TEMAS 3 e 4: Diversidade hdrica; Diversidade bioxeogrfica

TEMA 3 Diversidade hdrica

ESQUEMA DA UNIDADE
3.1. Concas hidrogrficas e tipos de rxime fluvial.
3.2. Lagos, lagoas, zonas hmidas costeiras.
3.3. Problemtica dos recursos hdricos: transvases, desalinizacin, recuperacin de
acuferos, saneamento dos ros.
TEMA (pregunta terica)
Problemtica dos recursos hdricos en Espaa e posibles solucins.
- Os transvasamentos.
- A desalinizacin.
- A recuperacin de acuferos.
- O saneamento dos ros.
PRCTICOS
- Comentario de hidrogramas (nival, nivo-pluvial, pluvio-nival, pluvial ocenico, pluvial
mediterrneo).
- Anlise das concas hidrogrficas do Ebro e Guadalquivir: localizacin dos principais
ros e posibles rximes fluviais.
- Comentario dun mapa dos recursos hdricos da pennsula.

VOCABULARIO
Cunca fluvial / Estiaxe / Marisma (3).

1. CONCAS HIDROGRFICAS E TIPOS DE RXIME FLUVIAL
O ro un curso permanente de auga que desemboca nun mar, noutro ro ou nun lago.
Anda que boa parte da Pennsula Ibrica ten un clima semirido, a escorrenta (auga que
circula pola superficie ou subterrnea) orixina importantes ros que desaugan ao mar
(exorreicos), mentres que as concas endorreicas son pequenas e escasas. Tal feito
posible pola proximidade dos mares que bordean a Pennsula e as fortes pendentes.
Denomnase conca hidrogrfica a todo o territorio drenado por un ro principal e os seus
afluentes. As concas estn separadas entre si polas divisorias de auga formadas polos
cumios dos relevos montaosos que as delimitan. Dentro das concas establcese unha
rede fluvial xerarquizada (organizada dende o ro principal at os afluentes e os
subafluentes). Na conca os ros circulan por unha canle ou leito.
A vertente hidrogrfica frmana o conxunto de concas de augas que verten ao mesmo
mar.
1.1. Factores que inflen
nos ros peninsulares
a) Clima. Sobre todo no que
se refire conta e
distribucin das precipitacins
que determinarn os caudais
e as sas variacins ao longo
do
ano.
A
maiores
precipitacins
maiores
caudais.
As
temperaturas
inflen na maior ou menor
evaporacin da auga.
b) Relevo e topografa.
Determinan as concas, as
vertentes hidrogrficas e as pendentes dos ros. A pendente a inclinacin do terreo por
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

onde discorre o ro, canto maior sexa a pendente maior ser a velocidade da auga e polo
tanto o seu poder erosivo.
c) Natureza do rochedo. Os ros que circulan sobre rochas permeables perden grandes
cantidades de auga superficial xerndose entn unha intensa circulacin subterrnea. O
contrario ocorre cando os ros discorren sobre materiais impermeables.
d) Densidade de vexetacin. Canto maior sexa o tapiz vexetal maior ser a retencin das
precipitacins cadas, diminundo a evaporacin, e maior a regularizacin do caudal. En
lugares con pouca vexetacin ou carentes dela, a rpida escorrenta das augas cara o
curso principal poder entraar efectos catastrficos, pola erosin e as inundacins.
e) A accin humana. As actividades humanas (por exemplo a construcin de encoros)
poden alterar en maior ou menor medida os cursos das augas.
1.2. Rasgos bsicos da rede fluvial
a) Disimetra entre vertentes: Os ros
que desembocan no Atlntico e
Cantbrico drenan o 69 % da
Pennsula, mentres que os que o fan no
Mediterrneo regan o 31%. Esta
circunstancia debido a que o bloque
da Meseta est basculado cara o oeste.
b) Os ros atlnticos son longos xa
que nacen preto do Mediterrneo, con
pouca forza erosiva ao discorrer por
chairas e reciben durante o seu traxecto
importantes afluentes que fan que os
caudais sexan elevados, anda que o
seu rxime irregular con estiaxe no
vern.
c) Os ros mediterrneos, ags o
Ebro, son curtos, xa que nacen en
montaas prximas ao mar, con fortes
pendentes, caudais pobres e grandes
irregularidades.
A
estiaxe do vern soe ser
moi acusada e poden
sufrir
enchentes
catastrficas no outono
causadas polas choivas
torrenciais. Son tamn
frecuentes os torrentes,
cursos intermitentes que
s levan auga cando
chove.
d)
Os
cursos
cantbricos
son
curtos (100 km) xa que
nacen en montaas
prximas costa, con
fortes pendentes xa que salvan un gran desnivel (polo tanto estamos ante ros cun enorme
poder erosivo), e caudalosos e regulares debido as considerables e constantes
precipitacins.
e) En Baleares e Canarias mis que de ros temos que falar de regueiros (caudais
limitados alimentados por mananciais) e de torrentes. En Canarias apenas quedan
regueiros pola sobreexplotacin.
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

1.3. Tipos de rxime fluvial

O caudal a cantidade de auga que pasa nun segundo por un punto dado do ro.
Mdese en m3/seg en estacins de capacidade instaladas en determinados lugares. O
caudal relativo a relacin entre o caudal medio anual e a superficie da conca, e
exprsase en l/seg/km2.
O caudal vara ao longo de perc orrido, sendo a desembocadura onde adoita ser maior. Os
ros mis caudalosos da Pennsula son o Ebro, o Tajo e o Douro. Tamn vara ao longo do
tempo, con enchentes (momentos de mximo caudal) e estiaxes (momento de caudal
mis baixo). Os ros mis regulares son os da vertente cantbrica, e os mis irregulares, os
da vertente mediterrnea.
O rxime fluvial a variacin
estacional do caudal dun ro,
que depende da distribucin
anual das chuvias e da maior ou
menor
incidencia
de
precipitacins en forma de neve.
Distinguimos os seguintes tipos
de rximes:

Nival: Propio de lugares de montaa onde son frecuentes as precipitacins

slidas. Ten o mximo de caudal en primavera vern (poca de desxeo) e o
mnimo no inverno (as precipitacins caen en forma de neve).

Pluvial: As variacins anuais dos caudais dos ros son paralelas s das
precipitacins.

Nivo-Pluvial: Mximo caudal na poca da fusin das neves cun mximo

secundario de orixe pluvial.

Pluvio-nival: A influencia da neve moi atenuada e aumenta a dos aportes

pluviais.

Un ro pequeno, normalmente, s ten un rxime mentres que os grandes colectores poden

ir variando en funcin da recepcin de ros afluentes. Por exemplo, o Ebro, na sa orixe ten
un rxime pluvio-nival, logo adopta un rxime pluvial mediterrneo e fin recupera o seu
carcter pluvio-nival.
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

2. LAGOS, LAGOAS, ZONAS HMIDAS COSTEIRAS.

2.1. Lagos e lagoas
Os lagos son masas naturais de auga, doce ou salobre, acumuladas en zonas deprimidas,
que alcanzan certa profundidade. En Espaa estn catalogados 2.474 lagos. As lagoas
teen menor tamao e profundidade, anda que a diferenza non clara.
- Tipos de lagos:
Segundo a orixe, distinguimos tres tipos de lagos:
a) Lagos endxenos. Estn orixinados por forzas que radican no interior da terra.

Tectnicos: a acumulacin de auga farase en cubetas orixinadas por pregues ou

por fallas nas que se ir acumulando a auga. En Espaa os exemplos son raros e
ademais de pequeno tamao (A Xanda, Cdiz).

Volcnicos: lagos formados no fondo de crteres de volcns apagados (os do

Campo de Calatrava na Mancha).

b) Lagos esxenos. Orixinados por forzas externas, como a accin do xeo, da auga ou do
vento.
Glaciares: orixnanse pola accin dos glaciares, ben por erosin ou ben pola acumulacin
de depsitos de morenas que reteen a auga nos vales glaciares. No primeiro caso temos
os lagos de circo. Soen ser de forma circular e moi profundos e est orixinados pola accin
escavadora dos glaciares (existen abundantes exemplos nos Pireneos). No segundo
temos, por exemplo, o Lago de Sanabria (Zamora) que o lago glaciar mis grande de
Espaa orixinado ao encherse de auga unha cubeta escavada polo glaciar e pechada pola
sucesin de varios arcos de morenas.

Lagos crsticos: teen a sa orixe na acumulacin de auga en cubetas escavadas

pola disolucin en auga de xesos e calizas (lagoas de Ruidera na Mancha).

Lagos endorreicos:
son caractersticos de
zonas
ridas
ou
semiridas e chans
onde a auga non ten
suficiente forza para
establecer
cursos
regulares, polo que se
acumula sobre zonas
deprimidas at que
desaparece
por
evaporacin (A Nava,
Palencia; as Tablas de
Daimel na Mancha ou
a lagoa de Gallocanta
entre
Zaragoza
e
Teruel).

Lagoas
litorais
e
Lagoa de Gallocanta
albufeiras: frmanse
pola accin combinada do mar e de sedimentos fluviais. Os materiais transportados
polos ros son distribudos irregularmente polas ondas e vanse a formar depresins
pechadas por cordns de dunas de area. No caso das albufeiras, existe un portelo
de comunicacin, temporal ou permanente, co mar (albufeiras de Valencia e do Mar
Menor; lagoas de Donios en Ferrol ou As Xarfas en Louro).

Lagos elicos: a auga acumlase en pequenas depresins feitas polo vento ao

actuar sobre materiais moi brandos (closes do Ampurd).

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

c) Lagos mixtos. Son aqueles que teen a sa orixe pola combinacin de dous ou mis
factores (ex. Lago de Banyoles, Girona, que ten unha orixe tectnica e crstica vez e
lago de Alczar de San Xoan de orixe estrutural e arreica).
2.2. Zonas hmidas costeiras
As zonas hmidas costeiras son lugares de enorme riqueza ecolxica xa que nelas se
poden atopar unha gran variedade de formas de vida. Albergan moitas especies adaptadas
a vivir nun medio entre a auga e a terra, e son lugares de paso das aves migratorias entre
Europa e frica.
Os humidais son extensins de terreo cubertas por auga pouco profundas, en moitos
casos de xeito intermitente. Comprenden lagoas, marismas, deltas, albufeiras e
turbeiras. Entre os mis destacados atpanse Corrubedo, as marismas do Guadalquivir, o
delta do Ebro, e as albufeiras de Valencia e do Mar Menor.
Os deltas son acumulacins de materiais nas desembocaduras dos ros. Os sedimentos
depostanse ao non seren espallados nin polas ondas nin polas correntes marias.
As marismas son amplas extensins de terras baixas que sofren frecuentes
asolagamentos de augas marias (marismas do Guadalquivir).
3. PROBLEMTICA DOS RECURSOS HDRICOS: TRANSVASES, DESALINIZACIN,
RECUPERACIN DE ACUFEROS, SANEAMENTO DOS ROS.
- Os recursos hdricos
A auga
esencial para a
vida na Terra e
para
numerosas
actividades
humanas. Entre
os usos
consumidores
de auga
destacan o
regado agrario,
que absorbe
mis do 80% da
auga
consumida; o
uso por outras
actividades
econmicas
(industria,
mineira, etc.) e
os uso nos
fogares e
municipios. Co desenvolvemento econmico ten aumentado moito o consumo de auga,
estando Espaa entre os pases con maior consumo (144 l/hab/da en 2010).
Anda que as augas procedentes das precipitacins son superiores demanda, existe un
dficit hdrico anual debido a unha serie de problemas: a irregularidade do caudal dos
ros e a desigual distribucin espacial (excedentes no Norte e dficits no Mediterrneo);
a irregular distribucin da demanda, que se concentra na rea mediterrnea, con menos
recursos hdricos; a auga almacenada nos encoros non abonda para cubrir a demanda
e prdese moita auga polo uso de sistemas de rega inapropiados e polas fugas das
conducins. O cambio climtico, co aumento das temperaturas e diminucin das
precipitacins, agravar o problema no futuro.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

- As obras hidralicas
Para regular os recursos hdricos tense construdo infraestruturas, como encoros, canles
e transvasamentos.
O almacenamento de auga nos encoros
aumentou moito nas timas dcadas, ata
sumar mis de mil encoros. A maiora dos
encoros destnanse producin elctrica e
para abastecemento agrario, urbano e
industrial. Ademais, poden servir para
regular o caudal dos ros e evitar
inundacins. Pero os encoros teen efectos
negativos: atrranse pola acumulacin de
sedimentos,
algns non teen auga
suficiente, inundan vales e poboacins e
alteran o medio ambiente modificando as
condicins ecolxicas.
As canles de distribucin de auga suman
mis de 15.000 km. Os seus principais
problemas son a antigidade e o mal estado,
causantes de cuantiosas fugas de auga (un
20% en 2006).
Os transvasamentos son transferencias de
auga entre concas excedentarias e
deficitarias. Na actualidade funcionan 38,
destacando o Tajo-Segura.
A auga do mar aprovitase mediante a
tcnica da desalinizacin. Espaa ocupa o
primeiro lugar da UE no uso desta tcnica,
con mis de 700 plantas, localizadas nas
zonas con mis escaseza (a costa
mediterrnea e os arquiplagos). Os seus
principais problemas son o elevado consumo
enerxtico e a eliminacin da salmoira.
Os acuferos son bolsas de augas
subterrneas que se orixinan en formacins
rochosas capaces de almacenar auga.
Alimntanse maioritariamente por infiltracin
e descargan en ros, mananciais ou
directamente ao mar.
Na Pennsula existen na actualidade mis de
catrocentos acuferos que son empregados
basicamente para a obtencin de auga de boca ou para a rega, mediante pozos e galeras.
Os principais problemas das augas subterrneas, dos acuferos, son a contaminacin que
altera as caractersticas qumicas da auga e a sobreexplotacin que pode provocar a
salinizacin, ou incluso a desaparicin do acufero.
Para mellorar a calidade das augas constrense plantas potabilizadoras, para tratar as
augas que se van beber, e as plantas depuradoras, que tratan as augas residuais para
evitar que contaminen. O Plan Hidrolxico Nacional pretende lograr o
autoabastecemento hdrico (obras hidralicas, reparacin das redes, reducin do consumo,
mellora do regado e reutilizacin da auga depurada para a rega); conseguir unha boa
calidade da auga para beber e para manter os ecosistemas acuticos (potabilizadoras,
depuradoras e saneamento dos ros); e previr as inundacins e secas (acondicionamento
das canles e reforestacin das ribeiras).
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.


COMENTARIOS DE HIDROGRAMAS (RXIME PLUVIAL DUN RO)
INTRODUCIN XERAL PARA TODOS OS HIDROGRAMAS
Un hidrograma unha grfica que representa a variacin estacional do caudal dun ro ao longo dun
ano, nunha estacin de aforamento concreta. O rxime depende da distribucin das precipitacins
e da importancia da precipitacin nival. No eixo horizontal est representada a escala temporal (os
meses do ano), e no eixo vertical estn representados os valores do Coeficiente K (graduados de 0
a 3), que o resultado de dividir o caudal medio mensual entre o caudal medio anual ou mdulo.
Os valores dos dous caudais obtense a partir das medias rexistradas durante un perodo de, de
polo menos, trinta anos. No grfico, o valor 1 corresponde co caudal medio anual; un valor inferior
a 1 indica augas baixas, e un valor superior a 1, augas altas.
EXEMPLOS DE COMENTARIOS DUN HIDROGRAMA
O comentario estrutrase en tres partes:
1.- Lectura do grfico. Que tipo de grfico ?
2.- Interpretacin dos datos
3.- Conclusins.
1.- Lectura e identificacin do grfico. O grfico
representa a variacin do caudal dun ro, nun punto
concreto, ao longo dun ano. No eixo vertical reflctese
o coeficiente de caudal e no horizontal os meses do
ano.
2.- Interpretacin dos datos. Dicamos que no eixo
vertical se amosaba o coeficiente de caudal (cc ou K),
dicir, a divisin entre caudal medio mensual (Cm) e o caudal anual (M).
Se cc = 1 o caudal de ese mes igual media anual
Se cc < 1 o caudal de ese mes inferior media anual.
Se cc > 1 o caudal de ese mes superior media anual.
De seguido miraremos cantos e que meses estn por riba de 1 (caudal superior media, 3 meses,
de abril a xuo) e cantos e cales estn por debaixo de 1 (caudal inferior media, 9 meses, os
restantes).
A continuacin sinalamos os meses nos que podemos atopar os picos mximos e secundarios
(pico mximo abril, secundario outubro) e os picos mnimos e secundarios (pico mnimo xullo,
secundario xaneiro). Para rematar sinalamos as pocas de estiaxes (inverno) e de crecidas.
(primavera, principios do vern).
3.- Conclusins. Determinaremos o rxime e explicaremos a variedade de rxime (nival) e as razns
dos picos mximos (desxeo e choivas de outono ) e mnimos (precipitacins slidas do inverno).
Para rematar tentaremos determinar a zona xeogrfica na que quedara includo o grfico (montaa
do norte do pas)
COMENTARIOS
Analizando os datos mensuais do
coeficiente K podemos sinalar que
este ro caracterzase por ter un
caudal moi escaso e irregular, cuns
mnimos moi marcados desde abril
at outubro (sendo extrema a estiaxe
durante os meses de xullo e agosto
nos que case se chega a un
coeficiente K = 0. As augas altas (por
riba de 1) ascianse s choivas do
inverno (de novembro a marzo) cunha
diminucin en decembro e xaneiro,
por
influencia
do
anticicln
peninsular, e uns mximos en febreiro e marzo, onde se chega a dobrar o caudal medio do ro.
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

Trtase dun ro cun rxime pluvial de tipo mediterrneo, neste caso das terras estremeas da
provincia de Badajoz. Pluvial porque o seu caudal est estritamente determinado polo rxime de
precipitacins. E mediterrneo subtropical porque corresponde principalmente aos ros mis
meridionais da Pennsula, os da conca sur, como o caso deste afluente do Guadiana.
Tendo en conta a escaseza de caudal, e a irregularidade do mesmo, en ros deste tipo de rxime
fanse moi necesarias as obras hidrulicas para evitar as inundacins que poderan ocasionarse na
poca de augas altas ou crecida. Presas e encoros que axudarn non s a regular o caudal, senn
que tamn se aproveitarn para abastecemento da poboacin e para regado. Trtase dun afluente
do Guadiana situado nunha zona de val entre as formacins montaosas dos Montes de Toledo e a
Serra Morena.
De forma xeral presenta as
caractersticas dun ro de rxime
mixto, correspondente a ros de
montaa media, situados a
altitudes inferiores a 2.500
metros. Ten un mximo principal
anterior ao mes de xuo, e un
mximo secundario no outono de
tipo pluvial.
O ro Segre (afluente do Ebro)
nace nos Pireneos a 2.800
metros de altitude e en Puigcerda
presenta un rxime mixto de tipo nivo-pluvial, con influencia das precipitacins e o desxeo da neve.
Presenta augas altas a mediados de primavera, no mes de maio, cando se produce o desxeo; un
segundo no outono, de menor relevancia, de orixe pluvial; augas baixas no vern, cun mnimo non
demasiado acusado (estiaxe estival non moi profunda) e augas lixeiramente baixas no inverno,
cando a precipitacin queda retida en forma de neve ou de xeo na montaa.
A influencia do clima de montaa includa dentro da rea de clima ocenico (Pireneos e C.
Cantbrica) con precipitacins abundantes (mis de 1.000 mm ao ano) e frecuentes en forma de
neve. O desxeo consecuencia do aumento da temperatura na primavera, situacin que permite
fundir parte da neve, anda que os verns son frescos.
No seu curso construronse varios encoros para o abastecemento da poboacin, para regado e
para producir electricidade.
O ro Mio en Ponte Maior
(nome que se refire ponte
romana de Ourense) presenta
un rxime pluvial ocenico,
que
s
depende
das
precipitacins. O caudal
abundante, con augas altas
desde finais do outono ata
principios da primavera. A
estiaxe profunda no vern,
anda que non indica que
haxa seca, senn que o
caudal relativo moito menor
en comparacin co resto do
ano, debido s escasas precipitacins durante esta estacin do ano. Polo tanto, o rxime fluvial
segue o ritmo das precipitacins propias do clima ocenico.
O Mio o ro mis longo (350 km) e caudaloso de Galicia, sobre todo despois de recibir as augas
do seu principal afluente o Sil (nos Peares, 30 km ao norte de Ourense). Est cheo de encoros
(Belesar, Os Peares, Velle, Castrelo de Mio, Frieira) para aproveitamento hidroelctrico e
abastecemento da poboacin. No seu treito final fai de fronteira con Portugal.
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.


VOCABULARIO
1. Conca fluvial ou hidrogrfica a porcin de terreo que drena un colector principal (ro ou lago)
ao que verten os afluentes, limitada por unha lia de cumes ou divisoria de augas lia desde a que
as augas correntes flen en direccins opostas, e que soe coincidir cos niveis mis elevados de
determinados sistemas montaosos-. Tamn se denomina baca. Na conca os ros circulan por unha
canle ou leito, formando unha rede xerarquizada encabezada polo ro principal. Por exemplo, a conca
do Mio, formada por este ro e os seus afluentes e subafluentes.
2. Estiaxe o caudal mnimo que acada un ro ou lagoa en determinadas pocas do ano, debido
especficamente seca. O termo deriva de esto ou vern, perodo do ano en que se producen as
mnimas precipitacins nos climas de Espaa. A estiaxe est asociada non s ao dficit de
precipitacins, senn tamn ao incremento da evapotranspiracin por elevacin das temperaturas
medias. Nas tres vertentes peninsulares a estiaxe dse nos meses de vern, pero a mediterrnea
presenta as estiaxes mis importantes. A estiaxe mis intensa e duradeira canto mis meridional a
conca dun ro xa que, en Espaa, as choivas diminen do norte e noroeste cara o sur e sureste do
pas.
3. Marisma un ecosistema hmido con prantas herbceas que medran na auga. A marisma,
prxima ao mar, inndase con augas doces dos ros e marias por efecto das mareas, que ao
mesturarse producen auga salobre. O relevo chairo e baixo, e as marismas sufren profundos
cambios coas estacins. Habitualmente aparecen separadas do mar por medio dunha restinga ou
cordn litoral. En Espaa as mis importantes son as marismas do Guadalquivir.
Anlise das concas do Ebro e do Guadalquivir: afluentes principais e posibles
rximes fluviais
Conca do Ebro: O Ebro o segundo dos
ros da Pennsula Ibrica pola sa
lonxitude (928 km), pola extensin da
conca (85.997 km2) e polo seu caudal
absoluto (554 m3/ seg en Tortosa), e o de
maior caudal relativo.
Nace na Cordilleira Cantbrica, onde
recolle as abundantes precipitacins
desta zona, atravesa as terras semiridas
da depresin do seu mesmo nome, sen
que dimina o caudal porque recibe os
importantes afluentes pirenaicos, e
desemboca no Mediterrneo, formando
un delta.
1. Acostmase a situar o seu nacemento no manancial crstico de Fontibre, preto de
Reinosa, en Cantabria, a 880 m de altitude, anda que hai quen sinala o seu nacemento no
Hjar, a 20 km de Reinosa. No seu primeiro treito, no curso alto, o rxime pluvio-nival.
Chegando a Miranda do Ebro (Burgos) o seu caudal relativo alto, regular e cun rxime
fluvial de tipo pluvial ocenico. Poderase inclur na rea cantbrica porque presenta
similares caractersticas aos dos ros desa conca.
2. Entre Miranda e Mendavia (Navarra) o Ebro recibe aos afluentes rioxanos, como o
Zadorra e o Najerilla. Pero cando realmente aumenta o seu caudal cando recolle as
augas dos afluentes navarros: Ega, Arga e Aragn, que nacen nos Pireneos. Ata Zaragoza
aumenta pouco o seu caudal, pois discorre por unha zona rida. Neste treito, o seu rxime
pluvio-nival, sobre todo despois de recibir aos afluentes pirenaicos, procedentes de
montaas con fortes nevadas. En Zaragoza as crecidas mis importantes teen lugar na
primavera por efecto do desxeo, e as estiaxes a finais do vern e comezo do outono.
3. No seu treito final a hidroloxa mis complexa, polo efecto dos afluentes pirenaicos,
sobre todo o Segre, o Cinca e o Gllego, aumentando considerablemente o seu caudal.
En Tortosa o Ebro ten dous mximos, un pluvio-nival en marzo e outro nivo-pluvial en
maio, e outro mximo secundario de orixe pluvial en novembro. Tamn se aprecia un
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

descenso do caudal en decembro e xaneiro como consecuencia da retencin nival

invernal nos Pireneos.
En resumo, o Ebro un ro cuxas caractersticas veen determinadas moito mis polos
afluentes pirenaicos que polos procedentes do Sistema Ibrico (Jaln, Guadalope, etc.).
Eles son os responsables do seu alto caudal, da sa regularidade no curso baixo, das
moderadas estiaxes e das fortes crecidas na primavera pola fusin das neves.
As augas do Ebro aprovitanse en moitos puntos para o regado, construndose
numerosas canles. No delta destacan os arrozais. O seu leito est regulado por
numerosos encoros, destacando o de Mequinenza, o que fai que o delta e as praias
levantinas sufran unha regresin pola retencin de sedimentos nos encoros que deberan
chegar a desembocadura. Na conca, sobre todo nos Pireneos, tense construdo mis
de 300 centrais hidroelctricas e na ribeira do Ebro hai das centrais nucleares (Garoa e
Ans).
Conca
do
Guadalquivir:
O
Guadalquivir nace na Serra de
Cazorla, drenando a depresin
prealpina do mesmo nome. A sa
lonxitude de 680 km (o quinto da
Pennsula), a superficie da sa conca
de 57.121 km2 e o seu caudal de
181 m3/seg.
O seu baixo caudal dbese a
escaseza das precipitacins na zona
pola que discorre. Nas Cordilleiras
Bticas as precipitacins son moi inferiores s dos Pireneos, e s en Serra Nevada as
neves permanecen a maior parte do ano.
1. Antes de Mengbar (Jan) o seu caudal dbese s augas da cabeceira, s propias e s
recollidas do Guadiana Menor e do Guadalimar, que nacen nas montaas bticas con
maiores precipitacins (1.000 mm nOs cumes), pero sen case nevadas. O Guadiana
Menor o nico ro a conca superior que ten un rxime pluvio-nival, con mximo en
marzo. O resto dos ros, includo o alto Guadalquivir, pertencen categora pluvial
mediterrnea, con mximo en febreiro.
2. Despois de Mengbar o Guadalquivir recolle pola dereita as augas do Guadiato e
Bembzar, e pola esquerda do Guadajoz, do Genil e do Corbones. Os primeiros nacen en
Serra Morena e os outros nas Bticas. Ags o Genil, son ros de pouco caudal, moi
irregulares, de rxime mediterrneo. Debido ao relevo e os solos que atravesan, os
afluentes de Serra Morena son de forte pendente, atravesando solos impermeables, o que
favorece as crecidas grandes e veloces, e estiaxes moi profundas.
O Genil, nace a mis de 3.000 m, na vertente norte de Serra Nevada, recollendo tamn
augas das serras penibticas e subbticas. o mis caudaloso dos afluentes do
Guadalquivir e o mis regular. Comeza cun rxime nivo-pluvial, pero axia se converte en
pluvial mediterrneo. O aporte do Genil, porn, aprciase no treito final do Guadalquivir.
Este ten o mesmo caudal en marzo que en febreiro debido influencia das neves de
Sierra Nevada no Genil.
O Guadalquivir un dos ros espaois con crecidas mis voluminosas (mis de 4.000
m3/sg), anda que tamn presenta profundas estiaxes (preto de 0).
No curso baixo construronse numerosos encoros, e o rego para a agricultura consume
gran parte da auga dispoible. A calidade da auga tamn se resinte coa contaminacin
procedente das cidades, industrias e explotacins agrarias. Desde Sevilla
desembocadura o curso ten sido moi alterado pola construcin de canles, dragado dos
fondos e outras actuacins para facilitar a navegacin.
Na sa desembocadura divdese en varios brazos e zonas pantanosas formando as
Marismas do Guadalquivir con aportes fluviais e marios, onde se atopa o Parque
Nacional de Doana.
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

10

TEMA 4 Diversidade bioxeogrfica

ESQUEMA DA UNIDADE
4.1. Factores da diversidade bioxeogrfica.
4.2. Paisaxes vexetais: atlntico, mediterrneo, canario e de montaa.
4.3. O solo: composicin e valor do solo.

TEMA (pregunta terica)

-Factores da diversidade bioxeogrfica.
- Situacin xeogrfica e procesos naturais.
- Accin antrpica.

PRCTICOS
- Mapas de distribucin de carballo, sobreira, faia e acieira.
- Grficos comparativos de cliseries.
- Mapa de rexins bioxeogrficas.
- Comentario dunha imaxe de paisaxe natural: mediterrnea, de montaa e das illas
Canarias.

VOCABULARIO
Laurisilva / Maquis / Vexetacin clmax / Vexetacin antrpica (4).

1. FACTORES DA DIVERSIDADE BIOXEOGRFICA

A flora o conxunto de especies vexetais dun territorio, e a vexetacin a

disposicin das mesmas sobre a superficie. Na Terra existen grandes coxuntos florais,
que se subdividen en rexins. Dende o punto de vista da flora a Pennsula Ibrica pertence
ao reino Holrtico (agrupa as terra situadas ao norte do Trpico de Cncer) e divdese en
tres rexin florsticas: eurosiberiana (norte da Pennsula e algns sectores do Sistema
Central e do Sistema Ibrico), boreoalpina (zonas mis altas das montaas) e
mediterrnea (resto da Pennsula). Ademais Espaa tamn incle parte da rexin
macaronsica (Illas Canarias).
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

11

Espaa ten unha flora moi rica; existen unhas 6.000 especies diferentes conformando
bosques (formacins arboreas), matogueiras (formacins arbustivas) e prados. Tal
variedade froito da interaccin de varios factores:
1.1. Factores fsicos.
a) Clima: as diferentes condicins termopluviomtricas posibilitan distintos tipos de
vexetacin. Por exemplo, se atendemos s precipitacins podemos distinguir a
vexetacin xerfila (aquela adaptada a baixas humidades) e a vexetacin mesfila
(adaptadas a altas humidades). A radiacin solar tamn xoga un papel importante
na distribucin da vexetacin.
b) A configuracin, cunha importante diferenza entre o interior e a costa.
c) Relevo: a altitude crea unha estratificacin vexetal en pisos; e a orientacin das
abas, barlovento e sotavento ou solleiros e avesedos, tamn condicionan un
desigual desenvolvemento vexetal.
d) Solos: inciden poderosamente sobre as comunidades vexetais
normalmente as plantas adptanse mellor a un ou a outro tipo de solo.

xa

que

1.2. Factores humanos.

O home coas sas accins e actividades, pode degradar a vexetacin, expandila, cambiar
as especies Cando as formacins vexetais son o resultado soamente da accin
combinada dos factores fsicos falamos de vexetacin clmax ou potencial. Se ademais
da participacin dos factores fsicos actuaran os factores humanos, falariamos de
vexetacin secundaria. A accin humana nunhas ocasins contribe diversificacin do
ecosistemas por exemplo, mediante algunhas prcticas agrarias-, ou conservacin
dalgunhas especies das que se beneficia. Noutras, favoreceu a sa extincin, pola
sobreexplotacin.
2. PAISAXES VEXETAIS: ATLNTICO, MEDITERRNEO, CANARIO E DE MONTAA.

As formacins vexetais dispense en comunidades, cuxo conxunto forma a paisaxe

vexetal dunha determinada rea. Basendonos en criterios climticos, sobre todo
termopluviomtricos, en Espaa pdense individualizar as seguintes paisaxes:
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

12

2.1. A paisaxe vexetal do clima atlntico

Ocupa o norte e noroeste da Pennsula e algns puntos illados dos sistemas montaosos
da metade norte peninsular. Corresponde rexin eurosiberiana.
a) O bosque: a vexetacin clmax deste sector o bosque caducifolio composto por
especies altas con grandes e grosas follas (a extensin reduciuse ao perdrense os usos
tradicionais do bosque e polos procesos de roturacin e os incendios, hoxe s se observa
bosque nun 10% da superficie clmax). As principais especies do bosque caducifolio son:

Carballo:
rbore
alta,
siliccola, de tronco recto e
pouca ramificacin. Soporta
mal os verns moi clidos e os
invernos moi fros. Necesita
abundantes
precipitacins,
anda que menos que a faia,
polo que se desenvolve a
menor altura que ela. Ten un
sotobosque
considerable
composto por silvas, fentos,
toxos, etc.

Faia: rbore alta, prefire solos calizos, con tronco recto e ramificacin moi alta.
Esixe moita humidade e soporta ben o fro, pero non as elevadas temperaturas. a
especie tpica das montaas atlnticas. O seu sotobosque pouco abondoso. A
sa rea principal est na cordilleira Cantbrica e no Pireneo navarro.

Entre as especies secundarias estn os castieiros e as especies de repoboacin:

Castieiro: introducida na Pennsula polos conquistadores romanos, foi gaando

terreo ao carballo, tanto, que en algns lugares o castieiro a autntica rbore
tpica. unha formacin vexetal secundaria, como o son tamn o freixo, o tileiro, o
umeiro ou a abeleira.
Especies de repoboacin, pieiros e eucaliptos: en pocas recentes estanse
empregando estas especies para efectuar repoboacins forestais en reas moi
extensas, xa que como son de moi rpido crecemento, o rendemento econmico
rpido, pero a longo prazo, dende unha ptica ecolxica, contriben a facer mis
acedos os solos e a empobrcelo, sobre todo no caso dos eucaliptos, facilitando
tamn a expansin dos incendios forestais.

b) Matogueiras: naqueles lugares onde se degradou o bosque caducifolio ou naqueles

outros onde este ten dificultades para desenvolverse (costas moi ventadas ou montaas),
atopamos unha formacin de matogueiras denominada landa atlntica, que est composta
por unha vexetacin densa de especies como as xestas, toxos, breixos, carqueixas, fieitos,
silvas
c) Prados: constitudo por vexetacin herbcea, estndense por vastas superficies neste
mbito.
2.2. A paisaxe vexetal do clima mediterrneo
Ocupa o resto da Pennsula Ibrica e mis as Illas Baleares. A vexetacin mediterrnea
caracterzase por ter un crecemento lento e por ter desenvolvido mecanismos que lle
permiten resistir a unha marcada seca estival: grandes races moi estendidas ou profundas
para captar a auga, follas perennes e esclerfilas (duras) con variados sistemas para
conter a transpiracin: follas pequenas, con pilosidades, con espias Pose un rico
sotobosque, con especies como o piorno e a xesta.
a) O bosque perennifolio: est constitudo por rbores de mediana altura, con
troncos tortos, cortiza grosa e con copas globulares de follas perennes que
proxectan as sas sombras sobre o chan, co que limitan a evaporacin, a perda de
humidade. Actualmente este bosque est moi degradado pola perda de usos
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

13

tradicionais, a substitucin por outras especies de crecemento mis rpido, a curta

de rbores para facilitar a mecanizacin e os incendios forestais.
Unha forma de conservalos mediante o seu aproveitamento polo sistema de
devesa: explotacin forestal, agraria e gandeira (herba para o gando vacn e
landras para a cabana porcina ibrica).
As principais especies que nos podemos atopar no bosque mediterrneo son as
seguintes:

Acieira: a rbore mis

representativa do contorno
mediterrneo.
Adptase
perfectamente a escaseza
de auga e a todo tipo de
solos. O seu froito, a
landra, emprgase para
alimentar ao gando.

Sobreira: esta especie

necesita solos silceos e
invernos mis suaves e con maiores precipitacins que as acieiras. Estn
presentes en reas mis limitadas que as acieiras: SO e NE peninsular e a
provincia de Castelln. Desta rbore, ademais de madeira, aproveitase a codia
para a obtencin da cortiza.

Pieiro: unha especie secudaria que gaa posicins polo seu rpido
crecemento e a sa capacidade de adaptacin a todo tipo de condicins.

b) Matogueira: desenvlvese naqueles lugares nos que os bosques foron degradados

pola accin humana ou naqueles outros nos que as condicins ambientais dificultan
ou impiden a presenza de bosques (reas moi secas por exemplo). Diferenciamos
tres formacins de matogueiras na rexin mediterrnea:

Garriga: composta fundamentalmente por especies como o romeu, tomio e

lavanda, de pouca altura. unha formacin vexetal xerfila, baixa e discontinua
que se asenta sobre solos calcreos.

Maquis: formacin de matogueira mis densa e de maior porte que a anterior,

adaptada a solos silceos. Sobresaen especies como a xara, o breixo, o lentisco
e a xesta.

Estepa: toma presencia en lugares onde existe unha notable aridez e onde a
degradacin da vexetacin natural foi acusada. Propia do sueste peninsular e
de zonas do val do Ebro. De forma discontnua sobre o terreo dispense
palmitos, tomio, esparto

2.3. A paisaxe vexetal de montaa

A altitude ten unha enorme importancia como modificador da vexetacin, xa que fai
aumentar as precipitacins e diminur as temperaturas. Por tal motivo, nas montaas, as
comunidades vexetais organzanse tamn en pisos escalonados. Tamn infle a
orientacin. En xeral, sucdense o bosque; as matogueiras, os prados e plantas rupcolas
adaptadas a vivir nas rochas.

Montaa alpina ou pirenaica, representada polos Pireneos, con catro pisos

vexetais:
- Piso basal: ata os 1.200 m, incle acieiras e carballos.
- Piso subalpino (1.200/1.6002.300/2.400 m): Grande densidade de vexetacin.
Predominan as conferas como o abeto ou o pieiro negro, que poden formar
bosques mixtos coas faias. O sotobosque confrmano as matogueiras como o
rododrendo e a arandeira.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

14

- Piso alpino (2.300/24003.000 m): Como a estas altitudes a neve ten unha
importante presencia, uns 7/8 meses ao ano, as plantas teen moi pouco porte.
Predominan os prados, con pouco desenvolvemento ao estar a maiora do tempo
cuberto pola neve.
- Piso nival (por riba dos 3.000 metros): A neve est presente practicamente todo o
ano polo que a vexetacin queda limitada a carriza e liques, pequenas plantas
rupcolas que viven nas rochas.

Montaa Mediterrnea: O resto das montaas peninsulares carecen de piso

subalpino. O piso basal est ocupado polo bosque propio do seu clima da zona,
chegando at os 2.000 m. A partir de a aparece o piso supraforestal composto por
matogueiras. Por riba deste piso dominan os prados na zona atlntica, e a matogueira
na mediterrnea.

2.4. A paisaxe vexetal de Canarias

A vexetacin canaria moi orixinal
dentro do conxunto de Espaa
debido ubicacin xeogrfica do
arquiplago, a sa orixe volcnica e
ao seu carcter montaoso. a
canaria unha vexetacin moi rica e
moi variada porque as especies
propias do mundo mediterrneo
estn
mesturadas
con
outras
africanas,
con
endemismos
(exlusivas do mundo canario) e con
reliquias (vexetacin moi antiga e
que anteriormente ocupaba reas
moi extensas).
Dado o carcter montaoso das illas
a vexetacin estar organizada en
pisos bioclimticos:

Piso
basal:
300400
m.
Vexetacin xerfila, adaptada
aridez. Matogueiras raras e speras como o carrucho e a tabaiba.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

15

Piso de transicin: 300/400800 m Este espazo est moito mis transformado pola
accin humana e conta con maiores precipitacins que o anterior. Especies: sabinas,
palmeiras e dragos.

Piso termocanario: a partir dos 800 metros, ate arredor dos 1.200. Aparece o
Monteverde debido importante humidade reinante e que aportada polo mar de
nubes dos alisios. Desenvlvense formacins boscosas densas, coecidas como
bosque de laurisilvas (con mis de 20 especies) ou faialbreixal (este ltimo aparece
nos espazos nos que o bosque de laurisilvas foi degradado pola accin do home).

Piso canario: Entre os 1.200 e os 2.200 metros. Domina o bosque de conferas, tendo
ao pieiro canario como principal especie. Ao quedar por riba do mar de nubes, debe
adaptarse aridez e ao fro.

O piso supracanario: Por riba dos 2.200 metros. S est presente en Tenerife e La
Palma. S ten matas dispersas, pero con gran riqueza de flores (violetas do Teide).

2.5. A paisaxe vexetal de ribeira

propia de lugares de humidade elevada e constante, como as beiras dos ros. Ten trazos
diferentes vexetacin do seu contorno, especialmente nas zonas de clima seco. As
especies dispense en franxas paralelas ao ro, en contacto semipermanente coa auga.
Entre as especies podemos destacar o ameneiro, o salgueiro, o lamo, o chopo, o freixo e
o umeiro. Xunto a eles medran os xuncos e matogueiras. A vexetacin de ribeira estabiliza
as marxes do ro e dimine a erosin fluvial
3. O SOLO: COMPOSICIN E VALOR DO SOLO.

O solo, composto integrado por materia mineral e orgnica, a capa mis superficial
da litosfera. Componse de elementos nos tres estados. Os elementos slidos son as
partculas minerais procedentes da erosin das rochas e a materia orgnica viva ou en
descomposicin (races, fungos, bacterias, vermes, insectos). Ademais o solo contn
elementos lquidos (auga) e gases nos poros (CO2). A ciencia que estuda o solo a
edafoloxa.
A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

16

3.1. Factores de formacin dos solos

O solo o resultado da accin combinada de procesos fsico-qumicos e dos seres
vivos. Constite o soporte material das plantas e proveas dos nutrientes esenciais para o
seu desenvolvemento. Os factores que condicionan a sa formacin e evolucin son:
1

Rocha nai ou litoloxa: o soporte mineral a partir do cal se forman os solos. Segundo
a litoloxa, teremos dous tipos de solos diferentes, os silceos ou acedos e os calcarios
ou bsicos.

O clima: A influencia do clima concrtase en dous parmetros bsicos, a temperatura e

a humidade. o factor mis importante na formacin do solo.

Os seres vivos: As plantas poden empobrecer e acidificar o solo (conferas) ou

enriquecelo (frondosas). As bacterias e fungos (microflora) descompn a materia
orgnica e crea o humus, do que depende a sa fertilidade. Os animais remveno e as
persoas destreno, altrano ou mellrano con fertilizantes e repoboacins axeitadas.

Topografa: determina en boa medida os espesores dos solos. Os terreos con maiores
pendentes tern solos con menores espesores pola maior erosin.

O tempo: o paso do tempo axuda a potenciar ou a reducir a influencia dos factores

antes estudados.

3.2. Perfiles e horizontes

Como resultado do seu proceso de formacin os solos amosan unha sucesin de niveis
denominados horizontes e a suma destes conforman o perfil. Nos solos distinguimos, da
superficie cara o interior, os seguintes horizontes:

Horizonte 0: nivel superior. Nel atopamos os aportes vexetais pouco descompostos.

Horizonte A: nel mestrase a materia orgnica (humus) coa materia mineral.

Horizonte B: tamn coecido como de acumulacin porque nel irn a parar elementos
lavados dende o horizonte superior. Ten unha coloracin mis viva.

Horizonte C: rocha nai. Est formado por rocha nai non consolidada semellante que
haba nos horizontes superiores antes do inicio da formacin edfica.

Horizonte D: A maior profundidade, formado pola rocha nai consolidada ou sen alterar.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

17

3.3. Propiedades fsicas e qumicas dos solos

Os solos compostos nun 50% por materia slida, nun 30% por materia lquida en nun 20%
por materia gasosa, teen unhas caractersticas definidas por unha serie de propiedades
fsicas e qumicas. A saber:
3.1 Textura: dimetro das partculas dos minerais compoentes. Distinguimos catro
texturas bsicas.
ARXILAS
< 0.002 mm

LIMO
DE 0.002 A 0.02
mm

AREAS
FINA
GROSA
DE 0.02 A 0.2
DE 0.2 A 2 mm
mm

GRAVA
> 2 mm

3.2 Estrutura: son os agregados que constiten as partculas minerais. Distinguimos

estruturas polidricas, en laxas, prismticas e grumosas.
3.3 Cor: son variadas e ofrcennos pistas para a determinacin dos horizontes.
3.4 Acidez: mdese polo pH. Os valores do pH van dende 1 at 14. Os solos con pH
inferiores a 7 son acedos (como os galegos) e os maiores de 7 son bsicos.
3.4. Clasificacin dos solos
Existen diversas clasificacins.
Ns basermonos no clima e a
natureza do rochedo.
a. Zonais
Os
solos
zonais
son
evolucionados, con caractersticas
distintas s da rocha nai e en
perfecto equilibrio co clima e coa
vexetacin.
a) Clima ocenico. Solos moi
evolucionados,
con
grandes
cantidades de materia orgnica,
moi acedos e frecuentemente moi
lavados.
- Rochedo silceo
Terra parda hmida. Sobre solos silceos de Galicia, Asturias e montaas
mediterrneas. Se a topografa ch sern bos terreos para a agricultura, senn as,
orientaranse a pastos.

Rnker. Solo silceo propio de ladeiras con forte pendente e polo tanto moi afectado
pola erosin. Apto para aproveitamento forestal e prados.

Podzoles. o tipo de solo mis lavado. axeitado para bosques de conferas.

- Rochedo calcreo

Terra parda Calcaria. Tipo principal. Excelentes rendementos para o millo e prados.

b) Clima mediterrneo. Normalmente estn moi alterados pola erosin e a accin

humana.
- Rochedo silceo

Terra parda meridional. Normalmente sobre lousas. un solo pobre e con pouco
humus. Nel pdense asentar as devesas de acieiras e os cereais.

- Rochedo calcreo.

Solo vermello mediterrneo. No seu horizonte B hai unha importante acumulacin de

arxilas que lles confire unha tonalidade vermella. Excelente para a agricultura.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

18

- Rochedo arxiloso

Vertisolos. Caracterstica principal deste solo a presenza de arxilas expansivas que

ao incharse producen gretas que se enchen con outros materais. Son os solos mis
frtiles de Espaa (Val do Guadalquivir, Terra de Barros, ...).

Serosem. Propio de terreo moi secos como o sueste e o val do Ebro. Aqu os procesos
qumicos son escasos. A non ser que se reguen, non teen aptitude agraria, pola
pobreza de humus.
b. Azonais e intrazonais:

Poden atoparse en calquera zona climtica, dependendo da topografa e o rochedo.

Os azonais non teen un perfil definido, por seren novos ou estar situados en pendentes
moi pronunciadas. Os Redzinformes son solos recentes de reas calizas. Posen alto
contido en humus e pH elevado. Son moi frecuentes nas terrazas fluviais ou nas chairas
con ros. Son moi frtiles. Pdense atopar na Horta Valenciana. Os pardo-calcarios
presentan dous subtipos, un pobre en humus (cunca do Doiro, Levante e a Mancha)
apropiado para vide e oliveiras; e outro rico en humus en lugares do norte onde as
precipiatcins sobrepasan os 700 mm ao ano e sobre rochedo calcario.
Os intrazonais son moi evolucionados, dependendo dos condicionamentos locais, como a
topografa, a drenaxe, a rocha nai

Hidromorfos. Frmanse en condicins de asolagamento das zonas endorreicas. Son

pobres en nutrientes.

Halomorfos. Propios de territorios onde abundan as sales, sobre todo en medios

ridos. Sern frtiles se se logran controlar as sales.

Volcnicos. Xeralmente son improdutivos.

Areosos. Improdutivos porque a auga fltrase rapidamente cara o interior.

COMENTARIO DUNHA CLISERIE

Definir cliserie e indicar a que sistema

montaoso pertence a que se comenta.

Explicar a que se debe a variacin de

formacins vexetais en funcin da altura
e, se procede, da orientacin a barlovento
ou a sotavento; ou na aba do solleiro ou
do avesedo:
o

As variacins da vexetacin en
altura dbense a que ao aumentar
a altitude dimine a temperatura e
aumentan as precipitacins.

A orientacin determina maiores

precipitacins a sotavento e
sequidade na de sotavento; ou
mis calor na aba do solleiro
respecto da do avesedo.

Indicar os pisos de formacins vexetais

que se aprecian (bosque, matogueira, prado...), indicando os lmites de altitude de cada un.

Expor as caractersticas das formacins vexetais de cada piso: aspecto, condicins ecolxicas,
aproveitamentos. Explicar as diferenzas entre as das vertentes en canto altura a que se atopa a
mesma formacin vexetal ou s distintas especies existentes.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

19


VOCABULARIO
1. A laurisilva un bosque nuboso subtropical, propio de lugares hmidos, clidos e sen xeadas, con
grandes rbores, que en Espaa se d nas illas Canarias, mis concretamente nas vertentes
setentrionais das illas occidentais de maior elevacin, al onde o mar de nubes -determinado pola
afluencia dos alisios- permite o seu crecemento. A cuberta vexetal caracterzase pola exuberancia,
con presenza de rbores perennifolias que poden acadar ata os 40 m. de altura.
2. Maquis ou maquia un ecosistema de matogueira mediterrnea, formacin de especies
perennifolias, principalmente arbustivas, que soe refuxiarse sobre solos silceos. Os madroos, as
xaras, os brezos, lentiscos, romeus e outras especies son caractersticas desta formacin, de maior
porte xeralmente que as garrigas.
3. Vexetacin clmax ou natural a vexetacin que se ten establecido por si mesma nun
determinado ambiente, cunhas determinadas condicins climticas, sen intervencin da man do
home; , polo tanto, unha vexetacin en estado de equilibrio dun ecosistema local, a que medra de
xeito espontneo sen intervencin antrpica. Hoxe en da, por mor das repoboacins forestais e
outros mecanismos da silvicultura, est en retroceso en todos os ecosistemas do planeta.
4. Vexetacin antrpica aquela que aparece no lugar da vexetacin natural, por mor da
substitucin de especies realizada polo ser humano, que ten introducido novas especies vexetais para
un aproveitamento agrcola ou silvopastoril mediante sistemas de repoboacin forestal, entre outros.
Un exemplo ben caracterstico en Galicia a presenza masiva do eucalipto no litoral, utilizado
esencialmente na industria papeleira e de taboleiros.

NDICE
TEMA 3 Diversidade hdrica
Concas hidrogrficas e tipos de rxime fluvial (pax. 1)
1.1.
Factores que inflen nos ros peninsulares (pax. 2)
1.2.
Rasgos bsicos da rede fluvial (pax. 2)
1.3.
Tipos de rxime fluvial
2. Lagos, lagoas, zonas hmidas costeiras (pax. 4)
2.1.
Lagos e lagoas (pax. 4)
2.2.
Zonas hmidas costeiras (pax. 5)
3. Problemtica dos recursos hdricos: transvases, desalinizacin, recuperacin de acuferos,
saneamento dos ros (pax. 5)
Comentarios de hidrogramas (pax. 7)
Vocabulario (pax. 9)
Anlise das concas do Ebro e do Guadalquivir (pax. 9)
1.

TEMA 4 Diversidade bioxeogrfica

Factores da diversidade bioxeogrfica (pax. 11)
1.1.
Factores fsicos (pax. 12)
1.2.
Factores humanos (pax. 12)
2. Paisaxes vexetais: atlntico, mediterrneo, canario e de montaa (pax. 12)
2.1.
A paisaxe vexetal do clima atlntico (pax. 13)
2.2.
A paisaxe vexetal do clima mediterrneo (pax. 13)
2.3.
A paisaxe vexetal de montaa (pax. 14)
2.4.
A paisaxe vexetal de Canarias (pax. 15)
2.5.
A paisaxe vexetal de ribeira (pax. 16)
3. O solo: composicin e valor do solo (pax. 16)
3.1.
Factores de formacin dos solos (pax. 17)
3.2.
Perfiles e horizontes (pax. 17)
3.3.
Propiedades fsicas e qumicas dos solos (pax. 18)
3.4.
Clasificacin dos solos (pax. 18)
- Comentario dunha cliserie (pax. 19)
- Vocabulario (pax. 20)
1.

A diversidade hdrica e bioxeogrfica. Xeografa de Espaa, 2 de Bacharelato. IES Antn Losada.

20