You are on page 1of 20

Jaargang 3

nummer 21
25 november
V E R S C H I J N T G R AT I S T W E E W E K E L I J K S O P W O E N S D A G I N A L L E Z I E K E N H U I Z E N I N N E D E R L A N D E N O P I N T E R N E T
2009

03 04 11 14
Prikaccidenten Astmababy’s humeurig Bloedvaten scherp in beeld Ouderengeneeskunde

Medifix
VS nemen richtlijnen ‘Werving personeel
ontwikkelingslanden
Zie pagina 4 kankeronderzoek over laatste keus’
“Naar mijn opvatting is actieve werving van
zorgpersoneel uit ontwikkelingslanden een
laatste mogelijkheid binnen het arbeidsmarkt-
beleid”, schrijft minister Klink van VWS in een
Extra service: brief aan de Tweede Kamer. Hij kijkt daarbij
met name naar ontwikkelingslanden die zelf
op internet worden de een schaarste of zelfs tekorten kennen aan
advertenties doorgelinkt zorgpersoneel.

naar de eigen website Voor Klink was het bericht in Het Parool van
12 november, waarin de werving van 54
Indiase ok-assistenten (44 AMC en tien
VUmc) aanleiding om schriftelijk informatie
in te winnen bij de betrokken instellingen.
Hij heeft de beide instellingen bijvoorbeeld
gevraagd hoeveel ok-assistenten zij sinds
2000 jaarlijks hebben opgeleid.

De VS gaan net als Nederland voortaan alleen nog oudere vrouwen screenen op borstkanker. Negatieve gevolgen
Klink gaf aan het lastig te vinden op de
De Verenigde Staten (VS) gaan in de bevol- dat deze intensieve vorm van screening leidt kwestie in te gaan voordat hij deze informatie
kingsonderzoeken naar borstkanker werken tot veel vals-positieve resultaten. Dit heeft binnen heeft. Wel zei hij in algemene zin te
volgens de Nederlandse richtlijnen. Dit maak- onnodige impact op het leven van vrouwen vinden dat in de besluitvorming de mogelijk
te een speciale adviesgroep van de Ameri- en leidt tot onnodige gezondheidszorgkos- negatieve gevolgen van actieve werving van
kaanse ‘Gezondheidsraad’ vorige week be- ten, terwijl op zo jonge leeftijd screenen gezondheidspersoneel uit ontwikkelings-
kend. Hierdoor zal er minder vaak en minder nauwelijks extra gezondheidswinst oplevert, landen betrokken moet zijn.
bij jonge vrouwen gescreend gaan worden. zo hebben de onderzoekers berekend. Verder
blijkt er vooral bij hogere leeftijd borstkanker
Naar verwachting zal dit tot flink wat ophef te worden ontdekt die nog in een heel vroeg
leiden, mede gezien de plannen van president stadium is en die over het algemeen langzaam
Obama rond de hervorming van de gezond- groeit. Deze vrouwen worden vervolgens wel
heidszorg. Aanleiding voor de nieuwe richt- behandeld voor hun borstkanker, terwijl ze in
lijnen zijn onder meer onderzoeken door vijf veel gevallen eerder mét borstkanker over-
Amerikaanse instituten en het Erasmus MC lijden dan dóór borstkanker. Op basis van
in Rotterdam. Vrijwel ongeacht hun leeftijd deze uitkomsten geldt in de toekomst in de
wordt vrouwen in de VS momenteel geadvi- Verenigde Staten het advies alleen nog vrou-
seerd zich elk jaar te laten onderzoeken op wen te onderzoeken in de leeftijd van vijftig
borstkanker. Uit de onderzoeken blijkt echter tot 75 jaar.
Professioneel wegen
www.medifix.nl - tel. 013-5111111
Ziekenhuizen vaccineren personeel tegen griep
LJ K LP Q  [ J F LF O I V J T T UP F M F O  O M
Alle Nederlandse zorginstellingen zijn op 8
8JKIFCCFOFFOTUPFM
12 november gestart met de vaccinatie van WWPPSFMLFXFSLQMFL
hun medewerkers tegen Nieuwe Influenza
(H1N1). De officiële start van de inenting FOBOEFSTNBLFOXF
van het ziekenhuispersoneel was in het Sint IFNTQFDJBBMWPPSV
De facilitaire Franciscus Gasthuis in Rotterdam. De dagen
zorgondersteuner erna is een groot aantal medewerkers in alle
ziekenhuizen in het hele land ingeënt tegen
de griep. Uit de eerste cijfers over de vacci-
www.isshospitalservices.nl natiegraad in ziekenhuizen en zorginstellin- Vraag gratis catalogus
Deze medewerkers van het Sint Franciscus Gasthuis gen blijkt dat de helft van het zorgpersoneel aan via info@scoremedi.nl
a
Tel: 030 - 24 24 800
lieten zich vaccineren. zich niet laat inenten. LJ K LP Q  [ J F LF O I V J T T UP F M F O  O M

CNV PUBLIE
K
WA
EZ

VERARGEBEU
AAK

HA RDE
L EN
WWW

IJN
.M

V AKB
OND.NL
Nummer 21
25 november 2009 2 Actueel

Huisartsen krijgen
Colofon
Uitgever:
meer loon bij
extra inspanningen
Transplantatie bij
Gouda Media Groep B.V.
Crabethstraat 38 D, 2801 AN Gouda
T (0182) 322456
Huisartsen die ‘bovengemiddelde inspan-
ningen’ verrichten worden vanaf 2011 extra
diabetes type 1
F (0182) 322466 beloond. Dat onderstreepte minister Klink Mensen met diabetes type 1
Eindredactie: vorige week op het congres ‘Eén Zorg ont- kunnen dankzij transplantatie
Marja den Otter ketend’ in Den Haag. van eilandjes van Langerhans
Opmaak en fotografie: weer zelf insuline aanmaken.
Gouda Media Groep B.V. Klink benadrukte het belang van krachtige, Door een tekort aan orgaando-
Druk: patiëntgerichte ‘eerste lijnszorg’: Een betere noren en het nog niet optimaal
Wegener NieuwsDruk Gelderland samenwerking tussen verschillende zorgverle- kunnen benutten van de eiland-
Verspreiding: ners - zoals huisartsen, apothekers, specialis- jes is deze behandeling echter
DHL Amsterdam ten, verpleegkundigen, diëtisten en fysiothe- slechts voor een kleine groep
Redactie-adres: rapeuten- kan een belangrijke bijdrage leveren patiënten toegankelijk. Om deze Met de elf miljoen euro die beschikbaar is gesteld wordt onderzoek
Crabethstraat 38 D, 2801 AN Gouda aan het verbeteren van de zorg voor chronisch celvervangingstherapie verder gedaan naar het gebruik van biomaterialen om eilandjestransplantatie te
T (0182) 322456 zieken. Ondanks de maatregelen die in 2010 te ontwikkelen en beschikbaar verbeteren. Diabetespatiënten zouden hiermee geholpen zijn.
E redactie@ziekenhuiskrant.nl worden genomen om een miljard overschrij- te maken voor een groter aantal
Advertentieverkoop: ding te voorkomen, wil minister Klink de patiënten komt elf miljoen euro beschikbaar, verder ontwikkelen van de speciale faciliteit
Gouda Media Groep B.V. huisartsen ontzien. Vanaf 2011 blijft geld waarvan een groot deel uit het Fonds Econo- voor celtherapie in het LUMC. In deze faci-
T (0182) 322 451 beschikbaar voor het belonen van huisartsen mische Structuurversterking (FES) in het ka- liteit worden eilandjes van Langerhans geïso-
E info@ziekenhuiskrant.nl die nu al bovengemiddelde inspanningen ver- der van het Topinstituut Gezond Ouder, Ti-GO. leerd uit alvleesklieren van donoren.
Mw. Anneke de Pater richten voor hun patiënten. Eerder hebben
Mw. Laura Fuykschot huisartsen aangegeven in 2010 minder zorg Met het geld zal onderzoek worden gedaan Eilandjes transplantatie
te gaan leveren in reactie op een bezuiniging naar het gebruik van biomaterialen om Na isolatie uit een donor alvleesklier worden
Alhoewel deze krant met de grootst mogelijke die de NZa de huisartsen oplegt in opdracht eilandjestransplantatie te verbeteren. Daar- eilandjes getransplanteerd bij patiënten met
zorg is samengesteld, kan geen van betrokken van minister Klink. De minister bezuinigt naast staat er onderzoek naar het beter bewaren diabetes type 1 door middel van een infuus in
partijen aansprakelijk worden gesteld voor even- vanaf 2010 jaarlijks zestig miljoen euro op de van donororganen tussen uitname en trans- de poortader van de lever, waar de eilandjes
tueel voorkomende fouten. huisartsenzorg. Voor de gemiddelde huisarts- plantatie op het programma en naar factoren zich nestelen en insuline gaan produceren.
praktijk is volgens de Landelijke Huisartsen- die insulineproducerende cellen helpen over- Helaas sterft een groot deel van de getrans-
Algemene servicevragen: vereniging (LHV)snijden in de kosten, dus op leven. De uitkomsten van dit onderzoekspro- planteerde eilandjes af. Daarom zijn nu vaak
maandag tot en met vrijdag van 9.00-16.00 uur; de patiëntenzorg, niet te vermijden. Patiënten gramma komen niet alleen ten goede van de eilandjes van meerdere donoralvleesklieren
telefoon (0182) 322 456 of mail naar: zullen er rekening mee moeten houden dat ze huidige groep van diabetespatiënten die voor nodig om bij één patiënt een goed resultaat
info@ziekenhuiskrant.nl vaker naar het ziekenhuis worden doorver- transplantatie in aanmerking komt. “Het pro- te bereiken. Een oorzaak hiervan is dat de
wezen of dat de huisarts telefonisch minder gramma is ook gericht op de toekomst, als eilandjes niet snel genoeg aangesloten raken
Abonnementen bereikbaar is omdat hij op zijn assistentie het mogelijk wordt om eilandjes te kweken op de bloedsomloop van de ontvanger. “Ze
adres: Crabethstraat 38-D moet bezuinigen, kondigt de LHV aan. uit stamcellen”, vertelt internist dr. Eelco de verhongeren”, zegt Marcel Karperien van het
2801 AN Gouda Koning, verantwoordelijk voor het eilandjes instituut MIRA van de Universiteit Twente.
Tel: (0182) 322 456 transplantatie programma in het Leids Uni- “We moeten dus zorgen voor een snellere
info@ziekenhuiskrant.nl Zorgverzekering versitair Medisch Centrum (LUMC). “De bloedvoorziening. Door middel van biomate-
Prijzen: per jaar 74,20 euro samenwerking van vele partijen maakt dit rialen willen we dit verbeteren en zo het
Uit een onderzoek van de onafhankelijke ambitieuze onderzoek mogelijk.” Tenslotte slagingspercentage verhogen”.
Redactie/tips: vergelijkingssite ZorgKiezer.nl blijkt dat veel wordt een deel van het geld gebruikt voor het
Tips voor de redactie, een redactionele tekst of Nederlanders zijn niet goed op de hoogte
een persbericht kunt u mailen naar zijn van hun eigen zorgverzekering. Ze weten
redactie@ziekenhuiskrant.nl bijvoorbeeld niet waarvoor ze verzekerd zijn, Met een navelstreng leukemie te lijf
De redactie houdt zich het recht voor om artike- hoe hoog hun eigen risico is en op welke
len niet te plaatsen of in te korten. kosten het eigen risico van toepassing is. Het UMC St Radboud in Nijmegen en het Nij- zijn meestal geen kandidaat voor een stamcel-
meegse bedrijf Glycostem Therapeutics gaan transplantatie en bij hen is de leukemie veelal
Verspreiding: Uit het onderzoek blijkt dat een meerderheid van stamcellen uit navelstrengbloed Natural agressiever. Bij het merendeel van de zestig-
De krant wordt tweewekelijks beschikbaar ge- van de mensen (52 procent) denkt dat er voor Killercellen maken. Deze killercellen worden plussers komt de ziekte dan ook terug en leidt
steld in het personeelrestaurant van alle zieken- de huisarts moet worden bijbetaald, terwijl dat gebruikt voor de behandeling van patiënten die binnen drie jaar tot de dood. Een betere
huizen in Nederland. Daarnaast wordt de krant niet zo is. Ook denkt een ruime meerderheid met acute myeloïde leukemie. Stamcelonder- behandeling is daarom dringend nodig. De
toegestuurd aan leidinggevenden onder wie de van de mensen dat de fysiotherapeut en de zoek in het laboratorium wordt in dit innova- afgelopen jaren werd een aantal AML-patiën-
hoofden inkoop in de ziekenhuizen. tandarts in het standaard basispakket worden tieve project direct vertaald naar een potenti- ten in de VS behandeld met Natural Killercel-
De oplage bedraagt 25.000 exemplaren. vergoed, terwijl dit alleen in bijzondere ele therapie voor de patiënt. len (NK-cellen). Die experimentele behande-
gevallen gebeurt. Alleen een kleine minderheid ling leverde goede resultaten op, maar het is
Webkrant: (29 procent) van de mensen heeft het afgelo- Acute myeloïde leukemie (AML) is een vorm bijzonder moeilijk om voldoende killercellen
De webkrant is op de avond vóór het verschijnen pen jaar de polisvoorwaarden bekeken. van ‘bloedkanker’ die vooral ontstaat bij uit donorbloed te halen. Daarom volgen het
van de papieren krant beschikbaar op oudere mensen. Jaarlijks krijgen in Nederland Laboratorium voor Hematologie en de afde-
www.ziekenhuiskrant.nl In de webkrant worden ongeveer duizend mensen AML. Met chemo- ling Hematologie van het UMC St Radboud,
enkele pagina’s dagelijks ververst. Abortusklinieken therapie, soms gevolgd door een stamceltrans-
plantatie, proberen artsen de woekerende witte
in nauwe samenwerking met het Nijmeegse
bedrijf Glycostem Therapeutics, een heel
Komende verschijningsdata 2009: Amsterdam krijgen bloedcellen te vernietigen en zo de leukemie andere route: ze gebruiken stamcellen uit de
Tweewekelijks. Klik op:
www.ziekenhuiskrant.nl/verschijning
steun van overheid te genezen. In veel gevallen lijkt dit aanvan-
kelijk ook te lukken. Maar oudere patiënten
navelstreng en kweken die via een speciale
procedure op tot killercellen.
De abortusklinieken ACSG en Oosterparkkli-
Bezorging: niek in Amsterdam verkeren in financiële pro-
Bezorgklachten kunt u mailen naar blemen. Dat is te wijten aan slecht beheer en
info@ziekenhuiskrant.nl of bel (0182) 322456 falend management, schrijft staatsecretaris
jet Bussemaker van Volksgezondheid in een
brief aan de Tweede Kamer. Om hun faillisse-
ment te voorkomen heeft Bussemaker beslo-
ten om de twee klinieken met overheidsgeld
te redden.

De staatssecretaris is bang dat de abortushulp-


verlening in Amsterdam door een faillissement
ernstig in gevaar komt. Aan de Tweede Kamer
heeft ze gemeld dat eenmalig een bedrag ter
beschikking wordt gesteld om de maanden
november en december te overleven. Per
1 januari moeten de beide klinieken fuseren.
De verwachting is dat er dan een financieel
gezonde kliniek ontstaat. De staatssecretaris
gaat iemand aanstellen om het fusieproces te Stamcellen uit de navelstreng worden via een speciale procedure omgevormd tot killercellen.
begeleiden.
Nummer 21
Actueel 3 25 november 2009

Meer aandacht nodig Nominaties Hedy d’Ancona-prijs bekend


De nominaties voor de Hedy d’Ancona-prijs de jury de winnaar van de Hedy d’Ancona-

voor prikaccidenten voor excellente zorgarchitectuur zijn bekend.


Een van de genomineerden is het Deventer
Ziekenhuis, ontworpen door De Jong Gorte-
prijs bekend maken. De Hedy d’Ancona-
prijs is een nieuwe prijs in de Nederlandse
architectuur- en zorgwereld. De prijs richt
maker Algra architecten en ingenieurs. zich specifiek op gebouwen in de zorgsector
waarbij stedenbouw, tuin- en landschapsarchi-
De jury, onder voorzitterschap van Ton tectuur, architectuur of interieurarchitectuur
Venhoeven, heeft uit 112 ingezonden projecten het zorgconcept ondersteunen. De Hedy
uiteindelijk zes projecten genomineerd. De d’Ancona-prijs is een gezamenlijk initiatief
keuze is heel divers: een kleinschalig woon- van het Stimuleringsfonds voor Architectuur
en werkproject voor mensen met een verstan- (SfA) en het Centrum Zorg en Bouw van
delijke beperking in Noord-Holland, een ver- TNO. Het Atelier van de Rijksbouwmees-
bouwing aan de Brouwersgracht voor ouderen, ter en het ministerie van Volksgezondheid,
een grootschalig ziekenhuis met innovatief Welzijn en Sport ondersteunen het initiatief.
zorgconcept, een gezondheidscentrum in een De prijs wordt tweejaarlijks uitgereikt.
wederopbouwcomplex, een multifunctioneel
revalidatiecentrum in Arnhem en een ver-
pleeghuis in Weesp, ontworpen als zelfstan-
dige wijk.

Zorgconcept
Begin 2010 worden alle projecten door de jury
bezocht tijdens zogenaamde expertmeetings.
Gebruikers, opdrachtgever(s), architect(en)
Jaarlijks worden 13.000 tot 15.000 prikaccidenten gerapporteerd in Nederland. worden binnenkort uitgenodigd om met
de jury van gedachten te wisselen over het
De afhandeling van prikaccidenten heeft geen werkplek van bijvoorbeeld artsen, maar ook functioneren van het genomineerde gebouw,
hoge prioriteit in Nederland. Een hernieuwde de plantsoenendienst.” het proces van de totstandkoming en de
focus in combinatie met altijd bereikbare wijze waarop het zorgconcept samenhangt
expertisecentra zal dit doorbreken en de Landelijk meldpunt met de architectuur. Midden volgend jaar zal
afhandeling en samenwerking nog adequater Voor de afhandeling van prikaccidenten is het
maken. Zo luidt de conclusie van het onder- belangrijk dat de logistiek ook buiten kantoor-
zoek waarop Paul van Wijk op 18 november uren en buiten de ziekenhuizen optimaal is.
promoveerde. Van Wijk is ziekenhuishygiënist Van Wijk: “Een regionaal expertisecentrum
bij het Jeroen Bosch Ziekenhuis en medisch zoals wij hebben getest in Noord-Brabant
adviseur bij ArboNed. Hij voerde zijn onder- bewijst direct zijn nut: de ervaren adviseurs
zoek uit in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in zijn 24/7 bereikbaar, de kwaliteit van de
’s-Hertogenbosch. behandeling wordt gecontroleerd en dus
kunnen aanpassingen worden gemaakt waar
Jaarlijks worden 13.000 tot 15.000 nodig.” Van Wijk adviseert dan ook om de
prikaccidenten gerapporteerd in Nederland, infrastructuur te verbeteren en samenwerking
waarvan 95 procent op de werkvloer. Een tussen gezondheidsinstellingen te bevorderen
prikaccident is een verzamelnaam voor ver- om betere zorg te bereiken in elke regio.
wondingen waarbij het slachtoffer besmet Daarin is ook een actieve rol weggelegd voor
kan raken met een bloedoverdraagbare aan- de arbodiensten. ArboNed / KeurCompany
doening, met name hepatitis B, hepatitis C en heeft het regionale Meldpunt Prikacciden-
HIV. Het gaat hierbij om prik-, snij-, bijt- of ten van het Jeroen Bosch Ziekenhuis verder
spatongevallen. Bij het ongeval moet er spra- landelijk uitgerold met inbreng van de erva-
ke zijn van bloedcontact. De belangrijkste ring van het ziekenhuis. Dit landelijke meld-
conclusie uit het promotieonderzoek is dat de punt heet nu PrikPunt. Organisaties uit heel
controle op de afhandeling van prikacciden- Nederland kunnen zich hierbij aansluiten en
ten moet worden verbeterd. Ook moet er op hebben dat de afgelopen periode in groten
nationaal niveau meer aandacht komen om dit getale gedaan. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis
soort prikaccidenten te voorkomen. Paul van zorgt naast training ook voor medische onder- Het Deventer Ziekenhuis is genomineerd voor de Hedy d’Ancona-prijs.
Wijk, onderzoeker: “Werkgevers moeten de steuning en back-up van de PrikPunt-mede-
juiste behandeling mogelijk maken. Daarbij werkers en heeft een rol bij de kwaliteitsbewa-
moeten zij meer letten op de gevaren op de king van de afhandeling van prikaccidenten. Inspectie tevreden over Westfriesgasthuis
De afdeling Verloskunde van het Westfries- van de patiënt. Knelpunten op de afdeling
Zieke kinderen creatief met marsepein gasthuis in Hoorn heeft een flink aantal maat- worden voortaan direct gemeld aan de Raad
regelen genomen om de zorg op de afdeling van Bestuur en in heldere werkafspraken zijn
op niveau te brengen. Volgens het ziekenhuis taken, bevoegdheden en verantwoordelijk-
is de Inspectie voor de Gezondheidszorg heden duidelijk vastgelegd. Gynaecologen
hiermee tevreden. in het Westfriesgasthuis zien voortaan álle
patiënten die tijdens hun zwangerschap een
De Raad van Bestuur van het Westfriesgast- verhoogd risico hebben op complicaties.
huis heeft met instemming kennisgenomen Daarnaast is prof. dr. H.W. Bruinse sinds
van het rapport van de Inspectie voor de augustus op voordracht van de Nederlandse
Gezondheidzorg (IGZ). Dit rapport is Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie
opgesteld naar aanleiding van het overlijden (NVOG) als onafhankelijk begeleider van de
van een baby in mei van dit jaar. Fred Plukker, betrokken afdeling actief.
interim-voorzitter van de Raad van Bestuur:
“Dat was een heel tragische gebeurtenis. Nieuwe meldingen
Die heeft ertoe geleid dat we een aantal Na de berichtgeving over het overlijden van de
maatregelen hebben genomen, waarover de baby in mei hebben andere ouders zich ook bij
Inspectie tevreden is. Voorop staat dat alle de inspectie gemeld. Het rapport meldt daar-
patiënten in dit ziekenhuis kunnen rekenen op over letterlijk: “De meldingen, die naar aanlei-
verantwoorde zorg, ook op de afdeling ver- ding van deze casus zijn binnengekomen, zijn
loskunde. Daar blijven we dag en nacht aan alle beoordeeld door de inspectie op de nood-
werken.” Afgelopen zomer is een flink aantal zaak of onmiddellijk aanvullende maatregelen
maatregelen genomen op de afdeling Verlos- opgelegd dienden te worden door de Raad van
Net zoals in voorgaande jaren konden kinderen die in Tergooiziekenhuizen (Blaricum/Hilversum) worden ver- kunde. Zo is er nu drie keer per dag een over- Bestuur binnen het toetsingskader. Dit was
pleegd in de sinterklaasperiode bezoek verwachten van brood- en banketbakker Marc van Breemen uit Bussum. dracht van informatie over de patiënten tussen niet noodzakelijk. Een aparte rapportage met
Op zaterdag 14 november, de dag van de intocht, kwam hij naar de kinderafdeling van Tergooiziekenhuizen voor artsen, verloskundigen en verpleegkundigen. de uitkomsten van het onderzoek naar deze
een demonstratie marsepein maken. Daarna mochten de kinderen zelf aan de slag. Dat is terug te lezen in het medisch dossier meldingen volgt.”
Nummer 21
25 november 2009 4

Slagaderen pompen met het hart mee


De bloedcirculatie van het lichaam wordt niet maar uit ons onderzoek blijkt nu dat het hart
Baby’s met astma
alleen veroorzaakt door een samentrekking
van het hart. Ook de slagaders spelen daar-
bij een belangrijke rol. Onderzoekers van het
aan het begin van elke hartslag wordt onder-
steund door een goed gesynchroniseerde en
kortstondige samentrekking in de slagaders.
vaker ongezond
Martini Ziekenhuis in Groningen toonden dit Goed functionerende slagaders zijn dus meer
onder leiding van neuroloog/klinisch neuro- van belang voor de bloeddruk dan we dachten.
fysioloog dr. Arjen Schaafsma onlangs aan. Deze resultaten zijn zeer belangrijk voor de
ontwikkelingen in de gezondheidszorg.” De
“Dat de slagaderen een actieve bijdrage leve- neuroloog verwacht dat het nieuwe inzicht
ren aan de bloedcirculatie is een geheel nieuw zal leiden tot een verbeterde interpretatie
inzicht. We hebben jaren gedacht dat alleen van bloeddrukmetingen, betere keuzes in
het hart een pompende werking heeft”, zegt de toediening van medicijnen en een betere
Schaafsma. In 1628 publiceerde de Britse bewaking van ernstig zieke patiënten. Het
geneeskundige William Harvey voor het eerst onderzoek van Schaafsma en zijn team werd
het model van de bloedcirculatie. Hij stelt mogelijk gemaakt door een subsidie van het
hierin dat alleen de samentrekking van het Innovatief Actieprogramma (IAG) van de
hart verantwoordelijk is voor de voortstuwing provincie Groningen en een subsidie van het
van het bloed door ons lichaam. Schaafsma: Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling Zuigelingen met astma-achtige symptomen hebben vaker last van pijn en stemmingswisselingen.
“Dit model heeft eeuwen stand gehouden, (EFRO) van de Europese Unie.
Baby’s en peuters met astma-achtige sympto- wakker door piepende ademhaling en kort-
men ondervinden veel hinder van hun kwaal. ademigheid”, zegt Mohangoo. Schoolgaande
Leverenzym bepaalt succes kankerbehandeling Ze slapen en eten slechter dan gezonde leef- kinderen en adolescenten met aanvallen van
tijdsgenoten en hebben vaker last van stem- piepende ademhaling zijn vaker angstig,
Borstkankerpatiënten die een bepaald enzym lichaam. Bij sommige geneesmiddelen zorgt mingswisselingen. Bij één op de vier verstoren onzeker en depressief. De promovenda pleit
in de lever missen, hebben minder baat bij het enzym ervoor dat het geneesmiddel in het de klachten de gezinsactiviteiten. De vroeg- voor een vroegtijdige opsporing van astma via
behandeling met het geneesmiddel tamoxifen lichaam wordt afgebroken, zodat de concen- tijdige opsporing van astma bij jonge kinderen consultatiebureaus bij jonge kinderen. Zonder
en hebben daardoor een hoger risico om te tratie van het geneesmiddel in het bloed niet moet beter worden, vindt Ashna Mohangoo. systematische vroegtijdige opsporing bestaat
overlijden aan borstkanker. te hoog wordt. Wanneer de concentratie in het Dinsdag 17 november promoveerde ze op de kans dat jonge kinderen met astma, niet
bloed wel te hoog wordt, ontstaat een grotere haar onderzoek dat ze heeft gedaan bij het worden gediagnosticeerd en behandeld. Daar-
Het gaat om patiënten na de menopauze die het kans op bijwerkingen. Zo hebben patiënten Erasmus MC in Rotterdam. door kunnen de symptomen op latere leeftijd
zogenoemde enzym (CYP2D6) in hun lever die het enzym missen en een geneesmiddel erger worden. Het onderzoek laat zien dat
missen. Volgens Monique Bijl, apotheker in tegen hoge bloeddruk gebruiken een lagere Zuigelingen met astma-achtige symptomen kinderen tot vier jaar volgens hun ouders veel
het Erasmus MC in Rotterdam, lijkt het zinvol hartslag en bloeddruk dan patiënten die dit hebben vaker last van pijn en stemmings- vaker astma-achtige symptomen hebben dan
deze patiënten in de toekomst eerst te onder- enzym wel hebben. Dit kan leiden tot klachten wisselingen. Ook hebben ze problemen met dat deskundigen zeggen. Van ongeveer 1200
zoeken op de aanwezigheid van dit enzym. Zo als flauwvallen. Bij andere geneesmiddelen slapen en eten. Niet alleen de kinderen lijden baby’s had bijvoorbeeld bijna één op de drie
kan het meest geschikte geneesmiddel worden zorgt het enzym er juist voor dat de werkzame eronder, ook de rest van het gezin: de ouders kinderen volgens de ouders astmasymptomen,
gekozen. Vrijdag promoveerde zij op haar on- stof uit het geneesmiddel wordt geactiveerd. zijn vaak bezorgd en hebben minder tijd voor zo gaven de ouders aan in vragenlijsten. Het
derzoek. Ongeveer vijf tot tien procent van de Dit gebeurt bijvoorbeeld bij tamoxifen. Uit zichzelf en de andere kinderen. Familie- consultatiebureau stelde dit bij één op de vijf
Nederlandse bevolking mist het leverenzym het onderzoek van Bijl blijkt dat bij patiënten activiteiten worden verstoord of afgelast. Ook vast. Bij kinderen tot vijf jaar is het verschil
CYP2D6. Dit komt door een variatie in die vanwege borstkanker met tamoxifen wor- als de kinderen wat ouder zijn, heeft astma ook groot: volgens de ouders heeft twaalf
hun erfelijk materiaal (DNA). Dit enzym is den behandeld, maar die het enzym missen, nadelige gevolgen voor de kwaliteit van hun procent astma. De huisarts heeft het over zes
betrokken bij de omzetting van ongeveer minder baat hebben bij het geneesmiddel. leven. “Tot hun vierde jaar liggen ze vaker procent.
25 procent van alle geneesmiddelen in het

3ILENTIASCHERMEN
EENHYGIªNISCHALTERNATIEFVOORBED GORDIJNEN

www.medifix.nl - tel. 013-5111111


Nummer 21
Voeding 5 25 november 2009

DNA ontmaskert Authenticiteit van streekproducten borgen


Als reactie op massaproductie, uniforme fast- bij de productie betrokken. Bij streekproduc-

herkomst vlees food en smaakvervlakking zijn in de afgelopen


tien jaar ambachtelijke (biologische) streek-
producten steeds meer in de belangstelling
ten spelen de (biologische) herkomst en de
kwaliteit van de voedselproductie voor de con-
sument een belangrijke rol. Ook een groeiend
komen te staan. aantal (top)koks gebruikt graag (biologische)
regionale producten vanwege hun authentieke
Geur en smaak bepalen in hoge mate de en goede smaak.
kwaliteit van deze producten. De geur- en
smaakstoffen zijn merendeels vluchtige Vingerprint
aromatische stoffen die vlak voor en tijdens Met de door het RIKILT ontwikkelde me-
het consumeren vrijkomen en de neus binnen- thode kan een vingerprint van de vluchtige
dringen. Het RIKILT in Wageningen heeft een stoffen van een streekproduct worden geme-
methode ontwikkeld waarbij een vingerprint ten. Door de vingerprint van een specifiek
van de vluchtige aromatische stoffen wordt streekproduct met die van soortgelijke pro-
gemaakt, waarmee de authenticiteit van een ducten te vergelijken kan het typische van het
streekproduct kan worden vastgesteld. Boeren, streekproduct worden vastgesteld en ook de
tuinders, verwerkers en kleinschalige voed- identiteit van dat product geverifieerd worden.
selproductenten zoals bakkers spannen zich Methoden om de identiteit van producten aan
in om lokale en regionale producten met een de hand van vingerprints te voorspellen zijn
authentieke en goede smaak te produceren. In binnen RIKILT ontwikkeld voor biologische
Nederland is in de twintigste eeuw de nadruk hammen, oliën en vetten, zuivel en fruit. Ook
gelegd op grootschalige landbouwindustrie, op Europees niveau is er belangstelling voor
bio-industrie en standaardisatie van onder methoden die de authenticiteit van streekpro-
Veel mensen weten niet dat in kroketten vaak paardenvlees is verwerkt. meer fastfood van voedingsmultinationals. ducten kunnen vaststellen en verifiëren. In
In het laatste decennium zijn in Nederland het EU-project Trace (www.trace.eu.org) zijn
Het komt vaak voor dat de consument ander- te bepalen om welke diersoort het gaat. Elk kleinschalige (biologische) voedselproductie, verschillende methoden ontwikkeld en geëva-
soortig vlees koopt of aangeboden krijgt dan weefsel, dus ook vlees, bevat DNA. Dit is landschapsontwikkeling, smaakbeleving en lueerd om bijvoorbeeld de herkomst van een
hij denkt. Zo eet een Nederlander op een chemisch stabiel en goed bestand tegen ver- streekproducten in snel tempo herontdekt. In specifieke olijfolie en Corsicaanse honing te
totale vleesconsumptie van 86 kilogram per hitting. Vleesfabrikanten die zaken doen met 2007 bedroeg de omzet van streekproducten verifiëren.
jaar gemiddeld zes ons paardenvlees, vooral islamitische landen testen al heel lang of ze 89 miljoen euro en waren er 2850 bedrijven
via kroketten, frikadellen of andere snacks. geen varkensvlees exporteren. In een Japanse
supermarkt is vlees aangetroffen van walvis-
Wanneer dat op het etiket staat, is er niets soorten die volgens de internationale verdra- Verband tussen depressie en emotioneel eten
aan de hand ook al bereikt deze informatie gen niet meer mogen worden gevangen. Ook
de consument niet als die ergens een kroket kaas kan worden getest. Voor een complete De huidige psychologische behandeling van uit de nabije omgeving en de emotie afzwakt.
bestelt. Het komt echter ook voor dat het traceerbaarheid moet men ook het ras, het mensen met overgewicht is vooral gericht op Onderzocht is of depressie, emotioneel en
paardenvlees niet wordt vermeld en als rund- land van herkomst en zelfs de boerderij kun- stimuluscontrole. Dit sluit aan bij het zoge- extern eten direct met elkaar samenhingen of
of varkensvlees wordt verkocht. Dan is er nen achterhalen. Dat komt steeds dichterbij. heten extern eten (eten in reactie op externe mogelijk ook indirect gerelateerd waren via
sprake van bedrog. Dit beperkt zich overigens Er worden daarbij dezelfde DNA-profielen voedselprikkels). Maar emotionele eters (eten alexithymie (gevoelsblindheid) en impulsivi-
niet tot paardenvlees. Men kan bijvoorbeeld als in het forensisch onderzoek gebruikt. In in reactie op negatieve emoties) hebben wel- teit. Het onderzoek vond plaats bij 549 vrou-
kalkoenvlees in kippensaté aantreffen, een Utrecht is er al een databank met de referen- licht therapie nodig die meer is gericht op wen, geworven met een oproep in plaatselijke
jong geitje kan als reerug worden verkocht, in tiegegevens van de meest voorkomende run- vaardigheden in emotieregulatie. Dit komt kranten. Zoals verwacht waren emotioneel
plaats van zalm wordt wel gekleurde koolvis derrassen. Deze testen worden nog sporadisch naar voren in een onderzoek van Machteld en extern eten positief gecorreleerd. Depres-
gebruikt en sommige ‘geitenkaas’ is gemaakt uitgevoerd, soms naar aanleiding van klach- Ouwens van de Universiteit van Tilburg van de sie was positief en direct geassocieerd met
van koemelk, aldus Hans Lenstra, Faculteit ten. Hans Lenstra hoopt dat van de testen ook afdeling psychologie. emotioneel eten en ook indirect gerelateerd
Diergeneeskunde, Universiteit Utrecht. een preventieve werking uitgaat. aan emotioneel eten, via alexithymie én via
“Meestal proeven we het niet maar dat mag Binnen het psychologisch onderzoek naar impulsiviteit. Extern eten en impulsiviteit
nooit het argument zijn om dit toch te doen”, eetgedrag wordt onderscheid gemaakt tussen bleken samen te gaan, maar extern eten bleek
meldt Lenstra. “Er moet geleverd worden wat emotioneel eten (eten in reactie op negatieve niet samen te gaan met depressie of alexithy-
er op het etiket staat. Bovendien kunnen we emoties) en extern eten (eten in reactie op mie. De uitkomsten suggereren dus dat er
te maken hebben met religieuze voorschriften: externe voedselprikkels). Beide komen vaak mogelijk routes lopen tussen depressie en
joden en moslims mogen geen varkensvlees tegelijkertijd bij één persoon voor en blijken emotioneel eten (via alexithymie en impulsi-
eten en hindoes geen rund- of kalfsvlees. samen te hangen met neuroticisme, vooral viteit), en dat er geen relatie bestaat tussen de-
Het kan ook zo zijn dat iemand vanwege een depressie. Recent onderzoek laat echter zien pressie en extern eten. Emotioneel en extern
allergie bepaalde dierlijke producten niet dat aan emotioneel en extern eten verschil- lijken verschillende constructen te zijn, met
mag eten. Of om ethische redenen geen vlees lende mechanismen ten grondslag liggen verschillende achterliggende mechanismen
van een paard, het edele dier, wil consume- en het verschillende en van elkaar onafhan- wat consequenties heeft voor de behandeling.
ren. Tot slot eist de integrale ketenbewaking kelijke constructen zijn. Emotioneel eten is
traceerbaarheid, vooral als vlees besmet is of een manier om negatieve stemmingen, zoals N.a.v. Ouwens MA, van Strien T, van Leeuwe JFJ,
ongewenste stoffen blijkt te bevatten. Denk depressieve gevoelens, te ontvluchten. Bij Possible pathways between depression, emotional and
aan BSE, dioxine of hormonen. We moeten externe eters kunnen depressieve gevoelens external eating: A structural equation model. Appetite,
de herkomst binnen de keten dan kunnen een bewustzijnsvernauwing oproepen waar- 2009; 53: 245-248.
achterhalen.” Circa vijftien jaar geleden Soms mag iemand vanwege een allergie bepaalde door ze helemaal opgaan in (voedsel)prikkels
werden DNA-technieken geïntroduceerd om dierlijke producten niet eten.

Nieuwe website over medische voeding


Met de lancering van de website www.nu- ondervoeding of koemelkallergie. Ook komen
triciamedischevoeding.nl biedt Nutricia Ad- medisch professionals en consumenten aan
vanced Medical Nutrition antwoord op vele het woord die hun ervaringen delen over de
vragen over de rol en toepassing van medi- rol die medische voeding speelt in het herstel-
sche voeding in de behandeling van diverse len van een ziekte of aandoening. Ook staan
ziekten. Consumenten, patiënten en medisch op de site recepten met Nutricia producten,
professionals vinden heldere toegankelijke in- toelichting op vergoedingsmogelijkheden en
formatie over onder meer ziektegerelateerde antwoorden op veelgestelde vragen. Om te
ondervoeding, ongewenst afvallen, allergieën, vieren dat Nutricia een nieuwe website heeft,
groeiachterstand, andere voedingsgerela- doneert Nutricia voor iedere 5000 bezoekers
teerde aandoeningen en de medische voedin- vijftig euro, en voor elke medisch professio-
gen van Nutricia. nal die zich registreert op de sectie voor pro-
fessionals een euro aan SOS-Kinderdorpen.
De website biedt naast informatie over medi- Het totale bedrag gaat naar het gezinsverster-
sche voeding voor kinderen en volwassenen, kend programma van SOS-Kinderdorpen in
ook een aantal testen om zelf te onderzoe- Semarang Indonesië.
ken of iemand risico loopt op bijvoorbeeld Emotioneel eten is een manier om negatieve stemmingen, zoals depressieve gevoelens, te ontvluchten.
Nummer 21
25 november 2009 6 Advertentie

Werken
in de
ZORG
Zoek een baan die bij je past!

‘Zelfstandige
in de zorg: Hét uitzendbureau voor zorg en welzijn.

jouw toekomst?’ Wij kennen de zorg door en door en weten hoe belangrijk
mensen in organisaties zijn. Van verpleegkundigen,
verzorgenden en vakantiemedewerkers tot medici,
managers en ondersteunend (administratief ) personeel.
Jij bepaalt zelf waar en hoe je aan de slag wilt.

Maar hoe start je dan als zzp’er? wat komt er allemaal op je af en PlusZend biedt jou:
wat moet je regelen? CareFirst helpt jou om deze vragen te s :INVOL VERANTWOORDELIJKENAFWISSELENDWERK
beantwoorden. Daarnaast bieden we jou de mogelijkheid om s 6OLOPKANSENMETEENRUIMEKEUSAANFUNCTIES
binnen afzienbare tijd als zzp’er aan de slag te gaan! s 7ERKENOPDEDAGENDIEJIJWILT
s $EMOGELIJKHEIDEENBIJBAANTECOMBINERENMET
INTERESSE OF VRAGEN? je studie of gezin
Neem dan contact op met Pieter Koenis [tel. 030 - 229 60 12] of
Jolandi Schreuder [tel. 030 - 229 60 13] voor een vrijblijvend
gesprek om jouw wensen en mogelijkheden te bespreken. Kortom een baan die bij jou past!

Dolderseweg 2 | 3712 BP Huis ter Heide


Kijk voor contact en onze
www.carefirst.nl vacatures op www.pluszend.nl
Gemakkelijke weg naar droombaan
Hèt uitzend- en detacheringbureau
voor de zorg. Er is sinds kort een nieuwe overzichtelijke, korte en
gemakkelijke weg om een droombaan in de zorg te
vinden. Neem een kijkje op www.zorgvacaturesonline.nl
en zie wat jouw mogelijkheden zijn.

Deze vacature website is sinds vorige maand actief.


Al het personeel uit de zorgsector dat op zoek is naar een
andere baan, kan hierop naar vacatures zoeken. Maar
ook voor mensen die nog niet in de gezondheidszorg
werken maar dat wel graag zouden willen, zijn er volop
mogelijkheden. Iedereen kan niet alleen zelf zoeken
naar vacatures, maar ook kosteloos een cv plaatsen. De
zoektocht naar de ideale job wordt een stuk eenvoudiger
door de overzichtelijke website en door het plaatsen
Dudokplein 214 van de persoonlijke gegevens.
3315 KH Dordrecht
078 6309292 Werken of van werk veranderen in de zorg? Surf snel naar
www.continuecare.nl
www.zorgvacaturesonline.nl en ga voor die droombaan!

Je talenten optimaal
Gespecialiseerd
ontplooien? verpleegkundige?
Dan is Maetis Medical Services jouw springplank
Verpleegkundige/Verzorgende IG naar een fantastische baan in de zorg. Ben je
gespecialiseerd verpleegkundige (OK-, Anesthesie-,
Ben je gediplomeerd verpleegkundige niveau 4/5
IC-, CCU-, SEH- of Ambulance-) en ben je toe aan
of verzorgende ig? En ben je op zoek naar een
een nieuwe stap in je carrière? Maetis Medical
afwisselende baan in de zorg? Neem dan eens
Services biedt jou mogelijkheden op maat!
een kijkje op onze vernieuwde website:
www.care4care.nl Kijk snel op www.maetismedicalservices.nl of neem

Wij zijn op zoek naar jou en wij bieden uitstekende


arbeidsvoorwaarden!
contact op met Karina van der Put, tel: 06 15 86 09 03,
e-mail: info@maetismedicalservices.nl.
zoekt jou!
Teken jij voor een nieuwe baan in de zorg?

Plaats nu je CV op
www.care2care.nl
MAE09021
Nummer 21
Werken in de Zorg 7 25 november 2009

Cito ontwikkelt UZ Gent verbiedt


dragen Crocs
Eén telefoontje
Ik ben inmiddels ziek van de griep. Niet van

rekentoets voor zorg Crocs, teenslippers of klompen zijn voortaan


verboden voor verpleegkundigen in het UZ
Gent (België). Te vaak zorgt dit schoeisel voor
het virus zelf, maar wel van de vele berichten
die over ons heen buitelen. Bizarre bewerin-
gen van verontruste ouders staan tegenover
Cito ontwikkelt in samenwerking met branche- deelnemende instellingen ontvangen na afloop valpartijen of andere verwondingen, vindt de degelijk wetenschappelijk onderzoek. Hoe
verenigingen in de zorg een digitale reken- een geanonimiseerde score van hun werk- leiding van het ziekenhuis. Als eerste zieken- maakt u daar een keuze uit? Staat het hoofd
toets voor verpleegkundigen. Deze toets meet nemers. De rekenvaardigheid van het eigen huis in Vlaanderen wil het UZ Gent zijn 1800 van een kritische huisarts bij Pauw & Witte-
de rekenvaardigheid. Cito biedt ziekenhuizen personeel wordt vergeleken met het landelijk verpleegkundigen nu verplichten om veilige man u meer aan dan het hoofd van de minis-
de mogelijkheid om in het eerste kwartaal gemiddelde. Op basis hiervan kan besloten schoenen te dragen. ter? Ziet de website ouderstegengriepprik.nl
van 2010 aan een landelijke nulmeting van worden of bijscholing gewenst is. Vertegen- er smoezeliger uit dan grieppandemie.nl?
het rekenniveau mee te doen. De opgaven woordigers uit de zorg als het Landelijk Het Belgische persbureau Belga meldt dat Doet u nog snel een spoedcursus genees-
zijn ontwikkeld door verpleegkundigen uit de Expertisecentrum Verpleging & Verzorging uit de ongevallencijfers van de afgelopen kunde of belt u even met uw huisarts? Velen
praktijk en gekoppeld aan beroepssituaties. (LEVV), Verpleegkundigen & Verzorgenden tien jaar blijkt dat de verpleegkundige van kozen voor het laatste, weliswaar een beetje
Nederland (V&VN), NVZ vereniging van het UZ Gent gezamenlijk ruim 500 dagen spijtig voor mijn fantastisch hardwerkende
De nulmeting is een schriftelijke rekentoets ziekenhuizen en vertegenwoordigers van per jaar thuis moeten blijven als gevolg van assistentes. Eén telefoontje geeft net dat
van dertig meerkeuzevragen en bedoeld de opleidingen uit de hbo- en de mbo-raad val- en glijpartijen. Daarbij komen nog eens persoonlijke contact, wekt net dat vertrou-
voor verpleegkundigen die medicatie mogen bepalen gezamenlijk de inhoud van de toets 300 dagen doordat hun voeten gewond raken wen en kan uw mening net doen kantelen
toedienen en werkzaam zijn in algemene en en de prestatiestandaard die voor de toets gaat door vallende voorwerpen, zoals stukken van naar het één of het ander. Onlangs had ik
academische ziekenhuizen. Daarnaast is deel- gelden. Deze standaard geeft de grens aan bedden, of materiaal dat bijvoorbeeld van een een zelfde ervaring. Ook ik was nog niet
name mogelijk voor studenten op de verpleeg- tussen voldoende en onvoldoende rekenvaar- operatietafel valt. Als alternatief heeft het zie- geheel overtuigd van een bericht in een blad
kundige opleidingen op niveau vier en vijf. De digheid. kenhuis negen veilige schoenen geselecteerd voor huisartsen. Ik las dat wij 127 miljoen
die allemaal getest zijn op de werkvloer. Het moeten bezuinigen vanwege te hoge kosten
betreft schoenen met stevige tenen, met een voor geneesmiddelen. Alleen als huisartsen
Nederlandse onderzoeker beste van Europa gesloten hiel of tenminste een hielriem die geneesmiddelen op stofnaam (pindakaas)
kan worden aangesnoerd. Verpleegkundigen voorschrijven in plaats van merkartikelen
Casper Hoogenraad, neurowetenschapper het gebied van netwerken zijn voor mij van mogen nu twee paar van deze schoenen uit- (Calvé) zouden ze dit bedrag kunnen terug-
aan het Erasmus MC in Rotterdam, is benoemd belang. Als YIP ben ik voortaan verbonden kiezen. verdienen. Nu schrijven we in onze praktijk
tot één van de meest getalenteerde jonge aan het internationale EMBO-laboratorium al jaren dagelijks geneesmiddelen op stof-
leiders van een onderzoekslaboratorium in in Duitsland. Ik kan dan kennis en vooral naam voor. Deze zijn even effectief en veel,
Europa. De European Molecular Biology Orga- ervaringen uitwisselen met andere jonge echt veel goedkoper. Het houdt de premies
nization (EMBO) benoemde hem, samen met talentvolle wetenschappers in Europa. Ik ver- laag. Alleen farmaceuten en een enkeling
zestien andere jonge getalenteerde Europese wacht daar in de toekomst veel inspiratie uit die overgevoelig is voor een geneesmiddel
wetenschappers, tot EMBO Young Investi- te halen.” Om als YIP benoemd te worden, op stofnaam hebben baat bij een duur merk-
gator (YIP). Hoogenraad is dit jaar de enige bekijkt EMBO welke onderzoeken de jonge artikel. In datzelfde bericht stond dat huis-
Nederlander en de eerste Erasmus MC-er die wetenschapper tot nog toe heeft opgezet en artsen zelf niet zoveel invloed hebben op de
als YIP is geselecteerd. hoe innovatief zijn of haar toekomstplannen kosten voor geneesmiddelen. De dure merk-
zijn. Het onderzoekslaboratorium van Hoog- artikelen worden voornamelijk verstrekt in
De YIP-benoeming wordt sinds 2000 jaarlijks enraad binnen de afdeling Neurowetenschap- het ziekenhuis. Tevens zouden ziekenhuis-
uitgereikt en is bedoeld voor onderzoekers pen van Erasmus MC richt zich op de proces- apotheken de merkgeneesmiddelen gratis
die minder dan vijf jaar de leiding hebben sen van leren en geheugenontwikkeling. Het van de farmaceut ontvangen. Op die manier
over een eigen onderzoekslaboratorium. Met bijzondere aan zijn onderzoek is dat hij hier- raakt de patiënt gewend aan dat middel, zie
de benoeming kunnen de talentvolle weten- voor gekweekte zenuwcellen uit de hersenen dat maar weer eens te veranderen als huis-
schappers rekenen op ondersteuning op finan- gebruikt. Het onderzoekslaboratorium is één arts. Omdat wij voor onze patiënten de door
cieel gebied, praktisch gebied en onderzoeks- van de weinige in Europa dat in staat is om die de specialist verstrekte medicatie herhalen,
gebied. Casper Hoogenraad: “Ik ben heel blij cellen goed in leven te houden. komt dit op conto van het huisartsenbudget.
met deze benoeming. Vooral de kansen op Nu is het altijd makkelijk schoppen tegen
grote organisaties die veel geld verdienen,
ook Calimero wil zijn frustraties kwijt. Zou
Afdeling Sterilisatie als ‘Erkend leerbedrijf’ Crocs zijn voortaan taboe in UZ Gent. het echt waar zijn? Het was me wel opgeval-
len dat patiënten altijd vanuit het ziekenhuis
Als opleidingsziekenhuis leidt het St. Elisa- gemerkt als ‘Erkend leerbedrijf ’. Het certifi- de maagbeschermer Nexium ® of Pantozol ®
beth Ziekenhuis Tilburg jaarlijks honderden caat ‘Erkend leerbedrijf ’ behaalt een bedrijf IGZ beëindigt verstrekt krijgen en niet het dertig keer
studenten op. niet zomaar. Het kennis- en opleidingencen- goedkopere en even werkzame omeprazol.
trum voor uniek vakmanschap (SVGB) be- intensief toezicht Effe checken, waarom niet de ziekenhuis-
Het gaat hierbij niet alleen om artsen en noemt alleen instellingen die een bepaald Atrium MC Parkstad apotheker gebeld? Ik kende hem (haar?)
verpleegkundigen. Ook leerlingen in opleiding kwaliteitsniveau kunnen aantonen. Met deze niet, er was geen hoofd dat mij hinderde en
tot medewerker van de Centrale Sterilisatie erkenning waarborgt het Elisabeth kwaliteit De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) we konden collegiaal informatie uitwisse-
Afdeling passen hun vak toe in de praktijk op het gebied van opleiding, vakinhoudelijke heeft Atrium MC Parkstad in Heerlen op len. Na introductie wie ik was vroeg ik of
binnen het Elisabeth. Onlangs is de Centrale bekwaamheden en faciliteiten. 16 november per brief laten weten dat het het klopte dat de ziekenhuisapotheek gratis
Sterilisatie Afdeling van het Elisabeth aan- intensieve toezicht op het ziekenhuis wordt Nexium ® verstrekt krijgt. Nou gratis, ant-
beëindigd. Dat intensieve toezicht was woordde de apotheker, bijna gratis. Maar het
ingesteld naar aanleiding van incidenten met is bij ons protocol, we schrijven niet voor op
Zweedse banden in het voorjaar van 2008. stofnaam. Met stomheid geslagen vroeg ik
Daarbij kwamen twee patiënten door verwur- nog of dit in deze column mocht. Dat mocht.
ging om het leven. Nu weet u dus waarom u straks meer premie
gaat betalen en nu weet u waarom huisartsen
De IGZ schrijft in de brief dat zij heeft boos zijn op korting van het huisartsenbud-
geconstateerd dat in een jaar tijd heel veel get. Eén telefoontje maakt net dat verschil.
werk is verzet en dat veel is bereikt met
betrekking tot patiëntveiligheid. “Er is ook Peter Leusink, huisarts
duidelijk een cultuuromslag zichtbaar die www.dehuisarts.info
het vertrouwen geeft dat het ziekenhuis het
patiëntveiligheidsbeleid verder voortvarend
gaat ontwikkelen”, aldus de inspecteur in de
brief. Op twee punten wil de IGZ nog een
halfjaarlijkse rapportage zien van Atrium MC.
Het betreft de implementatie van scholing
voor risicovolle handelingen en de verdere
uitrol en vormgeving van de VIM-systematiek
(het melden van incidenten). Lid van de Raad
van Bestuur, Hans Kerkkamp liet direct na het
bezoek van de inspectie op 23 oktober al weten
bijzonder blij te zijn met de opstelling van de
Bram Biezen, Ekrem Bal en Reinier Raaymakers (v.l.n.r.) worden momenteel in het St. Elisabeth Ziekenhuis Inspectie. “Er is veel en goed werk verricht
opgeleid tot medewerker steriele medische hulpmiddelen. binnen onze organisatie op dit terrein.”
Nummer 21
25 november 2009 8 Advertentie







Vacatures



Cliëntcoördinator m/v
18 tot 32 uur per week | De cliëntcoördinator is een steunpilaar voor onze cliënten en is naast

het leveren van directe zorg verantwoordelijk voor een aantal coördinerende taken| Locatie


Vacaturebank Monster en Noordwijk





CV-bank Specialist Ouderengeneeskunde m/v
32 uur per week | Leuke gevarieerde en zelfstandige functie waarvan 16 uur op locatie
 Bernardus in Sassenheim en 16 uur op locatie Van Wijckerslooth in Oegstgeest | Valent–
 Marienstaete– WWZ Oegstgeest
 E-mailservice

Persoonlijke bemiddeling Verplegende / Verzorgende m/v
12 uur per week en Oproepkrachten | Ben jij gediplomeerd Verplegende of Verzorgende,
en loopbaanadvies Flexibel inzetbaar ,heb je ervaring met Thuiszorg cliënten en kun je goed zelfstandig
werken? Reageer dan snel!| ZorgPartners Midden Holland, Thuiszorg Gouda

Ervaren Teamcoach m/v


32 uur per week | Voor een verpleeghuis en Reactiveringcentrum in Alphen a/d Rijn is
www.care2care.nl Care2Care in opdracht van één van haar leden op zoek naar een ervaren Teamcoach. Heb jij
een afgeronde MBO niveau 3-IG, 4 of 5, inclusief BIG– registratie en heb jij ervaring met
chronisch– somatische cliënten? Reageer dan snel!| Care2Care, Alphen a/d Rijn


Dé weg naar een baan in zorg en welzijn

WIL JIJ EEN Werken of van


NIEUWE UITDAGING
MET DE ZEKERHEID VAN werk veranderen
EEN VAST DIENSTVERBAND?
in de zorg?
TMI ZOEKT

MEDISCH SECRETARESSES
TMI BIEDT
www.zorgvacaturesonline.nl
UÊÛ>ÃÌ `ˆi˜ÃÌÛiÀL>˜`
U ÛÀˆ…iˆ` “iÌ de âiŽiÀ…iˆ` Û>˜ een ՈÌÃÌiŽi˜` Ã>>ÀˆÃ
U “iiÀ iÀÛ>Àˆ˜} `œœÀ >v܈ÃÃii˜` ÜiÀŽ
U een >Õ̜ Û>˜>v 24 ÕÕÀ «iÀ ÜiiŽ
U ÃV…œˆ˜} op “>>Ì
WiÀŽi˜ op œÕÜ “>˜ˆiÀt
Een Û>ÃÌ `ˆi˜ÃÌÛiÀL>˜` œv een 0-uÀi˜Vœ˜ÌÀ>VÌ°
TiÛi˜Ã Li“ˆ``iÌ TMI > >Àen ۜœÀ <<*½iÀð ˜ÌiÀiÃÃi¶

"Ê -Ê*,/ Ê Ê/°


Ê /
 , ,Ê Ê Ê<",°

ÜÜܰ̓ˆ‡ˆ˜ÌiÀˆ“°˜
Nummer 21
Werken in de Zorg 9 25 november 2009

Kort geding tegen Geneeskunde


De opleiding forensische geneeskunde van
Mensen in de zorg

ziekenhuisdirecties de NSPOH start op donderdag 7 januari


een nieuwe leergang in Amsterdam met de
module ‘Introductie, organisatie en wettelijke
De Finse hoogleraar ontwikkelingsbiolo-
gie prof.dr. Irma Thesleff bezet dit jaar
de Valkhofleerstoel. Deze leerstoel is in het
De werkdruk in de operatiekamers van de medewerkers die zich zelfstandig vestigen regelgeving in de forensische geneeskunde’. leven geroepen door het UMC St Radboud
Nederlandse ziekenhuizen is te hoog en de eerste twaalf maanden niet meer in hun in Nijmegen om internationaal toonaan-
slechts voor zestien procent van de anes- oude ziekenhuis werken en worden gezamen- Het onderwijs sluit aan op de belangrijkste gevende, bij voorkeur vrouwelijke weten-
thesiemedewerkers en operatieassistenten lijk afspraken gemaakt met de detachering- ontwikkelingen in het werkveld en is gericht schappers tijdelijk naar Nijmegen te halen.
acceptabel. Bijna 78 procent van de mede- bureaus. Met deze maatregelen willen de op de dagelijkse praktijk van de forensisch Mevrouw Thesleff is verbonden aan het
werkers beschouwt de druk als hoog tot te ziekenhuizen de krappe arbeidsmarkt van arts. Voor artsen die werkzaam zijn in de instituut voor biotechnologie van de univer-
hoog en 6,5 procent spreekt zelfs van een operatieassistenten en anesthesiemedewer- forensische geneeskunde zijn er verschillen- siteit van Helsinki en onderzoekt al een ruim
onverantwoord hoge werkdruk, zo blijkt uit kers en de daarmee gepaard gaande opwaartse de mogelijkheden om zich te scholen. een kwart eeuw de ontwikkeling van tanden
onderzoek van de beroepsverenigingen van druk op de kosten te lijf gaan. Gelijktijdig Geïnteresseerden vinden meer informatie op en kiezen vanaf het genniveau. Zij ontdek-
anesthesiemedewerkers (NVAM), operatie- moet er per vier gediplomeerden één leerling www.nspoh.nl/mg. te dat dit proces al op de tiende dag na de
assistenten (LVO) en recovery verpleegkun- komen. De betrokken ziekenhuizen willen op bevruchting begint. Thesleff ontrafelde de
digen (BRV). Door de hoge werkdruk neemt termijn ook afspraken maken over andere be- rol die diverse ontwikkelingsgenen spelen
de kans op fouten tijdens operaties toe. De roepsgroepen, zoals verpleegkundigen op de Mantelzorgvriendelijk bij de differentiatie van stamcellen tot weef-
enquête wordt gebruikt om in een kort geding
de ziekenhuisbesturen tot overleg te dwingen
intensive care. Volgens de belangengroepen
wordt met het convenant het paard achter de
ziekenhuis sels, die gezamenlijk zorgen voor de aanleg
van tanden en kiezen.
om tot een betere werksituatie te komen. wagen gespannen. Al jarenlang worden er te Ziekenhuis St Jansdal in Harderwijk heeft op
weinig medewerkers opgeleid. Sommige van dinsdag 10 november, de dag van de Mantel- Pier Eringa (48) uit
Het kort geding dient dinsdag 8 december bij de betrokken ziekenhuizen leiden helemaal zorg, de erkenning ‘Wij werken mantelzorg- Apeldoorn treedt
de Rechtbank Den Bosch. Directe aanleiding niet op. De hierdoor optredende schaarste vriendelijk’ in ontvangst mogen nemen. De op 1 februari 2010
voor het onderzoek en het kort geding is een heeft geleid tot onacceptabele werksituaties, erkenning werd tijdens een bijeenkomst in aan als nieuwe voor-
convenant dat vijftien ziekenhuizen in Zuid- vinden de beroepsverenigingen. Ze eisen in het ziekenhuis uitgereikt door projectleider zitter van de Raad
Nederland hebben gesloten. Daarin zijn het kort geding nietig verklaring van het con- Sandrina Sangers van de landelijke organisa- van Bestuur van het
volgens de betrokken beroepsverenigingen venant omdat het in hun ogen in strijd is met tie Werk en mantelzorg. Albert Schweitzer
afspraken gemaakt over opleidingscapaciteit het mededingingsrecht. Daarnaast willen ze ziekenhuis in Dor-
en het inperken van de arbeidsvoorwaarden, via de rechter overleg op bestuurlijk niveau Werk en Mantelzorg is een samenwerkings- drecht. Eringa neemt
zonder dat zij daarin zijn gehoord. Zo worden afdwingen over lokale arbeidsvoorwaarden en verband tussen Mezzo, de vereniging voor de plaats in van Leo Schoots, die in april
toeslagen, extra beloningen en wervingspre- arbeidsomstandigheden, en over de aanstel- mantelzorgers en vrijwilligerszorg, en HR- 2008 na een bestuurscrisis interim-voor-
mies geheel of gedeeltelijk afgeschaft, mogen ling van een onafhankelijke bemiddelaar. adviesbureau Qidos. De organisatie krijgt zitter werd van de Raad van Bestuur van
ook ondersteuning vanuit het ministerie van het ziekenhuis. Eringa beëindigt binnen-
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Alle kort een driejarig dienstverband met de
Prijs gynaecoloog Marieke Paarlberg medewerkers van het ziekenhuis is het afgelo- gemeente Nijmegen, waar hij gemeentese-
pen najaar gevraagd een enquêteformulier in cretaris is.
Dr. Marieke Paarlberg, gynaecoloog/perinato- schappelijke zin verdienstelijk heeft gemaakt te vullen over mantelzorg. Uit dit onderzoek
loog in Gelre ziekenhuizen Apeldoorn, ontving op het gebied van de psychosociale gynaeco- kwam naar voren dat één op de vijf medewer- aan het vinden van oplossingen op maat, denk
op 12 november de Hector Treub prijs 2009. logie en/of verloskunde. De naam van de prijs kers van het St Jansdal mantelzorger is. Dat hierbij bijvoorbeeld aan het toepassen van ver-
Mevrouw Paarlberg kreeg deze prijs vanwege is vernoemd naar de grondlegger van gynae- ligt boven het landelijk gemiddelde. Volgens lofregelingen. Het ziekenhuis stelt zich ook
het op de kaart zetten van psychosomati- cologie en verloskunde in Nederland, hoog- de mantelzorgorganisatie werkt het St Jansdal flexibel op bij het aanpassen van werktijden
sche gynaecologie en verloskunde. De uitrei- leraar Hector Treub (1856-1920). Treub droeg aan het bespreekbaar maken van het thema. en wordt het bijvoorbeeld mogelijk gemaakt
king vond plaats tijdens het Gynaecongres in in belangrijke mate bij aan de emancipatie Er wordt samen met de Mantelzorger gewerkt om even een aantal uren minder te werken.
Sportcentrum Papendal. van de gynaecologie in Nederland. Dr. Paarl-
berg is een voorvechter van zijn gedachtegoed
De prijs - een beeldje van Jurriaan van Hall en op het gebied van onderwijs, onderzoek en
een geldbedrag - wordt eens in de twee tot vier patiëntenzorg. Als voorzitter van de werkgroep
jaar toegekend door de Stichting Hector Treub psychosomatische obstetrie en gynaecologie
aan een persoon of instelling die zich in maat- (WPOG) van de Nederlandse Vereniging voor
Obstetrie en Gynaecologie heeft zij de afgelo-
pen jaren daartoe vele initiatieven genomen.
Zo is er een onderzoek opgezet naar trauma-
tische belevingen ten gevolge van zwanger-
schapscomplicaties, een richtlijn schaamlipre-
ductie en een richtlijn pijnbestrijding tijdens
de baring. Daarnaast participeerde zij in een
documentaire over vrouwbeelden. Over niet
al te lange termijn wordt zij president van
de International Society of Psychosomatic
Obstetrics and Gynecology (ISPOG), in welke
functie zij door zal gaan met het op de kaart
Mevrouw Paarlberg kreeg deze prijs vanwege het op zetten van de psychosomatische obstetrie en
de kaart zetten van psychosomatische gynaecologie en gynaecologie, maar dan wereldwijd. Sandrina Sangers, projectleider van Werk en Mantelzorg, reikt de erkenning uit aan Wout Adema, voorzitter van
verloskunde. de Raad van Bestuur van St Jansdal
Nummer 21
25 november 2009 10 Patiëntenzorg

Bronovo biedt aromazorg tijdens chemo


Bronovo in Den Haag heeft onlangs de nieuwe zorg is gericht op het helpen ontspannen
Gynaecologen starten
behandelkamers voor patiënten met kanker
op de eerste etage van het ziekenhuis in
gebruik genomen. In deze kamers kunnen
van de patiënt tijdens de chemotherapie.
Voorbeelden hiervan zijn aromazorg en het
luisteren naar muziek. Bij aromazorg wordt
IVON-programma
patiënten - in volledige rust en terzijde gestaan gebruikgemaakt van etherische oliën die
door familie - hun chemotherapie ondergaan. door het nemen van bijvoorbeeld een voeten-
Een gespecialiseerd team van oncologisch of handenbad worden opgenomen in het
verpleegkundigen staat hen hierin bij. lichaam en ontspanning kunnen bewerkstel-
ligen. Luisteren naar muziek kan bijdragen
Op de nieuwe afdeling komen alle patiënten in afleiding en het bieden van ontspanning.
met kanker - zowel klinische als poliklinische Daarnaast kan het ervoor zorgen dat gevoe-
patiënten van Bronovo - voor hun behande- lens van angst en eenzaamheid (enige tijd) op
ling. Doordat er nu sprake is van een aparte de achtergrond komen te staan. Daarvoor in
afdeling met een gespecialiseerd team van de plaats komen gevoelens van geborgenheid
verpleegkundigen ontstaat er een sfeer van en rust. Daarnaast kan hier hoofdhuidkoeling
rust. Het ondergaan van een chemotherapie- worden toegepast om haaruitval ten gevolge
behandeling kan onaangenaam zijn en de van chemotherapie te beperken. Haaruitval -
nodige spanning met zich meebrengen. Om hoewel ‘slechts tijdelijk’ - wordt door patiën-
hier beter mee om te gaan biedt Bronovo haar ten ervaren als één van de meest belastende
patiënten als eerste in de regio Den Haag bijwerkingen van de chemotherapie. Een op de vier vrouwen (vanaf 35 jaar) heeft last van ongewild urineverlies of van een verzakking van de blaas,
complementaire zorg aan. Deze aanvullende endeldarm of baarmoeder.

Als eerste in Nederland starten de gynaecolo- De kwaliteitsverbetering zit in de standaardi-


Couveusekamer Vlietland Ziekenhuis gen van het Martini Ziekenhuis in Groningen sering, voorlichting en nazorg. Van der Ploeg:
met een operatieprogramma op basis van het “Door de vrouw actief bij het zorgprogramma
Het Vlietland Ziekenhuis in Schiedam heeft niet eerder worden geopend. Behalve de zeven joint care principe. Het programma betreft te betrekken, is zij goed voorbereid op wat
vorige maand de couveusekamer in gebruik couveuses zijn er ook nog zeven kinderbedden operaties bij een vaginale verzakking en/of haar te wachten staat en kan zij - met iemand
genomen. De couveusekamer beschikt over op de kinderafdeling. Een team van ongewild urineverlies. Het joint care principe uit haar eigen omgeving – de herstelperiode
zeven couveuses die in een lichte ruimte 27 verpleegkundigen, van wie er zeven een houdt in dat de behandeling ‘van a tot z’ is thuis ook goed voorbereiden. Het plaatsen van
staan. aantekening Neonatologie hebben, rouleert vastgelegd en de periode van opname tot ont- een bandje onder de plasbuis gebeurt binnen
op de gehele kinderafdeling om zo efficiënt slag als groep wordt doorlopen. het IVON Zorgprogramma in dagverpleging
Door personeelstekort kon de couveusekamer mogelijk met de capaciteit om te gaan. (nog dezelfde dag weer naar huis). De opera-
Daarbij is veel aandacht voor voorlichting, tie bij een verzakking vraagt een opname van
nazorg en coaching door iemand uit de eigen drie dagen.
omgeving. “Het mooie van dit programma
is dat vrouwen én hun omgeving beter voor- Grote impact
bereid zijn op de operatie, een actieve rol in Een op de vier vrouwen (vanaf 35 jaar) heeft
hun eigen herstelproces hebben en elkaar last van ongewild urineverlies en/of van een
daarin motiveren”, zegt gynaecoloog Marinus verzakking van de blaas, endeldarm en/of
van der Ploeg. De operaties ‘nieuwe stijl’ baarmoeder. De klachten daarvan - moeilijk
vinden plaats onder de noemer IVON Zorg- plassen, ongewild urineverlies, een zwaar
programma. IVON staat voor Incontinentie gevoel - hebben grote impact op het dagelijk-
en Verzakking Operaties Nieuwe stijl. De se functioneren van vrouwen en kunnen leiden
maatschap Gynaecologie van het Martini tot sociaal isolement. “Gelukkig weten steeds
Ziekenhuis heeft jarenlange ervaring met deze meer vrouwen dat er wat aan te doen is”, aldus
operaties. Bij een verzakking is de operatie gynaecoloog Sjaak Wijma. “Terecht, want
gericht op het verstevigen van het bindweef- de laatste jaren zijn de behandelingen steeds
sel in de schede (al dan niet met behulp van beter geworden. Niet alleen de operatietech-
een kunststof ‘matje’). Bij inspanningsincon- nieken zijn vernieuwd, ook de bekkenbodem-
tinentie wordt een kunststof bandje onder de fysiotherapie levert een belangrijke bijdrage
plasbuis geplaatst. In het nieuwe zorgpro- aan de behandeling.”
gramma blijft de operatietechniek dezelfde.

De couveusekamer beschikt over zeven couveuses die in een lichte ruimte staan.
Geboortehuis binnen Spoedplein CWZ
Nieuwe poli voor 'depri' zwangeren De coöperatie van eerstelijns verloskundi- willen bevallen in het ziekenhuis. De plannen
gen in de regio Nijmegen begint een geboor- voorzien in drie kraamsuites. De aanstaande
Het Flevoziekenhuis in Almere is deze maand tehuis binnen de nieuwbouw pal naast het moeder wordt daarin begeleid door de eigen
gestart met de POP-poli, een polikliniek waar Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen. verloskundige. Net als bij de thuisbevalling
(toekomstig) zwangeren met psychiatrische Het ziekenhuis bouwt momenteel aan een staat goede begeleiding, optimale kwaliteit
problemen gezien worden door de pediater spoedplein. Naast de Nijmeegse huisartsen- van zorg en een afgestemde samenwerking
(kinderarts), obstetricus (gynaecoloog) en post vestigen zich daarin ook een tandartsen- met gynaecologen centraal. Daarbij is er
psychiater (POP). praktijk en een dienstapotheek, beide voor in het geboortehuis veel aandacht om een
dienstverlening buiten kantooruren. prettige omgeving voor bevallende vrouwen
De drie artsen samen geven advies aan de te creëren. Mocht onverhoopt specialistische
vrouw over bijvoorbeeld medicijnen, borst- De nieuwbouw opent in 2011. Het geboorte- zorg nodig zijn, dan zijn vijftig meter verder-
voeding en eventuele hulpverlening voor, huis is bedoeld voor vrouwen die in zorg zijn op alle ziekenhuisvoorzieningen beschikbaar.
tijdens en na de bevalling. Naast de lichame- bij de verloskundigen in de regio Nijmegen en
lijke gezondheid van de moeder is namelijk
ook de geestelijke gezondheid van belang om
goed voor een (ongeboren) kind te zorgen. Cliëntenraad SJG start digitale klankbordgroep
In het Flevoziekenhuis heeft de afdeling
Verloskunde al een Extra Zorg Spreekuur De Cliëntenraad van het St. Jans Gasthuis en enquêtes over actuele thema’s binnen het
waar zwangeren met psychische of sociale (SJG) in Weert heeft sinds kort een digitale St. Jans Gasthuis, een bibliotheek van rele-
problemen terecht kunnen met hun vragen. klankbordgroep. Daarmee heeft de Cliënten- vante artikelen en rapporten raadplegen en
Als aanvulling hierop is in oktober gestart raad een instrument gerealiseerd waarmee zij kunnen digitaal snel contact leggen met de
met screenen van alle zwangere vrouwen op zij snel en op een doeltreffende manier haar cliëntenraad en kennis nemen van hun infor-
een verhoogde kans op gevoelens van angst achterban kan raadplegen en informeren. matie en van alles wat ter sprake komt in hun
of een depressie. Via een vragenlijst kan de vergaderingen. De Cliëntenraad heeft als taak
verloskundige of gynaecoloog zien of er aan- Mensen die zich betrokken voelen bij het te waken over de kwaliteit en de continuïteit
wijzingen in die richting zijn. Op basis van de wel en wee van het ziekenhuis kunnen zich van de dienstverlening van het ziekenhuis en
uitslag kan besloten worden om een afspraak als gebruiker via internet aanmelden voor vindt het belangrijk om haar mening te toetsen
bij de polikliniek Psychologie en Psychiatrie Behalve de lichamelijke is ook de geestelijke gezond- de digitale klankbord. Gebruikers van de bij haar achterban.
of bij de POP-poli te maken. heid van de moeder belangrijk. klankbordgroep kunnen deelnemen aan polls
Nummer 21
Patiëntenzorg 11 25 november 2009

Bloedvaten voortaan Isala klinieken starten kinderdiabetescentrum


De officiële aftrap van het nieuwe kinderdia- in de Isala klinieken verder geïntensiveerd. De

haarscherp in beeld betescentrum in de Isala klinieken in Zwolle


vond op 13 november plaats. In het centrum
is alle diabeteszorg voor kinderen gebundeld.
afgelopen maanden heeft het nieuwe centrum
al gedraaid. De eerste reacties van ouders
zijn positief. Vooral de korte lijnen met de
kinderartsen en de 24-uurs bereikbaarheid
De oprichting van een apart centrum voor worden genoemd. Ook de beschikbaarheid
kinderdiabetes biedt meer mogelijkheden van de kinderarts bij een ziekenhuisopname is
voor verdere verbetering van de zorg en het prettig, omdat ouders en patiënten dan liever
doen van wetenschappelijk onderzoek. Het de ‘eigen’ kinderartsen van het centrum zien
nieuwe centrum is 24 uur bereikbaar. Ook dan een onbekende arts. In zes jaar tijd is het
maken huisbezoeken en voorlichting op aantal kinderen dat met diabetes bij de Isala
scholen over diabeteszorg onderdeel uit van klinieken komt verdubbeld naar 160 patiën-
de kinderdiabeteszorg. Daarnaast is de samen- ten.
werking met de diabeteszorg voor volwassen

Franciscus Gasthuis krijgt andere MRI-scans


Het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam De nieuwe MRI-scan is vanaf 1 december
heeft begin deze maand een nieuwe MRI- operationeel. De afdeling Radiologie, onder-
scan gekregen. De scan van 5.500 kilogram deel van Diagnostisch Centrum SFG Rotter-
moest met een kraan over een gedeelte van dam, voert jaarlijks ongeveer 5.000 MRI-
het gebouw worden gehesen en werd door onderzoeken uit. Met de komst van de twee
het dak van het ziekenhuis op zijn plek gezet. nieuwe scans kan dit met veertig tot vijftig
In januari 2010 wordt een tweede nieuwe MRI- procent worden uitgebreid. Daarnaast wordt
De patiënten worden vanuit de controlekamer via meerdere beeldschermen constant gecontroleerd. scan geleverd. tijd vrijgemaakt om met de nieuwe scanners
uitgebreider onderzoek te verrichten. Met de
Met de aanschaf van twee nieuwe hightech scherp, dat is een vereiste voor dit soort Deze scans hebben betere onderzoeks- komst van de MRI-scans kunnen meer patiën-
röntgenapparaten voor angiografie-onderzoe- ingrepen.” Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor mogelijkheden dan de huidige scan en er ten worden geholpen en wachtlijsten worden
ken, wil het St. Elisabeth Ziekenhuis Tilburg de behandeling van vleesbomen in de baar- kunnen meer patiënten mee worden geholpen. teruggebracht.
de behandeling van patiënten met problemen moeder. Door de bloedtoevoer naar een vlees-
aan de bloedvaten op een nog hoger plan boom te blokkeren (emboliseren) wordt dit
brengen. De bloedvaten kunnen sneller, gron- goedaardig gezwel weer kleiner en verdwij-
diger, driedimensionaal en haarscherp in nen de (pijn)klachten. Zo kunnen ingrijpende
beeld worden gebracht. De patiënt wordt dus operaties worden vervangen door minder
korter blootgesteld aan onderzoek, terwijl de belastende ingrepen. Doordat de apparatuur
diagnostiek verbeterd is. zo snel werkt, kunnen dagelijks tien tot twaalf
patiënten worden behandeld. Er is dan ook
Voor patiënten met een herseninfarct, bloeding geen wachttijd voor onderzoeken en behande-
of aneurysma (uitstulping van een slag- lingen.
ader) kunnen de angiografiekamers letterlijk
levensreddend zijn. Zij gaan vanaf de spoed- Controlekamer
eisende hulp rechtstreeks naar een van de twee De futuristisch uitziende apparatuur is
kamers, waar de situatie via de nieuwe appara- geplaatst op de afdeling Radiologie, in twee
ten direct zichtbaar wordt gemaakt. Eventuele aan elkaar grenzende kamers. Die zijn speciaal
stolsels worden onmiddellijk verwijderd of hiervoor gemaakt tijdens de huidige ingrij-
er worden andere noodzakelijke behandelin- pende verbouwing van de afdeling. De kamers
gen gedaan. “Omdat de apparatuur de situa- staan in contact met één controlekamer, waar
tie van de bloedvaten driedimensionaal in de patiënten in beide ruimtes via grote ramen De nieuwe MRI-scan wordt over het dak van het Sint Franciscus Gasthuis gehesen en op zijn plek gezet bij de
beeld brengt, levert dat een forse verbetering constant worden gecontroleerd. Als dat nodig afdeling Radiologie
van de kwaliteit van bepaalde behandelingen is, kunnen deze ramen met een druk op de
op”, licht teamleider angiografie Karin van knop ondoorzichtig worden gemaakt, om de
Helmond toe. “De beelden zijn ongelooflijk patiënt maximale privacy te gunnen. Nieuwe lasertechniek voor prostaatpatiënten
Het Reinier de Graaf Gasthuis Delft is op lasertechnieken in huis die gebundeld worden
Parkeerservice bij ziekenhuis in Ede 16 november gestart met de Green Light in het Reinier de Graaf Urologisch Lasercen-
Laser. Dat is een patiëntvriendelijke techniek trum. “Omdat deze techniek géén tot zeer
Ziekenhuis Gelderse Vallei in Ede is deze patiënten en bezoekers van dienst te kunnen voor de behandeling van patiënten met een weinig bloedverlies geeft, zijn er voor patiën-
maand een nieuwe service gestart voor ieder- zijn. De parkeerservice kan voor veel mensen vergrote prostaat. Daarbij is het mogelijk via ten een groot aantal voordelen”, aldus uroloog
een die bij het ziekenhuis wil parkeren. Net als prettig zijn, bijvoorbeeld: patiënten die moei- de plasbuis prostaatweefsel weg te halen, John van der Hoeven. “Patiënten kunnen al na
bij een hotel of restaurant is er ‘valet parking’: lijk ter been zijn, familieleden die graag de waarbij niet of nauwelijks bloedverlies ont- één nacht naar huis, in plaats van drie tot vier
men geeft de sleutels aan een chauffeur en patiënt willen begeleiden, mensen die niet staat. nachten. Na de behandeling is een katheder
hij parkeert de auto in de parkeergarage. Als willen zoeken naar een plekje op het parkeer- minder vaak nodig en ook hebben patiënten
men weer weggaat, rijdt de chauffeur de auto dek. Voor deze parkeerservice betalen mensen Het weefsel wordt als het ware ‘opgelost’ veel minder en korter ‘na’-klachten, zoals
voor en men kan instappen. vijf euro. Dit bedrag is ongeacht de duur van (gevaporiseerd). De techniek is zelfs geschikt aandrang.” Daarnaast is uit wetenschappelijk
het parkeren en inclusief parkeergeld. voor patiënten met grotere, goedaardige pros- onderzoek gebleken dat er minder complica-
Het ziekenhuis denkt met deze nieuwe service taatvergrotingen. Met de Green Light Laser ties optreden bij patiënten met hart- en vaat-
heeft het ziekenhuis nu meerdere urologische aandoeningen.

Ziekenhuis verzorgt medicatie voor Dimence


Het Deventer Ziekenhuis en Dimence onder- aan de farmaceutische zorg leveren. Door de
tekenden vorige week een contract waarin samenwerking kunnen de twee zorgverleners
staat dat de ziekenhuisapotheek de farma- personeel en kennis delen. Ook wordt er een
ceutische zorg voor opgenomen psychiatri- inkoopvoordeel behaald. Het ziekenhuis stelt
sche patiënten op zich gaat nemen. zijn laboratorium voor geneesmiddelonder-
zoek beschikbaar, gebruikt een automatise-
Hoewel Dimence met 650 opgenomen ringssysteem voor de medicatiebewaking en
klinische patiënten groter is dan het Deventer de logistiek van geneesmiddelen, verzorgt
Ziekenhuis heeft het van oudsher geen apo- onderwijs aan psychiaters en draagt bij aan
theek. In het ziekenhuis gaat een apotheker het opstellen van geneesmiddelprotocollen.
speciaal voor Dimence werken. Daarnaast Het uiteindelijke doel is natuurlijk: kwaliteit
zijn er twee ziekenhuisapothekers gespecia- van zorg.
Deze patiënt of bezoeker geeft de sleutels aan de chauffeur en hij parkeert de auto in de parkeergarage. liseerd in de psychiatrie die hun bijdrage
Nummer 21
25 november 2009 12 Advertentie

RSHQLQJVWLMGHQ
PDWPYUXXU
]DWHUGDJJHVORWHQ
6WRIIHHUZHUN
:LMVWRIIHUHQLHGHUVRRUWPHXELODLU
HQ]LMQRQGHUDQGHUHJHVSHFLDOLVHHUG
LQ$57,)257/(2/8;
52/)%(1=3$1'(5HQ
2,67(5:,-.PHXEHOHQ

/HHUEHZHUNLQJ
:LM]LMQJHVSHFLDOLVHHUG
LQKHWUHSDUHUHQHQ
KHUVWRIIHUHQYDQ
Behalve uitgever is de Gouda Media Groep
&+(67(5),(/'PHXEHOHQ 6WDQGDDUGSXQWHQ
YDQ0LHGHPD
ook reclame- en ontwerpbureau. ‡ *UDWLVKDOHQHQEUHQJHQ
‡ $OWLMGMDDUJDUDQWLH
‡ *URWHFROOHFWLHVWRIHQOHHU
Folders, brochures, huisstijlen, flyers, visitekaartjes, ‡ 8LWVOXLWHQGEHVWHNZDOLWHLWPDWHULDDO
‡ 6HUYLFHHQNZDOLWHLW
jaarverslagen, nieuwsbrieven, websites? ‡ *HHQDDQEHWDOLQJ
 
*RHMDQYHUZHOOHGLMN*RXGD
WHOHIRRQ 

Bel voor meer informatie met 0182-322456.   
Zie ook www.goudamediagroep.nl   


Hammarplast medicijncupjes:
YeiliJ en Jecerti¿ceerd 
Met medicijnen worden nog steeds veel fouten gemaakt.
De inspectie stelt daarom zware eisen aan de distributie.
Met medicijncupjes kan het volgende fout gaan:
- verwisselen van patiënten en deelrondes
- verkeerde doseringen
- laten vallen en vervuiling

De eisen van de inspectie, in heel Europa afgesproken, zijn daarom:


- juist gebruik van de materialen
- nauwkeurige aanduiding van mililiters
- Ferti¿Feren van de Fupjes per stuk
- erkenning door een Ferti¿Ferende instantie

Als u kiest voor de cupjes van Hammarplast kiest u daarom voor veiligheid:
- de oI¿Fiële Ferti¿Fering KeeIt plaats gevonden
- meerdere kleuren per deelronde
/2* , 0(',&$/ - 25 ml en 30 ml verkrijgbaar
Medische producten en informatie bij de patiënt

- er zijn ook dispensers en deelbladen verkrijgbaar.


U kunt de cupjes bestellen bij
per stuk
Logimedical B.V.
nieuw: € 37,50
voorKeen $zimed
Molenbaan 6 dispensers voor cupjes l 25m
l
2908 LM Capelle aan den IJssel 30m
T 010 – 258 29 29
I www.logimedical.nl
Nummer 21
Gezondheid 13 25 november 2009

‘Aanpassingen nodig Vroege diagnose Alzheimer met biomarkers


Een van de meest veelbelovende methoden diagnose Ziekte van Alzheimer kan pas laat in

in gezondheidszorg’ voor een vroege diagnose van de ziekte van


Alzheimer is het meten van specifieke eiwitten
(biomarkers) in hersenvocht. Uit een lange-
het ziekte proces worden vastgesteld. Te laat
om de ontwikkeling van de ziekte te volgen,
eventuele behandelingen te ontwikkelingen en
termijn onderzoek van VUmc in Amsterdam deze toe te passen. Onderzoek naar methoden
blijkt dat de meest gebruikte biomarkers, om de diagnose tijdens het leven in een zo
amyloid beta en tau, inderdaad betrouwbare vroeg mogelijk stadium te kunnen stellen, is
informatie opleveren bij het stellen van de essentieel om een behandeling te vinden voor
diagnose ziekte van Alzheimer. deze ziekte. Mulder onderzocht verschillende
aspecten van de meting van biomarkers, zoals
Voorwaarde is wel dat ervaren laboratoria de de opslag van afgenomen hersenvocht en de
metingen uitvoeren. De basis voor onderzoek gebruikte meetmethoden voor het bepalen van
naar een zo vroeg mogelijke diagnose voor de concentraties. Mulder is sinds 1971 werk-
deze ziekte is hiermee verstevigd. Cees Mulder zaam bij de organisatie en werkt sinds het
promoveerde op het onderzoek ‘biomarkers begin bij de afdeling klinische chemie onder
voor de ziekte van Alzheimer’ op 11 november leiding van prof. dr. M.A. Blankenstein.
bij VU medisch centrum. De officiële

St Jansdal krijgt certificaat voor borstvoeding


De lage levensverwachting van mannen in Nederland wordt grotendeels verklaard doordat zij in het verleden veel
rookten.

Een Nederlands kind dat vandaag wordt verklaard door roken; ook gecorrigeerd voor
geboren, haalt waarschijnlijk een leeftijd van roken leven Nederlandse vrouwen jaren korter
honderd jaar. Dat laten berekeningen zien dan bijvoorbeeld Japanse vrouwen. De lage
die begin deze maand in Leiden bekend zijn levensverwachting van mannen in Neder-
gemaakt tijdens de jaarlijkse internationale, land wordt wel grotendeels verklaard doordat
wetenschappelijke bijeenkomst van de zij in het verleden veel rookten. Een nadere
Leyden Academy on Vitality and Ageing. De beschouwing van de verschillen in doodsoor-
levensverwachting in Nederland neemt wel zaken laat zien dat de Nederlandse vrouwen
minder sterk toe dan in andere landen. Wil voor alle categorieën van ziekten een hogere
Nederland zijn kinderen honderd jaar laten sterftekans hebben dan de vrouwen in Japan.
worden, dan zijn er dringende aanpassingen Dit wekt de suggestie dat de oorzaak in brede-
nodig in de gezondheidszorg voor ouderen. re maatschappelijke verschillen moet worden
gezocht in plaats van in specifiek medische.
De levensverwachting van ontwikkelde landen De Nederlandse samenleving is de afgelopen
stijgt met gemiddeld 2,5 jaar per decennium. vijftig jaar sterk veranderd. In de jaren vijftig
Dat geldt echter maar ten dele voor Nederland: kende Nederland een sterk verzuilde samen-
onderzoek van de Leyden Academy toont aan leving en was er een groot netwerk van infor-
dat de levensverwachting in Nederland de mele zorg. De regie van de zorg voor ouderen De kraamafdeling en de kinder- en tienerafdeling van ziekenhuis St Jansdal in Harderwijk hebben onlangs het
afgelopen jaren de internationale trend niet lag bij de familie die vaak dichtbij woonde. borstvoedingscertificaat ontvangen. Dit betekent dat St Jansdal voldoet aan de voorwaarden die worden gesteld
heeft kunnen bijhouden. In de jaren vijftig Met de ontzuiling en individualisering viel door de Stichting Zorg voor Borstvoeding. De afdelingen hebben drie jaar flinke inspanningen geleverd om de
deed Nederland mee met de top, maar sinds- deze informele zorg weg en werd de regie puntjes op de i te zetten.
dien is men afgezakt naar de dertigste positie overgegeven aan geïnstitutionaliseerde zorg in
op de wereldranglijst. In Nederland is vooral de vorm van professionele thuiszorg en grote
onder ouderen de sterfte hoger. verpleeg- en verzorgingshuizen. Nederland is Nieuwe huisvesting Psychiatrie MC|Zuiderzee
een van de landen met de hoogste institutio-
Roken nalisering van ouderenzorg ter wereld. Verder Alle psychiatrische afdelingen van van MC|Zuiderzee heeft een open en een
Een uitgebreide analyse van de doodsoor- onderzoek moet uitwijzen of het wegvallen MC|Zuiderzee zitten sinds vorige week bij gesloten afdeling met achttien bedden en daar-
zaken laat zien dat roken een deel van de van de familieregie voor de zorg van ouderen elkaar op één afdeling. De psychiatrische naast een isoleercel. Patiënten komen op een
Nederlandse achterstand verklaart, maar een reden is dat de levensverwachting achter- deeltijdbehandeling en dagbehandeling, de gesloten bed terecht als ze een gevaar vormen
niet alles. De achterlopende levensverwach- loopt. kliniek en de polikliniek bevinden zich nu alle- voor zichzelf of de omgeving. “Binnenkort
ting van Nederlandse vrouwen wordt niet maal op de bovenste etage van het Lelystadse start MC|Zuiderzee met een nieuw zorgpro-
ziekenhuis. gramma”, vertelt Miranda Braaksma. “Dit
zorgprogramma is gericht op ‘lichamelijk
Aandacht voor COPD in Havenziekenhuis “Eén van de belangrijkste voordelen is de onverklaarbare klachten’. Vooral mensen met
intensievere samenwerking tussen therapeuten chronische pijn en vermoeidheid kunnen voor
en medisch specialisten”, zegt leidinggevende behandeling in aanmerking komen.”
Miranda Braaksma. De afdeling Psychiatrie

Medicatie reumapatiënt efficiënter inzetten


Het gebruik van het geneesmiddel infliximab een van de nieuwe (dure) biologicals die bij
voor mensen met reumatoïde artritis kan effi- reuma steeds meer worden toegepast. Hij ging
ciënter. Dat blijkt uit onderzoek van apotheker na of de hoeveelheid infliximab in het bloed
Bart van den Bemt van de Sint Maartenskliniek voorspellend is voor het effect van dit middel.
in Nijmegen. Vorige week promoveerde hij Uit de resultaten blijkt dat reumapatiënten
aan de Radboud Universiteit op zijn onder- die goed reageren op infliximab en een lage
zoek naar twee mogelijke strategieën om ziekte-activiteit hebben, onder te verdelen zijn
de doeltreffendheid en doelmatigheid van in drie groepen: mensen die de juiste dosis
de farmacotherapie bij reumatoïde artritis te krijgen, mensen die een te hoge dosis krijgen
verbeteren. en mensen waarbij de infliximab niet de reden
kan zijn voor de lage ziekte-activiteit omdat
De eerste strategie is de therapietrouw bij het medicijn nauwelijks in het bloed terug te
reumapatiënten verhogen. Ongeveer een vinden is. Bij de laatste groep zou de reuma-
derde van alle reumapatiënten gebruikt de toloog moeten overwegen of het gebruik van
Woensdag 18 november was het Wereld COPD-dag. Een dag die georganiseerd wordt door de internationale medicijnen niet zoals voorgeschreven: ze infliximab wel nut heeft. Deze individuele
organisatie voor chronische longpatiënten. Patiëntenverenigingen van over de hele wereld organiseren op die dag nemen medicijnen niet altijd in of stoppen benadering voorkomt het onnodig hoog dose-
activiteiten om extra aandacht te vragen voor de chronische longaandoening COPD. Bij deze aandoening zijn de vroegtijdig met het gebruik ervan. De tweede ren en het soms onnodig behandelen. Dit heeft
luchtwegen vernauwd door een ontsteking en bij een ernstige vorm zijn de longen beschadigd. Ook het Haven- strategie is het meten van de hoeveelheid voordelen. De patiënt krijgt niet te maken met
ziekenhuis in Rotterdam besteedt in het kader van de Wereld COPD-dag aandacht aan deze aandoening. Men doet geneesmiddel in het bloed om het effect ervan onnodige bijwerkingen en er kunnen veel
dat door middel van een informatiebijeenkomst op vrijdag 27 november. Op de foto neemt Deena Jongenotter van te kunnen voorspellen. Van den Bemt deed kosten worden bespaard.
het Havenziekenhuis een longfunctietest af bij mevrouw Kröger onderzoek naar het effect van infliximab,
Nummer 21
25 november 2009 14 Kliniek

Meer aandacht voor mentale aspect van ziekte


De huidige gezondheidszorg maakt patiënten “Vervelend, maar niet zodanig dat het je totale
Ouderengeneeskunde
met chronische ziekten afhankelijk van art-
sen, instituties en medicijnen. Ze leveren hun
autonomie in, in de hoop dat de dokter hen
leven hoeft te beïnvloeden.” Om patiënten het
gevoel te geven dat zij er weer toe doet ge-
bruikt PsyToBe allerlei vormen van (psycho)
kijkt vooruit
beter maakt. Zo kweekt het systeem patiën- therapieën en trainingen (individueel/groeps- Het specialisme ouderengeneeskunde (voor-
ten die nog maar moeilijk in staat zijn de juiste verband). Daarnaast worden inadequate me- heen verpleeghuisgeneeskunde) bestaat
koppeling te leggen tussen hun onrustgevoe- dicijnen ingeruild voor rationeel (psychiatri- twintig jaar. Prof. dr. M.W. Ribbe (1947) startte
lens en de aandoening. Dat stellen dr. Noëlle sche) medicatie. “Maar of het werkt is aan in 1989 in het VUmc als eerste hoogleraar
Spliethoff-Kamminga (GZ psycholoog) en jou. Dat is de eigen verantwoordelijkheid de opleiding verpleeghuisgeneeskunde. Het
Rob Ruimschotel (psychiater) van PsyToBe, die we patiënten willen bijbrengen”, vertelt vakgebied is inmiddels ingebed in de univer-
het Rotterdams medisch psychiatrisch cen- Spliethoff. Medisch psychiatrisch centrum sitaire kaders van de UMC’s in Amsterdam,
trum dat op 19 november officieel zijn deuren PsyToBe (www.psytobe.nl) is een specialisti- Leiden, Nijmegen, Groningen en Maastricht.
opende. sche zorginstelling voor poliklinische en dag- De specialist ouderengeneeskunde bedient
klinische behandeling van patiënten met een een brede patiëntengroep, de oudere die al
PsyToBe helpt patiënten meer inzicht te krij- gecombineerde problematiek (lichamelijke dan niet zelfstandig woont en vaak een zeer
gen in de mentale gevolgen van hun ziekte of problemen in combinatie met psychische/psy- complexe zorgvraag heeft. Deze vraag zal
lichamelijk letsel. “Die ziekte is vaak het ge- chiatrische klachten). komende decennia door de vergrijzing aan-
volg van domme pech’, merkt Spliethoff op. zienlijk toenemen.

Prof. Ribbe: “De afgelopen twintig jaar


PSV overhandigt hebben we speciale artsen opgeleid voor
beelden binnentuin de chronisch zieke oudere met complexe
gezondheidsproblemen. Dat is een belang-
Oud-specialisten Baard en Wouters hebben rijke winst, zeker als je kijkt naar het buiten-
begin november namens de plaatselijke land. Wij hebben verpleeghuizen in Amerika
specialisten vereniging (PSV) de twee beel- vergeleken met Nederland en onder meer Prof. dr. M.W. Ribbe
den in de binnentuin officieel overhandigd aan gekeken naar de verwijzing vanuit de ver-
de Raad van Bestuur van het Vlietland Zieken- pleeghuizen naar ziekenhuizen. In Amerika patiënt rustig en snel overlijden. Ik heb hier
huis in Schiedam. wordt 25 procent van demente patiënten met altijd al aan getwijfeld en wij hebben dat goed
longontsteking naar het ziekenhuis verwezen, onderzocht. Het klopt dat de patiënt snel over-
Het beeld met de titel ‘Paired for Life’, waar- in Nederland gebeurt dat nauwelijks omdat we lijdt, maar rustig zou ik het zeker niet noemen,
op twee kraanvogels te zien zijn, symboliseert dat zelf kunnen behandelen. Doorverwijzing er zijn een heleboel belastende symptomen.
de fusie van de twee oude ziekenhuizen in betekent overplaatsing, wat een enorme belas- Hiermee hebben wij een mythe uit de wereld
Vlaardingen en Schiedam naar een nieuwe ting is voor de oudere patiënt. Deze kan ver- geholpen in het vakgebied.”
locatie aan het Vlietlandplein in Schiedam. ward worden en doorligwonden krijgen. Zeker
Het tweede beeld ‘Throw me higher’ laat een als de patiënt dement is, kan hij in rep en roer Ethiek
moeder met kind in beweging zien, en staat raken. Dan zie je dat wij veel betere resultaten In de vakontwikkeling speelt ook ethiek een
symbool voor de ambitie van het ziekenhuis Op de foto staan v.l.n.r. G.J. van Zoelen, voorzitter bereiken met ons specialisme.” belangrijke rol. “We moeten steeds afwegen of
om de kwaliteit van de zorg te blijven verbe- Raad van Bestuur, H.J. Wouters, oud-specialist, “Nederland is een trendsetter. Je zou kunnen we wel of niet behandelen, wat nu wel en niet
teren en vernieuwing in de zorg te realiseren. I. Baard, oud-specialist en J. Krulder, geriater. spreken van het Nederlandse model van de ethisch verantwoord is. Het VUmc ontwikkelt
medische verpleeghuiszorg. Vooral in het een ‘ethiek voor de zorg’. Een goed hulpmid-
buitenland wordt de grote meerwaarde van del hierbij is een richtlijn waarmee verzorgen-
Kwaliteitsbewijs voor Maasziekenhuis Pantein eigen opgeleide verpleeghuisartsen herkend. den en artsen betere besluiten kunnen nemen
In Canada is er een initiatief gestart om het en hierover goed communiceren met familie-
Het NIAZ heeft voor de derde keer besloten Nederland slechts twee andere ziekenhuizen, model van de Nederlandse verpleeghuisarts leden. Een bekend voorbeeld is een geval van
om het NIAZ-accreditatiebewijs aan het Maas- waaraan voor de derde keer het accreditatie- over te gaan nemen. Vorige week had ik een versterven in verpleeghuis Blauwbörgje. De
ziekenhuis Pantein in Boxmeer toe te kennen. bewijs werd toegekend. Werken volgens de delegatie uit Noorwegen op bezoek, die het- familie klaagde dat de vader ernstig zou lijden
kwaliteitsnormen van het NIAZ betekent een zelfde wil gaan doen. Ook Duitsland is dit van onder de dorst en dat zij niet waren betrok-
In 2001 behaalde het Maasziekenhuis continu proces van verbetering en borging van plan. Nederland heeft het voordeel dat er een ken in het besluit. Wij hebben dat samen met
Pantein als eerste algemene ziekenhuis in kwaliteit op het terrein van deskundigheid van goede financiële basis voor de verpleeghuizen sociale geneeskunde onderzocht en het blijkt
Nederland dit kwaliteitskeurmerk, dat vier specialisten en medewerkers, werkprocessen, is vanuit de AWBZ. Dat is in het buitenland dat versterven bij een demente patiënt op zich
jaar geldig is. Het NIAZ-accreditatiebewijs apparatuur en kwaliteitssystemen. De tevre- vaak een obstakel.” een redelijk rustig verloop heeft tot aan het
laat zien dat patiënten in het Maaszieken- denheid van patiënten en medewerkers wordt overlijden. Daarnaast is aangetoond dat in
huis Pantein verzekerd zijn van kwaliteit en hierbij als uitgangspunt genomen. Snoezelen 95 procent van de gevallen de familie wel
veiligheid van zorg. Op dit moment zijn er in Het belang van wetenschappelijk onderzoek betrokken is en hierover tevreden is. Bij
illustreert Ribbe met diverse voorbeelden. “Het reanimatie is de grens nooit scherp te trekken.
VUmc heeft samen met het NIVEL onderzoek Je moet de patiënt goed kennen om te zeggen:
Financieel alert gedaan naar snoezelen, een vorm van zorg we reanimeren niet. Als je niet voldoende
voor ernstige gedementeerden. Wij vroegen kennis hebt, neem je het zekere voor het
Banksparen de lijfrenteverzekering. Waar kunt u dit krij- ons af, werkt dat nou? Hebben patiënten daar- onzekere en grijpt dus in. Aan de andere kant
Er zijn van die woorden waarvan je het idee gen? Zo goed als banken levensverzekeringen door veel minder gedragsproblemen, voelen zijn alle patiënten in het verpleeghuis behoor-
hebt, dat die al jaren bestaan. Bij ons is dat aanbieden, zo bieden verzekeraars bancaire zij zich prettiger, communiceren zij meer met lijk gehandicapt met redelijk ernstige chroni-
‘banksparen’. Als ik aan consumenten vraag: producten aan. Wij zijn erg enthousiast over verpleegkundigen en zijn zij rustiger? Het sche ziekten, revalidatiepatiënten uitgezon-
“Heeft u wel eens van banksparen gehoord?” deze nieuwe vorm van gegarandeerd, soms blijkt dat die methode prima werkt, daarmee derd. Reanimatie is een enorme ingreep en het
Dan zullen de meesten beamen dat ze dit al belastingvrij, sparen. Het is echt wel interes- is snoezelen een behandelvorm geworden die succes is gering. Vrij snel na opname moet je
jaren kennen. Terwijl ik dit schrijf, ontdek ik sant om beide vormen tegen elkaar af te zet- evidence based is. Ander belangrijk voor- de DNR (Do Not Resuscitate) bespreken en
echter dat de spellingchecker van Word het ten. Soms kun je zelfs switchen van het ene beeld dat in de geneeskunde bekend is, is de op het buitenblad van de status noteren. Als de
woord niet eens kent. En dat klopt ook, want product naar het andere. Kortom, er zijn vele uitspraak van William Osler: ‘Pneunomia is patiënt zelf niet kan beslissen, moet de wette-
voor 1 januari 2008 bestond het ook niet. toepassingen waardoor een consument meer the old mans best friend’ (Longontsteking is lijk vertegenwoordiger dat doen, je moet altijd
Banksparen bij een bank? Je zou ook het idee uit zijn geld kan halen. Een vergelijking tus- de beste vriend van de oudere). Als je long- goed uitleggen wat de pro’s en contra’s zijn
kunnen hebben, dat banksparen alleen maar sen beide soorten mag in geen enkel gesprek ontsteking niet behandelt bij ouderen, zou de voor de oudere patiënt.”
bij een bank kan. En ook dat is niet juist. ontbreken.
Banksparen is een financieel product dat ook Tim van Dasselaar (links) en Rick Wassenaar Ziekenhuizen
bij financiële adviseurs te krijgen is. Wat is Financiële Planning voor medici Een aantal ziekenhuizen is goed ingericht op
banksparen? Banksparen is nieuw fenomeen info@vandasselaar.com Wassenaar & Van Dasselaar ouderen en er zijn er die onderpresteren, vol-
sinds 1 januari 2008. Het doel ervan is om gens Ribbe. “De zorg voor de chronisch zieke
bancaire producten gelijke rechten te ge- oudere met complicaties in de Nederlandse
ven als levensverzekeringen. Voorbeeld: De ziekenhuizen is bijzonder divers. Als je als
spaarhypotheek is een levensverzekering met Financieel maatwerk ziekenhuis goed voor je ernstig zieke oudere
een gegarandeerde opbrengst. Nu kennen we wilt zorgen, is een klinisch geriater of geria-
ook de gegarandeerde bankrekening. Op deze voor de maatschap trische afdeling een voordeel. Zorg in ieder
bankrekening krijg je een gegarandeerde geval dat je een klinisch geriater hebt. Ook kun
hoge rente voor bijvoorbeeld tien jaar, gekop- je een arts ouderengeneeskunde in het zieken-
peld aan de hypotheekrente. Zo bestaat nu Keerkring 61 - 2801 DG Gouda huis laten functioneren als een soort huisarts
ook de zogenaamde lijfrenterekening naast www.vandasselaar.com - Tel: 0182-692888 c.q. zorgarts. Die arts zorgt voor ouderen die
Nummer 21
Kliniek 15 25 november 2009

extra aandacht nodig hebben, is medebehan- verpleegkundig. De instellingen en de oplei- Opening nieuwe polivleugel Waalwijk
delaar, let op of zij voldoende eten en drinken, dingen zullen zich moeten voorbereiden op
is alert op doorligwonden en kijkt of patiën- die zwaardere categorie. “Belangrijk punt Het TweeSteden ziekenhuis in Waalwijk heeft gebruik genomen en is de aparte ingang voor
ten delirant worden.” Op de opmerking dat de daarbij is en dat streeft de overheid ook na, sinds deze maand een nieuwe centrale hal en de poliklinieken gesloten. Een grote koepel in
reguliere verpleegkundigen en artsen hier in dat het onderscheid tussen verpleeg- en ver- polikliniekvleugel. het dak zorgt voor veel daglicht en de licht-
het ziekenhuis toch ook vanuit hun professie zorgingshuizen vervaagt. Ik denk dat de groene kleurstelling van de muren oogt fris.
op moeten letten, zegt Ribbe: “Ja, maar door extramurale zorg en ketenzorg versterkt kan In de hal zijn naast de receptie ook de afdelin- Het polikliniekgebied wordt flexibel door
de hectiek in het ziekenhuis gebeurt dat te worden met de post acute zorg. De specialist gen opname en het afspraakbureau gehuisvest. diverse specialismen gebruikt, waardoor alle
weinig. Zo kunnen patiënten om niet begrepen ouderengeneeskunde gaat steeds meer en De nieuwe polikliniekvleugel biedt plaats aan kamers goed benut worden en er ook steeds
redenen eten en drinken weigeren of apathisch wat mij betreft sneller samenwerken met de het afnamelaboratorium waar onder meer bedrijvigheid is. In de nu gerenoveerde
zijn, terwijl ze daar zelf niet over klagen en extramurale zorg, in samenspraak met de bloed wordt afgenomen en urinemonsters vleugel op de begane grond was tot vijf jaar
dat moet dan nader uitgezocht worden. Voor huisarts. Hij hoeft die patiënt niet over te worden ingezameld. Verder zijn er poliklinie- geleden een verpleegafdeling gehuisvest. Na
specialistische diagnostiek bij ouderen, is het nemen, maar moet hem tijdelijk behande- ken van diverse specialismen gehuisvest zoals de renovatie van de verpleegafdelingen stond
juist weer goed als er een klinisch geriater len. Het Nationaal Programma Ouderenzorg, de interne geneeskunde, longgeneeskunde, deze ruimte enige jaren leeg. De verbouwing
bij betrokken wordt”. Als vierde punt vindt geïnitieerd door de overheid, richt zich op de psychiatrie, kindergeneeskunde, geriatrie en heeft een jaar geduurd en ruim twee miljoen
Ribbe het verstandig om een transferafdeling oudere patiënt die zelf bewuster moet gaan reumatologie. Nu de centrale hal is gereno- euro gekost.
in te richten, die speciaal is gericht op goed worden van zijn gezondheid, en in de zorg veerd, is deze entree ook als hoofdingang in
voorbereid ontslag van complexe ouderen na meer zelf de regie moet nemen. “Maar”, zegt
de specialistische behandeling. Een aantal Ribbe, “er moet een groter accent komen op
ziekenhuizen heeft al zo’n afdeling, waaron- en meer wetenschappelijk onderzoek gedaan
der het VUmc. Als laatste noemt Ribbe de worden naar het in een vroeg stadium herken-
noodzaak om een specifiek voor ouderen inter- nen van risicofactoren op verslechtering. Dat
nationaal ontwikkeld assessmentinstrument te zal de zorg zelf moeten doen, maar ook in de
gebruiken om hun gezondheidsproblemen te samenleving duidelijk gemaakt moeten wor-
inventariseren. Het gaat hierbij om zaken die den. Zoals er nu veel aandacht is voor dikke
gemakkelijk over het hoofd gezien worden, kinderen, wat later gezondheidsproblemen
zoals lichte geheugenstoornissen, niet meer kan geven, moet die aandacht er ook veel
zo goed zien en horen, pijn in de keel die ont- meer voor ouderen komen. De relatief gezon-
staat door een droge mond als gevolg van te de 50-plusser moet bewustzijn ontwikkelen en
weinig drinken, minder mobiel zijn waardoor gestimuleerd worden om te zorgen dat hij niet
doorliggen kan ontstaan, verwaarloosd gebit krakkemikkig wordt. In die derde levensfase,
en te lang stilzitten waardoor blaasontsteking moet een belangrijk stuk initiatief en voorlich-
kan ontstaan. Ook wordt er gekeken naar de ting gaan over preventie en risicofactoren.”
hoeveelheid medicijnen die geslikt worden. Ribbe kan zich in de toekomst voorstellen dat
Juist de geleidelijke verergering van gezond- een academisch ziekenhuis, mede gezien zijn
heidsproblemen wordt vaak niet opgemerkt. onderwijs- en onderzoeksopdracht, fuseert
met een verpleeghuis. Mocht Ribbe zelf in de
Post acute zorg toekomst zelf een zorgbehoefte krijgen zou
Ribbe vindt naast vorige aanbevelingen, het hij bij voorkeur thuis verzorgd worden. “Als
goed inrichten van post acute zorg aandachts- er heel veel intensieve zorg nodig is en met De centrale hal van het TweeSteden ziekenhuis.
punt in de ziekenhuizen. “Patiënten worden name deskundigheid, dan is verpleeghuiszorg
met alle moderne inzichten behandeld in het natuurlijk ook prima.”
ziekenhuis. Daarna is de patiënt uitbehandeld Ikzia Ziekenhuis biedt Medisch ABC
en wordt ontslagen om een korte ligduur te Door Patricia Buvelot
hebben. Als de nazorg niet goed is geregeld, Het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam heeft als communicatie met de gezondheidszorgconsu-
dan komt de patiënt zo weer terug naar het eerste het Medisch ABC op de eigen website. ment. Rob van Noort, die dit project binnen
ziekenhuis. Voor een goede nazorg is een Het Medisch ABC biedt uitgebreide informa- het Ikazia Ziekenhuis heeft begeleid: “Het is
multidisciplinaire aanpak nodig, met nurse tie over 1400 aandoeningen. Bovendien kan behoorlijk veel werk geweest om alles rond te
practioners, de huisarts, dagbehandeling van men hier meer dan 200 animaties en video’s krijgen, maar het Medisch ABC staat nu als
verpleeghuizen, revalidatie in verpleeghuizen, bekijken. een huis. We zijn op dit moment hard bezig
paramedische disciplines, maar ook om al onze patiëntenfolders toe te voegen,
sociëteiten want de oudere kan vereenzamen Het Medisch ABC is een toepassing waarbij waardoor we de algemene informatie uit het
en depressief worden. Of deze nazorg bezui- alle patiënteninformatie waarover Medical ABC combineren met informatie die op het
niging zal opleveren vindt Ribbe nog lastig te Media beschikt op de site van een ziekenhuis Ikazia Ziekenhuis zelf van toepassing is. Wij
bewijzen. “Maar als we niets doen, dan weten kan worden geïntegreerd. Medical Media is zien deze voorlichting als een belangrijke
we zeker dat de kosten enorm stijgen.” een organisatie die gespecialiseerd is in online service aan onze patiënten en hun familie.”

Toekomst
In de toekomst verwacht Ribbe verdere toe- Vallen en veiligheid
name van de zorgzwaarte van verpleeghuis-
patiënten, zowel medisch, paramedisch als Ouderen zullen in de toekomst meer zorg nodig hebben. Het is bijna 11.30 uur als mevrouw Bol, doeltreffend, een uurtje later merk ik direct
liggend op een brancard en vergezeld door dat mevrouw naar het toilet wil, en vergeet
haar dochter, voor observatie ‘vallen’ wordt te bellen. Binnen ons ziekenhuis wordt veel
Ziekenhuisbrede accreditatie voor St Jansdal opgenomen. Men vond haar liggend op de aandacht besteed aan patiëntveiligheid. Door
grond in haar slaapkamer. middel van checklisten zijn we voorbereid op
eventuele onveilige situaties en kunnen we
Mevrouw Bol vertelt: “Ik ben 81 jaar, maar deze voorkomen. Daardoor kon ik nu tijdig
ik woon nog zelfstandig. Ik gebruik medi- handelen.
cijnen, maar ik ben ook eigenlijk een beetje
vergeetachtig. Ik weet niet wat er is gebeurd. Er blijkt niets ernstigs aan de hand. De
Ik was licht in het hoofd en opeens lag ik medicatie wordt iets aangepast. Mevrouw
op de grond. Ach, misschien ben ik gewoon Bol krijgt een medicijndoosje voor een over-
gestruikeld. De zool van mijn pantoffel zit zichtelijker gebruik en haar dierbare oude
een beetje los, maar deze zitten zo lekker!” pantoffels liggen in de vuilnisbak! Ook ligt er
Ik vermeld in mijn rapportage dat mevrouw nu thuis een kalender waarop alle afspraken
vergeetachtig is. De stress van de opname en gebeurtenissen worden vermeld. Met deze
maakt dit er niet beter op. Fijn dat haar doch- maatregelen hopen we dat mevrouw Bol nog
ter er is ter ondersteuning. Om de oorzaak lang zelfstandig
van het vallen te achterhalen wordt er bloed- zal kunnen blijven
onderzoek gedaan, bloeddruk en hartritme wonen.
worden gecontroleerd en de medicijnen wor- Vera
den nauwkeurig doorgenomen. Ik vraag mijn vera@ghz.nll
patiënte om te waarschuwen als ze het bed uit www.ghz.nl/weblog g
Mevrouw Hélène Beaard, directeur van het NIAZ, overhandigde op dinsdag 10 november officieel het NIAZ- wil. Ik sluit voor de zekerheid een Optiscan Vera is verpleegkun-
accreditatiebewijs aan Jan Voorburg, lid van de Raad van Bestuur van Ziekenhuis St Jansdal. De accreditatie is aan. Als zij het bed verlaat, wordt dit geregi- dige in het Groene
vier jaar geldig. Medio 2010 volgt nog een werkbezoek van een dag; dan kijken de auditoren voornamelijk naar streerd en ontvangt mijn pieper een signaal, Hart Ziekenhuis in
de voortgang die er is geboekt met de uitvoering van de nog te verbeteren punten uit de rapportage van 2009. zodat ik snel naar haar toe kan gaan. Heel Gouda
Nummer 21
25 november 2009 16 Advertentie

TANDPROTHETISCHE PRAKTIJK BODEGRAVEN


IRENA SABIC
 Dnglm`^[bmm^go^koZZk]b`^ggZZki^klhhgebcd^
 p^gl^g!hhdbfieZgmZZm`^]kZ`^gikhma^l^"
 @kZmblZ]ob^l^g\hgmkhe^
 K^iZkZmb^l^gZZgiZllbg`^g
 Ah`^o^k`h^]bg`nbm[ZlbliZdd^m
4IJDVOOR
;^eohhk^^gZ_likZZdh_bg_h)*0+&/**022
 Okbc^G^ll^+-+-**@I;h]^`kZo^g UITDAGING
Hoogstein GOUDPRIJS
20 jaar! Verkoop het nu

Ik wil uw goud!
Record goudprijs €23,- per gram
24 karaats goud

U ontvangt direct de hoogste contantprijs voor

sieraden, heel of kapot, munten, goudbaren,

tandengoud, zilver, guldens, rijksdaalders, bestek, *EHEBTEENLEUKEBAANENERGLEUKECOLLEGA´S MAARAFENTOEMISJETOCH


broodmanden, diamant, briljant en horloges: WELDEUITDAGING*EKUNTDANMETEENOPZOEKGAANNAAREENANDEREBAAN
MAARJEKUNTOOKDEUITDAGINGOPZOEKEN%-#!RTSENEN6ERPLEEGKUNDIGEN
Cartier, Rolex, Breitling,Omega enz.
BIEDTDEUITDAGINGDIEBIJJEPAST

7ATWILJIJ
7ILJIJUITDAGINGENAFWISSELINGINJEWERK:OEKJEEENNIEUWEBAAN
TIJDELIJKWERKOFWILJEAFENTOEEENDIENSTWERKEN
+IJKVOORWERKDATBIJJEPASTOP%-#NL
Potma Edelmetaal
Papestraat 28 - Den Haag %-#!RTSENEN6ERPLEEGKUNDIGEN
Tel.: 070-3636666 ,OSSEDIENSTEN 7ERVING"EMIDDELING $ETACHERING
Di. t/m za. 11.00 - 17.00 uur

Makkelijk te bereiken met openbaar vervoer, uitstappen halte Binnenhof (centrum)

PATIËNTEN MONITOREN
EN JE EIGEN CARRIÈRE BEWAKEN
TMI ZOEKT TMI BIEDT
UÊÛiÀ«ii}ŽÕ˜`ˆ}i˜ ­>i ëiVˆ>ˆÃ>̈iÃ) U Û>ÃÌ `ˆi˜ÃÌÛiÀL>˜`
U œ«iÀ>̈i>ÃÈÃÌi˜Ìi˜ U ÛÀˆ…iˆ` “iÌ `i âiŽiÀ…iˆ` Û>˜ ii˜ ՈÌÃÌiŽi˜` Ã>>Àˆs
U >˜iÃ̅iÈi “i`iÜiÀŽiÀs U “iiÀ iÀÛ>Àˆ˜} `œœÀ >v܈ÃÃii˜` ÜiÀŽ
U }ˆ«ÃÛiÀL>˜`“iiÃÌiÀs U ii˜ >ÕÌo Û>˜>f 24 ÕÕÀ «iÀ ÜiiŽ
U >LœÀ>˜Ìi˜ U ÃV…œˆ˜} o« maaÌ
U `œŽÌiÀ>ÃÈÃÌi˜Ìi˜
U >«œÌ…iŽiÀÃ>ÃÈÃÌi˜Ìi˜
U CSA “i`iÜiÀŽiÀs
U “i`ˆÃV… ÃiVÀiÌ>ÀiÃÃis
a …iÌ LœÛi˜}i˜œi“`i “iÌ ÀiVi˜Ìi âˆiŽi˜…ÕˆÃiÀÛ>Àˆ˜}

WiÀŽi˜ o« œÕÜ “>˜ˆiÀ!


i˜ Û>ÃÌ `ˆi˜ÃÌÛiÀL>˜` of ii˜ ä‡ÕÀi˜Vœ˜ÌÀ>VÌ.
TiÛi˜s Li“ˆ``iÌ TMI a >Ài˜ ۜœÀ <<*½iÀs. ˜ÌiÀiÃÃi?

KOM EENS PRATEN BIJ TMI .


DÉ DETACHEERDER IN DE ZORG. ÜÜܰ̓ˆ‡ˆ˜ÌiÀˆ“°˜
Nummer 21
Patiëntenzorg 17 25 november 2009

Stamcellen kweken Speelgoedautomaat voor priklaboratorium


Voor kinderen is het prikken van bloed een gipskamer wat op te fleuren. Het wachten

uit zaadbalweefsel spannende ervaring. Om ze te belonen


voor hun dappere houding, krijgen zij in het
Lievensberg ziekenhuis in Bergen op Zoom
wordt daardoor voor de kinderen wat aan-
genamer; het biedt ze wat afleiding. Kunstena-
res Jeanne Nuijten werd bereid gevonden om
Onderzoekers van het AMC hebben als In de kweek vormden zich clusters van nieuw voortaan na het prikken een muntje voor een muurschildering te maken. Vanaf augus-
eersten stamcellen uit menselijk zaadbal- gevormde stamcellen die vervolgens konden de splinternieuwe speelgoedautomaat op tus is zij daarmee bijna elke zaterdagmiddag
weefsel opgekweekt en vermeerderd. Deze worden geïsoleerd en overgebracht op een de prikkamer. Dat kan dankzij giften van de bezig geweest. Haar inspanningen resulteerde
spermatogoniale stamcellen zijn de voor- speciale voedingsbodem. Daar vermenigvul- Vrienden van Lievensberg. in een fleurige muur. De wensen zijn mogelijk
lopers van spermacellen. De bevindingen digden zij zich verder. Wanneer de onderzoe- gemaakt door Vrienden van Lievensberg. De
staan in het tijdschrift The Journal of the kers de zo opgekweekte cellen inspoten in de Ook het verwijderen van gipsverband kan stichting heeft dit kunnen doen dankzij gulle
American Medical Association (JAMA). testis van muizen zonder afweer, bleken die voor kinderen een spannende ervaring zijn. giften van donateurs en (oud)patiënten. Vorige
zich te begeven naar de wand van de zaad- De gipsmeesters hebben daarom bij de Vrien- week kwamen bestuursleden van de Vrienden
De onderzoekers hopen de techniek in de toe- buisjes: de plek waar stamcellen zich normaal den van Lievensberg een verzoek ingediend. op beide afdelingen langs om de nieuwe
komst in te zetten om de vruchtbaarheid te gesproken bevinden. Daarmee is aangetoond Zij vroegen om een van de wanden van de aanwinsten te bewonderen.
herstellen van mannen die vóór de puberteit dat het daadwerkelijk gaat om stamcellen van
een behandeling tegen kinderkanker moeten de zaadvormende cellen. Het is voor het eerst
ondergaan, waardoor de stamcellen van de dat het is gelukt om humane spermatogoniale
zaadvormende cellen afsterven. De Centrale stamcellen langdurig te kweken en te vermeer-
Commissie Mensgebonden Onderzoek heeft deren. Eerder lukte dat bij verschillende dier-
het AMC toestemming gegeven om vanaf nu, soorten, zoals muizen, hamsters en stieren. De
na goedkeuring van ouders en kind, met dit afgelopen decennia is de overlevingskans van
doel biopten uit de zaadbal van deze kinde- jongens met kanker enorm verbeterd. Eén van
ren af te nemen en te bewaren. Testisweefsel de vervelende bijwerkingen van hun behande-
bevat gewoonlijk heel weinig spermatogoniale ling is dat de jongens op volwassen leeftijd
stamcellen. vaak onvruchtbaar zijn. Invriezen van sperma,
zoals dat bij volwassen mannen met kanker
Kweekmethode gebeurt, is niet mogelijk als de jongens nog
Onder leiding van stamcelbioloog Ans van niet in de puberteit zijn en nog geen sperma
Pelt en Sjoerd Repping, hoogleraar Humane produceren. Dat het nu mogelijk is om stam-
Voortplantingsbiologie, ontwikkelde het cellen te kweken uit testisweefsel, vergroot
AMC-laboratorium voor Voortplantings- de kans dat de patiëntjes later toch kinderen
biologie een kweekmethode om menselijke kunnen krijgen.
spermatogoniale stamcellen te vermeerderen. Eén van de gipsmeesters bedankt kunstenares Jeanne Nuijten voor de muurschildering die zij maakte.

Polikliniek voor erfelijke vormen van kanker Eerstelijns echocentrum in het ziekenhuis
Het Amphia Ziekenhuis Breda/Oosterhout “De genetische oorzaken van het ontstaan van Het azM heeft sinds kort een eerstelijns echo- zogenoemde pretecho’s gemaakt om de band
werkt samen met het Erasmus MC Rotter- kanker worden steeds duidelijker. Momen- centrum binnen de muren van het ziekenhuis. tussen ouders en kind te versterken. De ruimte
dam op het gebied van klinische genetica. De teel worden op basis van genetisch onderzoek Maastricht heeft daarmee volgens het azM waar deze echo’s gemaakt worden, wordt
polikliniek Klinische Genetica binnen Amphia bij kankerpatiënten al andere therapiekeuzes een Nederlandse primeur. door het azM ter beschikking gesteld aan de
is gespecialiseerd in erfelijkheidsvragen. gemaakt. Door genetisch onderzoek is het ook eerstelijns verloskundigen, en onderscheidt
Sinds kort is aan deze afdeling toegevoegd mogelijk personen met een verhoogd risico Gynaecologen van het azM en verloskundi- zich qua inrichting en uitstraling van de ande-
dr. Rogier Oldenburg, klinisch geneticus, op bepaalde vormen van kanker vroegtijdig gen in de regio Maastricht/ Heuvelland wer- re echokamers van het azM door de huiselijke
die werkzaam is op het gebied van erfelijke op te sporen, waardoor behandelingsopties ken in het echocentrum samen onder de naam sfeer. Gynaecologen en verloskundigen gaan
vormen van kanker. toenemen, de kans op genezing verhoogt Verloskundig Informatie & Echocentrum in de toekomst ook samen de voorlichting aan
en preventie (onder andere voor de gezonde Maastricht, kortweg VIEM. Het azM en de zwangeren verzorgen. Ze zorgen gezamenlijk
Erasmus en Amphia legden hun samenwer- familieleden) tot de mogelijkheden behoort. Stichting Eerstelijnsverloskundigen Maas- voor foldermateriaal en organiseren als VIEM
king vast in een overeenkomst. Volgens dr. In een modern ziekenhuis is daarom genetisch tricht (SVM) hebben daartoe eerder al een maandelijks voorlichtingsavonden over alles
R.A. Oldenburg levert genetisch onderzoek onderzoek niet meer weg te denken”. samenwerkingsovereenkomst gesloten. Over- wat met zwangerschap te maken heeft samen
een bijdrage aan de patiëntenzorg van Amphia: dag worden er in de echoruimte van het VIEM met het Transmuraal Zorgcentrum Voortplan-
echo’s gemaakt ten behoeve van prenatale ting (TZV). Gynaecologen en verloskundigen
screening, en in de avond- en weekend- gaan ook samen dossier voeren.
uren worden er driedimensionale echo’s en

Verhalen over de poli Chirurgie


Wie tien jaar als verpleegkundige werkt illustrator verleende zijn belangeloze mede-
op de poli Chirurgie van een middelgroot werking. De opbrengsten van dit boekje, dat
ziekenhuis heeft de nodige patiënten voorbij is uitgegeven door Boekscout.nl, zijn name-
zien komen. Jolanda Breedijk schreef haar lijk voor Doe Een Wens Stichting Nederland,
ervaringen van zich af in columns die nu waarvoor Jolanda Breedijk als vrijwilliger
gebundeld zijn in het boekje ‘Poli-perikelen. werkt.
Humoristische en ontroerende belevenissen N.a.v. ‘Poli-perikelen’, door Jolanda Breedijk,
op de poli Chirurgie’. Uitgeverij Boekscout.nl, Soest. Prijs: 13,95 euro.

Het boekje geeft een aardig inkijkje in het


leven op de polikliniek. Neem het stukje
over MRSA. Als bekend is dat een patiënt
besmet is met deze bacterie, wordt de grootst
De voorzitters van de Raden van Bestuur legden hun samenwerking in een overeenkomst vast. Links: Olof Suttorp mogelijke voorzichtigheid in acht genomen
van het Amphia Ziekenhuis en rechts Hans Büller van het Erasmus MC Rotterdam om verdere besmetting te voorkomen.
Althans, zo hoort het. Terwijl de verpleeg-
kundige in beschermende kleding en met
Sportheupoperaties in Amstelland mondkapje op de patiënt benadert, vliegt de
arts zonder bescherming de kamer binnen,
De vakgroep Orthopedie van Ziekenhuis slijtage van de heup of een licht of matig pakt met zijn blote handen de voet met wond
Amstelland in Amstelveen breidt de capaciteit dysplastische heup komen voor deze ingreep vast en schiet de kamer weer uit. De handen
voor sportheupoperaties uit. in aanmerking. Belangrijkste voordeel van ongewassen. Serieuze stukjes en verdrietige
deze prothese is het feit dat patiënten vrijer columns worden afgewisseld met luchtiger
Een sportheup is een heupsparende en tijd- kunnen bewegen dan bij een klassieke kunst- afleveringen, bijvoorbeeld over een man die
winnende ingreep voor jongere patiënten heup. Dat komt doordat bij de sportheup meer gesteriliseerd wilde worden, maar erg bang
met heupproblemen. Vooral jonge, actieve eigen bot behouden blijft en de nieuwe heup- was voor de prikken en de mogelijke pijn. Het
mensen, met een natuurlijke, geleidelijke kop groter is. boekje is geïllustreerd door Jan de Borst. De
Nummer 21
25 november 2009 18 Zorgkalender

WIJZER
in de
ZORG
Congressen, seminars, cursussen

Typeservice Kruger AGENDA


Donderdag 3 december
• ‘Infectieziekten Symposium Amsterdam’
• Locatie: Amsterdam, AMC, Collegezaal 5, van 9.15 tot 17.30 uur
• Informatie: www.amc.nl

Dinsdag 8 december
• ‘Vergezichten II: Verder na verandering’ 22, 23 en 24 januari 2010
• Bestemd voor: directies, leden van de Raad van Bestuur en toezichthouders
van zorginstellingen
Jaarbeurs, Utrecht
• Locatie: Laren, Museum Singer, van 14.30 tot 20.30 uur
• Aanmelden: www.elseviergezondheidszorg.nl
DE GOUDSE SCHOUWBURG Woensdag 9 december
MediSign
Gebaart u mee?!
in het Groene hart van Nederland • NVZ-congres ‘L@ter’
• Locatie: Nijkerk, Hart van Holland, Berencamperweg 12, van 12.30 tot 18.30 uur Auri Signum Mani leert u omgaan
Dé ideale locatie voor o.a. • Informatie: www.nvz-ziekenhuizen.nl met; doven, slechthorenden
congressen, bedrijfsfeesten en anderstaligen
en seminars Dinsdag 15 december middels gebaren
• ‘Ruysch Lezing’ verzorgd door professor Marc Feldmann (Imperial College
Makkelijk bereikbaar met openbaar
London), expert op het gebied van reumatoïde artritis Voor een work-
vervoer en meer dan 1000
parkeervoorzieningen binnen een • Locatie: Amsterdam, AMC, Collegezaal 1, van 17.00 tot 18.00 uur shop of cursus
loopafstand van 5 minuten. • Informatie: www.amc.nl Bel 06-47177131
of mail naar:
info@aurisignummani.nl
Voor meer informatie kijk op Donderdag 17 december
www.goudseschouwburg.nl • Zorgvisie-congres: ‘Preventief gezondheidszorgbeleid’
of bel: 0182-513353 • Locatie: Conferentiecentrum Woudschoten, Zeist, van 12.30 en 16.30 uur

Tot ziens in
De Goudse Schouwburg!
• Aanmelden: www.elseviergezondheidszorg.nl
Adverteren?
Vrijdag 18 december
• Symposium ‘Palliatieve zorg bij kinderen en jongvolwassenen’ Uw advertentie in een
• Bestemd voor: o.a. huisartsen, kinderartsen, verpleegkundigen, oplage van 25.000
nurse practitioners en paramedici exemplaren?
• Locatie: Nijmegen
• Aanmelden: j.vanwerven-nobel@paog.umcn.nl Bel voor meer informatie met
• Informatie: www.paogheyendael.nl Laura Fuykschot, 0182 - 322 456

Woensdag 13 januari
• Congres ‘De wanhoop bespreekbaar maken. Suïcidepreventie in de praktijk (zorg)’ 9 ( 5 6 & + , - 1 7  * 5 $7 , 6  7 : ( ( : ( . ( / , - . 6  2 3  : 2 ( 1 6 ' $ *  , 1 $ / / (  = , ( . ( 1 + 8 , = ( 1  , 1  1 ( ' ( 5 / $ 1 '  ( 1  2 3  , 1 7 ( 5 1 ( 7

• Locatie: Congrescentrum Antropia, Driebergen, vanaf 9.00 uur


• Kosten: 275 euro per dagdeel
• Informatie: www.medilex.nl

Vrijdag 29 januari
• Symposium ‘Hypofyse. Schildklier, bijnier, niet zonder de meesterklier’
Behalve uitgever is de Gouda Media Groep
• Doel: symposium biedt gelegenheid aan verpleegkundigen en andere Concert- en congresgebouw
ook reclame- en ontwerpbureau.
geïnteresseerden om kennis te verwerven en inzicht te krijgen in groep patiënten
Folders, brochures, huisstijlen,
briefpapier, flyers, jaarverslagen,
met hypofyse problematiek
• Locatie: Hotel Leeuwenhorst, Noordwijkerhout
de Doelen
nieuwsbrieven, websites? • Inschrijven: verpleegkundigen@nve.nl, o.v.v: naam, adres, telefoonnummer,
Antwoordnummer 1544
e-mailadres, ziekenhuis en functie 3000 WB Rotterdam
Bel voor meer informatie met 0182 - 322 456 • Informatie: www.nve.nl telefoon 010 2171700
Zie ook www.goudamediagroep.nl

Training Samenwerking en leiderschap


F 020 509 10 09
T 020 509 10 00

26, 27 november en 9 december 2009


voor alle (medisch) specialisten, huisartsen en bedrijfsartsen

Kosten: KNMG leden ontvangen 10% korting en betalen € 2241 i.p.v. € 2490 PASSENGER TERMINAL AMSTERDAM
Locatie: Conferentiecentrum Zonheuvel te Doorn
1019 BR AMSTERDAM

Docenten: Het loopbaanbureau werkt voor het verzorgen van deze Masterclass samen
met Adviesgroep Intermedic (www.intermedic.nl). De docenten zijn Drs. M.M.A. de Valk, Top locatie met uitzicht over het
Piet Heinkade 27

bedrijfsarts en Drs. B. van der Gronden, bedrijfskundige met een medische achtergrond. IJ en de binnenstad van Amsterdam
Accreditatie: Geaccrediteerd door het Accreditatie Bureau Medisch Specialisten (ABMS): 21 punten.
'4)#&'4+0)'0'0%10)4'55'0˜$'74<'0˜4'.#6+'/#4-'6+0)'8'0'/'06'0˜%10)4'55'0
Voor meer informatie gaat u naar http://knmg.artsennet.nl j241&7%6k24'5'06#6+'5˜5'/+0#45˜&+0'45˜/1&'5*195˜j$'&4+,(5k(''56'0srecepties
Nummer 21
Service 19 25 november 2009

Gezondheidsbeurs 2010 Kerstfair Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt


Landgoed Heerlijkheid Mariënwaerdt in Beesd ze ervoor kiezen om met de kerstman in een
houdt van 10 tot en met 13 december een arrenslee over het Kerstfairterrein te glijden.
Kerstfair. Ruim tachtig stands geven inspiratie Op de zaterdag en zondag komen de vereni-
voor de feestdagen, met kerstcadeaus, gingen ‘Glijen en Rijen’ en de ‘Hoofdstad-
brocante, warme en feestelijke kleding en aanspanning’ naar het landgoed om met
lekkernijen voor de kerstdis. Arrensleeën antieke arrensleeën, bellentuigen en bijpassen-
getrokken door paarden met bellentuigen, de kledij een tochtje over het landgoed te
live gezongen kerstliederen, workshops en maken. Om de kerstsfeer compleet te maken
rondleidingen in Huize Mariënwaerdt maken brengen koren uit de omgeving in verschillen-
de kerstbeleving compleet. de historische locaties en rondom het kamp-
vuur kerstliederen ten gehore. Verder kunnen
Het landgoed is deze dagen helemaal in bezoekers deelnemen aan verschillende work-
kerstsfeer gebracht met sfeervolle gevelhuis- shops en is er dagelijks een modeshow. In de
jes, kampvuren, kerstbomen en verlichting. sfeervol ingerichte historische schuren kan
Over het hele terrein is aan catering gedacht men rondstruinen langs allerlei stands. Hier
met typisch winterse gerechten als glühwein, kan men terecht voor bijvoorbeeld wijnen of
warme chocolademelk en allerlei snacks. kerstcadeaus. Landgoed Heerlijkheid Mariën-
In Huize Mariënwaerdt is volgens traditie waerdt is te vinden aan de Oude Waag 21 in
alles gereed gemaakt voor het kerstdiner. Beesd. Kijk voor meer informatie en de route-
Bezoekers kunnen binnen een kijkje nemen beschrijving op www.marienwaerdt.nl.
en zien hoe oude tijden herleven. Ook kunnen
Op 22, 23 en 24 januari wordt in de Jaarbeurs Openingstijden:
Utrecht de derde editie van Gezond Leven Vrijdag 22 januari 2010: 10.00 - 17.00 uur
georganiseerd. Een landelijk evenement Zaterdag 23 januari 2010: 10.00 - 17.00 uur Decemberactiviteiten in het Mariniersmuseum
waar voor elke leeftijd alles te vinden is over Zondag 24 januari 2010: 10.00 - 17.00 uur
gezond(er) leven en langer gezond blijven. Entreeprijs is 12,50 euro per persoon Het Mariniersmuseum in Rotter-
Deze Nationale Gezondheidsbeurs is ver- Meer informatie en een kortingsbon van dam heeft voor de maand
deeld in overzichtelijke zones: Medisch, Eten 3,50 euro via: december diverse activiteiten
& Drinken, Verzorging en Sport & Wellness. www.denationalegezondheidsbeurs.nl op het programma staan. Zo
is de tentoonstelling ‘Hoe gaat
Binnen deze aandachtsgebieden zijn er ver- het in Afghanistan’ te zien, is er
schillende paviljoens zoals het Mondzorg,- een gratis publieksrondleiding
Oog-, Oor-, Huid- en Voedingspaviljoen. en een nieuwe speurtocht voor
Hierbij wordt samengewerkt met onder meer jong en oud.
de Nederlandse Vereniging van Mondhygië-
nisten, de Diëtisten Coöperatie Nederland, de Hoe is het om niet te weten wie je
Nederlandse vereniging van Optometristen vriend of vijand is? Indringende
en de Nederlandse Vereniging van Huidthera- gebeurtenissen in Afghanistan
peuten. Nieuw in 2010 is het Voetenpaviljoen staan centraal in de nieuwe
in samenwerking met ProVoet, de brancheor- tentoonstelling in het Mari-
ganisatie voor de pedicure. niersmuseum. De persoonlijke
belevenissen van de mariniers Voor het publiek is er een gratis rondleiding.
Op de beurs zijn er ook vele worden verteld via alledaagse
interactieve stands waar ge- communicatiemiddelen. Rond een huiskamer rondleiding is circa 45 minuten.
zondheid check-ups worden wordt stilgestaan bij de beleving van de uitzen-
uitgevoerd, zoals gehoor- ding bij het thuisfront. Wat doen de mariniers in Speurtocht
testen, oogtesten, tandvlees 24 uur? Hun ervaringen worden in beeld In de kerstvakantie introduceert het Mariniers-
controle, bloeddruk meting, gebracht in een film van 24 minuten. De museum een nieuwe speurtocht: Verre
huidanalyse, migrainetest, tentoonstelling ‘Hoe gaat het in Afghanistan’ Landen. Vanaf de oprichting van het Korps
vetmetingen, vitaminetest, loopt van 4 december tot en met april 2010. Mariniers in 1665 zijn de mariniers over de
etc, etc. Een volledige ge- Kosten toegang: entree museum. hele wereld gestuurd om te helpen op plekken
zondheid check-up! waar ze nodig zijn. In deze speurtocht komen
Publieksrondleiding bezoekers (jong en oud) te weten waar ze zijn
In het Mariniersmuseum begint de kerst- geweest en waarom. De speurtocht brengt
Lezersactie vakantie dit jaar met een gratis publieksrond- hen onder meer langs Irak, Japan en Nieuw-
leiding. Het Korps Mariniers viert elk jaar zijn Guinea. De speurtocht Verre Landen is er in
Lezers van de Ziekenhuiskrant maken een kans op gratis toegangskaartjes voor de verjaardag in december. Hoe oud is het Korps? twee versies: voor kinderen van zeven tot en
Nationale Gezondheidsbeurs. Wie het antwoord weet op de vraag ‘Hoeveel mensen Wat heeft het Korps in al die jaren betekend met negen jaar en voor kinderen van tien tot
bezochten in 2009 de Nationale Gezondheidsbeurs?’ en dat voor 17 december mailt naar voor Nederland en daarbuiten? Wat zijn dat en met dertien jaar. De speurtocht is gratis af
info@ziekenhuiskrant.nl kan een van de winnaars worden. Vermeld in de mail ook uw voor mannen, die mariniers? Dit en nog veel te halen bij de balie.
naam en adres, zodat wij u de kaartjes kunnen toesturen. meer komen bezoekers te weten tijdens de Het Mariniersmuseum is gevestigd aan de
gratis rondleiding door het Mariniersmuseum. Wijnhaven 7-13 in Rotterdam. Kijk voor meer
Om 14.00 uur start de gratis publieksrondlei- informatie op www.mariniersmuseum.nl.
Symposium Florence Nightingale Instituut ding in de hal van het museum. Duur van de

Het Florence Nightingale Instituut in Zetten de bezoekers wil het Instituut een antwoord op
houdt op vrijdag 27 november een vrienden- deze vraag geven. Om die reden heeft men een
dag/symposium met als thema: ‘Verplegen debat georganiseerd waarin jong en oud hun
van generatie op generatie’. Deze dag wordt ideeën en ervaringen kunnen uitwisselen. Het
georganiseerd voor vrienden van het Insti- middagprogramma bestaat uit verschillende
tuut, maar ook andere belangstellenden zijn onderdelen: een lezing verzorgd door mevrouw
welkom. Het programma begint om 13.30 uur. drs. Nannie Wiegman met als thema: ‘IJzen
en Föhnen. Deed de verpleegster maar wat?
Het Florence Nightingale Instituut onder- Verpleegkundig handelen tussen 1900 en nu.’
zoekt, verzamelt en draagt kennis uit over Uiteraard kunnen de exposities in het museum
de geschiedenis van de verpleegkundige en ook worden bezocht. Ter afsluiting is er een
verzorgende beroepen. Dit doet men door informele borrel. Het Florende Nightingale
het aanbieden van educatieve programma’s, Instituut is gevestigd aan de Stationsstraat
het samenstellen van museale exposities, 27 in Zetten. Voor vrienden van het Instituut
het beheer van een documentatiecentrum en is de entree gratis, introducés en belangstel-
het verrichten van historisch onderzoek. Op lenden betalen tien euro. Aanmelden kan via
vrijdag 27 november is er een symposium. De e-mail of telefoon: info@fni.nl,
invulling van de dag draait om de vraag: ‘Op (0488) 473 390. Kijk voor meer informatie op
welke manier hebben verschillende generaties www.fni.nl.
het vak verpleegkunde beoefend?’ Samen met De expositie ‘Hoe gaat het in Afghanistan’ is tot en met eind april te bezichtigen.
Nummer 21
25 november 2009 20 Advertentie

Even slikken.....
%LM HWHQ HQ GULQNHQ GHQNW PHQ QLHW GLUHFW DDQ
*HOLMNDDQGH%RXZVWHHQWMHVJHHIWHONHYHUVWUHNNLQJYDQ
(DV\WR(DWPDDUOLHIVWJUDPKRRJZDDUGLJHLZLW

RI HWHQ UHODWLHI ODQJ]DDP $DQSDVVLQJ YDQ KHW KHOSHQELMKHWYHLOLJVOLNNHQHQLV]HHUJHVFKLNW


GHVOLNYHLOLJKHLG0HQGHQNWLQGHHHUVWHSODDWV HWHQELHGWWHFKQLVFKJH]LHQHHQRSORVVLQJHFK RPPHHUGHUHPDOHQWHQXWWLJHQDOVH[WUDDDQYXO
DDQKHWJH]HOOLJVDPHQWDIHOHQ(WHQHQGULQNHQ WHUYRHOHQYHHOPHQVHQ]LFKKLHUGRRUQRJPHHU OLQJRSGHGDJHOLMNVHYRHGLQJ
LV YRRUDO HHQ VRFLDDO HQ HPRWLRQHHO JHEHXUHQ SDWLsQW
2PGDW HWHQ HQ GULQNHQ ]R EHODQJULMN LV ]LMQ (DV\WR(DW LV JHVFKLNW YRRU FOLsQWHQ GLH GLN WETENSWAARDIGHEDEN
YRHGLQJVSUREOHPHQGLUHFWYDQLQYORHGRSGHOH YORHLEDDU HQ HHQ ÀMQ JHPDOHQ PDDOWLMG YHLOLJ De energiewaarde van 100 gram Easy-to-Eat is 255 Kcal
YHQVNZDOLWHLW NXQQHQHWHQ9HHOFOLsQWHQ]LHQ(DV\WR(DWDOV Easy-to-Eat weegt ca. 55 gram per Vse > = 140.25 Kcal

HHQZDUHWUDNWDWLH=HYRHOHQ]LFKPLQGHUSDWLsQW Eiwitwaarde van 100 gram Easy-to-Eat is 14,8 gram.


Easy-to-Eat weegt ca. 55 gram per Vse > = 8,14 gram eiwit
1DKHUVHQOHWVHO ELMYRRUEHHOGHHQ&9$HHQRQ HQZRUGHQWHJHOLMNHUWLMGYRRU]LHQYDQHHQRSWL
JHYDORIHHQKHUVHQWXPRU HHQDDQGRHQLQJYDQ PDOHDDQYXOOLQJ
KHW ]HQXZVWHOVHO  ]RDOV 3DUNLQVRQ RI$/6  RI 9HUGHU LV (DV\WR(DW XLWVWHNHQG JHVFKLNW HQ
QD HHQ RSHUDWLH LQ KHW KRRIG KDOVJHELHG NXQ KHHUOLMNIULVRPQDPHGLFLMQJHEUXLNWHVHUYHUHQ
QHQ VWRRUQLVVHQ LQ KHW VOLNSURFHV RQWVWDDQ 'H R (DW  JUDP KRRJ
3HUYHUVWUHNNLQJEHYDW(DV\WR(DWJUDPKRRJ
JHYROJHQ NXQQHQ YDQ PHGLVFKH DDUG ]LMQ ELM WRHYRH
HYRHJLQJ
L ELM DDQ
ZDDUGLJHLZLWHQGUDDJWGH]HWRHYRHJLQJELMDDQ
YRRUEHHOG HHQ ORQJRQWVWHNLQJ VWLNNHQ HUQVWLJ VWDDQG -XLVW PHQ
HHQYHUEHWHUHQGHYRHGLQJVWRHVWDQG-XLVWPHQ
YHUVOLNNHQ GHK\GUDWLH RI RQGHUYRHGLQJ  PDDU HQQ EHKRHIWH
VHQPHWHHQVOLNVWRRUQLVKHEEHQEHKRHIWH
RRNWRWVRFLDOHSUREOHPHQOHLGHQ DDUURQGHU
DDQ H[WUD YRHGLQJVWRIIHQ ZDDURQGHU
IHFFW
HLZLWHQSDVW(DV\WR(DWSHUIHFW
%LM YHHO PHQVHQ PHW VOLNSUREOHPHQ QHHPW GH LQKHW61$4DVVRUWLPHQW
HHWOXVWDI=H]LMQWHPRHRPWHHWHQRI]HHWHQ
EHZXVW QLHW RPGDW KHW PRJHOLMN YHUVOLNNHQ WRW
JHYROJ KHHIW  9HHO YDQ GH]H PHQVHQ VFKDPHQ (DV\WR(DW KHHIW DP\ODVH
]LFKDOV]HLQJH]HOVFKDSHWHQ6RPPLJHNQRHLHQ H
UHVLVWHQWH HLJHQVFKDSSHQ GLH

Het Bouwsteentje
%RXZVWHHQWMHVEHVWDDQXLWHHQ]HHUOXFKWLJFDNHJHEDNPHWHHQ]DFKWHURPLJHYXOOLQJ
=HEHYDWWHQEHVWDQGGHOHQGLHHHQEHODQJULMNHELMGUDJHOHYHUHQDDQKHWWHUXJGULQJHQ
YDQRQGHUYRHGLQJ%RYHQGLHQEHYRUGHUHQ]HKHWKHUVWHO

9URHJWLMGLJH KHUNHQQLQJ YDQ RQGHUYRHGLQJ LV Als slikken moeilijker wordt…


LQ YHHO ]RUJLQVWHOOLQJHQ GH SUHVWDWLHLQGLFDWRU 2RNKHW%RXZVWHHQWMHLVGRRUPHQVHQPHWVOLN
'H 61$4VFRUH RI GH ¶0867· ZRUGHQ YHHODO SUREOHPHQ HHQ WUDNWDWLH =LM GLH JURI JHPDOHQ
DOVPHHWLQVWUXPHQWJHEUXLNW9ROZDVVHQHQPDDU YRHGLQJ JHVHUYHHUG NULMJHQ NXQQHQ HHQ %RXZ
RRNNLQGHUHQGLHRQEHGRHOGDIYDOOHQNULMJHQRS VWHHQWMHSULPDFRQVXPHUHQ
EDVLVYDQGH]HVFRUHGLYHUVHWXVVHQGRRUWMHVDDQ 0HW QDPH YDQ GH]H JURHS NULMJHQ ZLM ORYHQGH
JHERGHQGLHULMN]LMQDDQHQHUJLHHQHLZLW UHDFWLHVRYHUKHWRSERXZHQGHJHEDNMH

Energie- en eiwitrijk Vriendelijk geprijsde traktatie


+HW%RXZVWHHQWMHLVHHQHQHUJLHHQHLZLWULMNJH
8NXQWGLWJHEDNMHRSJDVWYULMHZLM]HSUHVHQWH
EDNMHYHUNULMJEDDULQGHVPDNHQEDQDDQHQDDUG
UHQDDQXZFOLsQWHQGRRUKHWLQGHPHQXF\FOXV
EHL%HLGHVPDNHQ]LMQ¶YHUDVVHQGOHNNHU·HQHHQ
RSWHQHPHQDOVQDJHUHFKWRIDOVWUDNWDWLHELMGH
ZHONRPH DDQYXOOLQJ RS XZ DVVRUWLPHQW ([WUD
NRIÀHRIWKHH
HQHUJLHYLWDPLQHVPLQHUDOHQHQVSRRUHOHPHQWHQ
ZRUGHQDDQGH%RXZVWHHQWMHVWRHJHYRHJG
9RRU YUDJHQ RYHU KHW %RXZVWHHQWMH VWDDQ ZLM
JUDDJYRRUXNODDU
+HW %RXZVWHHQWMH LV QDDVW HQHUJLHULMN RSJH
ERXZGXLWKRRJZDDUGLJHHLZLWWHQGLHKHWKHUVWHO
EHYRUGHUHQ (pQ %RXZVWHHQWMH YDQ FD !
JUDPGDWGHDIPHWLQJKHHIWYDQHHQSHWLWIRXUEH
YDWJUDPKRRJZDDUGLJHLZLW info@patisserieunique.nl www.bouwsteentjes.nl

WETENSWAARDIGHEDEN
De energiewaarde van 100 gram Bouwsteentjes is 390 Kcal
Bouwsteentjes wegen ca. 55 gram per Vse > = 215 Kcal

Eiwitwaarde van 100 gram Bouwsteentjes is 14,6 gram.


Bouwsteentjes wegen ca. 55 gram per Vse > = 8,00 gram eiwit