You are on page 1of 21

FRET NATUURLIJK

Gratis E-magazine met Alles wat je altijd al (of juist niet) over de fret wilde weten
No. 2 - November 2013

Interessante frettenlezingen
Medisch, voeding, sociaal gedrag, middenoorproblemen

Actieve Workshops
Zes onderwerpen met de fret in het middelpunt

Enthousiaste reacties

Alles over het vierde

Nederlandse Frettensymposium

Inhoud

November 2013 o nummer 2

3 Voorwoord
4

Het vierde Frettensymposium: een terugblik

Lezing: Ontwikkelingen op medisch gebied

Lezing: De voeding van de fret

10

Lezing: Sociaal gedrag en biologie van de fret

12

Lezing: Oormijt en middenoorontsteking

14

Workshop: Frettensignalen

16

Workshop: A match made in heaven?

18

Workshop: Voeding, wat en hoe?

20

Workshop: Terug naar de basis: fretteren

24

Workshop: Verrijking voor de fret

28

Workshop: Medische aandoeningen

30

Evaluatie Frettensymposium

32

Het LICG, voor iedereen die huisdieren houdt!

34

Uitslag fotowedstrijd Groeten uit..

36 Standhouders
38

Wij bedanken..

Fret Natuurlijk nr. 2

14

28

Colofon

Voorwoord

Fret Natuurlijk is een uitgave van Stichting Het


Frettensymposium. Dit e-magazine wordt gratis uitgegeven
ter ere van het Frettensymposium. Het magazine is te
downloaden op de website www.frettensymposium.nl

Het zit er weer op. Na maanden - bijna


een jaar - van voorbereiding is het vierde
Frettensymposium veel te snel voorbij gegaan.
Op deze dag stond t Dak in Leerdam bol van de
informatie over fretten.

Stichting Het Frettensymposium KVK 57804052


Rekeningnummer Rabobank
Redactie
Birgit van der Laan
Danielle van Zadel

18

20
24

Foto- en videoverantwoording
De fotos van het symposium zijn gemaakt door Kitty
Batist en Cees G. De filmpjes van de lezingen/workshops
zijn gemaakt door Chaimel Lerou, Inger van der Laan en
Danielle van Zadel.

Contact bestuur Stichting Het Frettensymposium


Hanneke Roest | Voorzitter
E-mail: hanneke@frettensymposium.nl

Birgit van der Laan | Secretaris


E-mail: birgit@frettensymposium.nl

16

In dit e-magazine is een terugblik te lezen op


dit unieke frettenevenement. Vijf studenten van
Studievereniging Archaeopteryx (Diergeneeskunde)
werkgroep Konijnen, Knaagdieren en Fretten,
hebben aantekeningen gemaakt van de lezingen en
workshops. Deze -en enkele verslagen van andere
auteurs - zijn terug te vinden in dit magazine.
Nogmaals bedankt hiervoor! Ook een extra bedankje
voor Danielle en Kick die de veiling georganiseerd
hebben. Deze veiling heeft 743,- opgeleverd.
Geweldig, bedankt!!
Op het Frettensymposium werden voor het eerst
workshops verzorgd. Een gok natuurlijk of het zou
aanslaan, maar het bleek een succes. De enige
klacht van de deelnemers was dat ze de andere vier
workshops moesten missen. Om daarin tegemoet te
komen, zijn in dit e-magazine verslagen te vinden van
alle lezingen en workshops. Interessant om te lezen
en een mooie manier om na te genieten van het
Frettensymposium. Veel leesplezier!
Birgit van der Laan
Secretaris & hoofdredacteur

Nanja Kroon | Penningmeester


E-mail: nanja@frettensymposium.nl

Disclaimer
Kennis en ervaring blijft in beweging. Het kan gebeuren dat
artikelen onvolledig of bij nieuwe inzichten achterhaald blijken.
Meningen in artikelen geven niet altijd het standpunt weer van
Stichting Het Frettensymposium.

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

Frettensymposium

Gestelde discussievragen (en antwoorden)


Enkele vragen die werden gesteld aan het einde van het
symposium.
Is een fret bestand tegen Salmonella bij het voeren van ei?
Als de fret gezond is, is de kans klein dat het dier wat oploopt.
Let wel altijd op bij jonge, oude, zieke en drachtige dieren.
Het grootste risico bij het voeren van rauw ei is echter voor
de eigenaar. Mensen kunnen er behoorlijk ziek van worden.
Niet alleen in het rauwe ei kan Salmonella zitten, maar ook
in de ontlasting van de fret. Zorg er dus voor dat je altijd
hyginemaatregelen neemt, zoals het wassen van je handen.

Het vierde Frettensymposium: een terugblik

Tijdens de lezingen is gesproken over wilde fretten in


Nieuw-Zeeland. Wat voor fretten zitten daar dan?
In Nieuw-Zeeland zijn jaren geleden gewone fretten ingevoerd

Birgit van der Laan


Op zondag 3 november vond het vierde
Frettensymposium plaats in Partycentrum t Dak
in Leerdam. En het was hoog tijd, het was alweer
ruim drie jaar sinds het laatste symposium. Er was
dus genoeg te vertellen rondom ontwikkelingen
en inzichten over de fret. Het enthousiasme werd
gedeeld: er waren zon 150 frettenliefhebbers,
dierenarts(assistent)en en andere genteresseerden
uit Nederland en Belgi aanwezig om de lezingen en
workshops rondom de fret te volgen.
Het Frettensymposium begon al vroeg. Om 9 uur
kwamen de eerste bezoekers al aan in Leerdam.
Om half 10 heette Hanneke Roest samen met Nico
Schoemaker iedereen welkom, met in het bijzonder de
frettenorganisaties. Nico nam als talkhost het woord over
en introduceerde alle sprekers. Na dit welkomstwoord
en de introductie werd gestart met de lezingen. In de
ochtend werden er uiteenlopende lezingen over de
fret verzorgd. Nico Schoemaker en Yvonne van Zeeland
gaven een lezing over ontwikkelingen op medisch
gebied, zoals het bijnieronderzoek en onderzoek naar
bloeddrukmeting bij fretten. Na deze lezing was het
woord aan Esther Plantinga over de voeding van de
fret. Claudia Vinke en Hanneke Roest vervolgden met
een gezamenlijke lezing over de biologie en sociale
gedrag van de fret. Na de pauze tenslotte was het de

Fret Natuurlijk nr. 2

beurt aan Hanneke Roest om een lezing te geven over


middenoorontsteking. Tijdens de lunch konden de
bezoekers de frettenstands van diverse organisaties
bezoeken. Stichting De Fret, de Frettenstichting en
Frettig Gestoord waren aanwezig met een stand. Maar
ook andere standhouders met superleuke frettenspullen
en natuurlijk de veiling.

ter bestrijding van konijnen. Op zich was dat succesvol, alleen


die fretten ontsnapten en wisten zich voort te planten en te
verwilderen. Vervolgens zijn ze ook op lokale Nieuw-Zeelandse
dieren gaan jagen. Ze zijn nu dus een bedreiging voor de
inheemse dieren en mogen ook niet overal meer gehouden
worden of gebruikt voor het fretteren. Maar de NieuwZeelandse fretten zijn dus verwilderde frettenpopulaties.
Gebruik je bij het fretteren op konijnen een grote of een
kleine fret?

In de middag volgden praktische workshoprondes.


Bezoekers hadden zich ingeschreven voor twee van
de zes interessante onderwerpen. Verslagen van deze
workshops en lezingen zijn te vinden in dit e-magazine.
Dat frettenhouders vol enthousiasme uren kunnen
doorpraten over de fret bleek ook vandaag. Het
programma liep uiteindelijk flink uit, maar de meeste
frettenliefhebbers vonden het helemaal geen probleem
om extra lang informatie op te slurpen over hun favoriete
huisdier.

Voor konijnen gebruik je een kleine fret, voor ratten gebruik


je een grote fret. Voor ratten wil je een felle fret hebben, die
niet terugdeinst voor de felle rat. Hiervoor kiezen sommige
fretteurs ervoor om hun frettenvrouwtjes te laten dekken door
een bunzing. Voor de jacht op konijnen wordt vaak gekozen
voor kleine, snelle fretjes. Deze fretjes maken de konijnen
alsnog goed bang, waardoor ze de burcht willen ontvluchten,
maar de kans is kleiner dat ze het konijn te pakken krijgen en
kunnen doden. Ook komen deze kleine fretjes minder snel
vast te zitten in de burcht en kan het konijn langs de fret heen
vluchten.

Aan het eind van de dag werd de Positieflijst kort


toegelicht en was er ruimte voor het stellen van vragen.
Enkele van deze gestelde vragen zijn hiernaast te vinden.
Er werd afgesloten met een dankwoord. Elke spreker
ontving niet alleen een fleurige bos bloemen, maar ook
een prachtig en uniek frettenbeeldje, gemaakt door
Marjolein Kramer. Een prachtige herinnering!

www.frettensymposium.nl

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

Lezing

Lezing

Lezing

Lezing

Medische aandoeningen

Voeding

Sociaal gedrag

Middenoorontsteking

Lezing: Ontwikkelingen op medisch gebied


door Nico Schoemaker en Yvonne van Zeeland
De afgelopen jaren is er onderzoek gedaan naar
hormoonpaden (door Nico), de preventie van tumoren
(door Nico) en bloeddrukmeting (door Yvonne). Hoe
staat het intussen met deze onderzoeken? Wat is het
doel, wat weten we nu, en welke vervolgonderzoeken
zullen volgen?
Hormoonpaden
Hormoonpaden zijn van belang voor het onderzoek
naar bijniertumoren, welke extreem veel bij fretten
voorkomen: meer dan 75% van de fretten kan tumoren
ontwikkelen. Verschijnselen die hierbij te zien zijn,
zijn symmetrische kaalheid, jeuk, prostaatzwelling en
gecastreerde moertjes kunnen plots loops worden.
Eind jaren 90 is onderzocht welke hormonen bij
bijniertumoren betrokken zouden kunnen zijn. Hieruit
bleek dat cortisol, een stresshormoon, geen duidelijke
rol speelt, terwijl cortisol bij mensen en honden juist
wel de belangrijkste rol speelt bij bijniertumoren.
Bij fretten spelen de hormonen een rol die voor het
grootste deel in het hormoonpad liggen dat leidt naar
de productie van geslachtshormonen. Waarom spelen
bij fretten andere hormonen een rol dan bij mensen
en honden? Hier probeert Nico in zijn onderzoek een
antwoord op te vinden. In een eerder onderzoek werd
de hypothese gesteld dat tijdens de embryonale
ontwikkeling van de fret cellen van de gonaden
(geslachtsklieren) zijn achtergebleven in de bijnier. Deze
cellen zouden dan kunnen ontaarden in tumorcellen.
Het doel van de huidige studie was het karakteriseren
van de hormoonproducerende tumorcellen. Hiervoor
werden bijnieren van gezonde fretten gebruikt en
bijnieren van fretten met bijniertumoren. De conclusies
die uit dit onderzoek naar voren kwamen, waren dat
de enzymen in het gonadepad gevormd worden en
dat oestrogeen wordt geproduceerd in de bijnier.
Maar zijn de cellen die in tumoren
ontaarden dan gonadecellen of zijn het
bijniercellen die eigenschappen gaan
ontwikkelen van gonadecellen? Om
hier achter te komen zal als vervolgstap
stamcelonderzoek gedaan kunnen
worden.
6

Fret Natuurlijk nr. 2

Studievereniging Archaeopteryx

Preventie bijniertumoren
Ook wordt onderzocht hoe bijniertumoren voorkomen
kunnen worden (preventie). De hypothese is dat castratie
van fretten een belangrijke rol kan spelen bij het ontstaan
van bijniertumoren. Maar wat gebeurt er dan precies in
het lichaam na een castratie? Wat heeft het voor effect
op de hormoonhuishouding? Als een dier nog intact is
(niet gecastreerd), zorgen de geslachtshormonen in de
testikels of eierstokken ervoor dat de hypothalamus
in de hersenen geremd wordt. De hypothalamus zet
de eierstokken of testikels aan tot het produceren van
geslachtshormonen. Door de negatieve terugkoppeling
(remming), blijven de hormonen in balans. Als de testikels
of de eierstokken weg worden gehaald bij castratie,
wordt de hypothalamus niet meer geremd en gaat deze
meer GnRH (gonadotropin-releasing hormone) en LH
(luteniserend hormoon) afgeven. LH stimuleert de bijnier
tot afgifte van hormonen. Verhoogde stimulatie zou een
risico kunnen vormen voor het ontstaan van tumoren.
Het gebruik van implantaten kan een alternatief zijn
voor chirurgische castratie om dit effect te omzeilen. Met
het gebruik van implantaten in plaats van chirurgische
castratie is er geen stijging van LH en hierdoor zouden
tumoren voorkomen kunnen worden.
Om te onderzoeken of dit inderdaad het geval is, werd
een groep vrouwelijke fretten gebruikt, waarvan de
helft chirurgisch gecastreerd werd. De andere helft
kreeg jaarlijks een implantaat (een implantaat werkt
over het algemeen twee jaar, maar Nico wil er zeker van
zijn dat alle dieren onder de invloed van dit implantaat
staan). Van de dieren die chirurgisch gecastreerd
werden, werd de helft op reguliere wijze gecastreerd
en de helft laparoscopisch. Dit laatste bleek overigens
geen voordeel te hebben boven reguliere wijze van
opereren. Alle fretten worden hun hele leven lang
gevolgd. Er wordt jaarlijks bloed afgenomen en een CT
-scan gemaakt van de bijnieren. Op de CT-scan wordt
bekeken of de bijnieren in grootte zijn toegenomen. Dit
wordt per fret nauwkeurig bijgehouden. In 2016 zullen
alle hormonen gemeten worden. Op dit moment zijn
er nog onvoldoende data beschikbaar om te kunnen
zeggen of een implantaat inderdaad het optreden van
bijniertumoren kan voorkomen.
Verslag van de lezingen

Bloeddrukmeting
Tijdens het Frettensymposium in 2009 was al gesproken over
bloeddrukmeting bij fretten. Er werd uitgelegd waarom een
onderzoek naar bloeddrukmeting bij een fret zinvol is: wat
kan de bloeddruk ons vertellen over de toestand van de fret?
Het kan aanwijzingen geven dat het dier in shock is, het is te
gebruiken bij het onderzoeken van hartpatinten en mogelijk
heeft de bloeddruk ook een relatie met bijniertumoren. Hoe
zit dat precies?
De bijnier bestaat uit drie lagen. In de binnenste laag wordt
testosteron geproduceerd, in de middelste laag wordt cortisol
geproduceerd en in de buitenste laag wordt aldosteron
geproduceerd. Aldosteron is een hormoon dat betrokken
is bij het regelen van de bloeddruk. Bij fretten liggen in
de buitenste laag veel receptoren voor LH. Zoals eerder
besproken, zorgt een stijging van LH voor een verhoogde
productie van geslachtshormonen. Als er bijniertumoren zijn,
kan dus ook de bloeddruk verhoogd zijn. En dit willen we dan
op tijd kunnen meten!

Bekijk de lezing door hierboven te klikken. Bekijk hier op je scherm.

Hoe gaan we die bloeddruk dan meten? De staart van de fret


is het meest geschikt om hiervoor te gebruiken. De bloeddruk
meten bij een wakkere fret kan nogal lastig zijn, doordat het
dier constant beweegt. Er is ook geprobeerd om wat lekkers
aan te bieden om het dier af te leiden, maar de fretjes gingen
alleen maar trillen omdat ze het zo lekker vonden. Dat werd
dus niks..
De beste manier om bloeddruk te meten bleek om de fret
eerst te sederen met 0,2 mg/kg Midazolam en 0,2 mg/kg
Butorphanol. Eerst moeten de fretjes even wennen aan de
omgeving, dan krijgen ze een injectie met de sedatiemiddelen
en vervolgens kan het best 15 tot 20 minuten na de injectie
begonnen worden met de meting. Voor dit onderzoek zijn
proefdieren van de faculteit en fretten van particulieren
gebruikt. De conclusies die uiteindelijk getrokken konden
worden na het bloeddrukonderzoek, zijn dat de bloeddruk
goed te meten is bij fretjes, dat ze niet veel afwijken van die
van de mens (referentiewaarden bij de fret zijn 90-150 mm
Hg), en dat de sedatie niet heeft geleid tot bijwerkingen. In de
toekomst kunnen bloeddrukmetingen nu uitgevoerd worden
bij patinten en kan onderzocht worden of de bloeddruk
inderdaad verhoogd is bij fretten met een bijniertumor.
Frettensymposium 2013

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Nico Schoemaker
Meer over Yvonne van Zeeland

Fret Natuurlijk nr. 2

Lezing

Lezing

Lezing

Lezing

Medische aandoeningen

Voeding

Sociaal gedrag

Middenoorontsteking

Lezing: De voeding van de fret

Studievereniging Archaeopteryx

door Esther Plantinga


Hoe voer je je fret op de juiste manier? Brokken,
KVV, hele prooidieren? Hoe zit het met kwaliteit
en verteerbaarheid? Waar let je op bij de aanschaf
van voeding voor de fret? Op deze en andere
prangende vragen is ingegaan tijdens de lezing
over frettenvoeding.

Ook in het meest verkochte frettenvoer (Totally


Ferret) zitten veel koolhydraten waardoor de kans op

Het beste lijkt om prooidieren te gaan voeren, echter

insulinomen vergroot wordt.

zitten ook hier enkele nadelen aan verbonden:


Groente en fruit voeren aan fretten is ook onverstandig,


omdat hier ook veel koolhydraten en zetmeel inzitten.

Fretten kunnen voer gaan verstoppen om later op te


eten. Dit kan leiden tot bederf.

Jonge prooidieren hebben te lage gehaltes aan

Wat is dan wel een goed dieet voor fretten? Hiervoor is er

vitamines, mineralen en calcium. Dit kan leiden tot

De fret is een ware carnivoor. Dit kan je zien aan de

gekeken naar wat wilde fretten eten. Hun dieet bestaat

botgebreken. Daarnaast bevatten ze vaak hoge

anatomie van de fret:

voornamelijk uit kleine zoogdieren en vogels. Deze

fosfaatgehaltes, wat kan leiden tot nierproblemen.

de vorm van de bek en het gebit (lijkt op dat van een

prooidieren bestaan uit 60-65% eiwit, 20-25% vet, 0-5%

kat, heeft hoektanden en scheurkiezen);

koolhydraten en 10% as (botdelen en veren/haren). Deze

betrekking tot de voedselveiligheid. Denk hierbij

de stand van de ogen (aan voorzijde van de kop om

verhouding is niet terug te vinden in brok.

aan Salmonella in kip. Als de fret besmet kippenvlees

eet kan het tot 11 dagen nadien nog bacterin

de afstand te schatten tot het prooidier);



De herkomst van het voer is erg belangrijk met

onderontwikkeld caecum (blinde darm, voor de

De samenstelling van brokvoeding zou 42-55% eiwit, 18-

uitscheiden in de feces (poep) en deze zijn gevaarlijk

vertering van plantendelen);

30% vet, 8-15% koolhydraten en 1-3% vezel moeten zijn.

voor de mens. Daarnaast is de ESBL-producerende

zeer kort maagdarmkanaal (de buikholte wordt

Maar helaas is het niet zo makkelijk dat dit gewoon van het

bacterie in kippen- en rundvlees erg gevaarlijk. Dit

voornamelijk

in

etiket afgelezen kan worden. De samenstelling zegt niets

is een E.coli die erg resistent is tegen alle soorten

tegenstelling tot planteneters die een groot

over de kwaliteit van de ingredienten. Alternatieven voor

antibiotica. Als de mens hiermee besmet wordt, dan

maagdarmkanaal hebben);

brokvoeding zou natvoer, KVV of prooidier kunnen zijn.

wordt het erg lastig om hiertegen te behandelen.

een relatief inefficinte omzetting van -caroteen

In haar presentatie vergelijkt Esther de voedingswaarden

(plantenstof ) in vitamine A;

van KVV en natvoer, maar geeft ook hierbij aan dat het

genoeg, waardoor botdelen kunnen vastlopen in het

de behoefte aan arginine (een aminozuur om

lezen van een etiket ingewikkelder is dan we denken.

maagdarmkanaal.

ingenomen

door

de

lever

Onervaren fretten kauwen het voer niet goed

stikstof af te breken, veel stikstof zit in een eiwitrijk


De conclusie is dat het voeren van prooidieren

dierlijk dieet).

voldoet aan het dieet dat geschikt is voor de fret, maar het
Een veel gehoord advies is dat fretten gevoerd kunnen

is belangrijk om te letten op de betrouwbare herkomst

worden met gewoon kattenvoer. Dit is echter niet waar!

van de prooidieren in verband met de voedselveiligheid

In het droogvoer van een kat zitten teveel plantendelen

en volksgezondheid. Ook is het belangrijk om variatie in

die de fret niet kan verteren. Door deze hoge fractie

prooidieren te geven, om zo te voorkomen dat de fret

plantdelen stijgt de urine-pH waardoor er struviet-

tekorten aan bepaalde voedingsstoffen ontwikkelt.

kristallen kunnen onstaan (ook wel blaasgruis genoemd).

Meer informatie
Download de presentatie

Door de hoge fractie koolhydraten


in kattenvoer stijgt de bloedglucose-

Meer over Esther Plantinga

concentratie waardoor er meer insuline

Website Esther Plantinga

geproduceerd moet worden en is er


een verhoogd risico op het ontstaan
van insulinomen.

Fret Natuurlijk nr. 2

Verslag van de lezingen

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

Lezing

Lezing

Lezing

Lezing

Medische aandoeningen

Voeding

Sociaal gedrag

Middenoorontsteking

Lezing: Sociaal gedrag en biologie van de fret


Door Claudia Vinke en Hanneke Roest
Als je kijkt naar het natuurlijke gedrag en leefwijze
van een dier, kun je veel te weten komen over het
dier zelf. Waar leeft hij en hoe gaat hij om met zijn
omgeving? En van de interessante aspecten bij
de fret is het sociale gedrag. Is de fret een sociaal
dier of juist niet?
Claudia Vinke heeft in deze lezing een toelichting
gegeven op de sociale organisatie van dieren in
het algemeen. Hanneke Roest is hierna dieper
ingegaan op de fret en aansluiten met haar
ervaringen uit de praktijk. Wat zijn de dos en
donts bij het sociaal huisvesten?
Bij dieren die in groepen leven, is het handig dat
dieren elkaar meteen begrijpen. Dit uit zich in
zogenaamde meta-communicatieve displays: signalen
of signaalcombinaties die overduidelijk eenduidige
informatie moeten communiceren naar de ontvanger.
Signalen worden bijvoorbeeld overdreven uitgevoerd
of extra zichtbaar gemaakt. Bij sociale dieren zijn deze
displays ver ontwikkeld en leidt dit tot veiligheid bij sociale
interacties. Duidelijke voorbeelden hierbij zijn de hond
en het paard. Beide diersoorten communiceren met hun
lichaamshouding, oren en staart. Een fret heeft echter
weinig communicatieve displays en gezichtsexpressies.
Dit is een extra aanwijzing dat deze dieren niet in groepen
leven, maar solitair zijn. Ze communiceren heel basaal,
door te ontwijken, vermijden, vocaliseren en spelen. De
fret is echter in de loop van de evolutie aangepast aan
een sociale leefstructuur.
Fretten stammen af van de bunzing. Ze vertonen
territoriaal gedrag en leven solitair. Een territorium
wordt verkregen en behouden door
te vechten en te dreigen. In het eigen
territorium voelt een dier zich sterk,
daarbuiten overheerst de neiging tot
vluchten. De territoria van mannelijke
en
vrouwelijke
dieren
kunnen

10

Fret Natuurlijk nr. 2

overlappen en afhankelijk van de hoeveelheid voedsel en


het seizoen (paartijd) kunnen de individuen samenleven.
Een territorium wordt gemarkeerd door geurmarkering
via de ontlasting, anaalklieren, huidklieren en urine.
Fretten ruiken aan de anus en in de nek van andere
fretten om informatie te krijgen over de sexe (man of
vrouw), hormonale status, potentiele concurrenten
en familiebanden/bekenden. Het verdedigen van een
territorium kan leiden tot agressie; liever ontlopen de
dieren elkaar.
Bij jonge pups is spelgedrag heel belangrijk. Dit is een
voorbereiding op het latere jagen, seksueel gedrag
en vechten. Het spel eindigt als n van de dieren
wegloopt (vlucht) of gaat hissen. Bij de bunzing
verdwijnt het spelgedrag na 18 weken leeftijd, maar bij
de gedomesticeerde fret blijft het spelgedrag aanwezig.
Dit onderlinge speel- en vechtgedrag is bij intacte
(ongecastreerde) dieren sterker aanwezig dan bij
gecastreerde dieren en kan problemen geven binnen de
groep. Vooral in de periode van januari tot maart kan een
mannelijk, intact dier heel vervelend agressief gedrag
naar zijn groepsgenoten gaan vertonen. Dit gedrag is
erger buiten het hok dan binnen het hok.
We kunnen verschillende acties zien:
In de nek likken/bijten en eventueel slepen
Stand-over gedrag (pootje over andere fret leggen,
afgezwakt dekgedrag)
Anaalklieren laten gaan
Buiten de bak poepen/plassen



Studievereniging Archaeopteryx

tonen, zoals regelmatig hissen, apathie (passieve


gelatenheid), een soort ADHD gedrag vertonen en
bijten naar de eigenaar. Als de fret langdurig stress
ondervindt, dan kan de maagbacterie Helicobacter
mustulae maagzweren veroorzaken. Maagzweren
worden vaak niet opgemerkt en de fret kan er plots
aan overlijden.
Waar ligt nou de grens tussen spelgedrag en
agressie? Dit is niet precies duidelijk, maar het is
wel duidelijk dat fretten niet in te grote groepen
kunnen samenleven en dat er geen fretten in de
groep moeten zitten met sterk territoriaal gedrag.
Een fret met sterk territoriaal gedrag en/of weinig
aanpassingsvermogen kan beter solitair (alleen)
gehouden worden.
Er zijn fretten die wel in groepen kunnen leven.
Succesvolle matches kunnen behaald worden met
gecastreerde fretten, fretten die elkaar al langer
kennen, fretten die van jongs af aan al gewend
zijn aan andere fretten, fretten die dezelfde leeftijd
hebben, als het eerste contact verloopt zonder
agressie en de combinatie van een mannetje met
een vrouwtje. De optimale huisvesting kan zijn
dat iedere fret wel zijn eigen kooi heeft, maar
een gezamenlijk speelterrein en dat de groep uit
maximaal 3 fretten bestaat. Echter verschilt dit
natuurlijk per individueel dier.
Belangrijk om te onthouden is dat een fret ook prima
alleen gehouden kan worden. Dat is niet zielig. Van
nature leeft de bunzing alleen.

Na het poepen over de grond schuren


Eigenaar en andere fretten aanvallen
Achter andere fretten aanjagen
Op andere fretten springen

Meer informatie
Download beide presentaties
Meer over Claudia Vinke

In de natuur kan n van de partijen vluchten/weglopen,


maar dit is niet mogelijk in een kooi/huis. Hierdoor
kunnen fretten gestrest raken en tekenen van niet-welzijn

Verslag van de lezingen

Bekijk de lezing door hierboven te klikken. Bekijk hier op je sche


Klik hier om deze in volledig scherm te bekijken

Meer over Hanneke Roest - website

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

11

Lezing

Lezing

Lezing

Lezing

Medische aandoeningen

Voeding

Sociaal gedrag

Middenoorontsteking

Lezing: Oormijt en middenoorontsteking


Door Hanneke Roest
Chronische ontstekingen in het middenoor, welke
ontstaan vanuit een oormijt- of luchtweginfectie,
zijn een groot probleem voor fretten. Over de
symptomen en gevolgen voor de fret wordt nadere
uitleg gegeven. Maar ook over mogelijkheden om
het te voorkomen.

Studievereniging Archaeopteryx

De oorzaak kan oormijt zijn. Deze oormijten kan

niet goed glucoronideren waardoor het geven van

de dierenarts zien lopen als hij of zij een otoscopie

NSAIDs goed gecontroleerd moet worden.

uitvoert. De therapie hiervoor is een behandeling

Vasten en een subcutaan infuus.

met Stronghold (Selamectine), die tweemaal wordt

Na 24 uur kan een lauwwarm Waltham papje (Royal

toegepast met een tussentijd van een maand. Bekijk


voor het volledige behandeladvies de website van de

Canine Convalescence) gegeven worden.


Fretttenkliniek.

Eventueel het uitvoeren van een myringotomie


(openen van trommelvlies).

Het oor van de fret is anatomisch vergelijkbaar met

GEEN corticosteroden geven.

het oor van de hond. Echter is het middenoor bij de

De diagnose middenoorontsteking wordt gesteld

hond gevuld met lucht en bij de fret bestaat deze uit

op basis van de anamnese en het klinisch beeld. De

De prognose is goed, mits een tijdige behandeling wordt

trabeculaire structuren. Hierdoor kan een ontsteking

fret is moeilijker in zijn nekvel te pakken, zijn bek kan

ingesteld. Na 2-14 dagen treedt dan verbetering op.

beter standhouden en is de diagnostiek en therapie

niet goed geopend worden en kan een overdreven

moeilijker dan bij honden. Een middenoorontsteking bij

gevoeligheidsreactie geven bij palpatie van de bulla

2) Chronische middenoorontsteking

de hond is op rntgenfotos herkenbaar aan verdichting

tympanica. Bij een keelinspectie zou nog glottisoedeem

Een chronische middenoorontsteking is vooral zichtbaar

van de holte die normaal zwart hoort te zijn. Bij de fret

en/of ontstoken amandelen gevonden kunnen worden.

bij warm weer. De bacterin gaan dan broeien,


waardoor de mate van ontsteking weer toeneemt.

is deze holte op rntgenfotos altijd al dichter door de


We

trabeculaire structuur van het middenoor.

onderscheiden

twee

varianten

van

de

middenoorontsteking.
Symptomen

van

een

middenoorontsteking

Naast bovenstaande symptomen kunnen we ook nog


keelproblemen (zoals reutelen) zien, omdat de buis van
Eustachius mee kan gaan doen in het ontstekingsproces.

zijn

gehoorproblemen en evenwichtsstoornissen.

1) Acute middenoorontsteking

De kauwproblemen vallen vaak meer op, omdat bij het

We kunnen de volgende symptomen zien:

Een acute middenoorontsteking kan bijvoorbeeld

openen van de bek de kaak tegen het ontstekingsproces

Doofheid

ontstaan door een oormijt-infectie. Complicaties zijn

duwt. Daarnaast kunnen omliggende structuren ook mee

Scheve kophouding

een hersenvliesontsteking (meningitis) of het chronisch

gaan doen aan het ontstekingsproces zoals omliggende

Rondjes lopen

worden van de middenoorontsteking.

zenuwen, waardoor een facialisparalyse of het syndroom

Kopschudden

Minder goed kauwen op brokjes (kruimelen)

Behandeling:

Afvallen

van Horner kan ontstaan.


Antibiotica. TMP/S of Amoxicilline zijn eerste keus

Complicaties die op kunnen treden zijn bacteriemie

Hoesten

middelen, maar vaak niet werkzaam. Marbocyl

en daardoor een secundaire nefritis (nierontsteking),

Veelvoudig slikken

(Marbofloxacine) is vaak wel werkzaam, maar

maagzweren door stress, pneumonie (longontsteking)

Minder goed in nekvel te pakken

een derde keus middel waarbij het inzetten van

door verslikken, keelpoliepen, de middenoorontsteking

Traanogen

bacteriologisch onderzoek noodzakelijk is. Helaas

kan weer acuut worden, en een meningitis.

Misselijkheid en braken

is het moeilijk om een swab te nemen van het



middenoor.

De therapie is vergelijkbaar met die van de acute

Antihistaminica. Bijvoorbeeld Poloramine, dit zorgt

middenoorontsteking, alleen moet je ook eventuele

voor een afname van zwelling van de weke delen.

complicaties behandelen.

Pijnstilling. NSAIDs (Metacam of Rimadyl, maximaal

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Hanneke Roest - website

3-4 dagen) + Omeprazole (maagzuurremmer) +


ulcogant (maagwandbeschermer). Fretten kunnen

12

Fret Natuurlijk nr. 2

Verslag van de lezingen

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

13

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

Workshop Frettensignalen
Door Hanneke Roest, Frettenkliniek.nl
Fretten laten slecht zien dat ze ziek zijn of pikken
we de signalen die ze daarover aangeven niet op?
Een fret zal altijd ondanks pijn of ongemak zo
lang mogelijk gewoon blijven rondlopen. Maar
hoe weet je dat er iets mis is? Hanneke Roest zal
met korte filmpjes ingaan op kleine specifieke
gedragingen waarmee je fret aangeeft dat hij een
probleem heeft of zich niet lekker voelt. Wist je
bijvoorbeeld dat de manier waarop een fretje zijn
Waltham papje eet, al iets kan betekenen?
Waarom zien we niet dat een fret ziek is?
Een fret wisselt normaal gedrag af met ziek gedrag.
Plat liggen kan verschillende betekenissen hebben
De eigenaar went aan het zieke gedrag.
Ouderdom wordt verward met ziek gedrag.
Onvoldoende kennis over ziek gedrag.
Wat kun je zelf doen (als eigenaar) om de gezondheid
van de fret in de gaten te houden?
Je kunt de fret bijvoorbeeld elke week een keer wegen.
Let hierbij wel op dat fretten in de zomer minder wegen
dan in de winter. Ook geldt dat hoe ouder de dieren
worden, hoe minder het verschil wordt tussen het
zomergewicht en het wintergewicht en het gewicht in
het algemeen neemt af.
Ook kun je de fret regelmatig temperaturen. Een normale
temperatuur voor een fret is 38C - 39C (volgens Nico is
dit 38C - 40C). Als een dier zijn temperatuurregulatie
niet op orde heeft, dan is het dier erg ziek. Ook kun je
als eigenaar de ademhaling in de gaten houden. Een
fret heeft normaal per minuut 20 -30 ademteugen (n
ademteug is n in- en uitademing). De ademhaling kun
je bij de fret het best beoordelen door naar de flanken te
kijken als het dier in rust is. Tot slot doe je er als eigenaar
verstandig aan om het dier elk jaar te laten nakijken door
de dierenarts. Lees hier meer.

Studievereniging Archaeopteryx

Drs. Hanneke Roest

Signalen dat er met een fret iets aan de hand is:


veranderd gedrag of bewustzijn (bv. sloom)
afwijkende houding en gang (bv. wankel lopen,
kreupelheid)
veranderingen in het ademhalingsapparaat (bv.
verhoogde ademfrequentie, hoesten)
veranderingen in de vacht
verminderde eetlust
daling in gewicht
verandering in ontlasting (bv. diarree, zwart,
bloederig, grijswit)
smakken (kan duiden op misselijkheid of de fret
probeert de buis van Eustachius open te zetten
wanneer het lijdt aan middenoorontsteking)
veel likkebaarden, speekselen
kruimelen bij het eten (kan duiden op
middenoorontsteking)
knarsetanden duidt altijd op pijn!
spieren bewegen op de kop
krabben naar de bek
kop naar de buik richten (kijkt naar buik) kan duiden
op buikpijn (maagontsteking)
optillen doet pijn
Helicobacter mustulae is een bacterie in de maag
van de fret en kan een maagontsteking veroorzaken.
Verschijnselen kunnen optreden wanneer de weerstand
daalt (immuunsuppressie). Overgroei van deze bacterie
leidt tot een dunne maagwand en kan uiteindelijk de
maagwand perforeren. Wat je hierbij ook kunt zien is
bloed in de darmen en in de nieren kunnen infarcten
ontstaan. Een maagontsteking ontstaat in de meeste
gevallen door stress (waardoor een immuunsuppressie
ontstaat). Maagdarmproblemen zijn de meest
voorkomende problemen bij fretten.

Vragen die gesteld zijn tijdens de workshop:


Zie je bij middenoorontsteking vieze oren?
Nee, want de ontsteking zit in het middenoor en dit ligt
nog achter het trommelvlies (dus niet in de gehoorgang).
Al mijn fretten kruimelen met hun eten, hebben ze nu
allemaal middenoorontsteking?
Dat is lastig. Dit verschijnsel wordt wel vaak gezien in
combinatie met middenoorontsteking, maar wat er kan
gebeuren als je ergens als dierenarts extra op gaat letten,
is dat je het opeens overal lijkt te zien, geeft Hanneke aan.
Mijn fretje traant veel, is dit echt een link
naar middenoorontsteking?
Dat is wel erg waarschijnlijk, omdat de nervus
facialis (een zenuw van de kop) door het middenoor
loopt, en deze bij een ontsteking in het middenoor
ook benvloed wordt. Hierbij gaat de fret tranen.

Hanneke Roest is Nederlands bekendste


frettendierenarts. Ze heeft haar eigen
kleine zelfstandige onderneming De
Frettenkliniek binnen het pand van
Dierendokters Kalmoesplein te Eindhoven.
Daar behandelt ze dagelijks fretten en
ontwikkelt nieuwe medische technieken,
zoals de automatische beademing met
zuurstof bij de narcose en chirurgie van
oudere fretten.

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Hanneke Roest
Website Frettenkliniek

Worden er meer ziektes gezien bij bepaalde


kleurslagen fretten?
Dit is Hanneke niet opgevallen. Wel wordt doofheid
gerelateerd aan fretten met veel wit op de kop.
Worden fretten minder oud dan vroeger?
Hanneke zit 25 jaar in het vak en heeft dit idee niet. Door
betere voeding en medicatie zouden fretten juist iets
ouder moeten worden.

Grijswitte ontlasting betekent dat er een


obstructie is van de galweg, waardoor de gal
niet meer afgevoerd kan worden. Dit is een
spoedgeval!
Laat je niet verwarren door het feit dat de fret
nog eet. Een fret kan heel ziek zijn en alsnog
gewoon eten!

14

Fret Natuurlijk nr. 2

Verslag van de workshops

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

15

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

Betje Schijf
Charlotte Bersee en

Workshop A match made in heaven? koppelen en sociaal gedrag van fretten

Annaleah Melstad

Door Betje Schijf, Frettenstichting.nl


De afgelopen jaren is er veel veranderd in de
inzichten over het sociale gedrag van fretten. In
het verleden werd er vaak gedacht dat fretten
groepsdieren zijn en absoluut samen gehouden
moeten worden. Die inzichten zijn veranderd:
steeds vaker worden fretten alleen of in kleine
groepen gehouden.
Maar is een fret alleen niet zielig? En als je een fret
samen met een andere fret wilt houden, hoe koppel
je de fretten dan en nog belangrijker: hoe zie je dat
het goed gaat tussen de fretten onderling? Soms
lijkt het goed te gaan, maar is er eigenlijk een
wapenstilstand. Betje liet in de workshop aan de
hand van filmpjes en voorbeelden zien waar je op
moet letten als je meerdere fretten samen houdt
om te zien of het eigenlijk wel goed gaat.
De workshop begon met een foto van een groep fretten
in een lade. Hier worden steeds meer vraagtekens bij
gezet. De fretten liggen heerlijk bij elkaar, maar betekent
dit ook dat ze sociaal zijn? Vroeger werden fretten vaak in
grote groepen gehouden. Toch is het in praktijk ook aan
te bevelen om kleinere groepen te houden.
Bij een mismatch kunnen de gevolgen voor de fret
behoorlijk ernstig zijn. Denk hierbij aan Helicobacter waar
een fret behoorlijk ziek van kan worden. Deze bacterie
kan ook maagzweren veroorzaken waar de fret zelfs aan
kan overlijden. Een ander nadeel van grote groepen waar
de opvang vaker mee te maken heeft, zijn de kosten die
(zieke) fretten met zich meebrengen. De dierenartskosten
kunnen dan behoorlijk oplopen en niet elke eigenaar kan
dit betalen. De frettenopvang van de Frettenstichting
wordt dan nog weleens om hulp gevraagd. Ook moet
er rekening mee gehouden worden dat fretten een
jaar of acht kunnen worden en dat
er in die tijd veel kan gebeuren. Bij
bijvoorbeeld een relatiebreuk, start
van een studie of verlies van een baan

16

Fret Natuurlijk nr. 2

hebben eigenaren niet altijd nog tijd en geld voor grote


groepen fretten. Die fretten komen ook regelmatig in een
opvang terecht.
Betje adviseert daarom om niet teveel fretten te houden,
maximaal 3 a 4 dieren. Die kunnen ook in meerdere
groepen gehouden worden. Als fretten in kleine groepjes
(en niet in tweetallen) worden gehouden, gaat het vaak
beter als er een nieuwe fret gekoppeld wordt na het
overlijden van n van de fretten. Mits het allemaal sociale
fretten zijn natuurlijk.
De Frettenstichting krijgt regelmatig te maken met
fretteneigenaren die per se een fret erbij willen. Vaak
willen zij die fret erbij voor zichzelf, niet voor hun eigen
fret. Er mag niet vergeten worden dat de fret uiteindelijk
24/7 (ongevraagd) met een andere fret in het hok gezet
wordt. Er moet dus in de eerste plaats gevraagd worden
of de fret wel een maatje erbij wil.
Bij het matchen van fretten moet er ook rekening gehouden
worden met eventuele hormonen van de fret. Pubers en
ongecastreerde fretten gaan vaak een machtsstrijd aan
met andere fretten. Dit kan vaak opgelost worden met
een implantaat of castratie (vanaf een maand of zes).
Castratie of een implantaat is echter geen garantie dat
het erna wel goed gaat tussen twee of meerdere fretten.
Ook zieke fretten gaan weleens bij elkaar liggen, maar dat
betekent niet altijd dat het lief is of dat ze vriendjes zijn.
Het kan ook zijn dat ze bijvoorbeeld de warmte opzoeken.
Stress mag ook niet vergeten worden. Ook dit is van invloed
op het (onderlinge) gedrag van fretten. Niet alleen stress
van andere fretten, maar ook van de omgeving of zelfs
van de eigenaar. Fretten kunnen gevoelig reageren op de
stress van de eigenaar en er zelfs door gaan bijten. Ook
kunnen niet alle fretten tegen drukte van bijvoorbeeld
kinderen of honden. Rustige fretten kunnen het beste in
een rustige omgeving geplaatst worden.

Verslag van de workshops

Aan het eind van de workshop was ruimte voor


vragen. Er werden veel vragen gesteld, waaronder:
Mijn fret heeft altijd samen gezeten en zijn
maatje is overleden, is het niet zielig als hij alleen
blijft?
Nee, dat is niet zielig. Vaak heeft een fret helemaal geen
behoefte aan een nieuw maatje, zeker niet als ze wat
ouder zijn. Zie het als bij mensen: als een opa en een oma
60 jaar samen zijn geweest en opa overlijdt, wil oma vaak
ook geen nieuwe vriend meer. Zker niet een die 40 jaar
jonger is.. Een fret mist ZIJN maatje, niet EEN maatje.
Wij houden onze fretten apart, maar ze trekken
steeds naar elkaar toe en springen tegen het schot.
Willen ze bij elkaar?
Nee. Dat fretten naar elkaars kooi of losloopruimte gaan
en er per se in willen, betekent niet dat ze bij elkaar willen
zijn. Ze willen naar elkaar territorium. Ze willen dus weten
wie of wat er in de kooi of achter het schot te vinden is.
In sommige gevallen kunnen ze de andere fret ook als
indringer zien.
Mijn fret is ook wat angstig, heb ik nu een frunzing?
Een frunzing (kruising bunzing x fret) is meer dan
alleen een wat angstig dier. Het is een totaalpakket van
kenmerken, zoals de bespiering, gedrag, uiterlijk etc.
Angstig gedrag bij een fret kan ook komen door gebrek
aan socialisatie.
Mijn fretten blazen naar elkaar, maar spelen ook
samen. Is dit een goede match?
Als fretten regelmatig naar elkaar blazen, is dat een teken
dat het geen goede match is. Ook als een fret steeds
achter een andere fret aanloopt (soms zelfs obsessief )
kan dat een teken zijn dat het een slechte match is. Dat
betekent niet dat ze graag bij elkaar willen zijn.

Betje Schijf is geen onbekende in de frettenwereld.


Ze vangt sinds 2003 fretten op bij
de Frettenstichting in Breda. Hier
kan iedereen terecht voor informatie
omtrent het houden, verzorgen,
huisvesten en aanschaffen van fretten.
Daarnaast zorgen zij voor de opvang
en het herplaatsen van fretten die zijn
gevonden of afgedankt.
De Frettenstichting werkt samen met
de
dierenasiels,
dierenambulances,
dierenbescherming en andere stichtingen ten
behoeve van de fret. De stichting beoogt geen
winst. Alle inkomsten komen ten goede van de
fretten in de opvang.
Betje is degene die de opvang cordineert en
de fretten plaatst. De afgelopen jaren heeft zij
meer dan 2.000 fretten herplaatst bij allerhande
liefhebbers. Hierdoor heeft ze veel kennis en
ervaring opgedaan in het matchen tussen fret
en eigenaar, maar vooral ook tussen fretten
onderling.

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Betje Schijf
Website Frettenstichting

Betje concludeert met dat je als eigenaar moet denken


vanuit de fret en ook moet zien welke signalen de fret
afgeeft. Wees niet te eigenwijs, maar realiseer je dat
sommige fretten gewoon niet samen klikken. Hoe
jammer wij dat ook vinden.

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

17

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

Marianne Boymans

Workshop Voeding: wat en hoe?


Door Esther Plantinga, Nutrissues
Tijdens de voedingsworkshop lag de nadruk op
het bediscussiren van praktische vragen over
voeding van de fret. Dit kan over brokvoeding
gaan, maar ook over KVV of het voeren van
prooidieren. De inhoud van de workshop is
uiteindelijk bepaald door de deelnemers.
De workshop over voeding werd goed bezocht. Niet alle
deelnemers konden rond de tafel zitten, maar dat was
geen probleem. Ook op de tweede rang was alles goed
te volgen.
De vrouw die naast mij zat, begon direct met de vraag
of eigenlijk de conclusie, dat haar fret geen prooi wilde
eten, wat ze ook probeerde. Nanja haakte daar geweldig
op in, want bijna iedere fret lust uiteindelijk prooi. Enkele
oplossingen die Nanja voorstelde waren: zet eventjes
geen brokken neer en de fret zal van de honger wel een
muisje kunnen verorberen. Beginnen met een babymuisje of een fuzzie is ook een optie. En geef de muisjes
op kamertemperatuur. Waar ik wel om moest lachen was,
dat Nanja voorstelde een muisje aan een kattenhengel
te binden en zo een spelletje met de fret aan te gaan.
Spelenderwijs zal hij de prooi willen vangen (en
uiteindelijk willen eten). Natascha Schellekens vertelde
dat een fret van 8 jaar, die nog nooit prooi had gegeten,
compleet op de prooidieren was gekomen. Iedereen was
het er echter over eens, dat wanneer je met prooi begint
wanneer het nog pups zijn, het allemaal wat makkelijker
gaat.
Esther nam met de powerpointpresentatie over de
diverse merken brokvoer het gesprek weer over en legde
uit, waar je op moet letten als je brokken koopt voor de
fret. Het eiwitgehalte in de brokken moet bijvoorbeeld
hoog zijn; rond de 45%. Vetgehalte moet rond de 20%
zijn en de koolhydraten moeten lager zijn dan 25%.
Voorbeelden van juiste brokken
zijn o.a. Totally Ferret (bij de meeste
fretteneigenaren bekend), Orijen en

18

Fret Natuurlijk nr. 2

Hills Kitten (kip). Ook de voeders die minder goed uit de


bus kwamen, werden genoemd.
Het natvoer (blikvoer) werd ook besproken (weliswaar
in mindere mate), omdat dit minder goed door fretten
wordt gewaardeerd. Een opmerking was, dat diabetes
KVV voer voor katten ook voor fretten geschikt kan zijn,
omdat er geen rijst of ander plantaardig materiaal in zit.
Carnibest komt altijd goed door de tests, hoewel de
meeste fretten ook dit voer moeten leren eten. Ze
vliegen er echt niet allemaal op af.
De prooidier-voorstanders werden erop gewezen,
dat men het menu voor de fret wel moet variren.
Alleen muizen zouden op den duur te weinig juiste
voedingsstoffen voor de fret bevatten. Dit is natuurlijk
logisch, want als mens wil je ook niet 365 dagen per jaar
boerenkool. Er is keuze genoeg wat prooidier betreft. Een
eendagskuiken is helemaal niet erg tussendoor, hoewel
de voedingswaarde laag is. Verder zijn er natuurlijk
ratten, kwarteltjes of duiven en kleine diertjes genoeg
om aan je fret te geven.
Ga beslist geen varken of rund voeren. Daar kwam
Esther gelijk op haar waarschuwing goed op te letten
voor besmet vlees. Gebruik je ogen en je neus om te
controleren of de prooi goed is. Dit is niet altijd het geval.
Een mevrouw uit Belgi kon voor 50,- aan prooidieren
(gekocht in Belgi) bij thuiskomst direct in de vuilnisbak
gooien. Er ging ook een foto in de rondte, waarop een
eigenlijk ondefinieerbaar stuk vlees stond, en dat moest
doorgaan voor prooidier.
We leerden ook dat taurine veel voorkomt in vlees en vis.
Taurine komt van nature voor in het lichaam en vervult
een functie in de hartspier en de zenuwcellen. Wanneer je
de fret dus prooi geeft, krijgen ze genoeg taurine binnen.
Er zouden ook (fretten)snoepjes bestaan die taurine
bevatten. Hierdoor was de overstap naar supplementen
snel gemaakt en omegatoevoegingen werden onder
de loep genomen. Omega is een groep meervoudig

Verslag van de workshops

onverzadigde vetzuren. Het kan geen kwaad de fret af


en toe wat druppels te geven. Doe dit wel met mate.
Ook hier geldt weer dat wanneer de voeding goed is en
gevarieerd alle voedingsstoffen wel binnenkomen.
Hygine is natuurlijk altijd belangrijk en dat geldt ook
voor de voeding van de fret. Zorg, dat het voer voor de
fret niet in aanraking kan komen met het eten, dat voor
de mens bestemd is. Hou het daarom ook in de koelkast
goed gescheiden. Hou voerbakken goed schoon en ook
de poepbakken. Want wat er aan de voorkant ingaat
moet hyginisch worden behandeld, maar wat er aan
de achterkant uitkomt, dient met dezelfde hyginische
maatregelen te worden verwijderd. Dit is in het belang
van mens en dier.
Tenslotte kwam Carnivoor ter sprake. Zelf had ik nog
nooit van Carnizoo gehoord, maar dit is voer dat voor
dierentuinen gemaakt wordt. Nemen ze het daar dan
niet zo nauw wat betreft hygine? Nou geloof ik niet, dat
ik het voer wat bestemd is voor bijvoorbeeld een leeuw
ook zo maar aan mijn fretten zou geven. Carnizoo wordt
dus ook verkocht in kleinere porties voor honden en
katten en zou dus gemakkelijk ook voor de fret gekocht
kunnen worden. Dit is beslist niet de bedoeling .
Als ik alles zo hoor, ben ik blij met Prooidier.nl en Nanja.
Ik heb in al die jaren nog nooit slechte spullen bij haar
gezien. Dat mijn fretten verwend zijn en bepaalde
prooidieren niet blieven, is niet de schuld van Nanja maar
heb ik helemaal aan mezelf te danken.

Dr. Esther Hagen-Plantinga


Esther Hagen-Plantinga is geboren in 1975.
In 1996 is zij begonnen aan de studie
Diergeneeskunde in Utrecht. In 2003 heeft
zij, na een onderzoekstraject van 3,5 jaar,
met succes haar proefschrift verdedigd,
genaamd Meervoudig onverzadigde
vetzuren en chronisch nierfalen bij
de kat. Kort daarop, in 2004 heeft zij
haar dierenartsdiploma behaald in de
specialisatierichting gezelschapsdieren.
Na enkele jaren praktijkervaring opgedaan
te hebben is Esther in 2007 begonnen als
Universitair Docent-Onderzoeker aan de afdeling
Diervoeding van de Faculteit Diergeneeskunde
in Utrecht, waar zij tot op heden werkzaam is.
Haar expertise ligt op het gebied van (veterinaire)
voeding van gezelschapsdieren. Tevens is zij in
opleiding tot het behalen van haar Europees
specialisme op het gebied van veterinaire
diervoeding. Daarnaast heeft Esther een
Diervoedingsadviesbureau, genaamd Nutrissues,
waarbij zij dierenartsen, diereigenaren en
diervoedingsbedrijven adviseert op het gebied
van goede voeding.

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Esther Plantinga
Website Nutrissues

Ik vond de workshop heel informatief en nuttig. Iedereen


heeft er weer iets van opgestoken. De een wat meer dan
de ander. Complimenten aan Esther en Nanja!

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

19

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

Karen Pedro en

Workshop Terug naar de basis: fretteren


Door Robert, Frettenleven.nl
Van oorsprong werd de fret gehouden voor het werk: de jacht. Het is pas sinds tientallen jaren dat de
fret massaal als huisdier gehouden wordt. Toch zijn er in Nederland nog vele fretteurs die jagen met de
fret, want de fret is en blijft een roofdier. In deze workshop neemt Robert u mee in de wereld van het
fretteren. Wat is het eigenlijk? Hoe herken je een goede werkfret en kan elke fret gebruikt worden voor
het fretteren? Robert gaf met zijn collega een demonstratie en beantwoordde vele vragen.
Wat is nu precies fretteren?
Dat is niets meer of minder dan het jagen op konijnen met
gebruik van fretten. Dit wordt al eeuwenlang gedaan en
de Romeinen hebben de eerste fretten gedomesticeerd.
Vroeger waren fretten dan ook alleen voor de elite.
Robert werkt veel samen met een valkenier en samen
jagen ze dan op konijnen, kraaien en ratten. De fret jaagt
de prooien uit het hol, maar doodt ze niet. Bij de uitgang
lopen ze dan vast in een netje of een vangkooi en worden
ze gedood door de jagers, of de roofvogel grijpt ze. De
vangnetjes worden zelf gemaakt door de fretteur, dit
wordt ook wel boeten genoemd.
Fretteren wordt gedaan op plekken waar niet gejaagd
mag worden met geweren, zoals bewoonde gebieden.
Voorbeelden zijn volkstuintjes, begraafplaatsen en
groentekwekerijen. Fretteurs bestrijden overlast
van konijnen (overbevolking) die schade aanrichten
aan de omgeving door het kaalvreten van groen en
grondverzakkingen door het graven van holen. Daarom
mag er ook gefretteerd worden buiten het jachtseizoen.
Fretteren kan worden gezien als nuttige hobby en als
taak van Natuurbosbeheer.

Manieren om te fretteren
Het meest toegepaste is het fretteren met netten.
De zelfgemaakte netten worden bij een bouw (een
konijnenburcht) voor de uitgangen van de konijnen
gangen geplaatst. Een uiteinde een stukje in het gat
en de rest dan opengespreid om
de uitgang af te dekken. Het net zit
vast met een lus aan een pen, in de
grond. Vervolgens worden er fretten
los gelaten in de gangen. Deze jagen

20

Fret Natuurlijk nr. 2

de konijnen naar buiten. Soms is het voor een konijn al


genoeg om frettenlucht in de gang te ruiken, om het
hazenpad te kiezen en naar buiten te vluchten. Het
konijn raakt bij de uitgang het net, wat zich door het
gewicht en de snelheid direct om het konijn sluit. Het
konijn zit verstrikt in het net. Het is dan de taak van de
fretteur om het konijn te doden. De gang wordt snel
weer afgedekt met een ander netje, wachtend op een
volgend konijn dat de vrijheid tegemoet denkt te rennen.
Het doden gebeurt snel middels de rekken-en-strekken
methode waarbij cervicale dyslocatie optreedt. Dit is een
snelle, pijnloze manier van doden door de hoeveelheid
adrenaline in het bloed.
Een andere mogelijkheid is fretteren met geweer. Samen
met de fretteur is er iemand met een geweerjacht
vergunning aanwezig. Een fretteur kan natuurlijk ook
zelf een jachtvergunning hebben. Fretteren doe je echter
niet alleen. De fretten worden in de bouw losgelaten
om de konijnen naar buiten te jagen. Op het moment
dat de konijnen naar buiten vluchten, worden deze
afgeschoten. Er kan daarbij gekozen worden om gebruik
te maken van een hond. Dit mag hier in Nederland echter
alleen een hond van het aanwijstype of pointer zijn. Er
kan ook gekozen worden om een aantal uitgangen van
de bouw af te sluiten met een rekje of een net. Dit om de
wegvluchtende konijnen naar een of enkele uitgangen
te drijven, wat het afschieten vergemakkelijkt. Dit kan
alleen in gebieden gebeuren waar geweerjacht wettelijk
is toegestaan.
Tot slot kan er samen met een valkenier gefretteerd
worden. Een valkenier heeft roofvogels die de vluchtende
konijnen vangen. Het meest gebruikt zijn haviken; de
gewone Europese havik en de Harris hawk zijn de meest

Verslag van de workshops

Studievereniging Archaeopteryx

gebruikte soorten. De vogels worden door de valkenier


getraind om snel en effectief een konijn te grijpen. Over het
algemeen is het konijn dan ook direct dood. De vogel mag
dan als beloning wat van de kop van het konijn eten, zodat
het een volgende keer weer willig is om voor de valkenier
te jagen. Bij deze vorm van fretteren zijn meerdere vogels
nodig en wordt het ook wel gecombineerd met de netten.
Voor het valkenieren moet de bouw ook op een voor
roofvogels gunstige plek zijn. De vogels moeten kunnen
aanvliegen.
In het buitenland, met name in Groot Brittani, wordt er
ook met zogenaamde lange honden gefretteerd. Deze
honden vangen de konijnen als ze de bouw uitvluchten. In
Nederland is dit verboden.
Fretteren is niet afhankelijk van een jachtseizoen
en de fretteur heeft geen jachtvergunning nodig.
Een grondgebruikers verklaring voldoet en als de
grondeigenaar/huurder zelf bij het fretteren aanwezig is,
is zelfs dat niet verplicht. Fretteren kan in principe onder
alle weersomstandigheden gebeuren en is met netten in
bewoonde gebieden toegestaan. Fretteren gebeurt in het
kader van schadebestrijding. Iedereen kan een fretteur
inroepen om konijnen of ratten te verdrijven.

De fretten van Robert


Met de fretten van Robert wordt al enkele jaren gejaagd
en dan worden ze ingezet als fokmateriaal. Als er een
nestje geboren wordt, wordt er een selectie gemaakt van
de goede dieren en de andere pups worden verkocht aan
collegas of frettenliefhebbers. Robert houdt zijn fretten op
een natuurlijke manier in de buitenlucht. Ze krijgen prooi
en vers vlees, hebben individuele nachthokken en een
gezamenlijke ren waarin ze gedoseerd en onder toezicht
met elkaar kunnen spelen en rennen om zo hun jachtgedrag
en conditie te kunnen ontwikkelen.

Robert van Frettenleven


Robert is 15 jaar geleden begonnen met
fretteren. Hij maakte kennis met de fretten
bij een kennis en vond het leuke, interessante
dieren. Er kwamen al snel fretten bij hem in
huis. Robert gebruikt de fretten niet alleen
voor de jacht, maar heeft ook verschillende
lijnen opgezet waar hij mee fokt. Kleine
fretten voor de jacht op konijnen en wat
grotere dieren voor de ratten.
Robert beheert de website Frettenleven. Deze
site is begonnen als weblog om de mensen kennis
te laten maken met (jacht)fretten, het fretteren
en alles daaromheen. Er waren tot een paar
jaar geleden geen of weinig websites over dit
onderwerp. In dat gat is Frettenleven gesprongen
en de site heeft ook andere mensen genspireerd
voor het fretteren.

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Robert
Website Frettenleven.nl

Robert gaat bijna dagelijks met zijn zelf gefokte fretjes op


jacht. Hij draagt de diertjes in een handig kistje wat hij

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

21

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

om de schouder kan hangen. Zijn fretten zijn klein, snel,


intelligent en fel, maar absoluut tam en zacht voor de mens.
Ze hebben goede jachtpassie (sterke neus) en lopen snel
door de bouw. Het zijn actieve diertjes en bij voorkeur zijn
ze niet (veel) zwaarder dan 400 gram. Kleine fretjes hebben
voordeel in de konijnengangen. Ze zijn wendbaar, een
konijn kan nog over of langs het fretje naar een uitgang
schieten en wat misschien nog belangrijker is...ze doden
de veel grotere konijnen niet zo snel. Dan loopt de fretteur
het risico dat de fretjes in de gangen achterblijven om hun
eigen gevangen maaltje te verorberen. Ook is het risico op
verwonden bij de fret daardoor veel kleiner, al is er altijd de
mogelijkheid van verwondingen. Het is dan ook zaak om
het fretje na terugkeer uit de bouw goed te controleren en
eventueel te behandelen.
De fretten van Robert worden nooit gewassen, want
hetgeen wat wij als huisdierfrettenhouders eigenlijk zo
min mogelijk willen, wil Robert juist heel graag... Stinkende
Fretten (door natuurlijke lijflucht, geen vieze fretten!)!!
Veel konijnen slaan namelijk al op de vlucht als ze de geur
van een fret ruiken in hun gangen. Dat ziet Robert natuurlijk
het liefst, want dat brengt de minste risicos voor zijn fretjes
met zich mee.
Gevaren tijdens met fretteren
De fretjes hebben allen een natuurlijke jachtfelheid. Dat
maakt ze erg fanatiek als ze de bouw ingaan en de felheid
maakt dat een konijn ook werkelijk op de vlucht slaat.
Vanwege de risicos fretteert Robert het liefst met moertjes.
Naast het feit dat moertjes wat fanatieker en minder
agressief zijn, is de kans kleiner op een doodgebeten
fret door een bunzing. Bunzingen worden regelmatig in
konijnengangen aangetroffen en rammenverdedigen hun
territorium zeer agressief met hand en tand. Een eventuele
frettenram wordt dan ook gelijk een kopje kleiner gemaakt
bij een ontmoeting in een bouw. Moertjes daarentegen
worden eerder getolereerd in het territorium en zullen
veelal kunnen wegkomen van een bunzing. Behalve een
bunzing of een fel konijn zijn er nog een aantal andere
gevaren waar een fretteur mee rekening moet houden. Er
kan een vos of een ander dier in of rond de bouw zijn, die de
fret kwaad kan doen of zelfs doden. Ook
kunnen er in de gangen wespennesten
zitten. Het is dus erg belangrijk om je
fret goed te observeren en te kijken wat
er aan de hand is als je fretje niet naar

22

Fret Natuurlijk nr. 2

binnen wil. Gegarandeerd is het geen onwil om te jagen.


Het is voor een fretteur dan ook een goede zaak om de
bouw te inspecteren voordat er met fretteren begonnen
wordt en sporen te leren lezen.
De konijnenjacht
Jaarlijks worden er in Nederland zon 7 miljoen konijnen
gevangen, die verantwoordelijk zijn voor zeer grote
schadeposten. Denk aan het runeren van begraafplaatsen,
zo ver dat er zelfs menselijke resten te voorschijn
komen; campings en bungalowparken, waar woningen
letterlijk de grond in zakken doordat ze ondergraven
zijn; sportcomplexen waarvan de speelvelden onder de
konijnengangen zitten; boeren grasland wat gemaaid moet
worden en bezaait is met gangen en holen; aspergekwekers
die hun kostbare gouden goedje in de konijnenmagen
ziet verdwijnen (konijnen zijn gek op asperges!). Ook
duin en bosgebieden kunnen erg te lijden hebben onder
konijnenplagen. Bast die afgevreten wordt waardoor
bomen sterven en beschoeiingen en duinen die instorten
door konijnengangen. Kortom er zijn te veel konijnen en ze
zorgen voor grote schade. In de kweekperiode van konijnen
kan er eventueel uitgeselecteerd worden. Dat wil zeggen
dat ze vrouwelijke konijnen die zichtbare tepels hebben(en
dus drachtig zijn of jongen hebben) weer terugplaatsen
in de bouw na het afronden van de jacht. Zo blijft er een
constante bezetting, maar geen overschot. Bij echte
plagen wordt alles gedood. In Nederland is dat echter zeer
uitzonderlijk.
Jagen op ratten
Voor het fretteren op ratten is een groter en robuuster type
fret nodig. Een moedig en gespierd dier met een super
jachtinstinct, wat het tegen de agressieve verdedigende rat
op kan nemen. Ratten vluchten lang niet altijd. Ze kunnen
zich ook tegen de aanvaller keren en met de vervaarlijke
snijtanden een fret makkelijk zwaar verwonden of zelfs
doden. De juiste rattenjager reageert daar adequaat op,
door de rat te bespringen en in de nek/achterkant van de
schedel dood te bijten. De wel vluchtende ratten worden
door de fretteur snel gedood. Voor deze jachtfretten
wordt er soms wel gebruik gemaakt van bunzingen bij
het fokken. Dit gebeurt al eeuwenlang om het natuurlijke
jachtinstinct, de bespiering en de felheid te waarborgen,
die bij het fretteren zo noodzakelijk is. Voor de duidelijkheid:
in Nederland mag er niet opzettelijk met wilde bunzingen
gekruist worden. Bunzingen mogen niet gehouden worden.

Verslag van de workshops

Wat als de fret niet terugkomt?


Een enkele keer gebeurt het wel eens dat een fret achterblijft
in de bouw na het afronden van de jacht. Soms hebben ze een
leuke bezigheid gevonden, iets eetbaars te pakken gekregen of
zijn ze zelfs in slaap gevallen. Er zijn verschillende manieren om
zon fret dan weer te vangen. Er kan gebruik gemaakt worden van
een lokfret. Deze heeft een harnasje met een belletje om en zit
aan een lange lijn. Het wordt de bouw ingestuurd om zijn of haar
maatje ervan te overtuigen om weer naar buiten te komen. Door
het belletje en de lijn kan de fretteur ongeveer inschatten waar
het diertje zit en eventueel zelf gaan graven om de rakkers boven
water te krijgen. Daarnaast kan je ze terughalen met voedsel;
dode duif, eendagskuiken of een konijnenstaart.
Er zijn ook halsbandjes met een elektronische zender te koop.
Deze doe je om bij de fret voordat ze de bouw ingezonden
worden. Mocht er eentje achterblijven, kun je met een lezer direct
bekijken waar je fretje zit. Dan mag je gaan graven.... Een andere
mogelijkheid is, om alle uitgangen af te sluiten behalve een en
daar een vangkooi voor te plaatsen. De volgende dag kun je dan
je fret gaan ophalen.
Fretteren gebeurt eigenlijk nooit alleen. Er wordt veel
samengewerkt met fretteurs onderling, maar ook met valkeniers
en (geweer)jagers. Daarbij is het belangrijk dat de verschillende
gebruikte dieren (fret, hond,valk) met elkaar geconditioneerd zijn,
zodat er geen onderlinge gevechten uitbreken. Robert fretteert
nu zon 20 jaar. Hij maakt veel van zijn gebruiksmaterialen zelf,
zoals de netten en het draagkistje voor de fretten. Op het
Frettensymposium heeft hij niet alleen een aantal fretten bij zich,
maar ook twee haviken: imposante vogels! Robert is duidelijk gek
op zijn fretjes en een boeiend verteller over zijn passie: fretteren.

Bekijk de demonstratievideo door hierop te klikken

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

23

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

Inger van der Laan

Workshop Verrijking voor de fret


Door Claudia Vinke en Birgit van der Laan
Claudia Vinke en Birgit van der Laan verzorgden tijdens het frettensymposium de workshop
verrijking. De vraag die in deze workshop centraal stond was hoe wij het leven van de fret kunnen
verrijken. Het grootste deel van de dag (18 uur) brengt de fret slapend door, maar hoe komt een fret
de overige 6 uur van de dag gestimuleerd door en vooral waarom zouden we dit doen?
Claudia Vinke leidt de workshop theoretisch in. De
definitie van omgevingsverrijking luidt:
`Een omgevingsverrijking is een aanpassing of verandering
in de leefomgeving van een dier in gevangenschap, dat
het dier in staat moet stellen om beter in zijn normale
soortspecifieke behoeften te kunnen voorzien.`

achter een konijn aan te laten jagen, maar kan je ook een
speelhengel kopen. Gedrag heeft een bepaalde mate van
flexibiliteit, waardoor het juist toepassen van verrijking
in gevangenschap ook succesvol kan zijn om te voldoen
aan de soortspecifieke behoeftes van het dier. Dit draagt
bij aan een goed welzijn.

Aan de hand van praktische voorbeelden wordt dit later


in de workshop nader uitgewerkt. Met behulp van het
normwaarde model (zie lezing) wordt uitgelegd welke
betekenis verrijking voor het dier heeft. De interne
toestand zoals door het dier wordt ervaren wordt hierin
uitgezet tegen de huidige situatie. Bij een verschil tussen
beide toestanden ontstaat bij het dier een gedrag
om deze situatie in evenwicht te brengen. De interne
norm kan bijv. een hongergevoel zijn bij het dier en de
externe toestand de aanwezigheid van een bak brokjes.
Dit leidt tot het gedrag eten. Vervolgens neemt het
lichaam van het dier de volgende interne toestand waar:
een volle maag (verzadiging) en door deze negatieve
terugkoppeling stopt het dier weer met eten. Er is dus
een constante wisselwerking tussen het dier (interne
toestand) en zijn omgeving (externe toestand).

Verrijking kan bestaan uit objecten of inrichting van het


verblijf. Bijvoorbeeld een prooihokje of een speelbal.
Waar wel rekening mee gehouden moet worden, is
dat het dier hierop uitgekeken kan raken (habituatie
= gewenning) en dus het effect hiervan minder wordt.
Daarom wordt het regelmatig wisselen van objecten of
het herinrichten van het verblijf aanbevolen.

Verrijking
Wat zegt dit nu over verrijking? Allereerst heeft het dier
soortspecifieke behoeften en wil het dus bijbehorend
gedrag vertonen om tegemoet te komen aan deze
behoeftes. Bij een fret is bijvoorbeeld jagen en graven
een soortspecifieke behoefte. Als de fret dit gedrag niet
(voldoende) kan uitvoeren, kan stress ontstaan. Dit kan
een negatieve invloed hebben op het gedrag van het dier,
er kunnen bijvoorbeeld gedragsproblemen ontstaan en
het kan ook gevolgen hebben voor de gezondheid van
het dier.
Het gedrag wat het dier wil vertonen,
hoeft echter niet per se het gedrag
te zijn dat het dier in de natuur ook
zou vertonen. Zo hoef je je fret niet

24

Fret Natuurlijk nr. 2

Het hebben van soortgenoten kan ook gezien worden


als een vorm van verrijking door de sociale interactie
die hierdoor optreedt. Bij fretten dient er wel rekening
mee gehouden te worden dat er sprake moet zijn van
een goede match tussen de dieren. Binnen een groep
kan tevens monopolisatie van verrijkingsobjecten door
een soortgenoot voorkomen. Bijvoorbeeld als een dier
te geobsedeerd raakt door een bepaald speeltje en uit
alle macht wil voorkomen dat de andere fret erbij kan.
Dit kan een bron van stress zijn door de conflicten die
hierdoor optreden. Tot zover de theorie, nu:
Aan de slag met de fret!
Verrijking voor fretten werkt. Het draagt bij aan een meer
stimulerende omgeving en uit onderzoek is gebleken
dat dieren -ook fretten- graag werken voor hun voer
(contrafreeloading). Als ze kunnen kiezen tussen een
bak vol brokjes of de brokjes stuk voor stuk uit een
speelelement peuteren, hebben ze voorkeur voor het
laatste. Werk aan de winkel dus voor de baasjes! In dit
geval mochten ze meteen aan de slag. Drie opdrachten
worden verdeeld over de groep en fret Sjeng van Bakel is
de geluksvogel die alles mag uitproberen.

Verslag van de workshops

A. Voedselverrijking
Op de tafel liggen verschillende speelelementen, die
beschikbaar gesteld zijn door Dierendenkspellen.com
en Prooidier.nl. Verschillende soorten voeding mogen op
rij gelegd worden van meest geschikt naar ongeschikt.
Achteraan de rij komt al het plantaardig materiaal te
liggen: stukjes groente, brood en rozijntjes kunnen voor
andere diersoorten een prima beloning zijn. Voor fretten
als carnivoor is dit slecht voor de gezondheid en is dit
dus heel ongeschikt. De brokjes en snoepjes voor katten
bevatten vaak nog te veel plantaardig materiaal en weinig
echt vlees en hebben daarom ook niet de voorkeur.
Kleine gedroogde brokjes van 100% vlees (snackies) zijn
geschikte vormen van verrijking, mede door hun grootte
kunnen ze goed gecombineerd worden met de spellen
en dit zorgt ervoor dat de fretten wat langer bezig zijn.
Een kant-en-klare vorm van voedselverrijking is een
prooidier zelf. Dit stimuleert het natuurlijk gedrag:
complete prooi biedt verschillende structuren, fretten
moeten moeite doen om het te verscheuren en op
te eten, het lijkt het meest op hun natuurlijke dieet en
ook verstoppen fretten de restanten graag. Kortom, het
ideale voedermiddel voor de fret. Ware het niet dat niet
iedere fret dit eet. Sommigen verstoppen het alleen of
spelen ermee. Niet iedere eigenaar is even gecharmeerd
van een dood kuikentje of een konijnkop, zeker niet als
deze na vier dagen onder de kast vandaan gepeuterd
moet worden. Dus voordat we te vroeg hebben gejuicht
dat we d oplossing hebben gevonden, werpen we toch
nog een blik op het overige aanbod.
Vrijwel alle spellen zijn gemaakt voor kat en hond. Dit
maakt ze niet per se ongeschikt voor fretten, maar er zijn
wel wat kanttekeningen. Zo gebruiken katten hun poten
veel bij hun spel en het verkrijgen van hun voedsel. Niet
alle spellen zijn hierdoor voor de fret fysiek mogelijk om
uit te voeren. Bij het hondenspeelgoed zit een spel dat
losse onderdelen bevat. Ook dit is minder geschikt voor
fretten, omdat ze dit kunnen meenemen en verstoppen. .
Veel voerspeelgoed voor katten bestaat uit bakjes met
klepjes die opzij geschoven, omhooggeduwd of eraf
getild moeten worden. Sjeng geeft hiervan een kort
demonstratie, waarbij hij laat zien dat hij eenvoudig
het klepje weg schuift en het brokje pakt. De mentale

Frettensymposium 2013

Claudia Vinke
Claudia Vinke is gedragsbioloog.
Sinds 1996 is zij als wetenschappelijk
medewerker werkzaam bij
Departement Dier in Wetenschap
en Maatschappij aan de Faculteit
Diergeneeskunde. Hier rondde zij diverse projecten
af rondom het welzijn van dieren. Sinds 2002 is
zij universitair docent/ onderzoeker en tevens
werkzaam in de Gedragskliniek voor Dieren.
Dierenwelzijn, gedrag en gedragsproblemen
bij dieren, zijn haar onderzoeksfocus. Door haar
ervaring met marterachtigen publiceerde zij samen
met Nico Schoemaker een welzijnkaart voor fretten.

Birgit van der Laan


Birgit maakte in 1997 kennis met de fret als
huisdier. Sindsdien is ze een enthousiast
frettenliefhebber Momenteel heeft ze n fret:
Meneer Sjeng van Bakel. Het is niet alleen Sjeng
die haar bezig houdt, maar vooral de fret in het
algemeen. In 2004 richtte ze Het Frettenforum
op: een forum dat uitgroeide tot het grootste
Nederlandse forum over fretten en waar
dagelijks vragen gesteld n beantwoord
worden over de fret.

Meer informatie
Download de presentatie
Meer over Birgit - website
Meer over Claudia Vinke

Fret Natuurlijk nr. 2

25

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

stimulatie van dit spel zal niet bijzonder groot zijn (zodra
het dier het trucje door heeft). Wel moet de fret zoeken
naar het voer en is er hierdoor langer mee bezig. De
uitdaging kan worden vergroot door de fret meer te laten
zoeken (niet in ieder klepje voer) en te zorgen dat het iets
meer moeite kost om de klepjes te openen.

C. Kooiverrijking
Er staat een Ferret Nation, bestaande uit twee
verdiepingen klaar, die door de deelnemers mag worden
ingericht met de elementen die op de tafel liggen. De
opdracht bestaat uit het inrichten van een minimale kooi
en een optimale kooi.

B. Verrijking voor de fret


Er zijn veel verschillende soorten speelgoed voor de
fret. De opdracht bestaat uit het kiezen van speelgoed
voor de fret, welke het meest optimaal benut zullen
worden. In de ren mag Sjeng de gemaakte keuzes zelf
uitproberen. In de ren ligt een speelkleed met doolhof
waar hij in kan, een buis en een hondendenkspel met
voer erin. Opvallend is dat er niet gekozen werd voor het
speelgoed mens, want toen een van de deelnemers in
de ren met Sjeng ging spelen, begon hij enthousiast te
stuiteren. Wij als mensen zijn ook een enorme verrijking
voor de fret (mits de fret vertrouwd is met mensen).

Minimaal:
De minimale kooi is voorzien van een waterflesje,
voerbak, slaaphokje en frettenbak.

Er zijn ook andere vormen van verrijking. (clicker)Training


voor de fret zorgt voor mentale stimulatie. Fretten
kunnen ook aan een lijntje buiten wandelen. Hoe het dier
hierop reageert is afhankelijk van het individu, maar ook
de situatie. Zo vond Sjeng het als intacte ram geweldig
om aan een lijntje te lopen. Na de implantaat was hij
duidelijk wat angstiger.
Aandachtspunten bij verrijking:
Veiligheid: Fretten mogen niet gewond kunnen
raken, klem komen te zitten of schadelijke stoffen
binnen kunnen krijgen. In een filmpje zijn fretten te
zien die veel lol hebben in een bak schuimpinda. Dit
kan gevaarlijk zijn in verband met afbijten en binnen
krijgen van kleine stukken.
Passend bij het natuurlijk gedrag: in het filmpje is
een fret te zien die in het zwembad wordt gezet en
snel naar de kant zwemt. Echt leuk lijkt het dier het
niet te vinden. Belangrijk is het bij het dier passende
gedrag te kennen en dit te stimuleren. Uiteraard zijn
er individuele verschillen tussen dieren in wat dieren
als prettig ervaren of juist niet.
Interactie met andere dieren: fretten zijn roofdieren.
Prooidieren worden in het algemeen dood gegeven.
In een filmpje is een fret te zien die (zeker 8 minuten)
met een volwassen rat speelt. Voor de
fret lijkt het spel, want hij doet geen
serieuze poging de rat te doden. De
rat is zeer gestrest en kan ook de fret
flink bijten uit angst.

26

Fret Natuurlijk nr. 2

Optimaal:
De optimale kooi is ruimschoots voorzien van speelen slaapplekken. Uiteraard zijn in deze kooi ook de
standaardelementen aanwezig: waterflesje, voerbak,
slaaphokje en frettenbak. Verder staat er een waterbed,
graafbak en hangt er een hangmat. De kooi zelf is relatief
klein en daardoor ook erg vol, dus de fret zal tijdens zijn
actieve momenten wel enige tijd uit de kooi moeten
kunnen.
Sjeng verkiest in de optimale kooi meteen het slaaphokje
boven alle andere verrijkingselementen om uit te rusten
van alle indrukken.
Aandachtspunten bij kooi-inrichting:
De frettenbak wordt zover mogelijk van de drink- en
eetplaats neergezet. In dit type kooi is daar relatief
weinig ruimte voor.
In de kooi ligt een doek op de bodem. Sommigen
lijkt dit prettiger voor de fret. Opgemerkt wordt dat
dit niet noodzakelijk is en ook minder hyginisch kan
zijn, omdat dit minder makkelijk is schoon te maken
dan een vlakke ondergrond.
Een doek over de kooi kan in de huiskamer meer rust
geven. Het ritme van de fret past niet naadloos in het
ritme van de eigenaar, doordat laatstgenoemde het
grootste deel van de tijd besteed aan slapen. Door
de doek wordt de fret wat afgeschermd van alle
prikkels in huis. Sommigen kiezen ervoor om alleen
de voorkant open te laten, anderen ook de zijkant.
Het gebruik van de doek hangt ook af van de plaats
in de huiskamer. Op een beschuttere en meer rustige
plek wordt dit niet nodig gevonden.
Prooihokje: Bij fretten die prooidieren of delen
hiervan te eten krijgen, wordt aangeraden om
een apart prooihokje te plaatsen. Dit lijkt op een
(houten) slaapnest, maar bevat geen nestmateriaal
(doeken). Fretten verstoppen graag hun resterende
prooiresten en door ze hiervoor een vaste plaats

Verslag van de workshops

aan te bieden, kan het verblijf zelf schoner worden


gehouden (wel tijdig verwijderen).
Veranderingen in inrichting. Door het veranderen
van de inrichting of het regelmatig verwisselen van
speelelementen blijft de omgeving uitdagender
voor de fret. Alleen voor meer angstige individuen
kan dit stressvol zijn.

De fret versus de bunzing


De fret is een gedomesticeerd dier en heeft zich in grote
mate weten aan te passen aan het leven als gehouden
dier. Belangrijk verschil in gedrag is dat de bunzing
minder sociaal is dan de fret en een groot territorium
heeft. In verschillende sheets wordt dit uiteen gezet (zie
lezing). Voor frettenhouders is de belangrijkste conclusie
dat de fret een zeer flexibel dier is als we kijken naar
het leven van de bunzing. Als eigenaren kunnen we
tegemoet komen aan de natuurlijke behoeften van de
fret door het toepassen van verrijking.
In deze workshop zijn aan de hand van praktische
voorbeelden de basisbehoeften van de fret en vormen
van geschikte en minder geschikte verrijking bekeken
en besproken. Verrijking moet veilig zijn en passend bij
het dier. Fretteneigenaren hebben hiermee handvatten
gekregen om hun fret(ten) een nog meer stimulerende
en uitdagende omgeving te bieden. Hiermee houden
ze hun fret gezond en het draagt bij aan verlaging van
stress, kortom hiermee hou je de fret uit zijn bed!

Bekijk enkele fragmenten van de workshop door hierop te klikken.


Bekijk hier in volledig formaat.

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

27

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Workshop

Frettensignalen

Sociaal gedrag

Voeding

Fretteren

Verrijking

Medische problemen

Studievereniging Archaeopteryx

Workshop Veelvoorkomende medische aandoeningen


Door Nico Schoemaker en Yvonne van Zeeland
Als eigenaren of dierenartsen tegen een
gecompliceerd medisch probleem aanlopen
bij de fret, wordt er vaak gezegd Neem contact
op met Utrecht. Daarmee worden in praktijk
vaak Nico Schoemaker en Yvonne van Zeeland
bedoeld. Zij worden regelmatig geconfronteerd
bij vaak gecompliceerde medische problemen
of onderzoeken bij de fret. In de workshop
wordt toegelicht worden wat er gedaan wordt in
Utrecht. Ook zullen een aantal veelvoorkomende
problemen bij fretten besproken worden.
Ziekteherkenning van de fret ligt grotendeels bij de
eigenaar. Neem daarom als dierenarts altijd de klachten
van de eigenaar serieus, ook als ze enigszins wat vaag
zijn. Geadviseerd wordt om als eigenaar een filmpje
te maken van de (zieke) fret wanneer het dier thuis is,
omdat gedrag kan veranderen als het dier eenmaal op
de behandeltafel staat.
Als de eigenaar belt over een zieke fret wordt er altijd
onderscheid gemaakt tussen levensbedreigende
spoedgevallen, situaties met een dringend karakter en
overige situaties.
Levensbedreigende spoedgevallen:
Hierbij is direct ingrijpen vereist. Gedacht kan
worden aan bijttrauma, bloedingen die niet te
stelpen zijn, brandwonden, (verdenking op)
vergiftiging, ernstige benauwdheid, flauwtes/
toevallen en bloederige of zwarte ontlasting.
Situaties met een dringend karakter:
Binnen enkele uren (24-48 uur) is
diergeneeskundige hulp nodig. Voorbeelden zijn
oogtrauma, anorexie, plots ontstane zwellingen,
botbreuken, braken, diarree en verstopping (geen
ontlasting).

Overige gevallen:
Diergeneeskundige interventie is
niet-direct dringend, maar verder
onderzoek is wel nodig.

28

Fret Natuurlijk nr. 2

Dit kan enkele dagen wachten, terwijl het dier goed


in de gaten gehouden wordt.
Een zieke fret wordt herkend aan veranderd gedrag of
bewustzijn, afwijkende houding en gang en veranderingen
in de ademhaling, vacht, eetlust, gewicht en ontlasting.
Daarnaast zou oog- of neusuitvloeiing of abnormale
verdikkingen gezien kunnen worden. Symptomen van
misselijkheid bij de fret zijn: bek krabbelen, ataxie of
een bolle rug, veel likken en verminderde eetlust. Bij
een fret met exsudatieve/pussige ooguitvloeiing moet
altijd gedacht worden aan hondenziekte, ook wel Canine
Distemper Virus genoemd. Tegen deze aandoening kan
gent worden met Puppy DP Nobivac op 9 weken en 14
weken leeftijd en de jaarlijkse herhaling.
Tijdens de anamnese worden vragen gesteld met
betrekking tot het probleem (aard, duur, verloop,
behandeling), algemeen functioneren (eten, drinken,
ontlasting, gedrag), huisvesting & voeding en de
voorgeschiedenis (eerdere ziektes).
Na de algemene indruk wordt het lichamelijk onderzoek
uitgevoerd. Deze bestaat uit:
Ademhaling (33-36/min)
Pols (200-250/min)
Temperatuur (37,8-40,0 C)
Slijmvliezen (CRT aan de voetzooltjes)
Turgor (huidplooi optillen en bij loslaten kijken hoe
de huid weer verstrijkt)
Lymfeknopen (zijn normaal niet of nauwelijks te
voelen, ongeveer zelfde als bij de hond)
Buikpalpatie (fretten hebben een vrije grote milt
normaal)
Na het algemeen onderzoek kan gekozen worden
voor aanvullend onderzoek, zoals bloedonderzoek of
beeldvormende diagnostiek (echo, rntgen, CT). Dit
wordt het liefst gedaan bij de slapende fret.

Verslag van de workshops

Vragen tijdens de workshop:


Hoe zit het met de implantaten bij fretten?
Bij fretten met bijniertumoren wordt vaak een Suprelorinimplantaat toegepast. Een implantaat van 4,9 mg werkt
gemiddeld 1,5-2 jaar en jaarlijkse controle is nodig. De
werkingsduur van het implantaat verschilt per individu,
bij sommige fretten werkt het langer dan 3 jaar. Dit heeft
te maken met individuele stofwisseling. Als je niet met
een moertje wil fokken en het implantaat is uitgewerkt,
kun je het implantaat laten zitten. Als je wel met een
moertje wil fokken, en er zit een implantaat in, moet deze
er eerst uitgehaald worden.
Overige informatie die ter sprake kwam:
Midazolam met butorphanol zorgt voor een sedatie
met minimale bijwerkingen op het cardiovasculaire
systeem.
Stollingstijden voor een DNAB kunnen bij de fret
bepaald worden door middel van een bruine naald.
Als eventuele behandeling voor otitis media werd
door Hanneke Marbocyl genoemd, maar dit is een
3e keus middel. De Universiteitskliniek gebruikt
dit middel in principe niet, alleen op basis van
bacteriologisch onderzoek + antibiogram en na
goedkeuring van de Apotheek. Stel dat het dier in
zeer slechte toestand verkeert, kun je de kuur met
dit middel opstarten en van tevoren een kweek
inzetten, zodat wanneer de uitslag van de kweek
er is, en blijkt dat de bacterie niet gevoelig is voor
Marbocyl, er een ander middel ingezet kan worden.
Als eerste keus staat amox/TMPS beschreven en als
tweede keus Synulox, maar deze antibiotica werken
niet in het binnenoor.

Frettensymposium 2013

Dr. Nico Schoemaker


Nico Schoemaker studeerde in 1994 af als dierenarts
aan de Universiteit van Utrecht. Sinds 1995 is hij
als dierenarts/wetenschapper aan de afdeling
Vogels en bijzondere dieren van de Faculteit
Diergeneeskunde verbonden. In november 2003 is
hij gepromoveerd op het onderzoek naar de werking
van de bijnieren bij fretten. Sinds 2009 is Nico ook
kleine-zoogdierspecialist. Hij houdt zich momenteel
bezig met diverse onderzoeken.
Het belangrijkste onderwerp
voor onderzoek is nog steeds het
voorkomen van bijniertumoren bij
fretten.

Dr. Yvonne van Zeeland


Yvonne van Zeeland is werkzaam
als dierenarts-specialist bij de afdeling
Vogels en Bijzondere Dieren in Utrecht, waar
zij haar kliniekwerkzaamheden combineert
met het doen van onderzoek en geven
van onderwijs. Ook op het gebied van de
kleine zoogdierengeneeskunde heeft ze niet
stilgezeten. Ze heeft diverse publicaties op haar
naam staan en deelgenomen aan (inter)nationale
congressen. Daarnaast is ze actief betrokken bij
patintenzorg, onderwijs, nascholing en onderzoek
met betrekking tot de kleine zoogdieren. En van
deze onderzoeken is de bloeddrukmetingen bij
fretten.

Meer informatie
Download beide presentaties
Meer over Nico Schoemaker
Meer over Yvonne van Zeeland

Fret Natuurlijk nr. 2

29

Evaluatie Frettensymposium
Na afloop van het Frettensymposium hebben we alle deelnemers gevraagd voor vertrek een korte
evaluatie in te vullen. Zo weten wij hoe jij het vond en welke tips de organisatie mee wilt geven. Aan die
vraag heeft u massaal gehoor gegeven, want er werden maar liefst 96 formulieren ingeleverd. Bedankt!
Hieronder de samenvatting van de resultaten.
De algemene vragen geven een beeld van de
gemiddelde bezoeker. Bijna 70% van de aanwezigen is
frettenhouder. Daarnaast is 17% dierenarts(assistent) of
-student, 6% is van een frettenorganisatie of -opvang en
7% is genteresseerde. Bijna iedereen was met de auto
gekomen, slechts 9% had de trein genomen. Van de
aanwezigen kwam 18% uit Belgi, de rest uit Nederland.

Er waren veel nieuwkomers: 66% van de bezoekers gaf
aan dat ze in 2009 het Frettensymposium niet bezocht
hadden. Opgegeven redenen waren vaak omdat ze
toen geen fretten hadden of het Frettensymposium niet
kenden. Door 92% werd aangegeven dat ze de prijs-/
kwaliteitverhouding voor het symposium goed vonden.
Hoe heb je gehoord van het Frettensymposium?
Veel bezoekers hadden op internet gehoord van
het Frettensymposium. Genoemde bronnen zijn
Frettenforum.nl of de digitale nieuwsbrief van het
Frettensymposium. Ook Facebook wordt genoemd.
Andere manieren zijn via de Frettenkliniek, de
frettenorganisaties (Stichting De Fret, Frettenstichting,
Frettig Gestoord, VZW De Frettenark). Ook wordt de
dierenarts genoemd en via via.
Ben je van plan volgende keer terug te komen?
De belangrijkste vraag van de vragenlijst werd door 84%
met een volmondig JA beantwoord. Een aantal mensen
twijfelen nog of ze weer komen, omdat het onder andere
afhankelijk is van het programma, plaats en tijd.

Op de volgende vragen konden mensen reageren op


stellingen op de schaal van 1 tot 5. Hierbij was 1 het
laagst haalbare en 5 het hoogste cijfer. We zijn er trots op
dat we behoorlijk hoog scoren!
Waarom kom je naar het Frettensymposium?
Ik wil meer leren over fretten in het algemeen
4,5
Ik wil meer leren over fretten op medisch gebied 4,5
Ik wil mensen ontmoeten en ervaringen uitwisselen 3,4

Hoe waardeer je..?
Het Frettensymposium werd ook goed gewaardeerd.
De organisatie en de sfeer scoorden een 4,4, op de voet
gevolgd door het programma met een 4,3. De locatie
(Het Dak) en de bereikbaarheid (Leerdam) kregen een
4.1. De stands tenslotte werden met een 4,0 beoordeeld.
Hoe waardeer je de lezingen/workshops?
Ook de lezingen en workshops werden zeer goed
gewaardeerd door alle aanwezigen. Allen scoorden
tussen de 4 en 4,6 *trots*.
Oormijt en middenoorontsteking
De voeding van de fret
Sociaal gedrag en biologie van de fret

Ontwikkelingen op medisch gebied en fretten

4,6
4,4
4,4
4,1

Workshop Frettensignalen

4,4
Workshop Voeding 4,4
Workshop Verrijking
4,3
Workshop Fretteren

4,1
Workshop Medische aandoeningen

4,1
Workshop Sociaal gedrag
4,0

Tips en aandachtspunten
Natuurlijk hebben we via de vragenlijst en ook op andere momenten nog gevraagd of er tips of verbeterpunten
waren voor een volgende editie. Meestgenoemd werd meer pauzes of meer afwisseling op de dag (bijvoorbeeld
lezing / pauze / workshop). Nu was het ochtendprogramma voor sommige een vrij lange zit en er was relatief weinig
tijd om bij te praten of de stands te bezoeken. Ook werd opgemerkt dat het s morgens vrij koud was in de zaal, maar
dit kon gelukkig ter plekken opgelost worden. Wat de medische lezing aangaat van Nico en Yvonne werd enerzijds
aangegeven dat deze te technisch was, terwijl anderen hem juist teveel gericht vonden op de eigenaar.
Er werden (nog) niet zoveel suggesties gedaan voor een volgend Frettensymposium. Maar
net als begin dit jaar zullen we je uiteraard voor aanvang van de organisatie benaderen
welke suggesties jij hebt voor lezingen en workshops tijdens het vijfde Frettensymposium.
Nogmaals bedankt voor de input. Jullie enthousiasme voor de fret en het Frettensymposium
is voor ons al het halve werk!
Bekijk meer fotos op www.frettensymposium.nl
30

Fret Natuurlijk nr. 2

www.frettensymposium.nl

31

Het LICG, voor iedereen die (van) huisdieren houdt!


In Nederland hebben heel veel mensen een huisdier. Dat is niet vreemd, want een huisdier is gezellig of boeiend
en kan veel plezier geven. Helaas begint niet iedereen even doordacht aan een huisdier. Dieren worden soms
in een impuls aangeschaft: omdat ze er zo schattig uitzien, of juist omdat het stoer is zon dier te hebben.
Maar wie onvoorbereid aan een huisdier begint, weet vaak niet genoeg om er
goed voor te kunnen zorgen. Daardoor kan het dier verkeerd gehuisvest worden,
ongeschikte voeding krijgen, ziektes ontwikkelen of probleemgedrag gaan
vertonen. Dan valt de aanschaf tegen en soms wordt het dier weer weggedaan.

Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Wie een huisdier


koopt, hoopt daar veel plezier van te hebben. En voor
het welzijn van het huisdier is het belangrijk dat zon
aanschaf een succes wordt. De kans daarop is veel groter
als eigenaars meer kennis hebben over hun dier.
Onafhankelijke informatie
Om te zorgen dat er goede, betrouwbare en objectieve
informatie beschikbaar is voor iedereen die een huisdier
overweegt of er al een heeft, bestaat het LICG: het
Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren. Op
www.LICG.nl is heel veel gratis informatie te vinden over
allerlei soorten huisdieren.

Het LICG is er voor iedereen


Voor kinderen is er een speciaal Kids gedeelte waar ze
op een leuke manier veel te weten kunnen komen over
huisdieren. Professionals die met huisdieren bezig zijn
kunnen terecht op het Professionals deel, onder andere
voor campagne-informatie of om bijsluiter-widgets te
downloaden. Met deze mini-appjes kunnen bijvoorbeeld
fokkers of een opvang gemakkelijk de LICG bijsluiters op
de eigen website zetten, op zon manier dat ze altijd upto-date blijven, ook als er iets wijzigt.
Zo heeft het LICG iets te bieden voor iedereen die (van)
huisdieren houdt. Neem dus eens een kijkje op
www.LICG.nl

Huisdier kopen? Lees eerst de bijsluiter!


Een van de belangrijkste producten van het LICG zijn
de Huisdierenbijsluiters. Hierin staat alles wat je moet
weten voor je aan een huisdier begint. Bijvoorbeeld
over huisvesting en voeding, maar ook over de kosten
en de benodigde ervaring. Er zijn huisdierenbijsluiters
voor meer dan 100 diersoorten. Ze kunnen gemakkelijk
worden gedownload en geprint.
Geef hem mee
Natuurlijk is er ook een bijsluiter over de fret! Handig
om mee te geven aan mensen die een fret overwegen,
bijvoorbeeld door iedereen die zelf fretten fokt, bij een
frettenopvang werkt of mensen kent die een fret als
huisdier willen hebben.
Nog meer onderwerpen
Behalve de huisdierenbijsluiters geeft het LICG nog
veel meer informatie, op de website te vinden onder
het kopje Praktisch. Daar vind je artikelen over allerlei
huisdierenzaken, zoals gezondheid, gedrag en wetgeving,
maar ook over wat je moet regelen als je met je huisdier
naar het buitenland wilt reizen. Ook voor frettenhouders
belangrijk, want fretten vallen onder dezelfde regels als
honden en katten en moeten dus een paspoort, chip en
vaccinaties hebben!

32

Fret Natuurlijk nr. 2

www.frettensymposium.nl

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

33

Uitslag Fotowedstrijd Groeten uit...

Fretten komen in allerlei exotische oorden voor. Geloof je het niet? Hieronder vind je de inzendingen van de
speciale fotowedstrijd. Onze fretten komen overal! De winnende fotos vind je hier uiteraard ook.
De 1e prijs is voor Mayke van Wijk:

Tweede is Kick Koopman: Derde is Hilke Swinkels

Groeten uit het Zwarte


Woud:
Groeten van onder water:
Mijn fretten Goliath en Wousje waren
erg nieuwsgierig en zijn het aquarium
ingedoken.Ze keken hun ogen uit.... zoooo
mooi die onderwater wereld !Alleen liep het
snorkeltje van Wousje erg snel vol, beetje
verkeerde inschatting.... :-)

Skunky bij de waterval


Een mooie waterval bij het
plaatsje Triberg in het hart
van het Zwarte Woud.

Groeten uit Vriesland:


Mijn fretje Bibi speelt in
de la van de vriezer. In
combinatie met de vlag
van Friesland, wil Bibi
de groetjes doen vanuit
Vriesland!

Eervolle vermeldingen zijn voor:


Hier zie je mijn fretje Koda
bij een tekening van een
draak die ik gemaakt heb.
De draak kijkt naar haar en
heeft zijn klauw al open om
haar te pakken..
Door Maril Bemelman

Onze fret was in Lap(jes)


land. Dat is goed te zien aan
het rendier en natuurlijk aan
de lapjes!
Door Harry Swinkels


Onze fret heeft besloten
om zich te verstoppen in
een konijnenbontmuts
die we op de antiekbeurs
aangeschafd hadden.
Aangezien Kovu van de
dierenarts geen prooi
meer mag vanwege
maagproblemen *snik*,
kan hij alleen nog
maar dromen van die
overheerlijke muisjes.
Door Danielle van Zadel

Door Annelot Bollen


Groeten uit
levensgevaarlijk
Vlaardingen!
Door Suzy de Moor

Bo op culinaire doorreis
door exotische oorden
waar zij zich de
plaatselijke lekkernijen
goed laat smaken.:-)
Door Marjan Nederveen

34

Fret Natuurlijk nr. 2

www.frettensymposium.nl

ASIEL PENSION DAGOPVANG - DIERENAMBULANCE

Stichting Regionale Dierenopvang hOnderdak

Standhouders

Atelier Indrukwekkend (Her)ontdek ambachtelijke


grafische technieken als etsen, lithografie en
zeefdrukken bij Atelier Indrukwekkend! Wat is het
verband met fretten en ons atelier? Je ontdekt het op
het Frettensymposium!

Meer dan 40 jaar worden er bij hOnderdak dieren opgevangen,


verzorgt en herplaatst door gediplomeerde verzorgers.

Fretties.nl Heeft jouw fret al een waterbed? Of een lange


speeltunnel gevoerd met pluche? Voor deze exclusieve
frettendingen kun je bij Fretties terecht.

De Frettenstichting Bij de Frettenstichting in Breda


kun je terecht voor informatie omtrent het houden,
verzorgen, huisvesten en aanschaffen van fretten.
Daarnaast zorgen zij voor de opvang en het herplaatsen
van fretten die zijn gevonden of afgedankt.

Stichting De Fret Sinds 1989 geeft Stichting De Fret


voorlichting over het houden en verzorgen van fretten
als gezelschapsdier.

Dierendenkspellen.com
DierenDenkspellen.com
verkoopt een groot assortiment aan dieren denk
spellen uit voorraad. We streven er naar om enkel
kwalitatieve producten tegen een zo scherp mogelijke
prijs aan u te leveren.

Frettig Gestoord Frettenvereniging Frettig Gestoord


is opgericht op 19 april 1998. De vereniging is opgericht
om mensen die belangstelling hebben voor of het
houden van fretten met elkaar in contact te brengen.
Zij geven informatie over houden van de fret.

Dierenstore.nl Dierenstore verkoopt alles voor uw


kleine huisdier! Op het Frettensymposium zullen zij van
alles meenemen voor de fret.

Pet Trade Solutions Onze speciaal ontworpen


BreederCelect kattenbakvulling is gemaakt van >99%
gerecycled papier, zonder toevoegingen of chemicalin.

36

Fret Natuurlijk nr. 2

www.frettensymposium.nl

Wij zijn er voor:


Het opvangen van zwerfdieren.
De opvang van dieren waar de eigenaar niet meer voor wil of
kan zorgen.
Wij bieden pension aan dieren waarvan het baasje bv op
vakantie gaat, of opgenomen moet worden. Ook dieren met
medische klachten.
Wij bieden dagopvang voor dieren die bijvoorbeeld niet
alleen thuis kunnen blijven.
Wij hebben een eigen Dierenambulance die 24 uur per dag
paraat staat om uit te rijden voor zieken of gewonde dieren
en zwervers.
Wij vangen fretten, honden en katten op.
Stichting Regionale Dierenopvang hOnderdak
Calandweg 93
4612 PS Bergen op Zoom
0164-233959
dierenasiel@honderdak.nl
www.honderdak.nl

Een vereniging die u en uw fret veel te bieden heeft


Onze doelstelling is:

Het geven van voorlichting over het houden van


fretten

Het organiseren van bijeenkomsten en diverse


andere activiteiten

Vier maal per jaar uitbrengen van het verenigingsblad


Het Mokje voor onze leden

Het opvangen, bemiddelen en herplaatsen van


fretten, zonder oogmerk van winstbelang

Het bemiddelen in het zoeken van vakantieadressen


voor de fretten van onze leden
www.frettiggestoord.nl

Sinds 2006 gecertificeerd door Stichting De Fret

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

37

Nieuwsgierig
geworden?

Wij bedanken..

De Frettenkliniek is in 2001 als "Frettenkliniek Brouwhuis" in Helmond opgericht door dierenarts Hanneke Roest.
De kliniek houdt zich uitsluitend bezig met fretten-geneeskunde.

De Frettenvraagbaak is in het leven geroepen met als doel zoveel mogelijk informatie over de fret op n plek te
vinden. We bieden je een zeer uitgebreide wiki en forum aan waar je met vragen terecht kunt.

Elanco: Gedeelde passie. Een langer, gezonder en mooier leven voor gezelschapsdieren. Dat is uw passie en ook
die van Elanco.

Frontline Combo werkt tegen teken en vlooien bij de fret. Frontline Combo biedt een zeer complete
bescherming van uw dier.

Het Frettenforum: Wil je meer weten over je fret? Heb je een interessante vraag of wil je een foto of verhaal over
je fret delen? Dat kan op het Frettenforum!

Hills Pet Nutrition is toegewijd om huisdieren te helpen hun volledige potentieel te bereiken door middel van
kwaliteitsvoeding en gezondheidszorg. Onze ongevenaarde toewijding aan gezonde, gelukkige huisdieren is
de drijfveer achter alles wat we doen.

Meer weten over de fret?


Stichting De Fret
www.fret.nl

Wil je erover praten?


Wij zijn er voor je!

Stichting

Prooidier: Rauwe voeding voor dieren staat in de belangstelling. En terecht. Want verse voeding is beter voor
hun spijsvertering en past bij hun natuur. Prooidier levert rauwe voeding voor honden, katten, fretten en
reptielen.

Stichting Fret & Welzijn: Steeds meer opvangen vallen weg en de druk op de overgebleven opvangen wordt
daardoor steeds groter. Vanuit dit oogpunt is in 2013 het idee ontstaan om een (kleinschalige) opvang op te
zetten.

Ook bedanken wij.. Marjolein Kramer voor de prachtige beeldjes, Kitty Batist en Cees voor het maken van
de fotos, Lieke Moorman en Arna Kievit voor ondersteuning bij de entree, Danielle van Zadel en Kick Koopman
voor de organisatie van de veiling en de vijf dames van studievereniging Archaeopteryx werkgroep Konijnen,
Knaagdieren en Fretten voor het assisteren en maken van verslagen.

Alle vragen, verhalen, frustratie en vooral leuke fotos


en verhalen over fretten deel je op het Frettenforum!

r
mee
voor
p
kijk matie o
r
info .fret.nl
www

www.frettenforum.nl
De Fret

Jonkies worden groot


met Melk voor Dieren
Fretten pups met de hand grootbrengen is niet
makkelijk. Daarom wil je je dier de beste kans geven.
Melk voor Dieren biedt je melk, speentjes n advies.

De Frettenkliniek
Fretten-dierenarts Hanneke Roest

Onze Fox Valley 25/30 melk is uitermate geschikt


voor fretten en benadert de samenstelling van de
moedermelk zo precies mogelijk. Onze melk is goed
verteerbaar, gemaakt van hoogwaardige ingredinten
en meer dan een jaar houdbaar. Probeer het nu uit!

Kalmoesplein 10
5643 LM Eindhoven
Tel: 040 - 21 10 032
Consult volgens afspraak:
Maandag:
09.30 - 13.00
Woensdag:
13.00 - 19.00
Donderdag: 13.00 - 19.00
Vrijdag:
09.30 -16.00
Spoedgevallen buiten de spreekuren in overleg.

www.melkvoordieren.nl

Frettensymposium 2013

Fret Natuurlijk nr. 2

39

Gedeelde passie. Een langer, gezonder en mooier leven


voor gezelschapsdieren. Dat is uw passie en ook die
van Elanco.

Elanco biedt u expertise door een gemotiveerd en ervaren


team, technische ondersteuning en know how en een
uitgebalanceerd productportfolio.

U als dierenarts op een optimale manier ondersteunen,


kan alleen door de zaken vanuit uw perspectief te bekijken.
Elanco geeft een extra dimensie aan uw praktijk.
2013 Elanco, een divisie van Eli Lilly and Company Limited. NLCAHEBR00002

Voor meer informatie:


Eli Lilly Nederland B.V.

T: +31 (0)30 60 25 952

Postbus 379,

F: +31 (0)30 60 25 999

3990 GD Houten

E: elanco_benelux@lilly.com

We help vets help pets