Вы находитесь на странице: 1из 53

www.phys.nsu.

ru

.., ..

"

(- )

2012
www.phys.nsu.ru
.., .. "
"/. -, , 2012. 53 .

- "
", 3- -
.
, .
. .

.-.., . ..

-
- 20092018 . .


, 2012
www.phys.nsu.ru

1

,
ei = Sij ej , (Sij ) -
, ..

1, j = k
Sjs Sks = jk , Ssj Ssk = jk , jk =
0, j 6= k

x = (x1 , x2 , x3 )

xk = Ski xi .
m

Ti1 ...im = Sii j1 . . . Sim jm Tj1 ...jm


1. A = (ai1 ...im ) B = (bi1 ...im ) -
. C = (ci1 ...im ), -

ci1 ...im = ai1 ...im + bi1 ...im .

2. . A = (ai1 ...ik ), B = (bj1 ...im ).


C = A B = (ci1 ...ik j1 ...jm ) = (ai1 ...ik bj1 ...im )

3. . - -
. ,

bk = akii

4. . -

1
bijk = a(ijk) = (aijk + ajki + akij + aikj + ajki + akji ).
3!
, bijk -
aijk i, j, k.

3
www.phys.nsu.ru

5. .

1
cijk = (aijk + ajki + akij aikj + akji ajik )
3!
, i,
j, k.
.
a11 a12 a13
A = a21 a22 a23 , x . x
a31 a32 a33
() A,
A x = x,
() A.
A:

I1 = a11 + a22 + a33 = 1 + 2 + 3 ;



a a32 a11 a31 a11 a21
I2 = 22 + + = 1 2 + 1 3 + 2 3 ;
a23 a33 a13 a33 a12 a22

a11 a12 a13

I3 = a21 a22 a23 = 1 2 3 .
a31 a32 a33
I1 , I2 , I3 .
n- -
. -
k, -
.
,
, . -
. , n = 2 aijk

 
a111 a121 a112 a122
a211 a221 a212 a222

1.
 
1 4 1959 5
aijk =
2 2012 3 6

4
www.phys.nsu.ru

: bk = aiik .
b1 = aii1 = a111 + a221 = 1 + 2012 = 2013
b2 = aii2 = a112 + a222 = 1959 + 6 = 1965

2. -
,


17 8 4
A = 8 17 4
4 4 11
: 1) A
|A E| = 0
3 + 452 567 + 2187 = 0
: 1 = 2 = 9, 3 = 27. 2)

. x1 , x2 , x3 .
1 = 2 = 9
2x1 2x2 + x3 = 0,
, 1 = 2 -
, ,
a1 = (1, 1, 0) a2 = (1, 0, 2).
3 = 27
5x1 4x2 + 2x3 = 0
4x1 5x2 2x3 = 0
a3 = (2, 2, 1).
2) a3 a1 a2 ,
. -
-
a1 a2 . b1 = a1 = (1, 1, 0),
b2
(a2 , b1 ) 1 1 1
b2 = a2 b1 = (1, 0, 2) (1, 1, 0) = ( , , 2)
(b2 , b2 ) 2 2 2

5
www.phys.nsu.ru

1 1
3) , b1 = (1, 1, 0), b2 = ( , , 2), b3 = (2, 2, 1).
2 2
.
b1 1 1
e1 = = ( , , 0)
| b1 | 2 2
b2 1 1 2
e2 = = ( , , )
| b2 | 6 6 6
b3 2 2 1
e3 = = ( , , )
| b3 | 3 3 3

9 0 0
: 0 9 0
0 0 27
1 1 1 1 2 2 2 1
e1 = ( , ), e2 = ( , , ), e3 = ( , , ).
2 2, 0 6 6 6 3 3 3

1.1. ,

ab = bc = ca

, a + b + c = 0

1.2.

(a, a) (a, b)
(a) | a b |2 =
(a, b) (b, b)
(b) a (a b) = b(a, c) c(a, b)

(a, c) (a, d)
(c) (a b, c d) =

(b, c) (b, d)
1.3. , P , -

a = P a, b = P b, c = P c
a, b, c , -
, P u,
u ,
v, P v = 0.
v P u.

6
www.phys.nsu.ru

1.4. , P , -

a = P a, b = P b, c = P c,
a, b, c , -
, P u,
u - , -
v w, P v = 0 P w = 0
v w
P u.
1.5. a, b c

P a = 0, P b = 0, P c=0

P u = 0 u.
1.6. P - , r r - -,
r = P r , -
. , -
P :
1) P = I ( - ),
2) P = I + a a,
3) P = 2 n n I, n - ,
4) P = I + a b, b a,
5) P = e 1 e1 + e 2 e2 + e 3 e3 , e1 , e2 , e3 e 1 , e 2 , e 3 - -
.
1.7. u = (u1 , u2 , u3 ), u -
, -

u v = e1 (u2 v3 u3 v2 ) + e2 (u3 v1 u1 v3 ) + e3 (u1 v2 u2 v1 )

1.8. A .
u, , A v = u v -
v

7
www.phys.nsu.ru

1.9. P . -
,
. 1.8.

u (P v) v (P u) = 2 (u v),

u v - .
1.10. v = (v1 , v2 , v3 ) T v = (2v1 + 3v3 , v3 , v1 + 2v2 ). -
T .
1.11. 39o . 77o .., -
56o . 38o .., 39o . 77o
.. 6400 ,
.
: ,
.
1.12. T . S
Sij = Tji . T S.
1.13. a b , x
. , , -

x + a x = vectb


b +(a b) a + b a
x=
1 + aa
x = A a +B b +C a b -
A, B, C. , -
, , y ,

x y = a (x y) = 0.

.
1.14. c,
a = (1, 2, 3) b = (1, 0, 1)
, , a, b, c
.

8
www.phys.nsu.ru

1.15.

r = a (b r) = P r

P ?

1.16. P ,
, a

a (P a) = 0

.
1.17. A e1 , e2 ,...,en .
e1 , e2 ,..., en
 
25 7
() (Aij ) = ,
7 2
1 1 1 1
e1 = e1 + e2 , e2 = e1 + e2
2 2 2 2
 
3 5
() (Aij ) = ,
5 9
3 2 2 3
e1 = e1 e2 , e2 = e1 + e2
13 13 13 13
 
4 7
() (Aij ) = ,
5 9
2 1 1 2
e1 = e1 e2 , e2 = e1 + e2
5 5 5 5

1 1 2
1 1 1
() (Aij ) = 3 0 0 , e1 = e1 + e2 + e3 ,
2 0 1 3 3 3
2 1 1 1 1
e2 = e1 + e2 + e3 , e3 = e2 + e3
6 6 6 2 2

1 2 0
2 1
() (Aij ) = 0 1 1, e1 = e1 e3 ,
1 1 1 5 5
1 2 2 2 5 4
e2 = e1 + e2 e3 , e3 = e1 e2 e3
3 3 3 3 5 3 5 3 5

9
www.phys.nsu.ru


5 2 1
1 1 2
(Aij ) = 0 5 1, e1 = e1 + e2 e3 ,
2 0 3 10 10 5

1 1 2 2 1
e2 = e1 e2 , e3 = e1 e2 e3
2 2 5 5 5
1.18. A e1 , e2 ,...,en .
e1 , e2 ,..., en ,
, e1 , e2 ,..., en a1 , a2 ,...,
an
 
1 2
(Aij ) = , a1 = e1 3 e2 ,
4 5
a2 = 3 e1 + e2 ,

1 0 1
(Aij ) = 0 5 1, a1 = e1 + e2 e3 ,
2 0 2
a2 = e1 +2 e2 +3 e3 , a3 = 5 e1 4 e2 + e3

3 2 1
(Aij ) = 1 1 1, a1 = e1 +2 e2 + e3 ,
2 0 1
a2 = e1 + e2 e3 , a3 = e1 + e3

4 1 1
(Aij ) = 0 3 1, a1 = 2 e1 +2 e2 + e3 ,
2 2 2
a2 = e2 +2 e3 , a3 = 5 e1 4 e2 2 e3

1.19. A e1 , e2 , e3 .
e1 , e2 , e3 , -
, e1 , e2 a1 , a2 -


1 0 1
() (Aij ) = 0 5 1, a1 = e1 +3 e2 e3 ,
2 0 2
a2 = 2 e1 + e2 + e3 ,

1 0 0
() (Aij ) = 2 4 1, a1 = e1 + e2 + e3 ,
1 0 1
a2 = e1 +2 e2 3 e3 ,

10
www.phys.nsu.ru


1 2 1
() (Aij ) = 2 1 1, a1 = e1 +2 e2 ,
1 1 1
a2 = 2 e1 + e2 +3 e3 ,

3 1 0
() (Aij ) = 1 3 2 , a1 = 2 e1 +2 e2 e3 ,
2 2 2
a2 = e1 +2 e3 ,
1.20. .

, -
.
() 2x21 4x1 x2 + 5x22
() 9x21 24x1 x2 + 16x22
() x1 x2
() 2x21 + 9x22 + 2x23 4x1 x2 + 4x2 x3
() 5x21 + 2x22 + 5x23 4x1 x2 4x2 x3 2x1 x3
() x21 + x22 + x23 + x1 x2 + x2 x3 + x1 x3
() 4x1 x2 + 4x2 x3 + 4x1 x3
1.21. aijk
 
1 1 1 1
()
1 1 1 1
 
3 4 2 5
()
5 7 1 3

2 4 6 4 6 2 6 2 4
() 6 2 4 2 4 6 4 6 2
4 6 2 6 2 4 2 4 6
a(ij)k , ai(jk) , a(i|j|k) , a[ij]k , ai[jk] ,
a[i|j|k] ,
1.22. -

11
www.phys.nsu.ru


20 0 10 2 4 1
) 0 40 0 , ) 4 3 4,
10 0 60 1 4 1
.
1.23. T . S -
A T . -
T = S + u u , -

.



2 4 2 4 2 7
S. ) 4 3 1, ) 6 8 4.
6 3 1 1 6 3
1.24. (1 , 2 , 3 ) -


1 a b
a 1 c
b c 1

n,

, n = (1/ 3, 1/ 3, 1/ 3).
1) , b, , -
;
2) , b, c
.
3)
.
1.25. , T , -
,
1
T = (J )
2
J , .

1.6. 1) ; 2) -
a; 3) n ; 4) b r =

12
www.phys.nsu.ru

const a; 5) -
, e1 , e2 , e3 e 1 , e 2 , e 3 , -
, -
e 1 , e 2 , e 3 e1 , e2 , e3 .

2 0 3
1.10 T = 0 0 1
1 2 0

1.14 (-2,-4,-2)

1.15. , a b .
     
9 5/2 3/13 11/13 49/5 33/5
1.17 ) ) )
16 9/2 11/13 153/13 23/5 16/5

8/3
5 2/3 0
) 2p 2/3 13/6 3/2
2/3 1/(2 3) 1/2

7/5 5/3 1/3
) 2/(3 5) 13/9 32/(9 5)
7/5 22/(9 5) 23/45
4 1+2

2 4

5 (1 + 2) 5 5 2
)
1 4 8
5 5
2 8 2 1
5 (1 + 2) 5 5 (19 2 2)

  4/3
7/ 15 3 10
1/2 5/2 p
1.18 ) ) 7/ 15 27/7
3/2


3/2 5/2 p
5/2 1/ 6 1/ 6
p
p19/5 3 3/14 25/(3 14)
) 4 2/21 4/3
2/(2 3)
8 2/(3 7) 4 3/7 59/21

46/9
2/(3 5) 22/ 5
) 13/(3 5) 1 6
7/(9 5) 1/3 10

21/5 19/(2 15) 5 5/(2 33)
1.19 ) 7/15 1
2/ 11
7/ 165 2/ 11 35/11

13
www.phys.nsu.ru

p
p10/3 6/7 2/(3 7)
) 3 3/14 3/2 3/2
25/(3 14) 3/2 7/6
p p
p 1 7/10 7/2

)p 7/10 1 3/ 5
7/2) 3/ 5 1

2/3 6/ 5 14/(3 5)
) 8/(3 5) 1/ 5 61/15
14/(3 5) 3/5 17/15

40 0 0 20 0 10 2 0 0 0 4 1
1.22 ) 0 40 0 , 0 0 0 ; ) 0 2 0, 4 1 4
0 0 40 10 0 20 0 0 2 1 4 1

2 4 4 0 0 2 2 0 0
1.23 ) S = 4 3 2, A = 0 0 1 , 0 2 0, (1, 2, 0);
4 2 1 2 1 0 0 0 2

4 4 4 0 2 3 5 0 0
) S = 4 8 5, A = 2 0 1, 0 5 0, (1, 3, 2);
4 5 1 3 1 0 0 0 5

1.20 ) 1 = 6, 2 = 1; (1/ 5, 2/ 5), (2/ 5, 1/ 5);
) 1 = 25, 2 = 0; (3/5, 4/5), (4/5, 3/5);
) 1 = 1/2, 2 = 1/2; (1/ 2, 1/ 2), (1/ 2, 1/ 2);
) 1 = 10, 2 = 2, 3 = 1, (1/(3 2), 4/(3 2), 1/(3 2)),
(1/ 2, 0, 1/ 2); (2/3, 1/3, 2/3)
) 1 = 6,2 = 6, 3 = 0, (1/ 2, 0, 1/ 2), (1/ 3, 1/ 3, 1/ 3),
(1/ 6, 2/ 6, 1/ 6);
) 1 = 2,2 = 1/2, 3 = 1/2,
(1/ 3, 1/ 3, 1/ 3), (1/ 2, 0, 1/ 2), (1/ 6, 2/ 6, 1/ 6);
) 1 = 4, 2 =2, 3 = 2,
(1/ 3, 1/ 3, 1/ 3), (1/ 2, 0, 1/ 2), (1/ 6, 2/ 6, 1/ 6);
1.24 1) a = b = c = 1/2,
2) p1 = p2 = 3/2
, . -
n ,
. (-
, n -

14
www.phys.nsu.ru


.)
3)

1 1/2 1/2 1 0 0 0 1/2 1/2
1/2 1 1/2 = 0 1 0 + 1/2 0 1/2
1/2 1/2 1 0 0 1 1/2 1/2 0

2
-

ei = Aii ei ,

ei = Bii ei

Aii Bii

Bkj Aki1 = ij ,

Ajk Bik = ji ,

, -
,

ai = Bii ai ,

ai = Aii ai ,

(p + q) , p q

j ...j j j j i j ...j
ai1...ip = Bj11 Bj22 . . . Bjpp Aii1 Aii2 . . . Aiqq ai11...iqp
1 q 1 2

()

gij = ei ej

g ki gij = jk

15
www.phys.nsu.ru

xi = gij xj

xi = g ij xj
ei

ei ej = ji .

, -
- , . -
:
,
. , -
-
k, -
.
,
, . . ,
n = 2 aijk
 1
a11 a121 a112 a122

a211 a221 a212 a222

n. - k, l -
, Akl n
. Akl -
,
, ,
k l.
A = (Akl ) -
n2 Akl . , n = 2
aijkl

a1111 a1211 a1112 a1212
a2111 a2211 a2112 a2212

,

a1121 a1221 a1122 a1222
a2121 a2221 a2122 a2222

16
www.phys.nsu.ru

.
1. e1 = (1, 4),
e2 = (2, 4). gij .
.
gij = ei ej . g11 = e1 e1 = 17, g12 = g21 =
e1 e2 = 18 g22 = e1 e2 = 20.
2.
e1 ,e2 e1 = e1 e2 , e1 = 2 e1 +3 e2
. -
= e1 e2

ei = Aki ek , A11 = 1, A12 = 2, A21 = 1, A22 = 3. -

B11 = 3, B21 = 2,
2 2
B1 = 1, B1 = 1. -

e1 = 3 e1 2 e2 , e2 = e1 + e2 .
i = Aii i . .. 1 = A11 1 +
A1 2 = 1 + 1 = 2 2 = A12 1 + A22 2 = 2 3 = 5.
2

2.1.
. , -

() e1 = (2, 1), e2 = (1, 3), v = (1, 1)
e1 = (1, 3), e2 = (3, 1), w = (3, 2)
() e1 = (1, 1), e2 = (2, 3), v = (1, 2)
e1 = (3, 2), e2 = (4, 3), w = (3, 2)
() e1 = (1, 3), e2 = (3, 8), v = (2, 1)
e1 = (1, 0), e2 = (3, 1), w = (2, 1)
() e1 = (2, 5), e2 = (1, 2), v = (1, 2)
e1 = (7, 6), e2 = (8, 7), w = (1, 1)

2.2. e1 , e2 ,...en v -
. , e1 , e2 ,...en
v
() e1 = (1, 1, 1), e2 = (1, 1, 2), e3 = (1, 2, 3), v = (6, 9, 14);
() e1 = (2, 1, 3), e2 = (3, 2, 5), e3 = (1, 1, 1), v = (6, 2, 7);

17
www.phys.nsu.ru

() e1 = (1, 2, 1, 2), e2 = (2, 3, 0, 1), e3 = (1, 2, 1, 3),


e4 = (1, 3, 1, 0), v = (7, 14, 12);

2.3. , -

:
() e1 = (1, 2, 1), e2 = (2, 3, 3), e3 = (3, 7, 1),
e1 = (3, 1, 4), e2 = (5, 2, 1), e3 = (1, 1, 6);
() e1 = (1, 1, 1, 1), e2 = (1, 2, 1, 1), e3 = (1, 1, 2, 1),
e4 = (1, 3, 2, 3),
e1 = (1, 0, 3, 3), e2 = (2, 3, 5, 4), e3 = (2, 2, 5, 4),
e4 = (2, 3, 4, 4).

2.4. , -
:
() a1 = (1, 0, 0, 1), a2 = (2, 1, 1, 0), a3 = (1, 1, 1, 1),
a4 = (1, 2, 3, 4), a5 = (0, 1, 2, 3);
() a1 = (1, 1, 1, 1, 0), a2 = (1, 1, 1, 1, 1), a3 = (2, 2, 0, 0, 1),
a4 = (1, 1, 5, 5, 2), a5 = (1, 1, 1, 0, 0).
2.5. v = v i ei , ei V 3 .
:
() (v) = 2v 1 v 2 + 3v 3 ;
() (v) = v 1 + (v 2 )2 ;
() (v) = v 1 + 3v 2 v 1 v 2 ;
() (v) = v 1 + v 2 v 3 ;
() (v) = v 2 + sin v 3 ;
() (v) = v 1 v 2 v 3 + 1.
2.6. V 2 e = {e1 , e2 }
e1 = 2 e1 + e2 e2 = e1 +3 e2 . -
V 2 -
(V 2 )
e e ; ) e V 2
x1 x2 = 0.
e .

18
www.phys.nsu.ru

, e
.
2.7. V 2 e = e1 , e2 -
e1 = 3 e1 +2 e2 e2 = e1 + e2 .
-
V 2 (V 2 ) -
e e ;
) e V 2
x1 +2x2 = 0. e .
, e
.
2.8. V 4
e = e1 , e2 , e3 , e4 e = e1 , e2 , e3 , e4
:
e1 = (1, 1, 1, 1), e2 = (1, 2, 1, 1), e3 = (1, 1, 2, 1), e4 = (1, 3, 2, 3),
e1 = (1, 0, 3, 3), e2 = (2, 3, 5, 4), e3 = (2, 2, 5, 4),
e4 = (2, 3, 4, 4).
, e e .
e e ;
2.9. t : V 3 V 3 R
? t - , :
() t(u, v) = u1 v 1 2u2 v 1 3u1 v 2 + u1 v 3 ;
() t(u, v) = u1 u3 + u2 v 1 v 1 v 3 ;
() t(u, v) = (u1 + u2 + u3 )2 (v 1 + v 2 + v 3 )2 ;
() t(u, v) = 2u1 v 2 3u2 v 3 + u3 v 2 ;
() t(u, v) = u1 v 2 + u2 v 1 u1 + v 2 ;
() t(u, v) = u1 v 1 u2 v 3 + u3 v 3 .
2.10. , . -
?
() (u, v, w) = (u, v, w) ;
() (u, v, ) = (u v);
() t(u, ) = (A u), A : V V ;

19
www.phys.nsu.ru

() g(u, v) = u u ;

(u) (u)
() t(u, v, , ) =
.
(v) (v)

2.11. , Akm
ij , -

1, i = k, j = m,
Akm
ij = 0, i 6= k j 6= m
(2.2).

2.12. u = (ui ), v = (v j )
tij = ui + v j . ?
2.13. (u, v, ) = (u v)
{ei ej ek }, :

() e1 = i, e2 = j, e3 = k, {i, j, k} -
E 3 ;
() e1 = i j +2 k, e2 = i +2 k, e3 = j k
() e1 = i + j + k, e2 = i j + k, e3 = k.

1 0 2
2.14. v = (2, 1, 0), = (3, 7, 1),tij = 2 0 1
0 1 0
:
() (v);
() v;
() ( v)ii ;
() t ;
() t v;
() (t v)iij ;
() (t v)iji ;
() (t v v)ij
ij .

2.15. {ei ej }:

(a) t = (e1 + e2 ) (e1 e2 );

20
www.phys.nsu.ru

(b) t = (e1 +2 e2 ) (e3 + e4 ) (e3 2e4 ) (e1 e2 );


(c) t = e1 (e1 3 e2 +e3 ) + e4 e2 .
2.16.
(u, v, w) = (u, v, w) ei ej ek , -
,
e1 , e2 , e3 ,
) 1; ) 3.
2.17. aij , bkl , cij , xi , y k , j :
     
1 2 1 1 1 3
kaij k = ; kbkl k = ; kcij k = ;
3 4 2 3 1 5

xi = (1, 2); y k = (1, 1); j = (2, 1).


:
)aij bjk ;
) cij xi xj ; ) aij bjk + cki ;
) ckj bjl xk y l ; ) aij bjk bjl ; ) bjk xk j .
2.18. aij , bkl , cij , xi , y k , i , j :
     
1 2 kl 1 2 i 2 1
kaij k = ; kb k = ; kcj k = ;
3 4 1 1 1 2

xi = (1, 0); y k = (2, 1); j = (1, 1); j = (2, 1).


:
) aij bjk + 2ckj ; ) aij bjk aij bkj ;
) cij bjl ; ) cji bik j k ;
) xi y j + bij ; ) bkl k l ;
) y k k .
2.19. (u, v),
) = e1 e2 +3 e3 , u = e1 2 e2 + e3 ,
1 2 3
= e +2 e e , v = e1 + e2 ;
1 2 3
) = e +2 e e , u = 2 e1 e2 e3 ,
1 2 3
= e e +e , v = e1 + e2 e3 .

21
www.phys.nsu.ru

2.20. u (, v),
)u = e1 e2 +2 e3 , = e2 +3 e3 ,
= e1 + e2 + e3 , v = e1 3 e2 +2 e3 ;
) u = 2 e1 + e2 e3 , = e1 + e2 e3 ,
= 2 e1 + e2 e3 , v = 2 e1 + e2 +3 e3 .

2.21. u v(, ),
) u = e1 +2 e2 + e3 , = e1 + e2 e3 ,
v = e1 + e2 e3 , = 2 e1 e2 + e3 ;
) u = e1 + e2 e3 , = e1 + e2 2 e3 ,
v = 2 e1 2 e2 + e3 , = 2 e1 e2 + e3 .
2.22. t = a b b a
(v1 , . . . , v5 ),
a = e1 e1 + e2 e3 + e2 e2 , b = e1 e1 (e1 e3 ),
v1 = e1 , v2 = e1 + e2 , v3 = e2 + e3 , v4 = e2 , v5 = e2 .
2.23. t = e1 e2 (e1 + e2 ). t
e1 , e2 ,
) e1 = e1 +2 e2 , l2 = 2 e1 +5 e2 ;
) e1 = 2 e1 e2 , l2 = e1 +2 e2 ;
) l1 = 3 e1 2 e2 , l2 = e1 e2 .

2.24. V2 {e1 , e2 } a,
b c.
     
1 2 kl 1 2 i 2 1
kaij k = ; kb k = ; kcj k = .
3 4 1 1 1 2

{e1 , e2 }:
e1 = 2 e1 + e2 , l2 = e1 e2 .

2.25. V2 {e1 , e2 }
:
     
1 2 1 1 1 3
kaij k = ; kbkl k = ; kcij k = ;
3 4 2 3 1 5

22
www.phys.nsu.ru


vecte1 , e2 }:
e1 = e1 +2 e2 , e2 = e1 + e2 .
2.26. t {e1 , e2 , e3 }

15 11 5
ktji k = 20 15 8
8 7 6

e1 = 2 e1 +3 e2 + e3 ,

e2 = 3 e1 +4 e2 + e3 ,
e3 = e1 +2 e2 +2 e3 ,

2.27. V2 , -
:
   
1 0 0 5
) kAij k = , kBij k = ;
3 4 3 1
   
0 0 5 1
) kAji k = , kBij k = ;
0 1 0 1

2.28. , :
) = , , V ;
) v w = w v, v, w V;
) ( ) = ( ) , , , V ;
) v (w u) = (v w) u, v, w, u V;
) ( + ) = + , , , V ;
) ( + ) = + , , , V ;
) (v +w) u = v u + w u, v, w, u V;
) v (w + u) = v w + v u, v, w, u V;
) (u, v) = u v(, ) = u (, v), u, v V, , V
) u = u , V , u V.

23
www.phys.nsu.ru

2.29. V2 tkij
   
1 0 1 2 3 1
) ktij k = , ktij k = ;
2 1 2 0

i = tkik , i = tkki .
2.30.
() t = (e1 + e2 e3 ) (e1 e2 + e3 ) (e1 e2 ) (e1 + e3 );
() t = (2 e1 e2 + e3 ) (e1 + e2 +3 e3 )
+(e1 + e2 + e3 ) (e1 e2 e3 ).

() d L
2.31. x = (x1 , . . . , xn ). Lk =
L(t, x, x), .
dt x k
, Lk .
2.32. 0, 1, 2, 3, 4.
, -
.
2.33. T v = (v1 v2 , v1 ),
v = (v1 , v2 ).

() ,
S A.
() e1 = (1, 0) e2 = (1, 1) ,
[Tij ], [Tij ], [Sij ] [Sji ].
?
2.34. aij
 
2 5
()
1 3
 
cos sin
()
sin cos
 
1 1
()
1 2

1 2 3
() 2 3 4
1 1 1

24
www.phys.nsu.ru

a(ij) , a[ij] .
2.35. aij
kl

1 2
3 4
4 3 2 1

()


4 3 2 1
5 6 7 8

3 5
6 10

5 9
10 18

()


9 15 12 20
15 27 20 36
(ij) (ij)
akl , aij
(kl) , a(kl)

2.36. aijk

1 2 3 4 5 6 7 8 9
() 4 3 2 1 5 9 8 7 6
9 8 7 6 5 4 2 3 1

2 4 6 4 6 2 6 8 4
() 6 2 8 2 6 4 4 6 2
4 6 2 8 2 4 2 4 6
a[ijk] , a(ijk)
2.37. aij

  1 2 0
1 2
() () 2 5 2
2 5
0 2 5
aii a[i akk] , a[i ajj akk] .
2.38. aij -

   
2 3 9 5
() ,
3 5 5 3
   
2 5 1 2
() ,
5 13 3 4

25
www.phys.nsu.ru


21 10 4 0 1 3
() 10 5 2 , 2 3 5
4 2 1 3 5 7

aj ij
i ,a .

2.39. aij -

   
1 2 4 2
() ,
2 5 3 1

1 2 0 1 2 3
() 2 5 2 , 2 3 4
0 2 5 1 1 1

aij ,aj
i .

2.40. aijk -

   
2 3 1 1 1 1
() ,
3 5 1 1 1 1
   
2 3 3 4 2 5
() ,
3 5 5 7 1 3

11 2 0
() 2 5 2 ,
0 2 5
0 1 1 0 2 2 0 1 1
1 0 1 2 0 2 1 0 1
1 1 0 2 2 0 1 1 0

aj ij
i ,a .

2.41. aij
kl -


1 1
1 1
  0 1 0 1
2 5
() ,
5 13
1 1
2 2
0 1 0 2

26
www.phys.nsu.ru


1 2
3 4
  4 3 2 1
1 1
() ,
1 2
4 3 2
1
5 6 7 8

aj ij
i ,a .

2.42.
() (aij g jk + ij alj g lk )gks ;
() ji kj g kl alj ;
() aij g jk gkl g ls
2.43. V2 {e1 , e2 } a,
bc
     
1 2 1 2 i 2 1
(aij ) = , (bkl ) = , (cj ) = .
3 4 1 1 1 2

{e1 , e2 }: e1 =
2 e1 + e2 , e2 = e1 e2 .
2.44. t {e1 , e2 , e3 }
15 11 5
(tji ) = 20 15 8
8 7 6
{e1 , e2 , e3 }: e1 =
2 e1 +3 e2 + e3 , e2 = 3 e1 +4 e2 + e3 , e1 = e1 +2 e2 +2 e3 .

2.45.
   
1 0 k 2
() (Aij ) = ,x =
3 4 1
   
1 0 0 5
() (Aij ) = , (Bkm ) =
3 4 3 1
   
0 0 5 1
() (Aij ) = , (Bmk
)=
0 1 0 1

27
www.phys.nsu.ru

2.46. a, b V3 -
: a = (1, 2, 3), b = (2, 1, 0),
= (5, 0, 1), = (1, 1, 2). -
) a b; ) a + b ; ) a ; ) a b b a;
) +

2.47. V3 (0,2)-

1 1 0
(gij ) = 1 2 2
0 2 5

) , E 3 = (V3 , g) ; ) -
g ij )
v = (1, 2, 0)
= (2, 1, 3).
2.48. {e1 , e2 , e3 } gij -


2 2 0
(gij ) = 2 3 1
0 1 3

e1 = e1 + e2 + e3
e2 = e1 + e2 +2 e3
e3 = e1 +2 e2 +3 e3

) gi j ; ) g ij ; ) g i j ; ) (vi ) (vi ) -
(6, 9, 14).

2.49. {e1 , e2 , e3 } gij -




2 2 0
(gij ) = 2 3 1
0 1 3

28
www.phys.nsu.ru

e1 = 2 e1 + e2 3 e3
e2 = 3 e1 +2 e2 3 e3
e3 = e1 e2 + e3

) gi j ; ) g ij ; ) g i j ; ) (vi ) (vi ) -
v = 6 e1 +2 e2 7 e3 . )
(vi ) (wi ) v = (1, 1 1) w = (3, 1, 1)

2.1 ) v = (0,9; 1,3), w = (6,8; 4,6); ) v = (29, 19), w = (3, 1); )


v = (7, 2), w = (11, 4); )v = (8, 7), w = (1, 3).

2.2 ) (1,2,3); ) (1,1,1); ) (0,2,1,2).


2.3 ) v 1 = 27v 1 71v 2 41v 3 , v 2 = 9v 1 + 20v 2 + 9v 3 , v 3 =

4v 1 +12v 2 +8v 3 ; ) v 1 = 2v 1 +v 3 v 4 , v 2 = 3v 1 +v 2 2v 3 +v 4 ,

v 3 = v 1 2v 2 + 2v 3 v 4 , v 4 = v 1 v 2 + 2v 3 v 4 .
2.4 ) 3. , , a1 ,
a2 , a4 . ) 3. , , -
a1 , a2 , a5 .
2.5 ) ; ) ; ) ; ) ) ; ).


2.6 e1 = 3/5 e1 1/5 e2 , e2 = 1/5 e1 +2/5 e2 , u1 = 2u1 + u2 , u2 =
u1 + 3u2

2.8 x1 = 2x1 + x3 x4 , x2 = 3x1 + x2 2x3 + x4 , x3 = x1 2x2 +

2x3 x4 , x4 = x1 x2 + x3 x4

2.9 ) , t11 = t13 = 1, t12 = 3,t21 = 2; )


) ) , t12 = 2, t13 = t32 = 1,
t23 = 3 ) ) , t11 = t33 = 1,
t23 = 1.
2.10 ) (0,3) ) (1,2) ) (1,1) ) (0,2) ) (2,2)

29
www.phys.nsu.ru

2.11 Akm k m
ij = i j ,
, .

2.13 ) e1 ) )

6 14 2
2.14 ) 13; ) 3 7 1; ) 13; ) (2,4,1); )
0 0 0
a = t v a111 = a123 = a132 = 2, a211 = a223 = a232 = 1,
a113 = a121 = 4, a213 = a221 = 2; ) 1 ) (17,1,13) )

2.15 ) t11 = t21 = 1, t12 = t22 = 1 ) t13 = 1,


t23 = 2, t14 = 1; ) t13 = 1, t23 = 2, t14 = 1.
     
4 8 6 3 7 13
2.17 ) ) -15; ) ) -7; ) ; )
6 14 7 15 12 28
-14.
2.19 ) 6; ) -6.
2.20 ) 0; ) 12.
2.21 ) -2; ) 14.
2.22 -1.

2.23 t ) t11 1 = 6,

t11 2 = 15, t12 1 = 12, t12 2 = 30, t21 1 = 2, t21 2 = 5, t22 1 = 4,

t22 2 = 10; ) t11 1 = 4, t11 2 = 4, t12 1 = 2, t12 2 = 2, t21 1 = 6,

t21 2 = 6, t22 1 = 3, t22 2 = 3; ) t11 1 = 12, t11 2 = 6, t12 1 = 4,

t12 2 = 2, t21 1 = 30, t21 2 = 15, t22 1 = 10, t22 2 = 5.

2.26 ) ; ) ; ) ; ) ; ) ; ) ; ) ; ) ; ) ; ) .
   
1 5 5 1
2.27 ) ; ) .
0 5 0 0

2.30 ) -2; ) 3.

30
www.phys.nsu.ru

       
2 3 0 2 1 0 0 1
2.34 1. ) ; ) ; 2. ) ; ) ;
3 3 2 0 0 1 1 0
   
1 1 0 0
3. ) ; ) ;
1 2 0 0
1 2 2 0 0 1
4. ) 2 3 5/2; ) 0 0 3/2
2 5/2 1 1 3/2 0

0 0 0 0 0 1 0 1 0
2.36 ) 0 0 1 0 0 0 1 0 0 ,
0 1 0 1 0 0 0 0 0

1 10/3 19/3 10/3 3 19/3 19/3 19/3 19/3
10/3 3 19/3 3 5 7 19/3 7 4
19/3 19/3 19/3 19/3 7 4 19/3 4 1

0 0 0 0 0 2 0 2 0
) 0 0 2 0 0 0 2 0 0 ,
0 2 0 2 0 0 0 0 0

2 14/3 16/3 14/3 10/3 6 16/3 6 8/3
14/3 10/3 6 10/3 4 14/3 6 14/3 10/3
16/3 6 8/3 6 14/3 10/3 8/3 10/3 6
    
60 34 60 37 402 248
2.38 ) ,
37 21 341 21 248 153
    
2 6 3 1 56 22
) ,
1 1 19 7 23 9
4 7 13 2 1 13 14 17 51
) 4 7 17, 6 9 19 8 9 71
11 19 25 13 17 25 53 67 37
   
10 4 42 16
2.39 ) ,
23 1 113 45

6 8 11 2 2 3
) 10 17 24 , 16 33 18
1 1 3 43 21 9
   
1 1 1 1 7 3 3 1
2.40 ) , ,
 3 3 3  3 7 3 3 1

7 3 3 1 41 17 17 7
,
7 3 3 1 41 17 17 7

31
www.phys.nsu.ru

   
7 10 0 1 23 10 20 9
) , ,
19 27 1 5 39 17 11 5
   
19 30 8 13 155 68 66 29
17 41 11 17 , 167 75 89 39
,

6 25 31 12 50 62 6 25 31
) 3 12 15 6 24 30 3 12 15 ,
1 5 6

2 10 12
1 5 6
2 7 7 4 14 14 2 7 7
1 4 5 2 8 10 1 4 5 ,
1 3 2 2 6
4
1 3 2

0 3 3 0 10 10 0 9 9
3 0 3 10 0 10 9 0 9 ,
3 3 0
10 10 0 9
9 0

6 21 21 20 70 70 18 63 63
3 12 15 10 40 50 9 36 45

3 9 6 10 30 20 9 27 18

39 101 39 101
100 259 100 259

2.41 1. )
;

39 101 78 202
100 259 200 518

89 89 33
33

0 89 0 33
)


34 34 13 13
0 34 0 13
2 7
4 7

1 9
1 3

2. )

;
3 7
12 19
15 24 27 42

49 5
2 2
15 18 2 2

)


5 5 0 0
9 9 0 0

2.42 2a(is) , aii asi

32
www.phys.nsu.ru

 
2 1
2.43 P = -
1 1
 
1 1
P 1 = .
1 2

     
18 13 38 4 3 0
(ai j ) = , (bk l ) = , (cij ) =
14 10 3 3 3 1

1 0 0
2.44 0 2 0.
0 0 3
2.45 ) A x

t111 = 20, t112 = 0, t121 = 6, t122 = 8,


t211 = 1, t212 = 0, t221 = 3, t222 = 4;

) A B

t1111 = 0, t1112 = 5, t1121 = 3, t1122 = 1,


t1211 = 0, t1212 = 0, t1221 = 0, t1222 = 0,
t2111 = 0, t2112 = 15, t2121 = 9, t2122 = 3,
t2211 = 0, t2212 = 20, t2221 = 12, t2222 = 4,

) t = A B t21 22
21 = 5, t21 = 1,
22
t22 = 1.
) t = a b tij = ai bj , (tij ) =
2.46
2 1 0
4 2 0 ) S = a Sji = ai j ,
6 3 0

5 0 1
(Sji ) = 10 0 2
15 0 3

1 1
2.47 ) 1 > 0, =
1 2
1 1 0

1 > 0, 1 2 2 = 1 > 0. ,
0 2 5

33
www.phys.nsu.ru


6 5 2
; )g ij = 5 5 2 )v1 = 3,
2 2 1
v2 = 5, v3 = 4, 1 = 23, 2 = 21, 3 = 9.

6 10 16 2 3/2 1/2
2.48 ) (gi j ) = 10 17 27 ) (g ij ) = 3/2 3/2 1/2 )
16 27 45 1/26 1/2 1/2

9 9/2 1/2

(g i j ) = 9/2 7/2 1/2 ) v1 = 6, v2 = 29, v3 = 51
1/2 1/2 1/2
v1 = 74, v2 = 125, v3 = 205.

3 . -
.
,
A
A = Ai i ,
x

A
A = + A
.
x

 
1 gik gjk gij
ij,k = +
2 xj xi xk

kij = ij,r g kr
.
-

f
f =
x

f
f = g f = g
x

34
www.phys.nsu.ru

grad f
1 f
(grad f )xi = .
Hi xi
Hi .

div a = i ai = k (g ik ai ).

 
1 (H2 H3 ax1 ) (H3 H1 ax2 ) (H1 H2 ax3 )
div a = + +
H1 H2 H3 x1 x2 x3
 
1 ik f
f = div grad f = gg
g xi xk

    
1 H2 H3 f H3 H1 f
f = + +
H1 H2 H3 x1 H1 x1 x2 H2 x2
 
H1 H2 f
+ 3
x H3 x3

 
1 1 a3 a2
r =
g x2 x3
 
2 1 a1 a3
r = 3

g x x1
 
3 1 a2 a1
r = 1

g x x2

ri = gi r
      
1 a3 a2 a1 a3 a2 a1
ri = gi1 3 + gi2 1 + gi3 2
g x2 x x3 x x1 x

 
1 (H3 ax3 ) (H2 ax2 )
(rot a)x1 =
H2 H3 x2 x2

35
www.phys.nsu.ru

.
1.
v v =
(1, 1). .
.
p -
: x = cos , y = sin = x2 + y 2 , = arctg xy .


xi
v i = v i i . x1 = x, x2 = y, x1 = , x2 = .
x

x1 x x2 y
= =p , = = 2
x1 x x + y2
2 x1 x x + y2

x1 y x2 x
= =p , = = 2
x2 y x2 + y 2 x1 y x + y2

x y
v = v1 + v2 =p +p = cos + sin
x y x2 + y 2 x2 + y 2
y x cos + sin
v = v1 + v2 = 2 + 2 =
x y x + y2 x + y2
2.
, < u < , 0
v 2, g11 = g22 = 1/v 2 , g12 = g21 = 0.

.
.
1) g ij

1/v 2 0 1
g = = , g 11 = g 22 = v 2 , g 12 = g 21 = 0.
0 1/v 2 v 4

2)
1 g11 1
11,1 = 0, 21,1 = 12,1 = = 3, 22,1 = 0,
2 v v
1 g11 1 1 g22 1
11,2 = = 3, 12,2 = 21,2 = 0 22,1 = = 3,
2 v v 2 v v

36
www.phys.nsu.ru

3)
1
111 = 0, 112 = 121 = v 2 12,1 = , 122 = 0
v
1 1
211 = v 2 12,2 =
, 212 = 221 = 0, 222 = v 2 22,2 =
v v
4)
( 2
d u 1 du dv
dt2 + 212 dt  dt = 0
du 2
d2 u
2
dt2 + 2
11 dt + 222 dv
dt =0

112 , 212 222 ,


2
d u 1 du dv
2 =0


dt 2 vdt dt

2
2  2 (1)
d u 1 du 1 dv
+ =0


dt2 v dt v dt

, u = const,
du d2 u
v = (t). , u = const, = 2 = 0 -
dt dt
(1) ,
d2 v dv
2
= 0, , v = (t) (t)
dt dt
. = (t), -
u = const, v = ,
, v. , (t) = C2 ec1 t -
du
6= 0 t = t(u)
dt
v = v(t(u)) u , -
u t v
dv dv du
= (2)
dt du dt

 2  2
d2 v d2 v du dv d2 v d2 v du
 
dv 2 du dv
= + = + = (3)
dt2 du2 dt du dt2 du2 dt du v dt dt
 2  2 
du d v 2 dv
= +
dt du2 v du

37
www.phys.nsu.ru

dv d2 v
(2) 2 (3) -
dt dt
(1).
2 
d2 v
 
du 1 dv 1
+ + =0 (4)
dt du2 v du v

(4) ,

d2 v 1 dv 1 du
2
+ + = 0, 6= 0 (5)
du v du v dt
(5).
dv d2 v
= p(v), 2 = pp
du du
(5)
1 1
pp + p2 + = 0
v v

pp 1
=
p2 + 1 v
,

ln(p2 + 1) = 2 ln v + C1
r
dv C1 v 2
p= =
du v2
vdv
= du
C1 v 2
p
C1 v 2 = u + C2
C1 v 2 = (u C2 )2
v 2 + (u C2 )2 = C1
, ,
,

.

38
www.phys.nsu.ru

3.1. a) ( A) = 0,
) ( A) = ( A) 2 A

3.2.

1) E = ,
0
B
2) E = ,
t
3) B = 0,
E B
4) c2 B = + .
t 0


j= .
t
) , 3 2 .
) , 5 , -
4 (. . ,
-
).
) , (j = 0, = 0) E

1 2 E
2 E = 0.
c2 t2

) , B

1 2 B
2 B = 0.
c2 t2

) , 2, E -
E = ( A /t), A -
B = A. B
?

39
www.phys.nsu.ru

3.3. v(x, y, z) - ,
. ,
) v = 0,
) v = 2 ,
.
3.4. , A - -
, R - -,

rot(A R) = 2 A .

, ,

B (A C) = A(B C) (B A) C

B C R, -

(A R) = A( R) ( A) R = 3 A .

?
3.5. -
. ) v = (1, 0); ) v = (y, x); ) v = (cos , 1 sin ). -
.

3.6.
v = (cos , 1 sin ). -
.
3.7. ,
:
 2
x + y2
 2
x + y 2 xy
 
i xy
) (tj ) = , )(tij ) =
xy (x2 + y 2 ) xy 0
3.8.
x = (1, 1, 2) v = (0, 1, 1/ 2). -
(, , ).

3.9.
(x2 + y 2 , z, 2)

40
www.phys.nsu.ru

3.10. ei ej = ji , ,
ei,j = ijk ek
3.11.

x + iy = f (u + iv)

z=w
f . ,

f (u + iv) = x,u + iy,u = y,v ix,v

() eu i ev = (ex i ey )f
()
() J = |f |2
() eu,u i ev,u = (eu i ev )f /f , eu,v i ev,v = (ev +i ev )f /f
() uuu = vuv = uvv = Re(f /f ),
vuu = uuv = vvv = Im(f /f ),


z = 0
()
1
f= (u + iv)2 , < u < , 0 v
2
() -

f = ch(u + iv), 0 u, 0 v < 2

()

f = cth(u + iv), < u < , 0 < v <

3.12.
() w (ui + v i ) = w ui + w v i

41
www.phys.nsu.ru

() w1 + w2 ui = w1 ui + w2 v i
() w ui = w ui
() w ui = w ui + w()ui
u, v, w , .
3.13. -
1
, v = (v i ) = (cos , sin ),

v = (v i ) = (0, 1), v = (v i ) = (, 1),
3.14.
= (1 + sh u, ch v)
x = (0, /2).
3.15. ,
 
u 1
(tij ) =
0 v
3.16. ,
t112 = ,
t121 = 1 t211 = cos .
3.17. - -

0 0 1 0 0
) (tij ) = 0 0 0 , ) (tij ) = 0 2 0
0 0 sin 0 0 2 sin2

3.18. ,
-



1 0 0 0 0
) (tij ) = 0 2 0, ) (tij ) = 0 0
0 0 1 0 0 1
x1 + x2
 
0
3.19. T (Tij ) = .
2x2 1
, -

111 = (x1 )2 , 112 = 121 = x1 x2 , 122 = (x2 )2 ,
211 = 0, 212 = 221 = x1 /x2 , 122 = 0.

42
www.phys.nsu.ru

3.20. .

111 = x2 , 112 = 121 = xy, 122 = y 2 ,


211 = 0, 212 = 221 = x/y, 222 = 0.

t111 = 0, t112 = x + y, t121 = 2y, t122 = 1,


t211 = 2x, t212 = x y, t221 = xy, t222 = 0.

3.21. x = u v 2 , y = u + v, < u <


, 12 < v
() eu , ev
() eu , ev
() ;
() ;
() ;
() f = uv ev ;
u, v
3.22. x = u + w, y = v 2 w, z = u2 + v

() eu , ev , ew
() eu , ev u = 1, v = 1,
w = 1
() ;
() ;
() u = 1, v = 1,
w = 1;
3.23. f = xy + yz + zx -
grad f () ; () -
x = u + w, y = v w, z = u + v + w
3.24. -

43
www.phys.nsu.ru

3.25. -

() u = z +
() u = z
() u = z sin +
() u = z cos + 2
() u = z sin2 + 3

3.26. -

() u =
() u =
() u = cos +
() u =
() u = sin +
3.27. , aij , aij,k +
ajk,i + aki,j = 0
3.28. - .
3.29. .
3.30.

x = v cos u, y = v sin uz = au

3.31.

x = a sin u cos vy = a sin u sin vz = a(ln tg u/2 + cos u)

3.1 A
Az Ay
( A)x = ,
y z

44
www.phys.nsu.ru

Ax Az
( A)y = ,
z x
Ay Ax
( A)z = .
x y
, ,

( A)x + ( A)y + ( A)z .
x y z
A -
,
, .. , , 2 Ax /zy = 2 Ax /yz,
-
A.
)
. , ,

( ( A))x = x ( A) 2 Ax . (6)

,


( A)z ( A)y =
y z
   
Ay Ax Ax Az
= =
y x y z z x
  2
2 Ax
 
Ay Az Ax
= + + .
x y z y 2 z 2
-
2 Ax /x2 , Ax /x + Ay /y +
Az /z = A, (6).
y
z.

3.5 ) v = (cos , sin /); ) v = (0, 1); ) v = (, 1)

3.6 v = 1, (vi ) = (cos , sin ).

45
www.phys.nsu.ru

3.7 ) t11 = t22 = 2 (1 2 sin4 ), t21 = 1/2 , t12 = sin cos (2 +


sin2 ) ) t11 = 2 cos2 (1 + 2 sin2 ), t22 = 4 sin2 (2 sin2 1),
t12 = t21 = 23 cos3 sin3

3.8 v = (1, 0, 1/ 2)
   
0 1
3.13 ) (j v i ) = 0, ) (j v i ) = 1 ) (j v i ) = 1 .
0 1
 
1 0
3.14 (j i )x = .
0 sh 2
 
1 u v
3.15 . (i1j ) = u2 +v 2
v u

v v(v u)

i 1 u2 + v 2 u2 + v 2
(1 tj ) = v(v u) v
u2 + v 2 u + v2
2

1 tij .
3.17 )
2

1 0 0 0 0
(1 tij ) = 0 0 0 , (2 tij ) = 1 0 0 ,
0 0 0 0 0 cos

0 0 sin ( sin )
(3 tij ) = 0 0 sin2 cos
1 sin / cos cos
) k tij = 0.
3.18 ) k tij = 0,
)

2 1

1 0 0 0 0
(1 tij ) = 0 1 0 , (2 tij ) = 1 2 0 0 ,
0 0 0 0 0 cos

(3 tij ) = 0

46
www.phys.nsu.ru

x1

1 2 1 2
0 1 (x + x )(x ) 2
3.19 (1 tij ) = 1
x
2x (1 + x x ) 2x
1 1 2
x
1 2 1 2
2 (x + 3x )x x
1
2 x x1

1 1 2 1 2
(x + 3x ) 1 (x + x )(x )
(2 tij ) =
x2 1 x2
1 2 2 x 1 2 2 2

2(1 x x ) 2 (x + 3x )(x )
x
3.25 ) e + e + ez ) z e +z e + ez ) e + z cos


e + sin ez
z sin z sin 2
) 2 e e + cos ez ) 3 e + e + sin2 ez
2

3.26 ) e + sin1 e ) e + e + ez ) e + etheta + sin e )


e + cos


e + 1 e ) e + cos e e

3.28 -
. , -
, -
.
- .
3.29 - -
. ,

(- ). ,
-
, , .

4
r = r(s),

x = x(t), y = y(t)
y = y(x),
r = r()

47
www.phys.nsu.ru


Z t2 q
s= x 2 + y 2 dt
t1
Z x2 q
s= 1 + y 2 dx
x1
Z 2 p
s= r2 + r 2 dt
1

(u, v)
r = r(u, v).

ds2 = Edu2 + 2F dudv + Gdv 2 ,


rr rr rr
E(u, v) = , F (u, v) = , G(u, v) =
u u u v v v
. -
,
, ,
.
k1 = | r (s)|

|x y x y |
k1 =
(x 2 + y 2 )3/2
|y |
k1 =
(1 + y 2 )3/2
2
|r2 + 2r rr |
k1 =
(r2 + r 2 )3/2

r = r(s)

|(r , r , r )|
|k2 | =
k12

n = ru rv /| ru rv |.

48
www.phys.nsu.ru

Ldu2 + 2M dudv + N dv 2
,
nr nr nr nr
L= , M = = , N =
u u u v v u v v
K = k01 k02 , k01 , k02 , ,

(EG F 2 )k 2 (EN + GL 2F M )k + LN M 2 = 0

H = 12 (k0 1 + k0 2 )
,
:
) ;
) .
-
.


.

R.

-
. , 0. -
. , . -
-
. , -
, , 1/R. , k1 = 0, k2 = 1/R.
.
4.1. -
. ?
4.2.
,
. -
. ?
4.3. x = a ch t,
y = a sh t, z = at, 0 t.

49
www.phys.nsu.ru

4.4. x = at a sin t,
y = a a cos t .

4.5. = a expm
4.6. , v =
u, ds2 = du2 + sh2 u dv 2 .

4.7. r = r0 +au+bv
.
4.8. x = R cos u, y = R sin u, z = v
u [0, 2).

4.9. x = v cos u, y = v sin u, z = v,


u [0, 2), v > 0
4.10. ) y = sin x;
) y = a ch (x/a); ) x = a cos t, y = b sin t; ) x = a ch t, y = b sh t;
) = a; ) = a(1 + cos).
4.11. ) x = a cos t,
y=a sin t, z = bt; ) x = acht, y = asht, z = at; ) x = et , y = et ,
z = 2t
4.12. -

() z = x2 + y 2 , M (1, 2, 9);
() x2 + y 2 + z 2 = 169 M (3, 4, 12);
() x2 2y 2 3z 2 4 = 0 M (3, 1, 1);
x2 y2 z2
() + + = 1 M (x0 , y0 , z0 ).
a2 b2 c2
4.13. -
:
1. r = (R cos u cos v, R cos u sin v, R sin u) ()
2. r = (a cos u cos v, a cos u sin v, c sin u) ( )
3. r = ((a + b cos u) cos v, (a + b cos u) sin v, b sin u) ()
4. r = (a ch ua cos v, a ch ua sin v, u) ()

50
www.phys.nsu.ru

5. r = (a sin u cos v, a sin u sin v, a(ln tan u2 + cos u))


6. r = (u cos v; , u sin v; , av) ( ),
7. xyz = a3
4.14. . -
?

4.15. 1. ,
.
2. , -
- -
.
3. ,
.
4. , -
,
.
5. .

4.1 . -
, -
. : -
, .
4.2 -
(
). .
.
: -
( 0),
-
.
,
.

4.3 s = a 2sht

51
www.phys.nsu.ru

4.4 s = 4(1 cos(t/2)) t1 = 0, s = 8a.


ap 2
4.5 s = m + 1(expm 1)
m
4.6 s = sh u2 sh u1 .
4.7 dr = adu + bdv ds2 = a2 du2 2(a, b)dudv + b2 dv 2

4.8 ds2 = a2 du2 + dv 2 .

4.9 ds2 = dv 2 + v 2 cos2 () du2 .


4.10 ) k = | sin |/(1 + cos2 x)3/2 ; ) k = a/y 2 ;
ab ab
) k = 2 2 ; ) k = 2 2 ;
2
(a sin t + b cos t)2 3/2 (a sh t + b2 ch2 t)3/2
) k = (2 + 2 )/a(1 + 2 )3/2 ;
3
) k = ;
4a| cos(/2)|
1
4.11 ) k1 = a/(a2 + b2 ), k2 = b/(a2 + b2 ); ) k1 = k2 = 2ach2 t
;

2
) k1 = k2 = (et +et )2 .

x1 y2 z9 x1 y4 z 12
4.12 ) = = ; ) = = ;
3 12 1 3 4 12
x1 y2 z9
) = = ;
3  12 1    
t t t
) x = x0 1 2 , y = y0 1 2 , z = z0 1 2 .
a b c
ac(du2 + cos2 u dv 2 )
4.13 1. Rdu2 + R cos2 u dv 2 ; 2. p ;
c2 cos2 u + a2 sin2 u
1
3. bdu2 + (a + b cos u) cos u dv 2 ; 4. du2 + adv 2 ;
a
2a du dv
5. a cot u du2 + a cos u sin u dv 2 ; 6. ;
u2 + a2
3
2a y x
7. p ( dx2 + dx dy + dy 2 )
x y +a x +a y x
4 4 6 2 6 2 y

52
www.phys.nsu.ru


[1] .., .., ..
. ., , 1987.
[2] . -
., , 1969.

[3] .. -
. ., - , 1961
[4] Simmonds J.G A Brief on Tensor Analysis. Springer. 1994

[5] . ,
- -, 1993.
[6] . .
.. ., , 1979
[7] .. . -
, - , 1995

53