Вы находитесь на странице: 1из 8

SKRIPTA

KRIMINOLOGIJA 2-TEORIJE

Huseinovic Haris

KRIMINOLOGIJA 2
Kriminologija je nauka koja prouava uinitelje krivinih djela, kriminalnu prevenciju,
socijologiju prava i drutvene procese u vezi sa uzronou kriminaliteta.
Predmet kriminologije: zloin kao individualna pojava; uinitelj kao autor djela; rtva
zloina, odnos uinitelja i rtve; kriminalitet kao masovna pojava; reakcija pojedinca i drutva
na zloin i kriminalitet.
Kriminalitet je ukupnost svih zloina u odreenom vremenu i prostoru.
Zloin je individualno kriminalno ponaanje, odnosno pojedinano djelo kojim se kri
krivini zakon, to za posljedicu moe imati kanjavanje poinitelja. (radnja; posljedica;
protivravnost; odreenost u zakonu)
Poinitelj: zloinac/kriminalac i prijestupnik.
Formalna socijalna kontrola je djelatnost zvaninih organa krivinopravnog progona
koji zakonske norme stvaraju, tumae i primjenjuju.
Neformalna sovijalna kontrola je skup mjera kojima drutvo svoje lanove podstie na
potivanje opteprihvaenih normi ponaanja.
Zloin (razliita shvatanja):
-

zloin i zakon

zloin i grijeh

zloin kao bolest

zloin kao izraz drutvene dezorganizacije

zloin kao socijalni proces

Razliiti pristupi izuavanja kriminogeneze sa razliitih aspekata:

antropolokog (kriminalna antroplogija)


biolokog (kriminalna biologija)
psiholokog (kriminalna psihologija)
sociolokog (kriminalna sociologija)

Savjest o potrebi zaustavljanja tendencije za nekritiko irenje zone kanjavanja


nazivamo-dekriminalizacija, na iji je razvoj uticalo 4 faktora:
- praktiki
- idejni
- teorijski
- istraivaki
Dekriminalizacija-izuzimanje iz nadlenosti krivinog sistema odreenih ponaanja
koja su inkriminisana od krivinog prava i njihovo legalizovanje.
Inkriminalizacija-proces unoenja novih do tada nekanjivih ponaanja u materijalno
krivino zakonodavstvo.
Depenalizacija-predstavlja irenje registra krivine sankcije i ublaavanje smrtne
kazne.
Dejuridizacija-predstavlja prenoenje funkcija suenja na drutvene odgane.
Dekarceracija-predstavlja nastojanje da se smanji broj lica na koja e se primjeniti
kazna zatvora.

METODE KRIMINOLOGIJE:
Vrste naunih istraivanja u kriminologiji:
-

Deskriptivna-opisati ali ne i objasniti pojavu

Strukturalna-prouava sastav predmeta (esto se svrstava u deskriptivna)

Prediktivna-predviane daljeg razvoja ispitivane pojave

Eksplorativna-probna/pilot istraivanja

Panel-verificiramo rezultate do kojih se dolo ranijim istraivanjem

Metodoloka-provjeravamo validnost nekog postupka ili tehnike prije same


primjene

Faze naunog saznanja:


-

odreivanje predmeta i cilja istraivanja; postavljanje polazne pretpostavke,


izrada istraivakog plana,
prikupljanje injenica, njihova obrada i tumaenje,
nauna interpretacija i (eventualno) uvoenje pravilnosti javljanja kriminaliteta,
provjeravanje dobijenih rezultata u praksi.

(86. str.-detaljno objanjenje svake faze)

Druga faza je dizajniranje istraivakog plana. Istraiva odluuje koji tip istraivanja
i koju istraivaku strategiju e primjeniti:
-

eksperimentalnu ili neeksperimentalnu


transverzarlnu ili longitudinalnu
individualistiku, globalistiku ili strategiju uzorkovanja
kvalitativnu ili kvantitativnu
uporednu, historijsku ili prognosziku.

Podjela kriminolokih metoda prema prirodi podataka:


-

kvantitativnih i kvalitativnih podataka


pojedinanih i drutvenih podataka
prolih i sadanjih podataka
primarnih i sekundarnih podataka

Metodi prouavanja pojedinanih sluajeva:


-

kliniki metod-prognoza kriminalnog ponaanja


anamnestiki metod-posmatranje sa uestvovanjem
nenametljiva posmatranja-dokumentaciona i analiza sadraja

Anamnestiki metod u kriminologiji:


-

NAMETLJIVI model: koristi sredstva kao to su:


ivotne istorije
Posmatranje
Posmatranje sa uestvovanjem

Analiza sadraja je istraivaka tehnika ija je sutina izraena u izrazima sadraj i


analiza. Primjenjuje se:
1. kada je potrebno analizirati ogromnu masu informisanja
2. kod istorijskih studija
3. kada treba razotkriti namjerne i nenamjerne poruke.
Metodi srednjeg obima:
-

uzorak
longitudinalno ispitivanje
eksperiment

Uzorak-susreemo se sa tri nivoa pojava:


-

Prouavana populacija (e. target group)


Okvir uzorka (e. sampling frame)
Uzorak (e. Sample)

Reprezentativnost uzorka zavisi od dva inioca:


1. brojnosti i prirode uzorka
2. naina njegovog izbora.
Vrste uzorka:
a) SLUAJNI UZORAK-svaka pojedina pojava koja ulazi u okvir uzorka ima
podjednake anse da bude izabrana. Prema nainu odreivanja mogu se razlikovati
kvazi-sluajni (npr.svaki trei recidivista razvrstan po abecednom redu se ispituje) i
prosti sluajnu uzorak (svaki od povratnika u ustanovi dobija broj, pa se kompjuterski
ili na slican nain sluajno izaberu oni koji e biti anketirani),
b) STRATIFIKOVANI UZORAK-pojave koje sainjavaju ram uzorka podjele se na
osnovu bitnih osobina ime se smanjuje vjerovatnoa greke,
c) NARASTAJUI (SNOWBALL) UZORAK-sam respondent preporuuje one koje
bismo dalje mogli ispitivati. Zavisi od iskrenosti elje respondenta da nam u
ispitivanju pomogne.
d) KVOTA UZORAK-ispitiva, obino na ulici pokuava da respondente izabere tako da
sa stanovita spoljanjih osobina, budu zastupljene razne grupe. Brz i jeftin, ali malo
pouzdan.
Longitudinalno ispitivanje je ispitivanje koje ima za scilj prouavanje karakteristika
ponaanja i promjena u stavovima odreene grupe ljubi tokom dueg vremenskog perioda.
Primjenjuje se kod prouavanja kriminogeneze kod lica u razliitim uzrastima, radi
predvianja nastanka i prestanka kriminalne karijere i za istraivanje mehanizma za
prenoenje kriminaliteta sa jedne generacije na drugu. Imamo:
-

Prospektivne-prati pojedince u narednom periodu


Retrospektivne-prouava dogaaj u prolosti

Statistike tehnike se koriste za:


-

grupisanje podataka
prikazivanje podataka (tabele i grafikoni) i
opisivanje podataka i utvrivanje veza izmeu pojava.

Trendovi kriminaliteta-apsolutni pokazatelji u razliitom vremenskom periodu.


Kvota kriminaliteta-(broj izvrenih djela)/(broj stanovnika*100.000).
asovnik kriminaliteta-ukupan broj KD se dijeli sa minutama, sekundama itd.

Kvota osuenih lica-broj osuenih na 100 000 stanovnika.


Tamna brojka je razlika izmeu stvarno izvrenog i zvanino evidentiranog kriminaliteta, sivi
broj je zajednika oznaka za sva prijavljena djela koja nisu rasvjetljena. Metodi za izuavanje
tamne brojke: studije samooptuivanja i studije o rtvama.
Triangulacija je upotreba vie postupaka u jednom istraivanju. Razlikujemo:
-

unutranja-isti zahvat razliite tehnike,


spoljna-razliit zahvat iste tehnike.

MOD-najei broj.
MEDIJAN-pola brojeva u grupi ima veu vrijednost od medijana a pola manju.
Beccaria: u pogledu registra kazni, on kritici podvrgava smrtne, infamirajue (beastee) i
kazne konfiskacije. Kazne treba da budu korisne, da zadovoljavaju sljedee uslove:
-

nunost
srazmjernost
bezizuzetna primjenjivost
hitnost
javnost izricanja i
lini karakter.

Garofalo dijeli zloince na:


-

ubice
nasilnike
kradljivce
pohotljive

Ferri sve zloince dijeli na:


-

lude
roene
iz navike
iz strasti
sluajni

Ferri istie etiri vrste zatitnih mjera:


-

preventivne
reparatorne
represivne
eliminatorne

Zasluge Ferrija:
1. stavljanje linosti prestupnika u centar interesovanja i ukazivanje da se ne moe svesti
na krivinu odgovornost uinioca djela,
2. ukazivanje na drutvenu opasnost prestupnika,
3. isticanje da kazna ne moe biti jedina mjera suprostavljanja kriminalitetu,
4. razrada koncepta individualizacije sankcija i
5. djela pripadnika italijanske kole sadre bogat inventar ideja iz svih krivinih nauka.
Tri tipa tjelesne konstitucije prema Sheldonu:

ektomorfni (visok, mrav)-temperament cerebrotonini (samokontrola, posebnost


uzdravanja, zatvoreni karakter, strah od ljudi, munjevitost reagovanja, sklonost
samoi),
endomorfni (mali, debeli)-temperament viscelarni (drutvenost, prodrljivost, elja za
komocijom, sporost reagovanja, stabilnost emocija, trpeljivost u odnosu na druge),
mezomorfni (atletski graeni)-temperament somatotonini (fizika aktivnost,
agresivnost, neosjetljivi za osjeanja i potrebe drugih, hrabrost, vole rizikovati i
vladati).

Teoriju inteligencije uvodi Henry Goddard.


Gabriel Tarde: njegova je teorija orginalni spoj psihologije i sociologije. Osnovni inilac na
kome Tarde zasniva svoje objanjenje zloina je podraivanje (imitacija). U pogledu uticaja
podraivanja na kriminalitet, Tarde ukazuje na tri zakona:
1. dva oblika imitacije-moda (u gradu) i navika (na selu); zloin se javlja kao moda i
postaje navika, tako da se meusobno proimaju
2. nii na drutvenoj ljestvici redovno oponaaju one koji su na viem stepenu
3. princip supstitucije-kada se sukobe dva oblika ponaanja stari oblik e po pravilu biti
nadomjeten novim
Rane amerike socioloke teorije:
-

ekoloka teorija
teorije o uenju
teorije kulturnog konflikta i raskoraka
teorije drutvenog pritiska
kontrolne teorije

Ekoloka teorija (Clifford Shaw i Henry McKay)-objanjavanje kriminaliteta i delinkvencije


autori trae u kontekstu promjene gradske okoline i ekolokog razvoja grada.

Prema Mertonu postoje sljedei modeli devijantnog ponaanja:


-

inovacija
ritualizam
povlaenje
pobuna

Tehnike neutralizacije (Gresham Sykes i David Matza)-neutralizacije su opravdanja


devijantnog ponaanja. Tipovi tehnika neutralizacije su:
-

poricanje odgovornosti
poricanje nanesenih povreda
poricanje postojanja rtve
osuda onih koji osuuju
pozivanje na viu lojalnost

Teorija rutinske aktivnosti (Lawrence Cohen i Felson)-tri bitna elementa:


-

motivisani prestupnici
pogodne mete
odsustvo osposobljenih zatitnika od prestupa

Teorija socijalnog interakcionizma i etiketiranja(Howard Becker, Ervin Goffman)-ova teorija


polazi od hipoteze da je izvor devijacije u interakciji izmedju lica koje je izvrsilo djeloi onih
koji reaguju na to djelo. Oni su dokazali da "nosioci reagovanja na kriminalnu populaciju" su
isami ukljuceni u fenomenologiju kriminaliteta. Naime, u aktu reagovanja, mehanizmi
etiketiranja jednu osobu proglasavaju delinkventnom na osnovu definisanja situacije kao
kriminalne, a osnovni okvir definicije su krivicne norme koje je proklamovala i zastitila
vladajuca politicka grupa u drustvu. Drustvo je podijeljeno na konformiste, devijante, cenzore
i cenzurisane, vaspitace i vaspitavane, dominantne i marginalne. Posljedice za etiketiranog
pojedinca su trajne i najcesce ponovno upada u lanac reakcija drustva.