You are on page 1of 16

Kritika cistog razuma

2. DIO TRANSCENDENTALNE TEORIJE O ELEMENTIMA

TRANSCENDENTALNA LOGIKA

Znanje proizlazi iz dva osnovna izvora:

1)receptivitet utisaka (culnost, opazanje)

2) spontenitet razuma

Opazaji i pojmovi su elementi znanja.

Cist opazaj ili cist pojam sadrze samo formu opazanja, odn. misljenja predmeta.

Misli bez sadrzaja su prazne, a opazaji bez pojmova su slijepi. Nuzno je


uciniti svoje pojmove culnim (povezati ih sa predmetom u opazaju) a opazaje
razumljivim. Tek kad se to dvoje spoje nastaje znanje.

OPCA CISTA LOGIKA(CISTA TEORIJA UMA; ELEMENTARNA TEORIJA


RAZUMA)

Kao opca ona apstrahuje od svakog sadrzaja bavi se samo formom.

Kao cista, nema empirijskih principa sve u njoj mora biti potpuno a priori
izvjesno.

TRANSCENDENTALNA LOGIKA logika koja bi se bavila samo pravilima cistog


misljenja nakog predmeta i iskljucuje sva ona saznanja koja su po
sadrzaju empirijska; bavi se i porijeklom saznanja o predmetima ukoliko
se ono ne moze pripisati predmetima

Opca logika se ne bavi porijeklom saznanja posmatra predstave (bez obzira na


njihovo porijeklo- a priori ili empirijsko)prema zakonima po kojima ih razum
upotrebljava(prema formama razuma).

Termin transcendentalno jedino saznanje da predstave nisu


empirijskog porijekla, kao i mogucnost da se one mogu a priori odnositi na
predmete iskustva moze se nazvati transcendentalnim.

(Iz predgovora svako saznanje ukoliko ono treba da bude moguce a priori)

Razlika izmedju empirijskog i transcendentalnog tice se samo kritike


saznanja a ne odnosa saznanja prema njegovom predmetu (sadrzaja
znanja). (?)

Transcendentalna logika

Mogucnost postojanja pojmova koji bi se na predmete odnosili a priori,


kao radnje cistog misljenja stvara ideju jedne nauke o cistom razumu,
racionalnom saznanju u kojem predmete zamisljamo potpuno a priori. Ta
bi nauka odredjivala porijeklo, obim i vrijednost takvih saznanja.

1
(razlaganje cjelokupnog a priori saznanja na elemente)

Pojmovi trebaju biti:

1) Cisti, a ne empirijski
2) Pripadati razumu i misljenju, a ne opazaju
3) Elementarni ( a ne izvedeni ili sastavljeni od elementarnih)
4) Ciniti potpuno polje cistog razuma

Cisti razum je jedinstvo koje postoji samo za sebe. Skup njegovih saznanja tvori
jedan sistem koji se treba obuhvatiti pod jednu ideju.

ANALITIKA POJMOVA nije rasclanjivajne pojmova, nego rasclanjivanje same


sposobnosti razuma da bi se ispitala mogucnost pojmova a priori; traganje
za cistim pojmovima do njihovog zacetka i dispozicija u razumu prije razvitka
povodom iskustva i dok ih oslobodjene od svih empirijskih uslova razum ne
pokaze u svojoj cistoci.

Princip pronalazenja cistih pojmova razuma: Transcendentalna filozofija...


iznalazi svoje pojmove po jednom principu i to zato sto oni iz razuma,kao
apsolutnog jedinstva prizlaze cisti i nepomijesani, te uslijed toga moraju biti
medjusobno spojeni prema jednoj ideji. Takva veza pruza nam jedno pravilo po
kojem se a priori mogu odrediti mjesto svakog i potpunost svih pojmova.

2
Podjela opce logike na analitiku i dijalektiku

Istina je podudarnost saznanja i njegovog predmeta.

Jedan opci kriterij istine trebao bi vaziti za svako saznanje bez obzira na predmet
na koji se odnosi (bez obzira na sadrzaj saznanja). Logika moze postavti
kriterij koji se tice jedino forme saznanja logicki kriterij istine je
podudarnost saznanja sa opcim i formalnim zakonima razuma. Cista forma
saznanja nije dovoljna da oderedi materijalnu istinu saznanja.

Dijalektika je vjestina da se nasim saznanjima da forma razuma (logika


promatrana kao organon).

U transcendetalnoj logici izoliramo razum i saznanja koja poticu jedino iz


razuma. (Ali, misljenje se moze primjeniti jedino ako nam je dat predmet.)

Transcendentalna analitika izlaze elemente cistog saznanja razuma i principe


bez kojih se ne moze zamisliti niti jedan predmet.

Ako se principi razuma upotrebljavaju neograniceno(ako se zeli samo pomocu


razuma sinteticki suditi)- to je dijalekticka upotreba cistog razuma.

O logickoj upotrebi razuma opcenito

Svi opazaji kao culni se zasnivaju na afekcijama, a pojmovi na funkcijama.

Funkcija je ono jedinstvo radnje koje razne predstave podredjuje pod


jednu zajednicku predstavu.

Pojmovi se zasnivaju na spontanitetu misljenja (kao sto se opazaji zasnivaju na


spontanitetu utisaka).

Opazaj je ona predstava koja se odnosi na predmet direktno.

Pojam se ne odnosi direktno na predmet, vec na neku drugu predstavu o


njemu (bilo opazaj bilo pojam).

Razum upotrebljava pojmove iskuljucivo za sudjenje.

Sud je posredno saznanje o predmetu (predstava o predstavi).

Pr. Sva tijela su djeljiva. pojam djeljivoga s eodnosi na mnoge razlicite


pojmove, medju kojima je i tijelo; pojam tijela se odnosi na izvjesne pojave;

Sud je funkcija jedinstva medju nasim predstavama, jer se radi spoznaje


predmeta umjesto jedne neposredne predstave upotrebljava neka visa
predstava koja sobom obuhvata nju i vise drugih. Time se mnoga
moguca saznanja spajaju u jedno saznanje.

3
Razum je moc sudjenja (misljenja). Misliti znaci saznati pomocu
pojmova.

Pojam je predikat suda.

Pojmovi se kao predikati mogucih sudova odnose na bilo koju predstavu


predmeta koji jos nije odredjen. (?)

Pojam je to sto jeste samo zato sto se pod njim nalaze druge predstave
posredstvom kojih se on moze odnositi na predmete.

Svaki metal je tijelo.

Sve funkcije razuma se mogu naci ako se pronadju sve funkcije jedinstva u
sudovima.

O logickoj funkciji razuma u sudovima

Ako apstrahiramo od sveg sadrzaja i promatramo samo formu razuma u


sudu, dobit cemo 4 vrste funkcija misljenja:

1. Kvantitet sudova (opci, posebni, pojedinacni)


2. Kvalitet sudova (podtvrdni, odricni, beskonacni)
3. Relacije sudova(kategoricni, hipoteticni, disjunktivni)
4. Modalitet sudova(problematicni, asertoricni, apodikticni)

Odnosi misljenja u sudovima :

1) Odnosi subjekta prema predikatu (odnos dva pojma)


2) Odnosi razloga prema posljedici(odnos dva suda)
3) Odnosi dijelova jednih prema drugima(vise sudova posmatranih u
medjusobnom odnosu)

Kvantitet, kvalitet i relacija sacinjavaju sadrzaj suda. (?)

Modalnost sudova tice se vrijednosti kopule za misljenje uopce.

(problematicni su sudovi ako se u njima tvrdjenje ili odricanje postavlja


samo kao moguce (izrazava logicku mogucnost); asertoricni su ako se
tvrdjenje ili odricanje smatra stvarnim/istinitim; apodikticni su ukoliko je
tvrdjenje nuzno)

O cistim pojmovima razuma

??? Opca logika apstrahuje od sveg sadrzaja znanja i ocekuje da joj predstave
budu date ma sa koje strane, da bi ih ona preobrazila u pojmove, sto ona cini
pomocu analize. (kako?)

4
Mejdutim, transcendentalna logika ima pred sobom jednu raznovrsnost
culnosti a priori koju joj pruza transcendentalna estetika, da bi dala
materijal za ciste pojmove razuma bez kojeg bi oni bili bez ikakvog
sadrzaja, tj. potpuno prazni.

Sinteza je akt kojim se razne predstave dodaju jedna drugoj i kojim se


ova njihova raznovrsnost shvata u jednom saznanju.

(Cista sinteza ova raznovrsnost nije data empirijski, vac a priori)(???)

Svodjenje sinteze na pojmove je funkcija razuma kojom nam on pribavlja


pravo znanje.

Cista sinteza je sinteza koja se zasniva na nekom principu jedinstva a priori.

Pr. brojanje (???)

Opca logika se bavi analizom razne predstave podvodi pod jedan pojam.

Transcendentalna logika je svodjenje na pojmove, ne predstava, nego


njihove ciste sinteze.(???)

Prva stvar koja nam radi saznanja svih predmeta a priori mora biti data je
raznovrsnost cistog opazanja; druga stvar je sinteza ove raznovrsnosti
pomocu uobrazilje...

Pojmovi, najzad, koji daju jedinstvo ovoj cistoj sintezi i koji se jedino
sastoje u predstavi ovog nuznog sintetickog jedinstva, cine trecu stvar
koja je neophodna za saznanje jednog datog predmeta i oni se zasnivaju na
razumu.

Ista funkcija daje jedinstvo raznim predstavama u jednom sudu i prostoj


sintezi raznih predstava u jednom opazaju.

(jedinstvo- cist pojam razuma)(???)

Postoji isto toliko cistih pojmova razuma koji se odnose a priori na


predmete opazanja koliko ima logickih funkcija u svim mogucim
sudovima ove funkcije iscrpljuju moc razuma.

Tabela kategorija (cistih pojmova)sistem cistog uma

1) Kvantitet

(jedinica, mnozina, cjelokupnost)

2) Kvalitet

(realitet, negacija i limitacija/ogranicenje, realitet spojen sa


negacijom)

5
3) Relacija

(inherencija i subzistencija/supstantia i accidens, kauzalitet i


dependencija/uzrok i posljedica, zajednica/utjecaj, uzajamno dejstvo
onog sto djeluje i onog sto trpi)

4) Modalitet

(mogucnost i nemogucnost, bice i nebice, nuznost i slucajnost)

Treca kategorija u svakoj klasi se dobija spajanjem prve dvije, ali se ne moze iz
njih jednostavno izvesti za svaku je potreban poseban akt misljenja.

Ovo je potpuna lista svih cistih pojmova sinteze koje razum sadrzi u
sebi a priori.

Samo pomocu njih moze razum u raznovrsnosti opazanje nesto razumjeti


(zamisliti objekt).

Ova podjela je nastala iz jednog zajednickog principa moci


sudjenja.

Postoji isto toliko cistih pojmova razuma koji se odnose a priori na


predmete opazanja koliko ima logickih funkcija u svim mogucim
sudovima.

LOGICKE FUNKCIJE MISLJENJA U KATEGORIJE


SUDU
KVANTITET KVANTITET

a)opci (univerzalni) Sve ptice su a)jedinica (svi agregati su mnozine predthodno


zivotinje. pojam subjekta je misljen datih dijelova)
u citavom opsegu
b)mnozina(sve su pojave intuirane kao
b)posebni (partikularni)- Neke agregati)
ptice nisu pjevice. rijec je samo o
dijelu opsega pojma-subjekta
c)pojedinacni(singularni) Ja sam c)cjelokupnost(se pojave mogu spoznati samo
covjek. pojmom/subjektom mislimo kroz sukcesivnu sintezu od dijela ka dijelu u
samo jedan pojedinacan predmet aprehenziji)

6
KVALITET KVALITET
a)potvrdni(afirmativni) njima se a)realitet (ono sto u empirijskoj intuiciji
nesto tvrdi odgovara osjecaju je realitet; ono ciji pojam
oznacava neko bice)
b)odricni (negativni)- njima se nesto b)negacija(ono sto u iskustvu odgovara
nijece nedostatku osjecaja je nista)
c)limitacija(stupanj velicine u realitetu, sadrzan
c)beskonacni(limitativni) sudovi u pojavi, se uvijek moze manjiti)
sa afirmativnom kopulom i negativnim
predikatom

RELACIJE RELACIJE
a)kategoricki sudovi u kojima a)inherencija i subzistencija
povezanost subjekta i predikata nije (supstantia i accidens) - u svim
nicim uvjetovana promjenama pojave, supstancija je stalna
Kit je sisavac.
b)kauzalitet i dependencija
b)hipoteticki odnos izmedju (uzrok i posljedica)- sve se promjene
subjekta i predikata je necim uvjetovan dogadjaju prema zakonu povezanosti uzroka i
Ako kisa pada, trava raste. posljedice

c)disjunktivni On je lud ili c)zajednica


genijalan. (uzajamno dejstvo izmedju onog sto
djeluje i onog sto trpi)- sve supstancije,
ukoliko se mogu u opazeju percipirati kao
simultane, stoje u sveobuhvatnoj interakcij
MODALITET MODALITET
a)problematicni veza izmedju a)mogucnost-nemogucnost (sto se slaze sa
subjekta i predikata se postavlja kao formalnim uvijetima iskustva je moguce)
moguca
b)bice-nebice(ono sto se slaze sa materijalnim
b)asertoricni tvrdimo da nesto uvjetima iskustva je aktuelno)
doista jest tako kao sto mi tvrdimo
c)nuznost-slucajnost (ono cije je slaganje sa
c)apodikticni sudovi kojima tvrdimo aktualnim odredjeno prema univerzalnim
da nesto nuzno jest uvjetima iskustva je nuzno)

Dedukcije cistih pojmova razuma

Objasnjenje nacina na koji se pojmovi a priori mogu odnositi na predmete


nazivamo njihovom transcendentalnom dedukcijom.

Ona je razlicita od empirijske dedukcije koja pokazuje kako se jedan pojam


zadobija na osnovu iskustva i refleksije o njemu.

7
Pojmovi prostora i vremena kao forme culnosti i kategorije razuma su dvije
potpuno razlicite vrste pojmova kojim je zajednicko to da se odnose na predmete
potpuno a priori.

Oni se odnose na svoje predmete iako za njihovu predstavu nisu uzeli nista
iz iskustva.

Dedukcija mora biti transcendentalna. (???)(dedukcija cistih pojmova a


priori)

Culni utisci daju prvi povod da se u odnosu prema njima razvije cijela moc
saznanja i proizvede iskustvo koje sadrzi dva raznorodna elementa : materiju
saznanja iz cula i formu koja uredjuje materiju i koja nastaje iz unutrasnjih
izvora cistog misljenja i opazanja (koja tek povodom materije pocinje djelovati i
proizvoditi pojmove).

Locke istrazuje moci saznanja u teznji da od pojedinacnih opazaja dodje do


opcih pojmova. Dedukcija cistih pojmova a priori na postaje nikad na taj nacin, jar
se definitivno ne nalazi na tom putu. Njihova upotreba treba biti potpuno
neovisna o iskustvu.

Cisti pojmovi razuma zahtijevaju transcendentalnu dedukciju jer se odnose na


predmete bez ikakvih uslova culnosti - o predmetima govore predikatima
cistog razuma.

Kako mogu subjektivni uslovi misljenja imati objektivnu


vrijednost?

Npr. Pojam uzroka (znaci narocitu vrstu sinteze)

- Poslije jednog A slijedi jedno posve razlicito B po jednom pravilu a priori


(nuzno); zasto bi se nesto takvo moralo nalaziti u pojavama?
- Ne moze se reci da iskustvo pruza primjere pravilnosti medju pojavama
mora biti zasnovan a priori jer ovaj pojam izricito zahtijeva neko A
takvo da jedno drugo B izlazi iz njega nuzno i po jednomo sasvim
opcem pravilu a priori
-
Prelaz transcendentalnoj dedukciji kategorija

Postoje dva nacina na koja se moze saznati naki predmet:

Opazaj(pomocu kojeg nam je predmet dat ali samo kao pojava) i pojam
(pomocu kojeg zamisljamo predmet dat u opazaju). Uslov opazaja je dat a priori
u duhu kao osnov objekata u pogledu njihove forme. Pojave se podudaraju sa
ovim formalnim uslovima, jer se samo pod njim pojavljuju. Mozda i pojmovi a
priori predhode kao uslovi pod kojima se jedino nesto zamislja kao predmet u
tom slucaju sve emp. Znanje predmeta je nuznim nacinom u skladu da njima, jer
bez njih nista nije moguce kao objekt iskustva.

8
Svako iskustvo sadrzi, osim opazaja, i pojam o predmetu.

Pojmovi su u osnovi sveg iskustvenog znanja kao uslovi a priori.

Objektivna vrijednost kategorija kao pojmova a priori osniva se na


tome sto je iskustvo moguce jedino na osnovu njih.

Njihova dedukcija nije razvijanje iskustva u kojem se oni nalaze u tom bi slucaju
bili samo slucajni. Ti su pojmovi spoznati kao uslovi a priori mogucnosti iskustva
uslov transcendentalne dedukcije.

Definicija kategorija pojmovi o nekom predmetu uopce pomocu kojih


se opazaj tog predmeta smatra odredjenim u odnosu na jednu od
logickih funkcija sudjenja.

Transcendentalna dedukcija cistih pojmova razuma

- Mogucnost veze - raznovrsnost opazaja moze nam biti data u culnom


opazanju, ali veza opazaja ne moze
- Veza je akt spontaniteta moci predstavljanja (razuma); sinteza
- Nista ne mozemo predstaviti kao spojeno u objektu, a da ga nismo
sami prethodno spojili
- Analiza prepostavlja sintezu
- Pojam veze sadrzi pojam raznovrsnosti i njezine sinteze i pojam
jedinstva raznovrsnosti
- Predstava ovog jedinstva ne postaje iz veze; ona cini pojam veze
mogucim jer dolazi uz predstavu raznovrsnosti
- Ovo jedinstvo nije kategorija jedinstva, jer se kategorije zasnivaju na
log. Funkcijama u sudovima; sudjenjem vec zamisljamo vezu jedinstvo
datih pojmova; kategorija pretpostavlja vezu
- Sta je osnov jedinstva razlicitih pojmova u sudovima?
- JA MISLIM mora pratiti sve predstave
- APERCEPCIJA je samosvijest koja proizvodi predstavu ja mislim
koja prati sve predstave ova je predstava praosnovna veza
- Identicnost apercepcije jedne raznovrsnosti date u opazaju sadrzi
sintezu predstava i moguca je samo na osnovu svijesti ove sinteze(???)
- Empiricka svijest koja prati razne predstave je rasparcana i bez
odnosa je prema jedinstvu subjekta
- Ovaj odnos nastaje tima sto jednu predstavu pridodajem drugoj i
sto sam svjestan njihove sinteze
- Time sto u jednoj svijesti mogu spojiti jednu raznovrsnost datih
predstava moguce je da predstavim sebi identitet svijesti u samim
tim predstavama (???)
- Sinteticko jedinstvo apercepcije je najvisa tocka s kojom treba
dovesti u vezu cjelokupnu upotrebu razuma
- NAJVISI OSNOVNI STAV O CJELOKUPNOM SAZNANJU
Veza se ne nalazi u predmetu, vec je tvorevina razuma, koji je moc
da spaja a priori, i koja podvodi raznovrsnost predstava pod
jedinstvo apercepcije

9
- Sinteza raznovrsnosti datih u opazaju je nuzna; bez nje se
apsolutni identitet samosvijesti ne bi mogao zamisliti
- Ja sam svjestan sebe samo pomocu raznovrsnih predstava
dobijenih pomocu opazaja, jer ih sve nazivam mojim predstavama
ja sam svjestan njihove sinteze a prioiri

Osnovni stav sintetickog jedinstva apercepcije je najvisi


princip svake upotrebe razuma

- Najvisi osnovni stav mogucnosti opazanja sva raznovrsnost


opazanja atoji pod formalnim uslovima prostora i vremena

- Najvisi osnovni stav mogucnosti opazanja s obzirom na razum


sva raznovrsnost opazanja stoji pod uslovom praosnovnog
sintetickog jedinstva apercepcije

- Razum je moc spajanja.


Saznanje se sastoji u odredjenom odnosu predstava prema objektu.
Objekt je ono u cijem je pojmu ujedinjena raznovrsnost datog
opazaja.
Ujedinjenje predstava zahtijeva jedinstvo svijesti u njihovoj
sintezi.
Jedinstvo svijesti je ono sto sacinjava odnos predstave prema
objektu(njihovo objektivno vazenje) cini predstave saznanjima.
Na tome se zasniva sama mogucnost razuma.
- Da bi se ista moglo saznati mora se sinteticki proizvesti odredjena
veza date raznovrsnosti
- Jedinstvo ove radnje je jedinstvo svijesti.
- Tek time se saznanje neki predmet.
Logicka forma svih sudova sastoji se u objektivnom
jedinstvu apercepcije koji se u njima nalaze

- Sud je nacin na koji se data saznanja podvode pod objektivno


jedinstvo apercepcije
- Kopula je ima za cilj da razlikuje objektivno jedinstvo od subjektivnog
- Objektivno jedinstvo - odnos predstava prema transcendentalnoj
apercepciji (jedinstvo jedinstvo raznovrsnosti date u opazaju u jednom
pojmu o objektu)(???)
I njihovo nuzno jedinstvo, premda je sam sud empiricki, tj. slucajan
- Ove predstave nuzno pripadaju jedna drugoj na osnovu nuznog jedinstva
apercepcije u sintezi opazaja
- Sud vazi objektivno (predstave jesu spojene u objektu, a ne samo u
opazaju)(???)

Svi culni opazaji stoje pod kategorijama kao uslovima pod


kojima je jedino moguce da se njihova raznovrsnost sjedini u
jednu svujest

- Jedinstvo opazaja je moguce jedino na osnovu praosnovnog


sintetickog jedinstva apercepcije

10
- Radnja razuma koaj dovodi raznovrsnost datih predstava pod jednu
apercepciju je logicka funkcija sudova
- Svaka raznovrsnost data u emp. opazaju je odredjena prema
jednoj od logickih funkcija sudjenja (kategorijom)

- Pocetak dedukcije cistih pojmova razuma apstrahirati od nacina na


koji nam je data raznovrsnost i obratiti paznju na jedinstvo koje
pridolazi u opazaj od strane razuma posredstvom kategorija

- Cilj dedukcije objasniti objektivno vazenje kategorija (vazenje


kategroija a priori za sve predmete nasih cula)

Jedina upotreba kategorija u saznanju stvari se sastoji


unjihovoj primjeni na predmete iskustva

Cisti opazaji se moraju moci primjeniti na empirijske opazaje da bi nam


cisti pojmovi pomocu njih mogli pribaviti saznanja.
(granice upotrebe cistih pojmova)

U metafizickoj dedukciji dokazano porijeklo kategorija a priori na osnovu


njihovog potpumog podudaranja sa opcim logickim funkcijama misljenja.

U transcendentalnoj dedukciji je predstavljena mogucnost kategorija kao


saznanja a priori o predmetima nekog opazanja.

- Empirijska svijest iskustvena upotreba cistih pojmova


sastavljanje raznovrsnosti u jednom empirijskom opazanju kojim se
omogucava opazaj sinteza aprehenzije
- Pr. smrzavanje vode (???)
U vremenu se predstavalja sinteticko jedinstvo raznovrsnosti kojim se pojava
odredjuje . apstrahirajuci od vremena, pokazuje se da je ovo sinteticko jedinstvo
koje je uslov za spajanje raznovrsnosti jedne datosti uopce kategorija uzroka,
pomocu koje odredjujemo sve sto se desava u vremenu uopce.
- Pojave predstave o stvarima
- Ono sto spaja raznovrsnost jeste uobrazilja, koja zavisi od razuma u
jedinstvu svoje sinteze
- Svaki opazaj ovisi od sinteze aprehenzije(empirijske sinteze), a ona od
transcendentalne sinteze tj. kategorija
- Kategorije su pojmovi koji a priori pripisuju zakone pojavam
Na koji nacin one cine iskustvo mogucim i koje one osnovne stavove za
mogucnost iskustva pruzaju u svojoj primjeni na pojave?

- Transcendentalna sinteza, figurativna sinteza???

TRANSCENDENTALNA ANALITIKA

ANALITIKA OSNOVNIH STAVOVA

11
- Opca logika ne sadrzi pravila z amoc sudjenja(sposobnost supsumcije pod
pravila), nego apstrahira od svsakog sadrzaja saznanja i analiticki
rasclanjuje formu saznanja na pojmove, sudove i zakljucke te na osnovu
toga izvodi formalna pravila upotrebe razuma.
- Transcendentalna logika na osnovu odr. pravila popravlja i osigurava
moc sudjenja
- Transcendentalna filozofija se bavi onim pojmovima koji se a priori
odnose na svoje predmete (njeno objektivno vazenje se ne moze
dokazivaati a posteriori)

Shematizam cistih pojmova a priori

Kako je moguca supsumcija opazaja pod pojam?

- Mora postojati nesto slicno i sa kategorijom i sa pojavom, sto omogucuje


primjenu kategorije- posrednicka predstava, intelektualna i culna
- Primjena kategorija na pojave ce biti moguca posredstvom
transcendentalne vremenske odredbe, koja kao shema pojmova
razuma omogucuje supsumciju pojava pod kategorije
- Vrijeme je formalni uslov raznovrsnosti unutrasnjeg cula;
raznovrsnost a priori u cistom opazanju
- Slicno je kategorijama po svojoj opcenitosti, zasniva se na pravilu a piori
- Slicno je sa pojavom, jer se nalazi u svakoj empirickoj predstavi
raznovrsnog
- Cisti pojmovi razuma moraju sadrzavati osim funkcije razuma u kategoriji i
formalne uslove culnosti a priori koji sadrze uslov pod kojim se
kategorija uopce moze primjeniti na predmet
- Shema predstava o metodu po kojem se, shodno jednom pojmu,
jedna mnozina predstavlja shodno jednoj slici; predstava o jednom opcem
postupanju uobrazilje, kojim se za jedan pojam pribavlja njegova slika
shema pojma
- U osnovi nasih cistih culnih pojmova nije slika predmeta nego
njegova shema
- Slika ne postize opcenitost pojmova
- Empiricki se pojmovi uvijek odnose neposredno na shemu uobrazilje kao na
jedno pravilo po kome se odredjuje nase opazanje shodno nekom
opcem pojmu
- Realitet i negacija suprotnost je u razlici istog vremena kao ispunjenog
i neispunjenog
- Shema supstancije je perzistencija onog sto je realno u vremenu tj.
njrgova predstava kao jednog supustrata empirijske vremenske odredbe
uopce, koji ostaje dok se sve ostalo mijenja
- Vrijeme se ne mijenja; u pojavi mu odgovara ono sto se ne mijenja
u egzistenciji (supstancija) sukcesija i jednovremenost se samo
na njoj mogu odrediti po vremenu

12
- Shema uzroka i kvaliteta neke stvari je ono sto je realno poslije cega
slijedi nesto drugo sastoji se u sukcesiji raznovrsnosti ukoliko sukcesija
podlijeze nekom pravilu
- Shema zajednice (uzajamnog dejstva)sastoji se u koegzistenciji
odredbi jedne supstancije sa odredbama druge prema nekom opcem
pravilu
- Shema mogucnosti se satoji u podudaranju sinteze raznovrsnosti
predstava sa uslovima vremena uopce (pr. suprotnosti ne mogu postojati u
jednoj stvari isotvremeno)
- Shema stvarnosti egzistencija u jednom vremenu
- Shema nuznosti egzistencija jednog predmeta u svim vremenima

Shema svake kategorije izrazava samo jednu vremensku odredbu.

Shema kvantiteta izrazava proizvodjenje (sintezu) samog vremena u


sukcesivnoj aprehenziji jednog predmeta . vremenski niz

Shema kvaliteta izrazava sintezu opazaja sa predstavom vremena tj.


ispunjavanje vremena. vremenski sadrzaj

Shema relacije izrazava medjusobni odnos opazaja u svim


vremenima. vremenski red

Shema modaliteta izrazava vrijeme kao korelat odredbe jednog


predmeta (da li on i kako pripada vremenu). vremenski spoj

Shematizam razuma se svodi na jedinstvo sve raznovrsnosti opazanja


u unutrasnjem culu te indirektno na jedinstvo apercepcije kao
funkcije koja odgovara unutrasnjem culu kao receptivitetu.(???)

- Shematizam cistih pojmova razuma je uslov kojim se pojmovima


pribavlja odnos prema objektima (znacenje) i pod kojim kategorije
imaju jedinu mogucu emp. primjenu

Sistem osnovnih stavova cistog razuma

- Stavovi koji leze u osnovi svakog saznanja svog objekta


- Objasnjenje mogucnosti sintetikih sudova je najvazniji zadatak
transcendendtalne logike
- Objasnjenje mogucnosti sintetickih sudova a priori je jedini posao
transcendentalne logike
- Sinteza predstava zasniva se na uobrazilji, a njihovo sinteticko
jedinstvo, potrebno za sud, na jedinstvu apercepcije
- Da bi neko saznanje imalo objektivni realitet, mora nam biti dat njegov
objekt
- Da nam je neki objekt dat znaci da da smo uspostavili vezu izmedju
njegove predstave i iskustva
- Mogucnost iskustva daje nasim saznanjima objektivni realitet

13
- Iskustvo se zasniva na sintetickom jedinstvu pojava, bez kojeg
iskustvo ne bi bilo saznanje

- Najvisi princip sintetickih sudova (???)

Savki predmet stoji pod nuznim uslovima sintetickog jedinstva


raznovrsnosti opazanja u jednom mogucem iskustvu.

Sistematsko izlaganje sintetickih osnovnih stavova cistog


razuma

- Postoje cisti a priori stavovi koji nisu ozvedeni iz cistih pojmova razuma,
nego iz cistih opazaja (iako posredstvom razuma) pojmovi matematike
- Uslovi a priori opazanja su apsolutno nuzni za mogucnost iskustva
- Tabla kategorija je sigurno uputstvo za tablu osnovnih stavova,
koji su pravila objektivne upotrebe kategorija

- Osnovni stavovi cistog razuma:


1) Aksiomi datosti u opazanju
2) Anticipacije opazaja
3) Analogije iskustva
4) Postulati empirijskog misljenja uopce

1) Aksiomi datosti u opazanju

Svi culno dati opazaji jesu ekstenzivne velicine.

- Pojave, posmatrane u njihovoj formi, sadrze opazanje u prostoru i vremenu


koje im je a priori u osnovi
- Pojave se aprehendiraju (uzimaju u emp. svijest) sintezom raznovrsnosti
posredstvom koje postaju predstave jednog odredjenog prostora ili
vremena
- Opazaj nekog objekta kao pojave moguc je samo na osnovu sint.
jedinstva raznovrsnosti u culnom opazanju
- Na osnovu njega zamislja se jedinstvo mnogostruke jednorodnossti u
pojmu velicine (???)
- Ekstenzivna velicina velicina u kojoj predtava dijelova cini mogucom
predstavu cjeline
- U vremenu zamisljamo sukcesivni prijelaz od jednog trenutka ka
drugome, gdje najzad iz svih dijelova i njihovog sabiranja postaje
jedna odredjena cjelina
- Svaka pojava, kao opazaj, jeste prostor ili vrijeme, tj. ekstenzivna velicina;
moze se saznati samo pomocu sukcesivne sinteze
- Sinteza mnogih prostora i vremena kaobitnih formi svih opazanja
cini mogucom aprehenziju pojave tj. svako iskustvo i sve saznanje
predmeta u spoljasnjem iskustvu

2) Anticipacije opazaja

14
U svim pojavama ono sto je realno a sto je predmet osjecanja ima
intenzivnu velicinu (stepen).

- Empiricka svijest (opazaj) je svijest u kojoj se istovremeno nalazi osjecaj


- Pojave u sebi sadrze, pored cistog opazaja, i materijal za neki
objekat tj. realitet osjecaja kao cisto subjektivne predstave

- U svim objektima opazanja, ukoliko je u njihovom opazaju prisutan neki


osjecaj, pripada neka intenzivna velicina (tj. stepen utjecaja na culo)
- Anticipacija sve saznanje kojim je mogu da saznam a priori (???)
- Ono na pojavama sto se nikad ne moze saznati a priori je osjecaj
- Ono sto u empirijskom opazaju odgovara osjecaju je realitet a ono
sto odgovara odsustvu osjecaja je negacija
- Izmedju realiteta u pojavi i negacije postoji neprekidna veza izmedju
mnogih mogicih medjuosjecaja (beskonacan niz sve manjih stupnjeva)
- Realitet u pojavi uvijek ima neku velicinu, ali ona se ne nalazi u
aprehenziji, jer se ona obavlja u jednom trenutku posredstvom
jednog prostog osjecaja (ima velicinu, ali ne ekstenzivnu;
intenzivna velicina koja se aprehendira kao jedinstvo )
- Svaki realitet u pojavi(svaki osjecaj) ima intenzivnu velicinu
- Sve pojave jesu kontinuirane velicine prema formi ekstenzivne, a
osjecaju /relitetu intenzivne
- Svi osjecaji su dati a posteriori, ali to da imaju neki stepen se
moze saznati a priori

3) Analogije iskustva

Iskustvo je moguce samo na osnovu predstave o nuznoj vezi izmedju


opazaja

- Dokaz:
Iskustvo je empirijsko saznanje (tj. saznanje koje odredjuje neki
objekat pomocu opazaja).
Sinteza opazaja se ne nalizi u opazanju, nego je jedinstvo raznovrsnih
opazaja u jednoj svijesti (opazaji se u iskustvu zajedno javljaju samo
slucajno; iz njih samih se ne vidi nikakva nuznost veze).
Aprehenzija je redanje jednog pored drugog u raznovrsnosti
empirijske datosti u prostoru i vremenu.
Iskustvo je moguce samo na osnocu jedne predstave o nuznoj vezi
opazaja.

- Postoje tri modusa vremena:


1) Trajanje
2) Slijed
3) Jednovremenost
Shodno tome, postoje tri pravila svih vremenskih odnosa medju
pojavama ova pravila prethode svakom iskustvu i cine ga mogucim.

- Opci osnovni stav triju analogija osniva se na nuznom jedinstvu


apercepcije u odnosu prema empirijskoj svijesti u svakom vremenu (na

15
sintetickom jedinstvu svih pojava prema njihovom odnosu u
vremenu)

- Odnos raznovrsnosti empirijske raznovrsnosti u vremenu


unutrasnje culo

- U praosnovnoj apercepciji treba se ta reznovrsnost ujediniti po


vremenskim odnosima

- Sve empirijske vremenske odredbe trebaju stajati pod pravilom


opce vremenske odredbe analogije iskustva

- Analogija jednakost dvaju kvalitativnih odnosa (iz data tri clana ne


moze se pronaci i cetvrti, ali moze se a priori odrediti odnos prema njemu)

- Analogija iskustva pravilo po kojem iz mnogih opazaja postaje


jedinstvo iskustva

- Analogije iskustva su osnovni stavovi empirijske upotrebe razuma

- Osnovnim stavovima mozemo samo vezati pojave prema analogiji


sa logickim i opcim jedinstvom pojmova, ali u izvodjenju (primjeni
na pojave) na mjesto osnovnog stava postavit cemo shemu
kategorije kao kljuc njene upotrebe

16