Вы находитесь на странице: 1из 29

UNIVERZITET U SARAJEVU

FAKULTET SPORTA I TJELESNOG ODGOJA


SARAJEVO

DIPLOMSKI RAD

MJERENJA U BIOMEHANICI-SUVREMENI
BIOMEHANIKI SISTEMI

Kandidat: Mentor:

Sarajevo, januar, 2017.


SADRAJ
1. UVOD..........................................................................................................................................3

1.1. Pojam predmeta....................................................................................................................3

1.2. Znaaj predmeta....................................................................................................................3

2. MJERENJA U BIOMEHANICI..................................................................................................5

2.1. Kinematika............................................................................................................................7

2.2. Kinetika.................................................................................................................................9

2.3. Mjerenje kinematikih veliina..........................................................................................10

2.4. Mjerenja dinamikih veliina.............................................................................................16

2.5. Elektromiografska metoda (EMG metoda)........................................................................18

2.6. Izokinetika..........................................................................................................................21

2.7. Velosimetrija (Opto-track)..................................................................................................22

2.7. Savremeni biomehaniki mjerni sistemi.............................................................................23

2.8. Meunarodni sistem mjernih jedinica (SI sistem)..............................................................25

3. ZAKLJUAK............................................................................................................................27

4. LITERATURA...........................................................................................................................28

2
1. UVOD

1.1. Pojam predmeta

Svaki rad ili bilo koja druga ljudska djelatnost, uvijek je izraena pokretom,odnosno kretanjem.
Pokret predstavlja osnovno sredstvo i prvorazredni cilj svih oblika kretnog ispoljavanja ovjeka.
Potreba za kretanjem je jedna od osnovnih svojstava svih ivih bia. Ponavljanjem pokreta
poboljava se motorika ovjeka to se odraava na stanje svijesti, a to opet omoguava usvajanje
navika na jo sloenija kretanja. Pokret se moe analizirati sa razliitih aspekata: anatomskog,
fiziolokog,biomehanikog,korektivnog, psiholokog, pedagokog, sociolokog, estetskog itd. U
najjednostavnijem odreenju, ljudski pokret predstavlja pomjeranje ili pomicanje pojedinih
dijelova tijela (segmenata) ili kompletnog tijela u prostoru. Meutim, ni jedan pokret ne moe
nastati, kao to ni jedno kretanje ne moe biti uspostavljeno, niti narueno mirovanje bez dejstva
sile. Analiza uslova kretanja ivih tijela daleko je sloenija od analize kretanja neive prirode.

Ta sloenost i specifinost kretanja ivih tijela, kod kojih se mora voditi rauna o mehanikim
osobinama kretnog aspekta i o biolokim uslovima organizma nametnula je novi pravac
istraivanja i uslovila formiranje nove naune discipline koja je nala svoj izraz pod pojmom
biomehanika. Prema tome, biomehanika se moe definisati kao nauka o kretanju ivog tijela i o
kretanju iji je uzrok ivo tijelo. To je specifina nauna disciplina, praktinog karaktera, koja se
koristi fizikim opaanjima u istraivanju uticaja unutranjih i spoljanjih sila na ovjekovo
tijelo, za vrijeme kretanja i mirovanja (relativnog). Dakle, biomehanika prouava stanje kretanja
i promjene stanja kretanja ivog tijela u odnosu na uzroke (sile) i u odnosu na uslove spoljanje
sredine.

1.2. Znaaj predmeta

Potreba za kretanjem je sastavni dio svakog ivog bia, jer predstavlja izuzetno vanu ulogu u
njihovom razvoju. U fizikom vaspitanju svako kretanje predstavlja aktivnost uesnika koji su
svjesni svog cilja. Radi se o aktivnom odnosu ovjeka prema sredini u kojoj se kree. Iz tog
razloga kretanje se ne moe shvatati samo kao bioloko - mehaniki proces, ve kao i drutveno
znaajna aktivnost. Sa drutvenog aspekta, istraivanje kretne aktivnosti ovjeka je vrlo
kompleksno i iroko, a u dananjim uslovima ono se sve vie proiruje.

3
Istraivanja strukture i toka kretanja u fizikom vaspitanju moe se vriti samo objedinjavanjem
rezultata istraivanja anatomije, fiziologije, psihologije, fizike, psihomotorike, biomehanike.

U tom pogledu znaaj biomehanike je posebno vaan. Budui da u biomehanikim


istraivanjima pokreta i kretanja uestvuju egzaktne nauke, a rezultati se eksperimentalno
potvruju dajui konane zakljuke koji postaju opte vrijednosti. Na taj nain nauka o kretanju
sa biomehanikom dobija konkretnu naunu podlogu ime se uvruje i egzaktnost teorije
fizikog vaspitanja. Sva kretanja koja izvodi ovjek kako na poslu tako i u sportu, podvrgnuta su
zakonitostima biomehanike. U kretanju koje se vri u procesu fizikog vaspitanja moe se pratiti:
razlog kretanja, kvalitet kretanja i tok kretanja.

U procesu formiranja motorikih navika za neko sloeno kretanje kod poetnika, nastavnik
fizikog vaspitanja moe to kretanje razloiti na dijelove, samo na bazi poznavanja biomehanike.
Poznavajui osnove biomehanikih zakonitosti on moe da utie na pravilan razvoj aparata za
kretanje kod uenika u smislu njegovog poboljanja.

Poznavanje biomehanikih zakonitosti i njihovo permanentno izuavanje treba da omogui bolja


i kvalitetnija saznanja i shvatanja sportskih pokreta (tehnika ) u njihovoj sutini, kao njihovo
objektivno procjenjivanje i usavravanje u cilju poboljanja sportskih dostignua. Biomehanike
analize treba da omogue lake i objektivnije otkrivanje i odstranjivanje greaka, te uspjenije
traenje i primjena odgovarajuih korekcija u dotadanjem nainu izvoenja tehnike (traenje
racionalnije tehnike).

Na primjer, skaka u vis je preskoio visinu od 200 cm. Da bi pomenuti skaka preskoio visinu
od 210 cm, neophodno je da u svojoj tehnici koju je ranije koristio unese odgovarajue korekcije.
Samo na taj nain moe se sprijeiti pojava pogrenog kopiranja tehnike koja je esto uzrok
nastajanja tzv. plafona.

4
2. MJERENJA U BIOMEHANICI

Predmet rada predstavljaju razliita mjerenja u biomehanici zasnovana na osnovnim principima


fizike, poznavanjem raznovrsnih veliina kretanja, poznavanjem razliitih momenata tijela i
anatomsko-fiziolokim karakteristikama ovjekovog tijela.

Nauna disciplina koja se bavi teorijom i praksom mjerenja naziva se metodologija.Osnovni


smisao procesa mjerenja je uporeivanje poznate fizike veliine (mjerne jedinice) sa
nepoznatom veliinom, iste prirode (koja se mjeri). Mjerljive su samo fizike veliine. U
biomehanici sporta se mjere mehanike veliine, kao npr: mjere se duine (duina skoka ili staze,
visina prepone isl.), vrijeme (trajanje odreenog kretanja, faze pokreta), sile (teina tijela
ilitereta, sila trenja), izvreni rad, snaga kojom miii djeluju tokom odreenog vremena.

Mjerenje predstavlja fundamentalni dio procesa naunog eksperimenta i osnovni mu je cilj


objektivizacija naunog saznanja. Bez mjerenja je nemogue zamisliti savremena istraivanja, a
njihova primjena sve vie zadire i u oblast drutvenih nauka. Za sport, fiziko vaspitanje i neke
oblasti medicine i biomedicinskog ininjerstva najznaajnije su one oblasti biomehanike koje se
bave pokretima ovjeka. Zbog toga su u njima predmet direktnog mjerenja mehanike veliine
koje opisuju ili kretanje cijelog tijela, ili pokrete nekih njegovih segmenata.

U mehanikom smislu tijelo ovjeka, odnosno, njegov lokomotorni aparat, predstavlja sistem
izuzetne sloenosti. Uzrok tome je veliki broj pokretnih i polupokretnih zglobova koji
istovremeno predstavljaju i spoj i centre pokreta pojedinih segmenata tijela, viskozno - elastina
tkiva vezana za krute oslonce tih segmenata - kosti, prenoenje sile preko lanca uzastopno
spojenih segmenata (tzv kinetikih lanaca), sloenost miinog aparata preko koga ovjek
direktno upravlja svojim pokretima itd. Iz tih razloga do skora nije bilo mogue mjeriti
parametre sloenih kretanja kinetikih lanaca ovjeka, ve samo njihov konaan rezultat.

Osnovni zadaci biomehanike su:

1. Da odredi spoljanje i unutranje sile ako su poznata kretanja subjekta,


2. Da odredi kretanja ako su poznate sile koje djeluju na subjekt,
3. Da odredi spoljanje i unutranje sile koje djeluju na subjekt u mirovanju.

5
Poznavanje zakona fizike u biomehanici, kao to su razliiti uglovi izbaaja sprave, relativnih
uglova izmeu segmenta tijela, poloaja sprave u odnosu na relativne lokacije tijela, brzine i
ubrzanja u pojedinim vremenskim intervalima i razliitim trajektorijama kretanja, zatim
razmjene energije unutar pojedinih dijelova tijela i prijenos energije izmeu segmenta tijela,
ukupni moment impulsa, registracija aktivacije i dinamike bioelektrine aktivnosti miinog
sistema.

Biomehanika mjerenja se dijele na:

1. Kinematika mjerenja,
2. Kinetika mjerenja,
3. Elektromiografska mjerenja i
4. .Izokinetika mjerenja.

Prema nekim autorima, praktinija i jednostavnija podjela metoda je na:

Jednostavne metode
Sloene metode

Jednostavne metode koriste vizualno opaanje, uglomjere, goniometre, mjerne trake.. U ovim
metodama mjerenja dolazi se do osnovnih antropometrijskih karakteristika koje spadaju u domen
kineziometrije.

Sloene metode koriste tehnoloki razvijene elemente kao to su: dinamometri, elektromiografi,
izokinetiki sistemi, balans sistemi,sistemi za analizu ciklinih kretanja, funkcionalne magnetne
rezonance, funkcionalna elektroencefalografija, termovizija, velosimetrija.

Savremeni biomehaniki sistemi u svom sadraju za osnovu imaju primjenu tehnolokih


aparatura sa svojim egzaktnim procedurama.

6
2.1. Kinematika

Kinematika predstavlja analizu kretanja tijela ili segmenta tijela bez sagledavanja uzroka
kretanja. Kinematska analiza odnosi se na opisivanje i kvantifikovanje linearnog i ugaonog
pomaka izmeu segmenata ili kretanja u odnosu na okolinu kao i izraunavanje brzine i
ubrzanja. Odreivanje poloaja i pokreta tijela ili dijelova tijela ostvaruje se identifikacijom
markera pozicioniranim na karakteristinim anatomskim takama. Kinematika bazirana na 2D i
3D rekonstrukciji sve vie je prisutna u sportu, sportskoj profilaksi i rehabilitaciji. Ovakvi
sistemi zahtijevaju laboratorije opremljene najsavremenijom opremom. Opremu ine: PC raunar
, monitor, visoko rezoluntni monitor, kamere, magnetoskop, kalibracijski okvir, IC kamere,
laseri, UZ senzori, elektromagnetni senzori, akcelometri, elektrogoniometri. Pri ispitivanju
kinematike tijela mjere se poloaji, brzine i ubrzanja figurativnih taaka tijela (centri zglobova,
centri teita tijelova tijela ili cijelog tijela).

Razlikuju se 2 faze rada:

Experimentalna faza

U ovoj fazi vre se mjerenja na aparaturama. Kod ovakvih mjerenja treba definisati pravac
vertikale i kalibracione dui ija je duina poznata da bi se izmjerila odgovarajua distanca.

Potrebno je izvriti:

snimanje pokreta kino


kamerom, - razvijanje filma,
projektovanje snimka po snimka,
dobijanje kinograma

Faza obrade

Prvi koraci u analizi kretne strukture nakon snimanja je pretvaranje videa u niz samostalnih
digitalnih slika koje se pohranjuju u memoriju raunara. Zatim se prati lokacija markera na
slikama u kalibriranom prostoru sa poznavanjem njihovih tanih koordinata.

7
Prezentacija se najee vri na tri osnovna naina:
1. animacija izrada kinograma,
2. grafikon prikaz,
3. numeriki ispis

Animacija je nain prezentacije gdje se analizira kretna struktura u formi tzv. stapiaste figure.

Grafikon je mogue predstaviti kroz prethodno ekstrahovane podatke kao to su prostorni


pomaci bilo koje take tijela, brzine, ubrzanja, uglovi segmenta i sl.

Numeriki ispis se moe prezentovati kroz odabrane jedinice vremena, a zatim dalje procesirati
brojnim matematiko-statistikim softverskim paketima.

Slika 1. Izgled biomehanikog laboratorija i animacija kretanja

8
2.2. Kinetika

Kinetika omoguava opis odnosa sila i pokreta koje one uzrokuju.Pri izvoenju pokreta sile
mogu biti interne, koje se javljaju kao posljedica aktivnosti miia i ligamenata ili eksterne kao
sile reakcije podloge i vanjskih optereenja te momenti istih sila. Kinematika se zasniva na
primjeni nekih razliitih vrsta pretvaraa sila koji se koriste u razliitoj vrsti opreme za mjerenje
sile. Postoje dvije osnovne grupe:

1. rastezne mjerne trake , dinamometri sa oprugama


2. piezoelektrini pretvarai (otpornici),Kistler platforme .

Pretvarai sile najee koriste platforme za mjerenje sile reakcije podloge, razlicite vrste
dinamometra koje se ugrauju u sportske sprave, te ortokinetiki uloci (sportska obua).

Platforma sile (tenziometrijska platforma), predstavlja mjerni sistem koji registruje vektor sile
kao funkciju vremana koja djeluje na povrinu platforme. Ove platforme su znaajne i imaju
iroku primjenu u mjerenjima sile reakcije podloge, mjerenju udarnih impulsa i mjerenje
intercakcije ovjek-sprava (u gimnastici).

To znai da se istovremeno mjere sve tri komponente ovog vektora ( Fx, Fy i Fz ), kao i lokacija
njegove napadne take koordinate take na povrini platforme.

Kinetike podatke mogue je prikupiti na 2 naina:

Direktno je mogue prikupiti veoma precizne podatke o horizontalnim, vertikalnim i


lateralnim komponentama sile prilikom razliitih kontakata sa podlogom.
Indirektno je mogue prikupiti podatke uz uslov da su uz kinematike parametre poznate
antropomorfne karakteristike, te se uz odreene metode mogu izraunati razni kinetiki
parametri kao to su spoljanje i unutranje sile, momenti i energija.

9
Eksperimentalne metode u biomehanici se dijele u dvije grupe:

1. grupa ( metode mjerenja parametara kretanja) , kod kojih se mehanike veliine mjere
tokom kretanja. To su obino sloena mjerenja kod kojih se koristi moderna mjerna
oprema.Kao primjer mogu se navesti: mjerenje sile tokom odraza u skoku u vis pomou
tenziometrijske platforme ili mjerenje kinematike segmenata ruke tokom bacanja lopte
pomou kinematografske metode ili pomou sistema elektrogoniometara.
2. grupa ( metode mjerenja parametara konanog rezultata kretanja ).To su jednostavna
mjerenja kod kojih se koristi jednostavna mjerna oprema.Kao primjer mogu se navesti:
mjerenje duine skoka centimetarskom pantljikom, vrijeme prelaska odreene staze
izmjereno hronometrom ili serijom fotoelija, maksimalna sila u nekom testu izmjerena
dinamometrom.

Druga podjela mjerenja u biomehanici zasniva se na mehanikim veliinama koje se direktno


mjere.To je podjela na:

mjerenja kinematikih veliina,


mjerenja dinamikih veliina,
elektromiografska mjerenja.

2.3. Mjerenje kinematikih veliina

U ovoj vrsti biomehanikih eksperimenata mjere se kinematike veliine koje opisuju pokrete.
Klasina metoda, koja je stara ve 100 godina, je kinematografska metoda (gdje prefiks kine -
oznaava mjerenje kinematike pokreta).

Ona se zasniva na snimanju kretanja kinokamerom, a sada i elektronskom i video kamerom, i


analizom jednog po jednog snimka. Ovi snimci mogu da prikazuju uzastopne i vremenski
ekvidistantne poloaje pri kretanju cijelog tijela, zatim nekog njegovog kinetikog lanca, ili
kretanja pri interakciji tijelo -sprava ( npr. ruka - lopta pri smeu u odbojci ).

Ovom metodom se direktno mjere poloaji segmenata tijela, a iz njihovih promjena izraunavaju
se i druge kinematike veliine koje opisuju to kretanje ( npr. poloaji, brzine i ubrzanja tjelesnih
segmenata, zatim uglovi tih segmenata ili zglobni uglovi, njihove ugaone brzine i ubrzanja,
trajanja odreenih faza kretanja, frekvencija ciklinih pokreta i dr. ).

10
Pomenute veliine se ne odnose na kretanja bilo kojih taaka ili dui koji se na tijelu ovjeka
mogu uoiti. Naime, taj postupak se primjenjuje na figurativne take i ose koje se eksplicitno
definiu u okviru biomehanikih modela tijela. To su teita dijelova tijela, centri zglobova i
uzdune ose dijelova tijela, najee definisane poloajima dva susjedna zgloba.

U primjeni ove metode postoje dvije, relativno nezavisne faze rada i to:

Eksperimentalna faza - tokom nje se registruju poloaji figurativnh taaka i osa tijela,
Faza obrade eksperimentalnih rezultata - tokom ove faze se iz dobijenih rezultata
izraunavaju realne vrijednosti kinematikih veliina, koje se zatim prikazuju nagrafiki
ili tabelarni nacin.

Kinematografska metoda je metoda koja se zasniva na snimanju kretanja kinokamerom,


elektronskom i video kamerom, i analizom jednog po jednog snimka. Direktno se mjere poloaji
segmenata tijela, a iz njihovih promjena izraunavaju se i druge kinematike veliine koje
opisuju to kretanje ( npr: poloaji, brzine i ubrzanja tjelesnih segmenata, uglovi tih segmenata ili
zglobni uglovi,njihove ugaone brzine i ubrzanja, trajanje odreenih faza kretanja, frekvencija
ciklinih pokreta i dr.).

Eksperimentalna faza

Postoji vie metoda pomou kojih se u eksperimentalnoj fazi vri mjerenje. Najstarija i danas jo
uvijek esto koritena je metoda snimanja pokreta kino -kamerom. Pokret se snima u izabranoj
ravni, pri emu se snimi i du koja definie pravac vertikale (najee visak), kao i kalibraciona
du ija je duina poznata, a koja je potrebna da bi se izmjerila odgovarajua distanca. Po
razvijanju filma, projektuje se snimak po snimak (ili se uvijek isti broj snimaka preskoi, o emu
e kasnije biti rije) na istu osnovu (npr. list papira). Tako se dobija konogram. On reprezentuje
uzastopne poloaje tijela pri kretanju, prikazane izabranim biomehanikim modelom i
projektovane na ravan snimanja (slika 1.) na njemu se uvijek prikazuje i pomenuti pravac
vertikale i kalibraciona du. Iz odnosa njene realne duine i duine izmjerene na kinogramu
izraunava se numerika vrijednost razmjere (tj. izraunava se koliko puta su duine vidljive na
kinogramu umanjene u odnosu na njihove realne duine). Na osnovu tako dobijenog kinograma,
u fazi obrade se izraunavaju kinematike veliine koje karakteriu kretanje tijela u vremenskom

11
intervalu preoteklom izmeu dva uzastopno prikazana poloaja tijela. Ova metoda se naziva
klasinom kinematografskom metodom.

Pomenute veliine se odnose na kretanja teita dijelova tijela, centre zglobova i uzdune ose
dijelova tijela, najee definisane poloajima dva susjedna zgloba. Savremana varijanta
kinematografske metode se zasniva na registrovanju kretanja tzv. emisionih ili refleksionih dioda
koje se fiksiraju na povrini tjelesnih segmenata,a ija se kinematika snima. Pri ispitivanju
kinematike tijela mjere se poloaji,brzine i ubrzanja figurativnih taaka, uglovi, ugaone brzine i
ubrzanja koji odgovaraju figurativnim osama.

Slika 2. Savremena varijana kinematografske metode

Savremena varijenta kinematografske metode koristi digitalizator slike u sprezi sa raunarom.


Umjesto da se na papiru pravi kinogram koji e kasnije da se analizira, slika po slika se
projektuje na povrini digitalizatora. Na svakoj od njih se pokretnim kursorom lokalizuju centri
zglobova (ili neke druge figurativne veliine, to zavisi od izabranog modela tijela), ije se x i y
koordinate memoriu u raunaru. Iz ovih koordinata raunar zatim izraunava i sve zadate

12
posredno mjerne veliine uzdune ose segmenata, poloaje teita, njihove brzine i ubrzanja,
zglobne uglove itd.

Pored navedenog, zahvaljujui savremenim mogunostima raunarske obrade televizijske slike,


sada se sve ee umjesto kino, korise video kamere. Moderniji naini mjerenja kretanja tijela
ovjeka zasnivaju se na dostignuima savremene tehnologije kao to je detekcija infracrvene
svjetlosti ili ultrazvuka i primjena razliitih elektronskih telemetrijskih sistema. Ova grupa
metoda se zajedniki naziva videografskom (ili metodom aktivnih markera).

Ona takoe spada u kinematografske metode. Videografska metoda se zasniva na mjerenju


poloaja malih objekata ( tzv. Markera ) koji ili emituju sopstvenu, ili reflektuju spolja dobijenu
infracrvenu svjetlost ( ponekad i ultrazvuk ). Uz njih se koriste elektronske kamere koje mogu
istovremeno da snimaju vei broj ovih markera i da im mjere obje koordinate u ravni snimanja.

Fiksiranjem markera na aktuelne figurativne take tijela ( tj. na njihove projekcije na ravan
snimanja ) i detekcijom njihovog poloaja elektronskim kamerama, indirektno se mjeri i poloaj
figurativnih taaka na kojima su locirane.

Ovako dobijeni rezultati se tokom samog mjerenja dovedu u laboratorijski raunar koji registruje
poloaje ovih taaka, prikazuje kretanje odgovarajuih segmenata tijela i, po potrebi, izraunava
druge kinematike veliine ( brzinu, ubrzanja, zglobne uglove, itd.). time cijeli postupak znatno
dobija na brzini i tanosti, u odnosu na ve pomenutu klasinu kinematografsku metodu.

Koritenjem dvije kamere koje isto kretanje snimaju pod uglom, ova varijanta kinematografske
metode omoguava i trodimenzionalnu analizu kretanja tijela.

Meutim, osim visoke cijene potrebne opreme i sloene kalibracije, ove metode pokazuju mane
pri snimanju rotacionih kretanja, kada kamere pomenute emisione (ili refleksione) objekte u
nekim fazama ne vide, ili se oni dislociraju u odnosu na figurativnu taku koju reprezentuju.

Ilustracija snimanja kretanja ovom metodom prikazana je na slici 3., gdje su markeri prikazani
kruiima postavljenim na sagitalnim projekcijama centra zglobova, a na zadnjoj strani kamere
je prikazana slika koju ona vidi - x i y koordinate svakog markera.

13
Slika 3. Ilustracija snimanja kretanja kinematografske metode

Faza obrade

Osnovna karakteristika obrade rezultata eksperimentalne faze kod klasine kinematografske


metode je da se sve kinematike veliine dobijaju kao njihove srednje vrijednosti unutar
pojedinih faza kretanja. Razlog tome je injenica da ni jedna od varijanti ove metode, koje su
pomenute u prethodnom tekstu, ne omoguuje kontinualno praenje poloaja izabranog centra
zgloba, teita ili promjene zglobnog ugla, ve njihove trenutne poloaje registruje samo poslije
odreenog intervala vremena, dok tokom ovih intervala nema nikakvih podataka o njihovom
kretanju. Zato se svaki od tih vremenskih intervala naziva fazom kretanja i ima svoju posebnu
oznaku. Osim ove metode, za mjerenje kinematikin veliina u jednom zglobu koristi se i
goniometrijska metoda. Mehaniki goniometar se sastoji od dvije zglobljene lake poluge koje se
fiksiraju za dva susjedna tjelesna segmenta. Promjena ugla u realnom zglobu koji spaja ova dva
segmenta, prenosi se na poluge elektrogoniometra, u ijem se spoju nalazi mehanii kliza (ili
slian ureaj) koji poslije izvoenja pokreta pokazuje njegovu amplitudu.

14
Ovi ureaji su sline konstrukcije kao i njihovi mehaniki prethodnici, s tim to u spoju imaju
elektrini pretvara koji je u stanju da kontinualno registruje promjene ugla tokom izvoenja
pokreta. mogu da se koriste istovremeno u vie zglobova, pri emu svaki od njih mjeri rotaciju
oko sve tri prostorne ose, tako da su veoma pogodni za ispitivanje kinematike sloenih pokreta.

Na slici 4. je prikazan jedan od modernih elektrogoniometara sa elastinim spojem B koji mjeri


promjenu ugla f izmeu uzdunih osa dva goniometrijska tijela A-A.

Ovakvi goniometri mogu da se koriste istovremeno u vie zglobova, pri emu svaki od njih mjeri
rotaciju oko sve tri prostorne ose, tako da su veoma pogodni za ispitivanje kinematike sloenih
pokreta.

Slika 4. Izgled goniometra

15
2.4. Mjerenja dinamikih veliina

Od dinamikih veliina koje opisuju kretanje ovjekovog tijela, najee se direktno mjeri sila i
zbog togsa se ta metoda naziva dinamometrijom. Platforma sile ( ili tenziometrijska platforma )
predstavlja mjerni sistem koji tokom izvoenja eksperimenta registruje vektor sile kao jedinicu
vremena, koja djeluje na povrinu platforme.

To znai da se istovremeno mjere sve tri komponente ovog vektora (Fx, Fy i Fz), kao lokacija
njegove napadne take-koordinate take na povrini platforme, slika 5.

Slika 5. Mjerenja dinamikih veliina

Elektrini signali koje platforma sile poslije pojaavanja daje na svom izlazu kao direktni
rezultat mjerenja, vrlo su pogodni za registrovanje ili dalju obradu modernim elektronskim
sistemima. Zbog toga ove plaforme imaju iroku primjenu u mjerenjima sile relacije podloge pri
fundamentalnim ili drugim sloenim kretanjima ovjeka, mjerenju udarnih impulsa (npr. impulsa
udarca u boksu ili impusa lopte), kao u mjerenju sile interakcije ovjek - sprava (npr. fiksiranjem
gimnastike sprave za platformu) slika 6.

16
Dinamogramom se izraavaju komponente sile u funkciji vremena. Zbog svoje jednostavnosti
ima iroku primjenu u testiranju fizikih sposobnosti u fizikoj kulturi i medicini. Jedan
dinamometar omoguuje mjerenje sile i njenog momenta kod samo jedne miine grupe u
zadatim mehanikim uslovima.

Na slici 5. dat je primjer maksimalne voljne izometrijske sile ekstenzora u zglobu koljena pri
zadatom poloaju tijela kakav se esto koristi u baterijama motorikih testova. Dinamometar D
direktno mjeri silu koju ovi miii razvijaju preko sistema poluga. Meutim, poznavajui krak
ove sile u odnosu na centar zgloba koljena r, mogue je izraunati momenat ove sile (M = F r).

Slika 6. Platforme

17
Slika 7. Postupak merjenja kinematikih i dinamikih parametara maksimalne brzine

2.5. Elektromiografska metoda (EMG metoda)

Ova metoda (skraeno EMG) se bazira na mjerenju bioelektrinih signala koji nastaju protokom
jona kroz membranu ekscitovane miine elije. Signal mjeren na elektrodama postavljenim na
povrinu koe iznad tretiranog miia je kvazi periodinog oblika i njegov izgled pri miinoj
aktivaciji i relaksaciji je prikazan na slici 9.a Rektifikacijom ovog signala (tj. ispravljanjem -
slika 9.b) i filtrovanjem (tj. zaravnjivanjem, uklanjanjem naizmjenine komponente signala -
slika 9.c) dobija se oblik pogodan za procjenu stepena aktivnosti miia, odnosno, sile i njenog
impulsa tokom njegovog aktivnog mehanikog djelovanja u sistemu tjelesnih poluga. Zbog toga
EMG mjerenja u biomehanikim mjerenjima daju podatke do kojih se ne moe doi na drugi
nain. Naime, klasina biomehanika mjerenja mogu da pokau samo koliko rezultujui miini
moment djeluje u nekom zglobu, ali ne i koji mii u njemu uestvuje.

18
EMG metoda, meutim, ne samo da utvruje koji su miii aktivni pri odreenom pokretu, ve i
koliko je vrijeme njihovog mehanikog djelovanja (interval t1 - t2, slika 9.c). Uz to, mogue je
procijeniti i miinu silu u bilo kom trenutku mjerenja, kao i njen ukupni impuls (proporcionalan
povrini osjenene povrine pod krivom) itd.

Slika 8. EMG metoda

U sportskoj dijagnosti pogodnost primjene elektromiografije ogleda se u :

1. neinvazivnosti mjerenja EMG- signala,


2. analizi i interpretaciji EMG- signala

Neinvazivno mjerenje EMG- signala u sportskim aktivnostima predstavlja veoma sloen


problem, sobzirom da se kontakt ispitanik-ureaj ostvaruje povrinskim elektrodama, koje se
povezuju sa registracionim ureajem, koji moe biti:

Stacionarni
prenosivi.

19
Analiza i interpretacija EMG signala sprovodi se pomou tri osnovne grupe metoda:

Analize amplituda,odnosno vjerovatnosti pojave odreenih amplituda.


Analiza vremena, odnosno zavisnosti razliitih parametara signala od vremena
Analize frekfencije, zavisnosti energije signala od frekfencije.

Elektromiografija ne samo da utvuje koji su miii aktivni pri odreenom pokretu, ve i koliko
je vrijeme njihovog mehanikog djelovanja, kao i i ukupan impuls sile koji generira mii.

Slika 9. Grafik elektromiografske analize

Slika 10. Provoenje EMG metode

20
2.6. Izokinetika

Izokinetika se zasniva na mjerenju miine sile u uslovima koncentrine i ekscentrine


kontrakcije miia, najee korienjem specifinog ureaja Tehnogyma, a svrhu primjene tzv.
dijagnostike metode , metode treninga ili metode rehabilitacije.

Izokinetika se slui izokinetikim dinamometrima koji mjere sve: od sile koju generira mii,
preko obrtnog momenta miia pa sve do uglova pokreta u zglobu.

Nesrazmjeri u snazi miia koje otkriva izokinetika jesu:

Unilateralni nesrazmjer- predstavlja nesrazmjer snage miia unutar jednog zgloba tj.
Disbalans snage agonista i antagonista.
Bilateralni nesrazmjer- predstavlja nesrazmjer izmeu lijeve i desne strane snage tijela,
trupa, ili ekstremiteta.

Disbalansi vei od 15 % poveavaju anse za povredu za 2,6 puta. Rano otkirivanje disbalansa
omoguava prevenciju i spreavanje povreda.

Slika 11. Biodex izokinetiki dinamometar

21
2.7. Velosimetrija (Opto-track)

Velosimetrija je jedna od najnovijih tehnologija za praenje lokomotornih kretanja tipa


maksimalne brzine, startnog ubrzanja, brzine deceleracije, brzine zaleta kod atletskih skokova i
startnog ubrzanja u polistrukturnim sportovima. Talijanski proizvoa Microgate je koncipirao
sistem, koji se sastoji iz mjernih palica sa senzorima i centralne jedinice za prikupljanje i obradu
podataka. Osnovna jedinica- palica (100x4x3cm) ima 32 fotoelije, razmak izmeu njih je 4 cm,
i postavljenje su 0.2 cm iznad podloge. Kad se sloe palice, ukupna duina mjernog instrumenta
duga je 20 m. Fotosenzori registriraju kontaktna vremena sa preciznou 1 milisekunde (slika 12.
(a. i b.).Najvea prednost ove tehnologije je u tome, da moemo pratiti odreene parametre
brzine kretanja u situacionim i takmiarskim uvjetima kod atletike, koarke, rukometa,
gimnastike, odbojke i tenisa.

Opto-track tehnologija prvenstveno je namjenjena testiranju brzine u razliitim situacijama


trenanog procesa i takmienja. Osnovni testovi brzine su:

30 m s leteim startom
30 m iz visokog-niskog starta

Test 30 m s leteim startom je bazini test apsolutne brzine, a test 30 m sa startnog poloaja je
test startne akceleracije. Sa Opto-trackom moemo analizirati sljedee parametre:

duinu koraka-prosjenu brzinu


frekvenciju koraka-ubrzanje
vrijeme kontakta - promjenu ubrzanja iz koraka u korak
vrijeme leta - promjenu kontaktnih i letnih faza
brzinu u svakom koraku- progresiju koraka

22
Slika 12. Opto track

2.7. Savremeni biomehaniki mjerni sistemi

Sloenost aparata za kretanje ovjeka zahtijeva i sloene mjerne instrumente i sloene metode za
mjerenje njegovog kretanja. Ti zahtjevi mogu da se sistematizuju u etiri osnovna zahtjeva i to:

1. U eksperimentu se simultano mjeri veliki broj relevantnih veliina,


2. Na osnovu numerikih vrijednosti direktno mjernih, izraunavaju se i indirektno mjerne
veliine,
3. Ovi rezultati se na pogodan nain registruju,
4. Eksperimentalni rezultati prikazuju se grafiki, tabelarno ili na neki drugi nain.

Takve mogunosti ne prua ni jedan pojedinani mjerni instrument pomenut ranije, ve se, kao i
u drugim naunim disciplinama slinih zahtjeva, koriste tzv. mjerni sistemi.

Njihov ulaz ini vei broj mjernih instrumenata koji simultano mjere relevantne veliine.
Rezultati njihovih mjerenja u obliku elektrinih signala najprije prolaze tzv. fazu primarne
obrade (pojaavanje, filtrovanje), a zatim se smjetaju u raunar. Raunar istovremeno (on
line) ili naknadno (off line) izraunava ostale veliine i prikazuje ih tabelarno i grafiki na
monitorima, tampaima ili ploterima. Kao primjer moglo bi da poslui mjerenje na bilo kom
sloenom kretanju ovjeka.

23
Naime, da bi se o tom kretanju stekla to potpunija slika, mora se koristiti vei broj
biomehanikih metoda. Elektrogoniometrima bi se direktno mjerili zglobni uglovi, EMG
elektrodama aktivnost miia, a tenziometrijskom platformom sila reakcije podloge. Ti podaci se
najprije pojaavaju i filtruju u svojim jedinicama, a zatim digitalizuju i memoriu u raunaru
(tzv. akvizicija podataka preko analogno/digitalnog, ili krae A/D konventora). Poslije toga se iz
direktno mjernih veliina izraunavaju indirektno mjerene. Tako, na primjer, iz promjene
zglobnih uglova izraunavaju se ugaone brzine i ubrzanja, iz registrovane EMG aktivnosti se
izraunavaju periodi aktivnosti i njihov intenzitet za pojedinane miie, a iz sile reakcije
podloge odreuju se kinematika teita tijela i momenti sila u pojedinanim zglobovima nogu.

Na kraju, u visoko automatizovanom mjernom sistemu, neposredno po zavretku mjerenja


mogue je dobiti i tabelarni i grafiki prikaz svih mjerenih veliina. ematski prikaz ovakvog
mjernog sistema dat je na slici 13.

Slika 13. Grafkiki prikaz mjerenih veliina

24
2.8. Meunarodni sistem mjernih jedinica (SI sistem)

Meunarodni komitet za tegove i mjere usvojio je 1960. godine meunarodni sistem mjernih
jedinica - SI (Systeme Internationale dUnits). Ovaj sistem osnovnih i izvedenih jedinica, kao i
njihivih decimalnih umnoaka poeo se zvanino primjenjivati u naoj zemlji od 1.1.1981.
godine. Prema odluci XIV generalne konferencije za mjere i utege odranoj 1971. godine za
osnovne veliine i osnovne jedinice SI - sistema, odabrane su veliine i jedinice date su u
sljedeoj tabeli.

Tabela 1. SI sistem

Tabela 2. Dopunske veliine

Za biomehaniarska mjerenja koristimo uglavnom ugao u ravni, posebno kod rotacionih


kretanja, pa emo definisati jedinicu za mjerenje ugla. Radijan je ugao u ravni mjeren izmeu
dva poluprenika koji na krunici isijecaju luk duine jednake polupreniku. Prema tome slijedi:
1 rad = 1 m/1 m = 1. To znai da je radijan bezdimenziona jedinica. Pun ugao iznosi 2r, a prav
ugao /2 rad. Dozvoljena je upotreba jedinica za ugao-stepena. Pun ugao ima 360, a prav ugao
90 stepeni. Omjer radijana i stepena je slijedei: 1 rad = 360/ tj. 1 rad = 57,3 stepeni. Ostale

25
jedinice u Meunarodnom sistemu mjernih jedinica su izvedene iz osnovnih, a slijedea tabela 3.
prikazuje fizike veliine i njihove osnovne jednaine, koje su najvie susreu u biomehanici.

Tabela 3. Fizike veliine i njeihove osnovne jednaine

26
27
3. ZAKLJUAK

Dananja biomehanika mjerenja zasnovana su na 2D (vecinom) i 3D tehnologiji sa primjenom


savremenih maina i aparata. Vrhunska tehnologija je omoguila bolje izvravanje
biomehanikih mjerenja to u kranjem sluaju ima za posljedicu bolje razumijevanje odreenih
stanja sportista. Dananja mjerenja omoguavaju nastanak i lijeenje eventualnih patolokih
stanja kod sportista. Biomehania mjerenja omoguavaju i stalni napredak sporta dovodei ga do
atomskih pomaka koji imaju veliki pozitivan odjek na cijelu strukturu sporta. Kinematika
predstavlja analizu kretanja tijela ili segmenta tijela bez sagledavanja uzroka kretanja.
Kinematika temeljana na 3D rekonstrukciji sve vie je prisutna u sportu i rehabilitaciji. Kinetika
omoguava opis odnosa sila i pokreta koje one uzrokuju. Kinetika se zasniva na primjeni nekih
razlicitih vrsta pretvaraa sila koji se koriste u razliitoj vrsti opreme za mjerenje sile. Pretvarai
sile najee koriste platforme za mjerenje sile reakcije podloge, razlicite vrste dinamometra koje
se ugrauju u sportske sprave, te ortokinetiki uloci (sportska obua). Ove platforme su
znaajne i imaju iroku primjenu u mjerenjima sile reakcije podloge, mjerenju udarnih impulsa i
mjerenje intercakcije ovjek-sprava (u gimnastici). Elektromiografija se zaniva na primjeni
viekanalnih elektromiografkih ureaja (EMG) i omoguuje detekciju i registraciju bioelektrine
aktivnosti skeletnog misia, pri emu se koriste povrinske elektrode. Elektromiografija ne samo
da utvuje koji su miii aktivni pri odreenom pokretu, ve i koliko je vrijeme njihovog
mehanikog djelovanja, kao i i ukupan impuls sile koji generira mii. Izokinetika se zasniva na
mjerenju miine sile u uslovima koncentrine i ekscentrine kontrakcije miia, najee
korienjem specifinog ureaja Tehnogyma, a svrhu primjene tzv. dijagnostike metode ,
metode treninga ili metode rehabilitacije. Velosimetrija je jedna od najnovijih tehnologija za
praenje lokomotornih kretanja tipa maksimalne brzine, startnog ubrzanja, brzine deceleracije,
brzine zaleta kod atletskih skokova i startnog ubrzanja u polistrukturnim sportovima. Kvalitetno
izvrena biomehanika mjerenja omoguavaju precizno i kvalitetno odreivanje individualnih
karakteristika sportaa programiranje treninga i prevenciju ozljeda.

28
4. LITERATURA

B. Miki, G. Bjekovi, Biomehanika sportske lokomocije, Fakultet fizike kulture Pale;


F. Ljuca, Fiziologija sporta, Sarajevo, 2004. god;
J. Malecko, I. Rao, Tehnologija sporta i sportskog treninga, FASTO 2004. god;
M. Mejovek, Biomehanika sporta, Prirunik za sportske trenere, 1993, Fakultet za
fiziku kulturu, hrvatski olimpijski odbor, Zagrebaki portski savez, Zagreb;
S.Peharac, Suvremeni pristup dijagnostici neuromuskularnih svojstava, Kondicijska
priprema sportaa, 2008;

29