Вы находитесь на странице: 1из 5

SOCIOLOŠKA ŠKOLA 8.

Nastala je kao kritika na antropološku, pozitivističku i klasičnu školu i


biološke teorije.
U osnovi shvatanja sociološke škole su – socijalni i drugi društveni
činioci, koji utiču na kriminalitet.
Vremenom se oformilo nekoliko varijanti sociološke škole:
1. francuska ( lionska) škola;
2. austrijska enciklopedijska škola;
3. čikaška škola i
4. nemačka sociološka škola.

I. Francuska ( lionska) škola


Čini sociološki pravac u kriminologiji.
Predstavnici ove škole se: TARDE I LAKASANJ(franc. kriminolozi-
predstavnici teorije socijalne sredine)

Ova škola uvodi tzv. „tezu kolektivne krivice“ – društvo stvara i priprema
zločince i shodno tome ima odgovornost za njih.

Odbacuju teoriju o rođenom zločincu i tvrde da ( pored psihičkih i fizičkih


predispozicija) i socijalna sredina oblikuje ličnost , pa i njeno delikventno
ponašanje.
Francuska škola se zalagala za istorijsko i retrospektivno izučavanje
kriminala, smatrajući da se na drugi način ne može sagledati celina te
pojave.
Smatra da su devijantnost i društvena sredina u neposrednoj vezi, a
socijalnu sredinu navodi kao primaran faktor, koji utiče na ličnost i njeno
ponašanje.
Značajan doprinos francuskoj školi dala su statistička istraživanja
(Belgijskog matematičara i astronoma) KETLE-a i GVERI- a – koja su objasnila
brojne socijalne uzroke kriminaliteta ( migracije, ekonomske i vremenske
dimenzije, polna i starosna struktura, obrazovanje, zanimanje i sl.)
Gveri je ustanovio da je kriminalitet najizraženija pojava u najbogatijim provincijama.
Izveo je zaključak da je to posledica velikih razlika u strukturi stanovništva ( između
bogatih i siromašnih).

1
ZNAČAJ ŠKOLE: ukazala je na uticaj socijalnih faktora na psihičke
procese, na ljudsko ponašanje (individualno i grupno) i uticaj društva
uopšte na devijantnost.
Njen značaj se ogleda u raznim pravcima istraživanja uticaja socijalnih
uslova i odnosa na društvene pojave i psihičke procese individue i njenog
ponašanja u raznim socijalnim okolnostima.

II. Austrijska enciklopedijska škola


Nastala na temelju teorijskih shvatanja GROS-a (prof. krivič. prava u Gracu,
sledbenika Listove orijentacije) i ZELIG- a (učenik Gros-a)

Osnovna shvatana: odnos izvršenja delikta i suzbijanja delikta – shvaćeni


su kao jedinstven problem. U sedište tog odnosa postavljen je čovek – kao
psiho-fizička individua, a ne zločinac.
Oni smatraju da ovakav odnos delova i celine moraju razmatrati u tesnoj
povezanosti: kriminologija, krivično pravo i penologija.
GROS – smatra da kriminologija obuhvata:
kriminalna antropologija koju čine:
1. kriminalna somatologija i
2. objektivna psihologija,
i kriminalna sociologuja, koju deli na:
a) statistiku;
b) socijalnu psihologiju,
c) kriminalistiku i
d) subjektivnu psihologiju.
ZELIG – smatra da kriminologiju čine 2 onovna područja:

1. nauka o uzrocima i pojavi zločina ( etiologija, fenomenologija i


kriminalna sociologija) i
2. nauka o suzbijanju kriminaliteta (kriminalistika, penologija)

2
III. Čikaška škola
Predstavnici su: TREŠEJ, MEKEJ, ŠO
( društv. Dezorganiz.< >prenaseljenost)
Škola je nastala između dva svetska rata, na Čikaškom univerzitetu na
osnovu istraživanja gradske sredine, tj. istraživanja podkulture,
subkulture i kontrakulture – kao posebnih kulturnih obrazaca
neformalnih društvenih grupa.
Predstavnici ove škole polaze od toga da su ljudska zajednica i sredina
glavni uzrok faktora na ljudsko ponašanje.

Osnovno shvatanje: je – kriminalitet je produkt socijalnog okruženja,


posledica načina života u velikim gradovima i nedostatka društvene
kontrole nad grupama ( migranata, sirotinje i maloletnika).
Po njima kriminalitet je posledica neujednačenog razvoja društva i
procesa i sukoba koji se u vezi sa time javljaju.

Pristalice ove škole misle da su neke oblasti grada od naročitog uticaja


na kriminalitet (siromašna predgrađa, kvartovi bliži centru grada).
Uočen je problem egzistencije specifičnih kultura u okviru tradicionalne kulture i
standarda univerzalnih vrednosti.

Po njima Problemi adaptacije migranata imaju za posledicu – formiranje


posebnih društvenih grupa, tzv. gangova – koje su devijantno
orijentisane i odbacuju postojeće vrednosti društva.
U SAD je početkom XX veka – došlo do nagle industrijalizacije,
imigracije i urbanizacije, prenaseljenost u gradovima postaje velika i
dolazi do društvene dezorganizacije.

Predstavnici ove škole – pojave kriminala i druge devijacije,


objašnjavaju kao posledicu društvene dezorganizcije.

3
IV. Nemačka sociološka škola
Predstavnik ove škole je FRANC LIST
( urođene sklonosti+ društveni faktori)

Shvatanja ove škole objedinjuju stavove klasične škole i italijanskog


pozitivizma.
Osnovna shvatanja: - polaze od toga da je suzbijanje i sprečavanje
kriminaliteta moguće samo utvrđivanjem uzroka, a uzroci kriminaliteta
mogu se svrstati u 2 grupe:
a) individualna svojstva delikventa (nasledna i stečena) i
b) fizičke, društvene, geografske i ekonomske okolnosti i uslovi.

Po ovom shvatanju urođene sklonosti nisu osnovni uzrok zločina, već


društvene okolnosti koje zajednički deluju,ali imaju i poseban uticaj.
U vezi sa tim zavisno od njihove dominacije uticaja– kriminalitet dele na:
 akutni – on je posledica delovanja spoljnih činioca i
 hronični – posledica delovanja ličnih svojstava.

Urođene kriminalne osobine postoje, ali ne i rođeni kriminalci. Oni to


postaju tek delovanjem spoljnih faktora.
Predstavnici ove škole se zalažu za individualizaciju kazne i odbacuju
odmazdu kao cilj kazne.
Iz ove škole proistekla je poznata klasifikacija delikvenata, prema
kriterijumima Franc Lista (nemačkog profesora krivičnog prava)
FRANC LIST – je izvršio podelu krivca na:
 krivac iz navike (hronični krivci, krivci po tendenciji) – to su osobe kod kojih
postoje urođene sklonosti ili stečene navike – ka kriminalnom ponašanju. Deli ih
na popravljive i nepopravljive.

 Slučajne krivce – to su delikventi nastali pod uticajem spoljnih uslova. Oni se po


svojim psihičkim osobinama ne razlikuju od nedelikvenata, ali je njihovo
ponašanje uslovljeno jakim spoljnim uticajima.

Suštinski značaj ove škole je: što je kriminološka saznanja da je delikt produkt
subjektivnog, socijalnog i fizičkog faktora iskoristila za formiranje odgovarajućih stavova
u kriminalnoj praksi i krivično-pravnim normama.

4
Škola društvene odbrane

Predstavnici su: Filipe Gramatika i Mark Ancel

Kao društveni produkt posle II svetskog rata, ova škola je težila socijalizaciji
i humanizaciji krivičnog parava.
U tom smislu zalagala se za:
- transformaciju celokupnog zakonodavstva.
Ideje pokreta začete su u Italiji, u Đenovi 1945. godine osniivanjem Centra
za izučavanje ideja društvene odbrane, a 1949. godine, pokret je prerastao u
Međunarodno udruženje društvene odbrane.
Osnovni sadržaji ove škole motivisani su u:

1) hujmanijem odnosu prema osuđenim licima i


2) merama resocijalizacije

radi njihove brže i sigurnije reintegracije u društvo. Pokret odbacuje ranije


teorijske pristupe. Zastupa 2 gledišta reformi kaznene politike:

1. jedno - zasnovano na ideji klasifikacije i kategorizacije delikvenata, s ciljem


prave resocijalizacije i primene kaznenih mera i

2. drugo – koje preferira na ukidanje kaznenog zakonodavstva i uvođenje


prihijatrijskih, psiholoških, socijalnih i drugih mera i metoda suzbijanja
delikvencije.

Ideja o subjektivnoj strani problema- jeste ideja o krivcu i tome da bi kazna


lišavanja slobode trebalo da ga resocijalizuje, ali postojeći zatvorski sistemi
su ocenjeni kao nehumani, neefikasni i neprimereni uslovima različite
strukture osuđenika – njihovog socijalnog, intelektualnog, duhovnog i
fizičkog statusa.

Dosadašnja penološka praksa je pokazala da represivna funkcija kazne nije


doprinela opadanju stope kriminaliteta.