Great and in the 16th c. it was topped with a Renaissance attic. From the viewing point on its top you can see the town's skyline and the Pieprzowe Mountains (500 million years old!). Having passed the gate, turn right to ydowska street, where you will find the TV series police station. Here aspirant Nocul and subinspector Moejko solve criminal mysteries. From Olenicka street, which is on the left, the trail goes under ground, 12 m below.

NA RYNKU >> Od bramy prosta droga wiedzie nas na sandomierski Rynek aren niejednej przygody ojca Mateusza. W XIV-wiecznym ratuszu musisz obejrze nie tylko muzeum, ale te piwnice, ktre kiedy byy wizieniem i miejscem tortur. Nieopodal odnajdziesz filmowy bank, czyli kamienic Olenickich, w ktrej w XVI w. luteranie, kalwini i bracia czescy opracowywali swj katechizm. Na trasie zwiedzania pozostay jeszcze Paac Biskupi i bazylika katedralna. Ten pierwszy, dzisiaj siedziba wadz kocielnych, zosta zbudowany w XIX w. Katedra kiedy romaska kolegiata zniszczona przez najazd tatarski zostaa odbudowana w XIV w. jako scheda po Kazimierzu Wielkim. Czarny i rowy marmur, freski, rokokowe otarze, polichromie bizantyjskie, a w skarbcu relikwie witego krzya Kady budynek, czsto owiany legendami i staropolskimi podaniami o Halinie Krpiance, rkawiczkach krlowej Jadwigi czy w. Jacku, ktry zasadzi lipy do gry korzeniami ma swoj histori i swoje znaczenie. Ale to ju temat na inn opowie o Sandomierzu i inn przechadzk z ojcem Mateuszem

fot.: A. Jaroszewicz, M. Stokosa

Dojazd: pocigiem, autkarem Informacja turystyczna: Rynek 12 Getting there: by train, by bus Tourist information: 12 Rynek www.sandomierz.pl

fot.: D. Olendzka

48

dotyk codziennoci

everydau life

49

Dorota Chojnowska

REFLEXES OF SOUL

Mleczno-czekoladowe pasy krzemienia pasiastego w kadym budz inne skojarzenia. Bo ten kamie jest jak lustro duszy odbijaj si w nim najgbsze i najskrytsze marzenia.
Nikt nie zna krzemieni pasiastych tak dobrze jak Jan Chaupczak z Sandomierza. On wie, jak do nich podej, by przemwiy swoimi mleczno-czekoladowymi wzorami. Wystarczy, e spojrz na bry, ju wiem, jak j otworzy, eby rozbysa przede mn swym piknem mwi. I kiedy ten kamie ukryty w wapiennej korze ukazuje mi swoje wntrze, czuj tak eufori, e przez tydzie mog chodzi nieprzytomny. Mam 64 lata, a zachowuje si wwczas jak mae dziecko!

OD PREHISTORII >> Krzemie pasiasty wydobywano na


skal przemysow w neolicie, czyli 29002500 p.n.e. Wtedy zaczy powstawa kopalnie w Krzemionkach. Jan Chaupczak czsto odwiedza to miejsce. Siadam na aweczce, zmykam oczy i czuj grnikw z neolitu opowiada drcym gosem. Widzi, jak z szybw gbokich od dwch do dziewiciu metrw wydobywaj krzemienne konkrecje. Syszy obrabiajcych je w osadzie grniczej rzemielnikw. Ich wyroby toporki odnajduje si dzi w promieniu 660 km od kopalni! Kiedy zaprzestano wydobycia, tereny kopalni zarosy lasem. Odkryto je ponownie w... 1922 r., kiedy mieszkacy wykarczowali drzewa. Wtedy te zwrcono uwag na niespotykany nigdzie indziej na wiecie kamie. W latach 60. zainteresowali si nim jubilerzy, gownie z Holandii. W Polsce jeszcze do lat 70 by uwaany za chwasta, ktry zalega midzy warstwami cennego dla budownictwa wapienia. Dlatego trafia na hady, a stamtd ciarwki rozsypyway go po drogach. Jednak midzy had a zaadunkiem na ciarwk pojawia si Jan Chaupczak i adowa, co pikniejsze kawaki do swojego samochodu. Dzi krzemienia pasiastego ju si nie wydobywa. Jesieni i wiosn jego kawaki mona znale na polach. Lodowiec, ktry ci Gry witokrzyskie roznis bowiem materia skalny, w tym i krzemie a po Lww. Niestety ostatnio nawet w sklepach pojawiaj si krzemienie rabowane z neolitycznych had. atwo go pozna oprcz rysunku na jego powierzchni

this beautiful stone hidden in a layer of lime shows its interior to me, I feel an overwhelming euphoria. Im 64 but in such moments I act like a child.

NATURAL ART >> You could say striped flints are the oldest art pieces in the world. Nature created them some 160 millions years ago . Sometimes one look is enough to see what has been painted on the stone, but sometimes it can take years. It was a long time before I realized one of the stones depicts a flying angel. I saw it when I turned the stone by accident. Every single flint in Jan Chaupczaks collection has a name: Winter view, Shes putting on a hat, Positive vibrations, Capricorn, Neanderthals watching their caves... The most visible faces can be seen on the flints found around Krzemionka and rdborze. Those from around Iza mostly present wonderful landscapes.

DZIEA NATURY >> O krzemieniach pasiastych mwi si,


e to najstarsze obrazy wiata. Natura stworzya je w epoce grnej jury, czyli ok. 160 mln lat temu na dnie znajdujcego si tu wwczas morza. Krzemienie wymalowane pasami o rnym nateniu bieli i brzu prowokuj do rozmowy, szukania ukrytych ksztatw. Aby je znale, czasem wystarczy jedno spojrzenie, a czasem mija kilka lat, jak to byo ze wzlatujcym anioem. Znalazem go, kiedy przez przypadek obrciem kamie. Kady kamie kolekcji Jana Chaupczaka (najwikszej w Europie) ma swoj nazw: Zimowy Krajobraz, Ona Przymierza Kapelusze, Pozytywne Wibracje, Kozioroec, Neandertalczycy Pilnuj Swych Jaski Najlepsze twarze wida na krzemieniach pochodzcych z okolic Krzemionki i rdborza. Na krzemieniach z okolic Izy zobaczymy za najpikniejsze krajobrazy.

Kopalnia neolityczna w Krzemionkach / Neolitic mine in Krzemionki

The milky and chocolate veins of striped flint dubbed the Polish diamond evoke various associations. Because this unusual stone is like a mirror for our souls, reflecting our deepest wishes.
No one knows more about striped flint than Jan Chaupczak from Sandomierz. He knows how to treat it to make it reveal the creamy and brownish patterns. I just need to look at the stone, and I know exactly where to hit to open it, he says. And when

(PRE)HISTORIC FACTS >> Flint was valued and widely excavated in the Neolithic Age, some 2900-2500 B.C. This is when the first flint mines were opened in Krzemionki. Jan Chaupczak is a frequent visitor there. I sit on a bench, I close my eyes, and I can see the Neolithic miners. They dug flint blocks in shafts which were 2-9 metres deep. The stones were then worked into tools. Some of the axes have been found with-

Figurka w. Jadwigi / Figure of St. Jadwiga

Krzemie skradziony z neolitycznych had Flint stolen from the Neolitic mine slag heaps

50

dotyk codziennoci

Hotel Restauracja Magnolia ***


26-052 Sitkwka-Nowiny, Zgrsko 90A k/Kielc in 660 km from the mine. When the excavation stopped the mine grew over with trees. It was re-discovered 5,000 years later, in 1922, when local inhabitants cut down the trees. It was also then that people found this amazing stone, not to be found anywhere else in the world. In the 1960s it attracted jewellers from the Netherlands. In Poland, up to the 1970s it was considered worthless weed growing between the layers of chalkstone, valuable for construction industry. It was collected in damps and then taken away on trucks which left it somewhere by the road. But before flint was taken away, there appeared Jan Chaupczak and took the most pretty chunks. Striped flint is no longer being excavated. You can find some of its pieces on field in spring and autumn. Unfortunately, even in shops you can find flints which were stolen from the Neolithic mine slag heaps. They are easy to recognize because of the visible veins of decay. tel. (041) 345-98-06, tel./fax (041) 366-79-12 www.hotelmagnolia.pl, e-mail: recepcja@hotelmagnolia.pl

Atrakcyjna lokalizacja hotelu gwarantuje atwe dotarcie do Centrum Targowego i rdmiecia, a take do innych miejsc, ktre warto zobaczy. Serdecznie zapraszamy Pastwa do skorzystania z naszego Hotelu i Restauracji.

Jan Chaupczak w programie Kawa czy Herbata / Jan Chaupczak in TV programme

s widoczne yki zwietrzeliny. Kupujc go, wspieramy przestpcw i przyczyniamy si do niszczenia bezcennego zabytku!

U JUBILERA >> Ze swojego dziecistwa Jan Chaupczak najwyraniej pamita hipnotyzujcy blask kolorowych kamieni w witrynie sklepu jubilerskiego. Mg przed nimi sta nawet cay dzie! Pniej zakocha si w krzemieniu pasiastym. Jednak jego obrbk zaj si dopiero w wieku 48 lat. Metod prb i bdw opracowa wasn metod szlifowania. Za wzr mia kamie z Idar Oberstein miasta specjalizujcego si w szlifowaniu kamieni. Po siedmiu latach udao mu si ten wzr przecign. Teraz jest jednym z najlepszych szlifierzy w Europie. Jego najwikszym wyzwaniem byo wyszlifowanie i wypolerowanie bryy krzemienia pasiastego, na ktrym umieszczono figurk w. Jadwigi dar Sandomierza dla Jana Pawla II. Polerowaem krzemie 56 godzin wspomina. eby by najlepszym polerem na wiecie. I udao si nie ukrywa swej dumy. Nie jest atwo krzemie jest jednym z najtwardszych mineraw. Pewnego razu podczas cicia odprysk rozci mu paznokie. Zawizaem tylko palec tam izolacyjn i pracowaem dalej wspomina. KARIERA >> Szlachetniejsze odmiany krzemienia pasiastego,
czyli takie o bogatej gamie odcieni i wyrazistym rysunku, zaczy pojawia si w biuterii od lat 20. Popularny sta si dziki geologowi prof. Zdzisawowi Migaszewskiemu. To on pod koniec lat 70. zachca witokrzyskich plastykw i jubilerw do pracy z tym kamieniem. Udao si. Na pocztku lat 90. do tego grona zakochanych w krzemieniu doczy Jan Chaupczak. Stworzy i cay czas rozbudowuje sw kolekcj krzemieni do rozmiarw niespotykanych nigdzie indziej w Europie. Od padziernika jej cz zobaczymy na wystawie Muzeum Narodowym w Kielcach. By moe zgromadzone tam krzemienie pasiaste przemwi rwnie i do nas

AT THE JEWELLERS >> One of the childhood memories


of Jan Chaupczak is how he used to watch the colourful stones in the window of a jewellers shop. He later fell in love with striped flint, but didnt start to wok it until he was 48. By trial and error he found his own method of polishing. Today he is one of the best experts in Europe. His greatest challenge was to prepare a bulk of flint on which a figure of St. Jadwiga was placed it was a gift from the city of Sandomierz to Pope John Paul II. I polished it for 56 hours, he says. I wanted it to be the best piece of flint in the world and I made it!

The convenient location of the hotel grants easy access to the Fair Centre, city centre and other places worth-seeing. You are welcomed in our Hotel and restaurant.

CAREER >> The more precious kinds of striped flint, those


with clear colours and pattern, have been used in jewellery only for the past 20 years. Striped flint became popular thanks to geologist prof. Zdzisaw Migaszewski. At the end of the 1980s he encouraged Polish artists and jewellers to use the stone, and he succeded. In the beginning of the next decade the group of striped flint enthusiasts was joined by Jan Chaupczak. He created and continues to expand an amazing collection of these stones. Part of the collection will be on display in the Kielce National Museum from mid-October. Maybe the stones gathered there will also reveal something to you...

Dojazd: do Sandomierza pocigiem, autokarem Getting there: to Sandomierz by train, by bus http://chalupczak.dll.pl

52

wyprawa

expeditions

53

C YC L I N G T R A I L I N K I E L C E

Dorota Chojnowska

Lene dukty, cieki wirowe, podjazdy i zjazdy oraz cigle zmieniajce si krajobrazy... Kielce nie s przyjazne dla rowerzystw one s dla nich stworzone!
STACJA KIELCE >> Za mn wznosi si budynek
kieleckiego dworca. Przede mn po agodnym wzgrzu wspina si secesyjna ul. Sienkiewicza, po ktrej sunie elegancki tum spacerowiczw. Za chwil do nich docz na rowerze. Ale dopiero za kilkanacie minut pozbd si wtpliwoci, czy rzeczywicie na rowerow przejadk po miecie potrzebuj przyzwoitego roweru grskiego z dobrymi hamulcami?

Pomnik Jana Karskiego / Jan Karski monument

cieka rowerowa / Cycling rute

PRZEPRAWA >> Droga cay czas przeplata si z rzek Silnic. Raz przy ul. Solnej prowadzi nad ni most. Przy nastpnym spotkaniu przejedam po samej rzece! Miejsce przeprawy wyoone jest specjaln stalow konstrukcj, przez ktr nie przeszkadzajc sobie nawzajem, przechodz: woda, piesi i rowerzyci. Jest to jedno z nielicznych w Europie tego typu rozwiza! KAMIENIOOMY >> Przez kilkadziesit lat na terenie Kielc wydobywano wapie. Dzi po dawnych zakadach pozostay kamienioomy. Pojawia si pierwsza myl, e spustoszyy okolice, oszpeciy miasto nieprawda! Prace wydobywcze wgryzy si w skay, ktre formoway si ok. 200 mln lat temu! Dziki temu moemy odczyta w uoeniu ich warstw burzliwe dzieje ziemi. Pozostawiy po sobie take niesamowicie uksztatowany teren. Czasem przypomina krajobraz ksiycowy, a czasem niezwykle wyrzebione kaniony. Nic dziwnego, e stay si rezerwatami geologicznymi, do ktrych oczywicie prowadz szlaki rowerowe. Mionicy brawurowej jazdy powinni wzi kurs na Wietrzni (ty szlak). Nie brak tam ostrych podjazdw, stromych zjazdw i nieobliczalnych, wijcych si midzy konarami drzew cieek. Poszukiwacze fotogenicznych plenerw, bez cigot do brawury, powinni raczej zainteresowa si niebieskim szlakiem wiodcym do Kadzielni. Jej gwna, ale nie jedyna atrakcja Skaka Geologw wyjdzie dobrze na kadym zdjciu! Czas podj decyzj. Dojedam, bowiem do ul. Krakowskiej, gdzie szlaki si rozchodz!

THE BENCH >> It is easy not to notice Jan Karski's statue. The natural size silhouette of the Polish Government's emissary sits on a bench. A board of chess before him (as he often invited people passing by for a game) and a plaque reminding that he was the first to tell the Americans, the English and the French about the tragedy and holocaust of the Polish Jews. At that time, in 1940, no one believed him. Beside the statue we turn right and follow the red route along the river. The throng is somewhat smaller. But I am still not sure if a nice city bicycle with a cute basket at the front, wouldn't have presented itself better here. CROSSING THE RIVER >> The road intertwines with
the Silnica river. Once, near Solna Str., there is a bridge. When we meet next time, I ride straight to the river! This crossing is

Ul. Sienkiewicza w Kielcach / Sienkiewicza street in Kielce

AWECZKA >> atwo przeoczy pomnik Jana


Karskiego. Naturalnej wielkoci posta emisariusza polskiego rzdu siedzi na aweczce. Przed nim szachy (bo czsto zaprasza przechodniw na partyjk) i tablica, ktra przypomina, e jako pierwszy mwi Amerykanom, Anglikom i Francuzom o tragedii i zagadzie polskich ydw. Wwczas, w 1940 r., nikt mu nie uwierzy... Przy pomniku skrcamy w prawo i jedziemy czerwonym szlakiem wzdu rzeki. Tum nieco si przerzedza. Cigle jednak nie jestem pewna czy nie lepiej prezentowaby si tutaj adny rower miejski z fajnym koszyczkiem z przodu.

Forest trails, gravel paths, upward and downward roads, constantly changing landscapes. Kielce is not friendly for cyclists - it is made for cyclists!
KIELCE STATION >> The building of Kielce's station is behind me. In front of me the secessionist Sienkiewicza Str. climbs up a gentle hill, filled with elegant, roaming throng of walkers. I will join them just now, on my bicycle. But it won't be after another couple of minutes, till I get rid of my doubts if to ride this town I really need a good mountain bicycle with good brakes.

fot.: D. Chojnowska

fot.: D. Chojnowska

Rezerwat Biesak Biaogon / Biesak Biaogon Reserve

54

wyprawa

expeditions

55

made of a special steel construction, which enables the water, pedestrians and cyclist not to bump on each other. It's one of few such ideas implemented in Europe!

Now we can see a crater resembling, 13 m deep small lake with rocky remnants around. The yellow route leads to the road, and the road to the city. Or rather to the built up area, as we haven't left Kielce not even once!

THE QUARRY >> For several decades limestone has been


excavated in Kielce. Today only quarries remain. My first thought was that they devastated the city and defaced it. Nothing of that sort! Excavations cleft the rock which had been forming about 200 million years before! Owing to this, we can read from rock layers the turbulent history of Earth. They also left an incredible shape of the area. In some places it resembles a moon landscape, elsewhere marvelously sculpted canyons. No wonder they became geological reserves and of course bicycle routes lead there as well. Amateurs of wild rides should head for Wietrznia (yellow route). There we find plenty of sharp upward roads, steep downward paths and unpredictable winding trails among tree trunks. Those who seek photographic landscapes and find no fun in wild rides should rather be interested in a blue route leading to Kadzielnia. Its main, though not the only, attraction - Geologists' Rock, will look perfectly on any picture! It's time to make up your mind. We reach Krakowska Str., where the two routes separate!

Park linowy / Rope park

HIPODROM >> Nareszcie w lesie! Ledwo niebieski szlak


okry Kadzielni, zaprowadzi mnie do lasu, wprost na kielecki park linowy. Jego trasy zawieszono 2,5 m nad ziemi (dla dzieci), 5 m (dla redniozaawansowanych) i na 9 m (dla odwanych). Dalej szlak prowadzi lena szerok drog, ktra przed wojn bya... torem wycigw konnych dla onierzy z 4. Puku Piechoty Legionw. W 1939 r. onierze tej jednostki wsawili si obron Westerplatte. Tam, gdzie znajdoway si trybuny dla widzw, porodku ptli, dzi ronie gsty las. Nieopodal znajduje si tor saneczkowy i wycig narciarski na gr Piercienica. W Kielcach jest jeszcze jeden wycig na grze Telegraf.

HIPPODROME >> Finally in the forest! The blue route just


went around Kadzielnia and led me to the forest, straight to the Rope Park - Kielce. Its trails have been hung 2,5 m above the ground (for children), 5 m (for the intermediate) and 9 m (for the brave). Further, the route leads along a wide, forest road which before the war served as. a horse race track for the soldiers of the 4th division of the legions' cavalry. In 1939 its soldiers were famous for defending Westerplatte. Where spectator seats were located, in the middle of the loop, today grows a dense forest. Nearby, there is a bobsleigh track and a ski lift on Piercienica mountain. There is one more lift in Kielce - on Telegraf mountain.

kw z charakterystycznym naczkiem na dachu jak te, ktre mijam przy ul. Fabrycznej. Zacza rwnie produkcj huta Aleksandra, jej nastpczyni w linii prostej jest obecnie dziaajca tu fabryka pomp. Dla robotnikw wzniesiono rwnie drewniany kociek pw. Przemienienia Paskiego (1918 r.) w bardzo modnym wwczas, narodowym, czyli zakopiaskim stylu. Cho fabryka kilkakrotnie zmieniaa nazw i wacicieli, jeszcze do lat 60. pracowano na maszynach pamitajcych czasy Staszica. Dziki temu nie zostay przetopione podczas niemieckiej okupacji jak to si stao z maszynami, ktre wwczas byy na emeryturze w muzeum Staropolskiego Zagbia Przemysowego w Sielpi.

THE FACTORY >> Ores of copper and lead were discovered in Biaogon already in the 16th cent. But it was Stanisaw Staszic who decided to built here a factory settlement. In 1816 houses of the workers with a characteristic pediment on the roof were already standing, looking like those I pass by in Fabryczna street. Production was started also in the Alexander's steelworks, its direct descendant is right now the pump factory. A wooden church of the Transfiguration of Jesus was also built for the workers (1918) in at that time fashionable national, that is Zakopane, style. Though the factory changed names and owners, even till the 1960s work was done with machines remembering Staszic's time. Owing to this they were not smelted during German occupation, as it happened to the "retired" machines from the OldPolish Industrial Region Museum in Sielpia. RETURN >> From Biaogon I take the red route, then the
black, which takes me back to the red one. Meanwhile the landscape has changed. I can see the forest only in the distance and I am surrounded by fields and meadows, I pass by single houses. From time to time I see the center of Kielce and then it disappears behind the trees. What I can see all the time is Karczwka with a monastery (17th cent.) on top. It used to belong to the Bernardines, now to the Pallottines. In several minutes the track will lead me to a chapel at the foot of the monastery. It will be the last stage of the trip. From there I will go to the station off the route. Before entering the city's center, the trail once again meets the lazy current of the Sufraganiec river. Like many rivers in witokrzyskie Voivodeship, one hundred years ago it was very hard working, fueling mills and factories. Their impressing ruins are scattered around the neighborhood. But that's another story and another trip, as there are many more cycling routes in Kielce!
Dojazd: pocigiem, autokarem lub samochodem Informacja turystyczna: Dworzec PKP, ul. Sienkiewicza 29, ul. ciegiennego 2 Getting there: by train, by bus or by car. Tourist information: Train Station, 29 Sienkiewicza Str., 2 ciegiennego Str. www.kielce.pl

POWRT >> Z Biaogonu jad czerwonym szlakiem, nastpnie czarnym, ktry doprowadza mnie z powrotem do czerwonego. W tym czasie zmieni si krajobraz. Las widz jedynie z oddali, otaczaj mnie pola, ki, mijam pojedyncze domy. Co jaki czas pojawia si widok na centrum Kielc, po czym znika midzy drzewami. Nie trac z oczu jedynie Karczwki i wznoszcego si na jej szczycie klasztoru (z XVII w.) nalecego niegdy do oo. bernardynw, dzi pallotynw. Za kilkanacie minut szlak doprowadzi mnie do kapliczki przy podejciu do klasztoru. To bdzie ostatni punkt wycieczki. Stamtd na kielecki dworzec dojad ju bez szlaku. Przed wjazdem do centrum miasta trasa po raz ostatni zbiega si z leniwie pync rzek Sufraganiec. Jak wiele innych witokrzyskich rzek jeszcze sto lat temu Sufraganiec by bardzo pracowity napdza myny i fabryki. Ich imponujce ruiny rozsiane s po caej okolicy. Ale to ju kolejna historia i kolejna wyprawa, bo tras po Kielcach jest znacznie wicej!

PRZEZ GRKI >> Wystajce korzenie, piasek, podjazdy


i zjazdy zaczyna si prawdziwa jazda! Trasa nie jest trudna, ale trzeba si skoncentrowa na drodze. Niebieski szlak przechodzi w czarny, a ten doprowadza do asfaltowej drogi przeciwpoarowej i tego szlaku. Kilka kilometrw t drog pozwala odpocz, zanim znowu wjad w las wprost do nastpnego rezerwatu Biesak-Biaogon. Zanim rozpoczto wydobycie wapieni, wznosia si tu do susznych rozmiarw gra. Teraz wida tu przypominajce krater jeziorko, a wok niego skalne pozostaoci po grze. ty szlak doprowadzi do drogi, a ta do miasta... Przepraszam, na tereny zabudowane, bo Kielc ani razu nie opucilimy!

fot.: D. Chojnowska

nie ju w XVI w. Ale dopiero Stanisaw Staszic postanowi wznie tu osad fabryczn. W 1816 r. stay ju domy robotni-

fot.: D. Chojnowska

FABRYKA >> Zoa rud miedzi i oowiu odkryto na Biaogo-

OVER THE HILLS >> Roots sticking out, sand, upward tracks and downward paths - the real ride begins! The route is not difficult, but you must focus on the road. The blue route becomes black (the so-called Connecter) which leads to the asphalt, anti-fire road and the yellow route. Several kilometers here allow my tired legs to rest before again I enter the forest straight to the next reserve, Biesak-Biaogon. Prior to limestone excavation a mountain of reasonable size used to stand here.

56

wyprawa

outdoor

57

WYPOSAENIE / EQUIPMENT
Dorota Chojnowska
CHASING WITH THE WIND

Do you love water and speed? Catamarans of the Hobie Cat class are the thing for you!
FUN >> When there is silence on the lake, the Hobie Cat
class catamarans sail on the waves. And with the full wind, as heavily oversailed boats, they can speed up to 40 km/h (on the regatta Hobie Cat 16!). When we ballast, stuck in the trapeze, and we look at the glass of water, it is as even as asphalt! With such speed everything happens in a blink of an eye. One mistake and we fall into the water. Even during the regatta the winner is the one who makes least mistakes. Falls, though sometimes they look dangerous, are part of fun. Most highly esteemed are those done over the bow and the stern. You can see that somebody is an amateur as they fall over the board.

Kochasz Cat. A przy penym wietrze, jak przystao na mocno przeaglowane jednostki pywajce, mog prdko rozwija prdko nawet do 40 km/godz. Kiedy balastujc wpici w trapez, spojrzymy na tafl ta jest gadka jak asfalt! Przy takiej prdkoci wszystko dzieje si w mgnieniu oka. Jeden i wod? wody, bd i wywrotka gotowa! Nawet podczas regat zwycia ten, kto popeni mniej bdw, bo Katamarany popeniaj je nawet najbardziej dowiadczeni zawodnicy. Wywrotki, cho czasem wygldaj gronie, s czci zabawy. Szczeglne uznanie wzbudzaj te przez dzib i ruf. klasy Hobie Cat Nowicjuszy poznaje si po tym, e ich katamaran lduje w wodzie przez burt. to co dla ciebie!

ZABAWA >> Kiedy jest flauta, po jeziorze wawo poruszaj si jedynie katamarany klasy Hobie

NAUKA >> Po co jednak popenia bdy, ktrych mona unikn? Dlatego zanim samodzielnie poprowadzisz hobie cata, zrb szkolenie w systemie VDWS (www.sportsailing.pl). Po 12 godzinach kursu otrzymasz certyfikat i ju moesz wypoyczy hobie cata w Porcie 500 (www.port500.pl) nad Zalewem Zegrzyskim albo na Mazurach w Nowych Gutach (www.nowegutyfun.pl). Jeli jeszcze jeste niezdecydowany, przyjed na regaty do Portu Nieport (1213 wrzenia). Tam bdziesz mg si przepyn hobie catem i... pokn bakcyla!

Suchy sztormiak / Dry suit Zewntrzna warstwa chroni przed wiatrem, wychodzeniem i wod. Pod sztormiak zakadamy bielizn termoaktywn, a w chodniejsze dni kolejn warstw odziey z polaru. Typ - MPX Gore-Tex Design Dry Suit, Musto MPX Gore-Tex Design Dry Suit gives the best protection against wind, cold and water. Apart from the drysuit use thermoactive underwear, and on cooler days put on an additional layer of fleece clothes. Cena / Price: 2000 PLN Kamizelka asekuracyjna / Bouyancy Aid, Musto O specjalnym kroju niekrepujcym ruchw, krtka, dopasowana do zastosowania trapezu. Special non-restrictive shape, short can be used together with a trapeze harness. Cena / Price: 180 220 PLN Trapez / Trapeze harness eglarski pas balastowy z wysokimi plecami, konieczny dla sternika i zaoganta. Produkty rnych marek (Neil Pryde, Musto, Hobie Cat). Sailing ballasting belt with high backs, necessary for helmsman and crew member. Various brands (Neil Pryde, Musto, Hobie Cat). Cena / Price: 450 650 PLN Buty / Shoes, Musto Ciepe piankowe eglarskie, z nieco twardsz i antylizgow podeszw. Warm foam sailing shoes, with a little harder anti-slip sole. Cena / Price: 160 PLN Rkawiczki / Gloves, Musto Specjalistyczne eglarskie, ze specjalnymi wzmocnieniami chronicymi przed obtarciem skry przez liny i szybkim zuyciem si, polecane modele z dugimi palcami. Special sailing gloves, durable, protect the skin from being chafed, recommended models with long fingers. Cena / Price: 80 PLN, Zabierzmy rwnie / Take also: Okulary polaryzacyjne z ochron UV (polaryzacyjne, bo lepiej wida wiatr na wodzie, brak olepiajcych odblaskw) z filtrem, kremy, czapki. Aquapack by zabra ze sob telefon, drobne pienidze, kluczyki itp. Polarized UV sunglasses (they will protect your eyes against the glare of the light on the water), sun protectors, caps. Aquapack for your mobile, cash, keys, etc. Produkty do nabycia na / Products available on: www.sportsailing.pl

TRAINING >> But why make


mistakes that can be avoided? So before you sail alone on a Hobie Cat, go for traing in the VDWS system (www.spor tsailing.pl). After 12 hours of the course you'll get a certificate and you can rent a Hobie Cat in the Port 500 (www.port500.pl) on Zegrzyski Lake or in Masuria in Nowe Guty (www.nowegutyfun.pl). If you still haven't decided, come for the regatta to the Nieport Port (12-13.09). There you an sail on a Hobie Cat and... catch the bug!

Wicej na: www.hobieclass.pl


fot.: Perrick Contin

More at: www.hobieclass.pl

58

wyprawa

expeditions

59

T E K S T

P R O M O C Y J N Y

H E A LT H Y B I C YC L E S

Nowoczesna baza sanatoryjna oraz wykwalifikowana kadra medyczna to wizytwka uzdrowiska Busko-Zdrj. Do dugiej listy oferowanych tu zabiegw i terapii doczono... roweroterapi na nowo przygotowanym szlaku. SOSNA NA SZCZUDACH >> Blisko 18 kilometrowy szlak rozpoczyna si na skrzyowaniu ulic Szanieckiej i Langiewicza w Busku-Zdroju. Dalej specjalnie przygotowan drog prowadzi przez ki i lasy do Kamedu. Zatrzymajmy si tam na chwil. Co prawda nie pozosta ju lad po klasztorze, ktremu miejscowo zawdzicza swoj nazw, za to mnichw pamitaj trzy potne dby szypukowe. Nieopodal znajduje sie mogia powstacw polegych w bitwie pod Grochowiskami (18 marca 1863 r.). Zmczeni? W Weeczu mona si zatrzyma pod jedn z czterech wiat postojowych. Rowery przymocujmy do stojakw i na piechot podejdmy do sosny, ktra tylko z nazwy jest pospolita. Jej korzenie, niczym katedra z filmu Bagiskiego, wznosz si trzy metry ponad podoe. Wyglda to tak, jakby jej konar sta na szczudach. Swj wygld drzewo zawdzicza okolicznym mieszkacom, ktrzy brali std piach na budow swych domw. Za chwil mijamy Kamienn Gr, owiska i jestemy z powrotem u zbiegu ulic Szanieckiej i Langiewicza. Po tym spacerze naley si nam wielki puchar... lodowy, w jednej z kawiarenek przy al. Mickiewicza. UZDROWISKO >> Waciwoci wd solankowych w Busku jako pierwszy zbada Jan Winterfeld.

nants of those times are three enormous oaks. Not far from here you can visit the tomb of the insurgents who died in the battle of Grochowiska (18 March, 1863). Feeling tired? You will find one of the four way stations in Weecz. When youve secured your bike it is worth taking a look at a nearby pine: its roots stick out of the ground three metres up, which makes the tree look as if it stood on stilts. The pine owes its strange look to the locals who used the sand from under the tree to build their houses. Back on the track, you pass Kamienna Gra, owiska, and youre back at the junction from which you set off. After a trip like this one surely deserves a cup an ice-cream cup in one of the cafes along Mickiewicza Avenue.

THE HEALTH RESORT >> The properties of the mineral waters


Pomnik przyrody sosna pospolita / Scots Pine, narural monument

Sanatorium Marconi / Marconi spa

W 1808 r. opublikowa raport o ich zastosowaniu w leczeniu reumatyzmu. Od tego momentu z roku na rok coraz tumniej, zaczli si tu zjeda kuracjusze. Jednak zdrowotne dziaanie tutejszych wd znane byo ju wczeniej. Przyjedaa tu krlowa Jadwiga, krl Stanisaw August Poniatowski, Julian Ursyn Niemcewicz... W 1836 r. otwarto zakad kpielowy projektu Henryka Marconiego (dzi sanatorium Marconi). Imponujca klasycystyczna budowla jest znakiem firmowym Buska-Zdroju, a jej otwarcie uznaje si za pocztek istnienia uzdrowiska Busko-Zdrj. Wok niej powsta park zdrojowy (proj. I. Hanusz). Dzi ronie w nim ponad cztery tysice drzew! Wzdu ulic Mickiewicza i 1 Maja wyrosy eleganckie wille dla kuracjuszy, m.in.: Zielona (ul. 1 Maja 39), Oblgorek (ul. 1 Maja 19), Bagatela Maa (ul. 1 Maja 15) i Sowacki (ul. 1 Maja 33). Przy ul. Mickiewicza 18 koniecznie trzeba zobaczy will przypominajc redniowieczny zamek z figur rycerza nad wejciem. Nic dziwnego, e nazwano j imieniem pierwszego waciciela Buska rycerza Dersawa. Dla kuracjuszy w parku zdrojowym wzniesiono rwnie neogotyck kaplic w. Anny.

in Busko were first examined by local doctor Jan Winterfeld. In 1808 he published a report about their use in rheumatism treatment. Since then each year Busko was visited by a growing number of people who wanted to feel the beneficial influence of the mineral water. But in fact the healing properties of Busko had been known long before. In 1836 Busko saw the opening of the Baths, designed by Henryk Marconi (now the Marconi Spa). The impressive Classicistic building is the trademark of Busko-Zdrj. It has been surrounded with a park which now includes more than four thousand trees! The growing number of clients encouraged Busko to build ritzy villas for them (along Mickiewicza 1Maja Str.). You should definitely see the one patterned after a Medieval castle, with a figure of a knight by the door. No wonder it was named after the first owner of Busko, knight Dersaw (18 Mickiewicza Str.). Also the Neo-Gothic St. Anna chapel was built to meet the needs of the wealthy spa clients.

CURING WATERS >> Time for the next stage of the therapy.
This time were not using bicycles but local waters. You can bathe them in, but also drink them. They are said to support the curing of orthopaedic injuries, rheumatism, hypertension, osteoporosis, heart defects, and skin problems. For more than 170 years BuskoZdrj has been attracting crowds of people. Is there any better proof of its healing properties?
Dojazd: autobusami PKS lub samochodem Informacja turystyczna: ul. Mickiewicza 22, Busko-Zdrj, tel. 0 48 41 370 10 22 Getting there: by bus or by car Tourist Information: 22 Mickiewicza Str., Busko-Zdrj. tel. 0 48 41 370 10 22 Adres / Address: Urzd Miasta i Gminy Busko-Zdrj, ul. Mickiewicza 10, 28-100 Busko-Zdrj tel. 048 41 370 52 00, fax 048 41 370 52 90 www.busko.pl

Modern spa base and highly qualified medical staff are the trademarks of Busko-Zdrj. The long list of therapies has been recently expanded by bicycle-therapy on a newly prepared track.

LECZNICZE WODY >> Czas na kolejny etap kuracji.


Tym razem zamiast roweru uyjemy tutejszych wd. Do wyboru mamy wody siarczkowe, jodkowo-bromkowe i borowiny. Oprcz kpieli, przepisywane s do picia i pukania ust. Szczeglnie wspomagaj leczenie chorb ortopedyczno-urazowych, ukadu nerwowego, reumatologicznych, kardiologicznych i nadcinienia, osteoporoz i choroby skry. Ju od ponad 170 lat przycigaj do Buska-Zdroju niezliczon ilo kuracjuszy. To najlepszy dowd na to, e naprawd dziaaj!

PINE ON STILTS >> The nearly 18 km long bicycle track begins at the
junction of two streets, Szaniecka and Langiewicza, in Busko-Zdrj. Then it takes you through meadows and forests to Kameduy. Let us stop here for a moment. The name of the place comes from the Cameldolese who used to run a monastery here. The monastery is long gone, but the remfot.: Magdalena Wach fot.: D. Olendzka

60

wyprawa

expeditions

61

Monika Kaszuba

A D R E N A L I N E I N G I YC KO

Okolice jeziora Niegocin to turystyczna mekka nie tylko dla Polakw. Mazurskie jeziora oferuj co wicej ni familijn sielank. To jedno z tych miejsc, gdzie natura potrafi pokaza pazur. Powinni doceni to wszyscy wielbiciele mocnych wrae

Mylisz, e zorganizowanie ekstremalnych wakacji wymaga sporo zachodu i pienidzy? Najwaniejszy jest pomys, czasem potrzeba troch sprztu, ale i tak kluczem do wietnej zabawy s dobre chci. Tak naprawd nie trzeba duo, eby na Mazurach poczu energi ywiow wody, ziemi, powietrza

na pocztku zeszego wieku w firmie Friedricha Festa z Reszla budowano jednopatowce, kiedy przelatyway majestatyczne zeppeliny LZ 127 graf, dzisiaj odbywaj si pokazy akrobacji nad Niegocinem, czsto poczone z wodowaniem, podniebne tace maszyn i skoki spadochronowe. Atrakcji na tej imprezie nigdy nie brakuje. Niejeden widz z chci zasiadby za sterami cessny czy jaka-18 Festyn i pozostae imprezy organizuje prnie dziaajcy od 1998 r. Aeroklub Krainy Jezior. Lotnicza Majwka z wojskiem, Europejski Jarmark Lotniczy, Mistrzostwa Polski w Akrobacji Szybowcowej i Samolotowej to tylko wybrane wydarzenia, ktre mona podziwia w powietrznej przestrzeni Mazur. Wszyscy, ktrzy zapali lotniczego bakcyla, mog w Wilamowie skorzysta z kursw skoczkw spadochronowych, pilotw szybowcowych, motolotniarzy i pilotw samolotowych. Lotnisko organizuje te obozy wakacyjne dla modziey. Na terenie aeroklubu dziaa rwnie military park, gdzie zgromadzono uzbrojenie artyleryjskie, samoloty, bojowe wozy piechoty, bro, mundury i sprzt wojskowy. To prawdziwa gratka dla wszystkich mionikw militariw.

having fun is your intention. In fact, you dont need much to feel the energy of the earth, water and air.

AIR >> It is from the air that you can enjoy the beauty of
Mazury. For the start you can choose flying the largest balloon in Poland. Such a trip at sunrise or sunset is a guarantee of unforgettable experience. The next level of initiation can be a jump with a parachute. Companies which organize such attractions provide you with tutoring and an instructor. If thats still not enough for you, there is the Mazury Aircraft Festival, held annually by the Niegocin lake and on the airport in Wilamowo (Hitlers secret airport during World War II). This is where in the beginning of the 20th c. a company owned by Friedrich Fest produced monoplanes. Here you can watch aerobatics, often ended in a splash down, and parachuting. There are plenty of attractions. The festival and all the accompanying events are organized by the Kraina Jezior flying club, founded in 1998: Aerial Military Weekend, European Aerial Fair, Polish Aerial Acrobation Championship, to mention just a few. Wilamowo airport organizes courses of parachuting, glider piloting, utralight trike and airplane piloting, and camps for teenagers. You can visit the military park and see a collection of weaponry, planes, infantry fighting vehicles, uniforms, and other military equipment. This is a real titbit for militaria funs.

POWIETRZE >> Wanie z gry najlepiej podziwia uroki mazurskiej ziemi. Na rozgrzewk zdecyduj si na bujanie w obokach, czyli lot najwikszym w Polsce balonem na ogrzane powietrze. Podniebna podr o zachodzie lub wschodzie soca to gwarancja niezapomnianych wrae. Aby przekroczy kolejny poziom powietrznego wtajemniczenia, wcz do programu skok na spadochronie. Firmy organizujce loty ze skokami zapewniaj niezbdn opiek i nadzr instruktora. Jeli to wci mao, pozostaje sprzt ciki. Co roku nad jeziorem Niegocin i na lotnisku Wilamowo (podczas II wojny wiatowej tajnym lotnisku Hitlera) rozwija skrzyda Mazurski Festyn Lotniczy. To tutaj jeszcze

You think extreme sports require much effort and money? Well, a good idea is the most important thing. You also need some equipment but the key to

fot.: Krzysztof Butkiewicz, Archiwum

fot.: Marcin Olszewski

Niegocin lake is a real Mecca for tourists, not only from Poland. Mazury offers more than idyllic family atmosphere. It is one of those place where nature shows its wild side.

ZIEMIA >> Im gorsza pogoda, tym lepiej!? To fundamentalna zasada, jak rzdzi si off-road. Niewane, hada bota, niegowa zaspa czy rw z wod. Tutaj sowo ekstremalny nabiera nowego znaczenia. Im trudniejszy teren i przeszkody, im wiksze zmczenie, tym lepsza przygoda. Krew, pot i zy na trasie, ale na jej kocu niesamowita satysfakcja. Na specjalnie przygotowanym 200-hektarowym terenie pod miastem naprawd poszalejemy. Z terenwki mona od razu przesi si na quada, po czym zanurzy po pas w bocie, sforsowa strom grk albo sprbowa przeprawi si przez jezioro. To prawdziwa jazda bez trzymanki na ryczcej maszynie. Do tego wszystkiego przygotuj ci i zapewni sprzt profesjonalni instruktorzy. Jeli zmczy ci huk silnikw, zapisz si na prawdziwy survival, to ju nie tylko paintball, ale trudne zadania i przeszkody w terenie. Podczas zabawy w onierzy mona si naprawd wykaza pod okiem dowiadczonych instruktorw, czsto legitymujcych si wojskowym przeszkoleniem. Dla tych, ktrzy wol sami sobie organizowa

EARTH >> The worse the weather the better this is the fundamental off-road rule. Mud, snow or a water ditch are what make real fun. Here the word extreme gets a new meaning. The more difficult the area and the more tired you get the bigger the adventure. There may be blood, sweat and tears, but in the end it all get wiped out by satisfaction. The specially prepared 200 hectares of land outside the city provide great opportunity to feel ones oats. From a van you get on a quad right away, you dive in water up to your chest, you take a steep uphill, or you can try to ford the lake. It is quite an adventure on a roaring machine. All this is provided by teams of professional instructors. When you get tired with the sound of the engine,

62

wyprawa

expedition

63

czas, pozostaje magia dwch kek. Dziesitki kilometrw oznakowanych tras. cieka przez Puszcz Boreck, wok jezior Mamry i Niegocin, szlak osad staropruskich to tylko niektre moliwoci. Dwa kka i aparat fotograficzny to wystarczy, by zapolowa na niezapomniane chwile.

Marek Ryski

WODA >> Daje mnstwo moliwoci zorganizowania czasu zarwno nad, jak i pod tafl wody. Pod wod moesz zdoby uprawnienia petwonurka albo zafundowa sobie niepowtarzalny podwodny spacer, wszystko pod czujnym okiem certyfikowanych fachowcw z giyckich szk nurkowych. Siedmiometrowa widoczno pozwala podziwia okonie, szczupaki i wgorze. Moesz te wpyn do mrocznej Arabelli dwumasztowca spoczywajcego dostojnie na gbokoci 33 m. Zim, kiedy mrz skuwa tafl jeziora lodem, najwytrwalsi mog sprbowa nurkowania pod lodem. To, co prawda, wysza szkoa jazdy, bo wymaga dyscypliny i skupienia, ale taki podwodny zimowy spacer przenosi w naprawd kosmiczne krajobrazy. Wypynicie na powierzchni niesie ze sob wiele obiecujcych moliwoci: wyprawa wdkarska, rejs wyczarterowanym jachtem ze sternikiem albo wyrobienie patentu eglarskiego. Wodniacy maj do wyboru latem aglwki, kajaki, motorwki, skutery, narty wodne, windsurfing. Niesamowite przeycia i widoki gwarantuje wymiana agla na spadochron. Podczepiony do motorwki wyniesie nas nad niegocisk to. Uwierzcie, to zupenie zmienia perspektyw ogldania okolic. Zim czekaj skutery niene, przejadki psim zaprzgiem po jeziorze, iceboard, czyli zimowa wersja windsurfingu, czy wreszcie bojery (dwuosobowe lizgi z pozami i aglem), ktre przeywaj swoj drug modo.

H O L I D AY S U N D E R F U L L S A I L

sign up for survival, which includes not only paintball but many difficult tasks to fulfil. This playing the army is often supervised by people for whom its just everyday life. If you prefer to organize your time by yourself theres the magic of two-wheelers. You have miles of marked routes: across Borecka Wilderness, around Mamry and Niegocin lakes, along the old Prussian trail these are just a few possibilities. A bike and a camera are enough to hunt unforgettable moments.

Bkitne laguny, sprzyjajce wiatry i fantastyczna pogoda Egipt jest prawdziwym rajem dla mionikw kitesurfingu!
DLACZEGO TUTAJ >> Plae Hurghady to idealne miejsce na nauk kitesurfingu. Szczeglnie we wrzeniu i padzierniku, kiedy wiej sprzyjajce dla pocztkujcych wiatry boczne (side shore), o prdkoci powyej 10 wzw. Pozwalaj na nauk albo szlifowanie umiejtnoci. Warto wczeniej rezerwowa zarwno sprzt, jak i opiek instruktorw, poniewa w Egipcie nigdy nie ma pustych pla. Hurghada ttni yciem przez ca dob, jeli wolimy spokojniejsze miejsca rozwamy poblisk el-Goun. NAUKA >> W Hurghadzie nie bdziemy mieli problemu ze znalezieniem instruktora z niemal kadego europejskiego kraju szkol tu Niemiecy, Francuzi, Sowacy oraz oczywicie Polacy RedSeaZone, zwanej polsk stref. Pamitajmy te, e kady hotel z dostpem do morza posiada wasne, dobrze zaopatrzone w sprzt centrum dla mionikw sportw wodnych. W kadej bazie moemy wypoyczy bd kupi niezbdny sprzt, nasmarowa desk czy uporzdkowa spltane linki. CENY >> Koszt kursw i wypoyczenia sprztu w Hurghadzie nie rni si od europejskich. Take obowizkowe ubezpieczenie wykupywane z kursem czy ceny w beach barach s niemal identyczne. Ceny kursw zaczynaj si od 165 euro dla pocztkujcych, a pod koniec otrzymujemy dyplom IKO (International Kite Organization) potwierdzajcy umiejtnoci.

Blue lagoons, fair winds and ideal weather this is Egypt, a true paradise for kite surfers.
A PERFECT PLACE >> The beaches of Hurghada are a perfect place to start your adventure with kitesurfing, especially in September and October when the side shore (the best wind for beginners) is over 10 knots. A wind like this is good for learning or polishing your skills. It is worth booking equipment and an instructor in advance, as beaches in Egypt are always busy. Hurghada is vibrant with life 24h a day, so if youd rather go a quieter place you should consider nearby El Gouna. COURSES >> In Hurghada you will easily find a kitesurfing instructor from any European country you like Germany, France, Slovakia. You will also find instructor from Poland in the RedSea Zone, often called the Polish zone. Remember that every hotel which has access to the sea will also have its own, well equipped water sports centre. In each of these places you can rent or buy the necessary equipment and wax your board. PRICES >> The cost of a course and of renting a board in Hurghada
are no different from the prices in Europe. Even the cost of an obligatory insurance and prices in the beach bars are almost identical. The prices for a course start at around 165 euros for the beginners. When you complete a course you receive an IKO diploma (International Kite Organization) confirming your skills.

WATER >> The third element gives plenty opportunities, both on and below its surface. First, we go into the deep. Here you can get a scuba-diving licence or take an underwater walk under the supervision of certified instructors from Giycko diving schools. The 7-metre visibility allows you to watch perches, pikes and eels, but you can also swim into the gloomy wreck of Arabella, a two-master lying on the depth of 33 metres. If youre brave enough, during the winter you can try ice diving. It requires much discipline and concentration, but such a winter walk under water takes you to a cosmic landscape. Also on the surface you get many possibilities: angling, yachting, making a licence. In the summer you can choose between yachts, kayaks, motorboats, scooters, water-ski, windsurfing. A great experience is replacing the sail with a parachute that really changes the perspective! In the winter you can turn to snow scooters, dog sled riding on the frozen lake, ice boarding, or even ice boats, which are again very popular.

fot.: J. Olendzki

Dojazd: autobusem lub pocigiem Informacja turystyczna: ul. Wyzwolenia 2, Giycko Getting there: By train or by bus Tourist information: 2 Wyzwolenia St., Giycko www.gizycko.turystyka.pl

Dojazd: samolotem czarterowym Lotus Air (www.lotus-air.com) bilety mona zamwi w biurze podry Alfa Star (www.alfastar.com.pl) Getting there: by air (Lotus Air, www.lotus-air.com) tickets availible at Alfa Star Tourist agency (www.alfastar.com.pl) Adres / Address: RedSeaZone www.redseazone.com

64

podre od kuchni

culinary travels

65

Wojtek Henszel
Cypruss sweet myster y

O winach cypryjskich mwi si coraz wicej. Po pierwsze, za spraw ich wietnej jakoci, a po drugie, za spraw skromnej gwiazdy, jak jest Commandaria.
WIELKIE I WIKSZE >> S wina, ktre chciayby by wiksze ni s, oraz takie, ktre s wiksze, ni mylimy. Do tej drugiej kategorii naley cypryjska sodka Commandaria. Nie powinna nas do niej zraa ani forma butelki, ani etykieta czasem bardziej pasujca tanim, przemysowym produktom. Commandarie produkowane w firmach Keo i Sodap w Limassol s bardzo kompleksowe i nale do grupy wielkich win deserowych tego wiata. Oprcz duych wytwrni mamy na Cyprze coraz wicej ambitnych winiarzy, ktrzy sami produkuj Commandari jak Sophocles Vlassides. Marzy mu si wyprodukowanie Commandarii, ktra bdzie moga latami leakowa w jego piwnicach. Polecam w lipcu wybra si na Cypr i na Festiwalu Commandarii przekona si o wspaniaej jakoci tego produktu. NA KARTACH KRONIK >> Mwi si, e Commandaria to najstarsze wino wiata. Wzmianki o niej znajdujemy ju u Seneki 700 lat p.n.e. Za dziki Hezjodowi i napisanemu przez niego eposowi Prace i dni wiemy, e sposb jej wyrabiania praktycznie nie zmieni si do dzi. Mona je produkowa tylko w 14 wioskach 30 km od Limassol w grach Troodos. Trudne warunki geograficzne powoduj, e winnice s mae (na Cyprze mamy ok. 23 tys. hodowcw winogron na 60 tys. parcel), a forma prowadzenia winoroli to busz, czyli mae krzewy winne bez drutu i wspornikw. Duga wegetacja na krzakach i pne zbiory sprawiaj, e biae grona xynisteri i czerwone mavro maj podczas winobrania grubo ponad 200 g cukru na litr. Po tygodniu susze-

nia w penym socu na somianych matach i plastikowych workach poziom cukru wzrasta do 450 g na litr. Po wyciniciu tego syropu nastpuje fermentacja, ktra samoczynnie zostaje przerwana, kiedy wino osiga 10 proc. alkoholu. Dolanie wysokoprocentowego destylatu i wzmocnienie wina (Commandaria, jak Porto czy Sherry, naley do grupy win wzmacnianych) do 15 proc. koczy proces produkcji. Commandaria leakujc dwa lata w beczkach, nabiera ogady i dojrzewa. W piwnicach firmy Keo leakuj podobno wina ju od ponad 40 lat. S to tzw. specjalne edycje, ktre opuszczaj piwnice tylko na wyjtkowe okazje. Cudownie jest delektowa si Commandari i jej niebywa gam aromatw, od orzechw, przez rodzynki, daktyle, figi po czekolad, kaw, cynamon, godziki, kardamon i herbat.

IN THE CHRONICLES >> They say Commandaria is the


oldest wine in the world. It was mentioned by Seneca 700 years before Christ, while from Hesiod we learn that the way Commandaria is produced has not changed for ages. It can only be produced in 14 villages 30 km from Limassol, in the Troodos mountains. Because of difficult geographic conditions the vineyards are small. The grapes are picked late and for this reason the white Xynisteri and red Mavro have well over 200 grams of sugar per litre at harvest time. After two weeks of drying on straw mats in full sunlight the level of sugar increases to 450 grams per litre. After the juice is squeezed it undergoes fermentation which stops automatically when the wine has 10 percent of alcohol. The last stage is adding high-percentage distillate (Commandaria, as Porto or Sherry, belongs to a group of enriched wines) to increase the alcohol level to 15 percent. Commandaria then matures in barrels for two years, getting on some refinement. The cellars of KEO are said to have bottles which have been maturing for 40 years. These are so called special editions which leave the cellars only on special occasions. It is a splendid experience tasting Commandaria, enjoying its incredible range of flavours, from nuts, raisins, dates, figs, chocolate, coffee, cinnamon, cloves, cardamon, and tea. Getting there: LOT provides regular flights to Cyrpus. Eurocypria operates charter flights from April thru October to Paphos (with Triada travel agency) and to Larnaca (with CTBA and Itaka travel agencies) www.visitcyprus.com

TEMPLARIUSZE >> W sodkim cypryjskim winie zakochali si rwnie templariusze. Piwnice ich cypryjskiego zamku Kolossi Grand Commandery pene byy beczek z tym trunkiem. To wanie od nazwy zamku pochodzi nazwa wina. Jak mwi legenda, delektowa si nim krl Anglii Ryszard Lwie Serce, ktry w 1191 r. opanowa Cypr. Podczas jednej z uczt by pod takim wraeniem, a zapewne i wpywem trunku, e wykrzycza synne sowa: Jest to wino krlw i krl win!
Dojazd: na Cypr regularne przeloty zapewnia LOT. Od kwietnia do koca padziernika dziaaj loty czarterowe linii Eurocypria do Pafos (z biurem podry Triada) i do Larnaki (z biurami podry CTBA i Itaka). www.visitcyprus.com Wine from Cyprus is getting more and more attention. The first reason is the good quality of the wine. The second one is the modest star named Commandaria.

GREAT OR GREATEST >> There are wines which want


to be greater than they are, and wines which are in fact greater than we think. One example of the second category is sweet Commandaria. Dont get put off by the bottle shape, or the label which, true, would be more suitable for a cheap, mass produced beverage. Wine produced by KEO and SODAP in Limassol is very complex and belong to the group of worlds great dessert wines. Apart from large producers Cyprus also has ambitious smaller wine makers who also produce Commandaria. Among them I reccomend winnery of Sophocles Vlassides.

fot. J. Olendzki

66

podre od kuchni

culinary travels

67

delicious Sardinia

Wiesawa Dzieranowska

Burzliwa i tajemnicza historia proALKOHOLE >> Sardynia synie z wymienitych win. OznaALCOHOL >> Sardinia is famous for excellent wines. Those
holding DOC and DOCG certificates Cannonau, Monica, Nuragus, Giro, Malvasia di Cagliari are guaranteed to be of the highest quality. Marvellous spirits and liqueurs should also be kept in mind. Their unconventional aromas distinguish them from other alcoholic beverages. It is enough to try Mirto di Sardegna, a liqueur made from myrtle berries (red-violet in colour) or myrtle leaves (white or green). Sardinia-made lemon, tangerine, melon, opuntia, strawberry tree and Villacidro anise liqueurs are also excellent. Local grappa, called filu or ferru to commemorate the times of prohibition when alcohol was hidden underground and the location of the secret storage was marked with a metal string, should not be left out.

wincji Cagliari na Sardynii odcisna swj lad w architekturze i... przepisach kulinarnych
Stormy and mysterious history of Sardinias Cagliari province left its traces in architecture and... recipes
fot.: lfotocromo, Fotolia.com fot.: fotolia.com

czone certyfikatami DOC i DOCG daj nam pewno najwyszej jakoci. Zobaczymy je na etykietach m.in.: Cannonau, Monica, Nuragus, Giro, Malvasia di Cagliari. Nie zapominajmy te o doskonaych likierach i nalewkach. Od innych woskich alkoholi odrniaj je niekonwencjonalne smaki. Wystarczy sprbowa Mirto di Sardegna, likieru z jagd mirtu (czerwono-fioletowy) lub z jego lici (biay lub zielonkawy). Doskonae s te sardyskie likiery z cytryny, mandarynek, melona, opuncji figowej, poziomkowca (chrciny jagodnej) czy anyku (z Villacidro). Nie mona pomin grappy, zwanej te filu lub ferru, na pamitk czasw prohibicji, kiedy jej zapasy ukrywano na polach, zaznaczajc schowki kawakiem elaza.

OWCZE SERY >> Sardyskie sery maj rne smaki, zapachy i struktur. Stosowane s na wiele sposobw: dodaje si je do makaronw i zup, serwuje jako przystawki lub desery. Wiele z nich jak np. pecorino romano czy pecorino sardo uzyskao unijn akredytacj: chronion nazw pochodzenia (PDO). Trzeba sprbowa pecorino sardo maturo (dojrzay, twardy) i pecorino sardo dolce (agodny, mikki). Stanowiy one cz dziennego wiktu legionistw staroytnego Rzymu. Jest aromatyczny i w zalenoci od okresu sezonowania odpowiednio pikantny. Robi si go

GOAT CHEESE >> Sardinian cheese has various tastes,


fragrances and structure. Cheese is often used in local cuisine: it is added to pasta and soups; it is served as an appetizer and dessert. Many kinds of Sardinian cheese i.e. Pecorino Romano and Pecorino Sardo were recognized with EU Protected Designation of Origin (PDO) certificates. Pecorino Sardo maturo (mature, hard cheese) and Pecorino Sardo dolce (gentle, soft cheese) are a must to try. The aromatic Pecorino Romano used to be the staple food of Ancient

68

podre od kuchni

Roman legionaries. It is made exclusively from fresh goat milk and the goats are grazed on pastures in Latium, Sardinia and Grosseto province. Fiore Sardo, also made from fresh goat milk, is another kind of cheese with a noble origin. After being preserved in brine, the cheese is lightly smoked and seasoned in cool cellars in central Sardinia.

Baiazzurra SAS, Costa Rei, Sardegna


tel./fax: +39 070 273695, 070 991494, kom. +39 3479006786 info@baiazzurra.com, www.baiazzurra.com

Poudniowa Sardynia
Przy piknej piaszczystej play w miejscowoci COSTA REI w odlegoci 70 km od Cagliari, Agencja Baiazzurra wynajmuje apartamenty i domki wakacyjne, ktre mog pomieci od 2 do 8 osb. Kady z indywidualnym wejciem, werand, ogrdkiem i miejscem parkingowym. Costa Rej jest spokojn turystyczn miejscowoci o zielonych wzgrzach oraz stokach agodnie schodzcych w kierunku morza. W Costa Rei mona uprawia sporty wodne, wynaj sprzt, uczestniczy w morskiej wycieczce, ale nie tylko. S tu dostkonae warunki do jazdy konnej i wielu innych sportw. Soneczna plaa, szmaragdowe morze, gocinni ludzie i wspaniay relaks czekaj na Was. Wszystkie rezerwacje do 30 Kwietnia - znizka 10%

wycznie ze wieego mleka owiec wypasanych na kach w Lacjum, na Sardynii i w prowincji Grosseto. Kolejny ser o rwnie szlachetnym rodowodzie to fiore sardo. Po krtkim moczeniu w solance, formy z tym serem zostaj lekko podwdzone, a nastpnie s sezonowane w chodnych piwnicach w rodkowej Sardynii.

COLD MEATS >> The mere view of delicious brawn, guanciali (pig-cheeks), smoked bacon, ham, mustela and speck will make your mouth water. Cold meats are traditionally made from pork in Cagliari province. Recently however those made from lamb and goat meat are increasingly popular. OLIVE OIL >> Wrecks of Phoenician and Roman ship with amphorae filled with olive oil are still discovered at Sardinia shores. That is how we know that in those distant times olive oil trade was a prosperous occupation. Olive tree plantations were gradually enlarged from the 11th century. Spaniards, who ruled the island between the 13th and 18th century, imposed an obligation to plant at least ten new olive trees per year or pay a fine of 40 soldi. Nowadays, olive oil is one of the local culinary hits. SWEETS >> Confectionary art is a carefully guarded local

WDLINY >> linka cieknie na widok smakowitych salcesonw, guanciali (policzki wieprzowe), wdzonych boczkw, szynek, musteli i speckw. Tradycyjnie w prowincji Cagliari wdliny wyrabiao si z misa wieprzowego. Jednak ostatnio coraz wikszym powodzeniem ciesz si rwnie te wytwarzane z misa owczego i koziego.

www.baiazzurra.com

OLIWA >> Odkrywane u brzegw Sardynii wraki fenickich


i rzymskich statkw zaadowane byy amforami z oliw. Std wiemy, e ju staroytnoci dobrze prosperowa handel tym produktem. Uprawy stopniowo si zwiksza od ok. XI w. Wadajcy wysp od XIII do XVIII w. Hiszpanie naoyli na kadego mieszkaca obowizek szczepienia przynajmniej 10 drzew oliwnych rocznie, inaczej musieli paci kar 40 soldi. Dzi oliwa naley do miejscowych kulinarnych przebojw.

secret in Sardinia. It used to be solely the field of women. Men have been allowed to make sweets only recently. Sardinian sweetmeats are made from honey, almonds, nuts, eggs, cheese, milk, flour and various fruit.

BREAD >> Its shape, taste and aroma often surprises overseas visitors. Its names, deriving from local dialects can also sound strangely: coccoi, cozzula, carasau, chibarzu, civraxiu, moddizzosu, pillonca, tundus...
Dojazd: do Cagliari samolotem (Alitalia, Meridiana, Air One, Ryanair), promem (z Neapolu i Civitavecchia). Informacja turystyczna: Piazza Matteotti Getting there: to Cagliari - by plain (Alitalia, Meridiana, Air One, Ryanair), by ferry (from Naples and ivitavecchia). Tourist information: piazza Matteotti PROVINCIA DI CAGLIARI Assessorato Sviluppo Economico, Attivit produttive Via Cadello 9/B, 09121 Cagliari TEL. +39 070 4092815 FAX +39 070 4092854 www.provinciadicagliari.it

SODYCZE >> Sztuka cukiernicza na Sardynii jest pilnie


strzeon tajemnic. W przeszoci bya domen kobiet. Ostatnio jednak dopuciy do niej rwnie mczyzn. Sardyskie sodkoci robi si z miodu, migdaw, orzechw, jajek, serw, mleka, mki i najrozmaitszych owocw.

CHLEB >> Jego forma, smak i zapach czsto zaskakuj przybysza zza morza. Podobnie dziwnie mog brzmie nazwy zaczerpnite z lokalnego dialektu: coccoi, cozzula, carasau, chibarzu, civraxiu, moddizzosu, pillonca, tundus...

fot.: mbernina, Fotolia.com

70

w podry

in the journey

71

Monika Kaszuba

Longmen groty Buddy


Jedna z mao znanych pere Pastwa rodka. Groty i jaskinie nad brzegami rzeki Yi mieszcz w sobie 100 tys. posgw, 40 pagd i ponad 3 tys. malowide feniksw, smokw i innych zwierzt rodem z mitologii. Staroytni rzebiarze zaczli je wykuwa ok. 490 r., kiedy cesarz z dynastii Tang przenis stolic kraju do pobliskiego Luoyang. W jaskiniach krluj mae wapienne statuetki paskorzeby Buddy, ale w wityni Skadania Czci Buddzie jego posg mierzy ponad 17 m. www.ctpoland.com.pl; 0 22 654 51 33

Longmen - caves of the Buddha


One of the little known pearls of the Middle Kingdom. Caverns and caves spreading along the banks of the Yi river contain 100 000 statues, 40 pagodas and over 3000 paintings of phoenixes, dragons and other mythological animals from around 490 AD, when the capital was moved to the near by Luoyang. The majority of sculptures are small limestone relief statues of the Buddha, but in the Temple of Paying Homage to the Buddha, his statue is more than 17 m tall.

I N T I M E A N D S PA C E

Krajobrazy, zabytki, miejsca, ktre odwiedzamy, maj czasem magiczn moc przenoszenia w przeszo, doce ten wymiar podrowania... Landscapes, monuments and places we visit sometimes have the magical power of taking us to the past. Appreciate this dimension of traveling. W krainie dziecistwa
Jest takie miejsce w estoskim Tartu, w ktrym doroli wracaj do beztroskiego dziecistwa, a dzieci mog odda si zabawie. Lalki, misie, kukieki, pacynki, oowiane onierzyki, elektryczne kolejki zjechay do muzeum z caego wiata. Nie brakuje te tradycyjnych lalek w ludowych strojach z regionu Zatoki Fiskiej. W muzeum mona zorganizowa przyjcie dla dzieci, przedstawienie albo warsztaty. Wystawa zmienia si co kilka miesicy, bo wci przybywaj nowe zabawki. www.mm.ee; 00 37 2 736 15 50

Where childhood never ends.


It's a fairy-tale place in the Estonian city of Tartu, where adults go back to their childhood and children can have fun playing with toys like teddy bears, dolls, electric trains, puppets from all over the world like teddy bears, dolls, ele. There are also traditional dolls wearing folk clothes from the region of Gulf of Finland. In the museum we can organize a party for children, a doll theater or workshops. The exhibition changes every few months, as new toys come.

Sodkie tradycje Galicji


Sodkie smakoyki z Krakowskiego Kredensu to sentymentalna podr w przeszo. Ciasteczka malane, cwibak z wonnymi bakaliami, intensywnie pachncy rumem, pischingery z nadzieniem kajmakowym oblane czekolad, przyrzdzane wedug starych, tradycyjnych receptur wodz na pokuszenie nie tylko wykwintnych smakoszy. Orzewiajce Landryny z Emausu i Mitwki z Rkawki swoj nazw nawizuj do tradycyjnych odpustw i festynw na krakowskim Podgrzu i Salwatorze. www.krakowskikredens.pl; 0 12 370 58 01
R E K L A M A

Sweet traditions of Galicia


Sweet delicacies from Krakowski Kredens are a sentimental journey to the past. Butter cookies, fruit cakes with fragrant dried fruits and the intense smell of rum, pishingers with kaymak filling dressed in chocolate according to the old and traditional recipes tempt not only refined gourmets. Names of refreshing candies from Emaus and mint sweets from Rkawka refer to traditional holiday indulgence feasts and town festivals of Krakow's Podgrze and Salwator districts.

Podwodna Tunezja
1000 km morskiego wybrzea, i wiele wci nieodkrytych lub mao znanych raf, jak te pomidzy Djerb i Zarzis. W Tunezji mona wic unikn podwodnego toku, ktry panuje np. w Egipcie. Najlepiej zanurkowa w okolicach Tabarki (przyldek Cap Negro). Wanie w Tabarce i porcie El Kantaoui centra nurkowe zapraszaj turystw przez okrgy rok. A jeli przyroda to za mao, wybierz si do miejscowoci Mahdia, gdzie mona obejrze podwodne archeologiczne zabytki. www.oasistour.com.pl; 0 22 501 94 94

Scuba diving in Tunisia


1000 km of sea shore with many still undiscovered or not well known reefs, like those between Djerba and Zarzis. In Tunisia you can avoid underwater crowds of, let's say, Egypt. One of the best places to dive are reefs near Tabarka (Cap Negro). It is in Tabarka and El Kantaoui port where diving centers are open for tourists all year round. And if nature is not enough, go to the town of Mahdia, where you can see underwater archeological monuments.

fot.: arch. Stary Kredens, CT Poland

fot.: Monika kaszuba

72

miejsce

place

73

Anna Olej

INLE L AKE

Inle lake in Birma is the only place in the world where fishermen developed an unusual technique of rowing with their legs, which helps them unburden their arms. Up to this day the 22 km long and 11 km wide lake is spotted with villages of the Intha people.

fot.: A i K. Kobus

Jezioro Inle w Birmie to miejsce wyjtkowe: tylko tutaj rybacy opanowali niezwyk technik wiosowania nogami, dziki czemu mog odciy ramiona. Do dzi na jeziorze dugim na 22 km, szerokim na 11 km znale mona wioski zbudowane i zamieszkane przez lud Intha.

74

miejsce

place

75

WITYNIA KOTW >> Jako e Intha s nie mniej religijni ni ich ssiedzi mieszkajcy na ldzie, std na wyspach i na brzegach jest jakie sto klasztorw i tysic pagd, wrd ktrych najbardziej niezwyky jest klasztor skaczcych kotw w Nga Phe Kyaung. Przemylni mnisi doszli do wniosku, e skoro ich witynia nie jest ani szczeglnie stara, ani pikna, warto znale sposb na cignicie turystw. Wymylono rzecz genialn w swej prostocie. Nauczono koty skaka przez obrcze. Trening zaczynaj ju kilkutygodniowe kociaki, przechodzc pocztkowo nad doniami mnichw. Stopniowo uczy si je coraz efektowniejszych skokw. A e do tego dano zwierzakom imiona synnych postaci bdcych dla Birmaczykw ikon zachodniego wiata, turyci s zachwyceni. Skacz, skacz Michaelu Jacksonie! Skacz Lady Di! Skacz Rambo! woa mnich, a koty posusznie wykonuj polecenie. Byskaj flesze. Sypi si datki. A koty za swj pokaz dostaj porcj whiskas! Oczywicie bywa i tak, e kot przeskoczy przez obrcz nie chce. Woli sobie polee. Na szczcie zastpcw jest pod dostatkiem, bo wedle rnych szacunkw na terenie klasztoru jest od 50 do 100 kotw.

Kyaung. The monks, knowing their monastery is neither particularly old nor beautiful, found a different way of attracting tourists. They learnt some of the cats living with them to jump through hoops. The teaching process starts when a cat is a few weeks old and learns to walk above a monks hand. Gradually they learn to jump more and more effectively. In addition the jumping cats carry names of some of the western world icons. Jump, jump, Michael Jackson! Jump, Lady Di, Rambo, jump! cries the monk and the cats willingly obey. Tourists flash their cameras. When the show is over each of the jumpers is given a reward a portion of Whiskas. If the cat doesnt want to jump choosing to take a nap instead, there is always other jumper to replace it. It is estimated there are some 50-100 cats living in the monastery.
Dojazd: samolotem z Bangkoku (Air Asia) Wiza: wydaje ambasada w Bangkoku (28 dni, cena ok. 12-15 USD) Waluta: 1 myanmar kyat (MMK) = 0,5 z Getting there: from Bangkok by air (Air Asia) Visa: availible at embassy in Bangkok (28 days, price: 12-15 USD) Currency: 10 myanmar kyat (MMK) = 1,5 USD = 1,7 EUR

R E K L A M A

Rybak / fisherman

THE CATS TEMPLE>> Around one hundred monasteries are located on some of the islands and surrounding the lake, and some one thousand of pagodas, among which the most amazing one is the Jumping Cats monastery in Nga Phe

fot.: LTMAX, FOTOLIA.com

PYWAJCE POLA >> odziami przywieziono ziemi, zaoono ogrdki, grzdki, zbudowano wioski. Znaczenie domu mona pozna po liczbie odzi, bdcych nie tylko rodkiem transportu, lecz take placem zabaw. Tutejsze maluchy, zanim naucz si pewnie chodzi, ju umiej pywa, w czym pomagaj im pywaki z tykw. Aby za wiedzie, co si dzieje z maluchami, mamy czsto przywizuj im do kostek dzwoneczki. Pomost przed domem to najwaniejsze miejsce, w ktrym toczy si codzienne ycie. Tu robi si pranie, myje dzieci, ucina ssiedzkie pogawdki. W bambusowych klatkach ustawionych nieopodal trzyma si kury i winie, a za wiosk (jak to zwykle za wiosk bywa) rozcigaj si pola. Pywajce. Tworzy si je prosto: trzeba wbi w dno bambusowe tyczki, doczepi do nich maty uoone na bambusowym rusztowaniu i na to nasypa yznego muu. Po roku lub dwch konstrukcja tak nasika wod, i tonie, za nakadane na ni kolejne warstwy z czasem tworz stae wyspy czce si w przedziwne miniaturowe archipelagi.

WATER FIELDS >> Boats here are of great value. They were
used to transport soil and build the villages. One can tell the importance of each homestead from the number of boats it keeps. On the pier in front of the house all the house works and social meetings take place. Animals are kept in bamboo cages close to the pier and behind the village stretch the water fields. They are quite easy to make: you put bamboo sticks in the ground below the water, connect them with mats placed on a bamboo structure, and put some fertile mud on top. After a year or two the construction is so soaked with water that it sinks, and new layers are put on top until an island is formed. Such islands form amazing tiny archipelagos.

76

miejsce

places

77

GOOD OLD TIMES

To nie jest zwyky skansen. Obok dawnych wiejskich chaup wznosi si najprawdziwszy kurhan, a niedugo wyronie pruska osada!
WIE JAK YWA >> Jeli jedziesz przez Warmi i Mazury do Gdaska, Warszawy, Rosji to na skraju Olsztynka, w pobliu drg E7 i E51, napotkasz niezwyk wie Muzeum Budownictwa Ludowego Park Etnograficzny w Olsztynku. Wystarczy przekroczy wielk bram, by zostawi za sob yjcy w wiecznym popiechu XXI w. i odpocz w zapomnianym, sielskim klimacie wsi warmiskiej i mazurskiej. Kada zagroda i kady budynek to rne historie od XVIII do XX w. Wystaw jest tyle ile domw o dawnym yciu domowym, sprztach, rzemiole, zwierztach, yciu duchowym. Do dzi w drewnianym kociele z Rychnowa z przepiknymi polichromiami odbywaj si naboestwa. Nie mogo zabrakn karczmy. Na jej poddaszu zobaczymy wystawy Urokliwy wiat przeszoci oraz gobeliny Barbary Hulanickiej, synnej tkaczki. Wtopieni w ziele drzew, kolory ogrodw przydomowych, usyszymy gganie gsi, rechot ab, gos za-

bieraj rwnie kury, krowy i inne zwierzta gospodarskie. Jak na prawdziwej wsi! Nigdzie, tak wyranie jak tu, nie czuje si smaku tradycji. Podczas spaceru obejrzymy rwnie wozowni z bryczkami i powozami, wiatraki, kuni, remiz straack, przydrone krzye, a nawet... wychodki. Cho cz z 64 zgromadzonych tu obiektw maej i duej architektury jest rekonstrukcj, pozwalaj poczu ducha dawnych czasw a o to przede wszystkim chodzi!

tory from the 18th through to the 20th c. The exhibition presents everyday life, tools, crafts, animals, and the religion of the people who lived in that region many years ago. Even today you can attend a mass in a wooden replica of a church from Rychnowo, a village in Masuria. In the park you will also find an inn, where you can visit the Charming World of the Past exhibition and see the tapestry by famous weaver, Barbara Hulanicka. Surrounded by green trees and the colours from the home gardens, you can hear the cackling of geese, mooing of cows, and other domestic animals, like on a real farm. During a walk around the park you will see traditional carts and coaches, and you will pass old windmills, a smithy, a fire station, crosses by the road, and even outhouses. Even though some of the 56 buildings gathered here are reconstructions, they do let you feel the spirit of the old times.

AMALANG PRUSSIAN SETTLEMENT

>> Not far

AMALANG OSADA PRUSW >> Nieco na uboczu


Parku Etnograficznego, na niewysokim wzgrzu od dziesitkw lat zwanym Gr Czarownic odkryto w 2008 r. lady pobytu ludzi z epoki elaza (IVIII w. p.n.e.). Ju dzi powstaje tam osada wczesnoredniowiecznych Prusw dawnych mieszkacw Warmii i Mazur. Tam te w sierpniu 2009 r. odby si I Festiwal Batyjski Dzie Prusw. Za kilka lat zakoczy si budowa grodziska Amalang, w ktrym odyje kultura Batw.

from the Ethnographic Park, on a small hill called the Witch Mountain, there have been discovered traces of a settlement from the Iron Age (4th-3rd c. B.C.) Today the area is being developed with a typical early Medieval Prussian settlement. It also held the 1st Balts Festival in August this year. In a few years, when the Amalang settlement is completed, it may become the centre of Balts culture.

AUTUMN GARDENS

JESIENNE OGRODY >> Przez cae wakacje w skansenie

This is more than a heritage park. Next to the village houses you can view a historic tumulus, and soon it will be possible to visit a Medieval Prussian settlement!
IN THE MIDDLE OF HISTORY
>> If you head for Gdask,

odbywaj si imprezy koncerty, festiwale, jarmarki. Wiosn i jesieni natomiast, synne ju nie tylko w regionie, Targi Chopskie. Zapraszamy na pit edycj: Jesienne ogrody w dniach 34 padziernika. Spotkamy tam rzemielnikw wiejskich, artystw ludowych, posmakujemy kulinariw regionalnych, kupimy sery, miody, przetwory domowe oraz pody rolne.
Adres: Muzeum Budownictwa Ludowego - Park Etnograficzny, ul.Lena 23, 21, Olsztynek. Godziny otwarcia: wrzesie wt.-niedz. godz. 9-1630, padziernik wt.-niedz. godz. 9-1530 Dojazd: samochodem (droga E7 i E51) z Warszawy, Gdaska i Rosji Address: The Folk Architecture Museum and Ethnographic Park, 21 Sportowa Str., Olsztynek Getting there: by car (rute E7 and E51) from Warsaw, Gdask and Russia Opening hours: September - Tue-Sun 9 a.m. - 430 p.m., October - Tue-Sun 9 a.m. - 330 p.m. www.muzeumolsztynek.com.pl

>> There are events taking place here all summer long: concerts, festivals and traditional fairs. Every autumn and spring you can come for the well-known Farmer Fair. We invite you for the next edition of this event which is scheduled for October 3-4. It is an opportunity to meet folk artists and craftsmen, taste traditional meals, buy cheese, honey, home-made preserves, and agricultural products.

Warsaw or Russia through Warmia and Masuria region, you can visit an unusual place right near Olsztynek, in the vicinity of roads nr E-7 and E51 the Folk Architecture Museum, Ethnographic Park in Olsztynek. Once you cross the big gate of the park, you leave behind the rushing 21st century and can enjoy the long forgotten idyllic atmosphere of Masurian countryside. Each homestead and each building is part of his-

fot.: archiwum skansenu

fot.: archiwum skansenu

78

miejsce

place

79

T E K S T

P R O M O C Y J N Y

Kto posiada Modlin [] ten wada ca Polsk - powiedzia niegdy Napoleon Bonaparte. I rozpocz budow fortecy - zaplecza wielkiej armii ktra, po klsce cesarza i dalszej rosyjskiej rozbudowie urosa do rangi najpotniejszej twierdzy wczesnej Europy. Modlin przetrwa niejedno oblenie, zawsze potwierdzajc warto bojow. Jednak najbardziej chwalebn kart zapisali jej obrocy z 1939 r. Bohaterska zaoga twierdzy ulega armii niemieckiej dopiero 29 wrzenia, dzie po kapitulacji Warszawy. M O D L I N F O R T R E SS

NA WEEKEND >> Dzi warownia nie peni ju strategicznej funkcji lecz turystyczn! Otaczajca j bujna ziele daje relaks i odpoczynek od zgieku Warszawy. Wrd tej zieleni rozsiane s majestatyczne budowle twierdzy. Wspania panoram ujcia Narwi do Wisy ogarniamy wzrokiem ze szczytu ponad 40-metrowej stranicy Wiey Tatarskiej. Std wanie zaczynamy nasz wypraw.

Modlin Fortress is situated on the Narew river, in the place where it combines with the Vistula. The stormy fate of this unusual place has had a great impact on the history of Poland and Europe.
One who rules Modlin rules Poland, Napoleon Bonaparte once said. He began the construction of a fortress, which would become the powerbase of the Grande Arme. After the emperors defeat the complex was expanded by the Russian army and grew to become the most powerful European fortress of its times. Modlin was under siege many times, but always proved its defensive value. The most commendable days of the fortress come from the year 1939, when its Polish defenders surrende-

fot. M. Jakuczek

W miejscu, w ktrym wody Narwi uchodz do Wisy w jej rodkowym biegu, wznosi si potna twierdza Modlin. Burzliwe losy tego niezwykego miejsca miay niejednokrotnie wpyw na dzieje Polski i caej Europy.
Spichlerz / Granary

80

miejsce

place

81

Twierdza Modlin, rekonstrukcja historyczna / Battle re-enactment in Modlin Fortress

with brick ornaments. Walking across the fortress you should visit a complex of buildings from the beginning of the 19th c. Here you will find a square artillery tower designed by Napoleon and former Russian barracks, which are known as the longest military building in Europe. It is also worth visiting the Museum of the Invasion of Poland and the Modlin Fortress (Muzeum Kampanii Wrzeniowej i Twierdzy Modlin). Walking along the tourist paths of Modlin you can feel the atmosphere of the battles which harassed the fortress, especially during the battle re-enactments and military fairs organized here a few times a year.

TAJEMNICE >> Mury dawnych zapomnianych budowli kryj niejedn tajemnic i niejeden skarb. Okoliczni mieszkacy z ust do ust przekazuj sobie opowieci o skarbie zatopionym w pobliu spichlerza. Kr rwnie legendy o ostatnim odzie dla carskiej zaogi twierdzy, ktry zakopano lub umieszczono w podziemnych korytarzach.

MYSTERIES >> The old walls know many mysteries and treasures. Local inhabitants tell the story about a treasure sank somewhere near the granary. There are legends about the last payment for the Russian soldiers stationed here being buried or hidden in the underground corridors.

Twierdza Modlin, panorama / Panoramic view of Modlin

NA SZLAKU >> Z Wiey Tatarskiej najlepiej wida wznoszce


si na wyspie szwedzkiej ceglane mury dawnego spichlerza z 1844 r. Budowla bardziej ni spichlerz przypomina carski paac. I icie carskie byy koszty jego budowy. Wyoono na ni niebagateln wwczas sum miliona rubli. Podczas walk o twierdz we wrzeniu 1939 r. magazyn zbombardowali Niemcy, a po zdobyciu Modlina nazwali Das Verwunschte Schlosen co znaczy zaczarowany zamek. Dzi nadal mimo zniszcze spichlerz robi niesamowite wraenie.

red to the Germans only on the 29th of September, one day after the capitulation of Warsaw.

SPORT >> Do Modlina cigaj rwnie mionicy wdkarstwa. Wody Narwii i Wisy poronite zarolami wierzbowymi z piaszczystymi wyspami s bogate w wiele gatunkw ryb. Jednak wadcami okolicznych rzek s sumy. owione tu okazy maj nawet po kilkadziesit kilogramw! Pooenie w widach dwch dzikich rzek stwarza doskonae warunki do uprawiania sportw wodnych. Po szlakach wodnych, ktrymi niegdy spawiali towary flisacy, od kilkunastu lat pywaj uczestnicy Spywu Kajakowego - Mynareczka. Na t renomowan imprez corocznie przybywa wielu wodniakw. Nowy Dwr Mazowiecki wraz z kompleksem fortecznym twierdzy Modlin jest miejscem, w ktrym kady znajdzie co dla siebie. Urokliwe krajobrazy zachcaj do aktywnego wypoczynku, oderwania si cho na chwil od zgieku stolicy i poddania si spokojnemu rytmowi nadnarwiaskich pejzay. Wystarczy tylko wsi w samochd i po godzinie jestemy na miejscu. Dojazd: autobusami linii PKS i Ttranslud, samochodem drog krajow nr 7, 62, 85 lub wojewdzk 630 Getting there: by PKS and Translud buses, by car roads nr 7, 62, 85 or 630 Informacja Turystyczna/Tourist information: Lokalna Organizacja Turystyczna Trzech Rzek Biuro: ul Ledchowskiego 164, 05-100 Nowy Dwr Mazowiecki tel/fax 022 713 32 79, e-mail: 3rzeki@3rzeki.pl, www3rzeki.pl Wydzia Promocji i Komunikacji Spoecznej Urzdu Miejskiego w Nowym Dworze Mazowieckim tel. 775 22 22 wew. 358, turystyka@nowydwormaz.pl www.nowydwormaz.pl

SPORTS >> Modlin is also an attraction for anglers. The waters of Narew and Vistula, with plenty sand islands and thickets, abound in many fish kinds. But the king of the nearby rivers is the catfish. Some of them weigh well over ten kilos! The meeting of two rivers is also a fantastic place for water sports enthusiasts. The river routes attract especially canoeists taking part in the annual Mynareczka Canoeing event. The Modlin Fortress, together with the nearby town Nowy Dwr Mazowiecki, is a place where one can get away from the rush of Warsaw and flow with the rhythm of Narew. All you have to do to experience that is to get on the car and drive less than an hour north from Warsaw.

FOR A WEEKEND >> Today the fortress has no strategic


function it became a tourist attraction. The greenery surrounding the complex provides a rest from the noise of the city. You can view the mouth of the river Narew from the top of a 40-metre-high watchtower so called Tatar Tower. This is where we begin our trip.

HISTORIA >>Budow twierdzy rozpoczto w 1806 r. Jednak


prawdziwy rozkwit zawdzicza Rosjanom. Po przejciu z rk Francuzw, carscy inynierowie rozbudowali system fortyfikacji. Wyrosy rwnie domy z czerwonej cegy wiksze dla oficerw mniejsze dla onierzy. Ich ciany zdobi misterne ceglane ornamenty. Dzi wrd nich biegn turystyczne szlaki piesze. Podczas spaceru po twierdzy trzeba zobaczy zesp obiektw z pocztku XIX w., do ktrych naley: kwadratowa wiea artyleryjska zaprojektowana przez Napoleona i dawne rosyjskie koszary, uznawane za najduszy w Europie budynek wojskowy. Warto te zapozna si z ekspozycj Towarzystwa Przyjaci Muzeum Kampanii Wrzeniowej i Twierdzy Modlin. Przemierzajc modliskie szlaki, moemy poczu klimat czasw powstawania twierdzy i walk, ktre toczyly si w jej murach, szczeglnie podczas organizowanych tu imprez plenerowych. Kilkakrotnie w cigu roku odbywaj si w Modlinie pokazy historyczne i giedy militariw.

ON THE TRACK >> From the Tatar Tower you get the best
view over the brick walls of an old granary, dating back to 1844. More than a granary the building looks like a tsars palace. In fact its construction cost was close to a royal fortune it amounted to, at that time, a substantial sum of one million rubles. In September 1939 the Nazis bombed the granary, and after they captured the fortress they named it Das Verwunschte Schloss, which means the Enchanted Castle. Today, despite considerable damage, the building still makes a great impression.

fot.: arch., M. Jakuczek

HISTORY >> The construction of the fortress began in 1806, but it owes its heyday to Russians. After they took over the complex from the French, tsars engineers expanded the fortification system. They also built red brick houses larger for officers, and smaller for soldiers. Their walls have been covered

fot.: ukasz Wojdczak, K. Kurpiewski

Twierdza Modlin, dawne kasyno oficerskie / Former officers casino, Modlin Fortress

ksiki

83

Monika Kaszuba

Birma
Ta ksika to wdrwka przez pikny i magiczny kraj, jeden z najbardziej tajemniczych nad Zatok Bengalsk. Lnice przepychem pagody kontrastuj z drewnianymi klasztorami, tysice wity "zamieszkuj" posgi Buddy oplecione przez we, mczyni wci nosz zawinite wok bioder lungi, a dzieci zamiast na kolonie wyjedaj do klasztorw. Wszystkim od ponad 40 lat zarzdza tward rk wojskowa junta. To Birma codzienna i odwitna widziana oczami podrnikw Krzysztofa i Anny Kobusw, ponad 600 zdj oddaje jej niepowtarzalny charakter. Wydawnictwo Hachette Livre Polska, Cena: 109, 90 z

W Azji
Jeli obok pocztwkowego pikna szukasz rwnie prawdy o ludziach i czasach, w ktrych yj, to ksika wanie dla ciebie. Opisuje j Tiziano Terzani, reporter i podrnik, ale przede wszystkim wiadek najwaniejszych wydarze na azjatyckim kontynencie. Obrazowo i dosadnie, ale jednoczenie w prosty sposb oddaje przeomowe dla XX-wiecznej historii Azji momenty. Terzani opisuje postaci, ktre zmieniy bieg historii, Hirohito, Matk Teres, Mao Zedonga, Dalajlam, pokazuje ich na tle egzotycznej codziennoci Dalekiego Wschodu. Relacje s wzbogacone anegdotami, lokalnymi dziwactwami, porzekadami, ktre nadaj opowieci Terzaniego niepowtarzalny klimat. Wydawnictwo W.A.B, Cena: 44,90 z

Whisky
Szlachetny trunek nie tylko dla szlachetnie urodzonych. Dla wytrawnego smakosza i amatora ta ksika to kopalnia wiedzy i ciekawostek o whisky. Najlepsze destylarnie, znane i mniej znane marki, regiony pochodzenia, tajniki produkcji, wreszcie tajemnice smaku samego zotego napoju nazywanego czsto aqua vitae. Skd wzia si nazwa Jonnie Walker, do jakiej whisky uywa si wody z gry Fudi, czym jest sztuka kupau? W ksice znajdziesz odpowiedzi na te pytania i solidn porcj wiedzy o whisky, ktra zostaa bogato okraszona zdjciami, mapami, adresami destylarni. Wydawnictwo Hachette Livre Polska, Cena: 79,90 z

Spacerownik, d ydowska
To przewodnik, ktry snuje opowie o ydowskiej odzi. Nigdzie indziej tak jak tutaj los mieszkacw wyznania mojeszowego nie by tak mocno spleciony z miastem. Na kadym kroku pozostawili po sobie lady, w yciu spoecznym, gospodarczym, w kulturze. Wyruszmy na spacer ladem pozostaoci po dzkich ydach i ich naznaczonej tragedi historii. Na trasie zobaczymy kamienice, paacyki, fabryki, teatr, wreszcie urzekajc nekropoli na Bautach jeden z najwikszych ydowskich cmentarzy w Europie. Biblioteka Gazety Wyborczej, cena: 34 z

84

wyprawa

expeditions

85

Monika Kaszuba

M A Z U R Y A W O N D E R O F N AT U R E

Zachwycamy si piknem i egzotyk obcych i dalekich krain. Morze rdziemne, norweskie fiordy, dalekie wyspy bij turystyczne rekordy popularnoci, ale na szczcie coraz bardziej doceniamy swojskie Mazury ktry mamy cud natury, ktre na wycignicie rki.

Poles love the beauty of far away exotic lands. We like the Mediterranean Sea, Norwegian fiords, and palm beaches somewhere in the middle of an ocean. Gradually we are also learning to appreciate Mazury our own wonder of nature.

szu. Po drodze przyroda raczy barwnymi kolaami. Torfowiska, lasy sosnowe i wierkowe daj schronienie rolinom i zwierztom, ktrych nie znajdziesz nigdzie indziej w Polsce. Na ldzie czekaj Bagna Nietlickie, Puszcza Piska, Rezerwat yny, Lasy Napiwodzkie, Puszcza Romincka, z dki mona od razu przesi si na rower albo po prostu pieszo zwiedza okolice. Dziki temu nie ominiesz ciekawych, czsto zwizanych z histori albo kultur miejsc. Zamki w Reszlu, Sztynorcie, Fromborku, Rynie, Nidzicy, twierdza Boyen, bunkry Hitlera w Wilczym Szacu pod Ktrzynem, most obrotowy na Kanale uczaskim w Giycku to tylko niektre obowizkowe punkty zwiedzania. Na Mazurach znajdziesz ponad 50 szlakw, pieszych, rowerowych, kajakowych, eglarskich, o rnym stopniu trudnoci. Na trasie kadego z nich czeka mazurska przyroda i przygoda

forests which hide many wild animals, and not to be found anywhere else in Poland. When you get to the shore there is also plenty you can do: paying a visit to Nietlickie Bogs, Piska Wilderness, yny Reserve, Napiwodzkie Forests, Romnicka Wilderness, where you will find many walking and cycling routes. There are also many opportunities to learn about the history and culture of the region: the castles in Reszel, Sztynort, Frombork, Ryn, Nidzica, the Boyen Fortress, Hitlers bunkers in Wolfs Lair near Ktrzyn, and the swing bridge on the uczyski Canal these are only a few compulsory visiting spots. Mazury has more than fifty different tracks: walking, bicycle, canoeing, sailing. Each of them is a guarantee of a wonderful Mazurian journey.

POJEZIERZA CZAR >> Niczym nieskaona biel agli, pofadowany lazur jezior, wskie przesmyki wcinajce si w bry zieleni. Malownicze i dzikie, pene ptakw, ryb i sielankowych krajobrazw takie Mazury znaj i kochaj nie tylko lokalni patrioci. Fani mazurskiej przyrody i klimatu przybywaj tutaj rokrocznie eglowa, obserwowa przyrod lub po prostu odpocz wrd dwch tysicy okolicznych jezior. Mikoajki, Giycko, Mrgowo, Ruciane ju nie tylko latem zamieniaj si w pulsujce yciem kurorty niczym francuskie Saint-Tropez. Nic dziwnego, e Kraina Tysica Jezior zasuguje na haso Mazury cud natury. Jeziora, ktre kiedy zostawi po sobie lodowiec, to bogactwo tej krainy: Niegocin, Kisajno, uknajno (zwane te Jeziorem abdzim), Mamry, agodne, Nidzkie oplata wodn pajczyn ziemie od Krainy Wgorapy, a po Nizin Mazursk. XIX-wieczny system kanaw, z najbardziej znanym Elblskim, umoliwia swobodn eglug szlakiem wodnym z Wgorzewa do Rucianego albo Pi-

CHARM OF THE LAKES >> The spotless white of sails,


lazure waves on the lakes, narrow canals cutting into the bulks of green land Mazury is a wild region, abounding in birds, fish and idyllic landscapes. No wonder each year it attracts sailing enthusiasts, bird watchers and people who are simply looking to soothe their broken nerves among the thousands of Mazurian lakes. The towns of Mikoajki, Giycko, Mrgowo, Ruciane are popular all year round. The Polish Land of a Thousand Lakes no doubt deserves the wonder of nature title. The lakes which were formed by a glacier now are responsible for the entire richness of this region. Among the best known lakes are Niegocin, Kisajno, uknajno (also called the swan lake), Mamry, agodne, Nidzkie they form an amazing water network. The 19th c. system of canals, with the most popular Elblski Canal, allows for travelling freely from Wgorzewo to Ruciane or Pisz. The trip is amazing, leading through bogs, pine and spruce

KONKURS >> Dziki konkursowi na 7 Nowych Cudw Natury o istnieniu mazurskiej bajkowej krainy ma szans dowiedzie si kady mieszkaniec globu. Rywalizacja trwa ju od 2008 r., kiedy kady internauta gosujc, przyczyni si do wyonienia 261 cudw z ponad 200 krajw. Na tej licie znalazy si m.in.: wyspy Bora-Bora, Amazonka, pustynia Kalahari, Morze Martwe, Loch Ness, kanion Kolorado, australijskie Uluru. Z pocztkiem 2009 r. rozpocz si drugi etap, podczas ktrego wytypowano 28 finaowych kandydatw (po czterech przedstawicieli w kadej kategorii). Wrd finalistw znalazy si Mazury (kategoria krajobrazy i formacje polodowcowe). Reszta naley do internautw, ktrzy do 2011 r. maj czas na gosowanie i ostateczny wybr najlepszej sidemki.

COMPETITION >> The New 7 wonders of nature competition is a chance for Mazury to become more widely known. The competition began in 2008 when an internet voting helped choose 261 miraculous candidates from over 200 countries. The list includes Bora-Bora islands, the Amazon River, Kalahari desert, the Dead Sea, Loch Ness, the Colorado Canyon, Uluru rocks in Australia, and many more. The beginning of 2009 saw the opening of stage two of the competition, in which 28 finalists were chosen. Mazury is one of them (representing the landscapes and postglacial formations category). Now its all in your hands. You can vote for the final new seven wonders of nature till 2011.
Gosowanie / Vote on: www.mazurycudnatury.org, lub bezporednio na/ or directly on: www.new7wonders.com

fot.: arch. U.M. Woj. Warmisko-Mazurskiego

86

spacerem po...

T E K S T

P R O M O C Y J N Y

A ver y charming lake

Poza sezonem Ostrda si wycisza. Nastaje czas dla koneserw urody Jeziora Drwckiego, przyrody i aktywnej turystyki z dala od haaliwych tumw.

When the season is over, Ostrda gets quiet. This is the best time for true connoisseurs of Drwckie lake to marvel its beauty and enjoy sports activities far from noisy crowds.

NARTY >> Plusk fal, krzyk i sia, ktra cignie nas z bezpiecznego pomostu na Jezioro Drwckie. Nie jest atwo pocztkujcym utrzyma si na wycigu nart wodnych w Ostrdzie, ale zabawa warta jest kadego powicenia! Uczepieni do jednego z najduszych w Polsce wycigu (800 m) narciarze i wakeboardzisci mkn po falach z prdkoci do 58 km/godz. Nie zraajmy si wywrotkami. Permanentne ldowanie w wodzie to nie znak, by da sobie spokj z tym sportem, lecz aby zamwi lekcje u instruktora! Wycig funkcjonuje do 15 wrzenia lub do koca tego miesica, jeli istniej ku temu sprzyjajce warunki pogodowe.

WATER-SKI >> It is not easy to hold upright on a water-ski


when you do it for the first time, but surely it is worth all your efforts. Ostrda has one of the longest water lifts in Poland (800 m), where water-skiers and wake-boarders reach up to 58 km/h. Dont be put off by falling down all the time. If youre unable to hold yourself on the surface it is a sign you need tutoring, and not that you should give it up. The lift on Drwckie lake works till September 15th, but if the weather conditions are good even till the end of the month.

KAJAKI >> Nieopodal swoj mekk maj kajakarze. Dla nich stworzono profesjonalny regatowy tor kajakowy o d. 1 km. Cho dziaa on pierwszy sezon, ju goci wielk midzynarodow imprez - Mistrzostwa Europy w Maratonie Kajakowym (2426 lipca). Moe by tak samemu sprbowa? Wypoyczalnia kajakw jest zaledwie kilka krokw std. Do wyboru jest wiele malowniczych tras po Jeziorze Drwckim, Kanale Elblskim, ktry w Ostrdzie bierze swj pocztek, oraz rzece Drwcy. Dla leniwych, ktrym nie chce si wiosowa, mamy cenn informacj przy play funkcjonuje wypoyczalnia skuterw wodnych sw prdkoci znaczcych spokojn tafl jeziora. Brzmi kuszco? Zatem spieszmy si, by zakosztowa tego szalestwa!

CANOEING >> Water-skiing is not the only attraction on the


Drwckie lake. Not far from the lift there is a professional thousand-metre-long canoe race track. The track was opened only recently but it already held a huge international event between the 24 and 26th of July we were able to watch the paddlers struggle for the European Canoe Championship. Why not trying it yourself? There is a canoe rent only a few steps away. You can choose between a few picturesque routes across the Drwckie lake, the Elblg Canal (which begins in Ostrda) or the river Drwca. It is also possible to rent a water scooter, if you really dont feel like paddling. Does that sound like fun? Don't hesitate to try!

Wicej na / For more information www.mazury-zachodnie.pl lub pod numerem telefonu Informacji Turystycznej w Ostrdzie or call Ostrda Tourist Information (089) 642 30 00

88

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

89

Adam Karkosz
RIO DE JANEIRO >> Dla Brazylijczykw praca jest niezbdna, jednak jeszcze waniejsza jest rozrywka. Ich najwiksz pasj jest pika nona. Podczas meczw ulice si wyludniaj. Nawet na play Copacabana telewizory ustawione w barach gromadz wwczas tumy fanw futbolu zapamitale kibicujcych swoim druynom. To by jednak przedsmak tego, co zobaczyem na stadionie Maracan. Kiedy paday bramki, kibicw ogarniao szalestwo! Grali na bbnach, piewali, taczyli... Taniec jest drug pasj mieszkacw Rio de Janeiro, czyli cariocas. Wbrew pozorom w miecie nie ma zbyt wielu dyskotek, bo tutaj muzyka musi by grana na ywo. Wieczorem z wikszoci barw dochodz dwiki kapel grajcych samb czy bossa nov. W dzielnicy artystw Santa Teresa kursuje ostatni w Brazylii ty tramwaj. Jego trasa prowadzi wskimi uliczkami przypominajcymi nasz Kazimierz. Spokojna przejadka turkoczcym pojazdem przeniosa mnie w czasie i wyciszya po emocjach pikarskich i muzycznych.

RIO DE JANEIRO >> Obviously Brazilians have to work,


but having fun is their priority. Football is Brazilians greatest passion. Streets become deserted when a game is on TV. In Copacabana, crowds gather around TVs in bars and ferociously cheer their team, even during second league games. And that is only a foretaste of what happens on the Maracana Stadium. When the Brazilian team scored the crowds went mad! They drummed, sang, danced Dance is the other passion of Rio de Janeiro residents called cariocas. Against common belief there are not many disco clubs in the city. Here music has to be played life. In the evening the sounds of samba and bossanova can be heard from most of the bars. In Santa Teresa, the bohemian district of Rio de Janeiro, the last yellow tram in Brazil still operates. Its route leads through narrow streets which reminded me a little of Polish Kazimierz. The slow ride in the rattling vehicle took me back in time and soothed my nerves after the football game and dancing.

P O S TC A R D S F R O M B R A Z I L

Ten kraj urzek mnie mieszank kultur i narodw, serdecznoci ludzi i bajeczn przyrod. Nie chciaem std wyjeda, ale wiem, e jeszcze tu wrc. Nieraz.

This country captivated me as being a melting pot of cultures and nations, its people enchanted me with their hospitability and the fabulous nature is thrilling. It did not want to leave. I had to, but I know I will return to Brazil more than once.

90

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

91

AMAZONIA >> Moja przygoda


z dungl zacza si w Manaus. Miasto wzniesione porodku dungli w czasie boomu kauczukowego (18901913). Wtedy wyrosy okazae paace, wielka opera. Z portu, z ktrego niegdy odpyway statki zaadowane po brzegi kauczukiem, wyruszyem na dwutygodniowy rejs po Rio Negro przez dungl. Kilka razy nocowaem w lodgeach. Zbudowane z naturalnych materiaw ekohotele oferuj gociom standard od bardzo dobrego do przyzwoitego. W cen 100200 dol. za noc wliczony jest dojazd, wyywienie i wyprawy do dungli na spotkanie z bajeczn przyrod. eby odwiedzi wioski Indian, musiaem mie specjalne zezwolenie, ktre wydaje urzd przy burmistrzu prowincji w Manaus. Na szczcie ranger, czyli nasz przewodnik, o wszystko zadba. Trafilimy do wiosek Indian Yanomami, odwiedzilimy te misjonarzy.

WODOSPADY IGUAU >>


Iguau to jedne z najwikszych i najbardziej spektakularnych wodospadw na wiecie. Bagae zostawiem w jednym z hoteli w Foz do Iguau i ruszyem na cieki widokowe wok wodnej kipieli grn i doln. W trakcie zwiedzania przekroczyem granic z Argentyn. Ale nie musiaem si martwi o wiz. Tutaj si nie sprawdza paszportw. Na kocu dolnej trasy znajduje si przysta, z ktrej dka zabraa mnie pod sam wodospad. Tcze i mienica si woda opadajca w 275 kaskadach oguszya mnie i oczarowaa. Tego spektaklu nigdy nie zapomn!

THE AMAZON >> My jungle adventure started in Manaus. This city raised in
the middle of the tropical forest had its years of prosperity during the times of rubber boom (1890-1913). Thats when the lavish palaces and giant opera house where artists from Milan La Scale performed were built. I set out on my two week cruise on Rio Negro from the port where ships with rubber used to sail out from. I spent a few nights in lodges. They are hotels built from eco-friendly materials and offer accommodation from very good to decent standard. The price of 100-200 US dollars includes transport, food and excursions to the forest where the nature is fabulous, mysterious and still unpredictable. I needed a special permit from the mayor of Manaus to go deeper into the jungle and visit places still inhabited by Indians leading a traditional lifestyle. Luckily rangers, that was our guide, took care of everything. We made it to Yanomami villages and we visited the missionary priests who settled in the area.

IGUAU WATERFALL >> Iguacu is one of the largest and most spectacular waterfalls in the world. I left my luggage in one of the hotels in Foz do Igua_u and hiked the scenic upper and lower trail around the water surf. While hiking, I crossed the border with Argentina. There is no need to worry about the visa. No one checks passports here. There is a small marina at the end of the lower trail from where I took a boat to the waterfall itself. Rainbows and sparkling water falling over 275 cascades were deafening and enthralling. This was a view I will never forget!
R E K L A M A

SALVADOR >> Mieszkacy Salvadoru do ycia podchodz na wesoo. W kad rod na ulicach odbywaj si pokazy szk samby. Bo tutaj karnawaem yje si cay rok. Wok przygotowa do tych czterech magicznych dni w roku koncentruje si ycie mieszkacw najuboszych dzielnic. A sam karnawa jest tu wikszy ni w Rio de Janeiro i bardziej spontaniczny. Bo w Salvadorze udzia w nim bior wszystkie szkoy samby, a w Rio de Janeiro tylko 14. Od Salvadoru zacza si Brazylia. Tu powstaa pierwsza osada, pierwszy fort Montserrat (XVI w.), tu wznosi si najwaniejsze brazylijskie sanktuarium. Salvador by rwnie pierwsz stolic Brazylii (do XVIII w.), a teraz dziery tytu niekwestionowanej stolicy kulturalnej kraju. Nazywa si go miastem artystw ich dziea podziwiam na ulicach grnego miasta, czyli piknie odrestaurowanej starwki.

SALVADOR >> Salvador residents approach life with great joy. Samba schools give street shows on every Wednesday. Here the Carnival lasts all year round. The life of the residents of the poorest districts is entirely focused on preparations for these 4 magic days. The Carnival is greater than in Rio de Janeiro and more spontaneous because all samba schools participate in it, while only 14 of them are allowed to perform in Rio de Janeiro feast. Brasilia began in Salvador. The first settlement, fort Mont serrat (16th century), was established here and here is the most important Brazilian sanctuary. Salvador was also Brazils first capital (till the 18th century) and it still is the unquestioned cultural capital of the country. It is called the city of artists I saw their work in the streets of the upper town the beautifuly renovated old part of Salvador.

fot.: A. Karkosz

fot.: A. Karkosz

92

100 kilometrw przygody

one hunred kilometers of adventure

93

Iwona Chodorowska

ASTRONOMICAL ADVENTURE

O tym, e wstrzyma soce, ruszy ziemi, wie kady szanujcy si, nawet maoletni, Polak. Ale gdzie bywa Mikoaj Kopernik i dlaczego warto wybra si jego ladem to wiedz ju nieliczni. Wdrwka szlakiem kopernikowskim to niesamowite przeycie nie tylko dla mionikw historii i gwiazd.
ASTRONOM >> Nasz rodak by piknym
przykadem wszechstronnoci renesansowych umysw. Studiowa nie tylko astronomi, ale take medycyn, matematyk i prawo, by ekonomist, tumaczy poezj i sam pisa wiersze, bra aktywny udzia w sejmikach pruskich, broni Olsztyna przed wojskami Albrechta Hohenzollerna. By take... kartografem mieszkajc we Fromborku, opracowa szczegow map Warmii. Ale to, co zajmowao go najbardziej, to ukad gwiazd oraz ich ruch. Przez 46 lat jako kanonik kapituy warmiskiej mieszka w Olsztynie, Fromborku i Lidzbarku Warmiskim.

Zamek w Lidzbarku Warmiskim / Castle in Lidzbark Warmiski

OLSZTYN >> Planujc wypraw ladami naukowca, nastawmy si na kilkudniow podr samochodem lub rowerem (trasa ma 302 km). Wyruszamy z Olsztyna. Mikoaj Kopernik jako administrator kapituy warmiskiej osobicie nadzorowa prace przy umacnianiu tutejszego zamku przed najazdami krzyackimi. Zamek po dzi dzie dumnie gruje nad miastem, a zwiedzajcy mog podziwia jego gotyck lini. W urzdzonym tu Muzeum Warmii i Mazur warto przyjrze si pamitkom po astronomie i rozgry tajemnic dziaania skomplikowanej tablicy rozrysowanej przez Kopernika na cianie kruganka do pomiaru rzeczywistej dugoci roku. Wieczorne zwiedzanie zamku te moe dostarczy wielu atrakcji czsto na dziedzicu odbywaj si koncerty, recitale poezji piewanej itp. Drugim istotnym punktem programu bezporednio powizanym z prac astronoma jest Obserwarorium Astronomiczne w dawnej wiey cinie z 1897 r.
Pomnik Kopernika przed olsztyskim zamkiem / Kopernik statue in front of Olsztyn castle

ASTRONOMER >> Copernicus was a perfect example of the versatility of the Renaissance mind. He composed decent poems in Latin, he taught how to prevent the spoiling of coins, he managed the assets of the Warmia Chapter, was an active politician, and defended the city of Olsztyn against the army of Albrecht Hohenzollern. He studied not only astronomy, but also medicine, mathematics and law; Surprisingly, he was also a cartographer living in Frombork he draw a detailed map of the Warmia region. But what fascinated him most were the stars and their movement. OLSZTYN >> Planning a trip along Copernicus tracks, one
should be prepared for a few days journey by car or on bicycle (the track is 302 km long). We set off from Olsztyn. As a manager of the Warmia Chapter, Copernicus supervised the strengthening of the castle walls to defend it against the incursions of the Teutonic Knights. Today the castle still rises over the city and visitors can appreciated its Gothic character. It houses the Museum of Warmia and Mazury where on display are souvenirs of the astronomer and you can try to figure out the working mechanism of a complex experimental chart drawn by Copernicus on one of the ambulatory walls, which would calculate the real length of a year. It can be fun to visit the castle in the evening and hear an old music concert or poetry reciting. Another important place connected with the work of the

DOBRE MIASTO >> Wielkiego astronoma pamita imponujca redniowieczna kolegiata (XIV w.) i przylegy do niego kompleks zabudowa. Tu miecia si ogromna biblioteka niewyczerpane rdo wiedzy. Samo wntrze kocioa ma wystrj barokowy, otarz wzorowany jest na wawelskim.
fot.: D. Olendzka fot.: D. Olendzka

Every Pole knows that he stopped the sun and moved the earth spinning. But where Nicolaus Copernicus used to go to and why it is worth to follow his traces this is something only few people know. Meanwhile, Copernicus track is an awesome experience not only for history or astronomy enthusiasts.

LIDZBARK WARMISKI >> Pora przenie si do kolejnej siedziby warmiskiego kanonika przepiknego gotyckiego

94

100 kilometrw przygody

one hunred kilometers of adventure

95

Malbork

Katedra we Fromborku / Cathedral in Frombork Frombork wahado (pendulum) Foucaulta Braniewo Dobre Miasto

zamczyska w Lidzbarku Warmiskim. Tu przy odrobinie szczcia trafimy na turnieje i pojedynki rycerskie. Bdzc po krugankowym dziedzicu przy wiatach pochodni, moemy natkn si na wystylizowanych grajkw. Jeli pozwol, jest szansa na obejrzenie dawnych instrumentw muzycznych.

famous astronomer is the Astronomical Observatory located in an old water-tower (from 1897).

DOBRE MIASTO >> Our second stop is in a town of the


charming name Good City with its impressive monument of Medieval architecture a 14th c. collegiate church and the complex of buildings surrounding it, where an enormous library used to be. The church interior is Baroque, the altar was patterned after the one in Wawel.

przednika Pawa Legendorfa. W miecie warto te rzuci okiem na pozostaoci dawnego zamku biskupw warmiskich (do dzi zachowaa si wiea czca dziedziniec z podzamczem) oraz budynek Collegium Hosianum, pierwszej szkoy zaoonej przez jezuitw po ich przybyciu na ziemie polskie.

FROMBORK >> Zamki mamy za sob, czas wic ruszy


w miejsce, dziki ktremu Kopernik zasyn na cay wiat. W niewielkim, lecz urokliwym Fromborku powstawao wielkopomne dzieo, ktre obalio wczesne teorie na temat budowy wszechwiata. Mowa o O obrotach cia niebieskich". Co czu Mikoaj Kopernik, gdy dociera do prawdy? Czy nie ba si, e wiat nauki odrzuci jego prac? Uruchamiajc wyobrani, wybierzmy si na zwiedzanie Wzgrza Katedralnego, oddzielonego od miasta dobrze zachowanymi murami obronnymi. W Wiey Kopernika odtworzono jego obserwatorium, za muzeum uczonego mieci si w Paacu Biskupim. Fascynaci gwiazd mog zwiedzi te planetarium. Bdc we Fromborku, trzeba te zobaczy jedyne w Polsce wahado Foucaulta, ktry dowodzi istnienia ruchu obrotowego ziemi. Cho miasto Frombork byo wiadkiem mierci wybitnego uczonego, nie znajdziemy tu jego grobu. Zgodnie z panujcym wczenie zwyczajem naukowiec zosta pochowany w podziemiach katedry.

LIDZBARK WARMISKI >> We move on to the beautiful Gothic castle in Lidzbark Warmiski Copernicus domicile. With a little luck you will be able to view a knights tournament and Renaissance musical instruments.

FROMBORK >> Time to move to the place where


Copernicus wrote his memorable work, which abolished the contemporary theories concerning the structure of the universe: On the Revolutions of the Heavnly Spheres. What could Nicolaus Copernicus feel when he was reaching the truth? With our imagination kindled let us head for the Cathedral Hill, which is separated from the city with well-preserved defensive walls. If you feel like being a great discoverer, visit the Copernicus Tower where the astronomers observatory has been reconstructed. The Copernicus Museum is located in the Bishop Palace. You can also visit the planetarium and the only Foucault pendulum in Poland, a tool which demonstrates the rotation of the earth. Frombork is also where Copernicuss life came to an end, but you wont find his grave here. Following the customs of those times, the scientist was buried beneath the cathedral.

BRANIEWO >> Wyjedajc z Fromborka, warto zahaczy


o Braniewo, gdzie znajdziemy miejsca zwizane z rodzin Kopernika. Jego zamony wuj, warmiski biskup ukasz Waczenrode, ktry finansowa krakowskie i woskie studia Mikoaja, hojnie oy rwnie na kocioy w tym miecie. W braniewskiej bazylice w. Katarzyny z Aleksandrii ufundowa murowan empor muzyczn oraz wspaniay renesansowy nagrobek dla swojego po-

PRZEJAZDEM >> Nie zaszkodzi zajrze do Pienina. Cho nie ma bezporedniego zwizku z Kopernikiem, znajdujcy si tu rezerwat bobrw szkoda omin. W samym Pieninie najwaniejszym zabytkiem jest gotycki zamek biskupw warmiskich z XIV w. Warto odnale muzeum etnograficzne prowadzone przez o.o. werbistw, zwaszcza e prowadz rwnie sync z doskonaego jedzenia restauracj. W okolicy Fromborka znajduj si liczne stanowiska archeologiczne, m.in. Grody Pruskie w Bogdanach i Diabla Gra miejsce obrzdw pruskich. Koniecznie trzeba te podjecha do krzyackiego zamku w Malborku i do Elblga, najstarszego miasta wojewdztwa warmisko-mazurskiego, zaoonego w 1237 r. Grd ma kilka zabytkw pamitajcych czasy wielkiego astronoma. Takim jest katedra imienia jego patrona w. Mikoaja. Wida j z daleka, bo wiea kocioa jest jedn z najwyszych w Polsce, ma blisko 100 m. Zgromadzono tu mnstwo bardzo cennych zabytkw, choby chrzcielnic z brzu z 1387 r., relikwie Krzya witego czy pnogotyckie otarze przeniesione z innych kociow Elblga.
Informacja turystyczna / Tourist information: Olsztyn ul. Staromiejska 1 Lidzbark Warmiski ul. Wysokiej Bramy 2 Frombork ul. Mynarska 5a Elblg ul. Czerwonego Krzya 2

BRANIEWO >> Leaving Frombork it is worth to turn aside 9 kilometres toward Braniewo, where you will find a place connected with Copernicus family. His wealthy uncle, bishop Lucas Waczenrode, who paid for Copernicuss studies in Krakow and Italy, also financed many churches in the city. Other thing worth taking a look are the ruins of the Warmia bishops castle (till this day survived a tower leading from the yard to the outside of the castle) and the building of Collegium Hosianum, the first Jesuit school in Poland. ON THE WAY >> If you still have time, you can visit the
nearby city of Pienino. Although it has no connections with Copernicus whatsoever, it would be a pity to miss the beaver reserve near the city. The most important monument in Pienino is a 14th c. Gothic castle of the Warmia bishops. Find the ethnographic museum run by the Divine Word Missionaries, which among others is famous also for its great restaurant. There are numerous archaeological posts around Frombork: Prussian settlements in Bogdany, and the Devil Hill Prussian ceremony site. The next stop is the famous Teutonic castle in Malbork which was the capital city of the Order for many years. From here it is very close to Elblg, the oldest city in the region, founded in 1237. There you can also find a few monuments remembering the times of the great astronomer, e.g. St. Nicolaus Cathedral. You can spot it from far away being nearly 100 metres high it is one of the highest churches in Poland. Many precious relics are collected here, including a bronze baptismal font from 1387, St. Cross relics and late Gothic altars.

fot.: D. Olendzka

fot.: D. Olendzka

96

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

97

MAGIC OF WOODEN MONUMENTS

Dorota Chojnowska
Dworek Laszczykw w Kielcach / Laszczyk manor house in Kielce Radkowice

Kociki, dworki, kapliczki i chaupy w sumie ponad 50 drewnianych budynkw czeka na witokrzyskim Szlaku Architektury Drewnianej!
Kielce koci na Biaogonie / Church in Biaogon Kielce

KONTRASTY >> Wrd drzew, z dala od zgieku miasta


wznosi si niewielka witynia. Jej spadzisty dach kryty jest gontem, ciany zbudowane z drewnianych bali, nad wejciem malutka figurka Chrystusa Frasobliwego, a dookoa unosi si zapach starego drewna. Patrzc na jej bry, mam wraenie, e jestem na Podhalu, a nie w... Kielcach. Co w tym jest. Jeden z najpikniejszych witokrzyskich kociow drewnianych pw. Przemienienia Paskiego na Biaogonie wzniesiono w 1918 r. w stylu narodowym, czyli zakopiaskim. Modlili si w nim pracownicy pobliskiej fabryki. Zaledwie kilka minut jazdy i nastpuje zmiana stylu. Ju z daleka wzrok przykuwa wielka figura Madonny w kolorze... lila r. W tle wznosi si prosty w formie fioletowy koci pw. Niepokalanego Serca NMP (ul. Melczarskiego) . Zbudowali go w 1940 r. kolejarze z materiau, ktrego mieli pod dostatkiem, czyli podkadw kolejowych. Te dwie tak rne od siebie budowle poczy wieo wytyczony witokrzyski Szlak Architektury Drewnianej.

CONTRASTS >> Far from the noises of the city, there is a little shrine hidden in the woods. Its sloping roof is shingled, the walls are made of huge beams, a tiny figure of Christ hangs above the entry, the scent of old wood is omnipresent. Looking at the building I feel like I'm somewhere in the mountains, and not in Kielce. In fact, I'm not far from the truth. One of the most beautiful wooden churches in witokrzyskie region, the Transfiguration of Jesus church in Biaogon district of Kielce, was built in 1918 in the Zakopane style typical for Polish highlands. It used to serve the workers from the nearby factory. You can still see a memorial plaque in front of the building. Only a few minutes of driving at Melczarskiego Str. you find yourself surrounded by a totally different style. I notice a huge pink figure of Virgin Marry, and thenpurple and simple in form the Immaculate Heart of Blessed Virgin Mary church in the background. It was built in 1940 by railmen, mostly from the material they had in abundance

TRASY >> Nowy szlak liczy ponad 500 km! Podzielono go


na pi rnych tras, przy ktrych czekaj nie tylko kocioy. W Kielcach prowadzi jeszcze do modrzewiowego dworku Laszczykw. Przechodzi rwnie przez Kakonin, gdzie znajduje si zagroda-muzeum. Jeszcze wicej zagrd zobaczymy w parku etnograficznym w Tokarni. Tam dopiero poczujemy, jak wygldao ycie na kieleckiej wsi w czasach, kiedy murowane budynki naleay do rzadkoci. Wrd kilkudziesiciu zgromadzonych budowli znalaz si dwr szlachecki z Suchedniowa, chaupy wiejskie, studnie, apteka i prawdziwy przedwojenny wiejski sklepik. Patrz na wystawione tam na pkach przedwojene produkty i... Przecieram oczy... Proszek OMO! Nad dachami wida wie barokowego kocioa pw. Matki Boej Pocieszenia z Rogowa (1763 r.). W przeciwiestwie do innych kociow na szlaku, ktre po-

Churches, manor houses and peasant cottages - there are more than 50 wooden buildings along the witokrzyskie Wooden Architecture Trail.

fot.: T. Olendzki

fot.: T. Olendzki

Krynki

98

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

99

Kakonin

Chomentw

za niedzielami i witami mog by zamknite, ten zawsze jest otwarty! Nie zniechcajmy si jednak, nawet jeli kocielne wrota s zamknite. Klucz zazwyczaj jest na plebanii.

- sleepers. These two churches, so very different from each other, were recently connected by the new witokrzyskie Wooden Architecture Trail.

portrait of Virgin Mary was built there. But that's not the end of miracles. They say a child who drowned in a pond was brought to the shrine - and recovered. A century later the place was developed with a proper church. Another miraculous portrait can be found in the St. Bartholomew Church in Stradw (1657). The church does not look very old, as in 1983 it underwent a complete renovation. While in Stradw you should also see the largest Slavic settlement in Poland. In its peak days (9-11th c.) it was a wooden settlement, but till now only the ground embankments have survived - but even this is enough to make a great impression! From the top of the embankments you can clearly see the silhouette of the settlement, and the surrounding fields and meadows. Start your car and follow the track of wooden monuments!
Chotelek Zielony

PNY GOTYK >> W Zborwku, niepozornej miejscowoci nieopodal Buska, koci pw. w. Idziego Opata stoi od zawsze, czyli od 1459 r. Taka bowiem data widnieje na belce w uku tczowym. To najstarsza budowla na szlaku i jedna z najstarszych w Polsce. W otarzu gwnym zachowaa si niewiele modsza rzeba w. Mikoaja oraz dwa skrzyda tryptyku. Przy okazji zajrzyjmy do Buska. Cho na szlaku znajduje si jedynie kociek cmentarny pw. w. Leonarda, warto zatrzyma si tu duej.

ROUTES >>The new track is over 500 km long. It has been


divided into five routes along which you can view not only churches. In Kielce the track takes you to the Laszczykw large manor house, and goes through a homestead-museum in Kakonin. More homesteads can be seen in the ethnological park in Tokarnia. Here you can really feel the atmosphere of a countryside from the times when brick buildings were a rarity. Among the many buildings collected here you will find a nobleman's house from Suchedniw, peasant houses, wells, an apothecary and an original pre-war shop. Above the roofs I can spot the tower of the Mother Marry of Consolation church from Rogowo (1763). Contrary to other churches on the track, which can be closed except for Sundays and holidays, this one is always open. But even when a church is closed, there is always someone in the presbytery who has the key.

CUDA >> Pono w miejscu, gdzie dzi wznosi si koci pw.


Wniebowzicia Najwitszej Marii Panny w Krynkach (z XVIII w.), ukazaa si Matka Boska. Na pamitk tego wydarzenia wybudowano kapliczk z obrazem Matki Boskiej Czstochowskiej. Ale to nie koniec cudw. Pewnego razu pooono przed tym obrazem dziecko, ktre utono w stawie. Dziecko oyo. Sto lat pniej przybywajcy tu ptnicy zanosili swe proby ju w nowiutkim ko-

ciele. Cudami zasyn rwnie obraz Matki Boskiej z kocioa pw. w. Bartomieja Apostoa (1657 r.) w Stradowie. Sam Koci nie wyglda na swoje lata. W 1983 r. przeszed generalny lifting. Budynek rozebrano, wszystkie zepsute elementy wymieniono na nowe i z powrotem zoono. Podczas pobytu w Stradowie trzeba rwnie zobaczy najwiksze w Polsce sowiaskie grodzisko. W czasach swojej wietnoci, czyli od IX do XI w., rwnie byo drewniane, niestety do naszych czasw zachoway si tylko way ziemne. Ale nawet one robi niesamowite wraenie! Stojc na ich szczycie, wci wyranie widzimy zarys grodu, podgrodzia i zielone ki poprzecinane biaymi jak nieg drkami i czarn asfaltow drog. Zatem kluczyk do stacyjki i ruszamy na spotkanie z zabytkami!
Trasa / Route I: Busko-Zdrj, Chotelek Zielony, Proboowice, Stradw, Topola, Cudzynowice, Gorzkw Rachwaowice, winiary, Zborwek, Beszowa, Niekrasw, Strzegom. Trasa / Route II: Maogoszcz, Kurzelw, Bebelno, Kossw, Rakoszyn, Trzciniec, Obiechw, Mieronice, Krzcicice, Mierzwin, Mnichw, Chomentw, Tokarnia, Rembieszyce. Trasa / Route III: Kielce (Dworek Laszczykw), Kakonin, Bodzentyn, Tarczek, Radkowice, Krynki, Parszw, Skarysko-Bzin, Bliyn, Mroczkw, Odrow, Lipa. Trasa / Route IV: Gra Witosawska - Gierczyce - Stodoy - Kleczanw - Gliniany - Ruda Kocielna - Ostrowiec witokrzyski - Bodzechw - Sarnwek Trasa / Route V: tzw. "Ptla Kielecka"/ Small Kielce Circle: Kielce-Biaogon - Kielce-centrum (zbieg ulic Mielczarskiego i Urzdniczej) - Kielce-centrum (ul. Jana Pawa II) - Kielce-Zagrze - Kielce-Dbrowa - Kielce-Dyminy - Mjcza (gm. Daleszyce) - Wola Kopcowa (gm. Masw) www.drewniane.swietokrzyskie.travel

LATE GOTHIC >> In Zborwek, a tiny village near Busko,


you'll find St. Idzi Church which has always been there - that is since 1459. you can see the date on one of the beams in the ceilings. It is the oldest building on the track and one of the oldest in Poland. On the main altar you can see St. Nicolas figure which is only a little younger, and two wings of a Triptych. It is also worth stepping by to Busko, where you will find St. Leonard graveyard church.
fot.: T. Olendzki fot.: T. Olendzki

MIRACLES >> According to a legend, Blessed Virgin Mary


Kielce koci na ul. Melczarskiego / Church in Melczarskiego Str. in Kielce

appeared in the place where the Assumption of Mary church now stands (dating back to the 18th c.). First, a small shrine with a

Mnichw

100

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

101

Powiat Pocki

T R AV E L L I N G I N T I M E

Dorota Chojnowska

Nowy Duninw

Cierszewo

Lasy, rzeki, jeziora, a ponad nimi unosi si czar ziemiaskiej przeszoci... Powiat Pocki zachwyci najbardziej wybrednych.
NAD WOD >> Na szeroko rozpostartej wstdze Wisy
i na jeziorach mona nabra wiatru w agle. Po jego tafli migaj jachty i deski windsurfingowe. Na przystaniach bez problemu wypoyczymy sprzt pywajcy, a nocleg zawsze si znajdzie w ktrym z orodkw wypoczynkowych lub gospodarstw agroturystycznych. Nieco spokojniejsz atmosfer, a rwnie gocinn znajdziemy nad innymi jeziorami Pojezierza Gostyniskiego: Zdworskim, Ciechomickim, Grskim, Biaym, Sumino, Drzesno... Lista jest bardzo duga! Ukryte wrd drzew Gostynisko-Wocawskiego Parku Krajobrazowego czekaj na odkrycie podczas wdrwek po wyznaczonych szlakach. Nad jedno z najbardziej malowniczych, czyli jezioro ckie Mae, prowadzi zielony szlak z Koszelwki lub cka. W dzie zobaczymy tu stada dzikiego ptactwa, wdkarze z przejrzystej wody wyowi dorodne okonie, sandacze i pocie. Kto za odway si tu przyj w nocy o peni

Forests, rivers, lakes, and the spirit of noble past of landed gentry hovering above them the neighbourhood of Pock will enchant even the most demanding of tourists.

ksiyca, by moe ujrzy dwie zbkane dusze. To crka waciciela tutejszego paacu i jej ukochany szukaj siebie w zamkowych pokojach. By moe ju niedugo zbkane dusze zostan turystycznie oswojone w paacu bowiem wkrtce powstanie luksusowy hotel.

ter of the nearby palace owner and her beloved one are looking for each other in the palace rooms. The poor lost souls will have to become a little more sociable as the palace is being adapted into a luxury hotel.

WSPOMNIENIA >> Nie tylko nad jeziorem ckim Maym


czuje si ducha szlacheckiej przeszoci. Zamieszkuje on rozsiane po okolicy, paace i dworki. Zacznijmy od Nowego Duninowa, niewielkiej wsi w powiecie pockim, w ktrej czonkowie rodziny Duninw w XIX w. wznieli paac w stylu eklektycznym, nastpnie myliwski, a na kocu neogotycki zameczek. Warto zobaczy wci pikny, cho nadgryziony zbem czasu, dwr w Pepowie wzniesiony w stylu willi szwajcarskiej. Interesujco wygldaj dwory w Worowicach, Kanigowie, Borowicach czy Gsewie. Podczas wizyty w tym ostatnim miejscu koniecznie zajrzyjmy do galerii We Mynie, ktra jak nazwa wskazuje, mieci si w starym mynie. Jego waciciele stworzyli tam niewielkie muzeum etnograficzne. W dworku w Kucharach (1859 r.), gdzie Helena Mniszkwna pisaa swoje bestsellerowe romanse, powsta natomiast... klasztor buddyjski. W sumie w powiecie pockim wznosi si ponad 20 paacw i 150 dworw. Oryginalnie tworzyy regularn siatk szlacheckiego osadnictwa odlego midzy nimi nie przekraczaa dwch godzin marszu albo pgodzinnej jazdy konno. Dzi jeszcze mona zmierzy t odlego jazd na rowerze po

WATER SPORTS >> On the broad waters of the Vistula


and on the nearby lakes one can surely catch some wind in the sails. You can rent yachts and windsurfing equipment in one of the marinas, and for the night you can stay in one of the holiday camps or tourist farms. In the Gostyniski Lake District the atmosphere is calmer, with many lakes less frequented, among them Zdworskie, Ciechomickie, Grskie, Biae, Sumino, Drzesno... The list is very long. Scattered all over the Gostynisko Wocawski Scenic Park they wait to be discovered during the trips on the many tourist trails. You can take the green trail from Koszelwka or cko to one of the most picturesque lakes, ckie Mae. During the day it is visited by flocks of wild birds, and its waters abound in fine-looking perch, zander, and roach. If you are brave enough to visit this place at night, you might see two lost souls in the moonlight: the daugh-

REMINISCENCES >> But it isnt only by ckie Mae lake that you can feel the spirit... of the regions noble past. It is everywhere in the nearby palaces and manor houses. Lets start in Nowy Duninw, a small village in Pock district where members of the Dunin family built in the 19th c. an eclectic palace, a hunting-style palace, and a Neo-Gothic one. It is also

fot.: Tomasz J. Gazka, archiwum Starostwa Powiatowego w Pocku

fot.: Tomasz J. Gazka

Zalew Pocki

102

100 kilometrw przygody

Borowice

wyznaczonych tu szlakach i ciekach rowerowych. Wiele spord okolicznych rezydencji nie przetrwao komunizmu. Na szczcie te, ktrym si to udao, daj wyobraenie, jak jeszcze przed wojn yo si tutejszym ziemianom. Jednak w otaczajcej ciszy czego brakuje Ju wiem! Stukotu koskich kopyt!

RAJDY PO LESIE >> Czym prdzej zatem jedmy do cka,


gdzie znajduje si renomowane stado ogierw. Jego dyrekcja, jake mogoby by inaczej, urzduje w dawnym dworku. Jest jeszcze druga stadnina w paacu w Cierszewie, malowniczo otoczonym wodami rzeki Skrwy Prawej. Nic dziwnego, e oprcz jazdy konnej wielkim powodzeniem ciesz si tam spywy kajakowe.

worth visiting the time-worn but still very beautiful manor house in Pepowo, patterned after a Swiss villa. Other interesting manor houses are those in Worowice, Kanigowo, Borowice, Gsewo. While in Gsewo, take a chance to stop by the We mynie gallery located in an old windmill. The owners of the mill managed to transform it into a small ethnographic museum. The manor house in Kuchary (from 1859), where Polish writer Helena Mniszkwna wrote her famous romance books, today is occupied by a Buddhist monastery. There are altogether more than 20 palaces and over 150 manor houses around Pock. Originally they formed a regular network of noble mens houses each separated from another by two hours of walking or 30 minutes of horse riding. Today you can check the distance biking along the marked router and bicycling paths. Many of the residences did not survive the communism. But those which still exist are enough to get a picture of what the manorial life here was like before the war. Still, it seems like there should be something breaking this overwhelming silence... I know the clatter of hooves!

aledwie 100 km od stolicy i 50 km od odzi, pord lasw nad brzegami Zalewu Sulejowskiego w Bronisawowie znajduje si mekka biznesu, jednoczenie ostoja spokoju hotel Magellan***

RIDING THROUGH THE FORESTS >> In order to


hear it you need to go to cko, where you will find renowned Stallion stables (Stado Ogierw). The management board is of course based in one of the former manor houses. Another stable is situated in Cierszewo, which is beautifully surrounded by the waters of river Skrwa Prawa. No wonder the main attractions in the area include horse riding and canoeing.

PERA >> Dawni panowie tych ziem pozostawili po sobie nie


tylko rezydencje, ale rwnie wspaniae kocioy. Zajrzyjmy do jednego z nich pw. w. Stanisawa Biskupa Mczennika (1477 r.) w Drobinie. W rodku znajduj si nagrobki rodziny Kryskich. Na jednym z nich, w niszy, niczym Sybilla z watykaskiego grobowca papiea Juliusza II, siedzi Anna Kryska. Jej mocno zbudowane nogi bardziej pasuj do mczyzny, a konkretnie do Mojesza Michaa Anioa, ni do eterycznej biaogowy. W ssiedniej niszy siedzi jej maonek Pawe w pozie przypominajcej w. Kum z florenckiej Kaplicy Medyceuszy. Podobiestw do woskich dzie renesansu jest znacznie wicej. Za to prawie nie ma adnych do nagrobkw tworzonych wwczas w Polsce! Warto zobaczy rwnie koci w Orszymowie, Rokiciu, klasztor Mariawitw, w Miszewku Felicjanw... Lista miejsc czekajcych na odkrycie jest bardzo, bardzo duga. Przyjedcie i przekonajcie si sami!
Informacja turystyczna: Stary Rynek 8, Pock Tourist Information: 8 Stary Rynek, Pock Adres / Addresses: Starostwo Powiatowe w Pocku ul. Bielska 59, Pock www.powiat.plock.pl

Nasi gocie mog aktywnie spdzi czas na onie natury, lub zrelaksowa si podczas zabiegw w najwikszym w regionie Instytucie SPA & Wellness. W dwupoziomowym kompleksie czekaj na Pastwa: basen kryty, w wodzie ktrego odbija si ogromna, zajmujca ca cian mozaika przedstawiajca morskie fale, jacuzzi z kaskad wodn, ania parowa sauna fiska 9 profesjonalnie wyposaonych gabinetw odnowy biologicznej urzdzonych w kolorach ziemi, gdzie bd mogli Pastwo podda si m.inn.: hydroterapii, zabiegom na twarz i ciao, masaom relaksacyjnym i leczniczym. Posiadamy take 8 profesjonalnie wyposaonych sal konferencyjnych (1000 miejsc), w tym sal bankietow przystosowan do imprez okolicznociowych oraz koncertw, 3 sale restauracyjne, klub nocny oraz amfiteatr leny i ogrd letni, w ktrym organizujemy ogniska, biesiady, pikniki i wiele innych atrakcji.

ust 100 km from the capital and 50 km from d, among woods, on the banks of Lake Sulejowski in Bronisawowo there's the Mecca of business and at the same time an oasis of peace: Magellan Hotel***

Our guests can spend their time actively out with nature or relax during treatments inside the biggest in the region SPA & Wellness Institute. In the two-storey compound we have for you: an indoor swimming pool; in its water reflects a giant mosaic representing sea waves and covering the whole wall, a jacuzzi with a water cascade, vapour-bath Finnish sauna, 9 professionally equipped regeneration rooms decorated in the colours of the earth, where you can have hydrotherapy, face and body treatments, relaxing and healing massages, etc. We also have 8 professionally equipped conference halls (1000 seats), as well as a banquet room for occasional events and concerts, 3 restaurant halls, the Night Club, the Forest Amphitheater and a summer garden, where we organize bonfires, feasts, picnics and many other attractions.

UNIQUE PLACES >> Apart from the residences, former


owners of the lands have also left magnificent churches. I encourage you to visit Stanisaw the Martyr Bishop church in Dorbin, dating back to 1477. Inside you can see the tombs of the Kryski family. Take a look at the tomb of Anna and Pawe. Interestingly, it remind of Italian Renaissance sculptures, but have very little in common with typical Polish tombs from that time. The figure of Anna Kryska looks like Sibylla from the tomb of Pope Julius II in Vatican. Her strong legs bring to mind the legs of Moses by Michelangelo, not those of a fragile woman. Next to her there sits her husband, Pawe, in a pose patterned after Cosimo de Medici from the Medici Chapel in Florence. The list of interesting places to visit is long and includes also the churches in Orszymowo, Rokicie, Mariavite monastery in Miszewko, and many more, waiting to be discovered.

ongresowo-Szkoleniowe MAGELLA Centrum K N, Bron isaww , ul. e glarska 35/31, pl 97-320 ellan. elmag Wolbrz g@hot Tel.: (44) 6 n i t e k r a m 15 43 50, fax: (44) 615 43 52, e-mail:

fot.: Tomasz J. Gazka

www.hotelmagellan.pl

104

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

105

HISTORIA >> Zakon zaoy we Francji w XI w. benedyktyn Robert z Molesme. Cystersi jako naladowcy Chrystusa praktykowali ubstwo i pokut. Cisza, samotno i wyrzeczenie si dbr wiata doczesnego to zakonne priorytety, dlatego swoje siedziby najczciej budowali na odludziu, utrzymujc si jedynie z pracy rk. Zajmowali si rolnictwem, budownictwem, hodowl. Zakadali stawy rybne, myny, browary, tkalnie. Swoj prac rozwijali gospodarczo i kulturalnie miej-

HISTORY >> The order was established by Benedictine


Robert of Molesome in the 11th century in France. Cistercians, as followers of Christ, practiced poverty and penance. Silence, solitude and renunciation of mundane matters are the monastic priorities, therefore Cistercians usually build their monasteries in secluded locations and support themselves from manual labour. Traditionally they occupied themselves with agriculture, construction and farming. Cistercians customarily estab-

Monika Kaszuba

ON WHITE MONKS TRAIL

Cystersom przywieca surowa benedyktyska regua i zawoanie ora et labora, czyli mdl si i pracuj. Dzisiaj na cysterskim szlaku moemy podziwia klasztory i redniowieczne opactwa, ktre wznosili w Polsce od XII w.
Parady

The Cistercians observe the strict Benedictine rule and follow the phrase ora et labora, pray and work. The Cistercian Trail in Poland allows appreciating monasteries and Medieval abbeys dating back even to the 12th century.

106

100 kilometrw przygody

Sulejw

ul. Wadysawa Jagiey 1, 97-330 Sulejw Recepcja tel. (044) 610 24 00, 616 20 11, 616 26 06 fax. (044) 610 20 02
Pord penych tajemnic XII-wiecznych budowli Opactwa Cysterskiego

hotel@podklasztorze.pl, www.podklasztorze.pl Koordynaty GPS: N: 51 21' 51.34" E: 19 52' 45.49"


Among mysterious 12th century buildings of the Cistercian Abbey emphasized by the Pilica river valley landscape beauty, the magnificent Podklasztorze Hotel proudly presents its majesty. The intertwining past, present and future create the one and only richness of cultural heritage of this historic edifice. Years of experience and professional personnel make expectations of every Guest possible to fulfill. Owing to fantastic space solutions we can easily organize banquets, occasional events, conferences and trainings. We have 6 conference halls, including one for 100 people. We are open to new ideas, innovative and flexible. We will help to organize any event by fully meeting the requirements of our guests. Its and ideal place to stay, away from big cities noise. The hotel offers: 50 rooms and 2 apartments 105 sleeping places 6 conference and training halls integration events for our Guests family celebrations

sca, w ktrych si osiedlali. Scheda po cystersach w Polsce to oprcz kulturowego dziedzictwa szlak architektoniczny. Oplata on pajczyn pozakonnych budynkw i kociow kilka wojewdztw od Pomorza a po Maopolsk. Niektre budowle przetrway, inne zniszczya historyczna zawierucha lub zamienia w wizienia, szkoy, prywatne domy, szpitale. Z niektrych ocalay jedynie fragmenty: otarz, monstrancja, ambona albo awa kocielna. Kade z tych miejsc ma swoj bogat histori, losy kadego zagmatwane, ale niezmiernie ciekawe prosz si, by odkry je na nowo, ocalajc pami o cysterskim dziedzictwie.

GDASK OLIWA>> Dzisiejsza


gdaska archikatedra pw. witej Trjcy razem z przylegajcym klasztorem (seminarium duchowne) to rwnie obiekty pocysterskie. Pierwsi mnisi w konwencie oliwskim pochodzili z Danii i Niemiec. Od pocztku istnienia klasztor by wanym centrum rozwoju kulturalnego Pomorza.

lished fish ponds, mills, breweries and weaving-mills. Their work contributed to economic and cultural development of the locations they chose. The inheritance after Polish Cistercians includes cultural heritage and the architectonic trail. It weaves in a web of post-convent buildings and churches in several Polish provinces from Pomerania to Maopolska. Some buildings have survived, some have been destroyed in historical storms or transformed into prisons, schools, private property and hospitals; some remained only in parts: an altar, monstrance, pulpit and church bench. Each has an eventful history and a complicated, yet intriguing fortune. They seem to ask to be-rediscovered thus saving the Cistercian heritage from oblivion.

podkrelonych piknem krajobrazu Doliny Rzeki Pilicy dumnie prezentuje swj majestat okazay Hotel Podklasztorze. To tu przeplatajca si przeszo, teraniejszo i przyszo tworzy niepowtarzalne bogactwo spucizny kulturowej tej zabytkowej budowli. Lata dowiadcze oraz profesjonalna obsuga sprawiy, i jestemy w stanie speni oczekiwania kadego Gocia. Dziki ciekawym rozwizaniom przestrzennym z atwoci zorganizujemy niepowtarzalne bankiety, imprezy okolicznociowe, konferencje i szkolenia. Do dyspozycji Goci oddajemy 6 sal konferencyjnych, z ktrych najwiksza moe pomieci 100 osb. Jestemy otwarci na pomysy klientw, nowatorscy i elastyczni. Pomoemy uoy program imprezy realizujc w peni wymogi naszych goci. To idealne miejsce na pobyt, z dala od zgieku wielkich miast! Hotel oferuje: 50 pokoi i 2 apartamenty 105 miejsc noclegowych 6 sal konferencyjno-szkoleniowych Imprezy integracyjne na yczenie Goci Uroczystoci rodzinne

GDASK OLIWA >>The today


existing Holy Trinity Cathedral with the adjacent monastery (religious Seminar) also used to belong to the Cistercians. First monks arrived to Oliwa convent
fot.: D. Olendzka

GdaskOliwa

108

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

109

from Denmark and Germany. Since its establishment the monastery was a key centre for the Pomeranias cultural development. The monastery was badly destroyed in Prussian and Swedish attacks and was ultimately shut down in 1831 by Prussian authorities. Monks returned here in 1945

Chemno

CHEMNO >> A monastery and St John the Baptist Church and St John the Evangelist Church. Cistercian nuns (astronomer Mikoaj Koperniks sister was Mother Superior here) have managed this property since the 13th century and in 19th century it became the property of Daughters of Charity of Saint Vincent de Paul. Apparently female touch has been beneficial to the estate, because the beautiful buildings have survived in a very good condition. PARADY >> Cistercian history in Parady started in an

Opactwo bardzo ucierpiao podczas najazdw pruskich i szwedzkich, a ostatecznie klasztor zosta zlikwidowany w 1831 r. przez wadze pruskie. Mnisi powrcili tu dopiero w 1945 r.

inconspicuous wooden monastery on the right shore of Paklica River. Gradually the convent obtained great wealth owing to the generosity of the rulers. Their income was high enough to allow the monks to develop the abbey and even open a branch in

CHEMNO>> Piknie zachowao si tu opactwo razem z kocioem pw. w. Jana Chrzciciela i w. Jan Ewangelisty. Najwyraniej kobieca rka suy murom klasztoru, bo od XIII w. rzdziy tu cysterki (jedn z ich przeoonych bya siostra Mikoaja Kopernika), a od XIX w. jest zarzdzane przez siostry miosierdzia w. Wincentego Paulo.
Henrykw

PARADY>> Cysterska historia w Paradyu zacza w niepozornym drewnianym klasztorze na brzegu rzeki Paklicy, ale z czasem dziki hojnoci panujcych opactwo zyskao due bogactwo. Dochody byy na tyle wysokie, e mnisi rozbudowali znacznie cae opactwo, a nawet otworzyli klasztorn fili w Wieleniu. Czasy prosperity trway do XVI w. Klasztor by szczeglnie znany z dobrze zorganizowanej biblioteki i skryptorium oraz aktywnoci kulturalnej. W czasie zaborw pozostay majtek skonfiskowao pruskie wojsko. Dzisiaj w pocysterskich obiektach funkcjonuje Wysze Seminarium Duchowne Diecezji Zielonogrsko-Gorzowskiej. Zwiedzajc lubuskie, warto zajrze do paradyskiego muzeum, ktre skrztnie przechowuje pamitki historyczne po tutejszych zakonnikach.

si popularnoci wrd koronowanych gw. Opiek zapewniali im Leszek Biay, Bolesaw Wstydliwy, Wadysaw Jagieo, Kazimierz Jagieloczyk, czsto gocili tu rwnie legaci papiescy. Kres opactwa przyniosy czasy rozbiorw, kiedy w 1819 carskie wadze zlikwidoway klasztor, a jego mienie zostao przejte przez rzd Krlestwa Polskiego. Po prawie 170 latach cystersi powrcili do Sulejowa, znajduje si tu przeorat zwyky. Imponujce jest wntrze kocioa o ponoromaskim wystroju. W kapitularzu mieci si natomiast muzeum, w ktrym zobaczymy bezcenne klasztorne pamitki.

Wiele. The times of prosperity lasted until the 16th century. The monastery was particularly known for a well-organized library and cultural activity. The property was confiscated during the Prussian occupation. Today the former Cistercian estate houses the Zielona Gra-Gorzw Parish Higher Religious Seminar. While on tour in Lubuskie Voivodeship, it is worth visiting the Museum in Parady where memorabilia after local monks are meticulously stored.

SULEJW >> Cistercians were brought to Sulejw upon


Pilica from Burgundy by King Kazimierz the Just. The monks have enjoyed favours of the rulers since the beginning. They were protected by subsequent kings: Leszek the White, Bolesaw the Shy, Wadysaw Jagieo, Kazimierz Jagieloczyk. Papal legates often visited Sulejw. The end to the monastery was brought by the partitions. In 1819 the Tsar shut it down and the property was taken over by the authorities of Congress Poland. Cistercians returned to Sulejw after almost 170 years.

SZCZYYC>>Utworzenie opactwa w Szczyycu nieopodal Limanowej byo cile zwizane z planami kolonizacji Podhala. To wanie cystersom zawdziczamy powstanie w XIV w. Nowego Targu. Majtek klasztoru zosta skonfiskowany przez zaborc austryjackiego, nie zostao jednak nigdy zlikwidowane. Dzisiaj opactwo razem z przylegajcym kocioem czy w sobie elementy gotyckie, barokowe i renesansowe. W dawnym spichlerzu

SULEJW >> Do Sulejowa nad Pilic sprowadzi cystersw


z Burgundii Kazimierz Sprawiedliwy. Mnisi od pocztku cieszyli
Parady

fot.: arch. U.M. Henrykw

fot.: D. Olendzka

110

100 kilometrw przygody

It is the seat of Priors. The late Roman interior of the church is very impressive. The capitulary was transformed into a Museum where priceless monastic keepsakes are on display.

SZCZYYC >> The abbey in Szczyyc near Limanowa was


directed connected with plans to colonize Podhale. Nowy Targ was established in the 14th century by the Cistercians. The properties were confiscated by the Austrian occupants but the monastery was never shut down. At present the abbey and the adjacent church still have Gothic, Baroque and renaissance architectural elements. A museum displaying sacral and folk art as well as a collection of valuable paintings has been opened in the former monastic granary.

Monika Kaszuba

MONASTERY OF THE BOOK

Szczyyc

Jeden z pierwszych klasztorw cysterskich w Polsce i jeden z nielicznych, ktry znajduje si dzi w rkach zakonu.

One of the first Cistercian abbeys in Poland and one of the few nowadays owned by the Order.

klasztornym urzadzono muzeum, w ktrym zobaczymy m.in. dziea sztuki sakralnej, ludowej oraz cenn kolekcj obrazw.

PAMITKI>>Nie wszdzie zachoway si zabudowania


klasztorne. W Bukowie Morskim na Wybrzeu Sowiskim po opactwie pozostaa jedynie pogldowa tablica upamitniajca histori zakonnikw. Na poszukiwanie ladw po cystersach z Bukowa trzeba uda si do Iwicina w gminie Sianw, gdzie w kociele mona odnale cz klasztornego wyposaenia. W Cedyni historia zakonu zacza si od cysterek mniszek szarych ze Szczecina, ktrym biskup kamieski w XIII w. przekaza na budow klasztoru wzgrze na skarpie pradoliny Odry. Klasztor podczas swojej dugiej historii spali si trzy razy, ostatnio w 1945 r. w czasie ostatnich walk II wojny wiatowej. Obiekt jako jeden z najstarszych na Pomorzu odbudowano i zrekonstruowano. Mury opactwa w Bledzewie rwnie nie przetrway do naszych czasw. W XV w. przeniesiono tutaj zakonnikw z Zemska, a 100 lat pniej wczesny opat Andrzej zasyn z wypdzenia protestantw z klasztornych majtkw. Dzisiaj w tym miejscu znajdziemy mieszkalne zabudowania i ogrody, a pamitki po mnichach, m.in.: barokow monstrancj, srebrny relikwiarz i drewniany otarz, zobaczymy w kociele parafialnym pw. w. Katarzyny i w sanktuarium Matki Boskiej w Rokitnie. W Bierzwniku w Zachodniopomorskim w dobrym stanie zachowaa si zakrystia, kapitularz, fragmenty kruganka, a nawet cz ciennych polichromii i posadzek. Znajdujca si tu dzisiaj parafia rzymskokatolicka udostpnia pomieszczenia odwiedzajcym.

MEMORABILIA >> Not all monastic buildings have survived. An informative plaque commemorating the history of the monks is all that is left after the Cistercians in Bukowo Morskie on Baltic Sawno Coast. If you want to find traces of Bukowo monks, you should travel to Iwicin in Sianw County. The local church uses a large part of post-Cistercian equipment. In Cedynia, the Cistercian history started with the Grey Nuns from Szczecin. In the 13th century the nuns were commissioned by Bishop Kamieski to build a convent on the slope of Oder River old river bed. The nunnery burned down three times the last fire was in 1945 during WWII. The building, being the earliest surviving edifice in Pomerania, was rebuilt and reconstructed. The original walls of Bledzewo monastery havent survived to our times. Monks from Zemsko were transferred to Bledzewo in the 15th century and a hundred years later Abbot Andrzej made his name known for banishing Protestants from monastic property. At present, the former Cistercian domain is used as a housing estate and gardens. The remaining memorabilia: a Baroque monstrance, silver reliquary and a wooden altar can be seen in St Catherine Parish Church and Madonna Sanctuary in Rokitno. A sacristy, a chapter house, fragments of a cloister, polychromes and tile survived in a relatively good condition in Bierzwnik in Western Pomerania Province. These objects can be seen in the now functioning Roman-Catholic Church.
www.szczyrzyc,cystersi.pl, www.oliwa.cystersi.pl www.chelmno.cystersi.pl, www.paradyz.cystersi.pl www.sulejow.cystersi.pl, www.chelmno.cystersi.pl www.szlakcysterski.org

Z HISTORII >> Opactwo cysterskie w Henrykowie swoje istnienie zawdzicza Henrykowi Brodatemu (XIII w.). Tutejsi mnisi zajmowali si szewstwem, tkactwem i warzeniem piwa. Spokojne ycie od czasu do czasu przeryway wojny i najazdy. Pierwszy z nich najazd Mongow zrujnowa klasztor, a mnichw zmusi do ucieczki. Pniej byy jeszcze wojny husyckie i czeskie. Mnisi za kadym razem wychodzili z opresji obronn rk. Dopiero w 1810 r. krl pruski Fryderyk Wilhelm III przej klasztorny majtek, aby sfinansowa wojenn kampani przeciwko Francji. Mnisi wrcili do klasztoru dopiero w 1953 r. KRONIKA >> Klasztor syn z niezwykle bogatego ksigozbioru.
Po kasacie majtku cz ksiek znalaza si we Wrocawiu. Wrd nich bya kronika zwana Ksig Henrykowsk. W zapiskach z 1270 r. znalaza si opowie o pochodzeniu nazwy wsi Brukalice. Ot mieszka tam niegdy rycerz Boguchwa, ktry wbrew panujcym obyczajom pomaga onie mieli zboe na arnach. Zwyk przy tym mwi: Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai. To zdanie jest najstarszym zapisanym zdaniem w jzyku polskim.

HISTORY >> The Cistercian abbey in Henrykw takes its name


after Henry the Bearded (13th c.). Local monks were shoemakers, weavers and brewers. Peaceful life was interrupted by wars. The first Mongolian raid destroyed the monastery and forced the monks to flee. Later Hussite and Czech wars also affected the monastery. Each time the monks managed to survive. In 1810 Prussian King Frederic Wilhelm III took over the property to finance his war against France. Cistercians returned here in 1953.

THE CHRONICLE >> The monastery was famous for its library.
After the property was confiscated, some of the books, including the Book of Henrykw, were transferred to Wrocaw. In the record for 1270 the history of Brukalice village is described. A knight called Boguchwa is reported to violate the customs and help his wife grind cereal. He said: Day, ut ia pobrusa, a ti poziwai (I shall grind and you take a rest). This is the first ever sentence written in Polish language.

SIGHTSEEING >> Although the original of the Book of


Henrykw cannot be seen in the monastery, there are other items of interest: recently discovered Gothic portals with polychromes, the Oak Room dating back to the 17th century made by King Henryks carvers and the famous stalls. The Baroque monastery currently houses a branch of Wrocaw Higher Religious Seminar and Blessed E. Bojanowski High School.

ZWIEDZANIE >> Oryginau Ksigi Henrykowskiej niestety w klasztorze nie zobaczymy, ale s tu wieo odkryte gotyckie portale z bogat polichromi. Trzeba te zwiedzi Sal Dbow w caoci wykonan w XVII w. przez henrykowskich snycerzy. Nie mona zapomnie o synnych stellach henrykowskich. W dzisiejszym barokowym zespole klasztornym mieci si filia Wyszego Metropolitalnego Seminarium Duchowego we Wrocawiu oraz Katolickie Liceum Oglnoksztacce im. b. E. Bojanowskiego.

fot.: D. Olendzka

Opactwo cystersw w Henrykowie, pl. Cystersw 1, 57-210 Henrykw, tel. 048 74 810 50 69 Jak dojecha: autobusem z Zibic www.ziebice.pl, www.henrykow.eu

112

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

113

T E K S T

P R O M O C Y J N Y

podziwia grskie panoramy z wiey redniowiecznego zamku biskupiego w Otmuchowie. Na koniec zwiedzimy polskie Carcassonne , czyli Paczkw, gdzie zachoway si niemal w caoci redniowieczne mury miejskie. Na amatorw sportw wodnych czekaj plae jezior Nyskiego i Otmuchowskiego, a na mionikw przyrody szlaki piesze w rezerwatach wok Jesenika oraz na terenie Parku Krajobrazowego Gry Opawskie. W zimie natomiast zapraszamy do orodkw narciarskich.

visit former gold mines near Zlate Hory and Guchoazy, a fortress in Nysa, and enjoy breathtaking mountain views from the top of the tower of a Medieval castle in Otmuchowo. In the end you can visit Polish Carcassone Paczkw with its wonderfully preserved Medieval city walls. Amateurs of water sports will have plenty to do on the Nyskie and Otmuchowskie lakes. Walking enthusiasts can visit the nearby nature reserves around Jesenik and the Scenic Park in the Opawskie Mountains. In wintertime we invite you to our ski resorts.

POCZY SIY >> Po wejciu Polski i Republiki Czeskiej


TRACKS WITHOUT LIMITS

Anatol Bukaa Aleksandra Kraus


W rejonie Nysy i czeskiego Jesenika przebiega kilkaset kilometrw oznakowanych szlakw pieszych i rowerowych, do tej pory oddzielonych od siebie granic. Czas je poczy! TRASY >> Po czeskiej stronie sie szlakw obejmuje malownicze grskie tereny w Jesenikach, a po stronie polskiej Gry Opawskie oraz jeziora: Nyskie, Otmuchowskie i Paczkowskie. Do najciekawszych tras naley midzynarodowy pieszy grski szlak im. Orowicza, ktry biegnie przez cae Sudety. Warto te zmierzy si z tras rowerow Szlakiem czarownic (ponad 200 km), prowadzc z czeskich Mohelnic. Podczas wyprawy poznamy mroczne tajemnice inkwizycji, zobaczymy ekspozycje muzealne zwizane z procesami czarownic w Szumperku, Zlatych Horach i w Nysie, pomniki oraz tablice pamitkowe, Szubieniczn Gr w Guchoazach, grb czarownicy w Jarnotwku czy domy kata w Paczkowie i Jeseniku. Jednak nie tylko czarownice s atrakcj tej trasy. Zobaczymy te miejsca gdzie wydobywano zoto w okolicach Zlatych Hor i Guchoaz, forty nyskiej twierdzy, bdziemy te The region near Nysa and Czech Jesenik is covered with a network of a few hundred kilometres of walking and bicycle tracks. They are separated by the borderline between the two countries. Now its time to connect them! TRACKS >> On the Czech side, the network of tracks lies in the picturesque mountain region around Jeseniki; on the Polish side it runs through the Opawskie mountains, and along the lakes: Nyskie, Otmuchowskie and Paczkowskie. One of the most interesting routes is the Orowicz international mountain walking track which runs across Sudety. It is also worth standing up to the bicycle Witch Track (more than 200 km long) starting in Mohelnice in the Czech Republic. On the way you can learn about the gloomy secrets of the inquisition, visit the museums in Szumperk, Zlate Hory and Nysa presenting expositions about witchcraft, many monuments and memorial plaques, Gallows Mountain in Guchoazy, witch grave in Jarnotwek and executioner houses in Paczkw and Jasenik. But witches are not the only attraction on the way. You can

do tzw. strefy Schengen, granice nie stanowi ju przeszkody dla turystw. Aby dodatkowo poprawi bezpieczestwo i wygod turystw, Starostwo Powiatowe w Nysie wsplnie z partnerem czeskim Jesenick Rozwojow, w ramach projektu Na szlakach bez granic, postanowio poczy gst sie szlakw pieszych i rowerowych biegncych wzdu ok. 80 cio kilometrowego odcinka granicy. Dziki temu turyci bd mogli dotrze do najciekawszych miejsc na pograniczu. Na ich trasie ustawione zostan tablice informacyjne z map regionu i informacjami o atrakcjach turystycznych znajdujcych si w najbliszej okolicy oraz wiaty odpoczynkowe, w ktrych schronimy si przed deszczem. Wydane zostan te mapy ze szczegowym przebiegiem wszystkich szlakw turystycznych na pograniczu nyskojesenickim. Projekt ten wspfinansowany jest ze rodkw Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Wsppracy Transgranicznej Republika Czeska Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

COMBINING STRENGTHS >> After Poland and the


Czech Republic joined the Schengen Area, borderlines are no longer a problem for tourists. In order to further increase the comfort and safety of tourists, the country office of Nysa and its Czech partner from Jesenice started the Tracks without limits project to connect the nearly 80-kilometer-long stretch of walking and bicycle tracks running along the borderline. This will help tourists reach the most interesting places situated in the borderland. Special boards placed on the trails will inform about the nearby tourist attractions and will include a detailed map of the region. Also rain shelters will be constructed along the tracks. Apart from that, maps will be published showing a detailed network of all the tourist tracks in the borderland of Nysa and Jesenice. The project is subsidized by the European Regional Development Fund for Republic of Poland - Czech Republic Cross-border Co-operation Operational Programme 2007-2013. Wydzia Promocji, Sportu i Turystyki Starostwa Powiatowego w Nysie 48-300 Nysa, ul. Moniuszki 9-10 tel./faks 077 4085059 e-mail: abukala@powiat.nysa.pl www.powiat.nysa.pl

114

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

115

Pawe Wroski

JUMP OUT OF THE POOL!

Ruzomberok Jarmark

fot.: P. Wroski, arch. SACR

fot.: P . Wronski

Woda w termalnych sowackich kpieliskach nawet zim utrzymuje wysok temperatur. Nie daj si jej rozleniwi! Cho na chwil wyjd z basenu i pozwiedzaj okolice!

ZIEMIA JANOSIKA >> W Besenovej Water in the bathing spod trawertynowych ska tryskaj ciepe wo- resorts in Slovakia has dy o zdrowotnych waciwociach. Woda a high temperature even w basenach ma temperatur od 28 do 40 st. in the winter. Dont get C. Atrakcji dopeniaj kamienista plaa i kom- too lazy, though the pleksy zjedalni. Na miejscu s hotele i re- region is so wonderful stauracje. Rzeczywicie mona stamtd nie that you should wychodzi... Ale najblisze miasta to also reserve some Ruomberok i Liptowski Mikulasz. W obu s time for sideseeing.
malownicze starwki, sklepy, kluby i restauracje. Standard... Ale atrakcj pierwszego miasteczka jest teren narciarski na stokach wierchu Malinn (1209 m n.p.m.) w Wielkiej Fatrze. W drugim za warto zwrci uwag na Vranovsky Kastel z ekspozycj Janosikowe tradycje na Liptowie i Sowacji. Na wystawie o zbjnictwie najwicej miejsca powicono legendarnemu Janosikowi, ktrego tutaj wiziono, osdzono i stracono w 1713 r.

THE LAND OF JANOSIK >> In


Beeova the hot curing waters gush out of limestone. The temperature of water in thermal pools fluctuates from 28 to 40 C. Other attractions include a stone beach and a complex of slides. With all the hotels and restaurants it is in fact tempting not to leave the resorts. But in the nearby towns of Ruomberok and Liptovsk Mikul you

Zamek Orawski

116

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

117

1626, when the male line of the family ended, the female heirs and their husbands formed a land ownership which included Orava and part of western Tatra Mountains. It was managed by specially designated officers. In 1868 one of the managers, Edmund Zichy, transformed the castle into a museum, where you can view many epoch utensils and portraits of the consecutive owners of the castle. From the windows you can watch a breathtaking panorama of the river valley and the mountains.

WOODEN VILLAGE >> UNESCO listed Vlkolnec is under


v Mikulas Liptovsky

mi rodw wadajcych orawsk warowni oraz portrety rezydujcych w niej wielmow. Z dziedzicw zamkowych i okien rozcigaj si rozlege widoki na dolin rzeki i gry. Cisz mona odnale we wzniesionej przez Thurzonw kaplicy o wystroju jakby przeniesionym z wiejskiego kocika.

a ban of building any new developments because of the 45 unique wooden houses made of enormous fir tree beams which still survived. There is also an old bell tower from 1770 and an 1860 well in the main square. The well used to be the only source of drinkable water. Eighteen homesteads are still inhabited. They are surrounded by charming gardens. The only brick building here is the small Baroque Classicist Annunciation Church dating back to 1875.

Thermal Park Besenova

R E K L A M A

TWIERDZA NA SKALE>>Na prawym brzegu rzeki Orawy, w Oravskm Podzamoku wznosi si dolomitowe wzgrze opadajce ku rzece 112-metrowym urwiskiem. Na szczycie, niczym orle gniazdo, sterczy najstarsza cz Zamku Orawskiego. Zamek grny wzniesiono po najedzie tatarskim z 1241 r., w miejscu drewnianej stranicy. Poniej rozcigaj si zabudowania mieszkalne i obronne rozbudowywanego w XV i pierwszej poowie XVI w. zamku redniego. Najbardziej spektakularna cz zamek dolny zawdzicza swj wygld Thurzonom. Jeden z najpotniejszych rodw wgierskich wada Oraw na przeomie XVI i XVII stulecia. Jako waciciele kopal miedzi w Baskiej Bystrzycy, dzierawcy zotych sztolni w Kremnicy oraz eksporterzy wyrobw metalowych Thurzonowie byli zainteresowani ochron szlakw handlowych z Baskiej Bystrzycy na lsk i dalej do Niemiec. Drogi tej strzeg wanie Zamek Orawski. W 1626 r., gdy wygasa mska linia rodu, spadkobierczynie i ich mowie utworzyli komposesorat obejmujcy Oraw z czci Tatr Zachodnich rozleg wspwasno ziemsk zarzdzan przez powoywanych specjalnie urzdnikw. W 1868 r. jeden z kolejnych zarzdcw Edmund Zichy przeksztaci zamek w muzeum. Zamkowe wntrza wypeniaj zabytkowe sprzty z herba-

will find picturesque old towns, shops, clubs and pubs. The main attraction in Ruomberok is a ski slope Malinn (1,209 m). In Liptovsk Mikul is worth going to Vranovski Katiel to view the Jnoik Traditions in Liptowo and Slovakia exhibition presenting the history of legendary outlaw Jnoik, who was imprisoned and executed here in 1713.

FORTRESS ON ROCKS >> On the right bank of Orava, in Oravsk Podzamok, there is a dolomite rock hill, on top of which you can view the oldest part of the Oravsk castle. The upper castle was built after the Tatar invasion in 1241, in a place previously occupied by a wooden tower. Below the castle there stretch housing and fortified settlements of the middle castle, which was developed in the 15th and the first half of the 16th c. The most spectacular lower castle owes its form to the Thurzons. This one of the most powerful noble families in Hungary ruled Orava at the turn of the 16th and 17th c. Being the owners of copper mines in Bansk Bystrica, leaseholders of gold drifts in Kremnica, and exporters of metals, the family was interested in protecting the trade routes leading from Bansk Bystrica to Silesia and Germany. This was the task for the Oravsk castle. In

fot.: arch. SACR

fot.: arch. SACR

118

100 kilometrw przygody

one hundred kilometers of adventure

119

Vilkolinec

Vilkolinec

WIE NA ZRB>> Wpisany na list UNESCO Vlkolnec objty jest zakazem budowy nowych obiektw, bowiem zachowao si w nim 45 chaup z potnych jodowych bierwion. czone na wgach fascynujcymi precyzj ciesielskimi zamkami (konstrukcja zrbowa), przykryte s gontowymi dachami. Zabudowy wsi dopeniaj dzwonnica (1770 r.) oraz studnia na placu (1860). Dwikami sygnaturki (maego dzwonka) odganiano panetnikw, gdy pojawiay si burzowe chmury, i obwieszczano wane dla mieszkacw wydarzenia. Studnia bya niegdy jedynym rdem pitnej wody, w zwizku z czym pieczoowicie oczyszczano koryta zasilajcych j potokw. Wci zamieszkanych jest 18 gospodarstw. Otaczaj je wdziczne ogrdki. Murowany jest jedynie niewielki barokowo-klasycystyczny koci Zwiastowania (1875 r.).

MEDIEVAL FRESCOS >> In Ludrova you can view the All Saints Church, which has preserved its humble Gothic shape. The real rarity is the frescos inside the shrine the largest Christological Cycle in Slovakia, encompassing 34 paintings. Pay attention to a portal which carries marks of a sabre. According to a local tradition, noblemen used to show in this way their respect to the host of a house they visited, and in a church their respect to God. The largest cleft is said to be made by Polish king John III Sobieski. He stopped here on his way back to Poland after having won the battle of Vienna. WORLD OF ETERNAL ICE AND FREEDOM >> The
caves of Demnovsk Dolina valley, Ladov and Slobody, have many marvellous corridors and chambers adorned with natural sculptures formed by swellings. Some of them are believed to remind legendary figures, e.g. Jnoik, or known buildings, e.g. the Leaning Tower of Pisa. The most breathtaking is the Ladov (ice) cave, where the temperature is below zero all year round and the swellings are all frozen. Both of the caves belong to the largest cave system in Slovakia, encompassing 24 km of underground corridors, 173 m deep.

ciele Bogu. Najwiksz rys przypisuje si krlowi Janowi Sobieskiemu wracajcemu do Polski po wiedeskiej wiktorii.

WIAT WIECZNEGO LODU I WOLNOCI >> Jaskinie Doliny Demianowskiej (Demnovsk Dolina): Lodowa (Ladov) i Wolnoci (Slobody) zachwycaj rozlegymi korytarzami i komorami ozdobionymi wspaniaymi formami naciekowymi. Dopatrywano si w nich postaci z bani i legend jak Janosika czy znanych budowli, np. Krzywej Wiey. Szczeglne wraenie robi Jaskinia Lodowa, w ktrej przez cay rok utrzymuj si temperatury ujemne i wszystkie nacieki uksztatowane s z lodu. Obie jaskinie s czci najwikszego na Sowacji systemu jaskiniowego, ktrego korytarze maj 24 km dugoci i sigaj na gboko 173 m.

LIMESTONE PYRAMIDE >> Velk Cho rises above the neighbouring peaks over 300-400 metres. The top of the mountain is a wonderful viewing spot, from which you can marvel at Western Tatra Mountaints, with Cho Mountains being as if their continuation, the chain of lower Tatras and both Fatras: Lesser and Greater.

REDNIOWIECZNE FRESKI >> W Ludrovej wznosi si


gotycki koci Wszystkich witych. Zachowa bez zmian skromn gotyck bry. Jednak prawdziwym rarytasem s freski we wntrzu wityni najobszerniejszy cykl chrystologiczny na Sowacji zoony z 34 malowide. Warto zwrci uwag na portal ze ladami ci szablami. Zgodnie z miejscowym obyczajem szlachta oddawaa tym sposobem cze gospodarzowi domu, a w ko-

WAPIENNA PIRAMIDA >> Velky Choc przewysza ssiednie szczyty o 300400 m. Na wierzchoku s wapienne wychodnie, za na opadajcych w doliny grzbietach rozcigaj si hale. Z powodu odkrytego wierzchoka i odosobnienia gra jest wspaniaym punktem widokowym. Wida z niej Tatry Zachodnie (Gry Choczaskie oddzielone przecz Huty stanowi niejako ich przeduenie), acuch Ninych Tatr oraz obie Fatry Ma i Wielk.
fot.: arch. SACR, P. Wroski

fot.: P. Wroski

120

wydarzenia

events

121

Dorota Chojnowska
CHARMED IN A STONE

Mwi si o kamiennej twarzy, a przecie kamie potrafi wyrazi tak wiele


MAGIA >> Huk maszyn, py uniemoliwiajcy widzenie i wielki wysiek, by specjalnymi piami powoli zagbi si w kamie. Trzeba mie krzep w rkach i wiele cierpliwoci, by z tego tworzywa wydoby dzieo sztuki mwi Marek Zalewski, waciciel Galerii C. Ogldanie rzebiarzy przy pracy jest niesamowitym przeyciem! Nie mieli co do tego wtpliwoci ci, ktrzy przybyli na plener artystyczny organizowany przez Marka Zalewskiego w ramach Festiwalu Sztuki. Kamie w Ciechanowie. Zainteresowanie byo ogromne, szczeglnie wrd modziey dodaje. Dlatego codziennie od ok. godz. 9 do 16 przed Galeri C organizujemy spotkania z artystami. W galerii za do koca wrzenia zobaczymy wystaw Kamie powicon skojarzeniom z tym materiaem. Marek Zalewski jest rwnie jednym z jej kuratorw. Chcemy pokaza, czym jest kamie w myleniu artysty, do czego prowokuje dodaje. Ale rwnie jego miejsce w yciu codziennym, historii oraz wymiarze metafizycznym. W sztuce to tworzywo kojarzy si przede wszystkim z rzeb, ale przecie jest te niezbdny np. w litografii. Dlatego na wystawie zobaczymy kamienie litograficzne Henryka Opaki. Bd te fotografie starych nagrobkw wyryte na nich napisy przetrway duej ni ludzka pami. Wodzimierz Szymaski przygotowa unoszcy si nad ziemi kamienny krg. arna myskie przypominaj natomiast o tym, e kamie jest niezbdny, bymy mieli chleb. Podczas zwiedzania wystawy koniecznie zwrmy uwag na niezwyke obrazy wymalowane przez natur w krzemieniach pasiastych Cezarego utowicza. Wystawie towarzysz

pokazy multimedialne powicone artystom biorcym udzia w wydarzeniach festiwalowych.

NA MIECIE >> Festiwal Sztuki. Kamie rozpocz si 18 lipca w Ostroce. Podobnie jak w Ciechanowie wystawie towarzyszy plener artystyczny. Cho wydarzenia festiwalowe w Ostroce ju si zakoczyy, rzeby plon pleneru artystycznego wci mona oglda na fasadach budynkw. Podobnie bdzie z dzieami, ktre powstay lub wci powstaj w Ciechanowie. Po festiwalu sztuki pozostan w parku przy centrum kultury i sztuki oraz przy hotelu Olimpijskim, jak np. ko Jacka Kogutka czy zabawka dla dzieci Piotra Biesa. W OROSKU >> Festiwalowi Sztuki. Kamie towarzyszy wystawa multimedialna Like a Rolling Stone w Centrum Rzeby Polskiej w Orosku. Jej mottem jest angielskie przysowie Toczcy si kamie nie zarasta mchem. Do 4 padziernika bdzie mona zobaczy tam prace m.in. Xawerego Dunikowskiego, Jana Stanisawa Wojciechowskiego i Pawa Althamera.

people. - he adds. - That's why every day between 9 am and 4 pm we organize meetings with the artists in front of the "C" Gallery. And in the gallery itself, till the end of September we can see the exhibition called Stone, devoted to associations with this material. Marek Zalewski is also one of its curators.We would like to show what stone is in the mind of an artist and what it provokes - he adds. - But also the place it holds in everyday life, in history as well as its metaphysical dimension. In art it is associated mainly with sculptures, but it is necessary also in lithography - we can see the lithographic stones by Henryk Opako. There will also be photos of old tomb stones - writings on them have outlived human memory. Wodzimierz Szymaski prepared a stone circle, hung over the ground. While admiring the exhibition we must pay attention to amazing pictures painted by nature in striped cherts of Cezary utowicz. The exhibition is accompanied by multimedia shows devoted to the artists who participate in the festival's events.

IN THE TOWN >> The Art Festival. Stone began on 18 July in Ostroka. Like in Ciechanw the exhibition was accompanied by an artistic out-door event. Although the festival in Ostroka has been closed, the sculptures, being the fruit of the artistic out-door event, can still be seen on the buildings' facades. The same will happen to the works that have been or still are created in Ciechanw. After the festival they will stay in the park near the Center of Culture and Art or near the Olimpijski Hotel, e.g. the horse by Jacek Kogutek or a toy for children by Piotr Bies. IN OROSKO >> The Art Festival. Stone is accompanied by the multimedia exhibition "Like a Rolling Stone" in the Center of Polish Sculpture in Orosko. Its motto is the English proverb "the rolling stone does grow with moss". Until 4 October we can see there the works of Xawery Dunikowski, Jan Stanisaw Wojciechowski, Pawe Althamer and others. THE MATERIAL>> This is the Art Festival's third edition.

TWORZYWO >> To ju trzecia edycja festiwalu. Co roku po


kropce pojawia si nazwa materiau, wok ktrego zbudowany jest program jego kolejnej edycji. By ju papier, metal, drewno, teraz jest kamie. A w przyszym roku? zastanawia si Sawosz Balcerzak, jeden z koordynatorw festiwalu z ramienia gwnego organizatora Mazowieckiego Centrum Kultury i Sztuki. Prawdopodobnie bdzie to wkno.

We speak of "stone faces", but stones can express so much.

THE MAGIC >> The roar of machines, dust making it impossible to see anything and a great effort to get inside the stone with the help of special saws. - You must have much strength in your hands and great patience to make a work of art out of this - says Marek Zalewski, the owner of "C" Gallery. Watching the sculptors as they work is an incredible experience! Nobody who came to an artistic out-door event organized by Marek Zalewski as part of the Art Festival. Stone in Ciechanw had any doubts about it. - The interest was enormous, especially among young

Adresy: Galeria C CKiS, ul. Straacka 5, Ciechanw, Centrum Rzeby Polskiej , ul. Topolowa 1, Orosko Mazowieckie Centrum Kultury i Sztuki, ul. Elektoralna 12, Warszawa Adressess: Galeria C CKiS, 5 Straacka Str. Ciechanw Center of Polish Sculpture, 1 Topolowa Str., Orosko Masovia Center of Culture and Art, 12 Elektoralna Str, Warsaw www.mckis.waw.pl

Each year following the full stop there appears the name of the material around which a given edition's program is built. There was paper, metal, wood, and now it is stone. - And next year? meditates Sawosz Balcerzak, one of the festival's coordinators on behalf of the main organizer, the Masovia Center of Culture and Art. - It will most probably be fibre.

122

wydarzenia

events

123

M A N Y C U LT U R E S O N E D I S T R I C T

Parada szk samby i taniec brzucha, warsztaty haftu rosyjskiego i wietnamski teatr lalek na wodzie, czyli melan artystyczny, ktry wydarzy si moe tylko na warszawskiej Pradze podczas wita ulic Zbkowskiej i Brzeskiej!
Praga zawsze bya i jest otwarta na inne kultury. Przekonamy si o tym ju 6 wrzenia podczas VI Praskich Spotka z Kultur. Ulice Zbkowska i Brzeska zamieni si w wieloetniczne miasteczko, zgodnie z hasem imprezy Wielokulturowa Praga.

Ivan Mladek & Banjo Band

an hour later were going to visit the Balkans with the Balkan Mix, and Motema Africa will take us to the Dark Continent. As soon as the African rhythms stop the streets will be taken over by dancers dressed in sequins and colourful feathers. The great dance parade of Warsaw samba schools starts at 2 p.m. The musical feast continues with Max Klezmer Band (3 p.m.), Ivan Mladek Banjo Band (4:30 p.m.), Haydamaky from Ukraine (6.30 p.m.), and Russkaja (8:30 p.m.). We can also watch two performance by the Klinika Lalek (Puppet Clinic) theatre, at 4 and 6 p.m.

nesera. Warsztaty lepienia z gliny, opowieci o kuchni koszernej, warsztaty plastyczno-literackie, koncerty i pokaz filmu Po-lin, to tylko kilka z zaplanowanych na ten dzie wydarze.

SHALOM IN ZBKOWSKA >> The remnants of Jews


who used to live in Praga are synagogues, houses, and many symbolic ornaments. You can find them during a walk Along the Jewish Track guided by Janusz Sujecki. The assembly is at 2 p.m. and 5 p.m. in the Koneser former vodka distillery (27/31Zbkowska Str.). The walk is only part of the meeting with Jewish culture and traditions. In the Koneser yard you will be able to take part in clay pottery making workshops, find out more about kosher food, and listen to lectures about Jewish holidays. The list of events is much longer, including also concerts and film shows.

ZACZAROWANE PODWRKA >> Brazylijskie klimaty


nie kocz si na paradzie samby. Brazylia opanuje podwrko przy ul. Brzeskiej 6. Odbd si tam pokazy m.in. samby, taca zouk, capoeiry. Nie zabraknie te piki nonej przeciwko Brazylijczykom zagra polska reprezentacja dziennikarzy (godz. 16). W podwrku Dalekiego Wschodu (ul. Zbkowska 4) zobaczymy teatr lalek na wodzie i pokaz masek japoskiego teatru bukaki, sprbujemy wietnamskich przysmakw, czy zagramy w wietnamskie szachy. W podwrku arabskim (ul. Zbkowska 5) w oparach fajek wodnych tancerki zatacz taniec brzucha. Obok w hammamie (ani arabskiej) przeniesiemy si do egipskiego salonu piknoci. Odbd si prezentacje masau, depilacji mas cukrow i malowania henn. Moc atrakcji czeka rwnie w podwrku bakaskim (ul. Zbkowska 9), sowackim (ul. Zbkowska 10 Bazar Ryckiego), kubaskim (ul. Zbkowska 11), japoskim (ul. Zbkowska 13), indyjskim (ul. Brzeska 16), afrykaskim (ul. Brzeska 16), ukraiskim (ul. Brzeska 29/31) i (non)Sensu (ul. Zbkowska 12). Podwrka otwieraj swe bramy o godz. 12, a zamykaj o godz. 22. Przy tylu zaplanowanych wydarzeniach, czasu jest niezwykle mao!

JAK W KARNAWALE >> W samo poudnie na Zbkowv skiej zagrzmi... Sliacanka kapela folkowa ze Sowacji. P godziny pniej Bakaski Mix zabierze nas na Bakany, a Motema Africa do Afryki. Ledwie przebrzmi ostatnie akordy afrykaskich rytmw na ulic wyjd tancerze w kostiumach z kolorowych pir. Przed nami w wielkiej paradzie rodem z Rio de Janeiro zaprezentuj si warszawskie szkoy samby (godz. 14). Pniej porw nas v v do zabawy Max Klezmer Band (godz. 15), Jozin z Bazin, czyli Ivan Mladek Banjo Band (16.30), Haydamaky z Ukrainy (godz. 18.30) i Russkaja (godz. 20.30). Dwukrotnie wystpi te teatr Klinika Lalek (godz. 16 i 18).

The days of Pragas popular streets Zbkowska and Brzeska is a real artistic melange combining belly dance classes, Gypsy music, Russian embroidery workshops and traditional Vietnamese water puppetry. Praga has always been a district open to other cultures. We can find out that this attitude still prevails during the 6th Praga Meetings with Culture on September 6. The streets Zbkowska and Brzeska are going to turn into a multi-ethnical town, following the festivals slogan: Multicultural Praga.

SZALOM NA ZBKOWSKIEJ >> Po mieszkajcych na


Pradze ydach pozostay synagogi, domy i nic niemwice nam dzi symbole ukryte w ich ornamentach. Odnajdziemy je i odczytamy podczas spaceru Szlakiem praskich judaikw, ktry poprowadzi Janusz Sujecki. Zbirka o godz. 14 i 17 na dziedzicu dawnej Wytwrni Wdek Koneser (ul. Zbkowska 27/31). Spacer to tylko cz spotkania z kultur ydowsk na dziedzicu Ko-

LIKE A CARNIVAL >> At high noon on Zbkowska street we are going to hear... Sliaanka a Slovakian folk band. Half

Russkaja

ENCHANTED BACKYARDS >> Samba parade is not the only Brazilian accent during the festival. One of the backyards on Brzeska street will be presenting samba, zouk dance, capoeira. If the backyard is going to be dominated by Brazil then of course there must be some football. At 4 p.m. Brazil is going to play with the team of Polish journalists. Another backyard, on 4 Zbkowska Str., will be presenting an unusual show water puppetry. You will also get a chance to play Vietnamese chess, taste traditional Vietnamese food and watch the presentation of Japanese bukaki theatre masks. The neighbouring backyard (nr 5) will become an Arabic centre, with belly dancers, the fumes of water pipes, and Hammam, an Egyptian bath and beauty salon. Here you can watch the presentation of massaging and sugar depilation techniques. There will also be plenty attractions in other backyards in Zbkowska street: Balkan (nr 9), Slovakian (nr 10), Cuban (nr 11), Japanese (nr 13), Indian and African (16 Brzeska Str.) and Ukrainian (29/31 Brzeska Str., and in the (non)Sensu bar on 12 Zbkowska Str. All the backyards will be open from noon till 10 p.m. which seems like very little time for all these attractions!

124

wydarzenie

event

125

wak i zanocowa na onie przyrody, by od rana znowu przyczy si do zabawy. W sobot na Festiwalu rzdzi folk. Publiczno rozgrzeway zespoy Duan, MoreBy, Ajagore i Wa da da. Drugi dzie oczywicie szantowy zapewni jeszcze wicej wrae.

ruled folk music, with the bands Duan, MoreBy, Ajagore, and Wa da da. Day two the shanties day was even more exciting.

W STOLICY >> Oprcz wieliszewskiej play Festiwal goci


rwnie w stolicy, a dokadnie w osawionej tawernie Gniazdo Piratw, ktra dla szantowych fanatykw jest niczym Memphis dla fanw Elvisa. Tutaj od samego rana warszawskie szczury ldowe mogy podziwia konkurujce ze sob amatorskie zespoy szantowe. Tradycyjnie byo gono i po eglarsku, a na zwycizcw muzycznych zmaga czekaa nagroda w... Wieliszewie. Zwyciska kapela moga zagra na duej plaowej scenie, towarzyszc najlepszym zespoom, ktre zjechay na Festiwal.

Monika Kaszuba
BUSY SUMMER BY ZEGRZE

SHANTIES IN WARSAW >> The Festival was also present in Warsaw, in the famous Gniazdo Piratw (the Pirates Nest) bar, which for the fans of sea shanties is what Memphis is for the fans of Elvis. Here amateur shanty bands competed all day long for the award which was... playing on the large beach stage in Weliszew during the last day of the Festival, along with the biggest bands. REGATTA >> Much was happening on the beach, but the
waters of Zegrze were also pretty busy. In the morning sailing teams competed for the Wieliszew borough leader cup in two categories both were won by the team of Warsaw company WPG. The competition attracted many viewers to the shore. The first concert, by Zejman and Garkumpel, was targeted at the youngest part of the audience, however, the songs and various competitions were equally popular among children and their parents.

Skoczy si czas letniej sielanki, pozostay zdjcia i wspomnienia beztroskiego lenistwa, zabawy i wakacyjnych imprez. Wieliszewskie Szanty nad Zalewem naleay do tych udanych.
IMPREZA >> Ju pity raz Festiwal Folkowo-Szantowy zagoci na jednej z najpikniejszych zegrzyskich pla w Wieliszewie. Muzyczna (i nie tylko) uczta trwaa dwa dni. Pogoda w kratk nie odstraszya od dobrej zabawy ani mieszkacw okolic, ani przybywajcych na koncerty warszawiakw. W kocu Zalew Zegrzyski, oddalony od tocznej i gwarnej stolicy tylko o 30 km, to ulubione miejsce ich weekendowego leniuchowania nad wod. Co bardziej wytrzymali na kaprysy pogody zasiedlili iglopolis pole namiotowe tu za scen. Mona tam byo swobodnie rozbi bi-

Summertime is over; what remain are holiday snaps and the memories of carefree laziness and holiday events. The Shanties by the Lake Festival in Wieliszew is among the most memorable ones.
THE EVENT >> For the fifth time the Folk and Shanties Festival was held on one of the most beautiful beaches by the Zegrze Lake in Wieliszewo. The musical (well, not only musical) feast lasted for two days. The changeable weather did not put off the locals nor people who came for the concerts from nearby Warsaw after all Zegrze, only 30 km far from the capital city, is Warsaws most popular choice for weekend trips outside of town. Those who did not care about the weather at all could camp right behind the stage. On the first day of the Festival

REGATY >> Duo dziao si nie tylko na samej play, ale te


na wodach Zalewu Zegrzyskiego. Przed poudniem prawdziwy popis swoich umiejtnoci dali wodniacy. Mogli powalczy z wiatrem o Puchar Wjta Gminy Wieliszew. W obu kategoriach tryumfowaa warszawska zaoga firmy WPG, ktra wygraa obie konkurencje. Z brzegu chwiejce si na wietrze biae agle podziwia niemay tum, chocia to bya dopiero rozgrzewka. Kiedy regaty trway w najlepsze, na scen wkroczyy pierwsze zespoy, ktre zagray dla najmodszej festiwalowej publicznoci. Animacje i konkursy dla dzieci i rodzicw cieszyy si du popularnoci, o co zadba zesp Zejman i Garkumpel.

KONCERTY >> Po poudniu to doroli pokazali, na co ich


sta. Najpierw swoje talenty zaprezentowali laureaci konkursu z Gniazda Piratw, potem ju i tak gorc atmosfer podkrcili zawodowcy. Strefa Mocnych Wiatrw, Prawdziwe Pery, Cztery Refy i EKT Gdynia, wierzcie mi nazwy niektrych z nich to wietna metafora ich muzyki. Pieni morskie, rybackie ballady, instrumentalne, energetyczne kawaki ze szkockim i irlandzkim zaci-

CONCERTS >> In the afternoon the atmosphere got even warmer. The first who presented their talents were the winners from the Gniazdo Piratw competition, and then professional bands appeared on stage. The names of some of them seem like a good metaphor of their music: Strong Wind Zone, Real Pearls, 4 Reefs. The songs of the sea, fishermens ballads, instrumental pieces and energetic songs with a flair for Scottish and Irish rhythms wafted above the lake. The music roused the audience, not only shanties fans. No wonder the Festival has become one of the most important events of this kind in Poland. GUESTS >> The Festival is not only a windy and colourful event, but also a multicultural one thanks to the members of the

126

wydarzenie

ciem niosy si echem po zegrzyskich wodach. Muzyka porwaa publiczno. wietnie bawili si nie tylko fani szant. Ci ostatni zdyli ju doceni warto i rang Festiwalu nad Jeziorem Zegrzyskim i na stae wpisali go na list szantowych wydarze, ktrych nie mona przegapi.

international Workcamp project, coming to Wieliszew each year. Workcampers engaged in organizing competitions and plays for children, served delicacies from their countries, and in the afternoon came on stage and sang their ecological protest song.

GOCIE >> Nad Zalewem byo nie tylko wietrznie, gono


i kolorowo, byo te wielokulturowo, dziki uczestnikom midzynarodowego projektu Workcamp, goszczcym co roku w Wieliszewie. Workcampowcy cay dzie z zapaem organizowali konkursy i zabawy dla dzieci, dorosych czstowali narodowymi specjaami ze swoich krajw, a po poudniu na scenie zaprezentowali swj ekologiczny protest song.

PRZEZ CAY ROK >> Kiedy przebrzmiay ostatnie szantowe dwiki, naadowana pozytywn energi publiczno przeniosa si na pole namiotowe. Wielu bawio si do biaego rana Chyba wrc tu za rok, nie tylko na ten Festiwal, bo w Wieliszewie wiele si dzieje przez cay sezon wakacyjny. Wieczory kabaretowe, festiwale taca, poezji piewanej, plaowe maratony filmowe, regaty, to tylko niektre propozycje. Wszyscy aktywni turyci, w tej czci Zalewu Zegrzyskiego wietnie zorganizuj sobie czas. Wodniacy poszalej na sprzcie wodnym, wdkujcy bd mogli pochwali si taaaaaak ryb, a rowerzyci skorzysta z caej sieci tras rowerowych. Gratk dla tych ostatnich bdzie szczeglnie trasa przebiegajca wzdu wau nad Narwi i dalej nad Zalewem, a do zapory w Dbem. Ci, ktrzy kochaj konie, na pewno odwiedz okoliczne stadniny - jazda konna albo przejazd bryczk, nie wspominajc o zimowym kuligu z malowniczym krajobrazem w tle, to najczystsza forma relaksu.

ALL YEAR ROUND >> When the last shanty was over, the audience moved to the campsite where the party lasted till early morning. Most of them will come back to Wieliszew next year, not only for the Festival but also the many events happening here all summer long, including cabarets, dance festivals, poetry singing, beach film marathons, and regattas. Tourists looking for more active ways of spending their time will also find something to their liking: angling, water sports, bicycling. Among the entire network of bicycle track the most interesting one is the one along the river Narew and further by the Zegrze Lake, up to the dam in Dbe. Horse riding enthusiasts should visit one of the local studs to enjoy this probably one of the most relaxing activities.
Referat Informacji i Promocji Gminy Wieliszew Information and Promotion Department Wieliszew, ul. Modliska 1, pok. 9, tel. 0 22 782 26 32, www.wieliszew.pl Dojazd: samochodem (drogi: 61, 631, 632), pocigiem podmiejskim (Warszawa - Nowy Dwr Mazowiecki i Warszawa Legionowo Wieliszew) lub autobusem (Nowy Dwr Mazowiecki Wieliszew Legionowo, Wieliszew Legionowo, Nowy Dwr Mazowiecki Wieliszew Legionowo Warszawa) Getting there: by car (roads: 61, 631, 632), by train (Warszawa - Nowy Dwr Mazowiecki, Warszawa Legionowo Wieliszew), by bus (Nowy Dwr Mazowiecki Wieliszew Legionowo, Wieliszew Legionowo, Nowy Dwr Mazowiecki Wieliszew Legionowo Warszawa

THE FOLK ARCHITECTURE MUSEUM AND ETHNOGRAPHIC PARK

V Targi Chopskie 34 padziernika 2009 The 5th Folk Fair 34 October 2009

Jesienne ogrody

sadzonki, nawozy i podoa, pody rolne i kulinaria, sztuka i rzemioso ludowe, warsztaty: ogrd jesieni, dawne umiejtnoci wiejskie, teatrzyk jarmarczny i kapele wiejskie, akcja Ratujmy wiejskie starocie zapraszamy posiadaczy starych urzdze i sprztu rolniczego do prezentacji i sprzeday podczas Targw. Niech to, co ginie i niszczeje za potami, zyska nowe ycie u nowych wacicieli.

"Autumn gardens"

seedlings, fertilizers and soils, farming produce and culinary information, art and folk handicraft, workshops: garden in autumn, skills in the old countryside, fair theater and countryside bands, action: "Let's save the countryside antiques" - we welcome owners of old machines and agricultural equipment to present and sell them during the Fair. May things that are lying useless and dying outside the garden fence receive new life from new owners.
Muzeum Budownictwa Ludowego - Park Etnograficzny ul. Lena 23, tel. 0 89 519 21 64, 11-015 Olsztynek, www.muzeumolsztynek.com.pl Pastwowy Rejestr Muzew MKDiN nr 99. Laureat Nagrody im. Oskara Kolberga 2009 INSTYTUCJA SAMORZDU WOJEWDZTWA WARMISKO-MAZURSKIEGO