You are on page 1of 10

Yl: 2010, Cilt:3, Say:1, Sayfa:1-10

TBAV BLM DERGS

ZEMN VE KAYALARDA EMNYET GERLMESNN


SSMK YNTEM LE BELRLENMES
Semih S. TEZCAN 1 , Ali KEELI 2 ve Zuhal ZDEMIR 3
1

naat Mhendislii Blm, Boazii niversitesi, Bebek, stanbul


2
stanbul niversitesi, Emekli Jeofizik Profesr
3
Kandilli Rasathanesi, Boazii niversitesi, Kandilli, stanbul

zet
Jeofizik zemin incelemelerine dayal olarak, s temellerin zemin emniyet gerilmesinin hzl ve etkin olarak tayini iin
ampirik bir forml nerilmitir. nerilen ifadenin klasik teori ile tutarllnn yannda, hzl ve gvenilir olduu ispat
edilmitir. Verilen formlasyon, yerinde llen kayma dalgas hz ile zeminin birim hacim arlna baldr. Zeminin
birim hacim arl ise, boyuna dalga hz yardm ile yeterli derecede doru olarak, baka bir ampirik ifade ile tayin
edilmitir. Sismik dalga hznn kullanld bu yntem pratikte killi ve kumlu zeminler ile kaya zeminlerde ekonomi ve
zaman tasarrufu salamaktadr. nerilen formln doruluk ve isabet derecesi, 373 ayr antiyede ayrntl zemin etdlerine,
laboratuar deneylerine ve klasik ynteme dayanlarak elde edilmi sonular ile test edilmitir. Bu almada, ayrca sismik
dalga hzlar yardm ile, zeminin kayma ve elastisite modllerinin, yataklanma katsaysnn hesaplanmasna yarayan bir seri
formllere yer verilmitir.

Anahtar kelimeler : Tama gc, Kayma dalgas hz, S temeller, Sismik yntem, Zemin emniyet gerilmesi.

SEISMIC TECHNIQUE to DETERMINE


the ALLOWABLE BEARING PRESSURE
for SHALLOW FOUNDATIONS in SOILS and ROCKS
Abstract
Based on a variety of case histories of site investigations, including extensive bore hole data, laboratory testing and
geophysical prospecting, an empirical formulation is proposed for the rapid determination of allowable bearing capacity of
shallow foundations. The proposed expression corroborates consistently with the results of the classical theory and is proven
to be rapid and reliable. It consists of only two soil parameters, namely, the insitu measured shear wave velocity, and the unit
weight. The unit weight may be also determined with sufficient accuracy, by means of another empirical expression, using
the P-wave velocity. It is indicated that once the shear and P-wave velocities are measured insitu by an appropriate
geophysical survey, the allowable bearing capacity as well as the coefficient of subgrade reaction and many other elasticity
parameters may be determined rapidly and reliably through a single step operation, not only for soils, but also for rock
formations. Such an innovative approach, using the seismic wave velocities only, is considerably cost and time-saving, in
practice.

Key words : Bearing capacity, Shear wave velocity

E-posta: tezokan@gmail.com

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

1. Giri
ok deerli, Zemin Mekanii ve Temel naat bilim adam Profesr Schulze (1943) [1] aynen unlar
yazmaktadr: Klasik yntemlerde zeminden rselenmemi zemin numuneleri almak gerekir. Sismik metodda
ise, temel zemininin muayenesi, yerinde ve tabakalarn orijinal durumu ve zelliine iliilmeden yaplr.
DEGEBO (Deutsche Forschungsgesellschaft Fr Bodenmechanik) metodunda, zemin bir darbe veya vibratr
vastasyla titreim haline sokulur. Makinenin gcnden titreimin genlii ve titreimin frekans vastasyla
zeminin zgl titreim says bulunur. zgl titreim says ise, zeminin makina yerindeki tama gc hakknda
nemli bir ldr. Bundan baka titreimin kayma dalgas yayl hz da bulunur. Bu da l yaplan zemin
profili boyunca zeminin ortalama tama gc hakknda nemli bir fikir verir. Bu iki say, a) zeminin zgl
titreim says ve b) titreimlerin kayma dalgas yaylma hz yardm ile zeminin tama gc tayin edilir.
O gnden bu gne, geoteknik problemlerin zmnde, jeofizik aratrmalar sayesinde nemli gelimeler
olmutur. rnein, boyuna dalga hz, zeminin serbest basn mukavemetini belirlemede Coates (1970) [2]
tarafndan kullanlmtr. Hardin ve Black (1968) [3], daha sonra Hardin ve Drnevich (1972) [4] geni deneysel
aratrmalar neticesinde, kayma dalgas hz ile zemin boluk oran ve zemin kayma rijitlii arasnda vazgeilmez
bantlar gelitirmilerdir. Yine benzer olarak, Ohkuba ve Terasaki (1976) [5], su muhtevas, serbest basn
mukavemeti ve elastisite modl arasnda eitli bantlar elde etmilerdir.
Jeofizik yntemlerin temel mhendisliinde kullanm, Imai ve Yoshimura (1976) [6], Tatham (1982) [7],
Willkens vd (1984) [8], Phillips vd (1989) [9], Keceli (1990) [10], Jongmans (1992) [11], Sully ve Campanella
(1995) [12] ve Pyrak-Nolte vd (1996) [13] tarafndan kapsaml olarak allmtr. Campanella ve Stewart
(1992) [14] eitli zemin parametrelerini dijital sinyal ileme yntemi ile belirlerken, Butcher ve Powell (1995)
[15] yine eitli zemin parametrelerini elde etmek amac ile, pratik jeofizik teknikler gelitirmilerdir.
Bu konuyla ilgili olarak Teknik Komite TC 16, IRTP, ISSMGE (1999) [16] ve Sieffert (2000) [17] tarafndan
bir ok klavuz ilkeler belirlenmitir.
Geni lde rnek olay incelemeleri yapp, kayma dalgas hzn kullanarak, Turker (2004) [18], zemin tama
gcn veren ok yararl bir ifade sunmutur. Massarsch (2004) [19] ise, ince daneli zeminlerin deformasyon
zelliklerinin, sismik dalga hzlar ile bulunmas konusunda almalar yapmtr.
Bu sunumda, yumuak ve sert zeminlerin, hatta kayalarn zemin emniyet gerilmesinin hzl bir ekilde
belirlenmesi iin sismik bir yntem nerilmektedir. Esasen, bu alma, yazarlarn daha nceki bir yaynnn
(2006) [22] uzants olarak, formlasyonun teorik tabann aklamaya dnk olup, ayrca temel boyutlar ile
ilgili dzeltme faktrlerini ve zellikle kayalarn tama glerini iermektedir. Jeofizik sismik krlma
yntemine ek olarak, kayma dalgas hznn lm iin Stokoe ve Woods (1972) [20], Tezcan vd (1975) [21],
Butcher vd (2005) [23] tarafndan nerilen daha baka bir ok metod vardr.
Bu almann en nemli sonucu, tek bana yerinde llen kayma dalgas hznn, laboratuarda yaplan
deneylerden bulunan bir sr zemin kayma mukavemeti parametrelerinden ok daha etkin ve gvenilir olarak
gerek zemin zelliklerini temsil ettiini ispatlamaktr.
Yerinde llen kayma dalgas hz, zemin boluk orannn, zemin efektif gerilmesinin, zeminin gerilme
tarihesinin, zemin kayma ve basn mukavemetlerinin, zeminin jeolojik yann v.b. zelliklerinin fotorafn
son derece gereki olarak izer. Daha sonra grlecei gibi, kayma dalgas hz, zeminin emniyet gerilmesini,
yataklanma katsaysn ve eitli elastisite modllerini belirlemede en rahat, en ekonomik, en gvenilir ve en
doru yntem olarak mhendislere yardmc olur.
2. Teorik Dnceler
Yzeyden derinlii H olan, s bir temel altndaki zeminin en genel formdaki zemin tama gc qf ve zemin
emniyet gerilmesi qa iin, temel taban zerinde H yksekliindeki bir zemin stununun arl ile uyuumlu
olarak;
qf = H
(1 a)
qa = qf /n = H / n

(1 b)

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

yazlabilir. Burada, = zemin birim arl (kN/m3), n = gvenlik (emniyet) katsaysdr. Dalga hznn tarifinden
giderek H = temel derinliini, Vs = kayma dalgas hz ile t = zaman parametresinin arpm olarak ifade
edebiliriz.
H = Vs t

(2a)

Bu ifade yukarda Denk.1a ve Denk 1b forml numaralar ile verilen tama yk ve zemin emniyet gerilmesi
formllerinde yerine konulursa,
qf = Vs t

(3a)

qa = Vs t / n

(3b)

elde edilir. Bu forml, sert bir kaya iin literatrde bilinen kayma dalgas hz ve zemin emniyet gerilmesi
deerleri kullanlarak kalibre edilebilir. Sert bir kaya iin, qa = 10 000 kN/m2, =35 kN/m3, Vs = 4 000 m/sn
ve gvenlik katsays n = 1.4 alnrsa, zaman temsil eden parametre Denk. 3b yardm ile, t = 0.10 sn olarak elde
edilir:
qa = 35 (4000) t / 1.4 = 10 000 kN/m2
Dolays ile,
H = 0.1 Vs

(2b)

ifadesi bulunur. Bu ifade, Denk.1a ve Denk 1bde yerine konulursa,


qf = 0.1 VS

(4a)

qa = 0.1 Vs / n

(4b)

elde edilir. eitli zemin tipleri iin, n = gvenlik katsaylar ve qa = zemin emniyet gerilmesi ifadeleri
Tablo 1de verilmitir.
Tablo 1.- Zeminler ve kayalar iin n = gvenlik katsaylar

Zemin tipi

Vs aral (m/sn)

qa (kN/m2)

Sert kaya

750 Vs 4 000

n = 1.4

qa = 0.071 Vs

Yumuak zayf kayalar(1)

750 Vs 4 000

n = 4.6 0.0008 Vs

qa = 0.1 Vs / n

Zeminler

750 Vs

n = 4.0

qa = 0.025 Vs

(1)

Yumuak zayf kayalarda 750 Vs 4 000 m/sn iin


n=4.0 ile n=1.4 arasnda dorusal enterpolasyon yaplr.

3. Temel Geniliinin Etkisi


Terzaghi ve Peck (1967) [24], temel genilii arttka, zemin emniyet gerilmesinde bir azalma yaplmas
gereine iaret etmilerdir. Yaptklar bu almada N-SPTye bal olarak verilen zemin emniyet gerilmesi
erilerinde, temel geniliinin bymesi halinde, zemin emniyet gerilmesinin azald aka grlmektedir.

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

Bu azalmay temsil etmek zere, bir = azaltma arpan tarif edilebilir. Bu takdirde, sadece kayma dalgas hz
Vs 750 m/sn olan zemin formasyonlar iin, Denk.4bde verilen zemin emniyet gerilmesi ifadesi, n = 4 alnarak;
qa = 0.025 Vs (Vs 750 m/sn)

(5)

eklini alr. Bu ifadede grlen = azaltma arpan, temel genilii Bnin 0 ila 12 metre arasndaki deerleri iin
aada verilmitir:
( 0 B 1.20 m) iin
( 1.2 B 3.00 m) iin
( 3.0 B 12.0 m) iin

= 1.00
.= 1.13 - 0.11 B
.= 0.83 - 0.01 B

(6)

4. Birim ekil Deitirme Mertebesi


Hardin ve Drnevich (1976) [4] ile Massarsch (2004) [19] tarafndan ayrntl bir ekilde incelendii zere, kayma
birim ekil deitirme deerlerinin artmas halinde, zeminin kayma modlnn ve kayma dalgas hznn
deerlerinde nemli azalmalar olur. Dolays ile, kayma dalgas hz arazide llrken, kayma birim ekil
deitirmesinin hangi mertebede olduunun bilinmesinde yarar vardr. Deprem halinde ve temel alt zemininde
kayma yzeyleri oluurken, phesiz kayma birim ekil deitirilmelerinin mertebesi ( 100 il 10-3 gibi)
olduka yksek deerlerdedir.
S bir temelin tabanndaki emniyetle tanabilen zemin gerilmelerine tekabl eden kayma birim ekil
deitirmelerinin mertebesi ise (= 10-4 il 10-7 gibi) olduka kk deerlerdedir. Arazide kayma dalgas hz
llrken yaratlan kk lekteki (balyoz darbeleri veya dinamit patlatma gibi) enerji de, ayn ekilde kk
lekte kayma birim ekil deitirmeleri oluturur. te bu nedenle, arazide llen kayma dalgas hz ile, bu
hzdan gidilerek hesaplanan zemin emniyet gerilmesi ve zemin kayma modl deerleri tam bir uyuum ve
mutabakat halindedir.
Zeminin suya doygun olmas halinde, klsik ynteme gre (Terzaghi ve Peck, 1967) [24], zemin emniyet
gerilmesini hesaplarken baz azaltmalar ve iki kat bulan zel emniyet katsaylar kullanmak gerekir. Halbuki,
kayma dalgas hz ile hesap yaparken, byle tahminlere dayanan yaklak yntemlere hi gerek kalmaz. nk,
suya doygun zeminlerde llen kayma dalgas hzlar zaten bu doygunluu ve zayfl gereki bir ekilde
temsil edecek ve yanstacak tarzda kk olur.
5. Zemin Yataklanma Katsays
Zeminin elastisite modl (E) ile , oturma miktar (d) ve yataklanma kat says (ks ) arasndaki ilikiyi belirlemek
zere, ekil 1 de gsterildii gibi, dey yke (P) maruz , en kesit alan (A) ve ykseklii (H) olan bir zemin
stunu veya bir zemin ubuu dnelim. Bu zemin ubuunun eksenel P yk veya qf = P/A zemin tama
gc gerilmesi altnda yapaca oturma, mukavemet derslerinden bilinen forml yardm ile,
d = PH / AE = qf H / E

(m)

(7)

olarak yazlabilir. te yandan, ks - yataklama katsays veya ksaca zeminin yay katsays, birim en kesit
alanndaki bir zemin stnuna birim oturma yaptrtabilmek iin gerekli qf = zemin gerilmesi olarak tarif edilir.
Oturma miktar birim deil d kadar olumu ise birim en kesit alanndaki zemin stununa etkiyen dey
gerilme
qf = k s d

(kN/m2)

(8)

olur. Denk . 7 yardm ile, qf = Ed / H yazlr ve Denk.8 ile eitlenirse


E = H ks

(kN/m2)

(9)

elde edilir. Zeminlerin tama gleri qf ile, yataklanma katsays ks arasndaki ilikinin ne olduu, Bowles (1982)
[25] tarafindan incelenmi ve

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

ks = 40 qf

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

(kN/m3)

(10)

eklinde bir ampirik forml nerilmitir. Dolays ile, Denk 4a ile verilen qf ifadesi Denk.10da yerine konulursa,
ks = 40 qf = 40 (0.1) Vs = 4 Vs

(kN/m3)

(11)

elde edilir. Bylece, Denk 4a, Denk. 8 ve Denk. 11 yardm ile, elastik oturmalar iin;
d= qf / ks = 0.1 Vs / 4 Vs = 0.025 m
bulunur. Grlyor ki, kayma dalgas hzna bal olarak tayin edilen zemin emniyet gerilmesi forml,
maksimum deplasmanlar daima d = 0.025 m mertebesinde tutmaktadr. Bu deer, esasen tekil veya mtemadi
s temeller iin, zemin mekaniinde yaygn bir ekilde kabul grm geleneksel bir snr deerdir (Terzaghi, ve
Peck 1967) [24].

P = A qf

d = Oturma , Ksalma :

d = PH / AE ;

d = qf H / E

qf = Tama gc:

qf = P / A
ks = Yay katsays , Yataklanma katsays :

ks = qf / d

ks = E / H

P = ks d
ekil 1. Oturma, d, yataklanma katsays, ks
6. Birim Arln Tayini
Bir zemin tabakasnn ortalama boyuna dalga hz (Vp) ile, o zeminin ortalama birim arl () arasnda
dorudan bir iliki vardr. Yazarlar (2006) [22] tarafndan yzlerce antiyede yaplan boyuna dalga hz (Vp)
lmleri ile, ayn antiyelerden alnan zemin numunelerinin laboratuarda tayin edilen birim hacim arlklar
arasnda aada verilen ampirik ilikilerin bulunduu saptanmtr:
p = o + 0.002 Vp

(12)

p = 3.2 Vp0.25

(13)

Burada, p = boyuna dalga hzna bal olarak bulunan birim arlk (kN/m3) , o = birim arln referans deeri
(kN/m3) ve Vp = boyuna dalga hz (m/sn)dir. Referans birim arlklar, eitli zemin snflar iin aada
verilmitir:

= 16 gevek kum, silt ve killi zeminler,


= 17 sk kum ve akll zeminler,
= 18 kil ta, kire ta ve konglomera snf kayalar,
= 20 atlakl kumta, tf, grovak ve ist cinsi atlakl kaya,
= 24 salam kayalar.

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

Boyuna dalga hz ve yukarda Denk 12de verilen ampirik forml yardm ile bulunan birim arlk deerleri,
ayn zemin nmuneleri iin laboratuarda elde edilen deerler ile st ste dmektedir (Tezcan ve ark., 2006) [22].
Zemin sondajlarnn ve laboratuar deneylerinin yaplmad durumlarda, eer boyuna dalga hz (Vp) llm
ise, bu ampirik forml ile bulunan birim arlklar, ilk yaklam iin olduka gvenilir sonular vermektedir.
yle ki, hibir zemin sondaj yaplmam olsa bile, boyuna (Vp) ve kayma dalgas hzlar (Vs) sismik yntemler
ile yerinde llebilirse, Denk.12 ve Denk.13 yardm ile zemin birim arln (p ) ve Tablo 1 yardm ile de,
ister yumuak zemin isterse kaya olsun, s temellere ait zeminin emniyet gerilmesini (qa) ok abuk, ekonomik
ve ok gvenilir bir ekilde tayin etmek kabildir.

Vs= kayma dalgas hz,m/sn


ekil 2. Klasik ve sismik yntem sonularnn karlatrlmas
(Kocaeli ve evresinden 373 farkl antiye sonularn ierir)

7. Kayma ve Hacim Modlleri


Arazide, Vp ve Vs sismik hz deerleri lldkten sonra, zeminin Kayma modl (G), Elastisite modl (E),
Skma modl (Ec ), Hacimsel modl (Ek) ve Poisson oran () gibi bir ok elastisite parametresini elde etmek
kabildir. Dalga mekaniindeki bantlardan yararlanlarak, kayma ve skma modlleri iin
G = Vs2

(14)

Ec = Vp2

(15)

yazlabilir. Burada, = g = birim ktledir. boyutlu elastisite denklemlerinden bilindii zere,


Elastisite modl (E) ile, Skma modl (Ec )arasnda aadaki ilikiler geerlidir :

E = Ec ( 1 + ) ( 1 2 ) / ( 1 - )

(16)

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

E = 2 ( 1 + ) G

(17)

Denk.15 yardm ile ve oran kullanlarak, Denk.16 ve 17den


= Ec / G = (Vp / Vs )2

(18)

2 ( 1 + ) = ( 1 + ) ( 1 -2 ) / ( 1 - ) (19)
yazlabilir. Buradan, = Poisson oran iin
= ( 2 ) / 2 ( 1 )

(20a)

veya = ( 2 2 ) / ( 2 1 )

(20b)

elde edilir. Ayn ekilde, kayma modl iin


2

G = Vs g

(21)

yazlr. Dolays ile, Elastisite modl, Denk. 17 ve Denk.20a yardm ile,


E = ( 3 4) G / ( 1)

(22)

olarak elde edilir. Ayn ekilde,


Ec = E / 2 ( 3 4 )

(23)

yazlabilir. Hacimsel modln, elastisite teorisindeki tarifinden gidilerek,


Ek = E / 3 ( 1 2 )

(24)

yazlr. Denk 20a yardm ile yok edilirse


2

Ek = ( - 1 ) E / 3 = Vp 4 Vs 3g

(25)

elde edilir. Bu almada yer verilen sismik dalga hzlar yardm ile zeminin eitli elastisite parametrelerini
elde etmee yarayan formller, kolayca eriilebilir olmas iin toplu bir halde Tablo 2de gsterilmitir.
Tablo 2. eitli elastisite parametrelerinin bulunuu
Notasyon

smi

Denklemi
2

Denklem
No.

Kayma Modl

G = V s g

Denk. 21

Elastisite Modl

E = ks H = 4 H Vs (Alternatif yntem)
E =( 3 - 4 G / ( -1 )= 2 (1 + ) G

Denk. 9
Denk. 22

Ec

Skma Modl
(Constraint modulus)

Ec = ( 1 - ) E / ( 1 + ) ( 1 - 2 )
Ec = E / 2 ( 3 - 4 )

Denk. 16
Denk. 23

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

Ek

Hacimsel Modl
(Bulk modulus)

Ek = E / 3 ( 1 2 ) = 2 ( 1 + ) G /3 ( 1 2 )
2
2
Ek = ( - 1 ) E / 3 = V p 4 V s 3g

Denk. 24
Denk. 25

Poisson Oran

= ( - 2 ) / 2 ( 1 )
= 2 ( 1 ) / ( 2 1 )

Denk. 20a
Denk. 20b

ks

Yataklanma Katsays

ks = 4 Vs = 40 qf

Denk. 11

qa

Zemin Emniyet Gerilmesi

qa = qf / n = 0.1 Vs / n

Denk. 5

= Ec / G = ( Vp / Vs )2
= Temel genilii dzeltme faktr (Denk.6) sadece Vs 750 m/sn olan zeminler iindir.
8. Saysal rnek
Saysal rnek olarak, bir s temelin altnda, derinlii H = 15 m olan killi bir zemin tabakasnn mevcudiyetini
dnelim. Yerinde llen sismik dalga hzlar Vs = 200 m/sn ve Vp = 700 m/sn olsun. Zeminin zgl arl,
emniyetli tama kapasitesi, yataklanma katsays, elastisite modl ve temel alt maksimum oturma miktar,
nerilen ampirik formller yardm ile hesaplanm ve tm hesaplamalar Tablo 3de zetlenmitir. Bu rnek
zemin iin, klasik geoteknik sondaj ve laboratuar deneyleri yaplm ve ok yakn sonular elde edilmitir.

Tablo 3. Saysal rnein hesap ekli (H=15 m, Vp = 700 m/sn, Vs=200 m/sn)
Forml

= 3.2 V

0.25
p

Denklem
No.
Denk.13

Saysal Hesap

Sonu

Birim

= 3.2 (700)0.25

16.5

kN/m3

0 + 0.002 Vp

Denk.12

= 16 + 0.002 (700)
= 17.2 (2)

17.4*
17.2**

kN/m3

n=4

Tablo 1

Vs 700 m/sn olan zeminler

qf = 0.1 Vs

Denk. 4a

qf = 0.1 (17.4) 200

qa = q f / n

Denk. 1b

ks = 40 qf
E = ks H (Alternatif)

348 (322)***

kN/m2

qa = 348 / 4

87 ( 92)***

kN/m2

Denk. 10

ks = 40 (348)

13 920

kN/m3

Denk. 9

E = 13 920 (15)

208 800

kN/m2

Denk. 21

G = 17.4 (200)2 / 9.81

70 948

kN/m2

= (Vp / Vs)2

Denk. 18

= (700 / 200)2

12.25

= (- 2) / 2(- 1)

Denk. 20

= (12.25 - 2) / 2(11.25)

0.456

E = 2 (1+) G

Denk. 17

E = 2 (1.456) 70 948

206 537

kN/m2

G = Vs

/g

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

kN/m2
Ec = E / 2 (3- 4)

Denk. 23

206 537 (12.25) / 2 (32.75)

38 627

Ek = E / 3 (1-2)
Ek = E ( -1)/3

Denk. 24
Denk.25

206 537 / 3 (1-0.91)


206 537 (12.25-1) / 3

774 510
774 510

d = oturma miktar

kN/m2
kN/m2

Denk. 7 ve 8

d = qf / ks = 348 / 13920
d = 0.025 m (Sabit)

0.025

Tablonun geri kalan tm hesaplarnda, Denk.12den bulunan = 17.4 kN/m3 kullanld.


**
Laboratuar deney sonucu = 17.2 kN/m3
***
Terzaghi ve Peck, 1967 Yntemi ile : qf = 322 kN/m3 , qa=qf / 3.5 = 92 kN/m3

9. Sonular
stanbul ve civarndaki 19 antiyede, Kocaeli ve evresindeki 373 antiyede zemin emniyet gerilmeleri nce,
Terzaghi ve Peck (1967) [24] in nerdii geoteknik sondaj ve laboratuar deneylerini ieren klasik yntem ile ve
daha sonra, burada nerilen sismik metod ile ayr ayr hesaplanmtr. Sonular karlatrmal olarak ekil 2de
grlmektedir. Sismik metod sonularnn, klasik ynteme nisbetle, birbirleri ile ok uyuumlu ve sistematik bir
ekilde istikrarl olduu grlmtr.
Ayrca, zeminin kayma dalgas hz, zemin emniyet gerilmesini, boluk orann, kayma rijitliini, kohezyonu v.b.
geoteknik zemin zelliklerini temsil edebilen son derece gl ve etkin bir zemin parametresidir.
Temel altndaki zeminin kayma ve boyuna dalga hzlar mmkn olduu kadar dikkatli lld takdirde, geni
ve zahmetli sondaj ve laboratuar almalarna gerek kalmayacaktr. Zemin emniyet gerilmesi, taban yataklanma
katsays, elastisite modl ve zemin birim arl, basit ampirik ifadeler kullanlarak kolayca
hesaplanabilmektedir.
Kocaelinde 373den fazla rnek durum almasndan grlecei zere, sismik yntem, klasik ynteme kyasla
son derece daha kararl, istikrarl, gvenilir, hzl ve ekonomik zmler vermektedir.
10. Teekkr
lk partide stanbul ve civarnda 19-antiyenin geoteknik sondaj ve laboratuar deneylerine dayanan ve zellikle
klasik yntem ile tayin edilmi zemin emniyet gerilmeleri ile sismik lm sonularn salayan Geoteknik
firmasna ve sahibi Sayn Tufan Durgunoluna, daha sonra Kocaeli Blgesinde 373 ayr antiyeden benzer
bilgileri bize ileten ve makalemizin gelitirilmesine byk destek veren Kocaeli Bykehir Belediyesi Deprem
Aratrma Dairesi Bakan Y.Mh. Mustafa Cevhere, bilimsel katklar ve dzeltmeleri iin Sleyman Demirel
niversitesi Jeofizik Mhendislii Blm retim yesi Prof. Dr. Osman Uyanka candan teekkr ederiz.
11. Kaynaklar
[1] W.E. Schulze,Grundbau, Deutsche Forschungsgesellschaft Fr Bodenmechanik, 7th Ed., B.G. Taubner
Publishers, Leipzig, Germany. Also Available: Technical University Of Istanbul, Issue 48, No DK624-15, Uler
Printing House, Istanbul, Turkiye. (1943).
[2] D.F.Coates, Rock Mechanics Principles: Mines Branch Monographs, No. 874. (1970)
[3] B. O.Hardin, And W.L.Black, Vibration Modulus Of Normally Consolidated Clays.Journal Of
The Soil
Mechanics And Foundation Division, ASCE, Vol.94, No. SM2, Pp. 353-369. (1968).
[4] B.O.Hardin, And V.P.Drnevich, Shear Modulus And Damping In Soils. Journal Of The Soil Mechanics And
Foundation Division ASCE, Vol. 98, No. SM7, Pp.667-69(1972).
[5] T.Ohkubo, And A.Terasaki,Physical Property And Seismic Wave Velocity Of Rocks.
OYO
Corporation, Tokyo,
Japan , (
Internal
Publication
), Www.Geophysical.Com,
<Prosight@Oyonet.Oyo.Co.Jp>, Phone: 001. - 603. 983 11 09, Fax: 001. 603. 889 39 84(1976)

TBAV Bilim 3(1) 2010 1-10

S.S. Tezcan, A.Keeli, Z.zdemir

[6] T.Imai, And M.Yoshimura, The Relation Of Mechanical Properties Of Soils To P And S- Wave Velocities For
Soil Ground In Japan. Urana Research Institue OYO Corporation, Tokyo, Japan ,
( Internal Publication
), <Www.Geophysical.Com>, <Prosight@Oyonet.Oyo.Co.Jp>,
Phone: 001. - 603. 983 11 09, Fax: 001. 603. 889 39 84. (1976)
[7] R.H.Tatham, Vp / Vs And Lithology. Geophysics, 47:336-344 (1982 ).
[8] R.Willkens, G. Simmons & L.Caruso,The Ration Vp / Vs As A Discriminant Of Composition For Siliceous
Limestones Geophysics, 49(11) 1850-1860.( 1984 )
[9] D. E.Phillips, D. H. Han, & M. D.Zoback,Empirical Relationships Among Seismic Velocity, Effective
Pressure, Porosity, And Clay Content In Sandstone.Geophysics, 54:(1) 82-89.( 1989)
[10] A. D.Keeli,Zemin Emniyet Gerilmesinin Sismik Metodlar Ile Tayini,Jeofizik Dergisi, Ankara, Turkiye, 4,
83-92. (1990)
[11] D.Jongmans,The Application Of Seismic Methods For Dynamic Characterization Of Soils.Bulletin Of
International Association Of Engineering Geology. 46:63-69.(1992).
[12] J. P. Sully, & R.G.Campanella,Evaluation Of Insitu Anisotropy From Crosshole And
Downhole Shear
Wave Velocity Measurements. Geotechnique, 45(2):267-282.(1995)
[13] Pyrak-Nolte, L. J., S.Roy,& B.L.Mullenbach,Interface Waves Propagated Along A
FractureJournal Of
Applied Geophysics, (35):79-87.(1996).
[14] R.G. Campanella, And W.P. Stewart, Seismic Cone Analysis Using Digital Signal
Processing For
Dynamic Site Characterization, Canadian Geotechnical Journal, Vol.29, No.3, June 1992,Pp.477-486.(1992)
[15] A.P. Butcher, And J.J.Powell,Practical Considerations For Field Geophysical Techniques To Used Assess
Ground Stiffness Proc. Int. Conf. On Advances In Site Investigation Practice, ICE London, March 1995. Thomas
Telford, Pp 701-714.(1995)
[16] IRTP, 1999:ISSMGE Technical Committee TC16 Ground Property Characterization From In-Situ Testing,
1999. International Reference Test Procedure (IRTP) For The Cone Penetration Test (CPT) And The Cone
Penetration Test With Pore Pressure (CPTU). Proc. Xiith ECSMGE Amsterdam. Balkema. Pp 2195-2222.
[17] J. G.Sieffert, And Bay-Gress,Comparison Of The European Bearing Capacity
Calculation Methods For
Shallow Foundations. Geotechnical Engineering, Institution Of Civil
Engineers, Vol. 143, Pp. 65-74,
England. Ch, 2000.
[18] E.Turker,Computation Of Ground Bearing Capacity From Shear Wave Velocity. Continuum
Models And
Discrete Systems, Eds. D. Bergman, Et. Al., Netherlands, Pp. 173-180.(2004)
[19] K. R. Massarsch,Deformation Properties Of Fine-Grained Soils From Seismic Tests. Keynote Lecture,
International Conference On Site Characterization, ISC2, 19-22 Sept. 2004, Porto, 133-146.(2004)
[20] K. H.Stokoe, And R.D.Woods, Insitu Shear Wave Velocity By Cross-Hole Method.Journal
Of The Soil
Mechanics And Foundation Divison, ASCE, Vol. 98, No.SM5, Pp.443-460.(1972)
[21] S. S.Tezcan, S. M.,Erden, And H. T.Durgunolu,Insitu Measurement Of Shear Wave Velocity At Boazii
University Campus.Proceedings Of The International Conference On Soil Mechanics And Foundation Engineering,
Vol. 2, April 1975, Pp. 157-164, Istanbul Technical University, Istanbul, Turkye . (1975)
[22] S. S.Tezcan, Z.Ozdemir, And A.Keceli,Allowable Bearing Capacity Of Shallow
Foundations Based
On Shear Wave Velocity.Journal Of Geotechnical And Geological
Engineering, 24: Pp. 203-218, DOI
10.1007 / S.10706-004-1748-4, Netherlands, Springer,
Www.Springerlink.Com.(2006)
[23] A.P.Butcher, R.G.Campanella, A.M.Kaynia, And K. R.Massarsch,Seismic Cone
Downhole Procedure
To Measure Shear Wave Velocity. A Guideline Prepared By ISSMGE TC10: Geophysical Testing In Geotechnical
Engineering . Proceedings Of The Xvith International Conference On Soil Mechanics And Geotechnical
Engineering, May 2006, 5p., Osaka, Japan. (2005)
[24] K.Terzaghi, And R.B.Peck, Soil Mechanics In Engineering Practice. 2nd Ed., John
Wiley & Sons,
London.(1967)
[25] J.E.Bowles,Foundation Analysis And Design 3rd Ed., Mcgraw-Hill Book Company, New York.(1982 )

10