Вы находитесь на странице: 1из 4

POJAM KRIMINOLOGIJE 1.

Ne postoji jedinstveno stanovište o pojmu i predmetu kriminologije.


Vremenom su se u nauci formirala 2 shvatanja o tome šta je kriminologija:
1. enciklopedijsko – da je to grupa nauka i
2. da se radi o jedinstvenoj sintetičkoj nauci.

Najopštije rečeno – kriminologija je nauka o zločinu.


Termin „kriminologija“ prvi put je upotrebio francuski antropolog TOPINARD u svom
delu „ANTROPOLOGIJA“ – gde označava kriminologiju – kao nauku o proučavanju
krivičnih dela.
Prvo delo pod nazivom „Criminologija“ objavio je italijanski pozitivista GAROFALO
1884. godine.
Prema Američkom sociologu Selinu – prvi istraživač na polju kriminologije je
italijanski lekar i fiziognomista DELA-PORTE, koji je u svom delu „De la humana
fiziognomija“ – ukazivao na uzajamnu vezu između fizičkih i psihičkih osobina ličnosti.
Zločin – u savremenom značenju kriminalitet je veoma složena društvena pojava.

Postoje veoma različita shvatanja o pojmu i predmetu kriminologije:


(I. – pravac)
GRASBERGER – (kriminolog-direktor Krim. Instituta u Beču) – smatra da kriminologija
obuhvata brojne naučne discipline – kojima je zajednički predmet proučavanja
krivično delo. On zato smatra da je
FRANC LIST – s pravom kriminologiju okvalifikovao kao pomoćnu granu krivičnog
prava.
Prema Grasbergeru to je pre svega prirodna nauka jer se u metodologiji istraživanja
služi njihovim metodama – dok se u sferi čiste nauke pojavljuje kada su njena
istraživanja granična sa sociološkim i psihološkim disciplinama.

GRUNHUT – profesor krim. na Univerz. u Oksfordu – smatra – da je kriminologija


empirijska nauka koja proučava rezultate, forme i uzroke zločina i kazneno-popravni
postupak sa zločincima.

(II: pravac)
Neki autori tvrde da postoji više područja na kojima se iskazuje predmet
kriminologije:
BRUNON HOLIST – navodi da se kriminologija iskazuje u 5 područja:
1. kao samostalna naučna disciplina koja proučava krivično delo i kaznu;
2. kao nauka o zločinu u širem smislu (uzroci kriminaliteta, metodi njegovog
suzbijanja, pitanja kriminalne politike, penologije, krivičnog prava;

1
3. kao nauka o uzrocima i pojavama kriminaliteta (uz kriminalistiku, krivično
pravo i krim. politiku);
4. kao nauka o ličnosti kriminalca i
5. kao nauka u užem smislu ( o uzrocima i pojavama kriminaliteta).

(III – pravac)
Iz treće grupe pravaca u kriminologiji – izdvajaju se stavovi REKLESA – koji ovu
disciplinu smatra naukom o kažnjavanju, policiji, sistemu sudstva, kriminalitetu
maloletnika i dr.

Danski naučnici: HURVIT i KRISTIJANSEN – smatraju da kriminologiju čine:


1. kriminografija (opisni deo zasnovan na statistici)
2. kriminalna sociologija,
3. kriminalna biologija,
4. kriminalna somatologija,
5. kriminalna genetika,
6. kriminalna psihologija,
7. predikciona istraživanja,
8. viktimologija

(IV-pravac)
Četvrti pravac zastupa grupa američkih kriminologa (SADERLAND, ELIOT,
BARNES, TETERS,)
Oni smatraju da kriminologija prvenstveno proučava ličnost delikventa i njegov
tretman.
Prema (SADERLAND i KRESIU- američki kriminolozi) – kriminologija obuhvata
3 discipline:
1. sociologiju krivičnog prava,
2. kriminalnu etiologiju i
3. penologiju.

(V – pravac)
Predstavnici petog pravca – nemački kriminolozi – smatraju kriminologiju nauku o
zločinu ili nukom o kriminalitetu.
LERNEL- razlikuje kriminologiju “sensu stricto”- nauka o genetskom činiocu
zločina i “sensu largo” – obuhvata pored prvog značenja i kriminalnu
fenomenologiju , strukturu i dinamiku.
Slične stavove su zastupali drugi nemački kriminolozi (MIDENDORF, EKSNER,
SAUER, EISENBERG, KAISER, KUZINGER i neki poljski(WALCZAK i
MAREK).

2
U načelu oni su zastupali stavove da je to nauka o zločinu (pojava pojedinca i naroda
ili nauka o kriminalitetu)

Veoma rano kriminalitetom kao predmetom nauke počela je da se bavi


kriminalna sociologija. Svoja kriminološka shvatanja začela u 18. veku
– s klasičnom školom, zatim s pozitivističkim teorijama s kraja 19. veka
– a zatim je vremenom evoluirala u savremenu kriminologiju izučavajući
kriminalitet kao isključivo društvenu pojavu.
I poznati franc. sociolog EMIL DIRKEM dao definiciju kriminaliteta i time
ustanovio pojam kriminologije:
Po njemu :

“Kriminalitet je proizvod međuuticaja između ljudi i društva i njegovi


koreni se nalaze u društvu i on je imanentan samom društvu.
Po njemu – društvena reakcija na pojave kriminaliteta sadržana je u
kažnjavanju, a nauka koja se njime bavi naziva se kriminologijom.”

U teoriji postoje i različiti pokušaji određenja kriminoloških područja i disciplina:

I. Predstavnici enciklopedijskog shvatanja ( kriminologija je grupa


nauka),dele kriminologiju, na:

1. teorijske discipline ( krim. sociologija, krim.psihologija, krim.antropologija,


krim.psihopatologija i krim.penologija); i
2. aplikativne (primenjene) discipline ( krim. politika, krim, profilaksa i
kriminalistika).

Predstavnici austrijske enciklopedijske škole ( GROS, SELIG, GRASBERGER)


SMATRAJU DA JE:
Kriminologija multidisciplinarna nauka, koja obuhvata sledeće discipline:

1. one koje se bave kriminalnom stvarnošću (krim. fenomenologija,


krim.sociologija, krim.psihologija i krim. antropologija);
2. one koje se bave činjenicama krivičnog postupka (kriminalistika, sudska
medicina I sudska psihologija); i
3. one koje se bave sprečavanjem krivičnih dela (kriminalna profilaksa, kurativna
pedagogija, penologija).

II. Predstavnici shvatanja koji kriminologiju vide kao sintetičku nauku i koja
se svodi na enciklopedijsko shvatanje kriminaliteta postavili su: NIĆEFORO I FERI
( italijanski pozitivista), a kasnije ovo shvatanje prihvatio francuski kriminolog
PINATEL.

3
Prema FERIJU – kriminologija je opšti pojam za sve krivične nauke pa i za
krivično pravo
Ovakvo shvatanje zastupali su i naš kriminolog Toma Živanović, franc. krim.
rumunskog porekla STANCIJU I kanadski SABO.

Ova shvatanja temelje se na teoriji da je kriminologija nauka koja se bavi


sveobuhvatnim proučavanjem zločina i izvršioca, koristeći pri tome saznanja drugih
nauka
Različiti pristupi i definicije pojma i predmeta kriminologije, proizašla su iz različitih
kriminoloških podučja i posebnih disciplina.
Najčešća podela je na:

1. kriminalnu fenomenologiju; - koja se bavi pojavnim oblicima kriminaliteta I


njihovom rasprostranjenošću;
2. kriminalnu etiologiju (koja proučava faktore i uzročnost kriminaliteta, usmerena
je prvenstveno na ličnost delikventa); i
3. kriminalna profilaksa (prevencija i suzbijanje kriminaliteta).

Postoji i podela na opštu i kliničku kriminologiju ( klinička poreklo od italijanske


antropološke škole – LOMBROZA).

Kriminiologija je savremena nauka koja obuhvata sva validna saznanja


drugih nauka o zločinu i njegovim delovima, o uzrocima, pojavnim oblicima
i razvoju kriminala u određenim vremenskim i prostornim granicama.