Вы находитесь на странице: 1из 13

Osnovni pojmovi o randnom pravu

1.Pojam radnog prava


1.1. Definicaija radnog prava
Radno pravo moemo posmatrati kao granu prava, ali i kao naunu disciplinu. Radno pravo kao grana pravnog sistema je skup pravnih normi kojima se uredjuje radni odnos i drugi odnosi povodom drutveno korisnog, dobrovoljnog izvravanja rada za drugog, u cilju postizanja socijalne pravde, radno socijalnog mira, sigurnosti zaposlenja i blagostanja. Definicija radnog prava odreena je njegovim predmetom, tako da ukljuuje skup pravnih normi koje se primjenjuju na individualne i kolektivne odnose izmeu poslodavaca i zaposlenih, odnosno njihovih asocijacija povodom rada . Sa druge strane radno pravo kao nauna disciplina sadri sistem pojmo va o individualnim i kolektivnim pravima zaposlenih i poslodavaca, i instituta radnog prava grupisanih u oblasti radnog prava.

1.2. Podjela radnog prava


Podjela radnog prava vri se s obzirom na: subjekte i predmet regulisanja individualno i kolektivno radno pravo; pravni reim radnih odnosa opte i posebno radno pravo; predmet regulisanja materijalno i formalno radno pravo; izvore prava heteronomno i autonomno radno pravo; karakter pravnih normi privatno i javno radno prao. Individualno i kolektivno radno pravo Subjekti individualnog radnog prava su prije svega zaposleni i podlodavac, a subjekti kolektivnog radnog prava sindikati zaposlenih i poslodavac, odnosno udruenje poslodavaca. Predmet individualnog radnog prava je radni odnos, dok je predmet kolektivnog radnog prava, kolektivni radni odnos. Opte i posebno radno pravo Mjerilo ove podjele je pravni reim radnih odnosa, to jest da li se radi optem pravnom reimu koje ukljuuje naelno sve zaposlene i poslodavce ili posebnim pravnim reimima koji se odnosi na pojedine kategorije zaposlenih dravnih slubenika, profesionalnih sportista i sl.

Struni rad

Osnovni pojmovi o randnom pravu


Materijalno i formalno radno pravo Materijalno radno pravo je skup normi u oindividualnim i kolektivnim pravima zaposlenih i poslodavaca dok je formalno radno pravo skup normi o nadlenosti i posupku za ostvarivanje i zatitu individualnih i kolektivnih radnih prava. Heteronomno i autonomno radno pravo Heteronomno radno pravo ini skup pravnih normi kogentnog karaktera ko je se sadre u ustavu, zakonima, podzakonskim optim aktima koje donosi drava. Autonomno radno pravo ini skup pravnih normi koje donose autonomni socijalni partneri sindikati i udruenja poslodavaca, ali i drava kao partner kada ne istupa sa pozicije vlasti ve u svojstvu ravnopravnog subjekta u tripartitnim pregovorima. Privatno i javno radno pravo Privatno radno pravo predstavlja skup normi kojima se uredjuje ugovorni rad pod vlau poslodavca, a kada je podredjenost rada stausna u pitanju je javno radno pravo.

2. Predmet i sadrina radnog prava


Predmet radnog prava je radnopravni odnos, a ne rad u opte. to znai da je relevantan samo rad sa drugoga a ne samostalan rad, mora biti slobodno uspostavljen voljom radnika. Predmet radnog prava obuhvata i pravne odnose koji su od znaaja za individualne i kolektivne radne odnose.

2.1. Bitna obiljeija radnog odnosa


Pod bitnim obiljeijima radnog odnosa podrazumijevamo: dobrovoljnost lino izvravanje rada integrisanost pravnu podredjenost plaenost rada Dobrovoljnost se izraava prije svega u slobodi volje da se odlui o zasnivanju radnog odnosa , to jest zakljuivanje ugovora o radu kao i slobodi prestanka radnog odnosa, to jest otkaza ugovora o radu. Dobrovoljnost je dtugo ime za slobodu rada kao

Struni rad

Osnovni pojmovi o randnom pravu


najstariju slobodu rada. Dobrovoljnost je negacija prinudnog rada,ali izuzetno i privremeno dobrovoljnost moe biti suspendovana. Npr. U sluaju ratnog stanja. Lino izvravanje rada kao bitno obiljeije radnog odnosa ogleda se u obavezi zaposlenog da neposredno i lino izvrava rad za poslodavca. Lino obavljanje rada kao osnovna obaveza zaposlenog je preduslov za podredjenost odnosno izvravanje rada po uputstvima i pod kontrolom u pogledu naina izvravanja i efekata rada. Pored linog izvravanja rada, radni odnos karakterie i poseban linopravni odnos koji je ogleda u obavezi lojalnosti poslodavcu, ali i linog odnosa poslodavca prema zaposlenom. Integrisanost kao ukljuenost u organizovani proces rada shvata se kao indicija podredjenosti. Samim ukljuivanjem u organizovani proces rada, zaposleni stupa u odnos podredjenosti. Pravna podredjenost podrazumijeva to da sredstva za metode i izvravanje rada odredjuje poslodavac koji je ovlaen da zaposlenom izdaje radne naloga i utpustva u pogledu naina izvrenja rada. Podredjenost zaposlenog poslodavcu ukljuuje podredjenost u pogledu mjesta na kome se rad obavlja uz odredjena ogranienja koja proizilaze iz samog ugovora o radu, kolektivnog ugovora i radnog zakonodavstva. Podredjenost imamo i u pogledu radnog vremena iji raspored po pravilu utvrdjuju poslodavci. Drugim rijeima, zaposleni je duan da svoje ugovorne obaveze izvrava pod vlau i nadzorom poslodavca tako da se izmedju zaposlenog i poslodavca uspostavlja pravna podredjenost. Plaenost rada je bitno obiljeije radnog odnosa. Lino izvravanje rada za zaradu ili platu ima specifian pravni karakter kao vrijednosni ekvivalent izvrenog rada ime se ostvaruje razmjena dobara jednake vrijednosti rezultati rada i visina zarade. Pravo na zaradu se ne moe uslovljavati poslovnim rezultatima poslodavca koji je nezavisno od poslovnih rezultata u obavezi da zaposlenom isplati zaradu prema vaeem ugovoru o radu i u skladu sa odgovarajuim kolektivnim ugovorom o radu.

2.2.Naela radnog prava


Kada govorimo o radnom pravu ne moemo a da ne pomenemo osnovna naela radnog prava. U osnovna naela radnog prava ubrajamo: naelo slobode rada naelo jednakosti u zapoljavanju i na radu naelo povoljnosti za zaposlene naelo tripartizma

Naelo slobode rada


Struni rad 3

Osnovni pojmovi o randnom pravu

Jedno od bitnih obiljeja radnog odnosa jeste dobrovoljnost. Postoji opta zabrana prinudnog rada. Pod prinudnim radom podrazumijeva se svaki oblik rada privremenog ili u odreenim situacijama, koji se nalae odreenom licu protiv njegove volje ili ne zavisno od njegove volje pod prijetnjom izricanja sankcije. Prinudni rad nije samo negacija slobode rada ve i svojevrsni oblik torture i degradacije linisti ovjeka . To je razlog zbog koga se zabrani prinudnog rada posveuje velika panja. Proklamovanje slobode rada predstavlja veliki korak pravne civilizacije u osvajanju slobode i ljudskog dostojanstva jer se rad shvata kao sloboda koja je svojstvena svakom ovjeku. Od samog svog poetka sloboda rada je zadrala obiljeje negacije prinudnog rada. Prinudni rad se moe ispoljiti u mnotvu oblika: kao sredstvo za podsticanje ekonomskog razvoja, kao disciplinska mjera, kao sredstvo politikog prisiljavanja, kao i prinudni rad lica na izdravanju kazne lienja slobode. Sloboda rada definisana je na pozitivan nain i ispoljava se kao sloboda izbora rada tj. profesije i poslodavca, ali i kao sloboda rada u toku radnog odnosa. Sloboda rada zaposlenog ispoljava se na vie naina: u odnosu na svog poslodavca, u odnosu na drugog poslodavca, kao i na odluke sindikata. Pored slobode rada, postoji i sloboda nerada. Sloboda nerada se ispoljava u dva oblika: sloboda da se ne zasnuje radni odnos i kao sloboda da se u toku radnog odnosa ne radi pod odreenim uslovima. Sloboda ne raditi je drugo ime za zabranu prinudnog rada. Sloboda nerada, pod odreenim uslovima, ispoljava se i u toku trajanja radnog odnosa. Tada se javlja kao izuzetak od obaveze izvravanja rada. Naela jednakosti u zapoljavanju i na radu Ovo naelo moe se definisati na pozitivan nain kao naelo jednakih ansi i postupanja u zapoljavanju i na radu. Meutim, moemo ga definisati i na negativan nain kao naelo zabrane diskriminacije u zapoljavanju i na radu. Negativno definisana naela jednakih ansi i postupanja znai zabrana diskriminacije. Diskriminacija predstavlja pravljenje razlike po osnovu linih svojstava. Diskriminaciom se naruava naelo jednakih ansi i postupanja u svim vidovima radnih odnosa od zasnivanja do prestanka radnih odnosa. Diskriminacija moe biti posredna i neposredna. Osnov diskriminacije su lina svojstva: rasa, boja koe, pol, vjeroispovjest, politiko miljenje, lanstvo u politikim, sindikalnim ili drugim organizacijama, nacionalna pripadnost ili etniko porijeklo, socijalno porijeklo, imovinsko stanje, zdravstveno stanje, invaliditet, brani status, jezik, seksualna orjentacija, starosna dob i sl.

Struni rad

Osnovni pojmovi o randnom pravu


Naelo povoljnosti za zaposlene Ovo naelo naziva se jo i naelo in favorem laboratoris i to je naelo opteg znaaja u radnom pravu. Tie se granica slobode individualnog i kolektivnog ugovaranja. Ovo naelo uspostavlja specifian odnos izmeu heteronomnog i autonomnog radnog prava. Odnos zakona i kolektivnog ugovora o radu ureuje se po pravilu shodno naelu vee povoljnosti za zaposlene. Kolektivni ugovori o radu ne mogu prekoraiti domenradnog prava u suprotno javnom poretku urediti pitanje koja su u iskljuivoj nadlenosti zakonodavca. Sto se tie medjusobnog odnosa kolektivnih ugovora o radu razliitog nivoa u domaem pravu i on je zakonom ureen shodno ovom naelu. Tako kolektivni ugovor nieg nivoa moe predvidjeti povoljnije odredbe u odnosu na kolektivni ugovor vieg nivoa. Te se odredbe mogu ticati visine zarade trajanja radnog odnosa godinjih odmora i sl. Ovo naelo ureuje i odnos individualnog i kolektivnog ugovora o radu. Naelo vee povoljnosti za zaposlene omoguava da individualni ugovor o radu sadri povoljnije klauzule za zaposlenog u odnosu na kolektivni ugovor, kao i automatsku nitavost ne povoljnije klauzule ugovora o radu. Naelo tripartizma Tripartizam predstavlja osnovno naelo radnog prava. To je naelo regulisanja odnosno uspostavljana odnosa izmeu socijalnih partnera sindikata, udruenja poslodavaca i drave kao subjekata tripartizma. Sindikat kao profesionalna organizacija zaposlenih javlja se kao subjekt tripartizma u koliko ispuni odgovarajue uslove. I udruenje poslodavaca javlja se kao jedan od tri subjekta tripartizma. Trei subjekt je drava, ali ne u svojstvu suvjerene vlasti, ve kao ravnopravni subjekt sa socijalnim partnerima. Tripartizam je naelo organizovanja i odluivanja u nizu institucija koje se osnivaju na tritu rada. Te institucije mogu biti na lokalnom, regionalnom, nacionalnom, meunarodnom pa i globalnom nivou.

3. Nastanak i razvoj radnog prava


Radne odnose i radno pravo kroz istoriju moemo posmatrati kroz vie faza. Najuoljivije razlike u radnim odnosima i radnom pravu uoavamo do zavretka prvog svjetskog rata, u periodu izmedju dva rata i posle drugog svjetskog rata.

3.1. Radni odnosi kao ugovorni odnosi


Ugovor o radu ima dugu istoriju i kroz tu istoriju manje ili vie ugovor o radu je neodvojiv od radnih odnosa. Imao je razliitu primjenu i znaaj, ali se i sam mijenjao u svom znaenju, znaaju i domaaju. U teoriji se za nastanak ugovora o radu vezuje
Struni rad 5

Osnovni pojmovi o randnom pravu


rimsko pravo, ali se postavlja pitanje njegovog postojanja i prije rimskog doba. Od rimskog doba pa sve do XI i XII vijeka o ugovoru o radu se nita ne zna. Tek u XV vijeku ima znaajniju primjenu. U srednjovjekovnom pravu odnosi izmedju majstora, kalfi i egrta bio je esnafski. To nije obligacioni ve statusni odnos, zasnovan na esnafskom statutu a ne na ugovoru. Medjutim od XIV vijeka on dobija elemente imovinsko obligacionih odnosa. Sa razvitkom kapitalizma imovinski i obligaciono pravni odnosi dolaze do punog izraaja. Ugovor o radu i koncepcija o njemu najvie su se razvili upravo u krilu buroaskog drutva i njegovog pravnog poretka. Malobrojni propisi o ugovoru o radu nalazili su se u gradjanskim zakonicima, a jedna grupa gradjanskih zakonika medju kojima i Opti imovinski zakonik za knjaevinu Crnu Goru, govore o ugovoru o radu i ugovoru o najmu zajedno ih obuhvatajui pojmom najma. Promjene koje su se stvarno dogodile u radnim odnosima odrazile su se i na ugovor o radu pa se vie ne govori o ugovoru o najmu ve o ugovoru o slubi.

3.2. Intervencija drave u radne odnose


Intervencija drave u radne odnose bila je u vie navrata, tako da moemo govoriti o vie faza i vie oblika intervencije. Prvobitni oblik intervencije u sutini je titio interese poslodavaca, i to su prvi oblici i prva faza intervencije drave. Druga faza je zatitno zakonodavstvo usmjereno na zatitu radnika od prekomjerne eksploatacije. Poetak intervencije drave u vidu zatitnog zakonodavstva prvi put sreemo u propisima o ograniavanju radnog vremena ena i djece u Engleskoj. Propisima grada Manestera radno vrijeme djece smanjeno je na 10 asova, ime je uinjen prvi korak u zatiti radnika. Nakon ovih propisa uslijedilo je vie zakona koji su regulisali: godine starosti kao uslov za zaposlenje zatitu u pogledu nonog vremena i rada ustanovljena je inspekcija rada Priznata je i potreba zatite odraslih odnosno svih radnika a ne samo djece.

3.3. Sindikalno organizovanje radnike klase i kolektivno ugovaranje


U buroaskim dravama postojala je zabrana udruivanja radnika. Radnike je tjerala na ilegalno organizovanje, oni organizuju trajkove, pobune i druge vidove otpora kako bi promjenili i poboljali svoj poloaj. Poetak borbe radnike klase karakterie nedovoljna organizovanost radnika. Medjutim, radnici vremenom nastupaju sve organizovanije. Oni se organizuju u sindikat sa tenjom da sindikalne organizacije obuhvati itavu radniku klasu. Za ovaj period 40 godine XIX vijeka vezani su poznati

Struni rad

Osnovni pojmovi o randnom pravu


ustanci radnika i ovaj period se moe oznaiti kao period sazrijevanja radnike klase i porasta njene svijesti. Kao to moemo vidjeti istorija sindikalnog organizovanja radnike klase ne poinje sa sindikalnim organizovanjem ve zabranom organizovanja radnika, zatim ilegalnim organizovanjem radnika, a tek na kraju dolazi sindikalno organizovanje sa ciljem da obuhvati itavu radniku klasu i na taj nain izrazi njenu ukupnu mo.

3.4. Kolektivni ugovori o radu


Borba radnika imala je za cilj poboljanje uslova rada i poloaja radnika. Ova borba je imala pored ostalih rezultata, jedan za radno pravo izuzetno znaajan a to je kolektivno ugovaranje izmedju organizacije radnika i organizacije poslodavaca i stvaranje kolektivnih ugovora. Istorija kolektivnog ugovora nije duga, jer su oni poeli da se zakljuuju krajem XIX i poetkom XX vijeka, a kolektivno ugovaranje zakonom je priznato tek posle prvog svjetskog rata. Kolektivni ugovor zakljuuju organizacije radnika, tj. sindikati i organizacije poslodavaca. Njihova glavna sadrina su odredbe o radnom vremenu i zaradama. Radni odnosi se reguliu kolektivnim ugovorima a ako nema odredbi kolektivnog ugovora na date odnose se primjenjuju odredbe zakona. Kolektivni ugovori su na poetku vaili za poslodavce iji su ih predstavnici zakljuili i radnike koji su lanovi sindikata koji je zakljuio ugovor, medjutim kasnije je preovladalo shvatanje po kome kolektivni ugovori vae i za radnike koji nisu lanovi sindikata. Kolektivni ugovori mogu da sadre povoljnije odredbe od onih odredjenih u zakonu, kao i to individualni ugovori mogu da sadre povoljnije odredbe od onih u kolektivnim.

3.5. Medjunarodna organizacija rada


U nastanku i razvitku radnog prava i medjunarodno regulisanje radnih odnosa ima znaajno mjesto. Kada se govori o medjunarodnom regulisanju radnih odnosa obino se misli na Medjunarodnu organizaciju rada i njenu djelatnost. Poetak medjunarodnog regulisanja radnih odnosa tiu se aktivnosti radnikog i sindikalnog pokreta i ideje za ujednaavanjem minimalnih uslova rada, ekonomskog i socijalnog poloaja radnika kao i razvijanje medjunarodnog trita roba i rada. Krajem XIX vijeka odrano je nekoliko konferencija kao to su konferencije u Berlinu i Bernu na kojima se raspravljalo o: ograniavanju radnog vremena ena i omladine, o pitanjima sedminog odmora, o radu u rudnicima, o zabrani nonog rada i sl.

Struni rad

Osnovni pojmovi o randnom pravu


Pod uticajem oktobarske revolucije i borbi radnike u Evropi na mirovnoj konferenciji u Parizu ustanovljena je komisija sa zadatkom da predloi ustav stalne medjunerodne organizacije rada MOR. Ova organizacija osnovana je 1919. godine u Parizu i bila je sastavni dio drutva naroda. MOR regulie radne odnose putem svoje tzv. zakonodavne djelatnosti tj. putem konvencija i preporuka. Konvencije obavezuju drave koje su ih ratifikovale, do preporuke predstavljaju samo uputstva koja nisu obavezna. Za MOR je karakteristian tripartitni sastav po kome se delegacija svake zemlje lanice sastoji od: dva predstavnika vlade, jednog predstavnika radnika i jednog predstavnika poslodavaca. MOR djeluje preko svoja tri organa: opte konferencije administrativnog savjeta medjunarodnog biroa rada I optu konferenciju karakterie tripartitni sastav. Ona se sastaje najmanje jedan put godinje i donosi konvencije i preporuke, odluuje o prijemu u lanstvo, budetu i sl. Administrativni savjet je izvrni organ MOR-a. On rukovodi poslovima medjunarodnog biroa rada, imenuje generalnog direktora medjunarodnog biroa rada, priprema predloge konvencija i preporuka i dr. Administrativni savjet ima 112 lanova. Medjunarodni biro rada je administrativno tehniki organ MOR-a koji radi pod kontrolom administrativnog savjeta, a kojim rukovodi generalni direktor. Zadatak biroa jeste da prouava pitanja koja e biti raspravljana na optoj konferenciji, prua pomo dravama lanicama, obradjuje i uva dokumentaciju i dr.

4. Mjesto i znaaj radnog prava


Radno pravo kao grana pravnog sistema integralni je dio pravnog sistema jedne zemlje i ima dodirnih taaka sa mnogim drugim granama prava. Ovu granu prava najsveobuhvatnije emo sagledati u odnosima sa sljedeim granama prava : ustavnim pravom obligacionim pravom kopaninskim pravom upravnim pravom sudskim pravom krivinim pravom pravom privrednih drutava

Struni rad

Osnovni pojmovi o randnom pravu 4.1. Odnos radnog i ustavnog prava


Ustavno pravo uredjuje osnove pravnog sistema, osnove dravne organizacije , ekonomsko socijalnog i politikog sistema, kao to prklamuje i titi osnovna ljudska prava. Otuda je i koncept radnog prava determinisan ustavnim konceptom ekonomsko socijalnog i politikog sistema, to je za koncept radnog prava od direktnog znaaja. Ako ekonomsko socijalni sistem poiva na trinoj ekonomiji, konkurenciji,privatnoj svojini i preduzetnitvu to vodi klasinom konceptu radnog prava, ije su osnivne institucije nastale u regulisanju odnosa na tritu rada. Nasuprot tome ako se ustavavom proklamuje administartivno privredjivanje dravna svojina kao dominantan svijinski oblik, bez konkurencije, to vodi konceptu radnog prav koji ne poznaje mnoge klasine institute radnog prava. Moderni ustavi proklamuju i jeme osnovna ljudska prva lina, politika, ekonomska, socijalna, kulturna. Izmedju ovih prava nema hijararhije, i ako je proklamovanje socijalnih prava uslijedilo istorijski posle proklamovanja linih, gradjanskih i politikih prava. Proklamovanje osnovnih socijalnih prava individualnih, kao to su sloboda rada i pravo na rad, pravo na pristojnu zaradu, ogranieno radno vrijeme i godinji odmor, a sa druge strane i onih kolektivnih radnih prava kao to su prava na sindikalno organizovanje, pravo na kolektivno pregovaranje i pravo na trajk, imalo je za posljedicu podizanje radnopravnog statusa zaposlenih. Posebno je znaajno pitanje koncepta ostvarivanja ustavom proklamovanih socijalnih prava. Moderni ustavi proklamuju naelo da se ustavom priznata prav ovjeka ostavruju neposredno na osnovu ustava , a da samo kad to ustav predvidi, zakonom se mogu propisati uslovi za ostvarivanje socijalnih prava.

4.2. Odnos radnog i obligacionog prava


Radno pravo ima svoje korijene u gradjanskom pravu. Kad kaemo gradjansko pravo, ovdje prije svega mislimo na obligaciono pravo na iji emo se odnos i osvrnuti. Radno pravo prua veu zatitu od obligacionog prava licu k oje obavlja odredjeni rad, prua usluge po osnovu ugovora gradjanskog prava. U svom izdvajanju iz gradjanskog obligacionog prava, radno pravo je, ma koliko da se samostalno razvijalo, zadralo posebno tijesnu vezu sa obligacionim pravom, prvenstveno usled znaaja ugovornih elemenata u radnom pravu. Ugovor o radu i kolektivni ugovor o radu predstavljaju klasine institute radnog prava na ije se zakljuivanje, vaenje, raskid ugovorna odgovornost i slino, primijenjuju slina pravila obligacionog prava. Pojedina naela obligacionog prava proimaju se kroz obligaciono pravo. Naela obligacionog prava : sloboda ugovaranja u radnom pravu sloboda rada realizuje se zakljuivanjem ugovora o radu.
Struni rad 9

Osnovni pojmovi o randnom pravu


ograniavanje slobode ugovaranja ustanovom javnog poretka - u radnom pravu ustanovom socijalnog javnog poredka naelo savjesnosti i potenja (bona fide) u radnom pravu obaveza pregovaranja u dobroj vjeri i sankcije za povredu ove obaveze. naelo ugovorne i delkiktne odgovornosti u radnom pravu disciplinska odgovornost naelo odgovornosti za teti u radnom pravu naelo integralne naknade imovinske tete naelo satisfakcije kod naknada neimovinske tete u radnom pravu imamo usljed diskriminacije, mobinga ili povrede profesionalne asti, kao i privatnosti na radu. pravilan raskid ugovora u radnom pravu to su specifina pravila jednostranog raskida to jest otkaz ugovora o radu raskid ugovora o radu usljed promijenjenih okolnosti (klauzula rebus sic stantibus) u radnom pravu kolektivno otputanje vika zaposlenih. Niz instituta radnog prava nastao je proimanjem radnog, gradjanskog i kompaniskog prava. Taj odnos moemo vidjeti kod nekonkurentske klauzule kao i kod optih pravila arbitranog rjeavanja sporova u gradjanskom procesnom pravu.

4.3. Odnos radnog i kompanijskog prava


Posebno tijesna veza izmedju ove dvije grane prava postoji jo od nastajanja radnog prava kao samostalne grane prava. Klasini instituti ranog prava nastajali su i dobijali svoju formu upravo uredjivanjem odnosa izmjedju radnika i privatno g preduzea kao poslodavca. Bliska povezanost uoava se i u pogledu institucionalnih oblika participacije zaposlenih u odluivanju u privednom drutvu. Osim toga u uporednom pravu moemo uoiti i vezu izmedju ove dvije grane prava kada zaposleni mogu imati svoje predstavnike u upravnom odboru odredjenih privrednih drutava. itav kompleks pitanja reorganizacije privrednih drutava u sluaju promjene, steaja, kolektivnog otputanja blisko povezuje radno i kompanijsko pravu. U sluaju steaja proimanja ove dvije grane prava moda su i najintenzivnija. U sluaju reorganizacije putem iskazivanja vikova i kolektivnog otputanja proimanje ove dvije grane prava veoma je izraeno. Radno i kompanijsko pravo blisko se povezuju i u vezi sa naelom konkurancije. Jedan od ciljeva radnog prava jeste odgovarajui uticaj na konkurenciju kako bi se sprijeio tzv. socijalni damping.

Struni rad

10

Osnovni pojmovi o randnom pravu

4.4. Odnos radnog i upravnog prava


Radno i upravno pravo imaju niz kako zajednikih tako i dodirnih instituta. Iako je predmet radnog prava radni odnos bitno razliit od predmeta upravnog prava upravnopravni odnos, i u tom pogledu se ove dvije grane prava pribliavaju, kada je rije o radnom odnosu profesionalnih dravnih slubenika. Uredbe u oblasti radnog prava se donose relativno esto tako da predstavljaju znaajne izvore radnog prava, posebno u vezi sa zaradom, zatitom zdravlja i bezbjednosti na radu. Uredbe sa zakonskom snagom javljaju se kao izvor radnog prava u uslovima vandrednog ili ratnog stanja. Kao izvori radnog prava javljaju se brojni pravilnici ministra nadlenog za poslove rada. Tijesna veza izmadju radnog i upravnog prava ogleda se u postojanju niza organa uprave koji su od velikog znaaja za radne odnose. Poseban znaaj za radno pravo ima ministarstvo nadleno za poslove rada. Ministarstvo rada kao resorno ministarstvo vlade priprema nacrte zakona za oblast radnog prava - neposredno ili ueem u radu tripartitnih insitucija. Kada je rije o posredovanju zapoljavanju, obezbje djenju javnosti, slobodnih radnih mjesta od sutinskog znaaja su javne slube za zapoljavanje ili zavodi za zapoljavanje. Za radno pravo je od posebnog znaaja upravna zatita individualnih i kolektivnih prava zaposlenih. Ona se ostvaruju prije svega od strane inspekcije rada koja vri inspekcijski nadzor nad primjenom radnopravnih propisa, kolektivnih ugovora u radi i drugih optih akata autonomnog prava. Proimanje radnog i upravnog prava ogleda se i u pogledu kolektivnih radnih odnosa. Npr. proirenje pravnog dejstva kolektivnog ugovora u radu aktom uprave npr. odlukom vlade po pravilu na predlog tripartitnog tijela. U sluaju trajka izuzetno pod zakonom propusanim uslovima upravna vlast moe pribjei rekviziciji osoblja kako bi se zatitio vitalni interes koji je ugroen nezakonitim trajkom, npr. u sluaju neobezbjedjivanja minimuma procesa rada.

4.5. Odnos radnog i sudskog prava


Pod sudskim pravom ovdje se podrazumjevaju parninini, vanparnini, izvrni postupak, kao i krivini postupak. Veoma je znaajno pitanje odnosa radnog prava i parninog postupka. To je odnos prema gradjanskom procesnom pravu s jedne strane i veza radno pravnih propisa sa pravilima parninog postupka, a s druge strane odnos radnog prava prema gradjansko procesnom pravu. Pravila parninog postupka reguliu postupanja redovnih sudova i u sporovima iz radnih odnosa. Nekada su radne sporove reavali sudovi udruenog ra da, medjutim kada su oni prestali da postoje radni sporovi su dati u nadlenost redovnih sudova.
Struni rad 11

Osnovni pojmovi o randnom pravu


Sada se Zakon o parninom postupku primjenjuje u radnim sporovima onako kako je to odredjeno ovim zakonom. Krivini postupak kao to je poznato regulie postupanje u krivinim predmetima i prava i poloaj okrivljenih, a krivino procesno pravo se bavi izuavanjem propisa kojima su regulisane radnje krivino procesnih subjekata u cilju donoenja odluke od strane suda o krivinom djelu, uiniocu i sankciji. Iz priloenog moemo vidjeti da ne postoji direktna i bliska veza izmedju krivinog i radnog prava. Medjutim posredno, ta se veza uspostavlja kroz zatitu prava okrivljenog i preko naela koja se kao opte prihvaena pravila mogu primjeniti u disciplinskim stvarima u slubenikom ili radnom odnosu i od znaaja su za te odnose. Neka od ovih naela su i opte civilizacijske tekovine i kao takve dio su medjunarodnih reenja sadranih u aktima Organizacije Ujedinjenih Nacija.

4.6. Odnos radnog i krivinog prava


Zakonske norme i pravila autonomnog prava u radnom pravu imaju sasvim drugu pravnu prirodu u odnosu na zakonske norme sadrane u krivinom pravu. Ove dvije vrste normi nalaze se na suprotnim i udaljenim stranama. Iz radnih odnosa iskljuena je svaka represija u odnosima radnik poslodavac. To je, medjutim kao i u svakodnevnom ivotu tako dok ne dodje do tekih povreda zakona, odnosno izvrenja krivinog djela. Tada se postavljapitanje krivine odgovornosti u vezi sa radnim odnosom ili od znaaja za radni odnos. Krivina odgovornost i krivine sankcije se pojavljuju u radnim odnosima prije svega da bi zatitili prava iz radnog odnosa i socijalnog osiguranja krivina djela protiv radnih odnosa. Za ova krivina djela je karakteristino da se oslanjaju na pojmove i propise iz oblasti radnog prava. Postoje i druga krivina djela koja se nazivom jasno ne vezuju za radne odnose, ali ih ine lica koja se nalaze u slubenikom radnom odnosu ili su to lica koja imaju ovlaenja koja mogu zloupotrijebiti, npr. kod krivinih djela protiv slubene dunosti. Za ovakva djela su vezani i propisi o prekrajnoj i disciplinskoj odgovornosti. Poto su disciplinska odgovornost, prekrajna odgovornost i krivina odgovornost dosta bliske to se ova pravila dodiruju i prepliu. Posledice po radni odnos mogu nastupiti i kada zaposleno lice odgovara za krivino djelo kao gradjanin, odnosno za djela koje nema nikakve veza sa zaposlenjem. Npr. radniku e radni odnos prestati ako zbog izdravanja kazne zatvora mora biti odsutan sa rada due od 6 mjeseci. Iz svega proistieda je u pogledu pitanje odgovornosti radnika krivino pravo nekada neophodno za razrjeenje odredjenih odnosa koji se tiu prava i obaveza u radnom odnosu.

Struni rad

12

Osnovni pojmovi o randnom pravu 4.7. Odnos radnog i prava privrednih drutava
Pravo privrednih drutava ili kako se jo naziva pravo privrednog sistema jeste nauna disciplina koja je nedavno ustanovljena. Prema teorijskim shvatanjima pravo privrednog sistema pored normiranja privrednih organizacija obuhvata i normiranje drugih vidova poslovanja. Radno pravni propisi i odnosi su u vezi sa pravom koje regulie elemente privrednog sistema, a time pravo privrednnog sistema utie na radne odnose pa i na radno pravo.

Struni rad

13