Вы находитесь на странице: 1из 25

Univerzitet u Sarajevu Fakultet politikih nauka Sarajevo

NASILJE NA SPORTSKIM TERENIMA


(Nauno-istraivaki projekat)

MENTOR: Prof.dr.Devad Termiz, ass. Nedreta eri STUDENT: Nermin Kapetanovi BR.INDEKSA: 5219

SARAJEVO, JUNI, 2012. GODINE

SADRAJ
1. FORMULACIJA PROBLEMA ................................................................................................................... 4 1.1. NASILJE U SPORTU ........................................................................................................................... 4

1.2. OSNOVNI HIPOTETIKI STAVOVI ........................................................................................................ 6 1.2.1. 1.2.2. 1.2.3. 1.3. 1.3.1. 1.3.2. 1.3.3. 2. HIPOTETIKI STAV O STRUKTURI PROBLEMA ..................................................................... 6 HIPOTETIKI STAV O FUNKCIJAMA PROBLEMA .................................................................. 6 HIPOTETIKI STAV O VEZAMA I ODNOSIMA ........................................................................ 6 ZNAAJ ISTRAIVANJA.................................................................................................................. 8 NAUNI ZNAAJ ISTRAIVANJA .............................................................................................. 8 DRUTVENI ZNAAJ ISTRAIVANJA ....................................................................................... 8 REZULTATI DOSADANJIH ISTRAIVANJA ........................................................................... 9

ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA........................................................................................ 10 2.1. TEORIJSKO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA ................................................................... 10 2.2. 2.3. NAUNO VERIFIKOVANO SAZNANJE ........................................................................................ 10 NAUNO EVIDENTIRANO ALI NE I VERIFIKOVANO SAZNANJE ......................................... 11

2.4. KATEGORIJALNO-POJMOVNI SISTEM PREDMETA ISTRAIVANJA ............................................... 11 2.5. OPERACIONO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA ........................................................ 12

2.5.1. INIOCI SADRAJA PREDMETA ISTRAIVANJA: .................................................................... 12 2.5.2. VREMENSKO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA ........................................................ 12 2.5.3. PROSTORNO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA ......................................................... 12 2.5.4. DISCIPLINARNO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA ................................................... 12 3. CILJEVI ISTRAIVANJA ........................................................................................................................ 13 3.1. NAUNI CILJ ISTRAIVANJA .............................................................................................................. 13 3.2. 4. DRUTVENI CILJ ISTRAIVANJA ................................................................................................ 13

HIPOTEZE .................................................................................................................................................. 14 4.1. 4.1.1. GENERALNA HIPOTEZA ................................................................................................................ 14 POSEBNA HIPOTEZA 1. / KARAKTERISITKE POINITELJA ............................................... 14

4.1.2.POSEBNA HIPOTEZA 2. / MOTIVACIJA ZA IZVRENJE OVOG DJELA U BiH ......... 14 4.1.3. 4.1.4. 5. POSEBNA HIPOTEZA 3. / KARAKTERISTIKE OTEENIH .................................................. 15 POSEBNA HIPOTEZA 4. / ZATITNE MJERE ........................................................................... 15

NAIN ISTRAIVANJA ........................................................................................................................... 16 5.1. 5.2. 5.3. 5.3.1. 5.3.2. OSNOVNE NAUNE METODE ....................................................................................................... 16 OPTE NAUNE METODE .............................................................................................................. 16 METODE PRIKUPLJANJA PODATAKA ........................................................................................ 16 METODA ANALIZE SADRAJA ................................................................................................ 16 METODA ISPITIVANJA ............................................................................................................... 16

6.

NAUNA I DRUTVENA OPRAVDANOST ISTRAIVANJA ........................................................... 17 6.1. 6.2. NAUNA OPRAVDANOST ISTRAIVANJA ................................................................................ 17 DRUTVENA OPRAVDANOST ISTRAIVANJA ......................................................................... 17

7.

PRILOZI ...................................................................................................................................................... 18 7.1. 7.1.1. 7.2. NOVINSKI LANCI .......................................................................................................................... 18 ANALIZA PODATAKA ................................................................................................................ 22 ANKETA............................................................................................................................................. 23

8.

LITERATURA ............................................................................................................................................ 24

1. FORMULACIJA PROBLEMA Sport1 je postao dominantna pojava u savremenim drutvenim odnosima. Ljudsku svakodnevnicu je nemogue zamisliti bez sporta. Sport je prisutan u ivotu svakog ovjeka bilo kao aktivnog uesnika ili samo posmatraa. Sport u sebi sadri mnoge pozitivne karakteristike; jednostavno reeno njime se razvija i tjelo i duh. Meutim fenomen sporta je jo vei zbog injenice da sport u posljednje vrijeme za sobom povlai i mnogo negativnih pojava. On poinje da obiluje devijantnim ponaanjem2 i time se u vezu sa sportom dovode negativne pojave (nasilje, huliganstvo). Sve ovo ukazuje na injenicu da dovoenje u vezu devijantnog ponaanja i sporta predstavlja pravi socioloki i kriminoloki fenomen, a ulazi u domen sociologije sporta. Ovakav fenomen ima za posljedicu sve vei broj kako sociolokih tako i kriminolokih istraivanja i rasprava na ovu temu. U ovom radu i ja u se baviti ovom problematikom. S obzirom da se i sam bavim sportom direktni sam svjedok prisutnosti devijantnog ponaanja na sportskim terenima. Doivio sam mnoge incidente, tako da sa sigurnou mogu tvrditi da je nasilje postalo sastavni dio sporta. Smatram da je poraavajua injenica da se ovakvo ponaanje ispoljava i kod mladih, maloljetnih sportista. 1.1.NASILJE U SPORTU U sociolokoj literaturi se najee spominju tri izvora nasilja: socijalana patologija devijantnost agresivnost Socijalana patologija oznaava stanje oboljelog drutva koje generira razne probleme u drutvu iji nosioci mogu biti pojedinci, drutvene grupe te i samo drutvo kao patoloki struktuirana cjelina. Ovakvo stanje pogoduje stvaranju konflikata izmeu drutva i individue ili drutvene grupe. Ove pojave mogu se prepoznati i u sportu, posebno na sportskim manifestacijama. Patologija drutva javlja se kao temeljni izvor nasilja i ona se transformie u neposredni uzrok devijantnosti i destruktivnosti kao sredinji i dinamiki izvor nasilja. (O ovom problemu pisao je sociolog Erih From). Devijantnost se pojavljuje kao oblik ovjekovog mimoilaenja sa onim to se u datom drutvu smatra prihvatljivim i normalnim za drutvo, dok je destruktivnost ulazni faktor u nasilje. Agresivnost je fenomen drutvene prirode i nastaje kao posljedica viestrukog uticaja socijalne okoline na psiholoku strukturu individue ili grupe. Agresija moe postati nasilje raznih oblika i dimenzija tako da se esto govori o dva tipa agresivnosti, tzv. kontrolirana i tzv. maligna agresivnost, koja ide do nivoa destruktivnosti. Sport moe da bude izvor neprijateljstava i nasilja. To tvrdi i Dord Orvel kada kae: Internacionalna takmienja esto dovode do orgija mrnje. Na intrenacionalnoj sceni sport je otvoreno oponanje ratovanjaim se pojave jaka osjeanja suparnitva, uvijek se gubi predodba o igranju igre prema pravilima(D. Orvel, str. 21.) ak smo navikli na grubosti sportaa i publike, te ih ponekad i ne smatramo kao nasilje, ve kao normalne pojave. U toku sportskih manifestacija vrlo esto je prisutno bacanja petardi, suzavca, ak i tua meu igraima, napadi na sudije, sukobi meu navijaima, te je
1

SPORT engl.njegovanjetjelesnihsposobnosti, njihovoprovjeravanje i daljeunapreenjekroznadmetanje, borbe i igre. 2 DEVIJANTNO PONAANJE ono koje je toliko neusklaeno sa opeprihvaenim, drutveno oekivanim ponaanjem da prelazi granice doputenog ponaanja.

sve to dokaz prisutnosti nasilja i u sportu. Uzroke nasilja treba traiti i u razliitim socijalno ekonomskim i drutveno-politikim poloajima grupa stanovnitva. U sportu se javlja i jo jedan oblik nasilja, a to je nacionalizam. Sport je neodvojivi dio drutva te se i nacionalizam u sportu ne moe posmatrati izvan drutvenih odnosa. Prodor nacionalizma u sportu u uskoj je vezi sa prodorom nacionalizma u svim sferama drutva. Kada nacionalizam postane dominantan na drutvenoj i politikoj sceni, tada i sport pada pod uticaj nacionalistikih strasti. To se uglavnom manifestuje u profesionalnom sportu. Nacionalizam u sportu uzrokovan je niskim nivoom materijalnog i kulturnog razvoja, niskim nivoom drutvene svijesti, rjeenjem nacionalnog pitanja u vienacionalnoj zajednici, karakterom ekonomske i politike strukture drutva. Nacionalistiki ispadi su uglavnom primitivni oblici reakcija na odreena drutvena dogaanja. Naime danas se susreemo i sa negativnom politizacijom sporta.Veoma esto javljaju se ispadi sa veom ili manjom dozom nacionalistikih osjeanja prije, u toku i nakon sportskih dogaaja. Nacionalna obiljeja postaju sastavnim dijelom navijake ikonografije. Sportski tereni su povoljno tlo da se dotue i ponizi mrski neprijatelj i dokae nacionalna (rasna ili vjerska) superiornost. Posljedice euforinog nacionalizma u sportu su velike i vrlo tragine. Sve je to refleksija bolesnog drutva u kome svaki cilj opravdava sredstvo. Stadioni postaju mjesto gdje masa ispoljava svoju svijest, i gdje se sve pretvara u agresivnu histeriju. Tako npr. Heroji postaju oni koji su izmislili odvratnu psovku, koji su uspjeli da bace kamen sve do protivnikog esnaesterca, da pogode protivnikog igraa petardom u glavu, da ga pljunu u lice, udare nogom na putu u svlaionicu.(Lj. Simonovi, str. 86.) Svi oni koji prakticiraju nasilje u sportu (uglavnom navijai) nazivaju se HULIGANI3. Krajem 80-ih godina prolog stoljea subkultura4 nogometnih navijaa postala je predmet prouavanja domaih sociologa. Navijaka subkultura je samo dio ire navijake kulture. Nju karakterie visok stepen autonomije, subkultura postoji u biti zbog sebe. Osnovni cilj ekstremnih navijaa je biti vien, kako u javnosti, tako i u vlastitoj grupi. esto se to ostvaruje putem nasilja. Subkultura nogometnih navijaa ima neke osnovne karakteritike koje se razlikuju od drugih subkultura. To su: kolektivna solidarnost, teritorijalnost i mukost. Kolektivna solidarnost iskazuje se: - vizuelno - koritenjem navijakih rekvizita (alovi, zastave, transparenti) koji od navijake grupe stvaraju navijaku vojsku, - akustiki - (pjevanje i skandiranje) to kod pojedinca stvara osjeaj moi i zatienosti, koju sam ne posjeduje, i - putem nasilja - jer je lako ostvarivo u svim oblicima aktivne gomile. Druga vana karakteristika navijakih grupa je teritorijalnost. Pod tim se podrazumjeva koja grupa je glavna ili ko je gazda u nekom gradu. Veoma bitan je i prostor koji navijaka grupa zauzima na tribinama stadiona. Poznato je da navijai ne vole nepozvane goste koji dolaze na njihov dio tribina (misli se na policiju i suparnike navijake grupe). Zbog toga su se esto dogaali neredi velikih razmjera na stadionima (npr. tragedija na Heyselu 1985. u kojoj je poginulo 39 ljudi zbog napada navijaa Liverpula na navijae Juventusa). Zbog takvih sluajeva sada su poveane mjere osiguranja na stadionima. Trea karakteristika nogometne subkulture je mukost koja se ogleda u glasnom mukom pogrdnom skandiranju, verbalnom poniavanju i spremnosti na rtvu. Nasilje je jedna od najbitnijih osobina subkulture nogometnih navijaa.

HULIGAN (engl. Hooligan) Rije potie od prezimena irske obitelji u Londonu poznate po surovosti i zlodjelima grubijan, prestupnik, skitnica, bandit, frajer (Opa enciklopedija, str. 97.) 4 Skupina ljudi koja (svjesno ili nesvjesno, sa voljom ili bez nje) uspostavi vlastiti kulturni otok djelujui na nain koji se razlikuje od drugih i daje joj osjeaj grupnog identiteta . (N. Fanuko, str. 103.)

1.2. OSNOVNI HIPOTETIKI STAVOVI 1.2.1. HIPOTETIKI STAV O STRUKTURI PROBLEMA Sport je sastavni dio naeg svakodnevnog ivota i kao takav nije imun na pojave kao to su agresivnost i nasilje. Nasilje nastaje na temelju i posredstvom vie faktora u drutvu, a to znai da je nasilje drutveni konflikt. To je u stvari sukob individue ili drutvene grupe sa drutvenom sredinom. Na sportskim manifestacijama ekstremni dio publike naruava pravila igre i uobiajene norme ponaanja. Sport je refleksija dogaanja u drutvu, pa prema tome i odraz nasilja kada se javlja. Dakle, nasilje je bilo prisutno od nastanaka ljudskog roda, u svim drutvenim dogaajima pa tako i u sportu. Kao takav sport je kroz nasilje povezan sa mrnjom, zaviu i nepotivanjem pravila. Sport je rat bez pucanja (D. Orvel, str. 53.) Neki teoretiari ovog problema smatraju da je nasilje najjaa neverbalna komunikacija. 1.2.2. HIPOTETIKI STAV O FUNKCIJAMA PROBLEMA U sportu je uobiajeno da se neprijateljska i agresivna ponaanja nazivaju nasiljem, pa se tako govori o nasilju gledalaca, nasilju na terenu (nasilniki postupci tokom igre, meusobni verbalni ili fiziki sukobi igraa), nasilju roditelja i/ili trenera nad decom sportistima, nasilju nad sportskim sudijama, nasilju nad sportskim novinarima itd. Meutim, ono ta posebno zabrinjava je takozvano tiho nasilje, u uslovima kada sport postaje profitabilni biznis u svetu i postaje snaan instrument politike manipulacije, naroito velikih ekonomskih sila.Nasiliniki istupi na terenu, a i u gledalitu, nekada se neminovno pretvaraju u brutalnost, da bi od brutalnosti prema protivnikom igrau ili navijau ilo do brutalnosti koja je usmjerena prema drugoj sredini, naciji, dravi, politikoj ideologiji i sl. Vrlo esto sa sportskih terena koji su poligon za nasilje i destrukciju, nasilniki istupi prenose se i izvan ovog prostora. 1.2.3. HIPOTETIKI STAV O VEZAMA I ODNOSIMA Huliganske grupe moemo svrstati u velike drutvene gupe, jer broje veliki broj lanova, te predstavljaju kategorije populacije ija zajednika karakteristika dolazi do izraaja u ponaanju. Velike drutvene grupe prvenstveno se predstavljaju kao grupe koje u znatnoj mjeri odreuju sadraj socijalizacije te njih moemo okarakterizirati kao izvore socijalizacije u jednoj dravi koji putem njenih agenasa prenose odreene norme i naine ponaanja na sve lanove drutva. Huliganske grupe kao i svake druge imaju grupne norme koje se u openitom obliku mogu definirati na slijedei nain: a) grupne norme su pravila ponaanja ija se primjena oekuje i zahtjeva; b) one su ope prihvaena pravila ponaanja; c) po svom sadraju odnose se na ponaanje pojedinaca kao lanova grupe i d) one su vane i znaajne za funkcioniranje grupe. (Rot, 2006). U svakoj grupi postoje dominantni poloaji nekih lanova grupe kao jedna od karakteristika strukture gupe. Pojedinci koji imaju takav istaknut poloaj, ili voe kako ih obino nazivamo, postoje u svim struktuiranim grupama kao to su i navijake skupine. Kada govorimo o voama moemo ih definirati kao pojedince koji imaju veliki utjecaj na ostale lanove grupe, iz tog razloga su veoma vani kada se govori o huliganizmu. Voa je dominantan, pun samopotovanja gdje svoje ponaanje prenosi na ostale lanove grupe i na taj nain kreira klimu ponaanja u grupi ili skupini. lanovi skupine dobrovoljno prihvataju uticaj ma kakav on bio.

to se tie unutranje strukture navijakih grupa, moe se utvrditi da u njima funkcionie hijerarhija, ustanovljena na bazi navijakog iskustva i intenziteta sudjelovanja u grupnim aktivnostima. Vei ugled i potovanje imaju relativno stariji navijai kao i oni koji pokazuju veu spremnost da se ukljue u tue s navijaima drugog kluba, uzvikuju provokativne parole, sukobljavaju se s policijom i pokazuju druge oblike devijantnog ponaanja. Osnovni nivoi navijakih grupa su: vodstvo - koje sainjava nekoliko starijih, najuglednijih navijaa. Oni organizuju navijaka putovanja, brinu o nabavci navijakih rekvizita, kontaktiraju sa upravom kluba, policijom. jezgro - iji pripadnici predstavljaju okosnicu grupe. Oni kolektivno navijaju, odlaze na gostovanja, prisustvuju navijakim sastancima. Mnogi od njih su skloni nasilnikom ponaanju. lanovi - simpatizeri povremeno dolaze na utakmice i ponekad putuju na gostovanja, ali ne sudjeluju u pripremi navijakih aktivnosti. Sami navijai istiu da se oni zapravo dijele na obine tj. na one kojima je navijanje povremena navika i na prave koji se ponaaju u skladu sa navijakim stilom ivljenja i van stadiona. Oni se slino oblae, govore istim argonom, zajedniki izlaze i drue se. Odnosi izmeu pripadnika navijake grupe neformalne su prirode; norme ponaanja su nepisane. Postoje etiri tipa pripadnika navijakih grupa: Navija-navija - njegova osnovna motivacija je samo navijanje tj. stvaranje atmosfere na stadionu, kao izraz osjeaja privrenosti i odanosti svom vlastitom klubu, te kako bi se pomoglo klubu da ostvari to bolji rezultat. On shvata klub kao simbol svog grada i ne slae se sa uplitanjem politike u sport. U nasilje se ukljuuje tek povremeno kada misli da mu je tim zakinut u utakmici. Navija iz trenda- sudjeluje u aktivnostima navijake grupe da bi bio u skladu sa navijakim trendom. Nastoji se ponaati u skladu sa navijakim stilom. Sudjeluje u nasilju kao sastavnom dijelu navijakog trenda iako inae nije agresivan. Ima dosta onih koji alkohol i dro gu doivljavaju kao sastavni dio navijakog trenda. Navija-nasilnik - koristi sportske dogaaje da bi izrazio agresivnost. Stadione i gradske ulice doivljava kao pogodan ambijent za nasilniko pranjenje nagomilane energije. Mala je mogunost da za svoja djela bude kanjen, jer je prikriven u masi. Uz tunjave, razbijanja i verbalne incidente sklon je i kraama i drugim oblicima devijantnog ponaanja. Ovi navijai ee potiu iz porodica sa nesreenom ivotnom situacijom. Navija-politiki aktivist- shvata navijanje samo kao instrument za propagiranje svojih politikih opredjeljenja. Na utakmicama uglavnom nosi nacionalne zastave i druga politika obiljeja, te forsira pjevanje nacionalistikih pjesama. Tue i druge oblike nasilja poduzima iz ekstremnih politikih motiva.

1.3.

ZNAAJ ISTRAIVANJA

U BiH je poznato da je na utakmicama visokog rizika esto zastupljeno vrijeanje na nacionalistikoj osnovi to ustvari dovodi do krenja osnovnih ljudskih prava na slobodu. Jedno od veih problema huliganskog ponaanja su fiziki napadi sa nanoenjem lakih ili teih tjelesnih povreda. To predstavlja izniman problem zbog tekoe kontrole na takvo ponaanje i nemogunosti njegovog suzbijanja u potpunosti. Unitavanje javne i privatne imovine je veoma est sluaj huliganskog ponaanja na sportskim terenima bilo otvorenog ili zatvorenog tipa.Kada su velike kontrole na ulazima, navijai nemaju drugih predmeta osim stolica na stadionu te im mogu posluiti za nanoenje tete protivnikim igraima i navijaima. Tu takoer spadaju i razbijanje javnih objekata prije i poslije utakmice. Takoer treba navesti da pljakanje raznih objekata od strane gostujuih navijaa nije rijetka pojava, pogotovo u manjim gradovima. Uznemiravanje javnog reda i mira je veoma karakteristino za navijake skupine. Glasno navijanje i bodrenje zaista je veoma prepoznatljivo, ali takoer dovodi do uznemiravanja javnog reda i mira, to kri zakonku regulativu i doprinosu potvrivanju epiteta huliganstvo. Ugroavanje opte sigurnosti ogleda se u koritenju pirotehnikih sredstava kao to su baklje i petarde. Na stadionima veinom su zastupljena pirotehnika sredstva to postaje uestali ritual navijanja navijaih skupina. Pirotehnika sredstva mogu nanjeti tjelesne ozljede kako pojedincu tako i grupi ljudi i samim tim su veoma opasna. Iako u zadnje vrijeme policija primjenjuje zakone i smanjila je upotrebu pirotehnikih sredstva, sve u svemu ona nisu iskorijenjena i sigurno za dugo nee se to ni desiti. Zloupotreba zabranjenih sredstava kao to su alkohol, alkoholna pia kao i pirotehnika sredstva doprinose veem nasilju i agresivnijem ponaanju huligana. Psiholoka istraivanja su prije tri decenije dokazala da alkolna pia doprinose agresivnom ponaanju pojedinca. Veoma esto moemo vidjeti navijae s alkolnim piima u rukama, tako da je evidentno da zabranjena sredstva poput stimulativa doprinose veem i izraenijem nasilju na sportskim terenima. 1.3.1. NAUNI ZNAAJ ISTRAIVANJA Postavlja se pitanje kako identificirati ovakva ponaanja kod navijakih skupina tako da bi smo znali kako e se ponaati. Naime identifikacija ovakvih ponaanja moe se uoiti kroz skoranju istoriju ponaanja odreene navijake skupine te u skladu s tim moe se uvidjeti da li su kod navijake skupine zastupljeni prediktori tj. nezadovoljstvo, visoko potovanje, dominacija, agresivni stavovi i podravajui stavovi prema timu. Utvrivanjem stupnja zastupljenosti prediktora moe prejudicirati da li e ponaanje tijekom utakmice biti nasilno ili ne. Postavlja se i pitanje rizicnih skupina stanovnistva koji mogu biti potencijalni huligani. Najcesce su to mladi,adolescenti i ljudi nizeg drustvenog statusa koji zive u siromasnim cetvrtima gradova. Na osnovu ovog istrazivanja utvruju se i dogaaji koji visokog rizika, potencijalna arita nasilja. Utvruje su i psiholoski aspekt uzroka nasilja na sportskim terenima te psiholoski profili nasilnika. 1.3.2. DRUTVENI ZNAAJ ISTRAIVANJA Drutveni znaaj ovog istraivanja ogleda se u podizanju drutvene svijesti o ovom problemu i ukazivanju i na njihove uzroke, te poticanje na bolji rad dravnih institucija u realizaciji mjera za suzbijanje ovog oblika devijantnog ponaanja. Ovo istraivanje moe pomoi kao osnova dobijanja informacija koje bi koristile za upozoravanje graana u situacijama kada bi se predvidjela mogunost ovakvih ponaanja, uspjenijim angamanom organa u sprovoenju

javnog reda i mira i samim podizanjem svijesti poinioca ovakvih aktivnosti o stvarnoj problematici i prijetnjama njihovog ponaanja. 1.3.3. REZULTATI DOSADANJIH ISTRAIVANJA Helsinki odbor za ljudska prava u Republici Srpskoj, u saradnji sa Udruenjem Vesta iz Tuzle realizuje projekat ''Razvoj lokalne politike i mjere za sprijeavanje nasilja na sportskim terenima u optinama Bijeljina i Tuzla''. Cilj projekta kojeg podrava Europska komisija je promocija drutvenog dijaloga izmeu organizacija civilnog sektora, smanjenje socijalnih i politikih podjela u zemlji i rjeavanje drugih zajednikih problema. Projektom je predvieno istraivanje ije su ciljne grupe Ministarstvo unutranjih poslova Tuzlanskog kantona, Centar javne bezbjednosti Bijeljina, Centri za drutveno blagostanje, srednje kole u Bijeljini i Tuzli, sportski klubovi, lokalne civilne organizacije i mediji. Do sada je obavljeno terensko istraivanje o sluajevima nasilja u dvije optine. Istraivanje je osmislila i sprovela sportska psihologinja Sanja Krvavac i Sarajeva, zajedno sa volonterima iz Bijeljine i Tuzle. ''U izvjetaju se vidi da nasilje postoji. Skoro svi od 1.000 ispitanika manifestuju bar neki oblik nasilja, koje se kree od uzvikivanja obinih uvredljivih parola do fizikog obraunavanja izmeu navijakih grupa. Detaljan izvjetaj dostupan je i na web stranicama Helsinkog odbora i Udruenja Vesta'', kazao je asistent projekta Branimir Jeli. Nakon istraivanja uslijedilo je prikupljanje stavova, miljenja i drugih informacija o nasilju te uzrocima nasilja u sport, kroz koritenje metode fokus grupa. U radu fokus grupa su uestvovali predstavnici navijakih grupa Fukare iz Tuzle i Incident iz Bijeljine, MUP -a TK, SJB Bijeljina, predstavnici fudbalskih klubova Sloboda Tuzla i Radnik Bijeljina, novinari, te sociolozi, psiholozi i socijalni radnici. ''Glavni problem koji je istaknut u Bijeljini je odnos navijaa i kluba te navijaa i policije. U Tuzli je istaknuto da su njihov glavni problem uestali sukobi sa protivnikim navijaima, ali na gostovanju. Kada je rije o nacionalistikim izjavama, parolama, navijai iz Tuzle su izriiti u tvrdnji da meu njima nema takvog iskazivanja podrke klubu. S druge strane u Bijeljini postoji takav vid navijanja, ali da to postaje sve rijee'', kazao je Jeli. Trenutno su u okviru projektnih aktivnosti organizuju radne grupe, u kojima uestvuju predstavnici navijaa, kluba, sociolozi ili psiholozi, predstavnici policije i novinari. Na sastancima e se izraditi kodeks ponaanja za navijee iz Bijeljine i Tuzle kao prijedlog mjera za sprjeavanje nasilja na sportskim terenima. Kako nam je kazao Jeli, na alost, jedino predstavnici klubova nisu redovni u radu radne grupe. ''Ono to slijedi je prezentacija kodeksa ponaanja u medijima. Zatim slijedi velika aktivnost sastavljanja lokalnih akcionih timova, koji e raditi na izradi Akcionog plana za sprjeavanje nasilja na sportskim terenima. Ovu grupu e initi predstavnici lokalnih vlasti iz Bijeljine i Tuzle, organizovane navijeke grupe i NVO iz ova dva grada, kazao nam je Jeli. Kraj implementacije projekta Razvoj lokalne politike i mjere za sprjeavanje nasilja na sportskim terenima u optinama Bijeljina i Tuzla'' je sredina naredne godine, nakon ega slijedi monitoring. O opravdanosti projekta najbolje pokazuju posljednja deavanja u irokom Brijegu. (http://www.vesta.ba/en/node/334)

2. ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA


Predmet ovoga rada je da se doe do saznanja koliko je nasilje prisutno na sportskim terenima i van sportskih terena i kako spijeiti da dolazi do te pojave. 2.1. TEORIJSKO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA Nasilniko ponaanje na sportskim dogaajima je nepredvidivo devijantno ponaanje, koje iskoritava faktor iznenaenja i nespremnost organa za sprovoenje reda. Ovaj problem zahtijeva planiranje te izvoenje planova na visoko profesionalnom nivou, uz adekvatno i pravovremeno obavjetavanje svih slubenika zaduenih za sigurnost sportskog dogaaja. Propusti u komunikaciji policije i redara u sportskim objektima moe biti est uzrok za proputanje pravovremene akcije i suzbijanja eskalacije nemira. 2.2. NAUNO VERIFIKOVANO SAZNANJE Empirijskim istraivanjem nauno je potvreno da navijake skupine kao grupa ljudi koji podravaju svoj klub, nisu samo okruenje koje je tu iskljuivo zbog podrke svog tima, oni su mnogo ee tu zbog izazivanja nereda i zasijavanja netrpeljivosti, tj. ine nasilno okruenje u kojem se na najbrutalnije naine kre temeljna ljudska prava. U odsustvu dravne kontrole poinitelja nasilnikog ponaanja na sportskim terenima i uinkovitog angamana pravnih institucija u borbi protiv istog, moemo govoriti o neispunjavanju obaveza preuzetih ratifikacijom meunarodnog pakta o graanskim i politikim pravima i Konvencije o eliminaciji svih oblika rasne diskriminacije. Ovi meunarodni sporazumi obavezuju drave potpisnice da, neovisno o rasi, boji koe, spolu, religiji ili bilo kojem drugom statusu, svim osobama na svom podruju jame: - Pravo na ivot i zabranu arbitrarnog liavanja slobode (l. 6.); - Zabranu muenja i poniavajuih tretmana (l. 7.); - Pravo na slobodu i sigurnost (l. 9.); - Pravo na jednaku pravnu zatitu (l. 26.). Konvencija o eliminaciji svih oblika rasne diskriminacije obavezuje sve drave lanice izmeu ostalog i na: - prava na sigurnost osoba i zatitu drave od nasilja i zlostavljanja bilo od strane vladinih slubenika, bilo od svake osobe, grupe ili ustanove; - prava na slobodu misli, savjesti i vjere; - prava na slobodu miljenja i izraavanja; - prava na slobodu miroljubivog zbora i udruivanja; - prava uea, pod jednakim uvjetima, u kulturnim aktivnostima; - prava pristupa na sva mjesta i slube namijenjene javnoj upotrebi, kao to su prijevoz, hoteli, restorani, kafane, priredbe i parkovi. Stoga je razumljivo da uinkovito djelovanje na smanjenje nasilja na sportskim manifestacijama u okviru pojedine drave predstavlja primjerenu reakciju drutvenih institucija za problem nasilja na sportskim manifestacijama. To podrazumijeva da drutvene institucije moraju ozbiljnije shvatiti ovaj problem. Takoer je potrebno: - da se u drutvu stvori svijest visokog nivoa o neprihvatljivosti ove pojave; - da se na problem gleda kao na problem drutva u cjelini, a ne samo rtve i nasilnika;

10

te da se u skladu sa tim poduzmu brze i uinkovite akcije na rjeavanju problema.

2.3. NAUNO EVIDENTIRANO ALI NE I VERIFIKOVANO SAZNANJE Nauno evidentirano, ali ne i verifikovano saznanje se odnosi na ono stanovite problema o kojem posjedujemo saznanje, ali koje nije nauno provjereno. Na osnovu dosadanjih evidentiranih saznanja koja su prikupljena primjetno je da je nasilje u porodici i drutvu problem sa kojim se suoavaju sve zemlje svijeta. Razlika je u volji i njihovim mogunostima da se uhvate u kotac sa ovim problemom. Fiziko nasilje, unitavanje privatne i javne imovne, verbalno i gestikularno naruavanje integriteta osobe, raspaljivanje nacionalne mrnje, sve su to problemi za koje i u BiH postoje konkretni primjeri. No u zemlji koja se jo uvijek suoava sa posljedicama rata, koja se jo uvijek nalazi u tranziciji, malo tko od predstavnika vlasti smatra da je nasilje na sportskim dogaajima prioritet na koji drutvo treba organizovano reagirati. Stoga ne udi da nasuprot dobro dokumentiranim oblicima nasilja na sportskim dogaajima esto prolaze nedokumentirano i neprimjeeno. Iako postoje nadlena ministarstva i organi na svim nivoima, problem nasilja na sportskim terenima je u porastu. Nepostojanje motivacije u drutvu da se ozbilno pristupi problemu nasilja na sportskim dogaajima, nije nita drugo do proputanje prilike pravovremene i odgovarajue intervencije prije nego to problem pree u razmjere koje je teko kontrolisati i koje mogu imati dugotrajne posljedice. 2.4. KATEGORIJALNO-POJMOVNI SISTEM PREDMETA ISTRAIVANJA U ovom istraivakom radu postoje osnovni kategorijalni pojmovi: NAVIJAI - Navijai su osobe, jedna ili vie njih, u skupini koje svojim navijanjem ohrabruju pojedinca, par ili skupinu ljudi u izvedbi odreene psiho-fizike aktivnosti, uz pomo odreenihsredstava ili bez njih, a u svrhu kako vlastitog tako i zadovoljstva onoga za koga navijaju. Navijai koji imaju iste objekte navijanja esto se organiziraju u skupine navijaa i kluboveoboavatelja (fan klubove), a sve u svrhu navijanja. (http://croatian.cri.cn/341/2009/08/05/21s20118.htm, pristupljeno: 27.05.2012. u 22:56 h) HULIGANIZAMHuliganizam (engl. Hooligan) je termin koji opisuje ponaanje koje kri pravila drutvene norme, bonton, zakon, a i ope destruktivno ponaanje. Prvenstveno podrazumjeva grupu ili skupinu ljudi koji nanose tetu, bol drugoj protivnikoj grupi 5 ili skupini. Sam termin huliganstva dolazi po irskom prezimenu Hooligan (irska obitelj u Londonu poznata po surovosti i zlodjelima), a pojavio se u Velikoj Britaniji krajem 19. stoljea, opisuje devijantno ponaanje i nain ivljenja ulinih bandi i pojedinaca koji su ih sainjavali.Takoer danas taj termin je opeprihvaen i opisuje ponaanje kod pojedinaca ili skupinu ljudi, koji se svojim destruktivnim ponaanjem ne uklapaju u drutvene norme i zakone te vandaliziraju svoju okolinu. Takva vrsta ponaanja pripisuje se obino navijakim skupinama iz razliitih sportova, najee ekipnih kao to su fudbal, ragbi, koarka, rukomet... (Opa enciklopedija, str. 97.) NASILJE U SPORTU Nasilje u sportu je problem istraivanja naunika diljem cijele Europe. Zato pod nasiljem u sportu podrazumevamo ponaanje izvan pravila sporta koje je namerno usmereno na povreivanje i oteenje drugih uesnika (Baanac, 2010)
5

Sama rije grupa koristi se za oznaavanje razliitih vrsta skupina ljudi.

11

2.5.

OPERACIONO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA

Operaciono odreenje predmeta istraivanja obuhvata sljedee inioce sadraja predmeta istraivanja: uzorke nasilja na sportskim terenima, posljedice nasilja na sportskim terenima i akcija drustva na polju prevencija nasilja na sportskim terenima, te ekonomsku situaciju u drustvu kako uzrok nasilja na sportsikm terenima.

2.5.1. INIOCI SADRAJA PREDMETA ISTRAIVANJA: A. Karakteristike poinitelja: 1. 2. 3. 4. spol dob obrazovanje motivacija

B. Karakteristike prilika u BiH: 1. ekonomska deprivacija velikog dela stanovnitva, manifestovana kao apsolutna deprivacija (raslojavanje i polarizacija) 2. drutvena dezorganizacija karakterisana anomijom i redukcijom legitimnih naina obezbeivanja egzistencije 3. izloenost nasilju, nasilnikim modelima i porast tolerancije prema nasilju 4. rasprostranjenost vatrenog oruja 5. pad efikasnosti formalne kontrole kriminala, prvenstveno opadanje efikasnosti policije u rasvetljavanju krivinih dela. 2.5.2. VREMENSKO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA Ovo istraivanje je fokusirano na period od 2005.godine do 2011.godine, i kao takvo podrazumijeva period od 6 godina. 2.5.3. PROSTORNO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA Prostorno se istraivanje ograniava na podruje Federacije Bosne i Hercegovine, Zenickodobojski kanton, grad Zenica. 2.5.4. DISCIPLINARNO ODREENJE PREDMETA ISTRAIVANJA Istraivanje je interdisciplinarno, jer je voeno u okviru vie naunih disciplina, odnosno kroz kriminalistiku, psihologiju, sociologiju, socijalnu patologiju i ostale drutvene nauke.

12

CILJEVI ISTRAIVANJA

Istraivaki projekt ima cilj da stekne nauno saznanje o nivou i obimu ovog oblika devijantnog ponaanja, te da ukae na samu drutvenu dobrobit. 3.1. NAUNI CILJ ISTRAIVANJA Nauni cilj rada sadran je u tenji da se temeljitom analizom objasni kako uopte dolazi sport u vezu sa devijantnim ponaanjem i ispitivanje da li postoji mogunost da je ta veza prosto normalna, s obzirom da se radi o sportu kao masovnoj i drutvenoj pojavi ili da ta veza stvara samo negativne posljedice, koje vode sport u kontra smjeru, pri emu on gubi svoju pravu funkciju i svrhu. Da li je mogue eliminisati devijantno ponaanje iz sporta, jer dovodi do nasilja u sportu i huliganizma ili je ono jednostavno dio kolektivne grupe i kolektivnog ponaanja? 3.2.DRUTVENI CILJ ISTRAIVANJA Drutveni cilj istraivanja je da se informira, edukuje i uputi zaintresirane osobe u ovu vrstu problema, te spoznavanje uticaja koji doprinose razvoju i odigravanju ove vrste devijantnog ponaanja. S obzirom da je nasilje na sportskim dogaajima prisutno u svim drutvenim sredinama, istraivanje moe posluiti kao putokaz u kojem pravcu treba tei daljnji odnos drutva prema ovom problem, ali i da ukase na potrebu poklanjanja posebne panje programima koji formuliu i implementiraju djelotvornije rijeenje devijantnog ponaanja na sportskim terenima.

13

HIPOTEZE

4.1.GENERALNA HIPOTEZA Osobe koje uestvuju u napadima i rtve nasilja na sportskim terenima su pripadnici razliitih navijakih skupina,najcesce osobe nizeg drustvenog statusa i slabijih primanja te osobe koje u vecini slucajeva imaju kriminalni dosije i povezani su sa cinjenem raznih krivecnih dijela (recidivisti). rtve nerijetko bivaju i obini graani koji nisu ni na koji nain povezani sa bilo kojom od navijakih skupina, dok su na svakom rizicnom sportskom dogadjaju potencijalne zrtve ili napadaci svi pripadnici navijackih skupina. Posljedice koje nastaju su brojne fizike povrede, oteenja privatnih vlasnitva, napadi na slubena lica i rivalstvo koje uzrokuje ponavljanje nasilja na buducim susretima rivalskih navijackih skupina,tj. stvara se kultura nasilja. 4.1.1. POSEBNA HIPOTEZA 1. / KARAKTERISITKE POINITELJA Izvritelji su obino pripadnici odreene navijake skupine. POJEDINANA HIPOTEZA 1.1. Poinitelji su u najveem broju pripadnici muke populacije. POJEDINANA HIPOTEZA 1.2. Dominantna dob izvritelja nasilja na sportskim manifestacijama je starosna grupa od 20 do 35 godina. POJEDINANA HIPOTEZA 1.3. Poinitelji nasilnikog ponaanja su uglavnom skromnog obrazovnog profila. POJEDINANA HIPOTEZA 1.4. Poinitelji nasilnikog ponaanja na sportskim terenima su obino pripadnici druge nacionalnosti od protivnika. 4.1.2. POSEBNA HIPOTEZA 2. / MOTIVACIJA ZA IZVRENJE OVOG DJELA U BiH Poinitelji nasilje prihvataju kao ventil za pranjenje frustracija i nain da uspostave svoj princip pravde i sistem vrijednosti. POJEDINANA HIPOTEZA 2.1. Nasilje na sportskim terenima raste zbog atmosfere neimatine, nezaposlenosti, opteg nezadovoljstva i anomije drutva. POJEDINANA HIPOTEZA 2.2. Nasilje na sportskim terenima je nerijetko povezano sa politikim angamanom i irenjem nacionalne netrpeljivosti.

14

POJEDINANA HIPOTEZA 2.3. Nasilnitvo je podstaknuto voom navijake skupine.

4.1.3. POSEBNA HIPOTEZA 3. / KARAKTERISTIKE OTEENIH Oteeni podjednako doivljavaju i psihiko i fiziko nasilje. POJEDINANA HIPOTEZA 3.1. rtve nemaju karakteristinu starosnu dob niti obrazovni profil. POJEDINANA HIPOTEZA 3.2. Oteeni doivljavaju fizike i psihike povrede, kao i oteenja imovine. 4.1.4. POSEBNA HIPOTEZA 4. / ZATITNE MJERE Zatitnim mjerama se spreava i suzbija nasilje na sportskim manifestacijama, poduzimaju uinkovite mjere pri otklanjanju okolnosti koje pogoduju ili potiu poinjenje novih prekraja nasilnikog ponaanja na sportskim terenima.

4.1.5.

INDIKATORI ZA POJEDINACNE HIPOTEZE

Sredsva namijenjena za sprijecavanje nasilja na sportskim terenima koja se izdvajaju iz dravnog budeta, odnosno iz bruto-nacionalnog dohodka drustva. Aktivnosti nevladinih organizacija na polju sprijecavanja nasilja na sportskim terenima. Zastupljenost nasilja na sportskim terenima u drustvu..

15

5. NAIN ISTRAIVANJA
Predmet istrazivanja su uzroci i posljedice nasilja na sportskim terenima, te veza nasilja sa ekonomskom i socijalnom situacijom u drustvu. Ovo istraiavanje je teorijsko-empirijskog karaktera. Teorijsko iz razloga sto se oslanja na teorijska saznanja o nasilju na sportskim tereiima, a empirijsko sto se oslanja na drustvenu stvarnost, tj na jednu od stalnih pojava na sportskim terenima posebno u nasem drutvu. 5.1.OSNOVNE NAUNE METODE Osnovne naune metode koje e biti primjenjene u ovom istraivanju su: Analitike metode: analiza sadraja i dedukcija, Sintetike metode: sinteza i generalizacija.

5.2.OPTE NAUNE METODE Statistika metoda bit e primjenjena putem reprezentativnog uzorka (25%) ispitanika. Hipotetiko-deduktivna metoda spada u red najproduktivnijih opte naunih metoda. Najee je dio irih stavova koji se iznose najee u formi: trebalo bi, uglavnom je, esto je itd. 5.3.METODE PRIKUPLJANJA PODATAKA Primjenjene e biti: Operativna metoda analize sadraja; deskriptivna metoda Metoda ispitivanja; anonimna anketa

5.3.1. METODA ANALIZE SADRAJA Metoda analize sadraja morala bi biti upotrijebljena kao prva kako bi se dolo do saznanja o osnovnim pojmovima, ciljevima, zadatcima te nedostatcima. 5.3.2. METODA ISPITIVANJA Primjenjeno usmeno ispitivanje e imati odluke neutralnog diskretnog i individualnog ispitivanja. Ispitivanje u pisanoj formi e biti izvedeno putem ankete.

16

6. NAUNA I DRUTVENA OPRAVDANOST ISTRAIVANJA


6.1.NAUNA OPRAVDANOST ISTRAIVANJA Nauna opravdanost istraivanja je u tome to je kroz ispitivanje i analizu sadraja, vezanih za podruje nasilja na sportskim manifestacijama, tekao uvid u nova nauna saznanja, kritiku ali i usavravanje postojeih saznanja. Novosteena nauna saznanja imaju veliku vanost za budua nauna istraivanja, a moemo ih primjeniti i u naunoj teoriji i u praksi. Svaki doprinos naunoj utemeljenosti novih oblika rjeavanja i preveniranja nasilja na sportskim manifestacijama je bitan za drutvo u cjelini. Ovo je bitno jer samo brza, adekvatna, potpuno struna i koordinirana pomo ini funkcionalnu cjelinu. Nauna neutemeljenost je razlog neefikasnosti i raznih nedostataka koji se reflektuju u praksi. Teorijsko objanjenje a potom i praktino rjeavanje nasilja na sportskim manifestacijama nam omoguuje da bolje sagledamo ta je to i koliko uinjeno na polju zatite, koliko je drutvo napredovalo u smislu shvatanja ovog problema i koliko su dravne institucije spremne uiniti na zatiti od svih oblika nasilja na sportskim dogaajima. Punu demokraciju odnosa u drutvu je mogue postii samo ukoliko su potrebe i prava svih skupina prepoznate. 6.2.DRUTVENA OPRAVDANOST ISTRAIVANJA Drutvena opravdanost ovog istraivanja je mnogostruka. Adekvatnom suradnjom drutva u cjelini, te djelotvornom akcijom svih dravnih institucija prevazili bi se brojni utjecajni faktori vezani za nasilje na sportskim manifestacijama. Drava treba osuditi nasilje na sportskim manifestacijama, takoe dravne institucije moraju imati bolje razraeneakcione planove za suzbijanja ove vrste problema. Samo ustrajnim spreavanjem nasilja na sportskim manifestacijama, u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom te kanjavanjem bilo kojeg oblika nasilja u sportu e pomoi da se ono u drutvu prepozna kao ozbiljan problem sa nesagledivim posljedicama. Jedan od razloga drutvene opravdanosti ovog istraivanja je informisanje i podizanje svijesti u zajednici o ovom problemu, koji ugroava rtvu, posebno okolinu, pa onda i sve ostale koji su na ovaj ili onaj nain sudionici, svojim injenjem ili neinjenjem.

17

7. PRILOZI
7.1.NOVINSKI LANCI O svim ovim dogaajima koji obiluju devijantnim ponaanjem i navijaa i sportista svjedoe i brojni novinski lanci bombastinih naslova. Neki od njih su:

Incidenti navijaa na utakmici Sarajevo:eljezniar

18

Za nerede krivi navijai Sarajeva


Pon, 05.10.2009, 00:00

Dvadesetetverogodinji navija Sarajeva ubijen je u neredima u irokom Brijegu. Ozlijeeno je 15-ak osoba te 16 policajaca, meu kojima je jedan s teim ozljedama. Ozlijeeni su i graani na koje su nasrtali navijai Sarajeva. U bolnicu je primljeno 13 osoba, od toga dvije s prostrijelnim ranama. Nekoliko je teko ozlijeenih i lijenici se bore za njihov ivot.

Huligani unitavali vozila i tukli se sa policajcima

Lijepo vrijeme, pune tribine, kvalitetan protivnik i dostojanstveno podsjeanje na Vedrana Puljia. Na Koevu je sve bilo spremno za praznik fudbala. Trebalo je samo da Sarajevo pobijedi iroki Brijeg i da poslije toga igrai kau da bodove poklanjaju Vedranu. I sve bi bilo u redu. No, Sarajevo nije pobijedilo, a praznik fudbala pretvorio se u horor, u kojem je cilj bio samo sauvat ivu glavu I pobjei sa stadiona.

19

Pla i munina Huligansko divljanje navijaa iza sebe je ostavilo pla djece, slomljene ruke i noge, razbijene glave i previe munine, ak i za jednog ratom iskaljenog ovjeka. im je sudija odsvirao kraj fudbalskog muenja u kojem je ilavi iroki Brijeg sa igraem vie protiv dosta slabog i nervoznog Sarajeva uspio odigrati 1:1, uslijedile su scene koje se ne preporuuju onima sa slabim srcem. Uz skandiranje: "Izdali ste Vedrana", na teren se sa tri tribine slila rijeka navijaa koji su poeli unitavati sve i svakoga pred sobom. Fudbaleri dva tima i njihova rukovodstva pobjegli su iza eljezne kapije, koja vodi u svlaionice, a huligani su iskalili bijes na zatitarima. Mnoge od njih masa je pretukla svime to joj je palo pod ruku. Nakon toga, doslovno su sravnili klupe za rezervne igrae i krenuli ka sveanim loama traei lanove uprave, a usput su porazbijali sva stakla koja postoje na stadionu. Dok su zatitari bjeali glavom bez obzira, huligani su poeli ak i paliti krov loe. Novi problemi Dok su doli specijalci, petnaestak minuta poslije mea, veina navijaa ve je van stadiona pravila nove probleme. Unitavali su parkirana vozila i tukli se sa policajcima i zatitarima. Na stadionu su ostali samo oni koji ga zbog povreda nisu stigli napustiti.

Opa slika nakon utakmice:

20

NASILJE SPORTISTA Mike Tayson odgrizao uho svom protivniku

1997 - Bokser teke kategorije Majk Tajson kanjen je zabranom bavljenja sportom na godinu dana i novanom kaznom od tri miliona dolara zato to je tokom mea za svetskog ampiona u tekoj kategoriji 28. juna, protivniku, Ivanderu Holifaildu, odgrizao komad uha.

UEFA: Mihajloviu 8 meeva suspenzije


07.Nov.2003, 12:00, Izvor: B92 Fudbaler Lacija Sinia Mihajlovi kanjen je sa 8 utakmica suspenzije u zbog udaranja i pljuvanja rumunskog internacionalca Adrijana Mutua na utakmici 4.kola Lige ampiona izmedju Lacija i elsija. Kako je saoptila disciplinska komisija UEFA Mihajloviu je izreena ovako teka kazna zbog "izrazito nesportskog ponaanja". Reprezentativac SCG e morati da plati i novanu kaznu od 20 hiljada vajcarskih franaka, a Lacio ima pravo na albu do ponedeljka u pono.

21

7.1.1. ANALIZA PODATAKA Svi ovi novinski lanci predstavljaju pravi dokazni materijal o devijantnom ponaanju i navijaa i sportista. Meu njima su lanka o nasilju navijaa na nogometnim terenima,takoer predstavljena su i 2 novinska lanka koja dokazuju prisustvo nasilnikog ponaanja meu sportistima. Analiza novinskih lanaka o incidentima vezanim za nogomet je pokazala: da ponaanje navijaa na tribinama u veini sluajeva prelazi u oruane sukobe, gdje se koriste flae, upaljai, palice, noevi, pirotehnika sredstava, pa ak i vatreno oruje. Navijai se uglavnom obraunavaju sa suparnikim navijaima, a nakon toga sa policijom, odnosno organima obezbjeenja. da zbog huliganstva esto nastradaju i nevina lica (policajci, redari, neduni gledaoci prisutni na stadionu). da se nasilje navijaa sa tribina prenosi i van nogometnih stadiona. Navijai se prije i nakon utakmica sukobljavaju sa suparnikim grupama i unitavaju automobile, prodavnice i sl. Pri tome se obino nanose velike materijalne tete u gradovima u kojima se odravaju utakmice. Analiza novinskih lanaka pokazuje da su derbi-susreti, utakmice sa visokim rizikom, odnosno u 90% sluajeva dolazi do incidenata zbog rivaliteta klubova. Analizirajui sve lanke o nasilju navijaa u globalu, dolazi se do injenice da nasilje navijaa za sobom povlai ogroman broj povrijeenih, kao i veliki broj mrtvih. Takoer, analiza je pokazala da skoro svi incidenti koji se deavaju na prostorima bive Jugoslavije obiluju nacionalizmom, to dovodi do nacionalne netrpeljivosti meu navijaima. Analiza novinskih lanaka, u kojima je zabiljeeno nasilje izmeu sportista, je pokazala sve veu prisutnost nasilnikog ponaanja kod sportista.To potvruju i mediji koji sve vie govore i piu o skandalima vezanim za vrhunske sportiste, a ne o samim sportskim dogaajima. Analiza dvije posljednje utakmice izmeu Sarajeva i irokog Brijega pokazuje da su to utakmice sa visokim rizikom. Analizirajui lanke o nasiljima vidimo da nasilje povlai i veliki broj povrijeenih,naalost i mrtvih.

22

7.2. ANKETA Anketa je anonimna, anketiraju se slucajni prolaznici, prioritet se stavlja na mlau populaciju.

Tema: Nasilje na sportskim terenima 1. Spol M

2.Zbog ega se deavaju neredi na stadionima? a) loeigrenogometaa b) sudiskihodluka c) ilineegadrugog

3.Dalineredinastadionima i van njihnastajuzbognacionalizma? a) da b) ne 4.Povaemmiljenjudalivlastitaini da sprijeinasiljenasportskimterenima? a) da b) ne c) moda 5.Kazne kakve sada postoje u BiH za naruavanje mira dali su dovoljne ili ih treba mijenjati? a) trebaihmijenjati b) dovoljnesu

6.Treba li uvesti promjene u sportskom savezu BiH? a) da b) ne

Zenica, 2011.

23

8. LITERATURA 1. Kozaranin Azra, Sociologija sporta, Sarajevo, 1999. 2. Baanac, Lj., Petrovi, N., Manojlovi, N. Oblici i stepen nasilja u sportu Srbije, Nepublikovan izvetaj, Beograd: Ministarstvo omladine i sporta, 2009. 3. Bokovi, Milo Kriminoloki aspekti nasilja u sportu Banja Luka: Defendologija godina IV, br. 10. 4. Dord Olvel, Zato piem i drugi eseji, Naprijed, Zagreb, 1997. 5. Fanuko, NenadSociologija Udbenik za gimnazije, Zagreb, 1995. 6. Opa enciklopedija, Jugoslovenski leksikografski zavod, Zagreb, 1977. 7. Opa enciklopedija, Prosveta, Beograd, 1986 8. Rot N. Osnovi socijalne psihologije, Zavod za udbenike i nastavna sredstva,Beograd, 2006. 9. Sran Vran,Sport i nasilje danas u nas, Zagreb, 1990. 10.Dnevne novine Osloboenje 11.Dokumentarni filmovi: Dosije navija" i Insajder" INTERNET: 1. http://www.vesta.ba/en/node/334 - pristupljeno: 23.05.2012. u 14:27 h 2. http://croatian.cri.cn/341/2009/08/05/21s20118.htm 27.05.2012. u 22:56 h 3. http://vesti.kombib.rs/na-danasnji-dan-9-jula.html 03.06.2012. u 13:30 h pristupljeno:

pristupljeno:

24

4. http://postaja.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=2452 &catid=2:bih&Itemid=5 pristupljeno: 03.05.2012. u 13:35 5. http://www.vesti.rs/Sport/UEFA-Mihajlovicu-8-meceva-suspenzije.html pristupljeno: 03.05.2012. u 13:40 h 6. http://www.dernek.ba/blog/2329682/__sabix__/huligani-uni-tavali-vozilai-tukli-se-sa-policajcima - pristupljeno: 03.06. u 17:50 h

25