You are on page 1of 65

YAPI MALZEMES

BALAYICI
MADDELER
BALAYICI MADDELER

nce toz halinde olan ve su eklenmesi ile hamur haline geldikten


sonra zamanla plastikliini kaybedip sertleen, balayc zellii olan
malzemelere balayc maddeler denir.

TOZ BALAYICI MADDELER

KRE, ALI, MENTO vb.

SIVI BALAYICI MADDELER

YOL YAPIMINDA KULLANILAN


HDROKARBONLU BALAYICILAR
BALAYICI MADDELER

nce toz halindeki balayc maddelere su eklenince


balangta istenilen eklin verilebildii plastik bir hamur
elde edilir.

Belirli bir sre sonra, hamur katlamaya balar.

Bu olaya PRZ denir.


BALAYICI MADDELER

PRZ olaynn 2 eidi vardr.

1. Hidrolik balayclar:
Havada ve suda priz yapma zellii olan ve suda
erimeyen balaclar. (imento)

2. Hava balayclar:
yalnzca havada priz yapan balaclar. (Yal
kire)
PUZOLANLAR
PUZOLANLAR

Puzolanlar,
silis veya silis-alumin kkenli malzemelerdir.

SiO2 Al2O3

Kendi balarna balayclk zellikleri ya ok azdr ya da hi


yoktur.
PUZOLANLAR

ok ince iseler, Ortamda snm kire ve nem varsa kimyasal


reaksiyona girerek balayclk zellii olan C-S-H olutururlar.

SiO2 + Ca(OH)2 CaO.SiO2.H2O

Puzolan + Kalsiyum Silikat Hidrate


snm Kire
yap

PUZOLANK REAKSYON

Puzolanik maddelerin kullanm binlerce yl ncesine kadar


gitmektedir.
PUZOLANLAR

Bu zellikteki toprak ilk defa Napoli


yaknlarndaki Pozzuoli kasabasndan elde
edilmitir.

Pozzuoli Vezv
Pompei

Vezv yanarda yaknlarndaki bu toprak


camlam volkan topra olup, gnmzde
kullanlan Puzolan szc buradan
kaynaklanmtr.
PUZOLANLAR

DOAL YAPAY

Uucu Kl
Volkanik kkenli Isl ilem grm
killer ve Silis Duman
doal puzolanlar
diatomitler
Yksek Frn Curufu
Volkanik camlar Killer ve eyller
Pirin Kabuu Kl
Volkanik tfler Diatomitler
ve tras
DOAL PUZOLANLAR
PUZOLANLAR

VOLKANK KKENL DOAL PUZOLANLAR

VOLKANK CAMLAR
Yunanistana bal Santorin adas
topra, talyann Bacoli ve
Japonyann Shirasu en iyi bilinen
volkanik cam rnekleridir.

Shirasu
PUZOLANLAR

VOLKANK KKENL DOAL PUZOLANLAR

VOLKANK TFLER VE TRAS


* talyada Segni-latium, Almanyada Ren tras,
Trkiyede Kula curufu ve Kayseri tras volkanik
tflerin ve traslarn tipik rnekleridir.
* Riyolit tfler, dazit tfler ve zeolit tfler en iyi
puzolanik malzemelerdir.
PUZOLANLAR

ISIL LEM GRM KLLER VE DATOMTLER

KLLER VE EYLLER

* Kil mineralleri kristal yapl olup, killerin ve eyllerin


hammadde formlar puzolanik zellik gstermez.
Ancak 700 ile 900C arasnda sl ilemle kalsine
olurlar ve puzolanik zellik kazanrlar.

* Isl ilem killerin ve eyllerin kristal yaplarn bozar ve


yar amorf ekle veya bozulmu alumina silikat yapsna
dntrr.
PUZOLANK AKTVTE

2. Mekanik yntem:
Kire-puzolan karmlarnn, basn dayanmlarnn llmesi
esasna dayanr.

1 ksm imento + 3 ksm kum + ksm su

Kontrol: %100 imento


lme: %35 puzolan + %65 imento
PUZOLANK AKTVTE

suyun zerine Kartrma devam


imento eklenir ederken kum eklenir

kalba yerletirme sarsma


PUZOLANK AKTVTE

Etiketleme ( 3
rnek) Bir gn sonra
kalptan kartlr

28 gn 20C ve
min %95 bal nemli
ortamda bekletilir.
PUZOLANK AKTVTE

28 gn sonunda 3 nokta eilme deneyi


uygulanr
PUZOLANK AKTVTE

Krlan paralar zerinde basn deneyi yaplr


PUZOLANK AKTVTE

P
PL
M
4 2
W bh
L
6

P

A
P
PUZOLANK AKTVTE

Puzolanik aktivite = (A/B)x100

Burada;
A: imento+kl karm numunelerin ortalama basn
dayanm
B: Karlatrma (yalnz imento numunelerinin) ortalama
basn dayanm

TS 639a Gre Uucu Kllerin Puzolanik Aktivite Deneyi


Uucu kl ve portland imentosuyla yaplan deneme
numunelerinin 28 gnlk basn dayanmlar, Portland
imentosuyla hazrlanm karlatrma numunelerinin ayn
sredeki basn dayanmlarnn %70inden az olmamaldr.

Puzolanik aktivite >= %70


PUZOLANK AKTVTE

4x4x16 cm ayrtl prizma rneklerde nce 3 nokta eilme deneyi


yaplmtr. Eilme deneyinde mesnetler aras uzaklk 10 cmdir.
rneklerin 28 gnlk Krlma ykleri aada verilmitir.
Yk (kgf) 1 2 3
%100 imento 408 406 412
%35 puzolan 360 334 344

ardndan rnekler zerinde eilme sonras basn deneyi


yaplmtr. Krlma ykleri aada verilmitir.
Yk (kgf) 1 2 3 4 5 6
%100 imento 6470 6490 6910 6990 6510 7010
%35 puzolan 5020 4960 5100 5150 5200 4910
PUZOLANK AKTVTE

a) rneklerin eilme dayanmlarn ve ortalamalarn


hesaplaynz.
b) rneklerin basn dayanmlarn ve ortamalarn
hesaplaynz.
c) %35 puzolan katkl rneklerin puzolanik aktivite indeksini
hesaplaynz.
d) %100 imentolu rnekler CEM I 42.5 snf imento kabul
edilebilir mi?
e) Kullanlan puzolan TS629a gre puzolanik malzeme olarak

kabul edilebilir mi?


YAPAY PUZOLANLAR

PUZOLANLAR

DOAL YAPAY
Uucu Kl
Volkanik kkenli Isl ilem grm
Silis Duman
doal puzolanlar killer ve diatomitler
Yksek Frn Curufu
Volkanik camlar Killer ve eyller
Volkanik tfler ve Pirin Kabuu Kl
tras Diatomitler
YAPAY PUZOLANLAR

Uucu Kl Silis Duman

Yksek Frn Curufu


Pirin Kabuu Kl
YAPAY PUZOLANLAR
UUCU KL
Kmrle alan termik
santrallerde oluur.
YAPAY PUZOLANLAR
UUCU KL

Isnma amacyla kullanlma imkan olmayan


dk kalori kmrlerTermik santrallerde, buhar
reten kazanlar stmak amacyla ounlukla
pulvarize (tlm) halde yaklr.

75 mlik elekten %80i geecek ekilde krlp inceltilen kmr tozlar


nceden stlm hava ile kartrlr ve yanma iin kazan iine flenir.
Bu yanmann sonucunda farkl zellikteki eitli gazlar ve baz atklar (
kmr klleri ve yanmayan kalnt ) aa kar.
Genellikle, termik santrallerde yaklan ta kmrlerinin %10-15i, linyit
kmrlerinin ise %35-40 kldr.
YAPAY PUZOLANLAR
UUCU KL
Gri Renklidir

Kresel ekillidir

Tane ap 1-150 m

Younluu 2.1 2.7 g/cm3

zgl yzeyi 1800-5000 cm2/g

F ve C tipleri vardr.
YAPAY PUZOLANLAR
UUCU KLLERN SINIFLANDIRILMASI

Snf Tanm
SiO2+ Al2O3 + Fe2O3 % 70 bitml veya antrasit
F (parlak kmrden elde edilen uucu kller).
Yalnzca puzolanik zellie sahip.
SiO2+ Al2O3 + Fe2O3 % 50 linyit kmrnden elde
edilen uucu kl. Kire (CaO) ierii %10 dan fazla
C olabilir. ( Yksek Kireli Uucu Kl).
Puzolanik ve bir miktar balayclk zelliine sahip.
YAPAY PUZOLANLAR
UUCU KL

PUZOLANK AKTVTE
imentonun karma oksitlerinin hidratasyonu sonucu
Ca(OH)2 oluur

C2S, C3S
C3S: 2(3CaO.SiO2) + n H2O 3 CaO.2SiO2 (n-3) H2O + 3Ca(OH)2

Bu Ca(OH)2 ile bnyesinde aktif silis ieren puzolan


reaksiyona girerek C-S-H oluturur.

SiO2 + Ca(OH)2 + H2O CSH


YAPAY PUZOLANLAR
SLKA DUMANI

Ferro-krom
tesislerinde
ortaya kar
YAPAY PUZOLANLAR
SLKA DUMANI

Silisyum metalinin veya ferrosilisyum (FeSi)


alamlarnn retimi srasnda kullanlan elektrik
ark frnlarnda, yksek saflktaki kuvarsitin, kmr
ve odun paracklar ile indirgenmesi sonucu, bir
yan rn olarak elde edilen ok ince taneli, toz
halindeki endstriyel atk maddeye silis duman
ad verilir.

Silikon metali veya ferrosilikon retiminin bir yan rn olan silika


duman Portland imentosundan 100 kat daha ince, kresel ekilli,
kristal olmayan tanelerden oluan olduka ince yapya sahip bir
puzolandr.
YAPAY PUZOLANLAR
SLKA DUMANI
Gri Renklidir

Dzgn yzeyli, kresel

Tane ap 0.1-0.2 m

Younluu ~2.2 g/cm3

zgl yzeyi 130000 ila 280000 cm2/g


YAPAY PUZOLANLAR
YKSEK FIRIN CURUFU

metal
endstrilerinin
yan rn
YAPAY PUZOLANLAR
YKSEK FIRIN CURUFU

eitli metal endstrilerinin yan rn


olarak elde edilen atk maddelere
curuf ad verilmektedir.

Curuflar, elde edildikleri metal endstrisinin ana


rn tipine ve retim yntemlerine bal olarak
birbirinden farkl kimyasal bileenlere ve
zelliklere sahiptir.

rnein, nikel ve bakr gibi metallerin curuflar yalnzca puzolanik


zellie sahipken, demir-elik retiminden elde edilen yksek frn
curuflarnn (YFC) kendi bana balayc olma zellii vardr.
KRE
KRE

KALKER (KRETAI), CaCO3


YERYZ KARALARININ %10U

850C -1400C
CaCO3 + s CaO + CO2
iinde %30a kadar MgCO3 ieren kiretalar da (dolomit
gibi) bu amala kullanlabilir.

KRE, CaO
Suyla kartrldnda tipine gre hava veya suda katlama
zellii gsteren beyaz renkli inorganik esasl bir balayc
trdr.
KRE

KALKER (KRETAI), CaCO3


YERYZ KARALARININ %10U
Tm kireta tipleri kristal yapdadr.

Beyaz renk yksek derecedeki safszl, gri tonlar


karbon kaynakl safszlklar, kahverengi, yeil, ak
sar ve krmz renkler demir ve mangan ierdiinin
iaretleridir. Pembe renk ise dolomitik yap belirtisidir.

Kiretann sertlii genellikle Mohs skalasna gre 2-4


arasnda deiir. Dolomit daha sert fakat krlgandr.
KRE RETM

1. LKEL (YAMA) YNTEM


KRE RETM

1. LKEL (YAMA) YNTEM

Kirecin Sndrlmesi

Snmemi kire, arlnn yars


kadar suyun iine konularak
sndrlr. Bu ilem srasnda yksek
miktarda s aa kar.

CaO + H2O Ca(OH)2 + s

MgO + H2O Mg(OH)2 + s


Yarm kilo snmemi kire, 0Cdeki 1 litre suyun scakln kaynama
noktas olan 100Cye karacak byklkte bir reaksiyon ss
vermektedir.
KRE RETM
1. LKEL (YAMA) YNTEM
Snm Kire
Elde edilen toz halindeki snm kire, kuru
halde ve torbalar iinde depolarda saklanr.
Ancak eitli nedenler (tan ayn oranda
pimemesi veya ar pimesi, sirklasyon
olmay vb.) kalitede de sebep olur, ayrca
retilen kire kk miktardadr.
KRE RETM
2. MODERN YNTEM
Ta
oca

Tek bir patlama ile seilmi blgeden 30.000


ton ta elde edilir
KRE RETM
2. MODERN YNTEM

Krma ve Ykama
KRE RETM
2. MODERN YNTEM

Kireta, dner ya da yatay kalsinasyon frnlarnda,


900Cnin zerindeki scaklklarda kalsine edilerek
snmemi kirece dntrlr.
KRE

Sndrme ilemi srasnda snmemi kire suyla


ekzotermik reaksiyona girerek Ca(OH)2e
dntnden, s ile birlikte byk bir hacim
genilemesi olur ve bu arada hacmi 2.5 kat artar.

Eer kire tamamen sndrlmezse, bu olay


yapda tamamlanr ve kirecin kullanld yerlerde
atlak vb. kusurlar oluur.

Bu nedenle kirecin sndrlme ilemine dikkat edilmelidir. Kire


talar, antiyelerde alan kire havuzlarnda, en az 15 gn su
iinde bekletilmelidir.
KRE

Snm kirecin rengi genellikle st beyazdr. Ancak


iinde bulunabilecek ar yanm ksmlar rengi hafif
sarya veya griye dntrebilir. Siyah lekeler
silisyum ve yanmam kmr safszlklarnn iareti
olabilir.

Yal kireci su ile kartrdktan sonra elde edilen hamur


havada braklnca, havadaki karbondioksiti alarak aada
grlen reaksiyon sonucu, suda erimeyen kalsiyum karbonata
dnr :

Ca(OH)2 + CO2 CaCO3

KARBONATLAMA
KRE

Snm kire, bazik karakterde bir malzeme


olduundan demir ve elikle tepkimeye girmez.

Buna karlk aluminyum, kurun ve pirinle kimyasal


reaksiyona girebilir.

Snm kire iindeki su miktarna gre eitli formlarda


kullanlr. Bunlar; kuru hidrat, kire hamuru, kire bulamac
(slurry), kire st, sulu kire, atmosferde snm kire olarak
adlandrlr.
KRE

KRECN NAAT SEKTRNDE KULLANIMI

En ok
* sva,
* har,
* karayollarnda stabilizasyon malzemesi ve
bitml karmlarda katk maddesi olarak,
* gazbeton,
* kire- kum tulas retimi ve
* badana ilerinde
kullanlmaktadr.
KRE

KRECN NAAT SEKTRNDE KULLANIMI

Kire, harlara plastisite ve ilenebilirlik


kazandrmak amacyla eklenir.

* ounlukla Melez har ad verilen bu


harlar;
1 ksm imento,
1-2 ksm kire ve
5-6 ksm kumdan
oluur.
KRE

KRE KULLANILIRKEN DKKAT EDLECEK HUSUSLAR

1. Kire ile fazla kaln har svas yaplmamaldr.


Aksi takdirde C02 harcn iine fazla oranda
giremeyeceinden, orta ksmlar plastik durumunu korur.

2. Su ile temas eden yaplarda kullanlmamaldr.


Kire su iinde erir.

3. Tayc elemanlarn yapmnda balayc madde olarak


kullanlmamaldr.
Kirecin her trl yap malzemesine iyi yapma yetenei
olmasna karn, mekanik zellikleri zayftr

4. Kirele elde edilen harlarn plastik zellikleri fazladr.


ekil deiimi yapabilme yeteneinin fazlal nedeniyle duvar
svalar iin ok uygundur. Kirele yaplan svalar imento
harc ile yaplan svalara kyasla daha az atlar.
SU KREC
SU KREC
SU KREC ( HDROLK KRE)

Su kireci, iinde %10-


%25 kil bulunan
kalkerin piirilmesi ile
elde edilir. Bu piirme
sonunda kalkerin
ayrmas ile meydana
gelen kire kilin iinde
bulunan silis ve
alminle birleir.
SU KREC
SU KREC ( HDROLK KRE)

Piirme sonunda frndan


karlan kire ufak
paralar
halindedir ve daha ok
CaO ile SiO2.2CaOdan
ibarettir.

Bu balayc maddenin
toz haline getirilmesi
tme ile deil
dorudan doruya kirecin
sndrlmesi ile salanr.
ALI (CaSO4.H2O)
ALI (CaSO4.H2O)
ALI (CaSO4.H2O)

Al bilinen en eski balayc


maddelerden biridir. Eski Msr
uygarlnn bir ok yaptnda
balayc madde olarak, Yunan ve
Roma yaplarnda duvar svas,
renkli fresk olarak kullanld
bilinmektedir.

XIV. Yzylda talyada stucco


(su, al, boya, mermer tozu)
ad altnda kullanlmtr.
ALI
ALI (CaSO4.H2O)

Osmanl devrinde ise al vitray teknii ile


pencerelerde ve duvarlarda ssleme olarak
uygulanmtr.

1666 ylndaki Londra yangnndan


sonra ahap binalar yangndan
koruduu gzlenen al sva Fransa da
zorunlu hale getirilmi ve sva als
Plaster of Paris (Paris als) ismini
almtr.
ALI
ALI (CaSO4.H2O)

Al kalsiyum slfatn znen ve znmeyen


trlerinin karmndan oluur. Bu madde suyun
etkisiyle donup sertletiinden, hidrolik
balayclar snfndan bir yap malzemesidir.
Beyaz renkli, inorganik esasl bir balayc tr
olan al, su ile kartrldnda ksa sre iinde
katlama zellii gsterir.

En eski balayc maddelerden olan al artk gnmzde balayc


madde olarak pek kullanlmamaktadr. Al, iine baka malzeme
katlmakszn tek bana kullanlr. Ancak ekme dayanmn arttrmak
amacyla iine lifli malzemeler katlabilir.
ALI
ALI (CaSO4.H2O)

Gnmzde al,
hammadde tme ekli ve
piirme scaklna gre
eitli tiplerde retilir.
Kaba (adi), birinci, ekstre,
apl (mermer), estrik
als, stukko als,deiik
tip sva allar (kartonpiyer,
saten sva allar, vb.) gibi
eitli al rnleri vardr.
ALI
Al retimi
140C - 200C
CaSO4.2H2O + s CaSO4.H2O + 1.5 H2O
Al, kimyasal forml CaSO4.2H2O olan altann(jips) uygun
scaklkta (140-200C, ortalama 163C) stlarak, atmosfer basnc
altnda ksmi dehidratasyon ilemine uratlp, tlmesi ve
elenmesi ile elde edilir.

Bu ekilde elde edilen alya -yarmhidrat veya al ad verilir ve


piyasada yaygn olarak kullanlr.

Kalsinasyon (yakma) yksek buhar basnc altnda otoklavlarda


gerekletirilirse -yarmhidrat ad verilen daha iyi kalitede bir al
elde edilir
ALI
Al retimi ve naatta Kullanm Alanlar
ALI (CaSO4.H2O)
-yarmhidrat kk ve belirsiz kristaller ieren
boluklu partikllerden olumaktadr.
-yarmhidrat yaklak 1.25 g/cm3 younluunda
olup, en fazla 250 kgf/cm2 basn dayanmna
sahiptir.

-yarmhidrat partiklleri ise iri ve dzgn kristal


yapda, sk ve ounlukla saydamdr.
ALI
Al retimi
(CaSO4)
Scaklk 175 - 205 C nin stne karsa al ta tm suyunu kaybedip,
anhidrit haline gelir.
Ancak elde edilen toz balayc deildir, yani priz yapmaz.

Anhidrit (CaS04) 600 C ' ye kadar stlrsa ok ge priz yapan estrik


als elde edilir.
Bu alya ok az (%1) potasyum slfat, jelatin veya ap eklenerek, zel
ilemlerle ngiliz imentosu denilen, yaplarn dnda da kullanlan sert
bir kaplama malzemesi elde edilir.
ngiliz imentosu 1 - 4 saat aras donar. Potasyum slfat donmay
hzlandrmak iin eklenir. Basn dayanm yaklak 3 MPa dr.
Barok devirden kalan yaplarda suni mermer olarak bu malzeme
kullanlmtr.
ALI
Alnn Hidratasyonu

Alnn en nemli zellii hidratasyon niteliidir.


Hidratasyon molekler yapsna hidrat suyu almak
anlamna gelir.
Al su ile kartrlnca stma ile kan kristal suyunu
tekrar bnyesine alarak katlar. Aslnda ok daha
karmak olan hidratasyon olay aadaki reaksiyonla
gsterebilir:

CaSO4.H2O + 1.5 H2O CaSO4.2H2O


ALI
Alnn Hidratasyonu

Alnn en nemli zellii hidratasyon niteliidir.


Hidratasyon molekler yapsna hidrat suyu almak
anlamna gelir.
Al su ile kartrlnca stma ile kan kristal suyunu
tekrar bnyesine alarak katlar. Aslnda ok daha
karmak olan hidratasyon olay aadaki reaksiyonla
gsterebilir:

CaSO4.H2O + 1.5 H2O CaSO4.2H2O


ALI
Alnn Hidratasyonu
CaSO4.H2O + 1.5 H2O CaSO4.2H2O
Ancak yukardaki denkleme gre, hidratasyon iin gerekli
su miktar alnn %18.62 si ise de, allabilir kvam iin
gerekli su miktar daha fazladr.

Zira, hidratasyona katlmayan su tanecikleri


alnn iine dalr. Buharlatktan sonra
gzenekli bir ktle oluur. Yourma suyu
miktar alnn cinsine gre deiir. Kaba
allarda bu oran % 75, dii als denilen
ince allarda % 60 oranndadr.
ALI
ALI (CaSO4.H2O)

Alya normal su yerine, jelatinli veya tutkall su kartrlacak olursa,


stukko ad verilen kurak iklimler iin uygun sert bir yap malzemesi
elde edilir.
Stukko, renklendirilip, dzeltilip, cilalanrsa mermere benzer, daha ok
yaplarn iinde kullanlan bir malzeme elde edilir.
ALI
KMYASAL (SENTETK) ALILAR

RETM KMYASAL ALI


SO2 ve SO3 gazlarnn Deslfrizasyonu DESLFOJPS
Fosforik asit retimi FOSFOJPS
NaCl retimi SALTJPS
Hidroflorik asit retimi FLOROJPS
TiO2 retimi TTANOJPS
Borikasit retimi BOROJPS
Sitrik asit retimi STROJPS
Tartarik asit retimi TARTOROJPS