You are on page 1of 7

Îáùè ñâåäåíèÿ çà áúëãàðîåçè÷íèòå

ìþñþëìàíè íà Áàëêàíèòå

Áúëãàðîåçè÷íèòå ìþñþëìàíè ñà îáîñîáåíà


åòíîðåëèãèîçíà îáùíîñò, â äíåøíî âðåìå íàñå-

Ðåëèãèîçíèÿò ëÿâàùà òåðèòîðèè ïðåäèìíî îò Ðèëî-Ðîäîïñêèÿ


ìàñèâ, êàêòî è Òåòåâåíñêî, Ëóêîâèòñêî è äð. Ãå-
“äðó㔠îãðàôñêèÿò àðåàë, êîéòî íàñåëÿâàò, å ïðåäèìíî
ïëàíèíñêè. Ãðóïàòà ñå îòëè÷àâà ñúñ ñïåöèôè÷íà
òðàäèöèîííà êóëòóðà, èçïîâÿäâà ñóíèòñêè èñëÿì
è ãîâîðè áúëãàðñêè åçèê.
 ðåçóëòàò íà ñëîæíà èñòîðè÷åñêà ñúäáà äíåñ
ñëàâÿíîåçè÷íè ìþñþëìàíè èìà â ïåò äúðæàâè íà
Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðî⠖ Áúëãàðèÿ, Ãúðöèÿ, Ìà-
êåäîíèÿ, Àëáàíèÿ è Òóðöèÿ.

Ñëåä ïåòú÷íà ìîëèòâà, Áóêîâî, 90-òå ãîäèíè íà XX âåê

Ïðîèçõîä
Âúïðîñúò çà ïðîèçõîäà íà ìþñþëìàíèòå, êî-
èòî èìàò ìàé÷èí áúëãàðñêè åçèê íà Áàëêàíèòå å
ïðåäìåò íà ñïîðîâå è ñèëíè ñòðàñòè, è âåðîÿòíî
îùå äúëãî âðåìå ùå îñòàíå òàêúâ. Ðàçëè÷íèòå
áàëêàíñêè äúðæàâè, íà ÷èÿòî òåðèòîðèÿ æèâåÿò
7
7
Íà ãàðàòà â ßêîðóäà - èçïðàùàíå íà ãîñòè îò Òóðöèÿ, 60-òå ãîäèíè íà XX âåê

÷àñòè îò òîâà íàñåëåíèå, ðàçâèâàò ñîáñòâå- íèåòî “àõðÿíè” ñå ñðåùà ñàìî â Ðîäîïèòå è
íè òåîðèè çà íåãîâèÿ ïðîèçõîä, ÷åñòî ïðî- å íåïîíÿòíà çà âñè÷êè èçâúí òàçè îáëàñò. Â
òèâîðå÷àùè ñè åäíà íà äðóãà. Òóðñêàòà èñ- ïîâå÷åòî îò òåçè íàçâàíèÿ ïî ìåñòà ñå âëà-
òîðèîãðàôèÿ ðàçãëåæäà ãðóïàòà êàòî íàñëåä- ãàò íåãàòèâíî-îöåíú÷íè ñìèñëè, êîåòî ãè å
íèöè íà òþðêñêè ïëåìåíà, äîøëè íà Áàëêà- èçìåñòèëî îò îôèöèàëíà óïîòðåáà.
íèòå ïðåäè çàâëàäÿâàíåòî íà ïîëóîñòðîâà îò Âúçïðèåòî å îáà÷å äà ñå îïðåäåëÿò
îñìàíñêèòå òóðöè ïðåç XIV âåê. Â Ãúðöèÿ ñáîðíî êàòî ïîìàöè. Ñïîðåä Öâåòàíà Ãåîð-
ñà îïðåäåëÿíè êàòî ãîâîðåùè ñëàâÿíñêè ãèåâà íàèìåíîâàíèåòî ïîìàöè ñå íàëàãà â
åçèê èñëÿìèçèðàíè åëèíè. Åêñïëîàòèðà ñå è ïóáëè÷íà óïîòðåáà â êðàÿ íà XIX âåê êàòî
òåîðèÿòà çà íàñëåäíèöè íà äðåâíè òðàêè, íàçâàíèå íà åòíîãðàôñêà ãðóïà (êàêòî øî-
ñìåñåíè ñ ãúðöè. Ìàêåäîíñêàòà èñòîðèîã- ïè, ðóïè è ò. í.). Â ïî-êúñíî âðåìå ñå ïðàâÿò
ðàôèÿ ãè ñìÿòà çà ìàêåäîíöè. Áúëãàðñêàòà îïèòè òîâà íàèìåíîâàíèå äà ñå íàëîæè êàòî
èñòîðèîãðàôèÿ ïðèåìà áúëãàðîåçè÷íèòå åòíîíèì íà öÿëàòà îáùíîñò. Îò íà÷àëîòî íà
ìþñþëìàíè çà èñëÿìèçèðàíî áúëãàðñêî íà- XX âåê äî êúì 30-òå ãîäèíè òî ïðèäîáèâà
ñåëåíèå. ïóáëè÷íîñò è âëèçà â óïîòðåáà â îôèöèàëíè
äîêóìåíòè, â ïðåñàòà, äîðè è â íàóêàòà.
Êàê ãè íàðè÷àò? Ïðèáëèçèòåëíî ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà ñú-
Ðàçëè÷íèòå èçñëåäîâàòåëè íà ãðóïàòà ùîòî äåñåòèëåòèå ñå âúâåæäà â óïîòðåáà
îùå îò XIX âåê îïèñâàò ñðåùàíèòå íàèìå- òåðìèíúò áúëãàðè-ìîõàìåäàíè, ãëàâíî â ðå-
íîâàíèÿ. Íàðè÷àíè ñà ïîìàöè, àõðÿíè, áóãàí- çóëòàò íà äåéíîñòòà íà Äðóæáà “Ðîäèíà”. Â
öè (ïîãàíöè), à íàèìåíîâàíèÿòà ìúðâàöè, ïúðâèòå ãîäèíè ñëåä êîìóíèñòè÷åñêèÿ
äèïñúçè, ìèÿöè, àïîâöè, òîðáåøè è ïð. ñà ðàç- ïðåâðàò îò 1944 ã. ñå íàáëþäàâà òåíäåíöèÿ
ïðîñòðàíåíè â Ìàêåäîíèÿ è Êîñîâî. Íàçâà- íà âðúùàíå íà íàçâàíèÿòà “ïîìàöè” è “àõðÿ-
8
íúò “áúëãàðè-ìîõàìåäàíè” èëè “áúëãàðîìî-
õàìåäàíè”. Ñëåä 1989 ã. ñå íàáëþäàâà èç-
âåñòíî âúçâðúùàíå íà óïîòðåáàòà â ïóáëè÷-
íîòî ïðîñòðàíñòâî íà òåðìèíà “ïîìàöè”. Â
ïîñëåäíèòå ãîäèíè ñå âúâåäå è ïîíÿòèåòî
“áúëãàðè ìþñþëìàíè”. Íî çà äà ñå èçáåãíå
åòíè÷åñêàòà èäåíòèôèêàöèÿ íà ãðóïàòà (òúé
êàòî âúïðîñúò çà íåéíîòî ñàìîîïðåäåëåíèå
å â îñíîâàòà íà ìîäåðíîòî ðàçáèðàíå çà
èäåíòè÷íîñò) âñå ïîâå÷å è òîçè òåðìèí ñå
çàìåíÿ ñ ïîíÿòèåòî “áúëãàðîåçè÷íè ìþñþë-
ìàíè”.  òóðñêàòà è ãðúöêàòà èñòîðèîãðàôèÿ
ãðóïàòà îôèöèàëíî å íàðè÷àíà “ïîìàöè”. Òî-
çè òåðìèí ïðåîáëàäàâà è â ñúâðåìåííàòà çà-
ïàäíà íàóêà. Â Ìàêåäîíèÿ îôèöèàëíî ñå èç-
ïîëçâà îïðåäåëåíèåòî “ìàêåäîíöè-ìóñëè-
ìàíè”.

Êàê ñå íàðè÷àò?
Ïðåç 30-òå ãîäèíè íà XX âåê èçñëåäî-
âàòåëÿò Ñòîþ Øèøêîâ òâúðäè, ÷å “ñàìèòå
Äåáðåí, 70-òå ãîäèíè íà XX âåê áúëãàðî-ìîõàìåäàíè ñè êàçâàò àõðÿíè è ïî-
ìàöè, íî èì å íåïðèÿòíî äà ÷óâàò çà ñåáå ñè
íè” äîðè â îôèöèàëíèòå äîêóìåíòè ñ öåë íèòî àõðÿíè, íèòî ïîìàöè, à ñå ãîðäåÿò äà
îáîçíà÷àâàíå íà ðàçëè÷íîñòòà íà ãðóïàòà. ñè êàçâàò òóðöè”. È ïðåç ñëåäâàùèòå ïåðèî-
Òàçè òåíäåíöèÿ å êðàòêà è ïðåç 50-òå ãîäè- äè ñå íàáëþäàâà òåíäåíöèÿ âúòðå â ãðóïàòà
íè, â ðàìêèòå íà ò. íàð. “Êóëòóðíà ðåâîëþ- ñâîáîäíî äà ñå èçïîëçâà ñàìîíàçâàíèåòî
öèÿ”, êîÿòî ïðîâåæäà êîìóíèñòè÷åñêîòî “ïîìàöè”, íî óïîòðåáàòà ìó îò âúíøíè çà îá-
ïðàâèòåëñòâî, ïîñòåïåííî ñå íàëàãà òåðìè- ùíîñòòà äà ñå ñìÿòà çà îáèäíà.

Íåâðîêîïñêàòà êàçà (îêîëèÿ) Ðàçëîæêî Ãîðíîäæóìàéñêà êàçà

Áúëãàðè 34 500 Áúëãàðè 20 100 Áúëãàðè 19 112


Ïîìàöè 30 000 Ïîìàöè 11 500 Ïîìàöè 3 570
Òóðöè 11 000 Âëàñè 60 Òóðöè 4 990
Ïîòóð÷åíè ãúðöè 500 Öèãàíè 550 Âëàñè 521
Âëàñè 450 Âñè÷êî 32 210 Ãúðöè 11
Öèãàíè 2 100 Öèãàíè 650
Åâðåè 75 Åâðåè 50
Âñè÷êî 78 625 Âñè÷êî 28 904

(Êú÷íîâ, Â. Èçáðàíè ïðîèçâåäåíèÿ, ò. I. Ïúòóâàíå ïî äîëèíàòà íà Ñòðóìà, Ìåñòà


è Áðåãàëíèöà, Áèòîëñêî, Ïðåñïà è Îõðèäñêî., Ñ., 1970, ñ. 271.)
9
ßêîðóäà, 60-òå ãîäèíè íà XX âåê

 ìîìåíòà å òðóäíî äà ñå ãîâîðè çà Áúëãàðñêàòà äúðæàâíà ïîëèòèêà


åäèííà èäåíòè÷íîñò íà ãðóïàòà. Îôèöèàëíî
åäíà ÷àñò îò íåÿ ñå îïðåäåëÿ êàòî òóðöè,  Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ áúëãàðîãîâîðÿ-
äðóãà êàòî áúëãàðè, à òðåòà – ïðîñòî êàòî ùèòå ìþñþëìàíè íå ñà îòäåëÿíè îò òóðöè-
“äðóãè” – ðàçëè÷íè. òå, òúé êàòî â èìïåðèÿòà åäèíñòâåíî çíà÷å-
íèå å îòäàâàíî íà ðåëèãèîçíàòà ïðèíàäëåæ-
Äåìîãðàôñêà õàðàêòåðèñòèêà íà íîñò. Ïî òàçè ïðè÷èíà òàçè ãðóïà ñå å ïîëç-
ìþñþëìàíèòå â Çàïàäíèòå Ðîäîïè âàëà ñúñ ñòàòóò íà “ìþñþëìàíè”, “ïðàâîâåð-
íè”. Ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî íà Áúëãàðèÿ
Íàé-êîíöåíòðèðàíî å ìþñþëìàíñêîòî ïðåç 1878 ã. ãîëÿìà ÷àñò îñòàâà â ðàìêèòå
íàñåëåíèå (ñ ìàé÷èí åçèê áúëãàðñêè) â Ðî- íà Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ è Èçòî÷íà Ðóìåëèÿ.
äîïèòå. Òóê ùå îáúðíåì âíèìàíèå ïðåäèì- Â êðàÿ íà 19 âåê â çàïèñêèòå ñè ãîëåìèÿ èç-
íî íà íàñåëåíèåòî íà çàïàäíàòà ÷àñò íà ïëà- ñëåäîâàòåë íà Ìàêåäîíèÿ Âàñèë Êúí÷îâ ïè-
íèíàòà – àäìèíèñòðàòèâíî íàõîäÿùî ñå â ñå- øå: “... ïîìàöèòå, êîèòî ïî âÿðà è ïî ÷óâñò-
ãàøíàòà Áëàãîåâãðàäñêà îáëàñò. Äàííè çà âà ñòîÿò äàëå÷ îò ñâîèòå õðèñòèÿíñêè áðà-
ñúñòàâà íà íàñåëåíèåòî â òîçè ðåãèîí äàâà òÿ îáðàçóâàò îñîáåí åëåìåíò â Ìàêåäîíèÿ,
îùå Âàñèë Êúí÷îâ â êðàÿ íà XIX âåê. êîéòî å ïðåäàí íà òóðñêîòî ïðàâèòåëñòâî.”
Ïðè ïîñëåäíîòî ïðåáðîÿâàíå íà íàñå- Ïðîìåíèòå â ñúäáàòà íà ãðóïàòà íàñòúïâàò
ëåíèåòî ïðåç 2001 ã. â Áëàãîåâãðàäñêà îá- ñëåä Áàëêàíñêèòå âîéíè îò 1912 ã., êîãàòî
ëàñò ñ ìþñþëìàíñêî âåðîèçïîâåäàíèå ñà ñå òåðèòîðèèòå, êîèòî òÿ íàñåëÿâà ñå ðàçïðå-
îïðåäåëèëè îêîëî 63 000 äóøè. äåëÿò ìåæäó Áúëãàðèÿ, Ñúðáèÿ, Ãúðöèÿ è

10
Àëáàíèÿ. Îùå ïî âðåìå íà âîéíà-
òà åäíà ÷àñò ñå ïðåñåëâà â Òóðöèÿ,
êúäåòî èìà ãîëÿìà ïîìàøêà äèàñ-
ïîðà, ïîñòåïåííî îôîðìåíà ïðåç
ïðåäõîäíèòå âåêîâå.
 ñèíõðîí ñ ðàçáèðàíåòî çà èç-
ãðàæäàíåòî íà íàöèîíàëíà äúðæà-
âà îñòàíàëèòå â Áúëãàðèÿ ìþñþë-
ìàíè èçòúðïÿâàò ïúðâèÿ ãîëÿì
îïèò çà ïðèîáùàâàíåòî èì. Ôðåí-
ñêèÿò èçñëåäîâàòåë Áåðíàð Ëîðè
ïèøå, ÷å ìþñþëìàíèòå â Áúëãà-
ðèÿ ñëåä Îñâîáîæäåíèåòî ñå îêàç-
âàò íåïðèñïîñîáåíè êúì íîâèÿ ñî-
öèàëíî-ïîëèòè÷åñêè ðåä, ÷óæäè íà
ïàòîñà çà íàöèîíàëíî ïðîáóæäàíå.
Òå ïðîäúëæàâàò äà æèâåÿò â ìèíà-
ëîòî è íå ó÷àñòâàò â ïðîöåñà íà ìî-
äåðíèçàöèÿ, íà äåîñìàíèçàöèÿ íà
ñòðàíàòà è îáðàçóâàò îñòðîâ÷åòà íà
ñúïðîòèâà ñðåùó îáùàòà òåíäåí-
öèÿ.
Òàçè ñúïðîòèâà, îòêàçúò èì îò
ìîäåðíèçàöèÿ è äåìîíñòðèðàíîòî
ðàçëè÷èå äàâàò ïîâîä çà íåêîëêîê-
ðàòíè íàñèëñòâåíè îïèòè îò ñòðàíà
íà äúðæàâàòà äà ãè “ïðèîáùè” êúì
áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. Îñíîâíè-
Ñåëî Ëúæíèöà, 90-òå ãîäèíè íà XX âåê
òå ðàçëè÷èÿ íà òîâà íàñåëåíèå –

Áúëãàðè
Îêîëèÿ Òóðöè Äðóãè Îáùî
Õðèñòèÿíè ìîõàìåäàíè
Àðäèíñêà 2426 15234 27831 47 45538
Àñåíîâãðàäñêà 77908 5493 3851 2245 89497
Äåâèíñêà 6146 13000 2431 193 21770
Çëàòîãðàäñêà 1052 14635 6534 91 22312
Êðóìîâãðàäñêà 2683 4667 32764 610 40724
Íåâðîêîïñêà 35780 15043 2540 1190 54553
Ïåùåðñêà 42135 9057 3340 3436 57968
Ðàçëîæêà 26075 8258 37 982 35352
Ñìîëÿíñêà 15946 17197 10 432 33585
Îáùî 210151 102584 79338 9226 401299
(Òàáëèöàòà ñúäúðæà ñòàòèñòè÷åñêà èíôîðìàöèÿ îò 30-òå ãîäèíè íà XX âåê - Äîêëàä âúðõó
áúëãàðî-ìîõàìåäàíñêèÿ âúïðîñ â Ñðåäíèòå Ðîäîïè, 1939 ã.- ÖÄÈÀ, ô. 177, îï.2, à.å. 991, ë. 32 è ñë. )

11
Ïðèÿòåëêè ñ ðàçëè÷íà ðåëèãèîçíà ïðèíàäëåæíîñò, ßêîðóäà, 80-òå ãîäèíè íà XX âåê

ðåëèãèîçíàòà ïðèíàäëåæíîñò, òóðñêî-àðàá-


ñêèòå èìåíà è âúíøíèòå áåëåçè – îáëåêëî- Îðãàíèçàöèÿòà ïðîïîâÿäâà ñìÿíà íà àðàáñ-
òî – ñà àòàêóâàíè ñ ðàçíîîáðàçíè èäåîëî- êèòå èìåíà ñ áúëãàðñêè, ïðîìÿíà íà îáëåê-
ãèè ïðåç ðàçëè÷íèòå ïåðèîäè. Âåäíàãà ñëåä ëîòî è öÿëîñòíî ìîäåðíèçèðàíå. Íÿêîè èç-
Îñâîáîæäàíèåòî å íàïðàâåí îïèò çà ïîêðúñ- ñëåäîâàòåëè ñìÿòàò, ÷å ñúçäàâàíåòî íà “Ðî-
òâàíå â îãðàíè÷åí ðåãèîí. Ñëåä òîâà, ïî âðå- äèíà” òàéíî å èíèöèèðàíî îò óïðàâëÿâàùè-
ìå è ñëåä Áàëêàíñêèòå âîéíè ïðåç 1912- òå êðúãîâå. Îðãàíèçàöèÿòà íåîôèöèàëíî å
1913 ã. ïî èíèöèàòèâà íà Áúëãàðñêàòà ïðà- ïîäêðåïÿíà îò äúðæàâàòà ïðåç öåëèÿ ïåðè-
âîñëàâíà öúðêâàòà çàïî÷âà íàñèëñòâåíà ñìÿ- îä íà ñúùåñòâóâàíåòî ñè è â íà÷àëîòî íà 40-
íà íà ðåëèãèÿòà è ñå ïðàâè îïèò çà ïîêðúñò- òå ãîäèíè íà XX âåê ñ íåéíà ïîìîù óñïÿâà
âàíå íà ÷àñò îò ìþñþëìàíèòå. Êðàé íà òîâà äà îáñåáè ïî÷òè âñè÷êè ñòðóêòóðè íà ìþ-
íàñèëèå ñå ñëàãà ñ ïîäïèñâàíåòî íà ìåæäó- ñþëìàíñêàòà ðåëèãèîçíà âëàñò. Âåäíàãà
íàðîäíè äîãîâîðè îò ñòðàíà íà Áúëãàðèÿ è ñëåä êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïðåâðàò íà 9 ñåïòåì-
ñå âúçñòàíîâÿâà ïðåäèøíîòî ïîëîæåíèå. âðè 1944 ã. äåéíîñòòà íà “Ðîäèíà” å òîòàë-
Ñëåäâàù âàæåí ìîìåíò â îïèòèòå íà íî îòðå÷åíà è îôèöèàëíî ñà âúçñòàíîâåíè
äúðæàâàòà äà “ïðèîáùè” îáùíîñòòà å ñúç- ìþñþëìàíñêèòå èìåíà. Ïúðâîíà÷àëíî êî-
äàâàíåòî ïðåç 1937 ã. â Ñìîëÿí íà êóëòóð- ìóíèñòè÷åñêîòî óïðàâëåíèå ïðîÿâÿâà
íî-ïðîñâåòíàòà îðãàíèçàöèÿ “Ðîäèíà”. Ó÷- áëàãîðàçïîëîæåíèå êúì ìþñþëìàíñêîòî
ðåäÿâàò ÿ ìþñþëìàíè è õðèñòèÿíè îò ðå- íàñåëåíèå – âðúùà èìåíàòà, âúñòàíîâÿâà ðå-
ãèîíà, êàòî ñè ïîñòàâÿò çà öåë âðúùàíå íà ëèãèîçíèòå ó÷èëèùà è ò. í., íî îùå ïðåç 50-
òîâà íàñåëåíèå êúì “áúëãàðñêèÿ ðîä”. òå ãîäèíè å ðàçðàáîòåíà äúðæàâíà ñòðàòå-
12
ãèÿ çà “ñïðàâÿíå ñ ìþñþëìàíñêèÿ ïðîáëåì”. ñòâåíîòî “ïðèîáùàâàíå” å ñìÿíàòà íà èìå-
Êàêòî è â îñòàíàëèòå áàëêàíñêè ñòðàíè íàòà íà ìþñþëìàíèòå ïðåç 1972 ã. Íàòèñ-
è â Áúëãàðèÿ ðåëèãèîçíîòî ðàçëè÷èå íà ãðó- êúò âúðõó òîâà íàñåëåíèå ïîñòàâÿ íà÷àëîòî
ïàòà å ïðè÷èíà çà íåéíîòî ñàìîçàòâàðÿíå. Ñ íà ò. íàð. Âúçðîäèòåëåí ïðîöåñ, êîéòî ïðåç
óñòàíîâÿâàíåòî íà àòåèñòè÷íèòå êîìóíèñòè- ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïîñòåïåííî îáõâàùà è
÷åñêè ðåæèìè â Áúëãàðèÿ, Þãîñëàâèÿ è Àë- ðîìèòå-ìþñþëìàíè è òóðöèòå.
áàíèÿ ñå ïðàâÿò îïèòè çà ñèëîâî èíòåãðèðà- Âñè÷êè ðåëèãèîçíè è ÷îâåøêè ïðàâà íà
íå íà îáùíîñòòà â æèâîòà íà òåçè ñòðàíè, òåçè ãðóïè ñà âúçñòàíîâåíè âåäíàãà ñëåä ïà-
êàòî ñå èãíîðèðàò íåéíèòå êóëòóðíî-ðåëè- äàíåòî îò âëàñò íà êîìóíèñòè÷åñêîòî óïðàâ-
ãèîçíè òåæíåíèÿ. ëåíèå ïðåç 1989 ã.
Ïðåç 1948 ã. áúëãàðñêîòî
ïðàâèòåëñòâî çàïî÷âà êàìïà-
íèéíî ðàçñåëâàíå íà ìþñþë-
ìàíè îò ïîãðàíè÷íèòå ìåñòà â
ðàçëè÷íè ðàéîíè íà ñòðàíàòà, ñ
öåë îñèãóðÿâàíå ïî-ãîëÿìà
ñòàáèëíîñò íà ãðàíèöàòà è ðàç-
áèâàíå êîìïàêòíîñòòà íà ìþ-
ñþëìàíñêàòà îáùíîñò. Îò
äðóãà ñòðàíà,
êîìóíèñòè÷åñêèÿò ðåæèì çà-
ïî÷âà ïðîöåñ íà ìîäåðíèçèðà-
íå íà òîâà íàñåëåíèå – â ãîëÿ-
ìàòà ñè ÷àñò íåãðàìîòíî. Â
ñèíõðîí ñ àòåèñòè÷íîòî îáðà-
çîâàíèå ñà çàòâîðåíè âñè÷êè
ðåëèãèîçíè ó÷èëèùà è ñå âú-
âåæäà çàäúëæèòåëíî íà÷àëíî
îáðàçîâàíèå. Ïîëàãàò ñå ãîëå-
ìè óñèëèÿ çà îãðàìîòÿâàíå è
íà ïî-âúçðàñòíèòå ïîêîëåíèÿ.
 ñòðåìåæà ñè äà ìîäåðíèçè-
ðà îáùíîñòòà, âëàñòòà ñúçäà-
âà ñèñòåìà îò èçâåñòíè ïðèâè-
ëåãèè, öåëÿùà îôîðìÿíåòî íà
íàöèîíàëíî îðèåíòèðàíà èíòå-
ëèãåíöèÿ ñðåä ìþñþëìàíèòå.
Âîäè ñå áîðáà ñ èñëÿìà è âúâ
âñè÷êèòå ìó ïðîÿâëåíèÿ íà áè-
òîâî íèâî – çàáðàíÿâà ñå íî-
Áóêîâî, 80-òå ãîäèíè íà XX âåê
ñåíåòî íà òðàäèöèîííèòå äðå-
õè, ïðàêòèêóâàíåòî íà ðåëèãè-
îçíè îáè÷àè è ðèòóàëè. Êóëìèíàöèÿ â íàñèë-

13