Вы находитесь на странице: 1из 340

Nr ewid.

81/2016/P/16/001KBF
Nr ewid. 82/2016/P/16/002/KBF

ANALIZA
WYKONANIA BUDETU PASTWA
I ZAOE POLITYKI PIENINEJ
W 2015 ROKU

Prezes
Najwyszej Izby Kontroli

Zatwierdzona przez
KOLEGIUM NAJWYSZEJ IZBY KONTROLI
w dniu 8 czerwca 2016 roku
Krzysztof Kwiatkowski
SP I S T R E C I

I. WSTP 5

II. NAJWANIEJSZE USTALENIA I WNIOSKI11

III. WARUNKI WYKONANIA USTAWY BUDETOWEJ27


1. Sytuacja gospodarcza na wiecie27
2. Sytuacja spoeczno-gospodarcza w Polsce32
3. Realizacja zaoe makroekonomicznych do ustawy budetowej na rok 201541
4. Realizacja wybranych celw strategicznych44
5. Uwarunkowania prawne wykonania budetu pastwa i budetu rodkw
europejskich50

IV. PLANOWANIE BUDETU PASTWA57


1. Opracowanie ustawy budetowej57
2. Nowelizacja ustawy budetowej61

V. RZDOWE SPRAWOZDANIE Z WYKONANIA USTAWY BUDETOWEJ65


1. Podstawy prawne i poprawno sporzdzenia65
2. Powiadczenie rzetelnoci sprawozda i ksig rachunkowych66
2.1. Sprawozdanie Rady Ministrw66
2.2. Sprawozdawczo budetowa67
2.3. Ksigi rachunkowe70

VI. WYKONANIE USTAWY BUDETOWEJ73


1. Zagadnienia oglne73
1.1. Zarzdzanie realizacj budetu pastwa
i budetu rodkw europejskich73
1.2. Dochody, wydatki i deficyt budetu pastwa
oraz budetu rodkw europejskich81
1.3. Zarzdzanie pynnoci budetu pastwa
i budetu rodkw europejskich86
1.4. Wykonanie zada przez Narodowy Bank Polski
i Bank Gospodarstwa Krajowego91
2. Wykonanie budetu pastwa i budetu rodkw europejskich94
2.1. Dochody budetu pastwa i budetu rodkw europejskich94
2.1.1. Dochody budetu pastwa94
2.1.2. Dochody budetu rodkw europejskich 115
2.2. Wydatki budetu pastwa i budetu rodkw europejskich 119
2.2.1. Struktura wydatkw 120
2.2.2. Wydatki wedug grup ekonomicznych  128
2.3. Wynik budetu pastwa i budetu rodkw europejskich
oraz finansowanie potrzeb poyczkowych 173
2.3.1. Potrzeby poyczkowe budetu pastwa 173
2.3.2. Finansowanie potrzeb poyczkowych 180
2.3.3. Wykonanie planu przychodw i rozchodw 184
2.3.4. Efekty konsolidacji 190
3. Inne plany finansowe zawarte w ustawie budetowej 193
3.1. Pastwowe fundusze celowe 195
3.2. Pastwowe osoby prawne 206
3.3. Agencje wykonawcze 212
3.4. Instytucje gospodarki budetowej 218

VII. ROZLICZENIA POLSKI Z UNI EUROPEJSK 221


1. rodki z budetu Unii Europejskiej na rachunkach programowych 222
2. Wydatki na realizacj programw operacyjnych i WPR 224
3. Wyniki innych kontroli 239

VIII. WYKONANIE ZADA I PLANU FINANSOWEGO WYDATKW


W UKADZIE ZADANIOWYM 243

IX. SEKTOR FINANSW PUBLICZNYCH 249


1. Dochody i wydatki publiczne oraz rwnowaga finansowa pastwa 250
2. Sytuacja finansowa wposzczeglnych segmentach
sektora finansw publicznych 256
3. Wydatki publiczne w ukadzie dziaowym 266

X. PASTWOWY DUG PUBLICZNY 271


1. Pastwowy dug publiczny oraz dug sektora instytucji rzdowych
isamorzdowych 271
2. Dug Skarbu Pastwa 278
3. Zarzdzanie dugiem Skarbu Pastwa 281
4. Porczenia i gwarancje Skarbu Pastwa 283
5. Wykonanie dziaa objtych programem konwergencji 285

XI. WYKONANIE ZAOE POLITYKI PIENINEJ  289

XII. ANEKSY 301


I. WSTP

Jednym zpodstawowych zada Najwyszej Izby Kontroli, jako naczelnego organu kontroli pastwo-
wej, jest dostarczenie obiektywnej wiedzy ostanie pastwa ijego funkcjonowaniu, wtym oprawi-
dowoci gromadzenia iwydatkowania rodkw publicznych. Kluczowym dokumentem, sucym
realizacji tego celu, jest sporzdzana corocznie przez Najwysz Izb Kontroli analiza wykonania
budetu pastwa izaoe polityki pieninej.
W niniejszej Analizie wykonania budetu pastwa izaoe polityki pieninej w2015 roku przedsta-
wiono ocen wykonania budetu pastwa, budetu rodkw europejskich oraz planw finansowych
jednostek sektora finansw publicznych ujtych wustawie budetowej narok 2015 zdnia 15stycz-
nia 2015 r.1 oraz ocen skutecznoci dziaa Narodowego Banku Polskiego zwizanych zrealiza-
cj zaoe polityki pieninej2. Wdokumencie tym zawarto rwnie informacje osytuacji sektora
finansw publicznych.

1. Podstawa prawna

Zgodnie zart.204 ust.1 pkt1 i2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej3, Najwysza Izba Kontroli ma
obowizek przedoenia Sejmowi analizy wykonania budetu pastwa izaoe polityki pieninej
oraz opinii wprzedmiocie absolutorium dla Rady Ministrw. Obowizek ten wynika rwnie ztreci
art.7 ust.1 pkt1 i2 ustawy zdnia 23grudnia 1994 r. oNajwyszej Izbie Kontroli4.
Analiza wraz zuchwalon przez Kolegium Najwyszej Izby Kontroli opini wprzedmiocie absolu-
torium dla Rady Ministrw obok sprawozdania Rady Ministrw zwykonania ustawy budetowej
stanowi podstaw dla Sejmu dodokonania oceny prawidowoci wydatkowania rodkw publicz-
nych.

2. Ukad tekstu irda informacji

Analiza wykonania budetu pastwa izaoe polityki pieninej w2015 roku skada si zjedenastu roz-
dziaw, wktrych zaprezentowano uwarunkowania, przebieg, wyniki oraz skutki realizacji budetu
pastwa izaoe polityki pieninej w2015 r.
W rozdziale pierwszym przedstawione zostay zaoenia kontroli wykonania budetu pastwa
w2015 r., przyjte wcelu zapewnienia odpowiedniej jakoci, porwnywalnoci iwiarygodnoci jej
wynikw. Omwiono wnim zakres rzeczowy ipodmiotowy kontroli oraz metodologi stosowan
przy sporzdzeniu wydanego przez Najwysz Izb Kontroli powiadczenia wiarygodnoci spra-
wozdania zwykonania budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich.
W rozdziale drugim wsposb syntetyczny zostay przedstawione najwaniejsze ustalenia, oceny
iwnioski, wynikajce zanalizy sposobu planowania iwykonania ustawy budetowej oraz zaoe

1 Dz.U. poz.153, zezm.


2 Zaoenia polityki pieninej narok 2015 przyjte zostay uchwa nr5/2014 Rady Polityki Pieninej zdnia
16wrzenia 2014 r. wsprawie ustalenia zaoe polityki pieninej narok 2015 (M.P. poz.845).
3 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 2kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr78, poz.483, zezm.).
4 Dz.U. z2015 r. poz.1096 oraz z2016 r. poz.677.

5
WSTP

polityki pieninej narok 2015. Sformuowano tam rwnie opini osprawozdaniach budetowych,
atake zawarto wykaz najczciej wystpujcych nieprawidowoci oraz uwagi ocharakterze sys-
temowym.
W rozdziale trzecim omwiono uwarunkowania spoeczno-gospodarcze wykonania budetu pa-
stwa izaoe polityki pieninej, wtym realizacj zaoe makroekonomicznych. Ich wpyw nasku-
teczno realizacji zada zosta uwzgldniony wformuowanych ocenach. Wrozdziale tym zapre-
zentowano rwnie zmiany jakie miay miejsce w2015 r. wzakresie struktury Rady Ministrw, mini-
sterstw, dziaw administracji rzdowej oraz klasyfikacji czci budetowych.
Proces planowania iuchwalenia ustawy budetowej narok 2015 zosta przedstawiony wrozdziale
czwartym, aopinia owiarygodnoci irzetelnoci danych zawartych wsprawozdaniach budetowych
oraz wSprawozdaniu Rady Ministrw zwykonania budetu pastwa zaokres od1stycznia do31grud-
nia 2015 r. wrozdziale pitym.
Rozdzia szsty powicono szczegowej analizie wykonania budetu pastwa ibudetu rodkw
europejskich. Wrozdziale tym omwiono przebieg iefekty realizacji budetu pastwa ibudetu
rodkw europejskich, wtym dotyczce:
wykonania gwnych rodzajw dochodw iwydatkw,
dziaa podejmowanych wcelu zmniejszenia deficytu oraz sposobw iefektw zarzdzania
pynnoci,
bankowej obsugi budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich.
Ponadto wrozdziale tym przedstawiono wykonanie, ujtych wustawie budetowej, planw finan-
sowych jednostek sektora finansw publicznych (pastwowych funduszy celowych, agencji wyko-
nawczych, instytucji gospodarki budetowej oraz innych pastwowych osb prawnych).
W rozdziale sidmym omwiono rozliczenia Polski zUni Europejsk, aw rozdziale smym doko-
nano analizy planw finansowych wydatkw wukadzie zadaniowym.
W rozdziale dziewitym zaprezentowane zostao rozliczenie dochodw iwydatkw caego sektora
finansw publicznych, wtym wujciu dziaowym, jak rwnie wyniki przeprowadzonej analizy prze-
pyww rodkw wewntrz tego sektora.
Rozdzia dziesity powicony zosta analizie ksztatowania si pastwowego dugu publicznego
iposzczeglnych jego skadowych oraz omwieniu wykonania dziaa objtych programem kon-
wergencji.
Ostatni rozdzia przedstawia ocen dziaa Narodowego Banku Polskiego podejmowanych wcelu
wykonania zaoe polityki pieninej w2015 r.
Do Analizy zaczono cztery aneksy:
zestawienie informacji owynikach kontroli udysponentw czci budetu pastwa (aneks 1),
zestawienie kontrolowanych czci budetu pastwa, pastwowych funduszy celowych, agen-
cji wykonawczych ipastwowych osb prawnych wraz zocenami (aneks 2),
wykaz skontrolowanych jednostek (aneks 3),
wykaz kontroli, ktrych wyniki zostay wykorzystane winformacjach ianalizie wykonania
budetu pastwa (aneks 4).
Analiza opracowana zostaa napodstawie wynikw kontroli wykonania budetu pastwa przepro-
wadzonej przez Najwysz Izb Kontroli w230 jednostkach oraz kontroli wykonania zaoe polityki

6
WSTP

pieninej wNarodowym Banku Polskim. Korzystano rwnie zpublicznie dostpnych materiaw


sprawozdawczych, statystycznych ianalitycznych, wtym:
- sprawozdania Rady Ministrw zwykonania budetu pastwa zaokres od1stycznia do31grud-
nia 2015 r.;
- sprawozda miesicznych (operatywnych) Ministerstwa Finansw zwykonania budetu pa-
stwa w2015 r.;
- opracowa Gwnego Urzdu Statystycznego, wtym informacji owielkoci produktu krajowego
brutto, inflacji, produkcji sprzedanej przemysu, sprzeday detalicznej, handlu zagranicznego,
wskanikw cen ikursw walut oraz zatrudnienia, wynagrodze iwiadcze spoecznych;
- raportw ipublikacji Narodowego Banku Polskiego, wtym wzakresie bilansu patniczego ipoli-
tyki pieninej;
- raportw iprognoz organizacji midzynarodowych;
- opracowa wasnych Najwyszej Izby Kontroli sporzdzonych napodstawie wynikw innych
kontroli.
Do wylicze przyjto warto PKB 1.789,7 mld z5.
W zwizku zfaktem, e cz wskanikw jest publikowana wdrugiej poowie roku, wniektrych
przypadkach podstaw ustale byy prognozy lub dane wstpne.
W zamieszczonych wAnalizie tabelach przyjto nastpujce znaki umowne:
() zjawisko nie wystpio;
(0,0) zjawisko istniao wwielkoci mniejszej od0,05;
(.) zupeny brak informacji albo brak informacji wiarygodnych;
(x) wypenienie pozycji jest niemoliwe lub niecelowe.
Dane dotyczce dochodw i wydatkw budetu pastwa oraz przychodw, kosztw i wyniku finan-
sowego pozabudetowych jednostek sektora finansw publicznych zaprezentowano w aneksach
na podstawie Sprawozdania Rady Ministrw z wykonania budetu pastwa za okres od 1 stycznia
do 31 grudnia 2015 r.

3. Zakres rzeczowy ipodmiotowy kontroli budetowej

Gwnym celem, przeprowadzonej wokresie odstycznia domaja 2016 r., kontroli wykonania
budetu pastwa, byo dokonanie oceny wykonania ustawy budetowej narok 2015 oraz wydanie
opinii oprawidowoci rozliczenia finansowego budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich.
Ustalenia wynikajce ztej kontroli umoliwiy dokonanie oceny prawidowoci wykonania budetu
pastwa ibudetu rodkw europejskich przez dysponentw czci budetu pastwa oraz wykona-
nia planw finansowych przez kierownikw pastwowych jednostek budetowych (dysponentw
II iIII stopnia), kompletnoci ipoprawnoci ksig rachunkowych wwybranych czciach budetu
pastwa majcych najistotniejszy wpyw narealizacj budetu pastwa ibudetu rodkw euro-
pejskich, wykonania planw finansowych pozabudetowych jednostek sektora finansw publicz-

5 Obwieszczenie Prezesa GUS z dnia 13 maja 2016 r. w sprawie pierwszego szacunku wartoci produktu krajowego
brutto w 2015 r. (M.P. poz. 448).

7
WSTP

nych oraz wykonania zada zwizanych zbankow obsug budetu pastwa ibudetu rodkw
europejskich. Umoliwiy one rwnie wydanie opinii oprawidowoci rozliczenia budetu pastwa.
Przedmiotowy zakres kontroli obejmowa wszczeglnoci:
- wykonanie dochodw, wydatkw ideficytu budetu pastwa oraz rde jego finansowania,
- wykonanie dochodw, wydatkw iwyniku budetu rodkw europejskich,
- wykonanie planw finansowych wybranych jednostek sektora finansw publicznych,
- przychody irozchody budetu pastwa,
- nalenoci izobowizania, wtym zobowizania ztytuu zaciganych kredytw ipoyczek oraz
emitowanych papierw skarbowych.
Przyrost dugu Skarbu Pastwa podlega kontroli wzakresie osignicia celw zapisanych wStrate-
gii zarzdzania dugiem sektora finansw publicznych, wszczeglnoci minimalizacji kosztw obsugi
dugu. Kontroli podlegay poszczeglne czynniki oddziaujce nazwikszenie poziomu dugu,
zwaszcza wynikajce zpotrzeb poyczkowych netto. Badano rwnie poprawno przeprowadzo-
nej konsolidacji dugu, polegajcej nawyeliminowaniu wzajemnych zobowiza pomidzy jednost-
kami organizacyjnymi, podmiotami Skarbu Pastwa isektora publicznego.
Dziaania kontrolne koncentroway si nazagadnieniach istotnych zpunktu widzenia celw kon-
troli. Badana bya midzy innymi zgodno realizacji dochodw iwydatkw zustaw budetow
narok 2015, przepisami ustawy zdnia zdnia 27sierpnia 2009 r. ofinansach publicznych6 oraz wyda-
nymi naich podstawie przepisami wykonawczymi, jak rwnie prawidowo stosowania przepisw
ustawy zdnia 29stycznia 2004 r. Prawo zamwie publicznych7, ustawy zdnia 29wrzenia 1994 r.
orachunkowoci8 oraz innych ustaw regulujcych gospodark finansow jednostek sektora finan-
sw publicznych.
W trakcie prowadzonych czynnoci kontrolnych szczegln uwag zwracano nanieprawidowo-
ci wskazujce nanaruszenie dyscypliny finansw publicznych9, wystpowanie zjawisk korupcyj-
nych imechanizmw korupcjogennych oraz nainne istotne nieprawidowoci zpunktu widzenia
kryteriw kontroli okrelonych wart.5 ustawy oNajwyszej Izbie Kontroli, amianowicie legalnoci,
gospodarnoci, celowoci irzetelnoci.
Kontrola wykonania budetu pastwa w2015 r. przeprowadzona zostaa udysponentw 109 czci
budetu pastwa oraz wjednostkach bezporednio wykorzystujcych rodki publiczne. Kontrol
objto osiem samorzdowych kolegiw odwoawczych, trzy prokuratury apelacyjne10 itrzy proku-
ratury okrgowe, jak rwnie cztery sdy apelacyjne icztery sdy okrgowe oraz cztery sdy rejo-
nowe. Skontrolowano take pi oddziaw terenowych Agencji Nieruchomoci Rolnych oraz sze
oddziaw terenowych Zakadu Ubezpiecze Spoecznych.
Ponadto, wramach czci Gospodarka, Kultura iDziedzictwo Narodowe, Szkolnictwo wysze, Trans-
port oraz Budety wojewodw przeprowadzono kontrol wykorzystania dotacji uwybranych bene-
ficjentw.

6 Dz.U. z2013 r. poz.885, zezm.


7 Dz.U. z2015 r. poz.2164.
8 Dz.U. z2013 r. poz.330, zezm.
9 Zakres izasady odpowiedzialnoci zanaruszenie dyscypliny finansw publicznych okrelaj przepisy ustawy
zdnia 17grudnia 2004 r. oodpowiedzialnoci zanaruszenie dyscypliny finansw publicznych (Dz.U. z2013 r.
poz.168).
10 Prokuratury apelacyjne zostay zniesione zdniem 4marca 2016 r. (art.29 1 ustawy zdnia 28stycznia 2016 r.
Przepisy wprowadzajce ustaw oProkuraturze. Dz.U. poz.178).

8
WSTP

Kontrol obsugi budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich przeprowadzono take wNaro-
dowym Banku Polskim iBanku Gospodarstwa Krajowego.

Wykres 1. Liczba jednostek objtych kontrol wykonania budetu pastwa w2015 r.


Urzdy centralne

Urzdy miast, gminy, miasta


64 na prawach powiatu
77 Urzdy wojewdzkie

Sdy, prokuratury
8
Urzdy marszakowskie
4
Regionalne Izby Obrachunkowe
11

18 32 Samorzdowe Kolegia Odwoawcze


16
Inne

rdo: opracowanie wasne NIK.

4. Metodyka kontroli budetowej

Kontrola budetowa zostaa przeprowadzona zgodnie zustaw oNajwyszej Izbie Kontroli, zzasto-
sowaniem metod itechnik kontrolnych rekomendowanych wmidzynarodowych standardach rewi-
zji finansowej oraz woparciu ostandardy kontroli Najwyszej Izby Kontroli izaoenia metodyczne
dokontroli wykonania budetu pastwa11.
Zakres iszczegowo kontroli prowadzonych wposzczeglnych czciach byy zrnicowane.
Realizacja dochodw budetowych kontrolowana bya w12 czciach budetu pastwa opla-
nowanych na2015 r. dochodach przekraczajcych 250mln z oraz wpiciu czciach wybranych
losowo przed rozpoczciem czynnoci kontrolnych, ktrych plan dochodw nie przekracza wyej
wymienionej kwoty. Wpozostaych czciach kontrola zostaa ograniczona doanalizy porwnaw-
czej danych dotyczcych realizacji w2015 r. planu dochodw ipoziomu nalenoci zwynikami roku
ubiegego.
Kontrola wydatkw wewszystkich czciach budetu pastwa obejmowaa zagadnienia istotne
zpunktu widzenia celw kontroli iwykonania rzeczowych wskanikw obrazujcych realizacj
zada. Dobr prby dobadania wydatkw dokonywany by losowo iw sposb celowy, gdy wyniki
analizy ryzyka wystpienia nieprawidowoci wskazyway natak potrzeb. Udysponentw czci
budetowych szczegowym badaniem objto wydatki nadotacje, au dysponentw trzeciego stop-
nia wydatki biece (pozapacowe), wiadczenia narzecz osb fizycznych iwydatki majtkowe.
Analogicznie jak rok wczeniej, powiadczenie rzetelnoci sprawozda iksig rachunkowych,
wyraajce opini Najwyszej Izby Kontroli wsprawie wiarygodnoci rozlicze budetu pastwa
ibudetu rodkw europejskich, wydane zostao napodstawie wynikw badania:

11 https://www.nik.gov.pl/kontrole/standardy-kontroli-nik/

9
WSTP

- ksig rachunkowych w10 czciach budetowych onajwyszych kwotach wydatkw budetu


pastwa ibudetu rodkw europejskich zrealizowanych w2014 r. (powyej 15 mld z), atake
w10 czciach wybranych losowo przed rozpoczciem czynnoci kontrolnych spord pozo-
staych czci, zwyczeniem czci wylosowanych dobadania wramach kontroli wykonania
budetu pastwa w2014 r.; ocena poprawnoci ikompletnoci ksig rachunkowych dokonana
zostaa zgodnie zwytycznymi standardw midzynarodowych, napodstawie szczegowego
badania dowodw izapisw ksigowych wybranych metodami statystycznymi zzastosowa-
niem jednej zdwch metod: metody monetarnej (MUS)12, ktra uwzgldnia warto transakcji
przy ich losowaniu lub metody losowania prostego dowodw ksigowych,
- zgodnoci sprawozda jednostkowych sporzdzonych nadzie 31grudnia 2015r. zewidencj
ksigow,
- wybranych elementw kontroli zarzdczej wzakresie prowadzonych ksig rachunkowych ispo-
rzdzanych sprawozda.
Zarwno wprzypadku kontroli realizacji dochodw, jak rwnie badania ksig rachunkowych
dowylosowania wybranych czci wykorzystano baz danych zInformatycznego Systemu Obsugi
Budetu Pastwa TREZOR.
Kontrol objto take saldo rozlicze finansowych pomidzy Polsk aUni Europejsk iwykona-
nie budetu pastwa wzakresie rodkw wasnych Unii Europejskiej. Realizacja programw finan-
sowanych zerodkw Unii Europejskiej iinnych rde niepodlegajcych zwrotowi kontrolowana
bya wMinisterstwie Rozwoju, Ministerstwie Rolnictwa iRozwoju Wsi, Instytucjach Zarzdzajcych
iudysponentw III stopnia wykorzystujcych terodki.
W wybranych dokontroli pastwowych funduszach celowych, agencjach wykonawczych ipastwo-
wych osobach prawnych zakres przedmiotowy kontroli obejmowa:
- wykonanie planw finansowych,
- legalno irzetelno wprowadzania zmian wplanie przychodw irozchodw, pozyskiwanie
dochodw wasnych,
- legalno wydatkw, osignite rzeczowe efekty wydatkowania rodkw narealizacj ustawo-
wych zada iich zgodno zcelami,
- stopie realizacji gwnych zada,
- sposb gospodarowania wolnymi rodkami.
Zakres kontroli wNarodowym Banku Polskim iBanku Gospodarstwa Krajowego obejmowa wyko-
nywanie zada zwizanych zobsug budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich. WNarodo-
wym Banku Polskim skontrolowane zostay rwnie wybrane aspekty gospodarki wasnej.
W kontroli wykonania budetu pastwa w2015 r. oceny oglne wykonania budetu pastwa
wposzczeglnych czciach, wykonania planu finansowego pastwowych funduszy celowych, pa-
stwowych osb prawnych iagencji wykonawczych formuowane byy wedug nastpujcej skali
ocen: pozytywna, negatywna, aw przypadku, gdy nie zostay spenione kryteria adnej ztych ocen
stosowano ocen opisow. Szczegowe kryteria oceny zostay przedstawione waneksie 5.

12 Ang. Monetary Unit Sampling. Polega ona na doborze elementw prby z prawdopodobiestwem
proporcjonalnym doich wartoci.

10
I I . N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

W 2015 r. budet pastwa by realizowany wwarunkach umiarkowanego wzrostu aktywnoci gospo-


darczej nawiecie oraz wyranego oywienia gospodarczego wkraju. Utrzymujcy si wzrost
gospodarczy wStanach Zjednoczonych inieco niszy wUnii Europejskiej, taniejce surowce, wzrost
siy nabywczej wynagrodze, wzrost zatrudnienia, poprawiajca si wydajno stwarzay korzystne
warunki dla wzrostu gospodarczego wPolsce w2015 r., ktrego tempo utrzymywao si nastabil-
nym, relatywnie wysokim natle innych krajw Unii Europejskiej poziomie.
Sytuacja demograficzna w2015 r. pozostaa niekorzystna. Czwarty rok zrzdu wPolsce odnoto-
wano spadek liczby ludnoci. Pod koniec badanego okresu rozpoczto prace nad projektem ustawy
opomocy pastwa wwychowywaniu dzieci13 ukierunkowanej nawspieranie rozwoju demograficz-
nego.
Budet pastwa ibudet rodkw europejskich oraz plany finansowe pozabudetowych jednostek
sektora finansw publicznych zostay wykonane zgodnie zustaw budetow. Sprawozdanie Rady
Ministrw zwykonania budetu pastwa zaokres od1stycznia do31grudnia 2015 r. przekazuje rzetelny
obraz wykonania budetu pastwa.
Zmniejszya si nierwnowaga finansw publicznych. Relacja deficytu sektora instytucji rzdowych
isamorzdowych doPKB w2015 r. bya nisza ni rok wczeniej. Potwierdzeniem poprawy sytuacji
fiskalnej byo przyjcie wdniu 13maja 2015 r. przez Komisj Europejsk rekomendacji zakocze-
nia wobec Polski procedury nadmiernego deficytu. Jednake wcigu dwch ostatnich lat niemal
wcaoci zredukowane zostay efekty ograniczenia zaduenia uzyskane wwyniku przejcia przez
Zakad Ubezpiecze Spoecznych aktyww doOtwartych Funduszy Emerytalnych iumorzenia obli-
gacji skarbowych.
Rok 2015 by ostatnim rokiem realizacji Perspektywy Finansowej 20072013, aPerspektywa Finan-
sowa 20142020 pozostawaa napocztkowym etapie.
Skala irodzaje nieprawidowoci stwierdzonych przez Najwysz Izb Kontroli wtrakcie kon-
troli wykonania budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich w2015 r. byy podobne dolat
poprzednich. Donajczciej pojawiajcych si problemw zaliczy mona nieprzestrzeganie ustawy
Prawo zamwie publicznych, prowadzenie ksig rachunkowych niezgodnie zprzepisami, bdy
wsprawozdaniach budetowych, atake niedochodzenie nalenoci budetowych. W dalszym cigu
rosy zalegoci podatkowe i obniaa si cigalno podatkw.
We wszystkich miesicach 2015 r. roczne wskaniki inflacji przedstawiajce tempo wzrostu cen towa-
rw iusug konsumpcyjnych ksztatoway si napoziomie od-1,6% do-0,5%, tj.poniej dolnej gra-
nicy przedziau odchyle odcelu inflacyjnego (1,5%). W2015 r. Rada Polityki Pieninej jeden raz
obniya stopy procentowe iw sytuacji przyjcia wZaoeniach polityki pieninej na2015 r. celu poli-
tyki pieninej wperspektywie redniookresowej uznaa, e gbsza reakcja nie jest potrzebna. r-
dem deflacji byy bowiem czynniki pozostajce poza sfer oddziaywania polityki pieninej inie
powodowaa ona negatywnych skutkw dla gospodarki. Wten sposb realny poziom stp procen-
towych wPolsce pozosta jednym znajwyszych nawiecie.

13 Prace sfinalizowano w2016 r. ustawa zdnia 11lutego 2016 r. opomocy pastwa wwychowaniu dzieci (Dz.U.
poz.195).

11
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Oglna ocena wykonania ustawy budetowej


1. Najwysza Izba Kontroli pozytywnie ocenia wykonanie ustawy budetowej narok 2015. Ogln
ocen potwierdzaj oceny wykonania budetu pastwa wposzczeglnych czciach budetu
pastwa.
2. Budet pastwa w2015 r. zosta wykonany zgodnie zustaw budetow ponowelizacji. Dochody
budetu pastwa wyniosy 289,1 mld z ibyy o0,8% wysze ni zaplanowano. Nie osigny
one jednak poziomu zaplanowanego wustawie budetowej zdnia 15stycznia 2015 r. byy
odniej nisze o8,1 mld z, tj.o2,7%. Wydatki (331,7 mld z) byy nisze o1,5% odlimitu ustawo-
wego ponowelizacji oraz nisze o3,4% odzaoonych wustawie budetowej. Wrezultacie defi-
cyt wynis 42,6 mld z iuksztatowa si zarwno poniej kwot planowanych wustawie bude-
towej (92,5%), jak iponiej kwot ustalonych wnowelizacji ustawy budetowej (85,2%). Uzy-
skane dochody pozwoliy nasfinansowanie 87,2% wydatkw budetu pastwa, podczas gdy
wpoprzednim roku relacja tawynosia 90,7%.

Wykres 2. Dochody, wydatki ideficyt budetu pastwa w2015 r.


[mld z]

Deficyt 42,6
12,8%
Wydatki 331,7
100%

Dochody 289,1
87,2%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

Prognozowane dochody iwydatki budetu rodkw europejskich nie zostay zmienione przy
nowelizacji ustawy budetowej. Dochody budetu rodkw europejskich zostay wykonane
wkwocie 64,5 mld z (68,1 mld z w2014 r.) istanowiy 82,8% planu. Zrealizowane wydatki
budetu rodkw europejskich wyniosy 67,7 mld z (68,4 mld z w2014 r.), tj.83,3% planu. Defi-
cyt budetu rodkw europejskich wynika zdecyzji Ministra Finansw osposobie wykorzystania
rodkw pochodzcych zrefundacji izaliczek, przekazanych przez Komisj Europejsk. W2015r.
Komisja Europejska przekazaa rodki wkwocie 54,6 mld z.

12
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Wykres 3. Dochody, wydatki ideficyt budetu rodkw europejskich w2015 r.

[mld z]

Wydatki 67,7
Deficyt 3,2 100%
4,7%

Dochody 64,5
95,3%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

czne dochody budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy 353,6 mld z ibyy
wysze oddochodw osignitych rok wczeniej o0,6%. Wydatki budetu pastwa ibudetu
rodkw europejskich wyniosy 399,4 mld z ibyy rwnie wysze odwydatkw poniesionych
w2014 r. o18,5 mld z, tojest o4,9%. czny wynik budetu pastwa ibudetu rodkw euro-
pejskich wynis minus 45,8 mld z iby ponad poow wyszy oddeficytu osignitego w2014r.
(29,3 mld z).
3. Zmniejszya si nierwnowaga finansw publicznych. Relacja deficytu sektora instytucji rzdo-
wych isamorzdowych doPKB w2015 r. wyniosa 2,6% ibya nisza ni w2014 r. o0,6 punktu
procentowego14. Deficyt budetu pastwa nakoniec 2015 r. stanowi 91,3% deficytu sektora
instytucji rzdowych isamorzdowych (52,4% w2014 r.).
4. Na koniec 2015 r. dug publiczny oraz jego gwna skadowa, czyli dug Skarbu Pastwa, osi-
gny wartoci nieznacznie nisze ni nakoniec 2013 r. Oznacza to, e wcigu dwch lat niemal
wcaoci zredukowane zostay efekty ograniczenia zaduenia uzyskane wwyniku umorzenia
obligacji skarbowych, przejtych przez Zakad Ubezpiecze Spoecznych odOtwartych Fundu-
szy Emerytalnych, wzwizku zezmianami wsystemie emerytalnym w2014 r.

Opinia osprawozdaniach budetowych


5. Najwysza Izba Kontroli stwierdza, e Sprawozdanie Rady Ministrw zwykonania budetu pastwa
zaokres od1stycznia do31grudnia 2015 r. przedstawia rzetelnie, wewszystkich istotnych aspek-
tach, informacje idane owysokoci dochodw, wydatkw, deficytu oraz rozchodw irde
finansowania poyczkowych potrzeb budetu pastwa.

14 Termin sektor instytucji rzdowych isamorzdowych wedug Europejskiego Systemu Rachunkw Narodowych
oznacza zbiorowo instytucji podlegych wadzy publicznej iwykonujcych zadania publiczne nazasadach
niekomercyjnych. Zakres podmiotowy sektora instytucji rzdowych isamorzdowych rni si odzakresu
podmiotowego pojcia sektor finansw publicznych wpolskim prawie finansowym. Inne ste zasady obliczania
wielkoci dochodw, wydatkw, deficytu idugu obu sektorw. Obowizujce Polsk kryteria konwergencji
Unii Europejskiej, takie jak naprzykad relacja deficytu idugu publicznego doPKB, odnosz si dowielkoci
obliczonych wedug metodologii ESA2010.

13
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Na podstawie obiektywnych dowodw uzyskanych wtrakcie bada kontrolnych, Najwysza Izba


Kontroli wyraa rwnie pozytywn opini orzetelnoci izgodnoci zprzepisami prawa, spo-
rzdzonych przez dysponentw czci, sprawozda budetowych oraz sprawozda wzakresie
operacji finansowych. Badanie powyszych sprawozda zostao zaplanowane iprzeprowadzone
wtaki sposb, aby uzyska racjonaln pewno pozwalajc nawyraenie onich opinii.
Najwysza Izba Kontroli zaopiniowaa pozytywnie sprawozdania sporzdzone przez 100 dyspo-
nentw czci budetowych (99,0% skontrolowanych), wtym 19 z20 dysponentw, uktrych
przeprowadzono badanie ksig rachunkowych oraz przez 140 dysponentw III stopnia (93,3%
skontrolowanych) stwierdzajc, e dane wykazane wsprawozdaniach byy zgodne zkwotami
wynikajcymi zewidencji ksigowej.
Ustalono, e w koncepcji systemu kontroli zarzdczej ustanowiono mechanizmy, ktre powinny
w sposb racjonalny zapewni prawidowo sporzdzonych sprawozda. Jednak w13 jednost-
kach zgoszone zostay zastrzeenia iuwagi wtym zakresie. Stwierdzono, e pomimo ustano-
wienia wsystemie kontroli zarzdczej mechanizmw zapobiegania znaczcym ryzykom ziden-
tyfikowanym wobszarze sporzdzania sprawozda, okazay si one niewystarczajce lub nie
dziaay skutecznie iw konsekwencji nie zdoay zapobiec stwierdzonym nieprawidowociom.
U siedemnastu z20 dysponentw, uktrych kontrolowano ksigi rachunkowe, nie zidentyfiko-
wano nieprawidowoci, ktre wskazywayby, e ksigi stanowice podstaw sporzdzenia spra-
wozda, obejmujce zapisy dotyczce dochodw iwydatkw oraz zwizanych znimi nalenoci
izobowiza prowadzone byy nieprawidowo. W jednym przypadku stwierdzono, e ksigi dys-
ponenta czci nie byy prowadzone, coNajwysza Izba Kontroli ocenia negatywnie.
Stwierdzone wtrakcie kontroli nieprawidowoci zostay skorygowane lub nie miay istotnego
wpywu narzetelno informacji idanych wykazanych wsprawozdaniu Rady Ministrw zwyko-
nania budetu pastwa zaokres od1stycznia do31grudnia 2015 r.
Ponadto, Najwysza Izba Kontroli stwierdzia, e dziewiciu dysponentw czci budeto-
wych wbrew postanowieniom 16 ust.3 rozporzdzenia Ministra Finansw zdnia 16stycznia
2014r. wsprawie sprawozdawczoci budetowej15 nie sporzdzio sprawozda nadzie ko-
czcy uprawnienia dodysponowania czci oraz e sporzdzone sprawozdania nie uwzgld-
niay faktu utworzenia zdniem 27listopada 2015 r. nowych czci budetowych. Spowodowao
tobrak przejrzystoci wzakresie wykonania budetu pastwa.

Zmiany organizacyjne wadministracji rzdowej


6. W zwizku zezmianami organizacyjnymi wadministracji rzdowej zwizanymi zpowoaniem
16listopada 2015 r. nowego Rzdu, Prezes Rady Ministrw oraz Rada Ministrw wydali rozporz-
dzenia ustalajce zarwno szczegowy zakres dziaania ministrw, jak iznoszcych, przekszta-
cajcych czy tworzcych urzdy obsugujce ministra ministerstwa. Cz ztych rozporzdze
bya nastpnie nowelizowana, awikszoci znich nadano wsteczn moc obowizywania. Doko-
nano rwnie zmiany ustawy odziaach administracji rzdowej16, ustanawiajc trzy nowe dziay
administracji rzdowej, aw przypadku niektrych dziaw zmieniajc ich zakres. Utworzono

15 Dz.U. poz.119, zezm.


16 Ustawa zdnia 19listopada 2015 r. ozmianie ustawy odziaach administracji rzdowej oraz niektrych innych
ustaw (Dz.U. poz.1960).

14
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

cztery nowe czci budetowe, adwie inne uzyskay nowe brzmienie17. Niemniej jednak opisane
powyej zmiany nie pocigny zasob odpowiedniej zmiany ustawy budetowej narok 2015.
Wznowelizowanej ustawie budetowej18 nie uwzgldniono zmian zwizanych zutworzeniem
nowych dziaw administracji rzdowej, nowych czci budetowych, aco zatym idzie ich zre-
alizowane wydatki idochody byy ujte winnych czciach budetowych. Tylko wjednym przy-
padku skorzystano zuprawnienia nadanego ustaw ofinansach publicznych (art.172 ust.1 i2)
dokonujc przeniesie wydatkw pomidzy czterema czciami budetu pastwa. Jednake
rwnie itemu rozporzdzeniu nadano moc wsteczn rozporzdzenie weszo wycie wdniu
29grudnia 2015 r., zmoc obowizywania od16listopada i9grudnia 2015 r. Wwyniku powy-
szych okolicznoci pomimo ustanowienia nowych dysponentw czci budetowych przypisane
im zadania byy niekiedy realizowane przez innych, wwikszoci dotychczasowych dysponen-
tw napodstawie porozumie zawartych bez podstawy prawnej. Rozwizanie takie zapewnio
coprawda kontynuacj dziaalnoci, jednake negatywnie wpyno naprzejrzysto realizacji
budetu pastwa. Nie kwestionujc legalnoci nadawania mocy wstecznej aktom normatyw-
nym, zdaniem Najwyszej Izby Kontroli, naley unika wydawania takich rozporzdze naka-
dajcych naorgany administracji rzdowej nowe zadania iobowizki oraz wprowadzajcych
zmiany wbudecie pastwa.

Sytuacja spoeczno-gospodarcza
7. W 2015 r. budet pastwa ibudet rodkw europejskich realizowane byy wwarunkach umiar-
kowanego wzrostu gospodarki europejskiej iwiatowej. Tempo wzrostu globalnego produktu
krajowego brutto wynioso 3,1%, wobec 3,4% w2014 r. Gospodarki pastw rozwijajcych si,
przede wszystkim zobszaru Azji, Afryki Subsaharyjskiej oraz Europy (z wyczeniem Wsplnoty
Niepodlegych Pastw) rosy szybciej ni gospodarki pastw wysokorozwinitych. Produkt kra-
jowy brutto wUnii Europejskiej zwikszy si wskali roku o1,9%, wtym wstrefie euro o1,6%.
W Polsce utrzymywaa si korzystna sytuacja gospodarcza. Obserwowano wyszy wzrost gospo-
darczy ni w poprzednich trzech latach, a stopa bezrobocia wedug BAEL19 zmniejszya si z 8,1%
do 6,9%. Od czasu transformacji ustrojowej tak nisk stop bezrobocia zanotowano w Polsce
tylko raz w 2008 r. Realne wynagrodzenia rosy najszybciej od 2008 r., a warto eksportu prze-
wyszaa po raz pierwszy od lat dziewidziesitych warto importu. Jednoczenie po raz
pierwszy po roku 1989 wystpia w Polsce w ujciu rocznym deflacja.

Zaoenia makroekonomiczne
8. Parametry makroekonomiczne doopracowania projektu ustawy budetowej na2015 r. przyjto
majc nauwadze prognozy Narodowego Banku Polskiego, Komisji Europejskiej,Midzynarodo-
wego Funduszu Walutowego ianalitykw bankowych, jednak cz znich nie okazaa si trafna.
Dotyczyo totak istotnych wielkoci jak stopa bezrobocia, dynamika cen towarw iusug kon-
sumpcyjnych, czy ksztatowanie si kursw walutowych. Przyczynami tego stanu byy przede
wszystkim korzystniejsza ni oczekiwano sytuacja narynku pracy, nisze ceny surowcw ener-
getycznych oraz niech inwestorw dopodejmowania ryzyka finansowego.

17 Rozporzdzenie Ministra Finansw zdnia 2grudnia 2015 r. zmieniajce rozporzdzenie wsprawie klasyfikacji
czci budetowych oraz okrelenia ich dysponentw (Dz.U. poz.2050).
18 Ustawa zdnia 16grudnia 2015 r. ozmianie ustawy budetowej narok 2015 (Dz.U. poz.2195).
19 Badanie Aktywnoci Ekonomicznej Ludnoci.

15
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Planowanie budetu pastwa


9. Tryb opracowania ustawy budetowej narok 2015 nie uleg zmianie wrelacji dolat poprzed-
nich. Wustawie budetowej narok 2015 zdnia 15stycznia 2015 r. dochody budetu pastwa
zaplanowano wkwocie 297,2 mld z, awydatki budetu pastwa 343,3 mld z. Limit wydat-
kw ustalono wwarunkach obowizywania procedury nadmiernego deficytu, zzastosowaniem
stabilizujcej reguy wydatkowej. Wtrakcie roku budetowego Minister Finansw, napodsta-
wie analizy danych sprawozdawczych iszacunkowych odochodach budetu pastwa zaokres
odstycznia dopadziernika 2015 r., uzna, e istnieje ryzyko przekroczenia planowanego narok
2015 r. deficytu wwysokoci 46,1 mld z iprzedstawi Radzie Ministrw projekt ustawy ozmia-
nie ustawy budetowej, ktra skierowaa go doSejmu. Wdniu 16grudnia 2015 r. Sejm uchwali
ustaw ozmianie ustawy budetowej narok 2015. Prognoz dochodw zmniejszono per saldo
o10,5 mldz do286,7 mld z. Wnajwikszym stopniu (o 13,3 mld z) zmniejszono plan docho-
dw ztytuu podatku odtowarw iusug. Limit wydatkw obniono o6,6 mld z do336,7 mld z,
uwzgldniajc podjte przez dysponentw czci budetowych decyzje oblokowaniu wydatkw
(3,7 mld z) oraz nierozdysponowanie kwoty rodkw ujtych wrezerwach celowych (2,9 mld z).
Deficyt podwyszono dokwoty 50,0 mld z.
Zmiana ustawy budetowej narok 2015 wesza wycie 29grudnia 2015 r. inie miaa wpywu
narealny przebieg wykonania budetu. Kwoty planowanych dochodw iwydatkw obniono
znajc przebieg realizacji budetu wpierwszych dziesiciu miesicach 2015 r.
Struktura planowanych dochodw iwydatkw budetu pastwa na2015 r. nie ulega istotnej
zmianie. Wstrukturze prognozowanych dochodw przewaay dochody podatkowe, przede
wszystkim podatek odtowarw iusug, podatek akcyzowy oraz podatek dochodowy odosb
fizycznych. Wydatki zaplanowano przede wszystkim nasfinansowanie obowizkowych ubezpie-
cze spoecznych, obron narodow, bezpieczestwo publiczne, obsug dugu publicznego,
pomoc spoeczn, szkolnictwo wysze oraz administracj publiczn.
Wieloletni Plan Finansowy Pastwa nalata 2014201720 przygotowany zosta, zgodnie zart.104
ustawy ofinansach publicznych, wedug nowego ukadu. Skada si zformalnie wyodrbnio-
nych dwch czci: Programu konwergencji. Aktualizacja 2014 oraz Celw gwnych funkcji pa-
stwa wraz zmiernikami stopnia ich realizacji. Zmiana ukadu itreci dokumentu nie doprowa-
dzia dozwikszenia przejrzystoci iprzewidywalnoci polityki fiskalnej pastwa. Nie sformu-
owano twardych ogranicze budetowych, ktre wizayby planowanie roczne iwieloletnie.
Tym samym nie zapewniono wzmocnienia nadrzdnej roli planowania wieloletniego, wrealnym,
wykonawczym aspekcie, nad rocznymi planami.

Dochody budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich


10. Plan dochodw budetu pastwa okrelony wznowelizowanej ustawie budetowej na2015 r.
zosta wykonany w100,8%. Prognoza dochodw sporzdzona doprojektu zmiany ustawy bude-
towej bya ostrona ioparta narzetelnej analizie danych owykonaniu dochodw wpierwszych
dziesiciu miesicach 2015 r. oraz wpyww narachunki budetu pastwa wlistopadzie 2015 r.

20 Uchwaa nr48 Rady Ministrw zdnia 22kwietnia 2014 r. wsprawie Wieloletniego Planu Finansowego Pastwa
na lata 20142017 (M.P. poz. 319). Zmiany w zakresie Wieloletniego Planu Finansowego Pastwa zostay
wprowadzone ustaw zdnia 8listopada 2013 r. ozmianie ustawy ofinansach publicznych oraz niektrych innych
ustaw (Dz.U. poz.1646).

16
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Dochody budetu pastwa wyniosy 289,1 mld z ibyy wysze ni przed rokiem o5,6 mldz,
tj.o2,0%. Decydujcy wpyw naich wielko miay dochody podatkowe, ktre wyniosy
259,7mld z ibyy wysze ni wroku poprzednim o4,9 mld z, tj.o1,9%. Utrzymujca si drugi
rok zrzdu stosunkowo korzystna sytuacja gospodarcza sprzyjaa realizacji dochodw zpodat-
kw oddziaalnoci gospodarczej. Dochody zpodatku dochodowego odosb prawnych byy
wysze ni w2014 r. o10,9% (o 2,5 mld z), adochody zpodatku liniowego oddziaalnoci gospo-
darczej o12,4% (o 1,0 mld z). Nawysokie tempo wzrostu tych dochodw wpyn wynik rozli-
czenia rocznego za2014 r., ktry by o1,5 mld z korzystniejszy dla budetu pastwa ni wroku
poprzednim. Natomiast dochody zpodatku odtowarw iusug byy nisze oddochodw ni rok
wczeniej o1,1 mld z, tj.o0,9%.
Znacznie zawyona okazaa si prognoza dochodw przyjta wustawie budetowej narok 2015
zdnia 15stycznia 2015 r. wzakresie dochodw zpodatku odtowarw iusug (VAT). Plan docho-
dw podatkowych zakadajcy ich wzrost o4,6%, oparty napoprawie dochodw zVAT o6,8%,
by bardzo optymistyczny. Zrealizowane w2015 r. dochody podatkowe zVAT wporwnaniu
dopierwotnego planu byy nisze o11,5 mld z, tj.o8,5%. Poniej planu pierwotnego wyko-
nano rwnie dochody zpodatku akcyzowego. Wokresie prac planistycznych zawyono przewi-
dywane wykonanie dochodw zVAT ipodatku akcyzowego za2014 r., przyjtych jako podstawa
doich planowania na2015 r. Nietrafna bya prognoza wzrostu rednich cen towarw iusug kon-
sumpcyjnych. Zawarta wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. prognoza dochodw podat-
kowych zpozostaych rde (podatek dochodowy od osb fizycznych i podatek dochodowy
odosb prawnych, podatek odgier, podatek odkopalin) zostaa zrealizowana w103,0%.
Dochody niepodatkowe wyniosy 27,7 mld z ibyy wysze odplanu okrelonego wznowelizowa-
nej ustawie budetowej o0,5%. Dochody zostay zrealizowane wpodobnej wielkoci jak wroku
poprzednim (27,2 mld z). Byy one jednak znacznie nisze odosignitych wlatach 20122013,
gwnie wwyniku braku wpaty zzysku Narodowego Banku Polskiego. Bank Centralny drugi rok
zrzdu, tj.za2013 r. oraz 2014 r., wykaza zerowy wynik finansowy. Wlatach 20122013 ztego
tytuu dobudetu pastwa wpyno odpowiednio 8,2 mld z i5,3 mld z.
11. Nalenoci budetu pastwa wtrakcie 2015 r. wzrosy o23,0 mld z. Przyrost nalenoci stanowi
8,0% zrealizowanych dochodw budetu pastwa. Obniya si cigalno przez urzdy skar-
bowe wpyww biecych oraz zalegoci podatkowych zlat ubiegych. Pogorszenie cigalno-
ci podatkw zwizane byo zeznacznym wzrostem wykrytych oszustw podatkowych i brakiem
moliwoci wyegzekwowania wymierzonych w decyzjach organw kontroli skarbowej i organw
podatkowych kwot.
Zalegoci podatkowe stanowiy 76,7% zalegoci ogem budetu pastwa. Efektem wysokiej
czstotliwoci wykrywania nieprawidowoci wtrakcie kontroli organw kontroli skarbowej
iorganw podatkowych by wysoki wzrost kwot wymierzonych zobowiza. Zalegoci podat-
kowe nakoniec 2015 r. wyniosy 59,0 mld z iw porwnaniu dostanu nakoniec roku poprzed-
niego wzrosy o17,9 mld z. Przyrost zalegoci stanowi 6,9% zrealizowanych dochodw podat-
kowych. Rosnca wykrywalno oszustw podatkowych nie przeoya si naodzyskiwanie nale-
nych wpyww ztego tytuu. Mao skuteczne byy postpowania egzekucyjne wobec podmio-
tw dokonujcych oszustw podatkowych, gwnie zwykorzystaniem faktur dokumentujcych
czynnoci fikcyjne. Moliwoci odzyskania kwot wymierzonych podatkw pokontrolach orga-
nw kontroli skarbowej oraz organw podatkowych sniewielkie, costwarza zagroenie ich
przedawnienia wnajbliszych latach.

17
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Najwikszy wzrost zalegoci oponad 53,0% wystpi wpodatku odtowarw iusug iwynosi
14,8 mld z. Decydujcy wpyw natempo ich wzrostu miay nalenoci pozostae dozapaty wyni-
kajce zdecyzji wydanych przez dyrektorw urzdw kontroli skarbowej oraz naczelnikw urz-
dw skarbowych na podstawie art. 108 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarw i
usug21. Nakoniec 2015 r. nalenoci wynikajce zwyej wymienionych decyzji wyniosy 21,9 mld
z iw porwnaniu dostanu nakoniec roku poprzedniego byy wysze o12,0 mld z, tj.o121,5%.
Kwoty wyegzekwowanego podatku w2015 r. wynosiy 160,5mln z, podczas gdy rok wczeniej
tylko 60,3mln z. Dziaania organw kontroli skarbowej, chocia rzetelne itrafne wwykrywaniu
oszustw podatkowych, byy przewanie nieskuteczne ispnione, bowiem nie ustalay faktycz-
nych organizatorw oszustw podatkowych oraz wniewielkim stopniu wyegzekwowano wymie-
rzone kwoty podatkw.
12. Dochody budetu rodkw europejskich wyniosy 64,5 mld z, tj.82,8% planu. Wporwnaniu
dowykonania 2014 r. byy one nisze o5,3% ipozwalay nasfinansowanie 95,2% wydatkw
tego budetu. Wlatach 20122015 dochody budetu rodkw europejskich nie byy tosame
zwpywami zbudetu Unii Europejskiej iz innych rde zagranicznych. rodki europejskie staj
si dochodami budetu rodkw europejskich poich przekazaniu narachunek czci Dochody
budetu rodkw europejskich, nie za wmomencie wpywu tych rodkw doPolski. Pomimo
e Najwysza Izba Kontroli wielokrotnie wskazywaa nabrak procedur oraz nieprzejrzysto
zasad dotyczcych przekazywania rodkw pochodzcych zbudetu Unii Europejskiej iinnych
rde zagranicznych nadochody budetu rodkw europejskich, zasilanie rachunku dochodw
budetu rodkw europejskich nadal nastpowao nawniosek Ministra Finansw zrachunku
przychodw irozchodw (finansowanie zagraniczne). Taka praktyka pozwalaa nadowolne
ksztatowanie wielkoci zrealizowanych dochodw, atym samym wyniku budetu rodkw
europejskich. Deficyt budetu rodkw europejskich nie wynika zrzeczywistego braku rodkw
nawydatki tego budetu, lecz by wynikiem przyjtego przez Ministra Finansw sposobu dys-
ponowania rodkami pochodzcymi zbudetu Unii Europejskiej. Nakoniec 2015 r. narachunku
przychodw irozchodw (finansowanie zagraniczne) pozostay dorozliczenia rodki europej-
skie wkwocie 2,3 mld z. Wporwnaniu do2014 r. stan tych rodkw zmniejszy si dwukrotnie.
Dokoca 2015 r. Minister Finansw nie wypracowa propozycji ustawowych okrelajcych tryb
iterminy przekazywania rodkw nadochody budetu rodkw europejskich.

Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich


13. Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy 399,4 mld z iw porwnaniu
do2014 r. byy wysze o4,9%. Wrelacji do2014 r. najwicej wzrosy Wydatki majtkowe o13,8%
oraz wgrupie Dotacje isubwencje o7,1% irodki wasne Unii Europejskiej o5,4%. Drugi rok zrzdu
zmniejszyy si wydatki wgrupie Obsuga dugu Skarbu Pastwa o15,3%. Udzia wydatkw majt-
kowych wwydatkach ogem w2015 r. wynis 14,2% iby o0,7 punktu procentowego wyszy
ni w2014 r. Nadal aktualna pozostaje konieczno podejmowania dziaa majcych nacelu
wzmocnienie nadzoru nad procesem realizacji zada, zwaszcza wramach programw wielolet-
nich.
14. Wydatki nawynagrodzenia wpastwowych jednostkach budetowych, ujte wzaczniku
nr6 doustawy budetowej narok 2015, wyniosy 27,5 mld z, tj.97,9% planu pozmianach.

21 Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054, ze zm.

18
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Wporwnaniu do2014 r. byy one wysze o1,5%. Przecitne miesiczne wynagrodzenie wynio-
so 4.579,0z ibyo o2,1% wysze wporwnaniu do2014 r. Tendencja wzrostu utrzymywaa si
rwnie wlatach 20122013.
15. W 2015 r. wydatki budetu rodkw europejskich wyniosy 67,7 mld z ibyy o1,0% nisze
odwydatkw zrealizowanych w2014 r. Stanowiy one 83,3% kwoty ujtej wustawie budeto-
wej oraz 97,9% planu pozmianach. Wydatki narealizacj programw wramach Narodowych
Strategicznych Ram Odniesienia stanowiy 58,2% wydatkw budetu rodkw europejskich
ogem ibyy nisze o13,3% ni w2014 r., ana Wspln Polityk Roln 37%. Pozostae 4,8% sta-
nowiy wydatki naPerspektyw Finansow 20142020, Program Operacyjny Ryby, Szwajcar-
sko-Polski Program Wsppracy oraz Norweski Mechanizm Finansowy iMechanizm Finansowy
EOG. Wzakresie krajowych programw operacyjnych Perspektywy Finansowej 20072013 plan
pozmianach wydatkw budetu rodkw europejskich zosta wykonany w97,0% (30,5 mld z).
Wydatki tebyy o16,4% (o 6,0 mld z) nisze wporwnaniu dowykonania w2014 r. (36,5 mld z).
Realizacja poszczeglnych krajowych programw operacyjnych wodniesieniu doplanu pozmia-
nach ksztatowaa si od93,9% (Program Operacyjny Kapita Ludzki) do99,9% (Program Opera-
cyjny Rozwj Polski Wschodniej). Wramach Perspektywy Finansowej 20142020 wydatkowano
2,1 mld z, costanowio 92,6% planu pozmianach.
Wydatki narealizacj regionalnych programw operacyjnych (RPO) wyniosy 8,8 mld z, tj.99,0%
planu pozmianach. Dla poszczeglnych RPO wskanik wykonania planu ksztatowa si od92,1%
(RPO Wojewdztwa Opolskiego) do99,9% (RPO Wojewdztwa Podkarpackiego).
Wydatki narealizacj Wsplnej Polityki Rolnej wyniosy 25,1 mld z, tj.99,6% planu pozmianach
oraz 88,7% kwoty zaplanowanej wustawie budetowej (28,2 mld z). Stanowiy one 37,0% wydat-
kw budetu rodkw europejskich ibyy o3,1 mld z (14,3%) wiksze ni w2014 r.

Deficyt budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich oraz inne potrzeby


poyczkowe
16. W 2015 r. deficyt budetu pastwa wynis 42,6 mld z, abudetu rodkw europejskich
3,2mldz. czny deficyt wynis 45,8 mld z iby o16,5 mld z wyszy ni wroku poprzednim.
Stanowi on 2,6% PKB, tojest o0,9 punktu procentowego wicej ni w2014 r.
Potrzeby poyczkowe netto wyniosy 53,8 mld z ibyy nisze odplanowanych o4,9 mld z. Defi-
cyt budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich determinowa 85,1% tej wielkoci. Wrd
pozostaych potrzeb najwiksz stanowia konieczno wsparcia Funduszu Ubezpiecze Spo-
ecznych wkwocie 8,6 mld z (16,0% potrzeb netto ogem). Minister Finansw dokona tego
poprzez udzielnie poyczek nazapewnienie wypat zFunduszu Ubezpiecze Spoecznych oraz
transfer rodkw nauzupenienie ubytku skadek przekazywanych przez Zakad Ubezpiecze
Spoecznych doOtwartych Funduszy Emerytalnych. By tosidmy rok zrzdu, wktrym udzie-
lane byy poyczki. czna kwota zobowiza Zakadu Ubezpiecze Spoecznych ztytuu otrzy-
manych poyczek wynosia nakoniec 2015 r. 45,3 mld z. Obie formy wsparcia nie sujmowane
wwydatkach, pomimo e Fundusz Ubezpiecze Spoecznych nie ma zdolnoci dospaty uzyska-
nych poyczek, arodki napokrycie ubytku skadek pochodziy prawie wcaoci zemisji skarbo-
wych papierw wartociowych. Gdyby powysze transfery zostay zaliczone dowydatkw nast-
piby wzrost deficytu o8,6 mld z iw konsekwencji zwikszenie relacji deficytu budetu pastwa
doPKB do3,0%.

19
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

17. rodki wwysokoci 53,8 mld z nafinansowanie potrzeb poyczkowych pozyskiwane byy gw-
nie poprzez emisj dugu (35,0 mld z), zczego zemisji skarbowych papierw wartociowych
narynku krajowym pochodzio 89,5%, az emisji dugu narynki zagraniczne 10,5%. Ograniczenie
finansowania zagranicznego byo moliwe wzwizku zezmniejszeniem potrzeb poyczkowych
imoliwoci pozyskania nakorzystnych warunkach rodkw narynku krajowym. Do finanso-
wania potrzeb poyczkowych Minister Finansw wykorzysta rwnie rodki zotowe iwalutowe
zgromadzone narachunkach wNarodowym Banku Polskim iBanku Gospodarstwa Krajowego.
Wykorzystanie rodkw pozyskanych zkonsolidacji dobiecego zarzdzania budetem pa-
stwa pozwolio nazmniejszenie emisji skarbowych papierw wartociowych. Rozwizanie tobyo
korzystne, gdy koszt pozyskania rodkw zemisji skarbowych papierw wartociowych byby
wyszy, ni koszt pozyskania rodkw wwyniku konsolidacji.

Rozliczenia zUni Europejsk


18. Polska jest najwikszym beneficjentem rodkw wramach polityki spjnoci iProgramu Roz-
woju Obszarw Wiejskich (PROW) oraz gwnym odbiorc rodkw ztytuu dopat bezpored-
nich wramach WPR wrd nowych krajw czonkowskich Unii Europejskiej.
Od momentu akcesji doUnii Europejskiej dokoca 2015 r., doPolski zbudetu Unii Europej-
skiej wpyny rodki wwysokoci 122,6 mld euro. Wokresie tym dobudetu Unii Europejskiej
przekazano ztytuu skadek czonkowskich kwot 39,3 mld euro, az tytuu zwrotw rodkw
151,0mlneuro. Saldo rozlicze finansowych pomidzy Polsk aUni Europejsk zacay okres
20042015 byo dodatnie iwynioso 83,1 mld euro.
W 2015 r. transfery zbudetu Unii Europejskiej doPolski wyniosy 13,1 mld euro, aPolska wpa-
cia dobudetu UE ztytuu skadek idokonanych zwrotw kwot 4,3 mld euro. Saldo bie-
cych rozlicze Polski zUni Europejsk byo dodatnie iwynioso 8,8 mld euro, o32,3% mniej
ni w2014r. Obnienie wartoci dodatniego salda transferw wynikao zprzypieszenia czci
refundacji iich wpywu pod koniec 2014 r. rodki ztytuu refundacji wydatkw nafinansowa-
nie programw Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 20072013 stanowiy 49,5% wpy-
ww, atransfery wramach WPR 37,5% wpyww. Transfery zwizane zPerspektyw Finansow
20142020 wyniosy 1,3 mld euro istanowiy 10,2% wszystkich transferw zbudetu Unii Europejskiej.
W ramach NSRO 20072013 dokoca 2015 r. zawarto 106,5tys. umw nakwot dofinansowa-
nia zUE 286,8 mld z, apoziom wykorzystania alokacji nalata 20072013 dla NSRO wynikajcy
zkontraktacji wynosi 101,5%. Dla krajowych programw operacyjnych ksztatowa si od99,3%
(PO Pomoc Techniczna) do106,1% (PO Europejska Wsppraca Terytorialna), adla 16 RPO wynis
rednio 98,7%. Najwicej umw zostao podpisanych wramach POKapita Ludzki (47,8tys.),
natomiast umowy nanajwysz kwot dofinansowania zbudetu Unii Europejskiej zawarto
wramach POInfrastruktura irodowisko (120,9 mld z). Warto dofinansowania Unii Europej-
skiej wzoonych dokoca 2015 r. wnioskach opatno wyniosa 263,4 mld z iw porwnaniu
do2014 r. wzrosa o36,7 mld z. Wydatki testanowiy 92,9% alokacji nalata 20072013. Komisja
Europejska dokoca 2015 r. zrefundowaa 57,8 mld euro, tj.85,6% alokacji nalata 20072013.
Kwota refundacji wraz zkwot 6,2 mldeuro ztytuu przekazanych zaliczek stanowi 94,9% aloka-
cji (67,5mldeuro). Dozrefundowania przez Komisj Europejsk dowysokoci progowej 95,0%
alokacji nalata 20072013 pozostaa kwota 92,3mln euro. Wcelu wykorzystania 100,0% alokacji
Polska powinna wystpi doKomisji Europejskiej okwot 4,1 mldeuro.

20
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Wedug stanu nadzie 31grudnia 2015 r. kwota wynikajca zzawartych umw iwydanych decy-
zji oprzyznaniu pomocy wramach PROW 20072013 wyniosa 74,6 mld z, akwota zrealizowa-
nych patnoci 74,3 mld z, tj.102,9% limitu rodkw PROW 20072013. Komisja Europejska
dokoca 2015 r. zrefundowaa 11,6 mld euro, costanowio 86,6% przyznanego limitu rodkw
Unii Europejskiej.

Pozabudetowe jednostki sektora finansw publicznych


19. W ustawie budetowej narok 2015, oprcz budetu pastwa irodkw europejskich zostay
zamieszczone plany finansowe: 29 pastwowych funduszy celowych, 10 agencji wykonawczych,
15 instytucji gospodarki budetowej oraz 38 innych pastwowych osb prawnych zaliczanych
dosektora finansw publicznych.
20. Plany finansowe pastwowych funduszy celowych wykonane zostay prawidowo, astwierdzone
nieprawidowoci nie wpyny wzasadniczy sposb nagospodarowanie rodkami publicz-
nymi. W2015 r. funkcjonowao 29 pastwowych funduszy celowych, ktrych przychody wynio-
sy 237,5mld z ibyy o0,2% wysze ni zaplanowano wustawie budetowej pozmianach.
Koszty wyniosy 242,0 mld z iw 73,1% zostay pokryte dochodami wasnymi funduszy. Dotacje
zbudetu pastwa (i rodki zUnii Europejskiej) wyniosy 60,7 mld z, wtym doFunduszu Ubez-
piecze Spoecznych 42,1 mld z. Pogorszeniu ulega kondycja finansowa Funduszu Ubezpie-
cze Spoecznych, oczym wiadczy midzy innymi obnienie stanu Funduszu wcigu 2015r.
o5,6 mld z, mimo dotacji zbudetu pastwa wyszej ni w2014 r o11,7 mld z. W2015 r. nie
przekazywano rodkw zFunduszu Rezerwy Demograficznej (w 2014 r. 2,5 mld z). Przychody
Funduszu Ubezpiecze Spoecznych stanowiy 82,6% przychodw funduszy, akoszty 83,3%.
Od2010r. obnia si stan rodkw obrotowych funduszy, a2015 r. by trzecim zkolei rokiem,
wktrym osignito warto ujemn. Stan funduszy nakoniec 2015 r. wynis minus 25,9 mld z
iby o4,5 mld z niszy odstanu nakoniec 2014 r. Pogbiajca si nierwnowaga midzy przy-
chodami ikosztami Funduszu Ubezpiecze Spoecznych, powikszajca deficyt finansw publicz-
nych, stanowi zagroenie dla finansw publicznych.
W 2015 r. nadwyk przychodw nad wydatkami uzyskao 15 funduszy. Tak jak w2014 r. dys-
ponenci nie przewidywali zagospodarowania w2015 r. wszystkich dostpnych rodkw pie-
ninych. Wrd funduszy, podobnie jak wdwch ostatnich latach, najwyszy stan fundu-
szu nakoniec 2015 r., wystpi wFunduszu Pracy (6,2 mldmln z), Funduszu Reprywatyzacji
(4,9mldz) iFunduszu Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych (4,2 mld z). Nadwyki rod-
kw pieninych dysponenci pastwowych funduszy celowych przekazywali wzarzdzanie Mini-
strowi Finansw. Nakoniec 2015 r. dysponenci Funduszu Pracy iFunduszu Gwarantowanych
wiadcze Pracowniczych przekazali nadwyki rodkw finansowych wzarzdzanie Ministrowi
Finansw wkwotach odpowiednio 5,6 mld z i3,4 mld z.
21. Pastwowe osoby prawne objte kontrol zrealizoway plany finansowe zgodnie zzaoeniami
przyjtymi wustawie budetowej. Ich przychody pochodziy gwnie zprzedsiwzi realizo-
wanych wramach prowadzonej dziaalnoci gospodarczej. Dotacje zbudetu pastwa przeka-
zane 33 pastwowym osobom prawnym wyniosy 297,7mln z istanowiy 3,6% przychodw
zrealizowanych przez nie w2015 r. Udzia dotacji wprzychodach tych podmiotw wykazuje ten-
dencj wzrostow od2012 r. Rok 2015 by drugim zkolei rokiem, wktrym pastwowe osoby
prawne osigny dodatni wynik finansowy wwysokoci 863,8mln z (w 2014 r. wynik wyno-
si 270,5mlnz). Poprawa tego wyniku bya moliwa dziki pastwowym osobom prawnym

21
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

otrzymujcym dotacje, wktrych przychody (bez dotacji) wzrosy wporwnaniu doroku 2014
o13,9%, akoszty zmniejszyy si o5,2%.
22. W dziaalnoci agencji wykonawczych nie stwierdzono nieprawidowoci wrealizacji zada pod-
czas wykonania planu finansowego w2015 r. Osignite zostay efekty rzeczowe prowadzonej
dziaalnoci wynikajce zplanu finansowego oraz budetu wukadzie zadaniowym. Prawidowe
byo take wydatkowanie rodkw narealizacj programw finansowanych iwspfinansowa-
nych zerodkw Unii Europejskiej.
Agencje wykonawcze finansowane s wznacznym stopniu zbudetu pastwa. W2015 r. udzia
dotacji zbudetu pastwa wprzychodach agencji wynosi 57,5% iby o8,4 punktu procento-
wego wyszy ni w2014 r. Spord 11 agencji wykonawczych, ktre funkcjonoway w2015 r.
tylko Agencja Nieruchomoci Rolnych nie bya dotowana. Pozostae agencje otrzymay dota-
cje zbudetu pastwa wcznej kwocie 7,0 mld z, tj.o1,1 mld z (18,1%) wyszej ni w2014r.
Podobnie jak wlatach poprzednich zasadnicza cz rodkw (72,5%) skierowana zostaa
doagencji realizujcych ustawowe zadania wrolnictwie (Agencja Restrukturyzacji iModernizacji
Rolnictwa oraz Agencja Rynku Rolnego) oraz zadania badawczo-rozwojowe (Narodowe Centrum
Bada iRozwoju, Narodowe Centrum Nauki). Dotacje zbudetu pastwa dla tych agencji stano-
wiy od85,9% do99,9% osignitych przez nie przychodw, cooznacza utrzymujcy si odlat
wysoki poziom finansowania powierzonych im zada rodkami zbudetu pastwa. Przychody
agencji wykonawczych wkwocie 12,1mldz byy wysze o0,8% odwykonanych w2014r. Koszty
agencji wyniosy 11,1 mld z izostay pokryte w46,5% przychodami wasnymi. Mimo zwikszenia
rodkw zbudetu pastwa wprzychodach agencji osigny one gorszy ni zakadano wplanie
pozmianach wynik finansowy netto (879,4mlnz) zarok 2015.
23. Instytucje gospodarki budetowej w2015 r. zrealizoway przychody wwysokoci 864,2mln z,
tj.o30,1mln z (o 3,4%) nisze ni w2014 r. Wprzychodach 15,0% stanowiy dotacje zbudetu
pastwa przekazane doZakadu Inwestycji Organizacji Traktatu Pnocnoatlantyckiego iCentral-
nego Orodka Sportu. Koszty dziaalnoci wyniosy 870,3mln z ibyy nisze o4,1% ni w2014 r.
Obnienie kosztw dziaalnoci miao wpyw nazmniejszenie ich deficytu z16,8mln z w2014r.
do9,8mln z w2015 r. Podobnie jak wlatach ubiegych straty odnotoway dwie instytucje gospo-
darki budetowej Centralny Orodek Sportu iCentrum Usug Wsplnych. Dogrupy tych insty-
tucji w2015 r. doczya Podkarpacka IGB CARPATIA, ktra nakoniec roku wykazaa ujemny wynik
finansowy netto wkwocie 2,2mln z.

Sytuacja finansw publicznych


24. Z danych przedstawionych przez Rad Ministrw w Sprawozdaniu z wykonania budetu pastwa
za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2015 r. wynika, e dochody sektora finansw publicznych
wubiegym roku wyniosy 687,8 mld z, wydatki 731,8 mld z, a deficyt 44,1 mld z. Zdaniem
Najwyszej Izby Kontroli dochody sektora finansw publicznych i jego deficyt zostay obliczone
nieprawidowo z powodu niewyeliminowania z dochodw publicznych rodkw przekazywa-
nych z budetu pastwa do Funduszu Ubezpiecze Spoecznych jako rekompensata skadek
utraconych na rzecz otwartych funduszy emerytalnych. Prawidowa wielko dochodw sek-
tora finansw publicznych w 2015 r. wyniosa 684,7 mld z, co odpowiadao wartoci 38,3% PKB,
natomiast deficyt by rwny 47,2 mld z. Deficyt ten w stosunku do deficytu z 2014 r. obniy si
o 0,8mld z. Warto relacji dochodw publicznych do PKB bya w 2015 r. zbliona do redniej
wartoci tej relacji w ostatnich dziesiciu latach.

22
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

25. Niepokojce jest dalsze zmniejszanie si dochodw podatkowych w relacji do PKB. W latach
20062008 dochody te stanowiy rednio 21,3% PKB, w nastpnych trzech latach wci jesz-
cze przekraczay 19% PKB, w 2014 r. wyniosy ju tylko 18,6%, a w 2015 r. zaledwie 18,3% PKB.
Dalsza erozja wpyww podatkowych moe zagraa prawidowemu funkcjonowaniu pastwa,
zwaszcza e zwiksza si poziom zaduenia, wydatki publiczne s wykonywane na stosunkowo
niskim poziomie na tle innych pastw Unii Europejskiej, w dodatku ich warto w 2015 r. zmniej-
szya si w stosunku do PKB do najniszego poziomu od omiu lat. Sytuacj dochodow pastwa
poprawiaj przede wszystkim wpywy z Unii Europejskiej. Naley rwnie zwrci uwag na to,
e stopniowe obnianie si dochodw podatkowych w relacji do PKB nie wynikao z realizacji
okrelonej polityki fiskalnej pastwa, gdy skala obcie podatkowych w ostatnich latach si
nie zmniejszya.
26. W 2015 r. znaczco do 18,2 mld z wzrosa wielko cznej nadwyki operacyjnej w budetach
jednostek samorzdu terytorialnego. Pomidzy 2010 r. i 2015 r. czna wielko tej nadwyki, sta-
nowicej rnic pomidzy dochodami biecymi i wydatkami biecymi jednostek samorzdu
terytorialnego, podwoia si. Naley jednak zwrci uwag, e nadwyka operacyjna rozkada si
bardzo nieproporcjonalnie pomidzy poszczeglne gminy i powiaty. Dziesi procent mieszka-
cw Polski z gmin i powiatw o najwyszym dugookresowym potencjale inwestycyjnym zgro-
madzio w budetach swoich lokalnych jednostek osiem razy wiksz nadwyk operacyjn od
tej, jak zgromadzio dziesi procent mieszkacw z gmin i powiatw o najniszym potencjale
inwestycyjnym. Dane te wskazuj, e obecnie funkcjonujcy mechanizm wyrwnywania finan-
sowego pomidzy gminami i powiatami nie suy wyrwnywaniu ich szans rozwojowych.
27. Na koniec 2015 r. pastwowy dug publiczny, liczony wedug metodologii krajowej, wynis
877,3mld z iwzrs wstosunku dostanu nakoniec 2014 r. o50,5 mld z, tj.o6,1%. Wzrost pa-
stwowego dugu publicznego by przede wszystkim wynikiem zwikszenia zaduenia Skarbu
Pastwa o50,0 mld z. W2015 r. o0,3 mld z zwikszyo si zaduenie samodzielnych publicz-
nych zakadw opieki zdrowotnej, awzrost dugu jednostek samorzdu terytorialnego zosta
zahamowany. Nieznacznie zmniejszyo si zaduenie sektora ubezpiecze spoecznych, wcao-
ci wynikajce zobnienia zaduenia Funduszu Ubezpiecze Spoecznych wobec otwartych fun-
duszy emerytalnych22. Nakoniec 2015 r. relacja pastwowego dugu publicznego doPKB wzrosa
dopoziomu 49,0%. Zgodnie zregu wydatkow, ustalon wustawie ofinansach publicznych,
taki poziom relacji pastwowego dugu publicznego23 doPKB powinien stanowi ograniczenie
tempa wzrostu niektrych wydatkw wlatach 20162017 poniej redniookresowego tempa
wzrostu gospodarczego.
Zaduenie Skarbu Pastwa wyemitowane wkraju stanowio 65,1% dugu ogem, aza gra-
nic 34,9%. W2015 r. udzia dugu nominowanego wwalutach obcych wdugu Skarbu Pa-
stwa zmniejszy si o0,6 punktu procentowego wstosunku dostanu zkoca 2014 r., cojest kie-
runkowo zbiene zzaoeniami obowizujcych strategii zarzdzania dugiem sektora finansw
publicznych, przewidujcymi obnienie udziau dugu zagranicznego wdugu ogem do30%.

22 Warto zaduenia Funduszu Ubezpiecze Spoecznych wykazywana wpastwowym dugu publicznym nie
obejmuje caego zaduenia, gdy obliczana jest zuwzgldnieniem eliminacji zobowiza wsektorze finansw
publicznych. Wpastwowym dugu publicznym nie jest wykazywany dug Funduszu Ubezpiecze Spoecznych
wobec Skarbu Pastwa ztytuu poyczek, ktrych czna warto nakoniec 2015 r. wyniosa 45,3 mld z.
23 Po przeliczeniu pastwowego dugu publicznego z zastosowaniem rednich kursw Narodowego Banku
Polskiego wroku ipomniejszenie owolne rodki suce finansowaniu potrzeb poyczkowych budetu pastwa
wkolejnym roku budetowym.

23
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

28. Na koniec 2015 r. zaduenie sektora instytucji rzdowych isamorzdowych, liczone wedug
metodologii unijnej, wynioso 917,8 mld z ibyo wysze dostanu nakoniec roku poprzedniego
o49,8 mld z, tj.o5,7%. Mimo e relacja dugu doPKB wzrosa o0,8 punktu procentowego
z50,5% do51,3% Polska pozostaa nadziesitym miejscu wrd krajw Unii Europejskiej
onajniszym poziomie zaduenia wrelacji doPKB.
29. Od 2009 r., zwyjtkiem 2014 r., powiksza si rnica pomidzy dugiem publicznym liczonym
wedug metodologii unijnej ikrajowej. W2015 r. signa ona 44,5 mld z, tj.4,6% pastwo-
wego dugu publicznego. Pozycje skadajce si narnice metodologiczne nie maj wpywu
napodejmowanie procedur sanacyjnych iostronociowych, przewidzianych wustawie ofinan-
sach publicznych. Sjednak ujmowane wdugu, ktry decyduje oocenie stopnia konwergen-
cji wramach Unii Europejskiej. Najwysza Izba Kontroli wskazywaa wprzeszoci nazasadno
ujednolicenia metodologii liczenia dugu publicznego, by wszystkie skadowe dugu byy pod
kontrol wramach jednolitych procedur przewidzianych wustawie ofinansach publicznych.
30. W 2015 r. Polska speniaa trzy zczterech ekonomicznych kryteriw konwergencji nominalnej:
fiskalne, stabilnoci cen oraz stp procentowych. Tym samym nastpio zblienie sytuacji fiskal-
nej imonetarnej dostanu wymaganego dopogbienia integracji zUni Europejsk wramach
Unii Gospodarczej iWalutowej. Wzwizku zdecyzj Rady Unii Europejskiej, podjt 19czerwca
2015 r., zakoczono wobec Polski procedur nadmiernego deficytu, trwajc odmaja 2009 r.
Pozakoczeniu procedury nadmiernego deficytu Polska podlega wymogom czci prewencyj-
nej Paktu Stabilnoci iWzrostu. Zadeklarowane zostay dziaania wcelu osignicia redniookre-
sowego celu dla Polski, tj.obnienia deficytu strukturalnego dopoziomu 1% PKB po2019 r.

Nieprawidowoci iuwagi
31. Stwierdzone w2015 r. nieprawidowoci dotyczyy wwikszoci zagadnie powtarzajcych si
coroku wkontroli wykonania budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich. Rwnie skala
tych nieprawidowoci bya porwnywalna dolat ubiegych. Powtarzalno niekiedy tych samych
bdw naprzestrzeni kilku lat wiadczy oniewystarczajcym stopniu realizacji wnioskw pokon-
trolnych Najwyszej Izby Kontroli. Nieprawidowoci najczciej polegay na:
- niedochodzeniu nalenoci budetowych;
- bdach wzakresie udzielania dotacji, jak rwnie niewystarczajcym nadzorze nad ich wyko-
rzystaniem;
- nieprzestrzeganiu przepisw ustawy Prawo zamwie publicznych;
- nierzetelnym planowaniu wydatkw majtkowych;
- przekraczaniu upowanie dodokonywania wydatkw;
- pnym blokowaniu rodkw nawydatki;
- prowadzeniu ksig rachunkowych wsposb niezgodny zprzepisami ustawy orachunkowoci;
- bdach wewidencji ksigowej iw sprawozdaniach budetowych;
- bdach wprzeprowadzaniu inwestycji budowlanych;
- niecelowym iniegospodarnym wydatkowaniu rodkw;
- niewystarczajcym nadzorze, wtym nad realizacj programw wieloletnich.
Jednoczenie Najwysza Izba Kontroli zwraca uwag narosnce zalegoci podatkowe, pogarsza-
jc si skuteczno wpoborze podatkw oraz zawieranie przez ministrw objtych zmianami
organizacyjnymi porozumie bez podstawy prawnej.

24
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

Wnioski
32. Na podstawie ustale kontroli wykonania budetu pastwa w2015 r., jak rwnie innych kontroli
przeprowadzonych przez Najwysz Izb Kontroli, skierowano dowaciwych organw pastwa
wnioski pokontrolne zalecajce midzy innymi:
- opracowanie isukcesywne wdraanie strategii uszczelniania systemu podatkowego,
- przeprowadzenie gruntownej analizy funkcjonowania organw podlegych Ministrowi Finan-
sw iwypracowanie rozwiza zapewniajcych skuteczne egzekwowanie nalenych podat-
kw ipopraw efektywnoci dziaania tych organw,
- ujednolicenie krajowej metodologii liczenia dugu publicznego wcelu jej dostosowania
dounijnych standardw,
- unikanie wydawania obowizujcych zmoc wsteczn rozporzdze nakadajcych zadania
iobowizki naorgany administracji rzdowej oraz wprowadzajcych zmiany wbudecie pa-
stwa.
Najwysza Izba Kontroli dostrzega rwnie potrzeb wzmocnienia nadzoru dysponentw czci
nad realizacj planw finansowych, wszczeglnoci wzakresie dochodzenia nalenoci, wyko-
rzystania dotacji oraz realizacji zamierze inwestycyjnych oraz kontynuowanie dziaa wcelu
poprawy prognozowania dochodw.
Ponadto Najwysza Izba Kontroli zauwaa, e w2015 r. podobnie jak wlatach wczeniej-
szych negatywny wpyw naprzejrzysto realizacji budetu maj dziaania, polegajce na:
- przeniesieniu czci dochodw budetowych doplanu Krajowego Funduszu Drogowego,
ktry nie jest ujmowany wustawie budetowej;
- przekazaniu doFunduszu Ubezpiecze Spoecznych rodkw narefundacj utraconych przez
ten fundusz wpyww zeskadki stanowicej dochody Otwartych Funduszy Emerytalnych
oraz sfinansowaniu wykupu odroczonych patnoci (voucherw B) wynikajcych zrealizacji
programu wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych RP wsamoloty wielozdaniowe, jako roz-
chody, tj.zpominiciem wydatkw.
Na potrzeb podjcia dziaa wcelu zwikszenia przejrzystoci finansw publicznych wskazuj
rwnie wyniki przeprowadzonej pod koniec 2015 r. kontroli Zapewnienie jawnoci iprzejrzysto-
ci finansw publicznych przez system sprawozdawczoci finansowej.
W wietle wynikw kontroli istotne jest ponadto podjcie dziaa obejmujcych ujednolicenie
przepisw rozporzdzenia Ministra Finansw zdnia 15stycznia 2014 r. wsprawie szczegowego
sposobu wykonywania budetu pastwa24 wzakresie rozliczania wwydatkach idochodach rod-
kw ztytuu kar umownych zarwno wprzypadku ich otrzymania odwykonawcw umw reali-
zowanych wramach projektw finansowanych rodkami Unii Europejskiej, jak iw przypadku
potrcania tych kar zwynagrodzenia wykonawcy.

Realizacja zaoe polityki pieninej


33. W 2015 r., trzeci rok zrzdu, inflacja ksztatowaa si poniej podstawowego celu polityki pieni-
nej, ustalonego wZaoeniach polityki pieninej narok 2015 napoziomie 2,5%, zdopuszczalnym
przedziaem odchyle 1 punkt procentowy. Odstycznia dogrudnia roczny wskanik wzrostu

24 Dz.U. z2016 r. poz.69.

25
N A J WA N I E J S Z E U S TA L E N I A I W N I O S K I

cen towarw iusug konsumpcyjnych mierzony poprzez porwnanie cen wmiesicu biecym
docen wanalogicznym miesicu roku poprzedniego by ujemny iksztatowa si napoziomie
odminus 1,6% dominus 0,5%. Rekordowe ujemne odchylenie inflacji odcelu wystpio wlutym
2015 r., gdy signo minus 4,1 punktu procentowego.
Rada Polityki Pieninej nie doprowadzia dopowrotu inflacji doustalonego przedziau odchy-
le, gdy wobec przyjtego celu inflacyjnego wperspektywie redniookresowej kierowaa si
zaoeniem oelastycznym reagowaniu nasytuacj wzalenoci odnatury wstrzsw powoduj-
cych odchylenie inflacji odcelu. Owystpieniu deflacji przesdzi spadek cen surowcw iywno-
ci, czyli czynniki pozostajce poza sfer oddziaywania polityki pieninej. Deflacja nie przeo-
ya si negatywnie naoczekiwania idecyzje konsumentw, ani nie wystpiy istotne zaburzenia
wgospodarce. Wtej sytuacji Rada uznaa, e nie jest wskazana silniejsza reakcja.
W 2015 r. Rada Polityki Pieninej dostrzegajc, e deflacja utrzymuje si duej ni prognozo-
wano, dokonaa jednej obniki stp procentowych. Realny poziom stp procentowych wPolsce
pozosta jednak nadal jednym znajwyszych nawiecie. Utrudnieniem wpodejmowaniu traf-
nych decyzji monetarnych byy biece prognozy inflacyjne Narodowego Banku Polskiego, ktre
okazay si przeszacowane.
Zarzd Narodowego Banku Polskiego, zgodnie zwyej wymienionymi zaoeniami, stabilizowa
pynno sektora bankowego, efektywnie wykorzystujc dotego operacje otwartego rynku,
operacje depozytowo-kredytowe oraz system rezerwy obowizkowej. Dziki temu w2015 r. osi-
gnity zosta cel operacyjny, ustalony wtych zaoeniach, tj.utrzymanie krtkoterminowej ryn-
kowej stopy POLONIA25 wpobliu stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego. Najwysza
Izba Kontroli nie stwierdzia nieprawidowoci wstosowaniu przez Narodowy Bank Polski instru-
mentw polityki pieninej.

25 Stawka POLONIA (ang. Polish Overnight Average) stanowi rzeczywiste rednie oprocentowanie krtkoterminowych
niezabezpieczonych lokat midzybankowych natermin jednodniowy (overnight).

26
I I I . WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. gospodarka wiatowa rozwijaa si wolniej ni wroku 2014. Szybciej rosy


gospodarki pastw rozwijajcych si ni gospodarki pastw wysokorozwinitych. Pro-
dukt krajowy brutto wUnii Europejskiej zwikszy si wskali roku o1,9%, aw pa-
stwach strefy euro o1,6%.
W 2015 r. wPolsce utrzymywaa si korzystna sytuacja gospodarcza. Odnotowano wy-
szy wzrost gospodarczy, astopa bezrobocia bya rwnie niska cow 2008 r. Wzrost real-
nych wynagrodze by najwyszy od2008 roku. Poraz pierwszy odlat 90. warto eks-
portu zPolski bya wysza odwartoci importu.
W okresie ostatnich dziesiciu lat PKB Polski wprzeliczeniu najednego mieszkaca,
mierzony parytetem siy nabywczej, zwikszy si z50% dookoo 70% PKB obliczonego
dla 28 pastw Unii Europejskiej.
W Polsce poraz pierwszy po1989 roku wystpia deflacja.
Parametry makroekonomiczne doopracowania projektu ustawy budetowej narok
2015 przyjto, majc nauwadze zbieno prognoz analitykw bankowych, jednak
prognoza czci znich nie okazaa si trafna, wtym wszczeglnoci: stopy bezrobocia,
dynamiki cen towarw iusug konsumpcyjnych oraz ksztatowania si kursu zotego
doinnych walut.
W dalszym cigu jest mao prawdopodobne, e Polska wpeni osignie zakadane cele
strategiczne okrelone do2020 r.
Pomimo ustanowienia nowych dysponentw wzakresie niektrych czci budetowych
przypisane im zadania byy niekiedy realizowane przez innych, wwikszoci dotych-
czasowych dysponentw, woparciu oporozumienia zawarte bez podstawy prawnej.
Przyjte rozwizanie zapewnio coprawda kontynuacj dziaalnoci, niemniej jednak
budzi wtpliwoci natury formalno-prawnej ima negatywny wpyw naprzejrzysto
finansw publicznych.

1. Sytuacja gospodarcza nawiecie

Gospodarka wiatowa w2015 r. rosa wolniej ni wynikao zprognoz instytucji midzynarodowych.


Wprognozie Midzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) zkwietnia 2014 r. przewidywano,
e warto wiatowej produkcji bdzie w2015 r. wysza o3,9% wporwnaniu z2014 r., wstyczniu
2015 r. prognoz t obniono do3,5%, aw kwietniu 2016 r. wiatowy wzrost gospodarczy szaco-
wano ju tylko na3,1%. Zszacunkw MFW wynika, e w2015 r. gospodarka wiatowa rozwijaa si
wolniej ni wroku 2014.
Podobnie jak wlatach poprzednich, w2015 r. poszczeglne regiony wiata rozwijay si niejedno-
licie. Szybciej rosy gospodarki pastw rozwijajcych si, przede wszystkim zobszaru Azji, Afryki
Subsaharyjskiej oraz Europy (z wyczeniem Wsplnoty Niepodlegych Pastw), ni gospodarki
pastw wysokorozwinitych. Warto produktu krajowego brutto wkrajach strefy euro zwikszya
si zaledwie o1,6%, aw Japonii o0,5%. Wrd krajw wysokorozwinitych nieco wyszym wzrostem

27
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

mogy pochwali si przede wszystkim gospodarki Wielkiej Brytanii (2,2% wstosunku do2014r.)
oraz Stanw Zjednoczonych (wzrost o2,4%)26.
Z punktu widzenia interesw gospodarczych Polski problem stanowio zbyt powolne oywienie
gospodarcze krajw strefy euro oraz, wmniejszym stopniu, powana recesja wRosji ina Ukrainie.
Chocia gospodarka krajw strefy euro rozwijaa si najszybciej odczterech lat, towzrost ten by
wci zbyt saby, aby istotnie ograniczy wysokie bezrobocie. W2015 r. wstrefie euro nakade sto
osb wwieku od15 do74 roku ycia27, ajedenacie osb poszukiwao pracy.
Spord krajw strefy euro najskuteczniej zproblemem bezrobocia radzili sobie Niemcy, czyli naj-
waniejszy partner handlowy Polski. Podwyszenie pacy minimalnej do8,5 euro zagodzin, czyli
dopoziomu poowy mediany wynagrodze, nie zaszkodzio poprawie sytuacji natamtejszym rynku
pracy. Tak niskiej stopy bezrobocia, jak obserwuje si wNiemczech, nie byo wPolsce odlat osiem-
dziesitych ubiegego wieku. W2015 r. pracy poszukiwao tam jedynie 4,6% osb wwieku produk-
cyjnym, mimo e gospodarka niemiecka rozwija si wumiarkowanym tempie, rwnym 1,7%28. Warto
przypomnie, e wlatach 19712014 gospodarka niemiecka rosa rednio wtempie 2,0% rocznie.
Oprcz obnienia stopy bezrobocia zdoano take znaczco obniy warto niemieckiego dugu
publicznego z81,0% PKB nakoniec 2010 r. do71,2% PKB nakoniec 2015 r. Dokonano tego przy
rednim tempie wzrostu gospodarczego wynoszcym wtym okresie zaledwie 1,5% rocznie. Stop-
niowa poprawa sytuacji gospodarczej wNiemczech spowodowaa wzrost wartoci importu.
W2015r. czna warto importu doNiemiec wzrosa o4,1% wstosunku do2014 r.29, awarto
importu zPolski ao 11,2% (w zotych), cowpyno napopraw sytuacji gospodarczej wPolsce.30
O ile wNiemczech zdoano wduym stopniu ograniczy problem bezrobocia, tow przypadku wielu
innych pastw strefy euro wci pozostawao ono nado wysokim poziomie. W2015 r. rednia
stopa bezrobocia weFrancji wynosia 10,4%, weWoszech 11,9%, wHiszpanii 22,1%, wHolandii
6,9%, wBelgii 8,3% ana Sowacji 11,5%. Wgrupie najwikszych importerw polskich towarw
iusug znacznie lepiej zproblemem bezrobocia radziy sobie pastwa spoza strefy euro. W2015 r.
wWielkiej Brytanii pracy poszukiwao 5,4% ludnoci wwieku produkcyjnym, wCzechach 5,0%,
naWgrzech 6,9%, wNorwegii 4,4%, aw Stanach Zjednoczonych 5,3%. Poziom bezrobocia
wkrajach Unii Europejskiej by sabo zwizany ztempem wzrostu gospodarczego. Najszybciej rosa
gospodarka Szwecji zewzgldu naekspansywn polityk monetarn oraz inwestycje zwizane
zewzrostem cen narynku nieruchomoci atake Sowacji, Hiszpanii iWgier, wktrych poziom
bezrobocia nie nalea donajniszych. Wyjtek stanowiy Czechy, ktre miay zarwno wysoki
wzrost gospodarczy, jak istosunkowo niskie bezrobocie.
Kraje Wsplnoty Pastw Niepodlegych znacznie rniy si, pod wzgldem sytuacji gospodarczej,
odpastw Unii Europejskiej. W2015 r. wielko rosyjskiego PKB zmniejszya si o3,7%. Recesja
bya jedn zprzyczyn ograniczenia polskiego eksportu doRosji. Wedug wstpnych danych Gw-
nego Urzdu Statystycznego, warto eksportu zPolski doRosji (w zotych) zmniejszya si w2015 r.
o27% wstosunku doroku 2014. Mimo recesji, wRosji utrzymaa si stosunkowo niska stopa bezro-

26 International Monetary Fund (2016). World Economic Outlook: Too slow for Too Long. April 2016.
27 Czyli wwieku produkcyjnym, wedug metodologii przyjtej przez Eurostat.
28 Statistisches Bundesamt, https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/ NationalEconomyEnvironment/
NationalAccounts/DomesticProduct/DomesticProduct.html.
29 Statistisches Bundesamt, https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/NationalEconomyEnvironment/
NationalAccounts/DomesticProduct/Tables/ImportantEconomicIndicators.html.
30 Dane wstpne GUS, http://hinex.stat.gov.pl/hinex/aspx/przegladanie.aspx.

28
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

bocia, szacowana na5,4%, aponadto kraj ten charakteryzowa si bardzo niskim poziomem dugu
publicznego. Wedug szacunkowych danych warto tamtejszego dugu publicznego nakoniec
2015r. odpowiadaa wartoci zaledwie 13,5% PKB Rosji. Powan przeszkod dla oywienia gospo-
darczego wRosji stanowi moe natomiast inflacja, ktra wporwnaniu zrokiem 2014 zwikszyasi
z7,8% do15,4%. Istotnym problemem rosyjskiej gospodarki pozostaje te niska wydajno pracy,
ktra w2014 r. ksztatowaa si napoziomie niespena 23 dolarw zagodzin, czyli o18% niszym
odwydajnoci wPolsce io poow niszym odredniej wydajnoci wkrajach OECD31.
Recesja wystpia take naUkrainie. Ukraiska gospodarka zmniejszya si wcigu roku prawie
o10%, cowpyno midzy innymi nazmniejszenie si oponad 5% wartoci importu towarw
iusug zPolski.
W 2015 r. wikszo gospodarek Europy rodkowej rozwijaa si stosunkowo szybko natle pastw
Europy Zachodniej. WPolsce, Bugarii, Czechach, Rumunii ina Sowacji gospodarka zwikszya si
oco najmniej 3%, aw Sowenii ina Wgrzech wzrost ten by niewiele mniejszy. Powszechno sto-
sunkowo wysokiego wzrostu gospodarczego wkrajach Europy rodkowej wskazuje nazewntrzne
przyczyny poprawy sytuacji gospodarczej wtym regionie. Wpyny nani, midzy innymi, nisze
ceny surowcw, pomoc finansowa zUnii Europejskiej oraz polityka bankw centralnych wgospo-
darkach wysokorozwinitych, wspierajca wzrost gospodarczy, aporednio take import zkrajw
rozwijajcych si.
Jedn znajwaniejszych przeszkd dla szybszego rozwoju gospodarczego krajw wysokorozwini-
tych stanowi wysoki dug publiczny. Nakoniec 2015 r. wynosi on cznie wkrajach Unii Europejskiej
ponad 85% PKB, aw Stanach Zjednoczonych okoo 105% PKB. Kraje wysokorozwinite naog nie
podejmoway skutecznych dziaa zmierzajcych doograniczenia nadmiernego poziomu dugu
publicznego. Jako wyjtki wskaza mona wspomniane wyej Niemcy, atake Irlandi, wktrej
w2015 r. zredukowano poziom dugu ze107,5% doniespena 94% PKB, oraz Holandi, wktrej dug
publiczny zosta zmniejszony oponad trzy punkty procentowe.

Tabela 1. Tempo wzrostu PKB i stopa bezrobocia w wybranych pastwach w latach 20142017
Tempo wzrostu PKB Stopa bezrobocia
2014 2015 2016 2017 2014 2015 2016 2017
Kraje
Wykonanie Prognoza Wykonanie Prognoza
r/r (%)
wiat 3,4 3,1 3,2 3,5 x x x x
Unia Europejska 1,4 2,0 1,8 1,9 10,2 9,4 x x
Strefa euro 0,9 1,6 1,5 1,6 11,6 10,9 10,3 9,9
Niemcy 1,6 1,5 1,5 1,6 5,0 4,6 4,6 4,8
Francja 0,2 1,1 1,1 1,3 10,3 10,4 10,1 10,0
Wochy -0,3 0,8 1,0 1,1 12,7 11,9 11,4 10,9
Hiszpania 1,4 3,2 2,6 2,3 24,5 22,1 19,7 18,3
Holandia 1,0 1,9 1,8 1,9 7,4 6,9 6,4 6,2
Sowacja 2,5 3,6 3,3 3,4 13,2 11,5 10,4 9,6
Belgia 1,1 1,4 1,2 1,4 8,5 8,3 8,3 8,2
Austria 0,4 0,9 1,2 1,4 5,6 5,7 6,2 6,4

31 Wydajno liczymy jako warto PKB wprzeliczeniu naprzepracowan godzin, wdolarach, wcenach staych
z2010 r., przemnoonych przez warto parytetu siy nabywczej. Zewzgldu nabrak danych za2015 r. posuono
si danymi za2014 r., conie znieksztaca wnioskw, gdy jednoroczne zmiany wydajnoci pracy sstosunkowo
niewielkie. Dane OECD, http://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=PDB_LV.

29
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Tempo wzrostu PKB Stopa bezrobocia


2014 2015 2016 2017 2014 2015 2016 2017
Kraje
Wykonanie Prognoza Wykonanie Prognoza
r/r (%)
Litwa 3,0 1,6 2,7 3,1 10,7 9,1 8,6 8,5
otwa 2,4 2,7 3,2 3,6 10,8 9,9 9,5 9,1
Polska 3,3 3,6 3,6 3,6 9,0 7,5 6,9 6,9
Wielka Brytania 2,9 2,2 1,9 2,2 6,2 5,4 5,0 5,0
Czechy 2,0 4,2 2,5 2,4 6,1 5,0 4,7 4,6
Szwecja 2,3 4,1 3,7 2,8 7,9 7,4 6,8 7,0
Wgry 3,7 2,9 2,3 2,5 7,8 6,9 6,7 6,5
Dania 1,3 1,2 1,6 1,8 6,5 6,2 6,0 5,8
Rumunia 3,0 3,7 4,2 3,6 6,8 6,8 6,4 6,2
Norwegia 2,2 1,6 1,0 1,5 3,5 4,4 4,6 4,4
USA 2,4 2,4 2,4 2,5 6,2 5,3 4,9 4,8
Chiny 7,3 6,9 6,5 6,2 4,1 4,1 4,1 4,1
Indie 7,2 7,3 7,5 7,5 b.d. b.d. b.d. b.d.
Rosja 0,7 -3,7 -1,8 0,8 5,2 5,6 6,5 6,3
Ukraina -6,6 -9,9 1,5 2,5 9,3 9,5 9,2 8,8
Turcja 2,9 3,8 3,8 3,4 9,9 10,2 10,8 10,5
Biaoru 1,6 -3,9 -2,7 0,4 0,5 1,0 2,0 2,5

rdo: International Monetary Fund (April 2016), World Economic Outlook: Too Slow for Too Long; International Monetary Fund
(2015), World Economic Outlook: Adjusting to Lower Commodity Prices.

Niska aktywno gospodarcza przedsibiorcw oraz taniejce surowce spowodoway zahamowanie


wzrostu cen wwiatowej gospodarce. Odpoowy 2014 r. dogrudnia 2015 r. ceny ropy Brent zmniej-
szyy si zpoziomu ponad 100 dolarw zabaryk dookoo 40 dolarw. Zmniejszyy si take ceny
gazu, wgla, metali oraz ywnoci.
Wolniejszy wzrost gospodarczy krajw wysokorozwinitych32, wtym krajw strefy euro, powoduje,
e maj one cznie coraz mniejszy udzia wwiatowej gospodarce. Jeszcze w2000 r. udzia ten,
obliczony przy uwzgldnieniu parytetu siy nabywczej, przekracza 57%33 podczas gdy w2015 r.
wynosi ju tylko 42,4%. Wtym czasie udzia PKB krajw strefy euro zmniejszy si z16,0% do11,9%
PKB wszystkich krajw wiata. Ronie natomiast udzia w wiatowym PKB pastw rozwijajcych
si, zwaszcza zkontynentu azjatyckiego. Wregionie Azji Poudniowo-Wschodniej wytwarza si
ju ponad 30% wiatowej produkcji (nie wliczajc wto wartoci gospodarek wysokorozwinitych
Japonii, Tajwanu, Korei Poudniowej, Singapuru, Hong Kongu iMakau), aobszar Bliskiego Wschodu
iAfryki Pnocnej jest odpowiedzialny zawytwarzanie 4,7% wiatowej produkcji.

32 Wedug definicji przyjtej przez Midzynarodowy Fundusz Walutowy.


33 Parytet siy nabywczej midzy dwoma krajami tokurs, poktrym walut jednego kraju naleaoby wymieni
nawalut drugiego, aby wtym drugim kraju naby tyle samo dbr iusug, cow kraju pierwszym.

30
atowym PKB waonym parytetem
W A Rsiy
U Nnabywczej
K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 4. Struktura wiatowego PKB, obliczonego przy uwzgldnieniu parytetu siy nabywczej,
w2000 i2015 r. wedug grup gospodarek1

1
Europa rodkowa bez krajw Wsplnoty Niepodlegych Pastw oraz Czech, Sowacji, Sowenii, Litwy, otwy oraz
Estonii, zaliczanych przez MFW dopastw wysokorozwinitych. Azja Pd-Wsch. bez Japonii, Korei Poudniowej, Hong
Kongu, Makau, Singapuru iTajwanu, zaliczanych dogospodarek wysokorozwinitych.
rdo: opracowanie wasne napodstawie: International Monetary Fund (2016), World Economic Outlook: Too Slow for Too Long
oraz International Monetary Fund (2001), World Economic Outlook: Fiscal Policy and Macroeconomic Stability.

Perspektywy gospodarcze narok 2016 ina lata nastpne sumiarkowanie optymistyczne. Zda-
niem MFW wzrost gospodarki wiatowej bdzie troch wyszy odwzrostu z2015, przy czym gospo-
darki pastw wysokorozwinitych prawdopodobnie utrzymaj tempo wzrostu zubiegego roku,
rwne 1,9%. Szybciej bd rosy gospodarki krajw rozwijajcych si, zwaszcza w2017 r., kiedy
czny wzrost ich PKB ma osign 4,6%. Bdzie tomoliwe przede wszystkim dziki spodziewa-
nemu zakoczeniu si recesji wkrajach Wsplnoty Niepodlegych Pastw, dalszej poprawie itak
wysokiego tempa wzrostu wIndiach ikrajach ASEAN-534, atake poprawie sytuacji gospodarczej
wAfryce ina Bliskim Wschodzie. Wzrost gospodarczy wstrefie euro bdzie prawdopodobnie zbli-
ony dopoziomu 1,51,6% rocznie, natomiast gospodarka Stanw Zjednoczonych bdzie rosa
wtempie okoo 2,5% rocznie.
Wzrost gospodarczy najwikszych importerw towarw iusug zPolski pozostanie umiarkowany.
Niemcy, Francja, Holandia, Sowacja, Belgia, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Turcja iRumunia
prawdopodobnie utrzymaj tempo wzrostu gospodarczego z2015 r., wAustrii, naLitwie, otwie,
wDanii, Rosji, naUkrainie iBiaorusi dynamika PKB ma rosn, za wChinach, Hiszpanii, Szwecji, Cze-
chach ina Wgrzech tempo wzrostu gospodarczego bdzie male. Polska ma rozwija si wtempie
niewiele wyszym odtempa wzrostu wiatowej gospodarki, zato istotnie wyszym odredniego
tempa wzrostu gospodarczego wUnii Europejskiej.
Przedstawiony przez MFW bazowy scenariusz rozwoju wiatowej gospodarki mona uzna obec-
nie zanajbardziej prawdopodobny, niemniej jednak ryzyko powrotu oglnowiatowej recesji do
szybko ronie. Wkwietniu 2015 r. ryzyko wystpienia recesji zstrefie euro w2016 r. szacowano
naokoo 25%, wpadzierniku 2015 r. prawdopodobiestwo wystpienia tam recesji podwyszono
dookoo 30%, aw kwietniu 2016 r. doblisko 35%. Wtym czasie ryzyko wystpienia recesji wSta-
nach Zjednoczonych wzroso dopoziomu powyej 20%. Dane tewskazuj, jak niepewne spro-
gnozy wzrostu gospodarczego tworzone nanajblisze lata, anawet nanajblisze miesice.

34 Indonezja, Malezja, Filipiny, Tajlandia iWietnam.

31
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Prognozy MFW szgodne zprognozami przedstawionymi przez Komisj Europejsk. Wedug pro-
gnozy Komisji Europejskiej zmaja 2016 r. tempo wzrostu gospodarczego wlatach 20162017 wUnii
Europejskiej bdzie bardzo podobne dotempa wzrostu z2015 r. Najszybciej spord krajw Unii
Europejskiej bd si rozwijay gospodarki Irlandii, Rumunii, Malty, Polski iLuksemburga. Poziom cen
towarw iusug konsumpcyjnych pozostanie w2016 r. naniemal niezmienionym poziomie wzgl-
dem rednich cen z2015 r. Zgodnie zprognoz Komisji Europejskiej ceny zaczn rosn dopiero
w2017 r. rednia inflacja wUnii Europejskiej ma wynie wprzyszym roku 1,5%. Wci duym pro-
blemem bdzie utrzymujce si w2017 r. wysokie bezrobocie, sigajce wkrajach strefy euro 10%.
Oile wNiemczech, Wielkiej Brytanii iCzechach prognozowana stopa bezrobocia nie przekroczy
5%, tow Grecji bez pracy pozostanie prawie osb wwieku produkcyjnym, wHiszpanii stopa bez-
robocia bdzie wci przekracza 18%, aw Chorwacji, naCyprze, weWoszech, Portugalii iFrancji
zatrudnienia nie znajdzie ponad 10% osb wwieku produkcyjnym.
W najbliszych latach utrzyma si dodatnie saldo obrotw biecych Unii Europejskiej, naco naj-
wikszy wpyw maj niskie ceny importowanych surowcw, niszy kurs euro, ktry powoduje,
edla krajw spoza strefy euro towary produkowane wtej strefie staj si tasze, niezbyt silny
popyt krajowy wikszoci krajw europejskich, coprzekada si naniski import towarw spoza
Unii Europejskiej, atake wysoka konkurencyjno niektrych pastw europejskich. WNiemczech
iHolandii nadwyka narachunku obrotw biecych wci bdzie przekraczaa 8% PKB, costanowi
bardzo powany problem dla mniej konkurencyjnych gospodarek zpoudnia Europy wdochodzeniu
dorwnowagi gospodarczej zewzgldu nastosunkowo silny kurs euro, utrzymywany przez wysoki
eksport, gwnie zNiemiec.
Zagroeniem dla trwaoci wzrostu gospodarczego nawiecie bdzie wysokie zaduenie krajw
wysokorozwinitych. Oile wUnii Europejskiej planuje si stopniow redukcj deficytu finansw
publicznych, chocia tempo tych zmian jest bardzo niskie (w 2015 r. czny deficyt finansw publicz-
nych wkrajach Unii Europejskiej wynis 2,4%, ana lata 2016 i2017 planuje si deficyt wwysokoci
2,1% i1,8% PKB), tow Stanach Zjednoczonych iJaponii deficyt finansw publicznych nadal bdzie
przekracza 4% PKB, powodujc dalszy przyrost dugu publicznego.

2. Sytuacja spoeczno-gospodarcza wPolsce

W 2015 r. gospodarka Polski rosa znacznie szybciej odgospodarek wikszoci pastw Unii Europej-
skiej. Wedug szacunkw Najwyszej Izby Kontroli warto produktu krajowego brutto Polski wao-
nego parytetem siy nabywczej, wprzeliczeniu najednego mieszkaca, wyniosa okoo 70% redniej
unijnej. Warto przypomnie, e jeszcze w2006 r. wielko PKB namieszkaca Polski sigaa zaledwie
poowy tej redniej, aw 2014 roku 68%.
Wedug szacunkw MFW Polska w2015 r. zajmowaa czterdzieste pite miejsce nawiecie pod wzgl-
dem wielkoci PKB waonego parytetem siy nabywczej, wprzeliczeniu najednego mieszkaca. War-
to liczonego wten sposb PKB dla Polski wynosia 26.455 dolarw amerykaskich. Wrankingu tym
Polska wyprzedzaa midzy innymi Grecj, Malezj, Wgry, Rosj, otw, Chile, Argentyn, Chorwacj,
Rumuni, Turcj iBugari, pozostajc zaPortugali, Litw, Estoni iSowacj35.

35 IMF, World Economic Outlook Database, kwiecie 2016, http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/01/


weodata/index.aspx.

32
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Oywieniu gospodarczemu wPolsce towarzyszya poprawa sytuacji narynku pracy. W2015 r. stopa
bezrobocia36 zmniejszya si z8,1% do6,9%. Odczasu transformacji ustrojowej tak nisk stop bez-
robocia zanotowano wPolsce tylko raz w2008 r., tym niemniej nie mona jeszcze uzna, e pro-
blem bezrobocia zosta rozwizany. rednia stopa bezrobocia wNiemczech wyniosa w2015 r. zale-
dwie 4,6%, wNorwegii 4,4%, wJaponii 3,4%, wStanach Zjednoczonych iWielkiej Brytanii 5,3%,
aw Czechach 5,1%, mimo e niektre ztych pastw nie miay wysokiego wzrostu gospodarczego.

Sytuacja gospodarcza
W 2015 r. warto wyprodukowanych wPolsce towarw iusug finalnych, liczonych wcenach
zpoprzedniego roku, bya o3,6% wysza odwartoci z2014 r. Natle innych krajw Unii Europejskiej
by towzrost dosy znaczcy, gdy wtym czasie gospodarka wszystkich krajw Unii Europejskiej
powikszya si zaledwie ookoo 2%. Stosunkowo wysoki wzrost gospodarczy by przede wszystkim
spowodowany zwikszonym popytem krajowym naprodukowane wPolsce towary iusugi. Popyt
ten zwikszy si o3,4%, przy czym:
- konsumpcja prywatna wzrosa o3,0%, cobyo spowodowane popraw sytuacji narynku pracy
oraz oglnym spadkiem cen towarw iusug konsumpcyjnych, zwikszajcym si nabywcz
gospodarstw domowych;
- spoycie publiczne, bdce miar wartoci wyrobw iusug dostarczanych przez pastwo wzro-
so o3,4%;
- inwestycje wzrosy o5,8%;
- dynamika eksportu bya troch wysza oddynamiki importu, cospowodowao popraw salda
obrotw handlu zagranicznego, aw konsekwencji wzrost PKB wyszy o0,3 punktu procen-
towego; warto zwrci uwag, e w2015 r. Polska osigna dodatnie saldo obrotw handlu
zagranicznego, cozdarzyo si poraz pierwszy odpocztku lat 90; oznacza to, e poraz pierwszy
odponad dwudziestu lat warto polskiego eksportu przewyszaa warto importu doPolski;
- stan zapasw nieznacznie si zmniejszy (gdyby pozosta niezmieniony, towarto PKB wzro-
saby o3,8%, anie o3,6%).
Na popraw sytuacji gospodarczej wskazuj take kierunki zmian wdynamice wzrostu gospodar-
czego wposzczeglnych kwartaach. Oile w2014 r. wzrost ten by rwnomierny wewszystkich czte-
rech kwartaach, tow 2015 r. wida wyrane przyspieszenie dynamiki PKB wczwartym kwartale37.

36 Wedug metodologii badania aktywnoci ekonomicznej ludnoci (BAEL). Stopa bezrobocia liczona wedug tej
metodologii rni si odstopy bezrobocia rejestrowanego tym, e dobezrobotnych zalicza si jedynie osoby,
ktre aktywnie poszukuj pracy is gotowe j podj nie pniej ni wnastpnym tygodniu, nie wystarczy zatem
sam fakt zarejestrowania si wurzdzie pracy.
37 Wstosunku doczwartego kwartau 2014 r. warto produktu krajowego brutto bya wtedy ao 4,3% wiksza.
Tymczasem redni wzrost gospodarczy wkrajach Unii Europejskiej wczwartym kwartale 2015 r. wynis 2,0%
PKB, cooznacza, e gospodarka Polski rosa ponad dwa razy szybciej odgospodarki caej Unii Europejskiej.

33
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 2. Dynamika PKB w poszczeglnych kwartaach w latach 20122015


Kwartay
Lata I II III IV
Analogiczny okres roku poprzedniego = 100
2012 103,3 102,3 100,9 100,1
2013 100,0 100,5 101,8 102,6
2014 103,3 103,3 103,3 103,3
2015 103,6 103,1 103,4 104,3

rdo: GUS, Kwartalne wskaniki makroekonomiczne, stan na dzie 4 maja 2016 r. http://stat.gov.pl/wskazniki-
makroekonomiczne.

W 2015 r. produkcja sprzedana przemysu wzrosa prawie o5%, cowynika przede wszystkim zwyso-
kiego wzrostu sprzeday wprzemyle przetwrczym (o 5,8%), podczas gdy wgrnictwie iprzemyle
wydobywczym produkcja sprzedana wzrosa tylko o1,8%. Wrd bran przemysu przetwrczego
najszybciej rosa wielko sprzeday urzdze elektrycznych iwyrobw tytoniowych (o 10,8%),
pojazdw samochodowych (o 10,7%) ipozostaego sprztu transportowego (o 17,7%), mebli (o 8,7%),
wyrobw zgumy itworzyw sztucznych (o 6,9%), wyrobw zmetali, wyrobw tekstylnych, papieru
iwyrobw papierowych, wyrobw zdrewna, produktw poligraficznych, chemikaliw iwyrobw
chemicznych (o 5,0-6,0%). Szeroki zakres bran, wktrych nastpio wyrane zwikszenie wielkoci
sprzeday, wzmacnia przekonanie otrwaym charakterze wzrostu gospodarczego. Niepokoi moe
jedynie bardzo niski wzrost sprzeday komputerw, wyrobw elektronicznych ioptycznych, awic
jednej ztych bran gospodarki, ktre naley uzna zanajbardziej nowoczesne. Naley jednak zauwa-
y, e wyroby tej brany trafiaj gwnie naeksport, poziom ich sprzeday zaley zatem odpopytu
zgaszanego przez odbiorcw zzagranicy.
Na popraw sytuacji gospodarczej kraju w2015 r. wskazuj take dane kwartalne owielkoci pro-
dukcji sprzedanej. Wewszystkich kwartaach 2015 r. dynamika produkcji sprzedanej bya wysza
oddynamiki wodpowiednich kwartaach 2014 r.

Wykres 5. Tempo wzrostu produkcji sprzedanej przemysu wposzczeglnych kwartaach lat


20142015 (w odniesieniu doodpowiedniego kwartau roku poprzedniego)

7
[%]
6

0
I kw 2014 II kw III kw IV kw I kw 2015 II kw III kw IV kw I kw 2016

rdo: GUS, Kwartalne wskaniki makroekonomiczne, http://stat.gov.pl/wskazniki-makroekonomiczne/

34
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Z analizy danych dotyczcych wzrostu gospodarczego wdugim okresie wynika, e dynamika PKB
wPolsce jest silnie zwizana zdynamik wzrostu gospodarczego wcaej Unii Europejskiej. Wedug
prognoz instytucji midzynarodowych najbardziej prawdopodobnym scenariuszem gospodarczym
dla Europy jest utrzymanie si wzrostu gospodarczego napoziomie zblionym dopoziomu z2015r.
Mona zatem oczekiwa, e wnajbliszych latach nastpi rwnie stabilizacja tempa wzrostu PKB
wPolsce napoziomie okoo 3,44,0% rocznie. Byby topoziom rozwoju zbliony dotempa dugo-
okresowego wzrostu gospodarczego Polski, ktre wostatnich dwudziestu latach wynioso 4,0%
rocznie. Przy takim tempie wzrostu wielko gospodarki podwaja si wcigu 19 lat.

Wykres 6. Dynamika PKB wPolsce iUnii Europejskiej wlatach 20052017 (rok poprzedni = 100)

107,2
108
106,2 [%]
106 105
103,9
103,5 103,7 103,6 103,7 103,6
104 103,1 102,6 103,3
101,7 101,6
102 103,3 101,7
102,1 102,1 101,9 101,8 101,9
100 101,4
100,5 100,2
99,5
98

96
95,6
94
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016* 2017*

Polska Unia Europejska

*
Prognoza Komisji Europejskiej.
rdo: Baza danych Eurostat, tabela Real GDP growth rate volume; European Commission (2016), European Economic
Forecast. Spring 2016, str. 13.

Od III kwartau 2014 r. wystpuje wPolsce zjawisko deflacji, oznaczajce czne zmniejszenie cen
towarw iusug konsumpcyjnych. Zwyjtkiem pierwszego kwartau 2015 r. deflacja wadnym
zkwartaw nie przekraczaa 1%. Nisze ceny przyczyniy si dowzrostu krajowej konsumpcji
zewzgldu nazwikszenie siy nabywczej wynagrodze, jednak utrzymywanie si deflacji wdu-
szym okresie moe skutkowa obnieniem si poziomu inwestycji przedsibiorstw zewzgldu
naobnianie si mary.

Tabela 3. Dynamika cen towarw i usug konsumpcyjnych w kwartaach lat 20122015


Kwartay
Lata I II III IV
Analogiczny okres roku poprzedniego = 100
2012 104,1 104,0 103,9 102,9
2013 101,3 100,5 101,1 100,7
2014 100,6 100,3 99,7 99,3
2015 98,5 99,1 99,3 99,4

rdo: GUS, Kwartalne wskaniki makroekonomiczne, http://stat.gov.pl/wskazniki-makroekonomiczne/

35
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Przecitne zatrudnienie wgospodarce narodowej w2015 r. byo wysze ni wpoprzednim roku


o0,9%. Dosy znaczcy wzrost zatrudnienia wperspektywie jednego roku nastpi wsektorze
rolnym, zwyczeniem gospodarstw indywidualnych.38 Wzrost ten wiadczy moe orosncej kon-
centracji wrolnictwie. Wprzemyle zatrudnienie wzroso o1,5%, przy czym zatrudnienie wgr-
nictwie iprzemyle wydobywczym zmniejszyo si oponad 7%, azatrudnienie wbudownictwie
prawie o6%. Spadkowi zatrudnienia wbudownictwie towarzyszy spadek zatrudnienia wobsudze
rynku nieruchomoci, bdcy wynikiem utrzymujcej si dekoniunktury wtym sektorze gospodarki.
Zprowadzonych przez Gwny Urzd Statystyczny bada wynika, e w2015 r., podobnie jak wlatach
wczeniejszych oraz napocztku 2016 r., wystpowaa niekorzystna koniunktura wbudownictwie,
cooznacza, e wikszo przedsibiorcw ztej brany oczekiwaa dalszego pogorszenia sytuacji
swoich przedsibiorstw. Silnie zmalao te zatrudnienie wbrany hotelarsko-gastronomicznej
(o 5,0%), podobny spadek zatrudnienia dotyczy brany finansowo-ubezpieczeniowej.
Dosy silny wzrost zatrudnienia obserwowano wprzemyle przetwrczym (o 2,5% wstosunku
do2014 r.) oraz whandlu (o 2,2%). Bardzo silnie, o7,6%, wzroso zatrudnienie wbrany informa-
cyjno-komunikacyjnej, doktrej zaliczane susugi informatyczne idziaalno firm telekomunika-
cyjnych. Zatrudnienie wadministracji publicznej iobronie narodowej zostao utrzymane naniemal
niezmienionym poziomie z2014 r., o1,2% wzroso natomiast zatrudnienie wsektorze edukacji.
Wzrost gospodarczy wPolsce by moliwy nie tylko zewzgldu nawiksze wykorzystanie zasobw
ludzkich, ale take zewzgldu napopraw wydajnoci pracy. Wedug szacunkw Eurostatu w2015r.
wydajno pracy wPolsce zwikszya si o2,1% wstosunku doroku poprzedniego, podczas gdy
rednio wkrajach Unii o0,8%. Od2010 r., wydajno pracy wPolsce zwikszya si o11,6%, podczas
gdy redni wzrost wydajnoci, obliczony dla wszystkich pastw Unii Europejskiej, wynis 4,5%.
Warto podkreli, e Polska wci nadrabia zalegoci wzgldem wysokorozwinitych gospodarek
Europy Zachodniej, gdy jeszcze w2008 roku wydajno pracy wPolsce wynosia 60,8% redniej
unijnej, ado 2014 r. wzrosa dopoziomu 73,7% tej redniej.
Przecitne miesiczne wynagrodzenie brutto byo w2015 r. o4,2% wysze ni w2014 r. Wedug
danych Gwnego Urzdu Statystycznego wynagrodzenia wsektorze przedsibiorstw zatrudniaj-
cych powyej dziewiciu osb zwikszyy si o4,5%, awynagrodzenia wsferze budetowej o3,4%.
Eksport towarw zPolski (w cenach staych) zwikszy si w2015 r. o7,0%. Wysoki by wzrost eks-
portu produktw zgrupy maszyny, urzdzenia isprzt transportowy, majcej najwikszy udzia
wsprzeday polskich wyrobw zagranic. Warto eksportu tych wyrobw, liczona wcenach bie-
cych, wzrosa wstosunku do2014 r. oponad 10%.

Sytuacja demograficzna iwarunki ycia


Wedug danych Gwnego Urzdu Statystycznego, w2015 r. wPolsce mieszkao prawie 38,5mln
mieszkacw, czyli nieco wicej ni nakoniec 1990 roku. Znacznie wiksze zmiany dotycz wska-
nikw dzietnoci w1990 r. urodzio si wPolsce 547,7tys. dzieci, aw 2015 r. ju tylko 370,7tys.
Zbada prowadzonych przez Eurostat wewszystkich krajach Unii Europejskiej wynika, e nisza
ni wPolsce dzietno kobiet (129 urodze ywych wprzeliczeniu na100 kobiet wwieku 1549
lat) wystpuje tylko wPortugalii iHiszpanii. Zprognozy przygotowanej przez Gwny Urzd Staty-
styczny w2014 r. wynika, e w2050 r. wPolsce moe mieszka 34,0mln osb, czyli o4,5mln mniej
ni w2015 r. Cakowity wspczynnik obcienia demograficznego, oznaczajcy czn liczb dzieci

38 Sektor ten jest ujmowany wraz zlenictwem, owiectwem irybactwem.

36
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

wwieku 014 lat oraz osb starszych wwieku od65 roku ycia, przypadajcych na100osb wwieku
produkcyjnym, moe wzrosn z42 osb w2013 r. do81 osb w2050 r.39. Oznacza tobdzie
konieczno podwyszenia wieku przechodzenia naemerytur lub drastyczne obnienie stopy
zastpienia40 ipoziomu ycia emerytw.
Skutki wyej opisanych zmian demograficznych ujawni si dopiero wprzyszoci, natomiast obec-
nie uwaga mieszkacw Polski koncentruje si nainnych sprawach, takich jak poziom wynagro-
dze oraz dostpno istabilno zatrudnienia. Zdanych OECD wynika, e mieszkacy Polski zaj-
muj jedn zostatnich pozycji pod wzgldem dochodw dodyspozycji. Zarwno wraporcie tej
organizacji z2011 r., jak iw raporcie z2015 r. obliczono, e rednie dochody dodyspozycji wPolsce
wprzeliczeniu najednego mieszkaca, zuwzgldnieniem parytetu siy nabywczej, wynosiy zale-
dwie 57% rednich dochodw wkrajach OECD41. Napopraw sytuacji dochodowej wPolsce wska-
zuj badania Gwnego Urzdu Statystycznego, zktrych wynika, e wlatach 20112014 przecitny
miesiczny dochd dodyspozycji, wprzeliczeniu najedn osob, zwikszy si z1259 z do1410 z42.
Naley podkreli, e pomidzy 2007 r. i2014 r. zmniejszyo si te wPolsce zrnicowanie ekwiwa-
lentnych dochodw43, naco wskazuj wszystkie najwaniejsze miary tego zjawiska, publikowane
przez GUS44. Oznacza to, e obecne dochody osb najlepiej inajgorzej zarabiajcych smniej zr-
nicowane ni wprzeszoci.
Wraz zewzrostem dochodw poprawi si dobrobyt mieszkacw Polski45. Od2006 r. do2014 r.
udzia wydatkw naywno, uytkowanie mieszkania inoniki energii wwydatkach ogem zmala
wewszystkich grupach kwintylowych46. Naprzykad wpierwszej grupie udzia ten zmniejszy si
z59,0% do54,0%, aw pitej z38,0% do36,0% wydatkw ogem. Dane tewskazuj, e zarwno
gospodarstwa domowe onajniszych dochodach naosob, jak igospodarstwa odochodach naj-
wyszych maj coraz wicej rodkw nazaspokajanie innych potrzeb. Wrezultacie tych zmian obser-
wowano bardzo wysok dynamik wydatkw naedukacj izdrowie wgospodarstwach domowych
onajniszych dochodach naosob, przy czym w2014 r. nadal wystpoway znaczce rnice pomi-
dzy wydatkami nazdrowie iedukacj wposzczeglnych grupach kwintylowych. Gospodarstwa
domowe onajwyszych dochodach przeznaczay ponad szeciokrotnie wiksze rodki naopiek
zdrowotn oraz prawie piciokrotnie wiksze rodki naedukacj wporwnaniu zgospodarstwami
domowymi onajniszych dochodach.

39 Zaosoby wwieku produkcyjnym uznaje si osoby wwieku od15 do64 lat. Wrzeczywistoci obcienie
demograficzne bdzie wysze, gdy stosunkowo niewielu nastolatkw toosoby aktywne zawodowo.
40 Relacja wielkoci pierwszej emerytury dowielkoci ostatniego wynagrodzenia, otrzymanego przed przejciem
naemerytur.
41 OECD (2015), Hows life? 2015: Measuring Well-being, OECD Publishing, Paris.
42 US (2015), Dochody iwarunki ycia ludnoci Polski (raport zbadania EU-SILC 2014).
43 GUS liczy ekwiwalentne dochody wedug zmodyfikowanej skali ekwiwalentnoci OECD, przyjmujc wspczynnik
1 dla pierwszej osoby dorosej wgospodarstwie domowym, 0,5 dla kadego kolejnego czonka gospodarstwa
wwieku 14 lat iwicej, 0,3 dla kadego dziecka wwieku poniej 14 lat.
44 Domiar tych mona zaliczy nastpujce wskaniki: mediana doredniej, wspczynnik zmiennoci S 80/20
iwspczynnik Giniego.
45 Zgodnie zprawem Engla malejcy udzia wydatkw naywno wwydatkach ogem jest przejawem dobrobytu.
Zewzgldu nawysoki udzia wydatkw nauytkowanie mieszkania inoniki energii oraz nafakt, e sto rwnie
dobra pierwszej potrzeby, dodano tewydatki dowydatkw naywno wcelu zmierzenia zmian wpoziomie
dobrobytu.
46 Jak nazwa wskazuje, wyrniamy pi takich grup, zktrych pierwsza grupa kwintylowa zawiera 20% mieszkacw
Polski, tworzcych gospodarstwa domowe onajniszych dochodach rozporzdzalnych naosob, apita
grupa kwintylowa 20% mieszkacw Polski, tworzcych gospodarstwa domowe onajwyszych dochodach
rozporzdzalnych naosob.

37
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2014 r. czne wydatki gospodarstw domowych wPolsce stanowiy 60,0% PKB, czyli nieco mniej
ni rednio wkrajach objtych badaniem OECD. Dane tewskazuj, e natle innych pastw zrzeszo-
nych wOECD wydatki polskich gospodarstw domowych nie sbardzo wysokie wstosunku dowiel-
koci gospodarki47.
Warunki ycia ludnoci zale wduym stopniu odjej aktywnoci ekonomicznej. WPolsce sytuacja
narynku pracy wostatnich latach stopniowo si poprawiaa. Od2012 r. zmniejszaa si stopa bez-
robocia, ktra nakoniec 2015 r. wyniosa 6,9%48, arednio wcaym 2015 r. 7,5%. Dostp dorynku
pracy poprawi si wewszystkich wojewdztwach, niepokoi moe tylko wiksze zrnicowanie
wojewdztw pod wzgldem stopy bezrobocia. W2015 r. odchylenie standardowe stopy bezrobo-
cia pomidzy wojewdztwami byo wysze ni wlatach 20112012, mimo e rednia stopa bezro-
bocia wyranie si zmniejszya49.

Wykres 7. rednia stopa bezrobocia w2012 r. i2015 r. wedug wojewdztw

[%]

5
11
I

7,9 9, 1
11,9
I

5,8
8,5

7,7

r
11,1
,'
9,3
10,5

10,1
13,1

2012
2015

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie danych Eurostat, Unemployment rates by sex, age and NUTS 2 regions.

47 Naprzykad wydatki znanych zoszczdnoci mieszkacw Chin wyniosy zaledwie 38% PKB. Dane zaczerpnito
zestrony OECD: OECD Data, Household spending, % of GDP, 2014.
48 GUS, Roczne wskaniki makroekonomiczne, stan na dzie 2 maja 2016 r., http://stat.gov.pl/wskazniki-
makroekonomiczne/.
49 Eurostat, Unemployment rates by sex, age and NUTS 2 regions, dane zaktualizowane 28kwietnia 2016 r.

38
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Co wane, od2013 r. zmniejszaa si rwnie stopa bezrobocia dugotrwaego, ktra w2015 r. wynio-
sa 3,0%, podczas gdy wUnii Europejskiej rednio 4,5%50. Malao take bezrobocie wrd starszych
pracownikw, wwieku od50 do64 roku ycia, ktre wczwartym kwartale 2015 r. byo najnisze
odco najmniej dziesiciu lat, wynioso bowiem 4,9% przy redniej unijnej 6,9%51. Znacznie gorzej
Polska radzia sobie zbezrobociem wrd modziey. W2015 r. stopa bezrobocia wPolsce wrd
osb poniej 25 roku ycia wynosia 20,8%, czyli bya nawet troch wysza odredniej wUnii Euro-
pejskiej (20,3%)52.

Wykres 8. Stopa bezrobocia wPolsce iw Unii Europejskiej wlatach 20062015, ogem iwrd
osb poniej 25 roku ycia
[ %]
30

25

20

15

10

0
2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

Stopa bezrobocia ogem - Polska


Stopa bezrobocia ogem - Unia Europejska 28
Stopa bezrobocia wrd osb poniej 25 roku ycia - Polska
Stopa bezrobocia wrd osb poniej 25 roku ycia - Unia Europejska 28

rdo: Eurostat, Unemployment rate by sex and age annual average.

Mimo znaczcego zmniejszenia si wostatnich latach stopy bezrobocia, od2008 r. ado 2014 r. cay
czas rs odsetek osb zagroonych skrajnym ubstwem, oznaczajcym ycie poniej minimum
egzystencji. W2008 r. 5,6% mieszkacw Polski tworzyo gospodarstwa domowe, ktre nie dyspo-
noway rodkami wystarczajcymi dozaspokojenia podstawowych potrzeb yciowych. W2014 r.
procent takich mieszkacw wynosi ju 7,4%. W2015 r. nastpia jednak wyrana poprawa wtym
zakresie, gdy procent mieszkacw yjcych wgospodarstwach domowych zagroonych skraj-
nym ubstwem zmniejszy si do6,5%. Jednoczenie powoli zmniejsza si procent osb yjcych
poniej relatywnej granicy ubstwa53. W2005 r. 18,1% mieszkacw Polski byo zagroonych rela-
tywnym ubstwem, aw 2015 r. 15,5%54. Oznacza to, e mimo korzystnych przemian gospodar-
czych wPolsce wci liczna bya grupa gospodarstw domowych zagroonych ubstwem. Naley
jednak te wzi pod uwag, e wostatnim dziesicioleciu dokona si wPolsce znaczcy postp
wograniczaniu biedy. Zdanych Eurostatu wynika, e coprawda w2014 r. wci prawie mieszka-

50 W krajach skandynawskich, Austrii, Niemczech i Luksemburgu stopa bezrobocia dugotrwaego


nieprzekraczaa2%. rdo: Baza danych Eurostat, Long-term unemployment by sex - annual average.
51 Eurostat, Unemployment rates by sex, age and citizenship, dane zaktualizowane 19kwietnia 2016 r.
52 Eurostat, Unemployment rate by sex and age annual average, dane zaktualizowane 29kwietnia 2016 r.
53 Relatywna granica ubstwa to kwota rwna 50% rednich miesicznych wydatkw ogu gospodarstw
domowych.
54 GUS (2015), Ubstwo wPolsce wlatach 2013 i2014.

39
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

cw Polski zagroona bya ubstwem lub wykluczeniem spoecznym, taki sam rozmiar ubstwa lub
wykluczenia spoecznego obserwowano wcaej Unii Europejskiej oraz wWielkiej Brytanii, jednake
jeszcze w2005 r. zagroenie ubstwem lub wykluczeniem spoecznym byo udziaem ponad 45%
mieszkacw Polski55.
Stosunkowo szeroki zakres wystpowania ubstwa nie powinien przesania faktu, e wostatnich
latach sytuacja materialna wikszoci mieszkacw Polski stopniowo si poprawiaa. Wpierwszej
poowie lat 90. mniej ni 20% dorosych mieszkacw Polski twierdzio, e ich rodzinom yje si
dobrze. Odtamtego czasu regularnie rs odsetek osb zadowolonych zpoziomu ycia. Od2013 r.
udzia takich osb wbadanej populacji stale przekracza 40%, aw 2015 r. poraz pierwszy odroz-
poczcia przez Centrum Badania Opinii Spoecznej bada w1992 r. udzia ten przekroczy 50%
badanych56.
Problem, naktry czsto si wskazuje wrnych opracowaniach dotyczcych biecej sytuacji
gospodarczej wPolsce, tonadmierne wykorzystywanie elastycznych form zatrudnienia, stosowa-
nych wzastpstwie bezterminowych umw oprac. Polska ma najwyszy wUnii Europejskiej udzia
pracownikw zatrudnionych naumowy czasowe. Jak wskazuje OECD, szeroko rozpowszechniona
wPolsce praktyka zawierania umw terminowych zpracownikami utrudnia popraw wydajnoci
ich pracy izniechca dopodnoszenia kwalifikacji zawodowych57.
Sytuacj mieszkaniow wPolsce naleaoby oceni jako wci bardzo trudn natle sytuacji mieszka-
niowej wcaej Unii Europejskiej. W2014 r. wPolsce aponad 44% osb mieszkao wdomach imiesz-
kaniach ozbyt maej powierzchni, podczas gdy wcaej Unii Europejskiej osb takich byo mniej ni
17%. Polska zajmowaa pod tym wzgldem przedostatni, dwudziest sidm pozycj wUnii Euro-
pejskiej, przed Rumuni iza Bugari. Wcigu dziesiciu lat, od2005 r., wPolsce dokona si jednak
postp wtej dziedzinie, gdy odsetek osb mieszkajcych wzatoczonych mieszkaniach zmniejszy
si odziesi punktw procentowych58.
W Polsce, podobnie jak winnych krajach Europy rodkowo-Wschodniej zwyjtkiem Sowenii, ocze-
kiwana dugo ycia nie przekracza 80 lat, coodrnia kraje ztego regionu odpastw Europy
Zachodniej. Wgrupie pastw zEuropy rodkowej Polska znajduje si natrzecim miejscu, zaCze-
chami iChorwacj. Jednoczenie mieszkacy Polski dosy czsto deklaruj zy stan zdrowia. Odsetek
Polakw okrelajcych swj stan zdrowia jako zy przekracza 11%, agorsze zdanie natemat stanu
swego zdrowia maj jedynie mieszkacy krajw batyckich, Chorwacji, Portugalii iWgier59. Wsp-
czynnik umieralnoci niemowlt wPolsce by w2014 r. wyszy (4,2 promila) ni rednio wUnii Euro-
pejskiej (3,7 promila), jednak iw tej dziedzinie nastpi wostatnich latach postp. Jeszcze w2005r.
wspczynnik ten wPolsce wynosi a6,4 promila. Wci istotnym problemem jest jednak due
zrnicowanie midzywojewdzkie pod wzgldem umieralnoci niemowlt: oile wwojewdz-
twach maopolskim iwitokrzyskim wskanik ten ledwo przekracza 3 promile, tow wojewdz-
twie zachodniopomorskim wynosi a5,3 promila.
Z powyszych danych mona byoby wywnioskowa, e sytuacja zdrowotna wPolsce nie jest za,
jednak natle innych krajw europejskich Polska wypada pod tym wzgldem bardzo sabo. WEuro-
pejskim Konsumenckim Rankingu Zdrowia za2015 r. Polska zaja przedostatnie, 34 miejsce, wyprze-

55 Eurostat, People at risk of poverty or social exclusion.


56 CBOS (2016), Nastroje spoeczne wmarcu. Komunikat zbada nr42/2016.
57 OECD (2016), OECD Economic Surveys: Poland 2016, str. 12, 7678.
58 Eurostat, Overcrowding rate by sex.
59 Eurostat, Self-perceived health by sex, age and educational attainment level, dane zaktualizowane 11marca 2016 r.

40
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

dzajc jedynie Czarnogr. Bardzo nisko oceniono midzy innymi przestrzeganie praw pacjenta,
dostpno usug medycznych iskuteczno leczenia chorb nowotworowych60.

3. Realizacja zaoe makroekonomicznych doustawy budetowej


narok 2015

W uzasadnieniu doprojektu ustawy budetowej narok 2015 zapisano, e dominujcym czynnikiem


wzrostu gospodarczego wPolsce pozostanie popyt krajowy, gwnie dziki silnemu tempu wzrostu
inwestycji prywatnych ispoycia prywatnego. Popyt krajowy powinny wspiera take waloryzacja
emerytur irent oraz zwikszenie pomocy pastwa dla rodzin zdziemi wramach ulgi podatkowej.
Zkolei wzrost popytu inwestycyjnego sektora prywatnego mog determinowa utrzymujca si
konkurencyjno kosztowa polskich przedsibiorstw wzgldem zagranicznych partnerw handlo-
wych oraz spadek kosztu kapitau wzwizku zredukcj stp procentowych. Przyjto, e przyspie-
szenie aktywnoci gospodarczej spowoduje obnienie stopy bezrobocia.
Wobec postpujcego oywienia aktywnoci gospodarczej prognozowano stopniowy wzrost infla-
cji. Przy stabilizacji cen surowcw rednioroczny wzrost cen towarw iusug konsumpcyjnych powi-
nien wynie1,2%.
Stopa referencyjna61 zostaa oszacowana rednio na2,0%. Zaoono, e utrzyma si aprecjacyjny
trend polskiej waluty. Umacnianiu si zotego sprzyja powinny silne fundamenty polskiej gospo-
darki, wtym niski poziom deficytu narachunku obrotw biecych62 oraz zmniejszenie deficytu
sektora instytucji rzdowych isamorzdowych.
Za podstawowy czynnik ryzyka dla prezentowanej prognozy makroekonomicznej uznano rozwj
sytuacji gospodarczej ugwnych partnerw handlowych Polski, szczeglnie wkontekcie poten-
cjalnych skutkw gospodarczych wynikajcych zwprowadzonych ogranicze wwymianie handlo-
wej midzy Rosj, Uni Europejsk iStanami Zjednoczonymi Ameryki. Awersja doryzyka nami-
dzynarodowych rynkach finansowych moga mie znaczenie dla prezentowanej prognozy kursu
walutowego, inflacji, czy stp procentowych.

Produkt krajowy brutto ijego skadowe


Produkt krajowy brutto wzrs w2015 r. o3,6%, tj.o0,2 punktu procentowego powyej prognozy.

60 http://www.healthpowerhouse.com/files/EHCI_2015/EHCI_2015_report.pdf
61 Stopa referencyjna (interwencyjna, repo) okrela minimaln cen, pojakiej bank centralny organizuje operacje
otwartego rynku narynku midzybankowym. Operacje otwartego rynku polegaj nazakupie bd sprzeday
przez bank centralny krtkoterminowych papierw wartociowych wcelu przywrcenia rwnowagi narynku.
Stopa referencyjna jest topodstawowa stopa procentowa wPolsce, jest ustalana przez Rad Polityki Pieninej.
62 Bilans obrotw biecych cz bilansu patniczego, wktrej zestawiono wszystkie transakcje pomidzy
rezydentami anierezydentami danego kraju obejmujce saldo obrotw towarowych (eksport minus import),
saldo usug, saldo dochodw oraz saldo transferw biecych.

41
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 4. Produkt krajowy brutto i jego skadowe w latach 20142015


2014 2015
Wyszczeglnienie %
Wykonanie Prognoza Wykonanie
PKB 103,3 103,4 103,6
Eksport 106,4 105,4 106,8
Import 110,0 106,4 106,3
Popyt krajowy 104,9 103,8 103,4
Spoycie 102,9 102,8 103,1
prywatne 102,4 103,0 103,0
publiczne 104,7 102,2 103,4
Akumulacja 112,8 107,8 104,5
nakady brutto na rodki trwae 110,0 107,4 105,8
PKB w cenach biecych (mld z) 1.719,1 1.771,2 1.789,7

rdo: Uzasadnienie do ustawy budetowej na rok 2015, Biuletyn Statystyczny GUS nr 3, kwiecie 2016. Wyniki kontroli NIK
w Ministerstwie Finansw.

Gwnym czynnikiem wzrostu by popyt krajowy, ktry zwikszy si o3,4%, pomimo e jego dyna-
mika bya nisza odprognozowanej. Nisze odzakadanego tempo wzrostu popytu krajowego,
towgwnej mierze efekt spowolnienia tempa wzrostu inwestycji z10,0% w2014 r. do5,8% w2015 r.
Dynamika importu bya zbliona doprognozowanej, ale nisza ni przed rokiem przy praktycznie
niezmienionej dynamice eksportu. Nisza dynamika importu tow gwnej mierze efekt spowolnie-
nia tempa wzrostu popytu krajowego, wtym przede wszystkim inwestycji.

Bilans patniczy
W 2015 r. ujemne saldo rachunku obrotw biecych bilansu patniczego doPKB wynioso 0,2%
iulego poprawie wstosunku dowykonania w2014 r. Byo te korzystniejsze odprognozowanego.

Tabela 5. Bilans patniczy w latach 20142015


2014 2015
Wyszczeglnienie Wykonanie Prognoza Wykonanie
mln euro
Rachunek biecy -8.303 -6.760 -1.011
w tym obroty towarowe: saldo -3.255 1.700 2.135
Eksport 158.619 181.550 171.861
Import 161.874 179.850 169.726
Rachunek kapitaowy 10.034 - 10.154
Rachunek finansowy -3.234 5.500 7.618
w tym inwestycje bezporednie (netto) 8.218 4.500 3.001
Saldo obrotw biecych do PKB (%) -2,0 -1,5 -0,2

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw i Narodowym Banku Polskim.

Rachunek biecy zamkn si mniejszym saldem ujemnym ni prognozowano. Saldo obrotw towa-
rowych byo dodatnie iwysze odprognozowanego o435,0mln euro, pomimo e wartoci eksportu
iimportu uksztatoway si poniej prognozy. Rachunek finansowy zamkn si kwot wysz ni
oczekiwano o2.118mln euro, jednak poziom inwestycji bezporednich by mniejszy odszacowa-
nego o1.499mln euro.

42
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. zwikszyy si zagraniczne inwestycje wPolsce. Odnotowano napyw inwestycji bezpo-


rednich wwysokoci 23.416,0mln z, ktry zwizany by przede wszystkim zreinwestycjami zyskw
firm ulokowanych wPolsce. Napyn rwnie kapita wpostaci inwestycji portfelowych63, zarwno
wudziaowe papiery wartociowe (gwnie certyfikaty funduszy inwestycyjnych), jak iobligacje
Skarbu Pastwa. Odpyw kapitau wpostaci polskich inwestycji bezporednich zagranic odnoto-
wano wwysokoci 10.679,0mln z zprzeznaczeniem gwnie nazakup akcji iudziaw zagranicznych
spek. W2015 r. zwikszyy si rwnie pozostae inwestycje (odpyw wynoszcy 19.422,0mlnz).
Wzrost ten dotyczy udzielonych przez polskie podmioty kredytw oraz kredytw handlowych64.

Rynek pracy, wynagrodzenia iwiadczenia spoeczne


Wyszy odprognozowanego wzrost gospodarczy przyczyni si douksztatowania si stopy bezro-
bocia rejestrowanego nakoniec roku (9,8%) poniej szacunku (11,8%).

Tabela 6. Zatrudnienie, bezrobocie, wynagrodzenia i wiadczenia spoeczne w latach 20142015


2014 2015
Wyszczeglnienie
Wykonanie Prognoza Wykonanie
Przecitne zatrudnienie w gospodarce narodowej
(tys. etatw), w tym: 9.701 9.754 9.7891
w sektorze przedsibiorstw (tys. etatw) 5.529 5.591 5.602
Liczba zarejestrowanych bezrobotnych (tys. osb, stan
na koniec okresu) 1.825 1.922 1.563
Stopa bezrobocia na koniec roku (%) 11,4 11,8 9,8
Przecitne wynagrodzenie brutto w gospodarce narodo-
wej (z), w tym w: 3.777 3.959 3.900
sektorze przedsibiorstw 3.980 4.185 4.121
sferze budetowej 4.108 - 4.208
Przecitna emerytura i renta (brutto) (z)
z pozarolniczego systemu ubezpiecze 1.991 2.039 2.049
rolnikw indywidualnych 1.145 1.183 1.180
1
Szacunek Ministerstwa Finansw.
rdo: Biuletyn Statystyczny GUS nr 3, kwiecie 2016. Wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Nominalne tempo wzrostu redniej pacy wgospodarce narodowej w2015 r. okazao si nisze
odprognozy tej kategorii przedstawionej wuzasadnieniu doustawy budetowej ookoo jeden
punkt procentowy. Niszy odprzewidywanego wzrost pac wcaej gospodarce wynika wgw-
nej mierze zmniejszego odszacowanego tempa wzrostu przecitnego wynagrodzenia wsektorze
przedsibiorstw. Naniszy wzrost pac wprzedsibiorstwach moga wpyn midzy innymi nisza
odzakadanej dynamika cen konsumpcyjnych, comogo przeoy si namniejsz odplanowa-
nej skal podwyek wynagrodze, atake gorsza odoczekiwanej sytuacja wniektrych branach
(np.wgrnictwie), comogo znale odzwierciedlenie wwypacie niszych premii inagrd.

63 Inwestycje portfelowe totransakcje, ktrych przedmiotem sudziaowe idune papiery wartociowe niezaliczane
doinwestycji bezporednich.
64 Narodowy Bank Polski, Bilans Patniczy Rzeczypospolitej Polskiej zaIV kwarta 2015 r., str. 7 i52.

43
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Ceny, rynek pieniny iwalutowy


W 2015 r. wystpia wPolsce deflacja. Bya efektem umiarkowanej presji popytowej oraz niskich cen
surowcw, wtym przede wszystkim ropy naftowej.

Tabela 7. rednie w roku wskaniki cen i rynku walutowego w latach 20142015


2014 2015
Wyszczeglnienie Jednostka
Wykonanie Prognoza Wykonanie
Dynamika cen towarw i usug %
konsumpcyjnych 100,0 101,2 99,1
Dynamika cen produkcji sprzedanej %
przemysu 98,5 101,4 97,8

Stopa referencyjna % 2,4 2,0 1,6

Kurs walutowy PLN/USD 3,16 2,92 3,77


Kurs walutowy PLN/EUR 4,19 3,98 4,18

rdo: Biuletyn Statystyczny GUS nr 3, kwiecie 2016. Wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Skala aprecjacji kursu zotego okazaa si znacznie nisza odzakadanej wprognozie. Sabszy kurs
zotego togwnie rezultat wyszej awersji doryzyka nawiatowych rynkach finansowych. Presj
nazotego wywieray te rosnce obawy oniewypacalno Grecji, anastpnie niepewno codo
perspektyw chiskiej iwiatowej gospodarki.

4. Realizacja wybranych celw strategicznych

W 2015 r. zasady prowadzenia polityki rozwoju kraju, podobnie jak wlatach poprzednich, okrelay
Dugookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska 2030 iStrategia Rozwoju Kraju 202065. Zaoenia tych
Strategii skorelowane sz europejskim dokumentem programowym Europa 2020 Strategia narzecz
inteligentnego izrwnowaonego rozwoju sprzyjajcego wczeniu spoecznemu.

Strategia Europa 2020


Europa 2020 Strategia narzecz inteligentnego izrwnowaonego rozwoju sprzyjajcego wczeniu
spoecznemu (Strategia) jest dugookresowym programem rozwoju spoeczno-gospodarczego Unii
Europejskiej nalata 20102020. Strategia uwzgldnia dugofalowe wyzwania stojce przed Uni
Europejsk zwizane zglobalizacj, starzeniem si spoeczestw oraz rosnc potrzeb racjonal-
nego wykorzystania zasobw. Gwnym jej celem jest wzrost gospodarczy, ale szczegln uwag
zwrcono nakwestie dotyczce zrwnowaenia tego procesu. Efektem realizacji Strategii ma by
gospodarka bazujca nawiedzy, niskoemisyjna, promujca przyjazne rodowisku technologie,
oszczdnie gospodarujca zasobami, kreujca nowe zielone miejsca pracy, azarazem zachowu-
jca dbao ospjno spoeczn.

65 Dogwnych dokumentw strategicznych naley take dziewi strategii zintegrowanych, ktre stanowi
uszczegowienie Strategii Rozwoju Kraju 2020. Sto strategie: Innowacyjnoci iEfektywnoci Gospodarki,
Rozwoju Kapitau Ludzkiego, Rozwoju Transportu, Bezpieczestwa Energetycznego irodowiska, Sprawne
Pastwo, Rozwoju Kapitau Spoecznego, Rozwoju Regionalnego, Zrwnowaonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa
iRybactwa oraz Rozwoju Systemu Bezpieczestwa Narodowego RP.

44
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Postp wrealizacji Strategii jest monitorowany napodstawie zbioru wskanikw przypisanych


doniej wymienionych piciu celw rozwojowych, ktre maj by osignite w2020 r. napozio-
mie unijnym.
1. Wzrost wskanika zatrudnienia osb wprzedziale wiekowym 2064 lata dopoziomu 75%.
2. Przeznaczenie 3% PKB Unii Europejskiej nabadania irozwj.
3. Osignicie celw 20/20/20 wzakresie klimatu ienergii zmniejszenie emisji gazw cieplarnia-
nych o20% wporwnaniu z1990 r., zwikszenie do20% udziau energii odnawialnej woglnym
zuyciu energii oraz zwikszenie efektywnoci energetycznej o20%.
4. Podniesienie poziomu wyksztacenia poprzez zmniejszenie odsetka osb zbyt wczenie kocz-
cych nauk doponiej 10% oraz zwikszenie doco najmniej 40% odsetka osb wwieku 3034lat
zwyksztaceniem wyszym lub rwnowanym.
5. Zmniejszenie ubstwa poprzez wydwignicie conajmniej 20mln osb zubstwa lub wykluczenia
spoecznego.
Wartoci docelowe wskanikw Strategii zostay okrelone napoziomie globalnym caej Unii Europej-
skiej. Poszczeglne kraje czonkowskie zostay zobowizane doprzeoenia celw unijnych nacele
krajowe oraz okrelenia metod ich realizacji wKrajowych Programach Reform. Sone coroku aktuali-
zowane przez rzdy krajw czonkowskich iprzekazywane wkwietniu doKomisji Europejskiej. Cele
krajowe dla Polski zostay okrelone wKrajowym Programie Reform. Europa 2020.
Okrelono wnim jak Polska wperspektywie doroku 2020 bdzie realizowa zobowizania pod-
jte wzakresie piciu wiodcych celw strategii Europa 2020. Uwzgldniajc specyficzne krajowe
uwarunkowania ikierunki dziaa wytyczone wpolskich dokumentach strategicznych, rzd uzna66,
enaley skupi si naodrabianiu zalegoci rozwojowych oraz budowie nowych przewag konku-
rencyjnych wtrzech obszarach priorytetowych:
1. Infrastruktura dla wzrostu zrwnowaonego;
2. Innowacyjno dla wzrostu inteligentnego;
3. Aktywno dla wzrostu sprzyjajcego wczeniu spoecznemu.
Rada Ministrw przyja Aktualizacj Krajowego Programu Reform nalata 20152016 wdniu 28kwiet-
nia 2015 r. Wdokumencie tym powizano realizacj poszczeglnych celw Strategii zpriorytetami
nowej perspektywy finansowej nalata 20142020. Komisja Europejska przeprowadzia analiz pol-
skiej polityki gospodarczej idokonaa oceny Krajowego Programu Reform nalata 20152016 oraz
aktualizacji Programu Konwergencji na2015 r. Wwyniku dokonanych ustale Rada Unii Europejskiej
zalecia Polsce67 podjcie wlatach 2015 i2016 dziaa majcych nacelu:
- uzyskanie korekty budetowej napoziomie 0,5% PKB, zarwno w2015 r., jak i2016 r., przyblia-
jcej osignicie redniookresowego celu budetowego68;
- ustanowienie niezalenej rady budetowej; poszerzenie bazy podatkowej wszczeglnoci
poprzez ograniczenie stosowania rozbudowanego systemu obnionych stawek podatku VAT;

66 Aktualizacja programu przyjta przez Rad Ministrw 28kwietnia 2015 r. Nowy rzd waktualizacji z26kwietnia
2016 r. zaprezentowa cz dziaa wynikajcych zPlanu narzecz Odpowiedzialnego Rozwoju. Cele krajowe
pozostay aktualne.
67 Zalecenie Rady zdnia 14lipca 2015 r. wsprawie krajowego programu reform Polski na2015 r. oraz zawierajce
opini Rady natemat przedstawionego przez Polsk programu konwergencji na2015 r. (Dz. Urz. C 272 z18.8.2015,
str. 91).
68 Polska przyja redniookresowy cel budetowy, czyli docelowy wynik strukturalny sektora instytucji rzdowych
isamorzdowych napoziomie -1% PKB. Wtym celu podejmowane sw poszczeglnych latach dziaania
czstkowe. Ustalajc wynik strukturalny uwzgldnia si wynik sektora instytucji rzdowych isamorzdowych
skorygowany owpyw cyklu oraz dziaania jednorazowe itymczasowe.

45
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

- dostosowanie systemw emerytalnych dla rolnikw igrnikw dosystemw emerytalnych


innych grup zawodowych;
- stworzenie systemu szacowania irejestracji dochodw rolnikw;
- ograniczenie nadmiernego wykorzystywania umw czasowych icywilnoprawnych narynku
pracy;
- usunicie przeszkd utrudniajcych projekty kolejowe.

Tabela 8. Wybrane wskaniki realizacji Strategii Europa 2020 Polska


2010 2011 2012 2013 2014 2015 Cel dla Polski
Wskaniki
% (2020)
Obszar 1. Zatrudnienie
Wskanik zatrudnienia osb
w wieku 20-64 lata 64,3 64,5 64,7 64,9 66,5 67,8 71,0
Obszar 2. Badania i rozwj
Nakady na badania i rozwj
w relacji do PKB 0,72 0,75 0,88 0,87 0,94 . 1,70
Obszar 3. Zmiany klimatu
i zrwnowaone wykorzystanie
energii
Udzia energii ze rde
odnawialnych w zuyciu
energii brutto 9,20 10,30 10,88 11,34 11,45 . 15,0
Obszar 4. Edukacja
Modzie niekontynuujca nauki 5,4 5,6 5,7 5,6 5,4 5,3 4,5
Osoby w wieku 3034
lata posiadajce wysze
wyksztacenie 34,8 36,5 39,1 40,5 42,1 43,4 45,0
Obszar 5. Walka z ubstwem Zmniejszenie o 1,5 mln
i wykluczeniem spoecznym liczby osb yjcych
Wskanik zagroenia ubstwem poniej relatywnej
lub wykluczeniem spoecznym 27,8 27,2 26,7 25,8 24,7 . granicy ubstwa

rdo: Strategia Europa 2020 Polska. Wskaniki realizacji. GUS.

W dokumencie roboczym Sprawozdanie krajowe Polska 2016 Komisja Europejska przedstawia


ocen polskiej gospodarki wwietle rocznej analizy opublikowanej przez Komisj Europejsk wdniu
26listopada 2015 r. Wnioski wynikajce zoceny snastpujce:
- polska gospodarka rozwija si stabilnie;
- poziom ycia istopa zatrudnienia zbliyy si znaczco doredniej Unii Europejskiej, ale nadal
wystpuj pewne trudnoci (midzy innymi niski jest udzia wrynku pracy kobiet iosb oniskich
kwalifikacjach, wysoki pozostaje udzia sektora rolnego wcznym zatrudnieniu, abezrobocie
dugotrwae stanowi okoo 40% cznego bezrobocia);
- oglne perspektywy gospodarcze sw dalszym cigu pozytywne, chocia pojawia si ryzyko
wewntrzne;
- Polska poczynia ograniczone postpy wrealizacji zalece Rady Unii Europejskiej zdnia 14lipca
2015 r.
Komisja ocenia, e wrealizacji krajowych celw wyznaczonych wramach Strategii Europa 2020
Polska osiga dobre wyniki wdziedzinach ograniczenia emisji gazw cieplarnianych, efektywno-
ci energetycznej iszkolnictwa wyszego, ale potrzebne swiksze wysiki wzakresie zwikszenia
wskanika zatrudnienia, inwestycji wbadania irozwj, energii odnawialnej, zmniejszenia liczby osb
przedwczenie koczcych nauk iograniczenia ubstwa.

46
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Dugookresowa Strategia Rozwoju Kraju Polska 2030. Trzecia fala nowoczesnoci


Dugookresowa Strategia Rozwoju Kraju Polska 2030. Trzecia fala nowoczesnoci (DSRK)69 stanowi pod-
stawowy dokument wyznaczajcy oglne kierunki polityki narzecz rozwoju kraju wperspektywie
do2030 r. Celem gwnym DSRK jest poprawa jakoci ycia Polakw mierzona wzrostem produktu
krajowego brutto namieszkaca, zwikszeniem spjnoci spoecznej, zmniejszeniem nierwnomier-
noci ocharakterze terytorialnym, oraz skal skoku cywilizacyjnego spoeczestwa iinnowacyjnoci
gospodarki wstosunku doinnych krajw.

Tabela 9. Wybrane wskaniki realizacji Dugookresowej Strategii Rozwoju Kraju. Polska 2030.
Trzecia fala nowoczesnoci
2012 2013 2014 2015 2030
Wskaniki Warto
Warto porednia
docelowa
Cel gwny: Poprawa jakoci ycia Polakw
PKB na jednego mieszkaca w relacji do PKB
najzamoniejszego kraju w UE (wedug PPP) (%) 50 51 51 . 75
Wskanik rozwoju spoecznego (HDI) (pkt) 1
0,838 0,840 0,843 . 0,900
Obszar 1. Konkurencyjno i innowacyjno
gospodarki
Energochonno gospodarki (kgoe/1000 euro) 337,0 333,2 . . 167,0
Nakady na dziaalno badawcz i rozwojow
w relacji do PKB (%) 0,88 0,87 0,94 . 3,00
Udzia eksportu wyrobw wysokiej techniki
w eksporcie ogem (%) 6,0 6,7 7,9 . 15
Wskanik globalnej konkurencyjnoci (GCI) (pkt)2 4,46 4,46 4,48 4,49 5,3
Wskanik zatrudnienia osb
w wieku 2064 lata (%) 64,7 64,9 66,5 . 80,0
Obszar 2. Rwnowaenie potencjau rozwojowego
regionw
Odsetek ludnoci korzystajcej z sieci
wodocigowej na wsi (%) 76,2 76,6 84,3 . 92,0
Relacja PKB na 1 mieszkaca najbiedniejszego
wojewdztwa do najbogatszego (%) 44 44 . . 60
Obszar 3. Efektywno i sprawno pastwa
Europejski Konsumencki Indeks Zdrowia (EHCI)
(pkt) 577 521 511 523 750
Wskanik Globalnej Konkurencyjnoci (GCI)
obcienia regulacyjne (pozycja w rankingu) 131 133 117 122 50
Wskanik Globalnej Konkurencyjnoci (GCI)
przejrzysto w tworzeniu polityk (pozycja
wrankingu) 104 120 110 106 50
Wskanik wydajnoci instytucji rzdowych
(pozycja w rankingu)3 116 121 110 98 50
Human Development Index (HDI) jest syntetyczn miar rozwoju czowieka. Mierzy rednie osignicia w kraju
1

w podstawowych wymiarach ludzkiego rozwoju: dugie i zdrowe ycie (zdrowie), dostp do wiedzy (edukacja) oraz
godziwy poziom ycia (dochody). HDI wyraony jest jako warto midzy 0 i 1.

69 Strategi przyjto uchwa Nr16 Rady Ministrw zdnia 5lutego 2013 r. (M.P. poz.121).

47
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

2
Wskanik zoony okrelajcy zdolnoci poszczeglnych pastw do zapewnienia dugookresowego wzrostu
gospodarczego. Na wskanik skada si 111 zmiennych. Zmienne pogrupowane s w 12 skorelowanych ze sob filarach
(dziedzinach). Dziedziny te obejmuj najwaniejsze czynniki konkurencyjnoci na rynku globalnym. Wyrniono
12 filarw: Instytucje, Infrastruktura, rodowiska makroekonomiczne, Ochrona zdrowia i edukacja podstawowa,
Szkolnictwo wysze, Wydajno rynku, Wydajno rynku pracy, Poziom rozwoju rynku finansowego, Gotowo
technologiczna, Rozmiar rynku, Jako rodowiska biznesowego i Innowacyjno. Przyjmuje wartoci z zakresu 17,
gdzie warto 7 oznacza najwiksz konkurencyjno.
3
Wskanik wydajnoci instytucji rzdowych stanowi rednia z badania takich obszarw jak: marnotrawienie wydatkw
rzdowych, obcienie regulacjami rzdowymi, skuteczno ram prawnych rozstrzygania sporw, skuteczno ram
prawnych wymagajcych regulacji oraz przejrzysto w tworzeniu polityk. Skada si ze 111 zmiennych. Zmienne
pogrupowane s w 12 skorelowanych ze sob filarach (dziedzinach). Dziedziny te obejmuj najwaniejsze czynniki
konkurencyjnoci na rynku globalnym.
rdo: Dugookresowa Strategia Rozwoju Kraju. Polska 2030. Wskaniki realizacji. GUS.

Strategia oparta jest nascenariuszu stabilnego rozwoju, apomylno realizacji wszystkich zaoo-
nych wniej celw jest uzaleniona odwielu czynnikw zarwno wewntrznych, jak izewntrznych,
ktre maj wpyw nadostpno rodkw finansowych najej realizacj. Szczeglne znaczenie ma
rozwj sytuacji wgospodarce wiatowej oraz wstrefie euro.
Brak publikacji wzakresie wartoci wikszoci wskanikw realizacji DSRK w2015r. uniemoliwia
dokonanie oceny aktualnego stanu jej realizacji. Przedstawione powyej dane wskazuj, e osigni-
cie zamierzonych wStrategii celw moe by mao realne. Dugi horyzont czasowy realizacji DSRK
stwarza jednak szans naosignicie wynikw zblionych dozamierzonych.

Strategia Rozwoju Kraju 2020


Strategia Rozwoju Kraju 2020 (SRK 2020)70 wskazuje kierunki rozwoju pastwa, ktre powinny zosta
zrealizowane wperspektywie do2020 r., zuwzgldnieniem perspektywy finansowej Unii Europej-
skiej nalata 2014-2020. Jako cel gwny SRK 2020 wskazano wzmocnienie iwykorzystanie gospo-
darczych, spoecznych iinstytucjonalnych potencjaw zapewniajcych szybszy izrwnowaony
rozwj kraju oraz popraw jakoci ycia ludnoci. SRK 2020 okrela take, jakie dziaania interwen-
cyjne sniezbdne wredniookresowej perspektywie wcelu przyspieszenia procesw rozwo-
jowych. Monitorowanie jej realizacji iocena wjakim stopniu udao si osign zamierzone cele
poprawy poziomu ycia obywateli, dokonywane sz wykorzystaniem niej wskazanych kluczo-
wych wskanikw.

Tabela 10. Wybrane wskaniki realizacji Strategii Rozwoju Kraju 2020

2012 2013 2014 2015 2020


Wskaniki Warto
Warto porednia
docelowa
Wskaniki kluczowe
Dynamika PKB (w cenach staych) (2010=100) 106,7 108,1 111,7 115,7 140-144

Dynamika realnych dochodw do dyspozycji brutto


w sektorze gospodarstw domowych ogem (2010=100) 102,2 102,9 105,6 . 138-142
PKB na jednego mieszkaca wedug PPP (UE27=100) 66 67 68 . 74-79
Stopa inwestycji (%) 19,8 18,8 19,7 20,1 21-23
Wskanik Globalnej Konkurencyjnoci GCI (pozycja
w rankingu) 41 42 43 41 25

70 Strategi przyjto uchwa Nr157 Rady Ministrw zdnia 25wrzenia 2012 r. (M. P. poz.882).

48
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

2012 2013 2014 2015 2020


Wskaniki Warto
Warto porednia
docelowa

Wskanik rozwoju spoecznego HDI (pozycja


w rankingu) 35 35 36 . 35

Wskanik zatrudnienia kobiet w wieku 2064 lata (%) 57,5 57,6 59,4 . 69,0
Wskanik zatrudnienia mczyzn
w wieku 2064 lata (%) 72,0 72,1 73,6 . 73,0
Obszar strategiczny sprawne i efektywne pastwo
Wskanik efektywnoci rzdzenia (pkt) 1
0,66 0,71 0,82 . 1,00
Wskanik jakoci stanowionego prawa (pkt) 0,95 1.04 1,06 . 1,30
redni czas dochodzenia nalenoci z umw drog
sdow (dni) 685 685 685 685 <600
Obszar strategiczny konkurencyjna gospodarka
Dug sektora instytucji rzdowych i samorzdowych
w relacji do PKB (wedug ESA2010) (%) 54,0 56,0 50,5 51,3 45,0
Udzia eksportu w PKB (%) 44,4 46,3 47,5 49,4 44-46
Nakady sektora przedsibiorstw na dziaalno
badawcz i rozwojow w relacji do PKB (%) 0,33 0,38 0,44 . 0,6-0,8
ODEX (Zagregowany wskanik efektywnoci
energetycznej) (2000=100)2 69,7 68,4 . . 63,0

Poziom ograniczenia masy odpadw komunalnych


ulegajcych biodegradacji przekazywanych
do skadowania w stosunku do odpadw
wytworzonych w 1995 r. (%) 56 40 32 . 35
czna dugo autostrad (km) 1.365,1 1.481,8 1.556,4 . 2.000,0
czna dugo drg ekspresowych (km) 1.052,4 1.244,3 1.447,5 . 2.800,0
Obszar strategiczny spjno spoeczna
i terytorialna
Wskanik zagroenia ubstwem lub wykluczeniem
spoecznym (%) 26,7 25,8 24,7 . 20-23
Wskanik zatrudnienia osb niepenosprawnych (%) 21,4 20,9 21,3 . 27,0
Udzia wojewdztw Polski Wschodniej w PKB (%) 15,2 15,3 . . 18-20
1
Wskanik jest redni waon szeregu (od 7 do 13) innych indeksw odzwierciedlajcych opinie ekspertw,
przedsibiorcw i gospodarstw domowych na temat rnych aspektw funkcjonowania sfery publicznej. Ocenie
podlegaj w szczeglnocinastpujce zjawiska:jako usug publicznych,jako administracji publicznej i stopie jej
niezalenoci od wpyww politycznych,jako formuowanych i wdraanych polityk, jako infrastruktury publicznej:
transportowej, sanitarnej, informatycznej, etc. Warto wskanika efektywnoci rzdzenia jest wystandaryzowana
w przedziale <-2,5; 2,5>, przy czym im wysza nota, tym wysza ocena jakoci rzdzenia w danym kraju.
2
ODEX (ODYSSEE Energy Efficiency Index) jest otrzymywany poprzez agregowanie zmian w jednostkowym zuyciu
energii, obserwowanych w danym czasie na okrelonych poziomach uytkowania kocowego. Obliczony jest
dla kadego roku jako iloraz rzeczywistego zuycia energii w danym roku i teoretycznego zuycia energii, nie
uwzgldniajcego efektu zuycia jednostkowego (tzn. przy zaoeniu dotychczasowej energochonnoci procesw
produkcji danych wyrobw). Wskanik ODEX nie pokazuje biecego poziomu intensywnoci energetycznej, lecz
postp w stosunku do roku bazowego. Im wskanik niszy, tym wiksza poprawa efektywnoci wykorzystania energii.

rdo: Strategia Rozwoju Kraju 2020. Wskaniki realizacji. GUS.

49
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Realizacja SRK 2020, analogicznie jak wprzypadku DSRK, jest uzaleniona odwielu czynnikw
wewntrznych izewntrznych, ktre maj wpyw nadostpno rodkw finansowych najej reali-
zacj. Podobnie jak wprzypadku DSRK, brakuje publikacji wzakresie wartoci wikszoci wskani-
kw osignitych w2015 r., couniemoliwia dokonanie oceny aktualnego stanu jej realizacji. Przed-
stawione powyej wskaniki oraz ich dynamika wskazuj natrudnoci zosigniciem zaplanowa-
nych wniej celw. Dotychczas wykonane zostay wskaniki udziau eksportu wPKB, zatrudnienia
mczyzn wwieku 2064 lata oraz poziomu ograniczenia masy odpadw komunalnych ulegajcych
biodegradacji. Bliskie szakadanego poziomu wskaniki rozwoju spoecznego, stopy inwestycji,
efektywnoci rzdzenia, efektywnoci energetycznej, atake zagroenia ubstwem lub wyklucze-
niem spoecznym. Realizacja pozostaych wymienionych wtabeli wskanikw odbiega znaczco
odwartoci docelowych. Planowana aktualizacja wskanikw SRK 2020 oraz wyduenie jej hory-
zontu czasowego stwarza wiksz szans naosignicie niektrych zakadanych celw.

5. Uwarunkowania prawne wykonania budetu pastwa ibudetu


rodkw europejskich

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dnia 16listopada 2015 r. powoa Prezesa Rady Ministrw71 oraz
pozostaych czonkw Rady Ministrw72. Wskad Rady Ministrw weszli midzy innymi Minister
Spraw Wewntrznych iAdministracji, Minister Infrastruktury iBudownictwa, Minister Gospodarki
Morskiej ieglugi rdldowej, Minister Cyfryzacji, Minister Rozwoju oraz powoany 1grudnia 2015r.
Minister Energii73, ktrzy nie wchodzili wskad poprzedniej Rady Ministrw74.
Zgodnie zart.33 ust.1 i1a ustawy zdnia 8sierpnia 1996 r. oRadzie Ministrw75, Prezes Rady Mini-
strw ustala wdrodze rozporzdzenia szczegowy zakres dziaania ministra, ministerstwo lub inny
urzd administracji rzdowej, ktry ma obsugiwa ministra, aw wypadku ministra kierujcego okre-
lonym dziaem administracji rzdowej wskazuje rwnie, zuwzgldnieniem przepisw odziaach
administracji rzdowej, dzia lub dziay, ktrymi kieruje minister oraz okrela, zzastrzeeniem prze-
pisw odrbnych, zakres uprawnie ministra jako dysponenta wyodrbnionej lub wyodrbnionych
czci budetu pastwa.
Zakres dziaania poszczeglnych ministrw76 zosta okrelony wrozporzdzeniach Prezesa Rady
Ministrw wydanych wwikszoci dnia 17listopada 2015 r.77. Rozporzdzenia teweszy wycie
zdniem ogoszenia, zmoc oddnia 16listopada 2016 r. Dnia 9grudnia 2005 r. wydane zostao roz-
porzdzenie Prezesa Rady Ministrw wsprawie szczegowego zakresu dziaania Ministra Energii78,

71 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 16listopada 2015 r. opowoaniu Prezesa Rady
Ministrw (M.P. poz.1090).
72 Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 16listopada 2015 r. opowoaniu wskad Rady
Ministrw (M.P. poz.1091).
73 Minister Energii powoany napodstawie postanowienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 1grudnia
2015 r. nr1131.46.2015 ozmianie wskadzie Rady Ministrw (M.P. poz.1198).
74 Poprzednia Rada Ministrw, powoana dnia 22wrzenia 2014 r. skadaa si midzy innymi zMinistra Spraw
Wewntrznych, Ministra Administracji i Cyfryzacji, Ministra Infrastruktury i Rozwoju, Ministra Gospodarki
postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zdnia 22wrzenia 2014 r. opowoaniu wskad Rady
Ministrw (M.P. poz.806).
75 Dz.U. 2012 r. poz.392, zezm.
76 Powoanych wskad Rady Ministrw 16listopada i1grudnia 2015 r.
77 Dz.U. poz.18941914.
78 Dz.U. poz.2087.

50
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

ktre weszo wycie zdniem ogoszenia, zmoc oddnia 1grudnia 2015 r. Ponadto cz wyej
wymienionych rozporzdze zostao znowelizowanych.

Tabela 11. Wykaz zmian dysponentw czci

Dysponent czci
Nazwa czci budetowej
do 15 listopada 2015 r. od 16 listopada 2015 r.
Minister Spraw Wewntrznych
Administracja publiczna Minister Administracji i Cyfryzacji
i Administracji
Budownictwo, planowanie
i zagospodarowanie przestrzenne Minister Infrastruktury i Rozwoju Minister Infrastruktury i Budownictwa
oraz mieszklanictwo1
Gospodarka Minister Gospodarki Minister Rozwoju
Minister Gospodarki Morskiej i eglugi
Gospodarka morska Minister Infrastruktury i Rozwoju
rdldowej
Minister Cyfryzacji do 8 grudnia 2015 r.
czno Minister Administracji i Cyfryzacji Minister Infrastruktury i Budownictwa
od 9 grudnia 2015 r.
Informatyzacja Minister Administracji i Cyfryzacji Minister Cyfryzacji
Rozwj regionalny Minister Infrastruktury i Rozwoju Minister Rozwoju
Transport Minister Infrastruktury i Rozwoju Minister Infrastruktury i Budownictwa
Minister Spraw Wewntrznych
Sprawy wewntrzne Minister Spraw Wewntrznych
i Administracji
Wyznania religijne
Minister Spraw Wewntrznych
oraz mniejszoci narodowe Minister Administracji i Cyfryzacji
i Administracji
i etniczne
Energia2 - Minister Energii od 1 grudnia 2015 r.
Gospodarka zoami kopalin2 - Minister Energii od 1 grudnia 2015 r.
Minister Gospodarki Morskiej i eglugi
Rybowstwo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
rdldowej
Minister Gospodarki Morskiej i eglugi
egluga rdldowa2 -
rdldowej od 27 listopada 2015 r.
1
Nowe brzmienie dziau. Przed 27 listopada 2015 r. Budownictwo, lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne
oraz mieszkalnictwo.
2
Cz dodana do klasyfikacji budetowej, z moc od 27 listopada 2015 r.
rdo: opracowanie wasne NIK.

Dnia 20listopada 2015 r., namocy art.39 ust.1 ustawy oRadzie Ministrw79, zostao wydane:
- rozporzdzenie Rady Ministrw wsprawie przeksztacenia80 Ministerstwa Rolnictwa iRozwoju
Wsi81 oraz
- rozporzdzenie Rady Ministrw wsprawie utworzenia Ministerstwa Spraw Wewntrznych iAdmi-
nistracji82 wdrodze przeksztacenia dotychczasowego Ministerstwa Spraw Wewntrznych,
ktre weszy wycie zdniem ogoszenia (24listopada 2015 r.) zmoc od16listopada 2015 r.
Nastpnie dnia 7grudnia 2015 r. zostao wydane rozporzdzenie wsprawie przeksztacenia Mini-
sterstwa Spraw Wewntrznych iAdministracji83, polegajcego nawyczeniu komrek organizacyj-

79 Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy ministerstwo tworzy, znosi lub przeksztaca Rada Ministrw, w drodze
rozporzdzenia.
80 Wyczenie zMinisterstwa Rolnictwa iRozwoju Wsi komrek organizacyjnych obsugujcych sprawy dziau
rybowstwo oraz pracownikw obsugujcych ten dzia.
81 Dz.U. poz.1945.
82 Dz.U. poz.1946.
83 Dz.U. poz.2079.

51
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

nych obsugujcych sprawy dziau Administracja publiczna wzakresie geodezji ikartografii. Rozpo-
rzdzenie weszo wycie zdniem ogoszenia, tj.8grudnia 2015 r., zmoc oddnia 27listopada 2015 r.
Ponadto, poprawie trzech tygodniach oddnia wydania rozporzdze Prezesa Rady Ministrw
wsprawie szczegowego zakresu dziaania poszczeglnych ministrw84, dnia 7grudnia 2015 r.
wydane zostay kolejne rozporzdzenia Rady Ministrw wsprawie utworzenia nowych ministerstw85.
Rozporzdzenia teweszy wycie zdniem 8grudnia 2015 r. zmoc odpowiednio oddnia 16listo-
pada 2015 r., 27listopada 2015 r.

Tabela 12. Wykaz nowo utworzonych ministerstw

Ministerstwo Sposb utworzenia

Przeksztacenie dotychczasowego Ministerstwa Spraw Wewntrznych poprzez


Ministerstwo Spraw
wczenie komrek organizacyjnych dotychczasowego Ministerstwa Administracji
Wewntrznych
i Cyfryzacji, obsugujcych sprawy dziaw Administracja publiczna1 i Wyznania
i Administracji
religijne oraz mniejszoci narodowe i etniczne (od 16 listopada 2015 r.)
Wczenie komrek organizacyjnych:
- d otychczasowego Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju obsugujcych sprawy
Ministerstwo dziau Gospodarka morska (od 16 listopada 2015 r.);
Gospodarki Morskiej - M inisterstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi obsugujcych sprawy dziau
i eglugi rdldowej Rybowstwo (od 16 listopada 2015 r.);
- M inisterstwa Infrastruktury i Budownictwa obsugujcych sprawy z zakresu
dziau egluga rdldowa (od 27 listopada 2015 r.).
Przeksztacenie dotychczasowego Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji poprzez
wyczenie komrek organizacyjnych obsugujcych sprawy dziaw:
Ministerstwo Cyfryzacji - A dministracja publiczna, Wyznania religijne oraz mniejszoci narodowe
i etniczne (od 16 listopada 2015 r.);
- czno (od 27 listopada 2015 r.)
Wczenie komrek organizacyjnych:
- d otychczasowego Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju obsugujcych sprawy
dziaw Budownictwo, lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne
oraz mieszkalnictwo2 i Transport (od 16 listopada 2015 r.);
- M inisterstwa Cyfryzacji obsugujcych sprawy dziau czno (od 27 listopada
Ministerstwo Infrastruktury
2015 r.);
i Budownictwa
- M inisterstwa Spraw Wewntrznych i Administracji obsugujcych sprawy dziau
Administracja publiczna w zakresie geodezji i kartografii (od 27 listopada
2015r.).
Wyczenie komrek organizacyjnych obsugujcych sprawy z zakresu dziau
egluga rdldowa (od 27 listopada 2015 r.)
Przeksztacenie dotychczasowego Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju poprzez:
- w yczenie komrek organizacyjnych obsugujcych sprawy dziaw
Budownictwo, lokalne planowanie i zagospodarowanie przestrzenne
oraz mieszkalnictwo, Gospodarka morska oraz Transport (od 16 listopada 2015 r.);
Ministerstwo Rozwoju
- w czenie komrek organizacyjnych dotychczasowego Ministerstwa Gospodarki
obsugujcych sprawy dziau Gospodarka (od 16 listopada 2015 r.).
Wyczenie komrek organizacyjnych obsugujcych sprawy z zakresu dziaw
Energia i Gospodarka zoami kopalin (od 27 listopada 2015 r.)
Wczenie komrek organizacyjnych Ministerstwa Rozwoju obsugujcych sprawy
Ministerstwo Energii
zzakresu dziaw Energia i Gospodarka zoami kopalin (od 27 listopada 2015 r.)
1
Od 27 listopada 2015 r. wyczenie komrek organizacyjnych obsugujcych sprawy dziau Administracja publiczna
wzakresie geodezji i kartografii.
2
Od 27 listopada 2015 r. Budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo.
rdo: opracowanie wasne NIK.

84 Nie dotyczy Ministra Energii.


85 Dz.U. poz.20752078, 2080.

52
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Zgodnie zart.114 ust.1 ustawy ofinansach publicznych, budet pastwa skada si zczci, przy
czym dla poszczeglnych dziaw administracji rzdowej ustala si odpowiednio odrbne czci
budetu. Klasyfikacj czci budetowych ustala Minister Finansw wdrodze rozporzdzenia, majc
nacelu zapewnienie przejrzystoci gospodarowania rodkami budetu pastwa (art.114 ust.6
ustawy ofinansach publicznych).
Dnia 27listopada 2015 r.86 dokonano zmiany ustawy zdnia 4wrzenia 1997 r. odziaach administra-
cji rzdowej87 polegajcej midzy innymi na:
- ustanowieniu dodatkowych trzech dziaw administracji rzdowej: Energia, Gospodarka zoami
kopalin, egluga rdldowa;
- zmianie brzmienia nazwy dziau Budownictwo, lokalne planowanie izagospodarowanie prze-
strzenne oraz mieszkalnictwo naBudownictwo, planowanie izagospodarowanie przestrzenne oraz
mieszkalnictwo;
- wyczeniu zdziau Administracja publiczna spraw geodezji kartografii iwczeniu ich dodziau
Budownictwo, planowanie izagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo;
- wyczeniu zdziau Gospodarka spraw energetyki;
- wyczeniu zdziau czno spraw telekomunikacji iwczeniu ich dodziau Informatyzacja;
- wyczeniu zdziau Transport spraw wzakresie eglugi rdldowej.
Dnia 2grudnia 2015 r. zostao wydane rozporzdzenie Ministra Finansw zmieniajce rozporzdze-
nie wsprawie klasyfikacji czci budetowych oraz okrelenia ich dysponentw88, namocy ktrego
dwie czci budetowe uzyskay nowe brzmienie89 oraz dodano cztery nowe czci budetowe:
- Czonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej,
- Energia,
- Gospodarka zoami kopalin,
- egluga rdldowa.
Rozporzdzenie toweszo wycie zdniem nastpujcym podniu ogoszenia (tj.8grudnia 2015 r.),
zmoc oddnia 27listopada 2015 r.
Klasyfikacja wedug czci tworzy ramy dla caej procedury budetowej, odzwierciedlajc wbude-
cie pastwa zadania iodpowiedzialno poszczeglnych dysponentw czci budetowych zaprace
zwizane zarwno zplanowaniem budetowym, jak iz wykonywaniem budetu pastwa.
Nowelizacja ustawy odziaach administracji rzdowej, zmiana rozporzdzenia wsprawie klasyfikacji
czci budetowych oraz okrelenia ich dysponentw, atake wydane rozporzdzenia Prezesa Rady
Ministrw wsprawie szczegowego zakresu dziaania poszczeglnych ministrw nie pocigny
zasob odpowiedniej zmiany ustawy budetowej narok 2015. Wznowelizowanej ustawie bude-
towej nie uwzgldniono midzy innymi zmian zwizanych zutworzeniem nowych dziaw admini-
stracji rzdowej inowych czci budetowych, aco zatym idzie ich zrealizowane wydatki idochody
byy ujte winnych czciach budetowych.

86 Namocy ustawy zdnia 19listopada 2015 r. ozmianie ustawy odziaach administracji rzdowej oraz niektrych
innych ustaw (Dz.U. poz.1960).
87 Dz.U. z2016 r. poz.543.
88 Dz.U. poz.2050.
89 Budownictwo, planowanie i zagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo zamiast dotychczasowej
Budownictwo, lokalne planowanie izagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo oraz Sprawy zagraniczne,
zamiast dotychczasowej Sprawy zagraniczne iczonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej.

53
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Jak wynika zustale kontroli wykonania budetu pastwa za2015 r., wcelu zapewnienia cigoci
realizacji dochodw iwydatkw budetu pastwa oraz wydatkw budetu rodkw europejskich
w2015 r.90 wdrugiej poowielistopada oraz wgrudniu 2015 r. niektrzy ministrowie91 zawarli poro-
zumienia, namocy ktrych upowaniano dotychczasowych dysponentw dowykonywania zada
zwizanych zdysponowaniem czci budetow, zada kadrowo-finansowo-ksigowych. Poro-
zumienia te, codo zasady zawieray zapisy owejciu ich wycie zmoc wsteczn, odpowiednio
oddnia 16listopada 2015 r., 27listopada 2015 r., 9grudnia 2015 r. Ponadto wich treci nie byy przy-
woane przepisy prawne stanowice podstaw ich zawarcia92.
Wskaza naley, e:
- zgodnie zart.114 ust.4 ustawy ofinansach publicznych czciami budetu pastwa dysponuj
dysponenci czci budetowych, jeeli odrbne ustawy nie stanowi inaczej;
- art.4 ust.3 ustawy odziaach administracji rzdowej stanowi, i ministrowie waciwi dospraw
oznaczonych nazw danego dziau mog wykonywa inne zadania ikompetencje, jeeli prze-
widuj toprzepisy odrbne;
- art.53 ust.2 ustawy ofinansach publicznych wskazuje, i kierownik jednostki sektora finansw
publicznych moe powierzy okrelone obowizki wzakresie gospodarki finansowej pracow-
nikom tej jednostki; ponadto, zgodnie zart.54 ust.1 ustawy ofinansach publicznych, gwnym
ksigowym jednostki sektora finansw publicznych jest pracownik, ktremu kierownik jednostki
powierza obowizki iodpowiedzialno wzakresie okrelonym wtej ustawie; przepisy doty-
czce gwnego ksigowego stosuje si odpowiednio dogwnego ksigowego czci bude-
towej93.
Ponadto ztreci 6 ust.3 rozporzdzenia Ministra Finansw zdnia 16stycznia 2014 r. wspra-
wie sprawozdawczoci budetowej wynika, i wprzypadku zmiany, wcigu roku budetowego,
organu dysponujcego czci budetu pastwa, sprawozdania sporzdza organ, ktry jest
dysponentem czci nakoniec okresu sprawozdawczego, uwzgldniajc wsprawozdaniu dane
zesprawozdania sporzdzonego przez organ poprzednio dysponujcy czci nadzie koczcy
uprawnienie dodysponowania czci. Podobne rozwizania przewiduje rozporzdzenie Ministra
Finansw zdnia 28grudnia 2011 r. wsprawie sprawozdawczoci budetowej wukadzie zadanio-
wym94 (9 ust.2).
Zgodnie zart.11 ustawy orachunkowoci ksigi, rachunkowe sprowadzone przez jednostk
(np.pastwow jednostk budetow). Jednostka moe powierzy prowadzenie ksig rachunko-
wych przedsibiorcy, oktrym mowa wart.76a ust.3 tej ustawy, lub przedsibiorcy prowadzcemu
dziaalno wtym zakresie zinnego pastwa czonkowskiego wrozumieniu art.2 ust.1 pkt4 ustawy
zdnia 4marca 2010 r. owiadczeniu usug naterytorium Rzeczypospolitej Polskiej95. Wzwizku

90 Cel ten zosta wskazany wtreci wikszoci zawartych porozumie.


91 Ministrowie obsugiwani przez nowo utworzone, przeksztacone ministerstwa, wtym ministrowie waciwi
dospraw odpowiednich dziaw administracji rzdowej, dla ktrych rodki nawydatki zaplanowane byy winnych
czciach budetowych.
92 W treci porozumie wskazywano natomiast, i ich zawarcie jest zwizane z wydaniem rozporzdzenia/
rozporzdze Prezesa Rady Ministrw wsprawie szczegowego zakresu dziaania danych ministrw bd/oraz
wzwizku zrozporzdzeniem/rozporzdzeniami Rady Ministrw wsprawie utworzenia/przeksztacenia danego
ministerstwa.
93 Art.54 ust.8 ustawy ofinansach publicznych.
94 Dz.U. Nr298, poz. 1766.
95 Dz.U. Nr47, poz.278, zezm.

54
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

znowelizacj ustawy orachunkowoci96, oddnia 1stycznia 2016 r. jednostka sektora finansw


publicznych moe powierzy prowadzenie ksig rachunkowych innej jednostce sektora finansw
publicznych, nazasadach okrelonych wprzepisach odrbnych.
Prawo dysponowania czci budetow jest cile zwizane zkoniecznoci finansowania zada,
ktrych wykonanie powierzono organowi bdcemu dysponentem tej czci. Jedynie odrbny prze-
pis ustawy moe stanowi podstaw dodysponowania czci budetow97 przez inny podmiot ni
dysponent.
aden przepis prawa powszechnie obowizujcego nie przewiduje moliwoci zawierania porozu-
mie pomidzy dysponentami czci budetowych, namocy ktrych moliwe byoby powierzanie
dysponowania caoci lub fragmentem czci budetowych.
Najwysza Izba Kontroli zauwaa, e pomimo ustanowienia nowych dysponentw wzakresie przy-
woanych wyej czci budetowych przypisane im zadania byy niekiedy realizowane przez innych,
wwikszoci dotychczasowych dysponentw woparciu oporozumienia zawarte bez podstawy
prawnej. Porozumienia zostay zawarte przez ministrw obsugiwanych przez nowo utworzone,
przeksztacone ministerstwa, wtym ministrw waciwych dospraw odpowiednich dziaw admi-
nistracji rzdowej, dla ktrych rodki nawydatki budetowe zaplanowane byy winnych czciach
budetowych. Najwysza Izba Kontroli, nie negujc koniecznoci podejmowania dziaa wcelu kon-
tynuacji dziaalnoci zauwaa, i zaistniaa sytuacja budzi wtpliwoci natury formalno-prawnej ima
negatywny wpyw naprzejrzysto finansw publicznych.
Ponadto Najwysza Izba Kontroli zwraca uwag nafakt, i dnia 28grudnia 2015 r. zostao wydane
napodstawie art.172 ust.1 i2 ustawy ofinansach publicznych98 rozporzdzenie Prezesa Rady
Ministrw wsprawie dokonania przeniesie niektrych planowanych wydatkw budetu pastwa,
wydatkw budetu rodkw europejskich oraz kwot wynagrodze okrelonych wustawie budeto-
wej narok 201599. Moc przedmiotowego rozporzdzenia dokonano przeniesie wydatkw pomi-
dzy czterema czciami budetu pastwa zczci Administracja publiczna, Wyznania religijne oraz
mniejszoci narodowe ietniczne oraz czno (take wzakresie wydatkw budetu rodkw euro-
pejskich) przeniesiono wydatki doczci Informatyzacja. W6 tego rozporzdzenia okrelono,
e wchodzi ono wycie zdniem ogoszenia, czyli 29grudnia 2015 r., ale zmoc oddnia 16listopada
2015 r. (w zakresie 3 i4 zmoc oddnia 9grudnia 2015 r.). Znaczenie sformuowania z moc
oddnia 16listopada 2015 r./9grudnia 2015 r. jest takie, e coprawda rozporzdzenie obowizuje
oddnia ogoszenia, ale skutki prawne wywoane przez ten akt nie bd odnosi si jedynie dozda-
rze majcych miejsce wdniu ogoszenia i/lub pniejszych, ale rwnie dotych zdarze, ktre
wystpiy wokresie oddaty nabrania mocy obowizujcej domomentu wejcia wycie. Innymi
sowy, ocena wydatkw dokonywanych wokresie odpowiednio od16listopada 2015 r., 9grudnia
2015 r. do29grudnia 2015 r. musiaa by przeprowadzona tak, jakby omawiane rozporzdzenie
byo ju znane iobowizywao. Pomimo e nadawanie mocy wstecznej aktom normatywnym jest

96 Ustawa zdnia 25czerwca 2015 r. ozmianie ustawy osamorzdzie gminnym oraz niektrych innych ustaw
(Dz.U. poz.1045), ktrej przepisy wprowadziy moliwo powierzania prowadzenia ksig rachunkowych innej
jednostce sektora finansw publicznych.
97 Wtym dokonywania wydatkw wramach danej czci budetowej.
98 Wrazie zniesienia lub przeksztacenia ministerstwa Prezes Rady Ministrw moe wdrodze rozporzdzenia,
dokonywa przeniesienia planowanych dochodw iwydatkw budetowych midzy czciami budetu pastwa,
zzachowaniem przeznaczenia rodkw publicznych wynikajcego zustawy budetowej. Wrozporzdzeniu tym
mona rwnie okreli dla utworzonego lub przeksztaconego ministerstwa kwoty wynagrodze wpodziale
naczci idziay budetu pastwa.
99 Dz.U. poz.2268.

55
WA R U N K I W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

dopuszczalne wpolskim systemie prawnym, ibyo ju praktykowane wanalogicznych sytuacjach


wprzeszoci (rozporzdzenie Prezesa Rady Ministrw zdnia 21czerwca 2012 r. wsprawie dokona-
nia przeniesie planowanych wydatkw budetowych oraz kwot wynagrodze okrelonych wusta-
wie budetowej narok 2012100, ktre weszo wycie zdniem ogoszenia zmoc oddnia 30kwietnia
2012 r.), tym niemniej nie ulega wtpliwoci, i wskazanym byoby wydanie przedmiotowego roz-
porzdzenia odpowiednio wczeniej.

100 Dz.U. poz.718.

56
I V. P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

Tryb opracowania projektu ustawy budetowej narok 2015 by podobny jak wlatach
poprzednich. Nie zapewniono nadrzdnej roli planowania wieloletniego nad planowa-
niem rocznym.
Limit wydatkw ustalono wwarunkach dyscypliny wydatkowej wynikajcej zfaktu sto-
sowania wobec Polski procedury nadmiernego deficytu oraz zuwzgldnieniem stabili-
zujcej reguy wydatkowej.
W wyniku zmiany ustawy budetowej na2015 r., prognoz dochodw budetu pa-
stwa zmniejszono per saldo o10,5 mld z do286,7 mld z, wtym o13,3 mld z ztytuu
podatku odtowarw iusug. Limit wydatkw obniono o6,6 mld z do336,7 mld z,
adeficyt podwyszono do50,0 mld z.
Kwota wykonanego deficytu bya bardziej zbliona doplanu ujtego wpierwotnej usta-
wie budetowej ni wznowelizowanej.
Zmiana ustawy budetowej, ktra wesza wycie 29grudnia 2015 r. miaa charakter
formalny inie wpyna narealizacj budetu pastwa.

1.Opracowanie ustawy budetowej

Zgodnie zart.105 ustawy ofinansach publicznych, Wieloletni Plan Finansowy Pastwa stanowi
podstaw przygotowania projektu ustawy budetowej nakolejny rok. Wdniu 22kwietnia 2014r.
Rada Ministrw podja uchwa wsprawie Wieloletniego Planu Finansowego Pastwa nalata
20142017. Zosta on przygotowany wedug nowego ukadu wynikajcego zart.104 wyej wymie-
nionej ustawy, tj.skada si zformalnie wyodrbnionych dwch czci: Programu konwergencji. Aktu-
alizacja 2014 oraz Celw gwnych funkcji pastwa wraz zmiernikami stopnia ich realizacji. Podstaw
polityki fiskalnej pastwa w2015 r. bya kontynuacja dziaa narzecz redukcji nadmiernego deficytu
sektora instytucji rzdowych isamorzdowych101. Realizacji tego celu miao suy, wszczeglnoci,
ustalenie kwoty wydatkw ilimitu wydatkw najwaniejszych organw ijednostek sektora instytu-
cji rzdowych isamorzdowych zapomoc tzw. stabilizujcej reguy wydatkowej.
Ustawodawca wdraajc planowanie wieloletnie dosystemu finansw publicznych zaoy,
ebdzie ono niezbdnym instrumentem nowoczesnego zarzdzania finansami publicznymi,
atake zwikszy przejrzysto iprzewidywalno polityki fiskalnej pastwa. Zdaniem Najwyszej
Izby Kontroli nie przybliono si dotych celw. Oglne kierunki ksztatowania polityki fiskalnej,
zeszczeglnym uwzgldnieniem dziaa narzecz rednio- idugoterminowej stabilnoci finansw,
wyznaczay aktualizacje programw konwergencji wlatach poprzednich iw 2015 r. sytuacja tanie
ulega zmianie. Nie sformuowano twardych ogranicze budetowych, ktre wizayby planowanie
roczne iwieloletnie. Tym samym nie nastpia poprawa wzakresie wzmocnienia nadrzdnej roli pla-
nowania wieloletniego, wrealnym, wykonawczym aspekcie, nad rocznymi planami naco Najwysza
Izba Kontroli zwracaa uwag ju pokontroli wykonania budetu pastwa w2014 r.

101 Odmaja 2009 r. Polska objta bya procedur nadmiernego deficytu. Rada Unii Europejskiej zakoczya procedur
19czerwca 2015 r.

57
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

W dniu 10czerwca 2014 r. Rada Ministrw przyja przedoone przez Ministra Finansw Zaoe-
nia projektu budetu pastwa narok 2015, a17czerwca 2014 r. Minister Finansw wyda rozporz-
dzenie wsprawie szczegowego sposobu, trybu iterminw opracowania materiaw doprojektu
ustawy budetowej narok 2015102 (tzw. not budetow). Przy opracowywaniu projektu ustawy
obowizywao 20 formularzy planw rzeczowych zada, 45 formularzy projektu budetu wdanej
czci budetowej oraz trzy formularze dla projektu wydatkw wukadzie zadaniowym. Liczba
drukw wykorzystywanych doopracowania projektu budetu na2015 r. pozostawaa napodobnym
poziomie jak wlatach 20122014. Wprowadzone wformularzach planistycznych zmiany wynikay
midzy innymi zkoniecznoci uwzgldnienia programw operacyjnych zPerspektywy Finansowej
20142020, atake uzyskania wikszej przejrzystoci oraz usprawnienia analiz otrzymywanych
danych. Zrealizowano rwnie wniosek Najwyszej Izby Kontroli modyfikujc formularz zawiera-
jcy informacje orodkach zbudetu pastwa przeznaczonych nafinansowanie inwestycji. Zmiana
ukierunkowana bya nadostosowanie zakresu zgaszanych potrzeb naetapie planowania rzeczo-
wego dorealnych moliwoci ich sfinansowania wdanym roku budetowym.
Dysponenci103, wwyznaczonych terminach, opracowali iprzedoyli Ministrowi Finansw plany rze-
czowe zada oraz projekty planw dochodw iwydatkw poszczeglnych czci budetowych.
Minister Finansw przekaza wstpny projekt ustawy budetowej narok 2015 wraz zuzasadnie-
niem Radzie Ministrw 30sierpnia 2014 r., ktra 24wrzenia 2014 r. podja uchwa wsprawie jego
przyjcia. Projekt ustawy wraz zuzasadnieniem zosta przekazany doSejmu 29wrzenia 2014 r.,
tj.zzachowaniem terminu okrelonego wart.141 ustawy ofinansach publicznych. Dochody zapla-
nowano wkwocie 297.252,9mln z, wydatki 343.332,9mln z, adeficyt 46.080,0mln z.
W toku prac parlamentarnych nad opracowaniem ustawy budetowej nie dokonano istotniejszych
zmian wkwotach planowanych dochodw iwydatkw budetu pastwa na2015 r. Zarwno pro-
gnoz dochodw jak ilimit wydatkw obniono o55,1mln z, tj.o0,02%. Korekta prognozy docho-
dw bya mniejsza ni rok wczeniej, gdy wtrakcie prac nad ustaw budetow narok 2014 pro-
gnoz dochodw podwyszono o870,0mln z idotyczya obnienia prognozy dochodw niepodat-
kowych.
Korekta limitu wydatkw wynikaa zkolei z:
a) podwyszenia planu wgrupie Dotacje isubwencje (o 75,5mln z) igrupie Wydatki majtkowe
(o9,1mln z);
b) obnienia planu wgrupie wiadczenia narzecz osb fizycznych (o 2,4mln z) igrupie Wydatki biece
jednostek budetowych (o 137,3mln z).
Rok wczeniej, wtoku prac parlamentarnych nad ustaw budetow narok 2014, plan wydatkw
podwyszono o650,0mln z.
Projekt ustawy budetowej opracowano zuwzgldnieniem stabilizujcej reguy wydatkowej. Obo-
wizujcy system regu fiskalnych okaza si niewystarczajcy dozapewnienia dyscypliny wzakre-
sie dokonywania wydatkw publicznych. Dlatego dosporzdzenia projektu ustawy budetowej
narok 2015 poraz pierwszy obligatoryjne zastosowanie miaa regua wydatkowa, ktrej zasady
dziaania okrelono wart.112 aa ustawy ofinansach publicznych. Przepis ten zosta wprowadzony
ustaw zdnia 8listopada 2013 r. ozmianie ustawy ofinansach publicznych oraz niektrych innych

102 Dz.U. poz.825.


103 Dysponenci, tj.ministrowie, kierownicy urzdw centralnych, wojewodowie iinni dysponenci czci budetowych,
oktrych mowa wart.2 pkt8 ustawy ofinansach publicznych.

58
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

ustaw. Wprowadzenie tej reguy byo konieczne zuwagi nafakt, e dotychczasowe rozwizania
miay ograniczony zakres podmiotowy obejmoway jedynie cz sektora finansw publicznych
naprzykad regulacje dotyczce jednostek samorzdu terytorialnego oraz dyscyplinujca regua
wydatkowa bezporednio determinujca cz wydatkw budetu pastwa lub daway wytyczne
wzakresie prowadzenia polityki fiskalnej jedynie wprzypadku przekroczenia przez pastwowy dug
publiczny progw ostronociowych. Reguy tewymuszay coprawda ograniczanie nierwnowagi
finansw publicznych, ale wokolicznociach znacznego pogorszenia sytuacji, anie naetapie wcze-
niejszym, comogoby sprzyja zapobieeniu temu pogorszeniu.
Kwot planowanych wydatkw wikszoci instytucji sektora instytucji rzdowych isamorz-
dowych104 zgodnie zart.112aa ust.1 ustawy ofinansach publicznych ustalono wwysokoci
696.735,7mln z, natomiast kwot limitu wydatkw105 zgodnie zart.112aa ust.3 ustawy ofinansach
publicznych wwysokoci 521.092,4mln z. Majc nauwadze powysze, limit wydatkw budetu
pastwa narok 2015 wynis 343.640,9mln z. Wustawie budetowej zaplanowano wydatki budetu
pastwa na2015 r. wwysokoci 343.277,8mln z, czyli 363,1mln z poniej limitu.
Najwysza Izba Kontroli zauwaa, i pomimo prawidowo wyliczonej kwoty planowanych wydat-
kw ilimitu wydatkw, wbrew zapisowi zamieszczonemu waktualizacji Programu konwergencji
z2014 r. otym, e wprowadzenie stabilizujcej reguy wydatkowej wymusza zmian filozofii corocz-
nego procesu budetowego wkierunku zwikszenia roli podejcia top-down, prace nad projektem
ustawy budetowej narok 2015 byy prowadzone, podobnie jak wlatach ubiegych, przy wykorzy-
staniu podejcia planowania czcego elementy top-down zbottom-up106.
Od 2015 r. wzwizku zustaw zdnia 26wrzenia 2014 r. ozmianie ustawy ofinansach publicznych
oraz niektrych innych ustaw107, rozszerzony zosta katalog jednostek sektora finansw publicznych
zobligowanych doprzekazywania Ministrowi Finansw wolnych rodkw wdepozyt lub zarzdzanie
o: instytucje gospodarki budetowej, pastwowe instytucje kultury, samodzielne, publiczne zakady
opieki zdrowotnej, dla ktrych podmiotem tworzcym jest minister, centralny organ administracji
rzdowej, wojewoda lub uczelnia medyczna, Polsk Akademi Nauk itworzone przez ni jednostki
organizacyjne oraz wojewdzkie fundusze ochrony rodowiska igospodarki wodnej108.
W celu zapewnienia realizacji ustawy budetowej narok 2015, napodstawie ustawy zdnia 5grud-
nia 2014 r. ozmianie niektrych ustaw zzwizku zrealizacj ustawy budetowej109, wprowadzono
szereg rozwiza prawnych, ktrych gwnym celem byo utrzymanie dyscypliny wydatkowej,
czemu suyo przede wszystkim utrzymanie limitw wynagrodze dla wskazanych wustawie

104 Organw ijednostek, oktrych mowa wart.9 pkt13, pkt8 zwyczeniem Zakadu Ubezpiecze Spoecznych,
ipkt9 ustawy ofinansach publicznych, Funduszu Pracy, atake funduszy utworzonych, powierzonych lub
przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego napodstawie odrbnych ustaw.
105 Organw ijednostek, oktrych mowa wart.9 pkt1 ustawy ofinansach publicznych ipastwowych jednostek
budetowych, zwyczeniem organw ijednostek, oktrych mowa wart.139 ust.2 tej ustawy, wart.9 pkt8
ustawy ofinansach publicznych zwyczeniem Zakadu Ubezpiecze Spoecznych, Funduszu Pracy, atake
funduszy utworzonych, powierzonych lub przekazanych Bankowi Gospodarstwa Krajowego napodstawie
odrbnych ustaw.
106 Dysponenci czci budetowych przekazali Ministrowi Finansw wstpne informacje ozakresie finansowym
(rzeczowym) zada koniecznych dorealizacji (podejcie bottom-up). Minister Finansw dostosowa limity
wydatkw dysponentw dolimitu wydatkw sektora instytucji rzdowych isamorzdowych (podejcie top-
down).
107 Dz.U. poz.1626.
108 Dotychczas obowizkiem tym objte byy agencje wykonawcze, Narodowy Fundusz Zdrowia oraz pastwowe
osoby prawne.
109 Dz.U. poz.1877, zezm.

59
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

okoobudetowej jednostek sektora finansw publicznych oraz limitw przewidzianych dla wyn-
agrodze bezosobowych. Utrzymano limity wynagrodze dla osb zajmujcych kierownicze sta-
nowiska pastwowe oraz limity odnoszce si dowynagrodze osb kierujcych niektrymi pod-
miotami prawnymi.
Ustawa budetowa narok 2015 zostaa uchwalona 15stycznia 2015 r. Wustawie dochody budetu
pastwa na2015 r. zaplanowano wkwocie 297.197,8mln z, tj.o19.415,6mln z wyszej odkwoty
dochodw planowanych w2014 r. io 13.655,1mln z wyszej oddochodw wykonanych w2014 r.
Zwikszenie wynikao przede wszystkim zpodwyszenia planu dochodw zpodatku odtowarw
iusug o18.930,0mln z. Wysze dochody podatkowe, wtym wszczeglnoci ztytuu VAT, miay
determinowa prognozowany wzrost spoycia prywatnego, wydatki sektora publicznego pono-
szone natowary iusugi opodatkowane podatkiem odtowarw iusug, zmiany systemowe wprawie
podatkowym, atake dziaania podejmowane wMinisterstwie Finansw wcelu zwikszenia prze-
strzegania przepisw podatkowych ipoprawy efektywnoci funkcjonowania administracji podat-
kowej110.
W zwizku zobnieniem stawki podatku akcyzowego odpaliw silnikowych o25 z/1000 l lub kg
ipodwyszeniem stawki opaty paliwowej ot sam warto111, cz potencjalnych dochodw
budetu pastwa, wlatach 20152019, okoo 500,0mln z rocznie112, ujto wplanie Krajowego Fun-
duszu Drogowego. Powysza zmiana wynikaa zpotrzeby zwikszenia moliwoci finansowych nie-
zbdnych dorealizacji infrastrukturalnych projektw inwestycyjnych, innych wydatkw finansowa-
nych ztego funduszu oraz maksymalnego wykorzystania rodkw pochodzcych zUnii Europejskiej
wramach Perspektywy Finansowej 20142020. Najwysza Izba Kontroli nie kwestionujc legalnoci
podejmowanych dziaa zwraca uwag, e ujmowanie czci dochodw poza budetem pastwa
nie sprzyja przejrzystoci finansw publicznych.
Okrelony w ustawie budetowej na rok 2015 limit wydatkw budetu pastwa wynis
343.277,8mln z. Wstosunku doplanu roku 2014 by wyszy o17.990,4mln z. Zasadniczymi powo-
dami zwikszenia limitu wydatkw byy:
- podwyszenie dotacji zbudetu pastwa doFunduszu Ubezpiecze Spoecznych okwot
11.702,9mln z wcelu zapewnienia wypaty wiadcze emerytalno-rentowych oraz
- sfinansowanie wykupu odroczonych patnoci (voucherw B) wynikajcych zrealizacji programu
wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych RP wsamoloty wielozadaniowe wkwocie 5.363,3mln z.
Gdyby nie wystpia konieczno przeznaczenia wikszych rodkw nawyej wymienione cele,
plan wydatkw budetu pastwa, wporwnaniu doroku 2014, wzrsby nie o5,5%, ao 0,3% ibyby
wyranie niszy odprognozowanych narok 2015 realnego tempa wzrostu PKB (3,4%) oraz rednio-
rocznego wzrostu cen towarw iusug konsumpcyjnych (1,2%).
Zwikszenie planu wydatkw, wmniejszym stopniu, wynikao take zwdroenia podwyek dla pra-
cownikw szkolnictwa wyszego, waloryzacji emerytur irent rolniczych, koniecznoci zapewnienie
rodkw nafinansowanie infrastruktury transportu ldowego (drogi ikolej), projekty badawcze,

110 Pakiet ogoszony przez Ministerstwo Finansw 15kwietnia 2014 r. pt. Dziaania zwikszajce stopie przestrzegania
przepisw podatkowych ipoprawiajcych efektywno administracji podatkowej wlatach 20142017. Oopracowaniu
dokumentu poinformowano wWieloletnim Planie Finansw Publicznych 20142017 (str. 63).
111 Ustawa zdnia 23padziernika 2014 r. ozmianie ustawy oautostradach patnych oraz oKrajowym Funduszu
Drogowym, ustawy oFunduszu Kolejowym oraz ustawy opodatku akcyzowym (Dz.U. poz.1559).
112 czny oszacowany ubytek dochodw budetowych wlatach 20152019 tookoo 2.500,0mln z.

60
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

dotacje statutowe dla jednostek naukowych, atake podwyki wynagrodze sdziw ireferenda-
rzy sdowych.
Limit nawydatki obronne, zgodnie zart.7 ust.1 ustawy zdnia 25maja 2001 r. oprzebudowie
imodernizacji technicznej oraz finansowaniu Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej113, ustalono
wkwocie 33.024,5mln z (1,95% PKB zroku poprzedniego). Dodatkowe rodki, tj.poza limitem,
wwysokoci 5.363,3mln z przeznaczono nasfinansowanie wykupu odroczonych patnoci wynika-
jcych zrealizacji programu wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych RP wsamoloty wielozadaniowe.
Ponadto wczci Obrona narodowa zaplanowane zostay wydatki naprogram wieloletni Prioryte-
towe zadania modernizacji technicznej Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wramach programw
operacyjnych wwysokoci 3.483,5mln z, ktre w2014 r. ujte byy wrezerwie celowej.
Ustawa budetowa narok 2015 zostaa podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej
23stycznia 2015 r.

2. Nowelizacja ustawy budetowej

W dniu 1grudnia 2015 r. Rada Ministrw przyja przedoony przez Ministra Finansw
wdniu 30listopada 2015 r. projekt ustawy ozmianie ustawy budetowej narok 2015 r. Uza-
sadnieniem nowelizacji byo ryzyko przekroczenia planowanego narok 2015 deficytu wwyso-
koci 46.080,0mlnz, zuwagi namniejsze wpywy dochodw podatkowych, wtym gwnie
zpodatku VAT114.
Projekt ustawy wraz zuzasadnieniem zosta przekazany doSejmu 3grudnia 2015 r. Wtoku prac
parlamentarnych nie dokonano zmiany prognozy dochodw, limitu wydatkw ideficytu budetu
pastwa.
16grudnia 2015 r. Sejm uchwali ustaw ozmianie ustawy budetowej narok 2015. Prezydent pod-
pisa ustaw 21grudnia 2015 r. Ustawa wesza wycie 29grudnia 2015 r.

Tabela 13. Planowanie dochodw i wydatkw w ustawach budetowych w latach 20132015


2015
2013 1
2014 Znoweli- 5-4
Wyszczeglnienie Ustawa zowana
ustawa
mln z
1 2 3 4 5 6
Dochody 275.729,4 277.782,2 297.197,8 286.700,0 -10.497,8
Dochody podatkowe 239.150,2 247.980,0 269.820,0 257.591,0 -12.229,0
Podatki porednie 174.050,0 179.030,0 199.450,0 185.503,0 -13.947,0
Podatek od towarw i usug 113.000,0 115.700,0 134.630,0 121.301,0 -13.329,0
Podatek akcyzowy 59.800,0 62.080,0 63.570,0 62.952,0 -618,0
Podatek od gier 1.250,0 1.250,0 1.250,0 1.250,0 0,0
Podatek dochodowy od osb prawnych 22.000,0 23.250,0 24.530,0 25.610,0 1.080,0
Podatek dochodowy od osb fizycznych 40.900,0 43.700,0 44.390,0 45.028,0 638,0

113 Dz.U. z2015 poz.1716.


114 Wokresie odstycznia dopadziernika 2015r. zrealizowane dochody budetu pastwa wyniosy 238.911,1mln
z, costanowio 80,4% prognozy, wtym zpodatku VAT wyniosy 102.369,0mln z, tj.76,0% prognozy. Wokresie
odstycznia dopadziernika 2015 r. wydatki zrealizowano wwysokoci 273.399,0mln z, tj.79,6% planu.

61
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

2015
2013 1
2014 Znoweli- 5-4
Wyszczeglnienie Ustawa zowana
ustawa
mln z
Podatek od wydobycia niektrych kopalin 2.200,0 2.000,0 1.450,0 1.450,0 0,0
Dochody niepodatkowe 34.978,7 28.148,1 25.829,9 27.561,1 1.731,2
Dywidendy i wpaty z zysku 6.925,5 5.207,9 6.245,2 6.158,3 -86,9
Wpaty z zysku NBP 5.264,0 0,0 0,0 0,0 0,0
Co 2.001,0 2.003,0 2.394,0 2.789,8 395,8
Dochody pastwowych jednostek bude-
towych i inne dochody niepodatkowe2 18.404,9 18.431,3 15.294,2 16.716,4 1.422,2
Wpaty jednostek samorzdu
terytorialnego 2.383,3 2.506,0 1.896,6 1.896,6 0,0
rodki z UE i innych rde 1.600,5 1.654,1 1.547,9 1.547,9 0,0
Wydatki 327.294,4 325.287,4 343.277,8 336.680,0 -6.597,8
Dotacje i subwencje 156.296,8 153.487,4 168.596,4 168.143,3 -453,1
wiadczenia na rzecz osb fizycznych 24.144,3 25.077,8 25.315,0 24.832,0 -483,0
Wydatki biece jednostek budetowych. 60.494,5 65.553,7 66.862,6 65.841,7 -1.020,9
Wydatki majtkowe 12.525,1 14.934,6 20.188,0 19.794,4 -393,6
Wydatki na obsug dugu Skarbu Pastwa 42.704,8 36.169,9 32.249,9 29.751,6 -2.498,3
rodki wasne UE 18.179,9 17.765,2 18.164,5 18.164,5 0,0
Wspfinansowanie projektw
z udziaem rodkw z UE 12.949,1 12.298,8 11.901,5 10.152,5 -1.749,0
Deficyt 51.565,0 47.505,2 46.080,0 49.980,0 3.900,0
1
Nowelizacja ustawy budetowej.
2
W poprzednich latach uywano zwrotu Opaty, grzywny, odsetki i inne dochody niepodatkowe. Zmiana nazwy nie ma
wpywu na merytoryczn zawarto agregatu dochodw w tej pozycji.
rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie ustaw budetowych na lata 20132015.

W ustawie ozmianie ustawy budetowej narok 2015 prognoza dochodw ulega zmniejszeniu
wstosunku doustawy budetowej z297.197,8mln z do286.700,0mln z, tj.o10.497,8mln z. Wsto-
sunku doprzewidywanego przez Ministerstwo Finansw wewrzeniu 2014 r. wykonania dochodw
zVAT w2014 r. (126.000,0mln z) dochody prognozowane w2015 r. miay wzrosn o6,8%115. Naj-
wysza Izba Kontroli zauwaa, e wadnym zpiciu poprzedzajcych rok 2015 lat nie wykonano
dochodw ztytuu podatku dotowarw iusug wkwocie prognozowanej wustawie budetowej
na2015 r. z15stycznia 2015 r. (tj.134.630,0mln z)116. Wadnym te zwczeniejszych piciu lat dyna-
mika prognozy dochodw ztytuu tego podatku nie bya zbliona dotempa 116,4%, porwnujc
prognoz dochodw roku 2015 dowykonania roku 2014117.
W uzasadnieniu Rady Ministrw doprojektu ustawy ozmianie ustawy budetowej narok 2015 jako
jeden zmoliwych powodw majcych wpyw naniskie wykonanie dochodw zVAT, wI proczu
2015r., wskazano nawprowadzenie uatwie dla podmiotw posiadajcych status upowanionego
przedsibiorcy, ktre dotyczyy moliwoci rozliczania VAT odimportu spoza Unii Europejskiej bezpo-
rednio wdeklaracji iskutkoway przesuniciem wpyww nadalszy okres. Przyznano jednak, eefekt
ten nie wyjania tak duego ubytku dochodw zpodatku VAT, agwn przyczyn ubytku wdocho-
dach zpodatku VAT jest stosunkowo niska cigalno nalenoci ztytuu tego podatku118.

115 Rada Ministrw, Ustawa budetowa narok 2015. Uzasadnienie, Warszawa wrzesie 2014 r., str. 23.
116 Wlatach 20102014 dochody budetu pastwa ztytuu podatku VAT wykonano wkwotach: 2010 r. 107.880,3mlnz,
2011 r. 120.832,0mln z, 2012 r. 120.000,7mln z, 2013 r. 113.411,5mln z, aw 2014 r. 124.262,2mln z.
117 Dynamika prognozy dochodw budetu pastwa w2011 roku (w porwnaniu zrokiem poprzednim) wyniosa
112,3%, aw kolejnych latach odpowiednio: 2012 110,8%, 2013 (nowela) 85,5% i 2014 r. 102,4%.
118 Rada Ministrw, Ustawa ozmianie ustawy budetowej narok 2015. Uzasadnienie, Warszawa, grudzie 2015 r.,
str. 3 i5-6 (druk sejmowy nr65).

62
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

Podwyszenie prognozy dochodw niepodatkowych o1.731,2mln z byo wynikiem oczekiwa-


nych wyszych ni pierwotnie szacowano dochodw pastwowych jednostek budetowych iz ca.
Potwierdzono jednak, e nie dojdzie dowpaty w2015 r. ztytuu prognozowanych opat zarezer-
wacje czstotliwoci wwyniku aukcji elektronicznej zuwagi naprzeduajce si postpowanie
aukcyjne119.

Tabela 14. Struktura dochodw iwydatkw wustawach budetowych120 wlatach 20122015


2015
2012 2013 1
2014 Znoweli-
Wyszczeglnienie Ustawa zowana
ustawa
%
1 2 3 4 5 6
Dochody 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Dochody podatkowe 90,1 86,7 89,3 90,8 89,8
Podatki porednie 66,8 63,1 64,4 67,1 64,7
Podatek od towarw i usug 45,0 41,0 41,7 45,3 42,3
Podatek akcyzowy 21,3 21,7 22,3 21,4 22,0
Podatek od gier 0,5 0,5 0,4 0,4 0,4
Podatek dochodowy od osb prawnych 9,1 8,0 8,4 8,3 8,9
Podatek dochodowy od osb fizycznych 13,7 14,8 15,7 14,9 15,7
Podatek od wydobycia niektrych kopalin 0,6 0,8 0,7 0,5 0,5
Dochody niepodatkowe 9,2 12,7 10,1 8,7 9,6
Dywidendy i wpaty z zysku 2,8 2,5 1,9 2,1 2,1
Wpaty z zysku NBP - 1,9 0,0 0,0 0,0
Co 0,6 0,7 0,7 0,8 1,0
Dochody pastwowych jednostek budetowych
iinne dochody niepodatkowe 5,0 6,7 6,6 5,1 5,8
Wpaty jednostek samorzdu terytorialnego 0,8 0,9 0,9 0,6 0,7
rodki z UE i innych rde 0,6 0,6 0,6 0,5 0,5
Wydatki 100,0 100,0 100,0 100,0 100,0
Dotacje i subwencje 47,6 47,8 47,2 49,1 49,9
wiadczenia na rzecz osb fizycznych 7,1 7,4 7,7 7,4 7,4
Wydatki biece jednostek budetowych. 18,6 18,5 20,2 19,5 19,6
Wydatki majtkowe 4,5 3,8 4,6 5,9 5,9
Wydatki na obsug dugu Skarbu Pastwa 13,1 13,0 11,1 9,4 8,8
rodki wasne UE 4,9 5,6 5,5 5,3 5,4
Wspfinansowanie projektw z udziaem rodkw
z UE 4,2 4,0 3,8 3,5 3,0
Nowelizacja ustawy budetowej.
1

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie ustaw budetowych na lata 20122015.

Limit wydatkw budetu pastwa ogem obniono z343.277,8mln z do336.680,0mln z,


tj.o6.597,8mln z. Redukcja planu wydatkw wynikaa z:
- podjtych, napodstawie art.177 ustawy ofinansach publicznych, przez dysponentw czci
budetowych decyzji oblokowaniu planowanych wydatkw 3.729,2mln z;

119 Wczci Urzd Komunikacji Elektronicznej zmniejszono prognoz dochodw per saldo o1.776,1mln z, wtym
okwot 1.800,0mln z planowan ztytuu opat zarezerwacje czstotliwoci wwyniku aukcji elektronicznej.
120 Wodniesieniu doroku 2013 wnowelizacji ustawy budetowej.

63
P L A N O WA N I E B U D E T U PA S T WA

- n i e ro z d y s p o n o w a n i a w u s t a wo w y m t e r m i n i e ro d k w u j t yc h w re z e r w a c h
celowych 2.868,6mln z.
Kwota wydatkw, ustalona zgodnie zart.112aa ust.1 ustawy ofinansach publicznych, nie ulega
zmianie, aw wyniku zmian wydatkw ikosztw podmiotw objtych regu wydatkow, limit
wydatkw obniono o1.693,8mln z dokwoty 519.398,6mln z (art.112aa ust.3 ustawy ofinansach
publicznych).
W art.30a ustawy budetowej narok 2015, wwyniku jej zmiany, przewidziano moliwo utworzenia
rezerwy celowej zwydatkw zablokowanych napodstawie art.177 ust.1 pkt2 i3 ustawy ofinan-
sach publicznych irwnoczenie okrelono jej cel: z przeznaczeniem nadotacj celow dla Agencji
Rezerw Materiaowych narealizacj zada zwizanych zrezerwami strategicznymi.
Wraz znowelizacj ustawy budetowej wprowadzono zmiany wustawie ozmianie niektrych ustaw
wzwizku zrealizacj ustawy budetowej121. Zawieszono stosowanie art.7 ust 1 ustawy zdnia
25maja 2001 r. oprzebudowie imodernizacji technicznej oraz finansowaniu Si Zbrojnych Rzeczy-
pospolitej Polskiej, zgodnie zktrym nafinansowanie potrzeb obronnych Rzeczypospolitej Polskiej
w2015 r. naleao przeznaczy wydatki zbudetu pastwa wwysokoci nie niszej ni 1,95% pro-
duktu krajowego brutto zroku poprzedniego. Wskazujc jednoczenie, e w2015 r. nafinansowa-
nie potrzeb obronnych122 przeznacza si 32.815,0mln z. Ponadto uproszczono tryb tworzenia opi-
sanej wyej rezerwy, midzy innymi odstpujc odkoniecznoci uzyskania opinii sejmowej Komisji
Finansw Publicznych.
W komunikacie Ministra Finansw, opublikowanym 2grudnia 2015 r.123 wskazano, e jedn zpod-
stawowych zasad budetowych jest zasada realnoci, zgodnie zktr dochody iwydatki naley sza-
cowa tak, aby oddaway rzeczywisty stan finansw publicznych. Wobliczu mniejszych wpyww
podatkowych Minister Finansw mia dowyboru przygotowa nowelizacj, lub wywiera presj
nadysponentw czci budetowych, aby nie realizowali swoich zamierze izwizanych znimi
wydatkw. Wzwizku zpowyszym biorc pod uwag, i opinia publiczna powinna zna fakty
ofinansach kraju, podjto decyzj oprzygotowaniu noweli, copozwolio najawne przedstawienie
sytuacji budetu iwymian argumentw wdebacie publicznej iw Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej.
W odniesieniu dopowyszego Najwysza Izba Kontroli zauwaa, e popierwsze zuwagi natermin
wprowadzenia zmian nowelizacja ustawy miaa czysto formalny charakter, podrugie nie sposb
zgodzi si zestwierdzeniem, i wprzypadku ich niewprowadzenia konieczne byoby wywiera-
nie presji nadysponentw wcelu ograniczenia wydatkw. Obnienie limitu wydatkw wynikao
bowiem zezgoszonych przez dysponentw blokad oraz niewykorzystanych rezerw. Potrzecie,
kwota deficytu zostaa trafniej oszacowana wustawie zdnia 15stycznia 2015 r.

121 Ustawa zdnia 16grudnia 2015 r. zmieniajca ustaw ozmianie niektrych ustaw wzwizku zrealizacj ustawy
budetowej (Dz.U. poz.2194).
122 Zwyczeniem wykupu odroczonych patnoci wynikajcych zrealizacji programu wieloletniego Wyposaenie
Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wsamoloty wielozadaniowe.
123 Strona internetowa Ministerstwa Finansw, http://www.finanse.mf.gov.pl/pl/web/bip/ministerstwo-finansow/
wiadomosci/komunikaty/-/asset_publisher/6Wwm/content/id/5109180.

64
V. R Z D O W E S P R AW O Z D A N I E
Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

Dane dotyczce podstawowych wielkoci budetu pastwa wykazane w sprawozdaniu


Rady Ministrw zwykonania budetu pastwa za2015 r. swiarygodne.
Najwysza Izba Kontroli opiniuje pozytywnie roczne sprawozdania budetowe 99,0%
kontrolowanych dysponentw czci budetowych oraz 93,3% kontrolowanych dys-
ponentw III stopnia.
Dziewiciu dysponentw nie sporzdzio sprawozda nadzie koczcy uprawnienia
dodysponowania czci budetow, cospowodowao brak przejrzystoci wzakresie
wykonania budetu pastwa.
Sprawozdania nie uwzgldniay faktu utworzenia zdniem 27listopada 2015 r. nowych
czci budetowych, corwnie spowodowao brak przejrzystoci wzakresie wykona-
nia budetu pastwa.
Najwysza Izba Kontroli wydaa 17 opinii pozytywnych z19 wydanych wzakresie pra-
widowoci prowadzenia ksig rachunkowych przez dysponentw czci budetowych
iw jednym przypadku stwierdzia brak prowadzenia ksig rachunkowych przez dyspo-
nenta czci.

1. Podstawy prawne ipoprawno sporzdzenia

Rada Ministrw, zgodnie zart.182 ust.2 ustawy ofinansach publicznych, przedstawia Sejmowi
iNajwyszej Izbie Kontroli roczne sprawozdanie zwykonania ustawy budetowej. Obowizek jego
przedstawienia wynika znormy konstytucyjnej (art.226 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej).
Tre sprawozdania, zgodnie zart.182 ust.3 ustawy ofinansach publicznych, obejmuje:
- dochody, wydatki oraz nadwyk albo deficyt sektora finansw publicznych,
- dochody iwydatki wynikajce zzamkni rachunkw budetu pastwa, sporzdzone wedug
szczegowoci iukadu ustawy budetowej,
- przychody ikoszty pastwowych funduszy celowych,
- przychody ikoszty agencji wykonawczych,
- przychody ikoszty instytucji gospodarki budetowej,
- przychody ikoszty jednostek, oktrych mowa wart.9 pkt14 wyej wymienionej ustawy.
Dodatkowo dorocznego sprawozdania zwykonania ustawy budetowej doczono:
- sprawozdanie odochodach iwydatkach zwizanych zzadaniami zzakresu administracji rz-
dowej, realizowanymi przez jednostki samorzdu terytorialnego iinnymi zadaniami zleconymi
jednostkom samorzdu terytorialnego odrbnymi ustawami,
- zbiorcz informacj owykonaniu budetw jednostek samorzdu terytorialnego obejmujc:
zestawienie dochodw wedug waniejszych rde, zestawienie wydatkw wedug dziaw
iwaniejszych rodzajw wydatkw, zestawienie przychodw ikosztw samorzdowych zaka-
dw budetowych, omwienie wykonania budetw jednostek samorzdu terytorialnego oraz
kwot ich nadwyek albo deficytu,
- ocen realizacji zaoe makroekonomicznych,
- ocen przebiegu prywatyzacji majtku Skarbu Pastwa,

65
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

- sprawozdanie dotyczce przestrzegania zasady stanowicej, i kwota pastwowego dugu


publicznego nie moe przekroczy 60% wartoci rocznego produktu krajowego brutto wdanym
roku budetowym oraz
- informacj dotyczc dugu, porcze igwarancji sektora finansw publicznych, ogaszanych
corocznie przez Ministra Finansw.
Obowizek doczenia powyszych dokumentw dosprawozdania zwykonania ustawy budeto-
wej wynika zart.182 ust.2 i7 ustawy ofinansach publicznych.

2. Powiadczenie rzetelnoci sprawozda iksig rachunkowych

Powiadczenie rzetelnoci sprawozda budetowych iSprawozdania Rady Ministrw zwykonania


budetu pastwa zaokres od1stycznia do31grudnia 2015 r. oraz ksig rachunkowych wyraa opini
owiarygodnoci rozlicze budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich.
Najwysza Izba Kontroli wydaa opini o wiarygodnoci rozlicze budetu pastwa i budetu rod-
kw europejskich napodstawie:
a) sprawdzenia wewszystkich kontrolowanych jednostkach wybranych elementw systemu kontroli
zarzdczej;
b) sprawdzenia wewszystkich kontrolowanych jednostkach, czy dane wykazane wsprawozdaniach
budetowych oraz sprawozdaniach zoperacji finansowych zgodne byy zdanymi wynikajcymi
zewidencji ksigowej oraz czy sprawozdania sporzdzono terminowo oraz prawidowo pod
wzgldem merytorycznym iformalno-rachunkowym;
c) przeprowadzenia u20 dysponentw czci budetowych szczegowego badania ksig rachunkowych.
Zadaniem Najwyszej Izby Kontroli byo skontrolowanie iwyraenie opinii ozgodnoci powyszych
sprawozda zwymagajcymi zastosowania przepisami prawa.

2.1. Sprawozdanie Rady Ministrw


Najwysza Izba Kontroli stwierdza, e sprawozdanie zwykonania budetu pastwa zaokres
od1stycznia do31grudnia 2015 r. sporzdzone przez Rad Ministrw przedstawia rzetelnie,
wewszystkich istotnych aspektach, informacje idane owysokoci dochodw, wydatkw, nale-
noci izobowiza oraz wyniku budetu pastwa. Stwierdzone nieprawidowoci skorygowane
zostay wtrakcie kontroli lub byy nieistotne.
Wyraona opinia owiarygodnoci danych opiera si naobiektywnych dowodach uzyskanych wtrak-
cie bada kontrolnych przeprowadzonych zgodnie zprzyjt metodyk kontroli opart namidzy-
narodowych standardach rewizji finansowej.
Proces powiadczenia wiarygodnoci wykonania podstawowych wielkoci budetu pastwa obej-
mowa wszczeglnoci:
- sprawdzenie wybranych elementw systemu kontroli zarzdczej, aby upewni si czy system
ten zapewnia wsposb racjonalny kontrol prawidowoci irzetelnoci sporzdzonych spra-
wozda,
- ocen systemw ksigowych, aby upewni si, czy stanowiy one waciw podstaw uzyskania
wiarygodnych danych (kompletnych ipoprawnych),
- analityczn kontrol danych ksigowych, aby upewni si, czy byy one przedstawione spjnie
iwyday si racjonalne,

66
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

- bezporednie sprawdzenie prby zapisw ksigowych, aby upewni si, czy transakcje lece
uich podstaw miay miejsce ibyy poprawnie zarejestrowane,
- sprawdzenie sprawozda budetowych oraz sprawozda wzakresie operacji finansowych, aby
upewni si, czy zostay one sporzdzone prawidowo pod wzgldem merytorycznym ifor-
malno-rachunkowym oraz czy dane wnich wykazane wynikay zksig rachunkowych.

2.2. Sprawozdawczo budetowa


Przeprowadzono kontrol rocznych sprawozda budetowych:
- Rb-23 ostanie rodkw narachunkach bankowych pastwowych jednostek budetowych,
zwyczeniem rachunkw izb celnych,
- Rb-27 zwykonania planu dochodw budetowych,
- Rb-28 zwykonania planu wydatkw budetu pastwa,
- Rb-28 Programy zwykonania planu wydatkw budetu pastwa wzakresie programw reali-
zowanych zerodkw pochodzcych zbudetu UE oraz niepodlegajcych zwrotowi rodkw
zpomocy udzielanej przez pastwa czonkowskie EFTA, zwyczeniem wydatkw narealizacj
Wsplnej Polityki Rolnej,
- Rb-28 Programy WPR zwykonania planu wydatkw budetu pastwa wzakresie programw
realizowanych zerodkw pochodzcych zbudetu UE narealizacj Wsplnej Polityki Rolnej,
- Rb-BZ1 zwykonania wydatkw budetu pastwa oraz budetu rodkw europejskich wuka-
dzie zadaniowym
oraz sprawozda zoperacji finansowych zaIV kwarta 2015 r.
- Rb-N ostanie nalenoci oraz wybranych aktyww finansowych,
- Rb-Z ostanie zobowiza wedug tytuw dunych oraz porcze igwarancji
sporzdzonych przez dysponentw 101 czci budetowych oraz 150 dysponentw budetu pa-
stwa III stopnia. Ponadto w50 czciach, wktrych wydatkowano rodki zbudetu rodkw europej-
skich, skontrolowano sprawozdania Rb-28UE zwykonania planu wydatkw budetu rodkw euro-
pejskich oraz Rb-28UE WPR zwykonania planu wydatkw budetu rodkw europejskich wzakresie
wydatkw narealizacj Wsplnej Polityki Rolnej.
Sprawozdania budetowe oraz sprawozdania wzakresie operacji finansowych sporzdzane
swoparciu ozasad kasow lub memoriaow, zalenie odrodzaju prezentowanych danych.
Dochody iwydatki budetu pastwa wykazywane sw ujciu kasowym, natomiast pozostae dane,
wtym ostanie rodkw pieninych, nalenoci izobowiza wujciu memoriaowym.
Za sporzdzenie wyej wymienionych sprawozda, zgodnie zobowizujcymi przepisami, odpo-
wiadaj kierownicy kontrolowanych jednostek.
Badanie sprawozda zostao zaplanowane iprzeprowadzone wtaki sposb, aby uzyska racjonaln
pewno124, pozwalajc nawyraenie onich opinii. Wewszystkich kontrolowanych jednostkach
poprzedzone zostao badaniem wybranych elementw systemu kontroli zarzdczej, aby upewni
si czy system ten zapewnia wsposb racjonalny kontrol prawidowoci irzetelnoci sporzdzo-
nych sprawozda. U20-u wybranych dysponentw czci budetowych, poprzedzone zostao rw-
nie kontrol ksig rachunkowych, aby upewni si czy ksigi rachunkowe stanowice podstaw
sporzdzenia sprawozda prowadzone byy zgodnie zobowizujcymi przepisami ibyy rzetelne,

124 Zgodnie zMidzynarodowymi Standardami Rewizji Finansowej racjonalna pewno towysoki, ale nie absolutny
poziom ufnoci.

67
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

adane znich wynikajce wiarygodne. Wszystkie kontrolowane sprawozdania zostay take spraw-
dzone pod ktem terminowoci oraz prawidowoci ich sporzdzenia pod wzgldem merytorycz-
nym iformalno-rachunkowym.
Najwysza Izba Kontroli zaopiniowaa pozytywnie sprawozdania sporzdzone przez 100 dyspo-
nentw czci budetowych (99,0% skontrolowanych), wtym 19 z20 dysponentw, uktrych prze-
prowadzono badanie ksig rachunkowych. Negatywnie oceniono sprawozdawczo roczn czci
Obrona narodowa wzakresie sprawozda Rb-28 iRb-BZ1. Ponadto Najwysza Izba Kontroli zaopinio-
waa pozytywnie roczne sprawozdania budetowe sporzdzone przez 140 dysponentw III stopnia
(93,3% kontrolowanych). Dopozostaych sprawozda Najwysza Izba Kontroli zgosia zastrzeenia.
Negatywna opinia wzakresie sprawozda Rb-28 iRb-BZ1 czci Obrona narodowa bya wynikiem
niewykazania wnich, wpenej wysokoci, zobowiza ztytuu dodatkowego wynagrodzenia rocz-
nego iuposaenia za2015 r. Byo toskutkiem przyjcia wresorcie obrony narodowej zasady125 nie-
ujmowania przez dysponentw tego rodzaju zobowiza wksigach rachunkowych roku, ktrego
dotycz. Stanowio tonaruszenie zasady memoriau, oktrej mowa wart.6 ust.1 ustawy orachun-
kowoci. Spord 95 dysponentw rodkw budetu pastwa III stopnia wczci Obrona narodowa,
jedynie dwch dysponentw wykazao zobowizania zprzedmiotowego tytuu wcznej kwocie
538,7tys. z. Wtrzech kontrolowanych przez Najwysz Izb Kontroli jednostkach budetowych
czci Obrona narodowa nie wykazano zobowiza ztytuu dodatkowego wynagrodzenia rocznego
iuposaenia za2015 r. wcznej wysokoci 26.316,6tys. z. Stosowane wresorcie obrony narodo-
wej zasady zakwestionowane zostay przez Najwysz Izb Kontroli ju podczas kontroli wykonania
budetu pastwa w2014 r. Wedug szacunku Najwyszej Izby Kontroli, skutkiem powyszej niepra-
widowoci byo zanienie kwoty zobowiza wsprawozdaniu cznym dysponenta czci Obrona
narodowa wykazanych wkwocie 466mln z ookoo 50%.
Ponadto Najwysza Izba Kontroli zgosia zastrzeenia dosprawozda jednostkowych. Dotyczyy
one midzy innymi:
- niewykazania wsprawozdaniu Rb-28 iRb-BZ1 Ministerstwa Obrony Narodowej zobowiza
ztytuu dodatkowego wynagrodzenia iuposaenia rocznego za2015 r. wkwocie 14.221,4tys.z,
cobyo konsekwencj opisanej wyej zasady ich nieujmowania wksigach rachunkowych roku,
ktrego dotycz;
- wykazania wsprawozdaniu Rb-27 iRb-N Komendy Wojewdzkiej Pastwowej Stray Poarnej
wKatowicach nalenoci kwestionowanych przez dunikw idochodzonych przez jednostk
nadrodze sdowej, odpowiednio jako zalegoci netto wkwocie 621,1tys. z oraz nalenoci
wymagalnych wkwocie 594,5tys. z, cobyo niezgodne z9 ust.2 pkt5 Instrukcji sporzdzania
sprawozda budetowych wzakresie budetu pastwa, okrelonej wzaczniku nr37 dorozpo-
rzdzenia wsprawie sprawozdawczoci budetowej oraz 13 ust.1 pkt5 zacznika nr9 doroz-
porzdzenia wsprawie sprawozda jednostek sektora finansw publicznych wzakresie operacji
finansowych;
- wykazania wsprawozdaniu Rb-N Komendy Wojewdzkiej Pastwowej Stray Poarnej wKra-
kowie nalenoci spornych wkwocie 1.200,3tys. z jako nalenoci wymagalnych, cobyo nie-

125 Zasady okrelono wdecyzji Nr59/MON Ministra Obrony Narodowej z11grudnia 2015 r. wsprawie okrelenia
zasad grupowania operacji gospodarczych dla jednostek budetowych podlegych Ministrowi Obrony Narodowej
wykorzystujcych do ewidencji SI_KRAB oraz pimie Dyrektora Departamentu Budetowego nr 3363/DB
z14grudnia 2015 r. wsprawie wykazywania kosztw izobowiza ztytuu dodatkowego wynagrodzenia
rocznego wRB-28 oraz sporzdzania sprawozdania Rb-27.

68
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

zgodne zwyej wskazanymi przepisami rozporzdzenia wsprawie sprawozda jednostek sek-


tora finansw publicznych wzakresie operacji finansowych.
W 13 jednostkach Najwysza Izba Kontroli zgosia zastrzeenia iuwagi dosystemu kontroli zarzd-
czej wzakresie zapewnienia wsposb racjonalny prawidowoci irzetelnoci sporzdzanych spra-
wozda. Pomimo ustanowienia wsystemie kontroli zarzdczej mechanizmw zapobiegajcych zna-
czcym ryzykom zidentyfikowanym wobszarze sporzdzania sprawozda, okazay si one niewy-
starczajce lub nie dziaay skutecznie iw konsekwencji nie zdoay zapobiec stwierdzonym niepra-
widowociom.
Ponadto wwyniku kontroli stwierdzono, e zwyjtkiem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi126
oraz Ministerstwa Gospodarki127, pozostae trzy ministerstwa128, obsugujce dotychczasowych dys-
ponentw dziewiciu czci budetowych, tj.: Administracja publiczna; Budownictwo, lokalne plano-
wanie izagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo; Gospodarka morska; czno; Informa-
tyzacja; Rozwj regionalny; Transport; Sprawy wewntrzne; Wyznania religijne oraz mniejszoci naro-
dowe ietniczne, nie sporzdziy sprawozda budetowych isprawozda budetowych wukadzie
zadaniowym nadzie zmiany organu dysponujcego tymi czciami. Obowizek sporzdzenia tych
sprawozda wynika porednio z6 ust.3 rozporzdzenia wsprawie sprawozdawczoci budeto-
wej, zgodnie zktrym wprzypadku zmiany, wcigu roku budetowego, organu dysponujcego
czci budetu pastwa, sprawozdania sporzdza organ, ktry jest dysponentem czci nakoniec
okresu sprawozdawczego, uwzgldniajc wsprawozdaniu dane zesprawozdania sporzdzonego
przez organ poprzednio dysponujcy czci nadzie koczcy uprawnienie dodysponowania
czci. Podobne rozwizanie przewiduje 9 ust.2 rozporzdzenia wsprawie sprawozdawczoci
wukadzie zadaniowym.
Jedoczenie roczne sprawozdania budetowe nie odzwierciedlay faktu utworzenia zdniem 27listo-
pada 2015 r. czterech nowych czci budetowych tj.: Energia; Gospodarka zoami kopalin; egluga
rdldowa; Czonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej oraz zmiany podlegoci Gw-
nego Urzdu Geodezji iKartografii129. Dochody iwydatki realizowane wramach dziaw, dla kt-
rych ustalono powysze czci wykazywane byy wsprawozdaniach tych czci, wktrych wusta-
wie budetowej zaplanowane byy dochody iwydatki przeznaczone narealizacj zada okrelo-
nych wdotychczasowej strukturze dziaw. Ustalono, e dochody iwydatki powyszych czci oraz
Gwnego Urzdu Geodezji iKartografii wykazywane byy wrocznych sprawozdaniach jak niej:
- czci Czonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej wsprawozdaniach czci Sprawy
zagraniczne130,
- czci Energia wsprawozdaniach czci Gospodarka,
- czci Gospodarka zoami kopalin wsprawozdaniach czci Gospodarka iczci Skarb Pastwa,
- czci egluga rdldowa wsprawozdaniach czci Gospodarka morska iczci Transport,

126 Wzakresie dysponenta czci Rybowstwo.


127 Wzakresie dysponenta czci Gospodarka.
128 Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju oraz Ministerstwo Spraw
Wewntrznych.
129 Gwny Urzd Geodezji iKartografii dodnia 26listopada 2015 r. podlega pod dysponenta czci Administracja,
aod 27listopada 2015 r. pod dysponenta czci Budownictwo, planowanie izagospodarowanie przestrzenne oraz
mieszkalnictwo.
130 Powydzieleniu czci Czonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej nie byy wniej realizowane dochody
iwydatki.

69
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

- Gwnego Urzdu Geodezji iKartografii wczci Administracja publiczna pomimo, i oddnia


27listopada 2015 r. jednostka tapodlegaa pod dysponenta czci Budownictwo, planowanie
izagospodarowanie przestrzenne oraz mieszkalnictwo.
Brak sporzdzenia przez dotychczasowych dysponentw sprawozda nadzie koczcy uprawnie-
nia dodysponowania czci oraz wykazywanie dochodw iwydatkw zwizanych zrealizacj okre-
lonych zada wsprawozdaniach tych czci budetowych, wktrych byy one zaplanowane wusta-
wie budetowej, powoduje brak przejrzystoci wzakresie wykonania budetu pastwa za2015 r.
Najwysza Izba Kontroli wskazuje rwnie, e w2015 r. wdalszym cigu nie wyeliminowano podwj-
nego wykazywania dochodw iwydatkw wramach wyprzedzajcego finansowania Programu
Rozwoju Obszarw Wiejskich 20072013. Funkcjonujcy system przewiduje dwukrotny przepyw
rodkw przez rachunek dochodw budetu rodkw europejskich irachunek doobsugi patno-
ci Wsplnej Polityki Rolnej, wwyniku czego prezentowane przez Ministra Finansw kwoty docho-
dw iwydatkw budetu rodkw europejskich ztytuu Wsplnej Polityki Rolnej szawyane,
naco Najwysza Izba Kontroli zwracaa uwag wpoprzednich kontrolach budetowych. Pomimo
e kwoty dochodw iwydatkw budetu rodkw europejskich ztytuu Wsplnej Polityki Rolnej
zostay wykazane wsprawozdaniach Rb-27 UE oraz Rb-28 UE WPR wkwotach wynikajcych zewi-
dencji ksigowej, byy one zawyone odpowiednio o803,3mln z oraz 220,5mln z. Przy okrelaniu
deficytu budetu rodkw europejskich nie zostay rwnie uwzgldnione zwroty patnoci doko-
nanych wlatach 20102014, ktre wpyny narachunki bankowe doobsugi patnoci w2015 r.
wwysokoci 1.158,9mln z, coskutkowao zawyeniem deficytu ot kwot. Uwzgldniajc powy-
sze deficyt budetu rodkw europejskich powinien wynie 2.656,0mln z, cooznacza, e zosta
zawyony o576,1mln z.
Jednoczenie Najwysza Izba Kontroli zauwaa, e napodstawie ustawy zdnia 27maja 2015 r.
ofinansowaniu wsplnej polityki rolnej131 wprowadzono zmiany sposobu przepyww finansowych
wramach finansowania wyprzedzajcego jednostek samorzdu terytorialnego. Zgodnie zt ustaw,
od2016 r. finansowanie wyprzedzajce Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich 20142020 wcaoci
jest realizowane zwydatkw budetu pastwa.
W wyniku przeprowadzonego badania Najwysza Izba Kontroli stwierdzia, e dane wykazane
wsprawozdaniach cznych wynikaj zesprawozda jednostkowych, adane wsprawozdaniach jed-
nostkowych, zwyjtkiem sprawozdania wasnego dysponenta czci Sprawiedliwo, dla ktrego
nie prowadzono ksig rachunkowych, zgodne sz kwotami wynikajcymi zewidencji ksigowej.
Ponadto, wprzypadku 17 z19 dysponentw, uktrych kontrolowano ksigi rachunkowe, nie ziden-
tyfikowano nieprawidowoci, ktre wskazywayby, e ksigi stanowice podstaw sporzdzenia
sprawozda, obejmujce zapisy dotyczce dochodw iwydatkw oraz zwizanych znimi naleno-
ci izobowiza prowadzone byy nieprawidowo.
Z zastrzeeniem powyszego, skontrolowane sprawozdania roczne zwykonania budetu pastwa
ibudetu rodkw europejskich przez dysponentw czci Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie.

2.3. Ksigi rachunkowe


Najwysza Izba Kontroli skontrolowaa iwyrazia opini oprawidowoci ksig rachunkowych stanowi-
cych podstaw sporzdzenia sprawozda budetowych przez dysponentw 20 czci budetowych,
wtym: dysponentw 10 czci budetowych onajwyszych (powyej 15 mld z) kwotach wydatkw
budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich zrealizowanych w2014 r. oraz 10 losowo wybra-

131 Dz.U. poz.1130.

70
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

nych dysponentw pozostaych czci budetowych, wtym szeciu czci owydatkach zrealizo-
wanych wprzedziale 115 mld z oraz czterech czci owydatkach poniej 1 mld z, zpominiciem
czci budetu pastwa wylosowanych dobadania wramach kontroli wykonania budetu pastwa
w2014 r. Kontrol objto dysponentw nastpujcych czci budetowych: Krajowe Biuro Wyborcze;
Gospodarka; Kultura iochrona dziedzictwa narodowego; Nauka; Obrona narodowa; Owiata iwychowa-
nie; Rozwj wsi; Rozwj regionalny; Sprawiedliwo; Transport; Sprawy wewntrzne; Zabezpieczenie spo-
eczne; Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Spoecznego; Zakad Ubezpiecze Spoecznych; Obsuga dugu
krajowego; Subwencje oglne dla jednostek samorzdu terytorialnego; rodki wasne Unii Europejskiej;
Wojewdztwo dolnolskie; Wojewdztwo maopolskie oraz Wojewdztwo opolskie. Wydatki ponie-
sione w2015 r. wskontrolowanych czciach wyniosy cznie 309.188,7mln z, tj.77,4% wydatkw
budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich. Wkontrolowanych jednostkach szczegowym
badaniem objto cznie okoo 2,1tys. dowodw ksigowych owartoci 116.082,0mln z.
Ocen prawidowoci ksig rachunkowych w19 kontrolowanych jednostkach wydano uoglniajc
wyniki badania prby nacao dowodw objtych badaniem. Przyjto jednolite kryteria dotyczce
wartoci nieprawidowoci uznawanych zaistotne iz tego wzgldu skutkujcych obnieniem oceny.
Dopuszczalny tolerowany poziom bdw przy badaniu wiarygodnoci wyznaczony by oddzielnie
dla nieprawidowoci wpywajcych nasprawozdania roczne ibiece iwynosi odpowiednio 1,5%
i2,5% wartoci dowodw objtych ocen, aw przypadku nieprawidowoci ocharakterze formal-
nym, okrelony zosta jako 5% wartoci dowodw objtych ocen132.
Badanie ksig rachunkowych polegao wszczeglnoci naweryfikacji stosowanych zasad rachunko-
woci, sprawdzeniu prawidowoci dokumentowania operacji gospodarczych, rzetelnoci, bezbd-
noci isprawdzalnoci ksig rachunkowych oraz powiza dokonanych wksigach rachunkowych
zapisw zdowodami ksigowymi. Badaniem objto prb dowodw ksigowych dobran wgw-
nej mierze metod statystyczn, uwzgldniajc prawdopodobiestwo wyboru transakcji propor-
cjonalnie dojej wartoci (MUS). Wielko prby uzaleniona bya odwynikw analizy ryzyka, ktra
uwzgldniaa midzy innymi dotychczasowe wyniki kontroli Najwyszej Izby Kontroli oraz ocen
organizacji systemu rachunkowoci, atake efekty przegldu analitycznego.
Najwysza Izba Kontroli ustalia, e dla dysponenta czci Sprawiedliwo nie prowadzono ksig
rachunkowych, pomimo przyjmowania rodkw budetu pastwa (4.484,4mln z) narachunek bie-
cy wydatkw dysponenta czci iprzekazywania tych rodkw podlegym dysponentom nasfi-
nansowanie wydatkw ujtych wich planach finansowych oraz Krajowej Szkole Sdownictwa iPro-
kuratury wpostaci dotacji wcznej kwocie 45,7mln z. Dla dysponenta czci nie opracowano
rwnie dokumentacji opisujcej przyjte zasady rachunkowoci. Wwyniku powyszych zaniecha
naruszono: art.40 ust.1 ustawy ofinansach publicznych stanowicy, e jednostki sektora finansw
publicznych prowadz rachunkowo zgodnie zprzepisami orachunkowoci; art.4 ust. 3 ustawy
orachunkowoci, zgodnie zktrym rachunkowo jednostki obejmuje midzy innymi przyjte
zasady (polityk) rachunkowoci oraz prowadzenie ksig rachunkowych; art.20 tej ustawy, zgodnie
zktrym doksig rachunkowych okresu sprawozdawczego naley wprowadzi, wpostaci zapisu,
kade zdarzenie, ktre nastpio wtym okresie sprawozdawczym.
Przyczynami stwierdzonych nieprawidowoci byy przede wszystkim niewystarczajcy nadzr Mini-
stra Sprawiedliwoci oraz Dyrektora Departamentu Budetu iEfektywnoci Finansowej nad prowa-
dzeniem ksig rachunkowych dysponenta czci, oczym wiadczy:
- brak zakresu obowizkw Zastpcy Dyrektora Gwnego Ksigowego Resortu,

132 Standardy kontroli Najwyszej Izby Kontroli https://www.nik.gov.pl/kontrole/standardy-kontroli-nik/

71
R Z D O W E S P R AW OZ DA N I E Z W Y K O N A N I A U S TAW Y B U D E T O W E J

- brak stosownego upowanienia przekazujcego odpowiedzialno iobowizki Gwnego Ksi-


gowego Resortu wtrybie art.54 ust.1 ustawy ofinansach publicznych,
- niewprowadzenie regulacji wewntrznych zwizanych zoperacjami gospodarczymi dysponenta
czci wtym zakresie, wszczeglnoci zwizanych zsystemem kontroli zarzdczej (w ocenie
Najwyszej Izby Kontroli brak takich regulacji spowodowa midzy innymi omykowe przelanie
wdniu 5listopada 2015 r. kwoty 5.451,5tys. z zrachunku biecego wydatkw dysponenta cz-
ci Sprawiedliwo narachunek Krajowej Szkoy Sdownictwa iProkuratury).
Ustalone wpowyszym zakresie nieprawidowoci wskazuj nauzasadnione podejrzenie popenie-
nia czynu, oktrym mowa wart.77 ust.1 ustawy orachunkowoci.
Ponadto, wocenie Najwyszej Izby Kontroli, ustalenia tewskazuj naniezasadno dalszego zaj-
mowania stanowiska przez dotychczasow Zastpc Dyrektora Gwnego Ksigowego Resortu.
Biorc pod uwag stwierdzone nieprawidowoci, atake przedoone nat okoliczno wyjanienia
idokumenty, nie gwarantuje ona, zdaniem Najwyszej Izby Kontroli, naleytego wykonywania obo-
wizkw nazajmowanym stanowisku. Dla potwierdzenia tej tezy naley przytoczy, i wzoonych
wyjanieniach kwestionuje ona obowizek prowadzenia rachunkowoci, jak rwnie stoi nastano-
wisku, e arkusz kalkulacyjny prowadzony zapomoc oprogramowania biurowego (Excel) spenia
wszystkie wymogi programu finansowo-ksigowego okrelone wustawie orachunkowoci. Naj-
wysza Izba Kontroli zauwaa, e program Excel nie zapewnia spenienia podstawowego wymogu,
wynikajcego zart.23 ust.1 ustawy orachunkowoci, dotyczcego trwaoci zapisu ksigowego.
Istotne nieprawidowoci wprowadzeniu ksig rachunkowych stwierdzono wprzypadku dwch
czci, tj.:
Obrona narodowa gdzie stwierdzono nieprawidowoc polegajc na nieujciu w ksigach
rachunkowych zobowiza z tytuu dodatkowego rocznego wynagrodzenia i uposaenia
w 2015r. wraz z pochodnymi, co stanowio naruszenie art. 6 ust. 1 ustawy o rachunkowoci,
Gospodarka gdzie, nie zamknito ksig rachunkowych dysponenta czci prowadzonych
wMinisterstwie Gospodarki nadzie zniesienia tego ministerstwa, cobyo niezgodne zart.12
ust.2 pkt2 ustawy orachunkowoci, ktry stanowi, i ksigi rachunkowe zamyka si nadzie
zakoczenia dziaalnoci jednostki; wkonsekwencji, wksigach rachunkowych Ministerstwa
Gospodarki kontynuowane byy zapisy dotyczce operacji gospodarczych majcych miejsce
podniu jego zniesienia iodnoszce si donowego dysponenta czci Gospodarka, tj.doMini-
stra Rozwoju; pomimo sporzdzenia sprawozda budetowych nadzie 15listopada 2015 r.,
tj.nadzie koczcy uprawnienia Ministra Gospodarki dodysponowania czci Gospodarka,
tofakt niezamknicia naten sam dzie ksig rachunkowych zrodzi ryzyko braku przejrzystoci
wzakresie wykonania budetu pastwa oraz mg utrudnia skuteczn ochron zasobw Mini-
sterstwa; ponadto zapisy ksigowe dotyczcegrudnia 2015 r. zatwierdzono poterminie sporz-
dzenia sprawozda budetowych zgrudnia 2015 r.
W pozostaych 17 jednostkach, napodstawie przeprowadzonej kontroli, nie zidentyfikowano nie-
prawidowoci, ktre wskazywayby, e ksigi rachunkowe obejmujce zapisy dotyczce docho-
dw iwydatkw oraz zwizanych znimi nalenoci izobowiza prowadzone byy nieprawidowo.
Stwierdzone wdziewiciu jednostkach nieprawidowoci iuchybienia dotyczyy gwnie brakw
wdokumentacji opisujcej przyjte zasady rachunkowoci, wszczeglnoci wzakresie metod
wyceny aktyww ipasyww, wtym zasad dokonywania odpisw aktualizujcych nalenoci oraz
opisu systemu informatycznego sucego doprowadzenia ksig rachunkowych.
Pozostae stwierdzone nieprawidowoci nie skutkoway obnieniem oceny rzetelnoci ksig rachun-
kowych, miay bowiem charakter bdw formalnych wzakresie dowodw izapisw ksigowych.

72
V I . W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Rok 2015 r. by kolejnym rokiem, wktrym budet pastwa realizowany by wwarun-


kach korzystniejszych odzakadanych.
Dochody budetu pastwa byy o2% wysze odosignitych w2014 r. io 3,6%
oddochodw sprzed dwch lat. Nie osigny one jednak poziomu zaplanowanego
wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. byy nisze o 2,7%.
Wydatki budetu pastwa zostay zrealizowane poniej wartoci przyjtych zarwno
wustawie budetowej (o 3,4%), jak iustawie pozmianach (o 1,5%). Wporwnaniu
do2014 r., wydatki budetu pastwa byy wysze o6,2%.
Deficyt budetu pastwa uksztatowa si napoziomie niszym o7,5%, ni przyjty
wustawie budetowej oraz niszym o14,8% wporwnaniu doznowelizowanej ustawy
budetowej. Wporwnaniu zrokiem poprzednim deficyt budetu pastwa zwikszy
si o47%. Takie uksztatowanie si deficytu wskazuje, e nowelizacja ustawy bude-
towej wwikszym stopniu bya przejawem ostronego dziaania ni realnej potrzeby,
szczeglnie e wesza ona wycie wdniu 29grudnia 2015 r.
Deficyt budetu rodkw europejskich by o5,9% niszy ni zaoony wustawie bude-
towej.
W budecie pastwa rozdysponowano 97,4% rezerwy oglnej i93,6% rodkw ujtych
wrezerwach celowych.
Dysponenci 92 czci budetu pastwa dokonali wtrakcie caego roku blokad nakwot
5,3 mld z, zczego kwota 3,7 mld z zostaa uwzgldniona przy obnieniu limitu wydat-
kw budetu pastwa wnoweli ustawy budetowej.
Minister Finansw, wykorzystujc w2015 r. dostpne instrumenty zarzdzania pyn-
noci, zapewni pen iterminow obsug zobowiza krajowych izagranicznych.

1. Zagadnienia oglne

1.1.Zarzdzanie realizacj budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich


Realizacja budetu pastwa w2015 r. przebiegaa wwarunkach wzrostu gospodarczego. Pro-
dukt krajowy brutto wzrs o3,6% iby wyszy o0,2 punktu procentowego odprognozy przyj-
tej przy opracowaniu ustawy budetowej narok 2015. Dochody budetu pastwa zostay wyko-
nane wkwocie 289.136,7mln z, tj.o2,7% poniej kwoty przyjtej wustawie budetowej z15stycz-
nia 2015 r. oraz o0,8% powyej prognozy ujtej wznowelizowanej ustawie budetowej. Wydatki
uksztatoway si o1,5% poniej planu pozmianach, adeficyt, ktry wynis 42.606,7mln z, by
niszy o14,8% oddeficytu przyjtego ustawie budetowej ponowelizacji. Wporwnaniu dokwoty
przyjtej wustawie budetowej z dnia 15 stycznia 2015 r. deficyt by niszy o7,5%. Deficyt budetu
rodkw europejskich, ktry zosta wykonany wkwocie 3.231,7mln z, tojest niszej odplanu
o203,8mln z, nie powsta wwyniku braku kwot zrefundowanych przez Uni Europejsk, lecz by
wynikiem decyzji Ministra Finansw owykorzystaniu tych kwot nazarzdzanie pynnoci.

73
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Oglna kontrola Ministra Finansw nad realizacj dochodw i wydatkw oraz przychodw
irozchodw budetu pastwa oraz ocena planowania igospodarowania rodkami publicznymi

Zgodnie zart.174 pkt1 ustawy ofinansach publicznych, Minister Finansw sprawuje ogln kon-
trol nad realizacj dochodw iwydatkw oraz przychodw irozchodw budetu pastwa, atake
poziomu deficytu sektora finansw publicznych. Sprawuje take, zgodnie zart.74 wyej wymienio-
nej ustawy, kontrol nad sektorem finansw publicznych oraz nad stanem dugu Skarbu Pastwa
wzakresie przestrzegania zasady zapisanej w art. 215 ust. 5 Konstytucji RP stanowicej, e pa-
stwowy dug publiczny nie moe przekroczy 60% wartoci rocznego produktu krajowego brutto.
Zgodnie zart.52 ust.1 pkt2 ustawy ofinansach publicznych, wzakresie rozchodw budetowych
limit stanowi czna suma rozchodw budetu pastwa, powyczeniu kwot, oktrych mowa
wart.52 ust.1a ustawy ofinansach publicznych, czyli rozchodw wynikajcych zzobowiza finan-
sowych zaciganych ispacanych przez Ministra Finansw wtym samym roku budetowym oraz
operacji finansowych dokonywanych pomidzy rachunkami Ministra Finansw. Struktura rozcho-
dw iposzczeglne kwoty rozchodw stanowiy plan, ktry nie by dla Ministra Finansw wicy.
Oznacza to, e dysponowa on, pozostawion przez ustawodawc, swobod wwyborze sposobw
finansowania potrzeb poyczkowych budetu pastwa oraz zarzdzania pynnoci budetu pa-
stwa idugiem Skarbu Pastwa.
Zgodnie zart.77 ustawy ofinansach publicznych, Minister Finansw wcelu sfinansowania potrzeb
poyczkowych budetu pastwa oraz wzwizku zzarzdzaniem dugiem Skarbu Pastwa jest upo-
waniony dozacigania ispaty zobowiza finansowych oraz przeprowadzania innych operacji
finansowych zwizanych zzarzdzaniem dugiem, wtym operacji zwizanych zfinansowymi instru-
mentami pochodnymi. Wykorzystujc toupowanienie, przeprowadzi on operacje finansowe, kt-
rych saldo finansowania netto wynioso 53.847,1mln z. Przeprowadza transakcje nainstrumentach
pochodnych zmieniajcych struktur przepyww finansowych stanowicych rozchody budetu
pastwa. Pozwolio tona pozyskanie rodkw zotowych wsytuacji ich niedoboru wplanie przepy-
ww finansowych oraz naograniczanie przetargw sprzeday skarbowych papierw wartociowych.
Minister Finansw comiesic zamieszcza nastronie internetowej sprawozdania operatywne zwyko-
nania budetu pastwa. Byy one form kontroli realizowanych wposzczeglnych miesicach roku
budetowego kwot dochodw iwydatkw, poziomu deficytu lub nadwyki budetu pastwa,
atake kontroli zobowiza, wtym wymagalnych.
W2015 r. podobnie jak wroku ubiegym, Minister Finansw nie skorzysta zuprawnienia dodokona-
nia oceny planowania igospodarowania rodkami publicznymi wokrelonych jednostkach sektora
finansw publicznych, okrelonego wart.176 ustawy ofinansach publicznych. Wprawdzie w2015r.
przeprowadzono jedn133 analiz wopisanym wyej trybie, jednake nie bya toinicjatywa wasna
Ministra Finansw, lecz zlecenie Staego Komitetu Rady Ministrw, w zwizku z pracami nad pro-
jektem ustawy o zmianie ustawy o Agencji Rynku Rolnego i organizacji niektrych rynkw rolnych
oraz niektrych inych ustaw.
Najwysza Izba Kontroli nie kwestionujc fakultatywnego charakteru opisanego wyej trybu, jak
rwnie moliwoci wykorzystywania przez Ministra Finansw wielu innych narzdzi wprocesie pla-

133 Wdniach 2030kwietnia 2015 r. Minister Finansw zudziaem przedstawicieli Ministerstwa Rolnictwa iRozwoju Wsi
przeprowadzi ocen prawidowoci oszacowania potrzeb kadrowych Agencji Rynku Rolnego zuwzgldnieniem
zada wygasajcych, zwizanych zezmianami wprzepisach prawnych Unii Europejskiej iprzepisach krajowych
oraz nowymi zadaniami dotyczcymi procedowanego projektu ustawy oAgencji Rynku Rolnego iorganizacji
niektrych rynkw rolnych oraz niektrych innych ustaw.

74
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

nowania iwykonywania ustawy budetowej, zwraca uwag, e skoro tryb ten ustawodawca wdro-
y dosystemu prawa, topowinien by stosowany wszerszym zakresie. Wocenie Najwyszej Izby
Kontroli jest tojeden zmechanizmw, ktry obok przegldu wydatkw bdcego wci wfazie
wdraania powinien stanowi narzdzie wspomagajce idoskonalce planowanie budetowe.
Prace nad pilotaem przegldu efektywnociowego prowadzone wlatach 20122013 wMinister-
stwie Finansw nie day moliwoci dokonania przegldu wydatkw sektora finansw publicznych,
ani oceny efektywnoci wposzczeglnych kategoriach wydatkw publicznych (np.caoci wydatkw
naochron zdrowia). W2015 r. prace nad przegldem wydatkw pozostaway nadal wpocztkowej
fazie, tj.gromadzenia dowiadczenia, opracowania metodyki przegldw, dokonania pierwszych
przegldw oraz sformuowania wnioskw irekomendacji.
Zgodnie zPlanem dziaalnoci Ministra Finansw narok 2015, wramach realizacji celu polegajcego
nawypracowaniu rozwiza umoliwiajcych wczenie przegldw wydatkw publicznych dopro-
cesu budetowego, atake zgodnie zzaoeniami nakrelonymi wWieloletnim Planie Finansowym
Pastwa nalata 20152018, opracowano wMinisterstwie Finansw, poprzegldach przeprowadzo-
nych wewsppracy zprzedstawicielami innych ministerstw oraz ekspertw Banku wiatowego
iOrganizacji Wsppracy Gospodarczej iRozwoju, dwa dokumenty: Przegldy wydatkw publicz-
nych. Cele, metodyka, organizacja oraz Analiza elastycznoci wydatkw budetowych wPolsce. Podsu-
mowanie wynikw wsppracy zOECD. Ponadto dokonano przegldu wydatkw wdwch obszarach:
wsparcie rodzin oniskich dochodach ipolityka wspierajca mieszkalnictwo. Inicjatorem pilotao-
wych przegldw wydatkw byo Ministerstwo Finansw. W padzierniku ilistopadzie 2015 r. wnio-
ski irekomendacje zwyej wymienionych przegldw134 zostay przyjte przez Komitet Sterujcy
dospraw przegldw wydatkw publicznych135 iprzedstawione Ministrowi Finansw.
Zdaniem Najwyszej Izby Kontroli dopiero realne wykorzystanie powyszych rekomendacji pozwoli
oceni skuteczno przeprowadzanych przegldw iich wpyw napopraw efektywnoci wydatkw
publicznych. Ocena ta, zuwagi nazakoczenie przegldw wydatkw pod koniec 2015 r., bdzie
moliwa wlatach nastpnych.

Harmonogram realizacji budetu pastwa

W 2015 r. wcelu wczeniejszego pozyskania informacji orozkadzie dochodw iwydatkw wroku


budetowym, poraz pierwszy opracowano projekt harmonogramu, ktry zosta podpisany przez
Ministra Finansw 19stycznia 2015 r. Byo tomoliwe dziki uruchomieniu nowej wersji Informa-
tycznego Systemu Obsugi Budetu Pastwa TREZOR oraz wprowadzonym zmianom wprzepisach
wykonawczych doustawy ofinansach publicznych poprzez naoenie obowizku136 przekazywania
przez dysponentw czci budetowych Ministrowi Finansw zweryfikowanych projektw planw
finansowych wwyej wymienionym systemie nie pniej ni dodnia 15grudnia roku poprzedzaj-
cego rok budetowy.
Ponadto zdniem 1stycznia 2015 r. weszo wycie rozporzdzenie Ministra Finansw zdnia 5pa-
dziernika 2014 r. zmieniajce rozporzdzenie wsprawie szczegowego sposobu wykonywania

134 Dokument Przegld wydatkw publicznych wobszarze wsparcia rodzin oniskich dochodach. Wnioski irekomendacje
zosta opublikowany nastronie internetowej Ministerstwa Finansw wzakadce Dziaalno. Przegldy wydatkw.
135 Powoany zarzdzeniem Ministra Finansw nr30 zdnia 4maja 2015 r. Dz. Urz. MF poz.31.
136 1 pkt1 rozporzdzenia Ministra Finansw zdnia 19wrzenia 2014 r. zmieniajcego rozporzdzenie wsprawie
sposobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek budetowych isamorzdowych zakadw budetowych
(Dz.U. poz.1280).

75
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

budetu pastwa137, ktre wprowadzio obowizek przekazywania izatwierdzania rocznego har-


monogramu realizacji budetu pastwa wzakresie dochodw iwydatkw wformie elektronicznej,
zwykorzystaniem Informatycznego Systemu Obsugi Budetu Pastwa TREZOR.
Zgodnie zart.147 ustawy ofinansach publicznych, wewsppracy zdysponentami czci bude-
towych, Minister Finansw opracowa harmonogram realizacji budetu pastwa. Podstaw spo-
rzdzenia harmonogramu stanowiy zatwierdzone plany finansowe dysponentw czci budeto-
wych. Podobnie jak wlatach ubiegych, Minister Finansw wnioskowa dodysponentw ozwracanie
uwagi, by terminy zapotrzebowania nawydatki wynikay zzawartych umw, azobowizania byy
regulowane bez nieuzasadnionego wyprzedzenia. Byo tozgodne zart.162 pkt2 ustawy ofinansach
publicznych, ktry obliguje dopenej realizacji zada wterminach okrelonych przepisami iharmo-
nogramem. Roczny harmonogram dochodw iwydatkw budetu pastwa na2015 r. zosta pod-
pisany przez Ministra Finansw 21kwietnia 2015 r.
Oddnia podpisania harmonogramu wydatkw, zatwierdzono wsystemie TREZOR 6.919 wnioskw
ojego modyfikacj nakwot 13,0 mld z. Zatwierdzono rwnie 10.398 wnioskw ododatkowe
zapotrzebowania (w 2014 r. - 11.880). Wprowadzone zmiany wynikay midzy innymi z:
decyzji Ministra Finansw zwizanych zrozdysponowaniem rezerw celowych irezerwy oglnej,
dostosowywania miesicznych limitw dobiecych potrzeb dysponentw iprzesuni wcza-
sie finansowania zada okrelonych przepisami prawa jak izawartymi umowami,
blokowania planowanych wydatkw.
Na wniosek Ministra Finansw wharmonogramie wydatkw dla Zakadu Ubezpiecze Spoecznych
okresowo zmniejszono kwoty dotacji dla Funduszu Ubezpiecze Spoecznych nawypat wiad-
cze gwarantowanych przez pastwo w czerwcu okwot 1.200,0mln z, wlipcu o800,0mln z
oraz wpadzierniku o1.300,0mln z. Niedobr rodkw dla Funduszu Ubezpiecze Spoecznych
nawypaty wiadcze gwarantowanych przez pastwo zosta wtym okresie sfinansowany zkolej-
nych transz rodkw poyczki138 zbudetu pastwa, ujtej wplanie finansowym tego funduszu
na2015r. Uzasadnieniem dziaa podjtych przez Ministra Finansw bya sytuacja budetowa, op-
nienia wrealizacji dochodw iwysoki poziom deficytu budetowego. Wkolejnych miesicach finan-
sowanie Funduszu Ubezpiecze Spoecznych nastpowao poprzez dotacje, wwyniku czego wyko-
rzysta on planowan kwot dotacji oraz planowan kwot poyczek.
Realizacja dochodw budetu pastwa w2015 r. przebiegaa poniej kwot ustalonych whar-
monogramie. Nakoniecmarca dochody narastajco byy nisze o1.665,3mln z, wczerwcu
o3.184,3mlnz, wewrzeniu o6.399,6mln z, aw padzierniku o5.922,5mln z. Podstawow przy-
czyn byo nisze wykonanie dochodw zVAT. Ostatecznie dochody zVAT wyniosy 123.120,8mln z
istanowiy 91,5% prognozy przyjtej wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. oraz 101,5% kwoty
zustawy ponowelizacji.
rodki budetowe w2015 r. przekazywane byy dysponentom do rwnomiernie odstycznia
doczerwca przekazano 163.169,3mln z (49,1%), aw II proczu 169.034,0mln z (50,9%), rozkad ten
by bardziej wyrwnany ni w2014 r., kiedy tow Iproczu przekazano 51,6%, aw II proczu 48,4%.

137 Dz.U. poz.1425.


138 Zgodnie zart.53 ustawy zdnia 13padziernika 1998 r. osystemie ubezpiecze spoecznych (Dz.U. z2015 r. poz.121,
zezm.) Fundusz Ubezpiecze Spoecznych moe otrzymywa zbudetu pastwa dotacje inieoprocentowane
poyczki, jak rwnie zazgod ministra waciwego dospraw finansw publicznych FUS moe zaciga kredyty.

76
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Ministerstwo Finansw w2015 r. przekazao dysponentom 332.203,3mln z (w roku 2014 byo


to313.205,1mln z)139. Zkwoty tej wydatkowano 331.743,4mln z. Pozostae rodki (459,9mln z)
zostay zwrcone nacentralny rachunek budetu pastwa. Od2010 r. obowizywaa zasada auto-
matycznego zwrotu nakoniec dnia roboczego zrachunkw dysponentw kwot powyej 5tys. z
nacentralny rachunek biecy budetu pastwa. Wzwizku ztym nie wystpowa problem nad-
miaru rodkw pozostajcych nakoniec dnia narachunkach biecych dysponentw.
W 2015 r. wdroona zostaa nowa wersja Informatycznego Systemu Obsugi Budetu Pastwa
TREZOR, umoliwiajca rezygnacj wwikszej ni dotychczas skali zformy papierowej drukw
wzakresie planowania, wykonywania budetu oraz sprawozdawczoci budetowej. System jest suk-
cesywnie rozbudowywany imodyfikowany. Minister Finansw uzasadni rozoenie naetapy roz-
wijania systemu TREZOR zoonoci procesw realizowanych przy jego pomocy oraz potrzeb ich
wystandaryzowania iuwzgldnienia wzajemnych korelacji. Wkolejnym etapie przewidywana jest
rozbudowa systemu midzy innymi obudet rodkw europejskich oraz odalsze narzdzia anali-
tyczne. System TREZOR nie pozwala midzy innymi nasporzdzanie sprawozda budetowych,
oktrych mowa w6 ust.3 rozporzdzenia Ministra Finansw z16stycznia 2014 r. wsprawie spra-
wozdawczoci budetowej, tj.sprawozda sporzdzanych przez dysponentw czci nadzie ko-
czcy uprawnienie dodysponowania dan czci. Braki systemu TREZOR wtym zakresie uwydat-
niy si przy okazji wprowadzenia zdniem 16listopada 2015 r. zmian wstrukturze Rady Ministrw.
Najwysza Izba Kontroli nie podziela argumentw Ministerstwa Finansw, i zmiany temiay cha-
rakter dziaa specyficznych czy niestandardowych, ktre trudno przewidzie projektujc system
informatyczny. Wprowadzenie wtrakcie miesica zmian wstrukturze Rady Ministrw, skutkujcych
utworzeniem nowych ministerstw wdrodze przeksztacenia lub zniesienia dotychczas istniejcych,
nie byo zjawiskiem specyficznym czy niestandardowym. Takie zmiany miay miejsce wlatach wcze-
niejszych, midzy innymi w2011 r. czy 2013 r.140.

Rezerwy

Zgodnie zart.140 ust.1 ustawy ofinansach publicznych utworzono rezerw ogln wwysokoci
198mln z (0,06% planowanych wydatkw), tj.wkwocie ponad dwukrotnie wyszej ni wlatach
20122014, atake ponad trzykrotnie niszej odlimitu okrelonego wart.140 ust.1 ustawy ofinan-
sach publicznych. Wznowelizowanej ustawie budetowej kwota rezerwy nie ulega zmianie. Podziau
rezerwy oglnej dokonano nakwot 192,8mln z, ztego napodstawie uchwa Rady Ministrw
41,7mln z, zarzdze Prezesa Rady Ministrw 147,8mln z oraz napodstawie uprawnienia Mini-
stra Finansw, wynikajcego z1 ust.2 rozporzdzenia Rady Ministrw zdnia 23lutego 2010 r.
wsprawie dysponowania rezerw ogln budetu pastwa141 3,3mln z. Wwyniku podziau wyej
wymienionej rezerwy zwikszono plan wydatkw 28 czci budetowych, wtym 15 wojewdztw.

139 Wedug stanu na31grudnia.


140 Rozporzdzenie Prezesa Rady Ministrw z18listopada 2011 r. wsprawie szczegowego zakresu dziaania
Ministra Administracji iCyfryzacji (Dz.U. Nr248, poz.1479). Rozporzdzenie Prezesa Rady Ministrw z18listopada
2011r. wsprawie szczegowego zakresu dziaania Ministra Transportu, Budownictwa iGospodarki Morskiej
(Dz.U. Nr248, poz.1494, zezm.); Rozporzdzenie Rady Ministrw z21listopada 2011 r. wsprawie utworzenia
Ministerstwa Administracji iCyfryzacji (Dz.U. Nr250, poz.1501) oraz rozporzdzenie Rady Ministrw z21listopada
2011 r. wsprawie utworzenia Ministerstwa Transportu, Budownictwa iGospodarki Morskiej (Dz.U. Nr250,
poz.1503, zezm.); Rozporzdzenie Prezesa Rady Ministrw z27listopada 2013 r. wsprawie szczegowego
zakresu dziaania Ministra Infrastruktury iRozwoju (Dz.U. poz.1391); Rozporzdzenie Rady Ministrw z27listopada
2013 r. wsprawie utworzenia Ministerstwa Infrastruktury iRozwoju oraz zniesienia Ministerstwa Transportu,
Budownictwa iGospodarki Morskiej.
141 Dz.U. Nr45, poz.257.

77
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Najwiksze kwoty zrezerwy oglnej przeznaczono nafinansowanie potrzeb szpitali, tj.zakupy apara-
tury, sprztu medycznego, zadania ocharakterze inwestycyjnym iremontowym (cznie 41,3mlnz)
oraz napokrycie zmniejszonych wpyww doKrajowego Funduszu Drogowego wzwizku zwdroe-
niem procedury umoliwiajcej czasowe niepobieranie opat zaprzejazd autostrad A1 naodcinku
Gdask-Toru (26,9mln z). Decyzje Ministra Finansw wsprawie zmian wbudecie pastwa
na2015r. ztytuu zwikszenia wydatkw dysponentw czci budetowych zrezerwy oglnej
wydawane byy zgodnie zobowizujcymi przepisami ibez zbdnej zwoki.
Wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. ujto 84 tytuy rezerw celowych nakwot 21.663,9mln z,
costanowio 6,3% planowanych wydatkw budetu pastwa. Wwyniku nowelizacji ustawy bude-
towej plan wydatkw wczci Rezerwy celowe zosta zmniejszony o2.868,6mln z (o 13,2%), wtym
o1.749,0mln z zmniejszono kwot rezerwy przeznaczonej nawspfinansowanie projektw reali-
zowanych zudziaem rodkw europejskich142. Wynikao togwnie zprzesuni realizacji projektw
wzakresie Perspektywy Finansowej 20142020. Pozostae zmiany polegay nadostosowaniu planu
dorzeczywistego stopnia rozdysponowania rezerw zuwagi naupyw terminu ich podziau wska-
zanego wart.154 ust.1 ustawy ofinansach publicznych (15padziernika). Plan wydatkw czci
Rezerwy celowe ponowelizacji wynis 18.795,3mln z.
Po uwzgldnieniu utworzonych wtrakcie roku budetowego dwch pozycji rezerw naczn kwot
480mln z nazobowizania wymagalne Skarbu Pastwa (w trybie art.177 ustawy ofinansach
publicznych) oraz narealizacj zada zwizanych zrezerwami strategicznymi (na podstawie art.30a
znowelizowanej ustawy budetowej narok 2015 oraz art.39b ustawy zdnia 5grudnia 2014 r. ozmia-
nie niektrych ustaw wzwizku zrealizacj ustawy budetowej) Minister Finansw, zarzdzajc
realizacj budetu pastwa, dysponowa 19.275,3mln z rezerw celowych.
Utworzenie nowych tytuw rezerw celowych byo moliwe wzwizku zdalszym zablokowaniem
przez dysponentw planowanych wydatkw w22 czciach budetu pastwa. Rezerwa nazobowi-
zania wymagalne Skarbu Pastwa wkwocie 100,0mln z zostaa utworzona pouzyskaniu pozytyw-
nej opinii Sejmowej Komisji Finansw Publicznych zdnia 23lipca 2015 r. Pierwotnie Ministerstwo
Finansw zamierzao utworzy rezerw wznacznie wyszej kwocie, tojest 1.638,3mln z, zprze-
znaczeniem nazabezpieczenie rodkw wplanie wydatkw czci Obrona narodowa nadokonanie
penej iostatecznej patnoci zatzw. vouchery B (przyrzeczenie zapaty), bdce odroczon patno-
ci wramach programu wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wsamoloty
wielozadaniowe (F-16). Zaplanowana naten cel wustawie budetowej kwota 5.363,3mln z okazaa
si niewystarczajca wzwizku zewzrostem kursu dolara amerykaskiego. Ostatecznie Minister-
stwo Finansw dokonao spaty czci odroczonych patnoci wkwocie 400,9mln dolarw amery-
kaskich, zzacignitego kredytu FMF (Foreign Military Financing)143, anastpnie spaty kredytu FMF
wramach rozchodw budetu pastwa (wicej otej operacji wpunkcie 2.3.2 Finansowanie potrzeb
poyczkowych).
W 2015 r. zrezerw celowych rozdysponowano 18.049,0mln z. Stopie ich rozdysponowania by
wyszy ni wlatach 20112014 iwynis 83,3% kwoty ujtej wustawie budetowej z15stycznia

142 Peny tytu rezerwy ujtej wpoz.8 toWspfinansowanie projektw realizowanych zudziaem rodkw europejskich,
finansowanie projektw zudziaem rodkw otrzymywanych odpastw czonkowskich Europejskiego Porozumienia
oWolnym Handlu (EFTA), projektw zudziaem innych rodkw pochodzcych zbudetu Unii Europejskiej nieujtych
wbudecie rodkw europejskich, projektw pomocy technicznej, Wsplnej Polityki Rolnej, finansowanie potrzeb
wynikajcych zrnic kursowych oraz rozlicze programw iprojektw finansowanych zudziaem rodkw zUE.
143 Kredyt Foreign Military Financing (FMF) linia kredytowa rzdu USA. Moliwo finansowania Programu F-16
rodkami kredytu FMF przewiduje umowa nrPL-D-SAD zawarta pomidzy rzdow agencj DSCA aSkarbem
Pastwa reprezentowanym przez Ministra Obrony Narodowej iWiceministra Finansw Rzeczypospolitej Polskiej.

78
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2015 r. i93,6% planu pozmianach. Nawysoki poziom rozdysponowania rodkw zrezerw wpyw
miao przeznaczenie czci rodkw nacele inne ni przewidziane wustawie budetowej z15stycz-
nia 2015 r.
Zgodnie zart.154 ust.9 ustawy ofinansach publicznych, tj.pouzyskaniu pozytywnej opinii Sej-
mowej Komisji Finansw Publicznych, zmieniono wczci lub caoci przeznaczenie wydatkw uj-
tych w24 pozycjach rezerw nakwot 1.431,8mln z, costanowio 6,6% planu czci Rezerwy celowe
wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. Skala dokonanych zmian przeznaczenia rezerw bya
wiksza ni w2014, kiedy tozmiany dotyczyy 15 pozycji rezerw nakwot 1.221,4tys. z. Wwyniku
dokonanych przesuni najwiksze rodki przeznaczono nafinansowanie zada wzakresie grnic-
twa kamiennego144 (687,9mln z) oraz napomoc producentom rolnym, ktrzy ponieli szkody spo-
wodowane susz (277,0mln z).
Rozdysponowanie rezerw celowych izmiany ich przeznaczenia nastpoway zgodnie zart.154
ustawy ofinansach publicznych.
W budecie rodkw europejskich przewidziano dwa tytuy rezerw145 celowych nakwot
38.166,9mln z, tj.47,0% planu wydatkw budetu rodkw europejskich. Rozdysponowano
26.027,2mln z, tj.68,2% planowanej kwoty. Przyczynami nieuruchomienia pozostaych rod-
kw byo gwnie pniejsze rozpoczcie realizacji projektw wramach Perspektywy Finansowej
20142020, spowodowane zatwierdzeniem programw operacyjnych przez Komisj Europejsk
dopiero naprzeomie 2014 i2015 roku oraz przesunicia na2016 r. realizacji projektw wymagaj-
cych postpowania przetargowego.
Decyzje Ministra Finansw wsprawie zmian wbudecie pastwa dotyczce przeniesienia rodkw
zczci Rezerwy celowe doinnych czci budetu pastwa byy wydawane bez zbdnej zwoki, zgod-
nie zobowizujcymi przepisami ina podstawie umotywowanych wnioskw dysponentw. Analizo-
wano moliwoci sfinansowania zgaszanych potrzeb wramach ju posiadanych przez dysponenta
rodkw, wtym poprzez przeniesienia wtrybie art.171 ustawy ofinansach publicznych.
Najwysza Izba Kontroli zgosia zastrzeenia codo prawidowoci wydatkowania przez dysponenta
czci Urzd Ochrony Konkurencji iKonsumentw kwoty 84,9tys. z, otrzymanej zrezerwy oglnej,
niezgodnie zcelem najaki zostaa przyznana. Napodstawie zarzdzenia Nr32 Prezesa Rady Mini-
strw zdnia 8maja 2015 r. rodki powinny zosta przeznaczone nadofinansowanie dziaa zzakresu
ochrony interesw konsumentw narynku usug finansowych. Dziaania temiay polega napro-
wadzeniu postpowa wyjaniajcych oraz postpowa wsprawie praktyk naruszajcych zbiorowe
interesy konsumentw, eliminacji zobrotu niedozwolonych postanowie umownych, jak rwnie
prowadzeniu biecego monitoringu aktywnoci instytucji narynku finansowym, wszczeglnoci
aktywnoci majcej bezporedni wpyw nasytuacj konsumentw instytucji. Prace temieli prowa-
dzi gwnie eksperci zatrudnieni naumow zleceni. Urzd Ochrony Konkurencji iKonsumentw
zawar cznie 27 umw zlecenia, wtym osiem umw, nakwot 84,9tys. z, napodstawie ktrych
wykonywane byy prace biurowe, nalece dostandardowych obowizkw pracownikw urzdu,
opacanych zerodkw nawynagrodzenia osobowe.
Ujawniono take nieuzasadnione rzeczywistymi potrzebami wystpienia Wojewody Podlaskiego
oraz Wojewody Podkarpackiego orodki zczci Rezerwy celowe przeznaczone nazwalczanie

144 Tj.zada, oktrych mowa wart.8a ust.3 iart.11f ustawy zdnia 7wrzenia 2007 r. ofunkcjonowaniu grnictwa
wgla kamiennego (Dz.U. z2015 r. poz.410, zezm.).
145 Rezerwa w poz. 98 Finansowanie programw zbudetu rodkw europejskich oraz w poz. 99 Finansowanie
wynagrodze wramach budetu rodkw europejskich.

79
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

chorb zakanych zwierzt146. Wykonanie wydatkw naten cel wczci Wojewdztwo podlaskie
oraz czci Wojewdztwo podkarpackie byo nisze odkwoty planowanej pozmianach odpowied-
nio o20,3mlnz (o 52,8%) io 1,1mln z (o 13,1%)147.

Zapewnienie finansowania lub dofinansowania przedsiwzie zbudetu pastwa

W 2015 r. Minister Finansw, napodstawie art.153 ust.1 ustawy ofinansach publicznych, udzie-
li 237 zapewnie finansowania lub dofinansowania narok 2015 ilata nastpne przedsiwzi
zrezerwy budetu pastwa nakwot 3.322,7mln z148. Zudzielonych na2015 r. promes149 nakwot
3.178,3mln z Minister Finansw dokona zmian wbudecie pastwa nakwot 2.075,5mln z (65,3%
udzielonych na2015 r. zapewnie, w2014 r. 45,5%). Zmiany tepolegay naprzeniesieniu rodkw
zczci Rezerwy celowe doposzczeglnych czci budetowych narealizacje zada/projektw obj-
tych zapewnieniem.

Zmiany iprzeniesienia wydatkw wramach budetu pastwa

W planie wydatkw budetu pastwa na2015 r. wprowadzone zostay zmiany w137 czciach
budetowych nakwot 19.390,1mln z150, wtym polegajce na:
rozdysponowaniu rodkw zczci Rezerwy celowe (18.049,0mln z),
przeniesieniu wydatkw przez dysponentw (gwnie dysponenta czci Sdy powszechne)
pomidzy dziaami jak i czciami budetowymi w ramach posiadanych uprawnie
(552,1mlnz),
utworzeniu dwch pozycji rezerw wtrakcie roku (480mln z).
Zwiksze planowanych wydatkw dokonano w133 czciach budetowych, azmniejsze
w60 czciach.
Plan wydatkw majtkowych na2015 r. zosta zwikszony o4.488,3mln z oraz zmniejszony
o2.108,6mln z. Zmiany dotyczyy 117 czci budetu pastwa. Per saldo plan wydatkw majtko-
wych w2015 r. zwikszy si o2.379,7mln z (w2014 r. o1.343,5mln z, w 2013 r. o1.576,8mlnz).
Najwikszych zwiksze dokonano wparagrafach: Dotacje celowe wramach programw finanso-
wanych zudziaem rodkw europejskich 1.019,8mln z, Dotacje celowe przekazane zbudet pa-
stwa narealizacj inwestycji izakupw inwestycyjnych wasnych gmin (zwizkw gmin) 833,6mln z,
Dotacje celowe przekazane zbudetu pastwa narealizacj inwestycji izakupw inwestycyjnych wa-
snych powiatu 705,5mln z, azmniejsze wparagrafie Rezerwy nainwestycje izakupy inwestycyjne
1.896,4mln z.
Minister Finansw, zgodnie zart.171 ust.3 i4 ustawy ofinansach publicznych, wyrazi zgod
nazmian planu wydatkw majtkowych w54 czciach budetowych, wwyniku czego dyspo-

146 Poz.12 rezerw celowych pt. Zwalczanie chorb zakanych zwierzt (w tym finansowanie programw zwalczania),
badania monitoringowe pozostaoci chemicznych ibiologicznych wtkankach zwierzt, produktach pochodzenia
zwierzcego ipaszach, finansowanie zada zleconych przez Komisj Europejsk oraz dofinansowanie kosztw realizacji
zada Inspekcji Weterynaryjnej.
147 Dotyczyo torozdziau Zwalczanie chorb zakanych zwierzt.
148 Wedug stanu na31grudnia 2015 r. pozmianach ianulowaniach decyzji.
149 Wdoktrynie przyjmuje si, i udzielenie zapewnienia finansowania lub dofinansowania, oktrym mowa wart.153
ust.1 ustawy ofinansach publicznych jest rodzajem promesy finansowania okrelonych zada.
150 Zmiany tenie uwzgldniaj przeniesie dokonanych przez dysponentw czci budetowych wramach danej
czci idziau budetu pastwa, tj.zmian dokonanych bez obowizku informowania Ministra Finansw.

80
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

nenci czci mogli zmniejszy poprzednio zaplanowane wydatki majtkowe per saldo o109,7mlnz
(w2014 r. saldo wynioso plus 251,6mln z, a w 2013 r. minus 52,6mln z). Minister Finansw nie
wyrazi zgody nadokonanie zmiany w14 czciach budetowych naczn kwot zmniejsze
188,2mln z oraz zwiksze na kwot 183,1mln z. Uzasadnienia odmowy byy indywidualne, jednak
wielokrotnie Minister Finansw informowa okoniecznoci podejmowania dziaa zmierzajcych
doracjonalizacji iograniczenia wydatkw budetowych, awobec stwierdzenia nadmiaru posiada-
nych rodkw, omoliwoci blokowania planowanych wydatkw.

Blokady planowanych wydatkw budetowych

Dysponenci dokonali wtrakcie 2015 r. blokad wydatkw w92 czciach budetowych nakwot
5.278,5mln z (w 2014 r. blokad dokonano w53 czciach nakwot 6.416,9mln z). Ponad 90%
zablokowanych kwot dotyczyo przypadkw stwierdzenia przez dysponentw nadmiaru posiada-
nych rodkw (art.177 ust.1 pkt3 ustawy ofinansach publicznych). Podjte decyzje oblokowaniu
planowanych wydatkw wposzczeglnych czciach budetowych w2015 r. umoliwiy obnienie
limitu wydatkw przy opracowaniu nowelizacji ustawy budetowej na2015 r. okwot 3.729,2mlnz
oraz utworzenie nowych pozycji rezerw celowych nakwot 480mln z, wtym narealizacj zada
zwizanych zrezerwami strategicznymi.
W ramach kontroli wykonania budetu pastwa sprawdzono czy nie wystpiy opnienia wpodej-
mowaniu przez dysponentw decyzji oblokowaniu wydatkw. Stwierdzono, e decyzje tepodejmo-
wane byy bez zbdnej zwoki, niemniej jednak wystpiy przypadki niepodjcia przez dysponentw
stosownych dziaa wtym zakresie. Dotyczyo tomidzy innymi:
Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Spoecznego, gdzie pomimo i speniona zostaa przesanka okre-
lona wart.177 ust.1 pkt3 ustawy ofinansach publicznych, nie podjto decyzji odokonaniu
blokady planowanych wydatkw wrozdziale Fundusz Emerytalno-Rentowy zprzeznaczeniem
nadotacj zbudetu dla pastwowego funduszu celowego,
Wojewdztwa Zachodniopomorskiego, gdzie decyzja oblokowaniu planowanych wydatkw
nakwot 17,9mln z zostaa podjta dopiero wgrudniu 2015 r., pomimo e okolicznoci uza-
sadniajce jej podjcie wystpiy conajmniej miesic wczeniej.

1.2. Dochody, wydatki ideficyt budetu pastwa oraz budetu rodkw europejskich
Wykonane w2015 r. dochody budetu pastwa, chocia przekroczyy o0,8% kwot zaplanowan
wart.1 ustawy budetowej ponowelizacji, tojednak nie osigny poziomu zaplanowanego
w ustawie budetowej z dnia 15 stycznia 2015 r. i byy odniej nisze o8.061,1mln z, tj.o2,7%.
Wydatki budetu pastwa zostay natomiast zrealizowane poniej wartoci przyjtych zarwno
wustawie budetowej (o3,4%), jak iustawie znowelizowanej (o 1,5%). Wrezultacie w2015 r. defi-
cyt budetu pastwa ustalony nakwot nie wiksz ni 49.980,0mln z (po nowelizacji), wynis
42.606,7mlnz, costanowio 85,2% planu. Zrealizowane dochody iwydatki budetu rodkw euro-
pejskich uksztatoway si poniej wartoci planowanych. Deficyt budetu rodkw europejskich
wynis 3.231,7mlnz, costanowio 94,1% planu.

81
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 15. Wykonanie budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w latach 20132015

2013 2014 2015

Wyszczeglnienie Znowelizowana 6:2 6:3 6:4 6:5


Wykonanie Ustawa1 Wykonanie
ustawa2

mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Budet pastwa

Dochody 279.151,2 283.542,7 297.197,8 286.700,0 289.136,7 103,6 102,0 97,3 100,8

Wydatki 321.345,3 312.519,5 343.277,8 336.680,0 331.743,4 103,2 106,2 96,6 98,5

Deficyt -42.194,1 -28.976,8 -46.080,0 -49.980,0 -42.606,7 101,0 147,0 92,5 85,2

Budet rodkw europejskich

Dochody 70.121,4 68.088,4 77.842,5 77.842,5 64.463,7 91,9 94,7 82,8 82,8

Wydatki 63.872,4 68.405,7 81.278,0 81.278,0 67.695,4 106,0 99,0 83,3 83,3

Deficyt 6.249,0 -317,3 -3.435,5 -3.435,5 -3.231,7 -51,7 1.018,5 94,1 94,1

Razem

Dochody 349.272,6 351.631,1 375.040,3 364.542,5 353.600,4 101,2 100,6 94,3 97,0

Wydatki 385.217,7 380.925,2 424.555,8 417.958,0 399.438,9 103,7 104,9 94,1 95,6

Deficyt -35.945,1 -29.294,1 -49.515,5 -53.415,5 -45.838,4 127,5 156,5 92,6 85,8
1
Ustawa budetowa z 15 stycznia 2015 r.
2
Ustawa budetowa znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Wykonane dochody budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy 353.600,4mln z


ibyy nieznacznie (o 0,6%) wysze ni rok wczeniej oraz o1,2% wysze oddochodw zrealizowa-
nych w2013 r. Wzrost dochodw budetowych by konsekwencj utrzymujcego si w2015 r. wzro-
stu gospodarczego.
Dochody budetu rodkw europejskich byy wporwnaniu zrokiem poprzednim nisze o5,3%.
Najwysza Izba Kontroli poraz kolejny zauwaa, e Minister Finansw nie wypracowa propozy-
cji ustawowych, ani regulacji wewntrznych, okrelajcych tryb iterminy przekazywania rodkw
pochodzcych zbudetu Unii Europejskiej iinnych rde zagranicznych nadochody budetu rod-
kw europejskich. Minister Finansw nabieco podejmowa decyzje kiedy ijaka cz rodkw
zostanie przekazana nadochody budetu rodkw europejskich. Praktyka taka pozwala nadowolne
ksztatowanie wielkoci zrealizowanych dochodw, atym samym wyniku budetu rodkw euro-
pejskich.

82
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 9. Dynamika dochodw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich oraz PKB
wlatach 20052015
250
[%]

200

150

100

50

0
2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015

Dochody rok 2005=100 PKB rok 2005=100

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie kontroli wMinisterstwie Finansw.

W porwnaniu doroku poprzedniego w2015 r. najbardziej (o4.892,5mln z) wzrosy dochody


podatkowe. Nie przekroczyy jednak prognozy zakadanej wustawie budetowej z15stycznia 2015r.
(wyniosy 96,2% tej prognozy). Gwn przyczyn niewykonania pierwotnego planu dochodw
podatkowych byy nisze o11.509,2mln z ni zakadano dochody zpodatku odtowarw iusug.
Korzystna sytuacja gospodarcza sprzyjaa w2015 r. realizacji dochodw zpodatkw dochodowych
oddziaalnoci gospodarczej. Wzrost dochodw wynika gwnie zpodatku dochodowego odosb
prawnych o2.547,2mln z (10,9%), podatku dochodowego odosb fizycznych o2.018,0mln z
(4,7%) ipodatku akcyzowego o1.238,2 (2,0%). Nieznacznie wysze (o 478,3mln z, tj.o1,8%) wpywy
uzyskano ztytuu dochodw niepodatkowych. Wynikao toprzede wszystkim zewzrostu dochodw
ztytuu dywidend iwpat zzysku (o 50,7%) oraz ca (o 20,0%).
Zrealizowane dochody wpodatku dochodowym odosb prawnych iw podatku dochodowym
odosb fizycznych stanowiy odpowiednio 105,2% i101,5% pierwotnej prognozy dochodw
zustawy budetowej oraz 100,8% i100,0% prognozy okrelonej wustawie ponowelizacji, adochody
niepodatkowe stanowiy 107,3% pierwotnej prognozy zustawy budetowej i100,5% zaplanowa-
nych dochodw wustawie ponowelizacji.

83
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 10. Struktura zrealizowanych w2015 r. dochodw budetu pastwa ibudetu rodkw
europejskich
Dochody
niepodatkowe Dochody z tytuu
7,8% rozlicze z UE
18,7%

Dochody podatkowe
73,5%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie kontroli wMinisterstwie Finansw.

Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy 399.438,9mln z ibyy odpo-
wiednio o5,9% (25.116,9mln z) oraz 4,4% (18.519,1mln z) odlimitu zustawy budetowej iustawy
ponowelizacji. Zoyo si nato gwnie nisze o16,7%, tj.o13.582,6mln z wykonanie wydatkw
budetu rodkw europejskich.
W porwnaniu doroku poprzedniego wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich
byy o18.513,7mln z wysze. Byy one take wysze (o 14.221,2mln z) ni wydatki sprzed dwch lat.
Wydatki budetu pastwa w2015 r. wprzeliczeniu najednego mieszkaca Polski151 wynio-
sy 8,6tys.z (w 2014 r. 8,1tys. z), awraz zwydatkami budetu rodkw europejskich 10,4tys. z
(w2014r. 9,9tys. z).

Wykres 11. 
Wydatki budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w latach 20092015
iich udzia wPKB
450 [mld z] [%] 24,5
24,2 24,2

400 23,8 24,0


399,4
386,3 385,2 380,9
350
363,5 23,5
343,0
300
298,0 23,0
23,2
250
22,3 22,5
200
22,0
150 22,2
22,0
21,5
100

50 21,0

0 20,5
2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015
Wydatki budetu pastwa i budetu rodkw europejskich PKB

rdo: opracowanie wasne NIK.

151 Wedug danych GUS liczba mieszkacw Polski nadzie 31grudnia 2015 r. wyniosa 38.451tys. Patrz Biuletyn
Statystyczny nr3, Warszawa, kwiecie 2016.

84
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Dominujc pozycj wydatkw budetu pastwa w2015 r. byy wydatki biece, ktre wyniosy
303.008,0mln z, costanowio 91,3% wydatkw. Wporwnaniu do2014 r. byy one wysze o5,1%.
Wzrost wydatkw obj take wydatki majtkowe, ktre w2015 r. stanowiy 6,0% wydatkw budetu
pastwa. Wporwnaniu doroku poprzedniego wzrosy one o31,5%.
Niemal 74% ogu wydatkw budetu pastwa zrealizowano womiu nastpujcych czciach:
Subwencje oglne dla jednostek samorzdu terytorialnego 15,5% wydatkw budetu pastwa,
Zakad Ubezpiecze Spoecznych 15,2%,
Obrona narodowa 11,2%,
Budety wojewodw 9,5%,
Sprawy wewntrzne 5,9%,
Obsuga dugu krajowego 5,9% (ale wraz zobsug zaduenia zagranicznego 8,8%),
rodki wasne Unii Europejskiej 5,5%,
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Spoecznego 5,3%.
Z kolei najwiksze niewykorzystane kwoty wydatkw pozostay wczciach Obrona narodowa oraz
Budety wojewodw poponad 700mln z wkadej czci.

Wykres 12. Struktura wydatkw wedug czci budetu pastwa


Subwencje oglne dla jst

15,5% ZUS
26,1%
Obrona narodowa

15,2% Budety wojewodw

Sprawy wewntrzne

5,3%
Obsuga dugu krajowego

5,5%
11,2% rodki wasne UE

5,9%
KRUS
5,9% 9,5%
Pozostae

rdo: opracowanie wasne napodstawie kontroli wMinisterstwie Finansw.

W budecie rodkw europejskich blisko poow wydatkowanych rodkw przeznaczono nawydatki


majtkowe, ktre wyniosy 33.847,7mln z. Wporwnaniu dowykonania w2014 r. byy one wysze
o2,5%. Wydatki biece budetu rodkw europejskich wyniosy 33.866,5mln z iw porwnaniu
dowykonania w2014 r. byy nisze o4,3%.
czny deficyt budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wynis 45.838,4mln z iby wyszy
oddeficytu osignitego w2014 r. o16.544,3mln z, tj.o56,5%.
Wynikao togwnie zewzrost deficytu budetu pastwa o13.629,9mln z (47,0%). Zkolei gwn
przyczyn wyszego deficytu budetu pastwa byo zwikszenie (o 11.702,9mln z) dotacji doFun-
duszu Ubezpiecze Spoecznych. W2015 r. deficyt budetu rodkw europejskich wporwnaniu
doroku 2014 wzrs z317,3mln z do3.231,7mln z, tj.ponad dziesiciokrotnie. Relacja cznego
deficytu budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich doPKB wyniosa 2,6% (1,7% w2014 r.).

85
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r., podobnie jak wlatach poprzednich, realizacja budetu pastwa charakteryzowaa si nie-
rwnomiernym tempem wcigu roku.

Tabela 16. Wykonanie budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w 2015 r. wedug kwartaw

Kwartay
Wyszczeglnienie
I II III IV

Budet pastwa
Dochody ogem (mln z) 67.825,3 69.197,7 73.022,7 79.091,0
zaawansowanie (%) 23,5 23,9 25,3 27,4
podatkowe (mln z) 61.248,3 61.735,1 66.204,0 70.486,1
niepodatkowe (mln z) 6.539,6 7.021,0 6.431,4 7.718,3
rodki z UE i innych rde
niepodlegajce zwrotowi (mln z) 37,4 441,6 387,2 886,8
Wydatki ogem (mln z) 84.485,4 78.677,4 78.019,0 90.561,6
zaawansowanie (%) 25,5 23,7 23,5 27,3
biece (mln z) 81.256,5 71.271,6 71.469,7 79.010,2
majtkowe (mln z) 1.032,4 5.259,9 4.732,5 9.031,5
wspfinansowanie projektw
z udziaem rodkw UE (mln z) 2.196,5 2.145,9 1.816,8 2.519,9
Wynik (mln z) -16.660,1 -9.479,7 -4.996,3 -11.470,6
zaawansowanie (%) 39,1 22,2 11,7 26,9
Budet rodkw europejskich
Dochody ogem (mln z) 18.070,8 15.259,6 10.906,7 20.226,6
Wydatki ogem (mln z) 20.726,2 12.618,5 10.889,2 23.461,5
Wynik (mln z) -2.655,4 2.641,1 17,5 -3.234,9

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie kontroli w Ministerstwie Finansw.

W trakcie 2015 r. najwysze wykonanie dochodw iwydatkw zarwno budetu pastwa jak
ibudetu rodkw europejskich miao miejsce wIV kwartale. Najnisze wykonanie wydatkw obu
budetw wystpio wIII kwartale. Najnisze wydatki majtkowe wwysokoci 1.032,4mln z zreali-
zowano wI kwartale (5,1%), anajwysze wydatki majtkowe wwysokoci 9.031,5mln z (45,0%) zre-
alizowano wIV kwartale. Znacznie mniejsze ni wwydatkach byy rnice wwielkociach dochodw
realizowanych wkolejnych kwartaach wbudecie pastwa. Wzwizku zsystematycznym wzrostem
wpyww podatkowych zkwartau nakwarta poprawie ulegaa realizacja dochodw budetu pa-
stwa. Wbudecie rodkw europejskich najwysze dochody wwysokoci 20.226,6mln z zrealizo-
wano wIV kwartale, anajnisze wIII kwartale (10.906,7mln z). Nierwnomierny rozkad dochodw
iwydatkw budetu pastwa wroku budetowym wynika midzy innymi zobowizujcych przepi-
sw, ksztatujcych terminy wpyww dochodw irealizacji wydatkw budetu pastwa. Matobez-
poredni wpyw nawielko deficytu budetowego wposzczeglnych okresach roku budetowego.
Najwyszy deficyt budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich mia miejsce wI kwartale.
Wbudecie pastwa deficyt wystpi wewszystkich kwartaach, aw budecie rodkw europej-
skich jedynie wI iIV kwartale 2015 r.

1.3.Zarzdzanie pynnoci budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich


Zarzdzanie pynnoci budetu pastwa jest tozesp dziaa majcy nacelu zapewnienie penej
iterminowej obsugi zobowiza finansowych zerodkw budetu pastwa oraz efektywne zago-
spodarowanie wolnych rodkw. Zadanie topowinno by realizowane zuwzgldnieniem zaoenia

86
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

przyjtego wkolejnych Strategiach zarzdzania dugiem sektora finansw publicznych ominimali-


zacji kosztw obsugi dugu wdugim horyzoncie czasu, przy przyjtych ograniczeniach zwizanych
zryzykiem refinansowania152.
Minister Finansw zapewni pen iterminow obsug patnoci budetu pastwa. Finansowanie
potrzeb poyczkowych narynku krajowym izagranicznym oraz wykorzystanie rodkw pochodz-
cych zkonsolidacji walutowej153 ikonsolidacji rodkw sektora finansw publicznych154 pozwolio
nautrzymanie pynnoci budetu pastwa (szerzej okonsolidacji wRozdziale VI pkt2.3.4). Dozarz-
dzania pynnoci Minister Finansw wykorzystywa szeroki wachlarz instrumentw, wtym utrzy-
mywanie bezpiecznego poziomu pynnych aktyww narachunkach biecych, lokatach zotowych
iwalutowych, przy wykorzystaniu rodkw jednostek sektora finansw publicznych, zdeponowa-
nych narachunkach Ministra Finansw wramach konsolidacji zarzdzania pynnoci sektora finan-
sw publicznych, atake rodkw pozyskanych dozarzdzania pynnoci wramach konsolidacji
walutowej. Zarzdzaniu pynnoci suyy take przetargi zamiany oraz przedterminowe wykupy
obligacji, transakcje FX swap155 zawarte wcelu wykorzystania aktyww wwalutach obcych dozarz-
dzania pynnoci zotow, operacje Cross Currency Swap156 suce pozyskaniu odpowiedniej
waluty, sprzeda rodkw walutowych, bdcych wdyspozycji Ministra Finansw, zarwno narynku
walutowym zaporednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego, jak iw Narodowym Banku Polskim
oraz poyczki zrynku midzybankowego.
Podstawowym instrumentem zarzdzania pynnoci byo utrzymywanie bezpiecznych stanw rod-
kw pieninych zgromadzonych nalokatach zotowych iwalutowych, pozyskiwanych pomoliwie
najniszych kosztach.

152 Ryzyko refinansowania wie si zemisj dugu wcelu sfinansowania potrzeb poyczkowych pastwa zwizanych
zwykupem istniejcego zaduenia. Ryzyko dotyczy zarwno samej zdolnoci wykupu zapadajcego dugu,
jak iwarunkw, naktrych jest on refinansowany, wtym wszczeglnoci kosztw obsugi generowanych przez
nowo emitowany dug. Doograniczenia ryzyka refinansowania przyczynia si wyduenie okresu zapadalnoci
dugu oraz rwnomierne rozoenie wykupw wczasie. Miar ryzyka refinansowania jest miernik wyraajcy
redni zapadalno dugu wlatach. W2015 r. wynis on 5,22, aw 2014 r. 5,24 lat.
153 Konsolidacja walutowa polega naprzekazywaniu narachunek pomocniczy Ministra Finansw prowadzony
wwalutach obcych rodkw walutowych pochodzcych zfunduszy europejskich, wpywajcych narachunki
programowe. Minister Finansw wykorzystuje terodki, cznie zinnymi walutami pozostajcymi narachunku
pomocniczym, dobiecego zarzdzania pynnoci budetu pastwa. Zwrot rodkw dobudetu rodkw
europejskich nastpuje wzotych zcentralnego rachunku biecego budetu pastwa, wwyznaczonych terminach,
zgodnie zzapotrzebowaniem zgaszanym przez ten budet. Mechanizm konsolidacji walutowej spowodowa
rozczenie terminw ikwot zasilania budetu rodkw europejskich wrodki zotowe odpozyskiwania walut
zKomisji Europejskiej.
154 Zarzdzanie pynnoci sektora finansw publicznych polega na czasowym udostpnieniu Ministrowi
Finansw wolnych rodkw jednostek sektora wformie depozytu lub wzarzdzanie. Pierwszy etap konsolidacji
wprowadzonej wmaju 2011 pozwoli napozyskanie rodkw wwysokoci 28.213,2mln z. Drugi etap konsolidacji
wprowadzony zdniem 1stycznia 2015 r. zwikszy kwot pozyskanych rodkw dowysokoci 36.676,3mlnz.
Zaduenie Skarbu Pastwa, jakie powstao wobec jednostek objtych konsolidacj zastpio konieczno
emitowania droszych wobsudze skarbowych papierw wartociowych.
155 Transakcja FX swap polega nawymianie walut nazote iwymianie odwrotnej poupywie okresu, najaki transakcja
zostaa zawarta pokursie ustalonym wdniu jej zawarcia. Rnica pomidzy patnoci zotow dokonan
(rozchody) iotrzyman (pomniejszenie rozchodw) przez Ministra Finansw stanowi koszt transakcji.
156 Transakcja typu Cross Currency Swap polega napocztkowej ikocowej wymianie kwoty nominalnej potym
samym kursie walutowym oraz na okresowej wymianie patnoci odsetkowych wedug staych stawek
procentowych. Rnica pomidzy kwot uzyskan izapacon przez Ministra Finansw pomniejsza wydatki
naobsug zaduenia zagranicznego.

87
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

redni poziom pynnych aktyww zotowych budetu pastwa w2015 r. wynis 9.294mln z
(11.098mln z w2014 r.), awalutowych stanowi rwnowarto 36.124,5mln z (22.525,8mln z
w2014 r.). Oznacza to, e redni stan pynnych rodkw wzrs o11.794,7mln z. Wzdecydowanej
wikszoci nie pochodziy one jednak zemisji dugu, lecz zkonsolidacji rodkw zotowych (wpro-
wadzonej w2011 r.) iwalutowych (od 2013 r.). Taki sposb pozyskania rodkw by rozwizaniem
korzystnym dla budetu pastwa, gdy oznacza uzyskanie rodkw poniszym koszcie ni wprzy-
padku standardowych emisji dugu.
Poziom lokat zotowych w2015 r. by zrnicowany odnajniszego wynoszcego 141,5mln z
wdniu 16czerwca donajwyszego wdniu 27wrzenia wynoszcego 27.052,3mln z. Wysoki poziom
lokat, wynoszcy okoo 20 mld z utrzymywa si wokresie od28wrzenia do25padziernika
iwszczeglnoci wynika zkoniecznoci gromadzenia rodkw nawykup obligacji krajowych doko-
nany wdniu 26padziernika 2015 r., wkwocie 19.620,3mln z. Pomimo wysokich stanw wniekt-
rych okresach, kwoty lokat zotowych byy nisze ni zgromadzone w2014 r. rednio o1.749,0mlnz.
rdem pochodzenia rodkw gromadzonych nalokatach byy gwnie biece wpywy budetu
pastwa, wpywy zemisji skarbowych papierw wartociowych oredniej rentownoci wynoszcej
narynku krajowym 2,2% oraz rodki pochodzce zkonsolidacji zotowej, ktre byy pozyskiwane
pokoszcie okoo 1,43% rocznie. Kwoty pozyskane w2015 r. wramach konsolidacji zotowej sta-
nowiy stay, codzienny dopyw rodkw, wykorzystywany dobiecego zarzdzania pynnoci.
W2015 r. pozyskano wramach konsolidacji zotowej kwot 8.463,1mln z. Taki przyrost rodkw
(o 30% wstosunku dostanu zkoca poprzedniego roku) by przede wszystkim wynikiem wdroe-
nia w2015 r. drugiego etapu konsolidacji irozszerzenia zakresu podmiotw objtych konsolida-
cj. rodki tewykorzystywane byy dofinansowania biecych potrzeb budetu pastwa, anad-
wyki rodkw deponowane byy narachunkach lokat (szerzej okonsolidacji zarzdzania pynnoci
wpkt2.3.4 Rozdziau VI).
Utrzymywanie oprocentowanych lokat zotowych wNarodowym Banku Polskim iBanku Gospodar-
stwa Krajowego przynioso dochody wwysokoci 140,1mln z, awalutowych 20,9mln z.

Wykres 13. Stan lokat zotowych oraz saldo rodkw pozyskanych w2015 r. zkonsolidacji rodkw
sektora finansw publicznych (narastajco).

29 500

[mln z]
24 500

19 500

14 500

9 500

4 500

-500
2015-01-01

2015-01-31

2015-03-02

2015-04-01

2015-05-01

2015-05-31

2015-06-30

2015-07-30

2015-08-29

2015-09-28

2015-10-28

2015-11-27

2015-12-27

StanlokatPLN Saldokonsolidacjiw2015r.

rdo: wyniki kontroli NIK wMinisterstwie Finansw.

88
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

rodki pozyskiwane wramach konsolidacji walutowej wpyway nazrnicowane ksztatowanie


si stanu lokat walutowych. Wwyniku wprowadzenia mechanizmu konsolidacji rodki pochodzce
zUnii Europejskiej, niewykorzystane wdanym momencie dofinansowania wydatkw budetu
rodkw europejskich, byy przekazywane narachunek walutowy doczasowego wykorzystania
wramach zarzdzania pynnoci. Celem konsolidacji walutowej byo zwikszenie rezerwy pynno-
ciowej budetu pastwa, atym samym zmniejszenie ryzyka pynnoci. Ponadto konsolidacja miaa
nacelu zwikszenie efektywnoci lokowania rodkw walutowych ielastycznoci procesu zarzdza-
nia rodkami walutowymi. Wwyniku konsolidacji walutowej w2015 r. narachunek walutowy zostaa
przekazana kwota stanowica rwnowarto 55.080,3mln z, pochodzca zerodkw Unii Europej-
skiej tojest 13.211,5mln euro oraz 79,4mln frankw szwajcarskich.
Minister Finansw, dokonujc rozlicze rodkw europejskich w2015 r. zgodnie zezgoszonymi
zapotrzebowaniami, zwrci dobudetu rodkw europejskich kwot 64.969,2mln z. rodki
tepochodziy prawie wcaoci zesprzeday walut narynku krajowym iw Narodowym Banku Pol-
skim. Minister Finansw uzyska wwyniku tej sprzeday rwnowarto 61.738,8mln z. Pozostaa
brakujca kwota zostaa przez Ministra Finansw pokryta wwyniku emisji obligacji. Mechanizm kon-
solidacji walutowej rozdzieli pozyskiwanie rodkw zUnii Europejskiej oddokonywania rozlicze
zbudetem rodkw europejskich ispowodowa, e zapewnienie pynnoci budetowi rodkw
europejskich jest obecnie zadaniem realizowanym wramach budetu pastwa.
Regu jest, e zarzdzanie pynnoci odbywa si wwarunkach nierwnomiernego rozkadu
potrzeb poyczkowych budetu pastwa. Gwnym czynnikiem warunkujcym rozkad potrzeb
swykupy skarbowych papierw wartociowych oraz realizacja wydatkw budetu pastwa
ibudetu rodkw europejskich. W2015 r. najwiksza kumulacja potrzeb miaa miejsce wpadzier-
niku iwyniosa 33.567,9mln z, wtym wynikajca zwykupw dugu wyniosa 25.518,1mln z. Rw-
nie rozkad czasowy pozostaych skadnikw potrzeb poyczkowych netto157 charakteryzowa si
znaczn nierwnomiernoci. Wpierwszym proczu potrzeby netto stanowiy 17,8% rocznych
potrzeb, ana drugie procze przypadao 82,2%. Wynikao toprzede wszystkim zezrnicowanych
wtych okresach wpyww zmniejszajcych potrzeby, pozyskanych wramach konsolidacji rodkw
sektora finansw publicznych, oraz konsolidacji walutowej. Zkonsolidacji rodkw sektora finansw
publicznych pozyskano wpierwszym proczu saldo rodkw zmniejszajce potrzeby poyczkowe
wwysokoci 10.478,7mln z, podczas gdy wdrugim proczu ju tylko 2.024,7mln z. Wramach kon-
solidacji walutowej wpierwszej poowie roku pozyskano nazarzdzanie pynnoci saldo rodkw
wkwocie okoo 9.434,9mln z, natomiast wII poowie roku oddano dobudetu rodkw europej-
skich kwoty wysze o19.323,9mln z ni pozyskane.
Dla zapewnienia pynnej realizacji zada nastpnego roku Minister Finansw gromadzi rodki
suce finansowaniu potrzeb, szczeglnie skumulowanych napocztku roku. Kwota rodkw
zotowych przechodzcych z2014 r. na2015 r. wyniosa 3.943,0mln z, arodkw walutowych
28.580,4mln z. Zerodkw tych sfinansowano okoo 20,1% potrzeb poyczkowych brutto w2015r.
Zostay one przeznaczone przede wszystkim nafinansowanie deficytu szczeglnie wysokiego
napocztku roku (w samym tylko lutym deficyt budetu pastwa wynis 10.751,6mln z, tojest
25,2% wykonania rocznego, adeficyt budetu rodkw europejskich 2.293,3mln z, costanowio
71% deficytu rocznego). Naprefinansowanie potrzeb 2016 r. zgromadzono w2015 r. nalokatach
zotowych rodki wwysokoci 2.040,1mln z oraz rodki walutowe orwnowartoci 13.643,5mlnz.

157 Potrzeby poyczkowe netto wskazuj kwot rocznego przyrostu zaduenia Skarbu Pastwa wynikajcego
zesfinansowania deficytu budetowego (oraz innych wskazanych prawnie pozycji) zwyczeniem refinansowania
dugu.

89
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Razem stan rodkw wdniu 31grudnia 2015 r. wynis 15.683,6mln z iby niszy o51,8%
(o 16.839,9mln z) odstanu rodkw zgromadzonych nakoniec roku poprzedniego. Relatywnie niski
stan rodkw zotowych wynika zwczeniejszego przekazania rodkw nawydatki 2016 r., wtym
nawynagrodzenia iemerytury patne zgry wkwocie 6.418mln z.
Koszty utrzymywania pynnoci w2015 r. ksztatoway si korzystniej ni wroku poprzednim. Pozy-
skiwanie rodkw nastpowao wwarunkach spadajcych stp procentowych narynku pieninym:
redni poziom stopy referencyjnej NBP wynosi 1,59% iw porwnaniu dostopy z2014 r. obniy si
o0,83 punktu procentowego. Wrezultacie rodki zkonsolidacji zotowej, ktrych oprocentowanie
oparte byo ostop WIBID, zostay pozyskane rednio po1,43% rocznie, podczas gdy rednia ren-
towno skarbowych papierw wartociowych w2015 r. bya wysza iwyniosa 2,2%.
Jednym zpodstawowych instrumentw zarzdzania pynnoci w2015 r. byy przetargi zamiany
obligacji, przeprowadzane zwyprzedzeniem wstosunku doterminu zapadalnoci obligacji. Ten
rodzaj transakcji pozwala nadokonanie bardziej rwnomiernego rozkadu potrzeb iniwelowanie
kumulacji wykupw skarbowych papierw wartociowych wposzczeglnych miesicach. Wten
sposb jeszcze w2014 r. dokonano wykupu naprzetargach zamiany obligacji zapadajcych w2015r.
owartoci 24.224,9mln z, wydajc wzamian papiery wartociowe oduszym terminie zapadal-
noci. Narynku zagranicznym, korzystajc zdobrej sytuacji pynnociowej wynikajcej zposiada-
nych rodkw walutowych, przeprowadzono wewrzeniu 2014 r. przedterminowy wykup obligacji
owartoci 354,0mln dolarw amerykaskich (1.149,3mln z). Zkolei w2015 r. dokonano zamiany
obligacji zapadajcych w2016 r. nakwot 16.420,0mln z oraz przeprowadzono przedterminowy
wykup obligacji owartoci 730,0mln euro (3.096,4mln z).
Minister Finansw dla finansowania potrzeb pynnociowych wykorzysta posiadane rodki walu-
towe idokona w2015 r. sprzeday walut owartoci 14.573,0mln euro, tojest 61.738,8mln z.
Juwpierwszych miesicach, wobec niewystarczajcych rodkw narachunkach zotowych
nasfinansowanie potrzeb, Minister Finansw dokona wokresie stycze luty 2015 r. sprzeday
2,4mldeuro doNarodowego Banku Polskiego oraz zaporednictwem Banku Gospodarstwa Kra-
jowego.
W zwizku zwystpieniem wgrudniu 2015 r. niedoboru rodkw zotowych inadwyki rodkw
walutowych, Minister Finansw dokona sprzeday 3.758,0mln euro, uzyskujc 16.121,8mln z oraz
1.100,0mln dolarw amerykaskich owartoci 4.340,4mln z. Dokona rwnie wymiany dolarw
nazote, zawierajc 14 transakcji FX swap, ktrych warto wyniosa 1.200,0mln dolarw amery-
kaskich, zczego 13 transakcji owartoci 1.100,0mln dolarw amerykaskich zostao rozliczonych
w2015 r. Wrozliczeniu 13 transakcji Minister Finansw otrzyma 4.327,1mln z, oktr tokwot
zostay pomniejszone rozchody 2015 r. Ostatnia transakcja owartoci 100,0mln dolarw ameryka-
skich zostaa rozliczona wstyczniu 2016 r. iz tego tytuu wpyna kwota 386,7mln z, ktra pomniej-
szya rozchody 2016 r. Rentowno transakcji FX swap wyniosa rednio 1,196%, podczas gdy koszt
pozyskania najtaszych rodkw narynku krajowym wgrudniu 2015 r. wynosi 1,691%. Koszt doko-
nanej wymiany wynis 6,6mln z. Wwyniku powyszych operacji stan rodkw walutowych, wyno-
szcy nakonieclistopada 33.272,5mln z (przeliczone walut euro idolarach amerykaskich), spad
do13.492,6mln z nakoniecgrudnia 2015 r.
W warunkach niedostatecznych rodkw narachunku budetu pastwa, Minister Finansw wyko-
rzystywa kwoty zgromadzone wramach konsolidacji rodkw sektora finansw publicznych
narachunku lokat overnight wBanku Gospodarstwa Krajowego. Operacje zasilenia rachunku
budetu pastwa tymi rodkami pozwoliy nabezkosztowe wykorzystanie kwoty wyszej
o6.300,0mln z ni nakoniec 2014 r. Zerodkw zdeponowanych narachunkach overnight Mini-

90
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

ster Finansw wykorzysta 80,0% nazarzdzanie pynnoci. Najwiksza operacja wykorzystania


tych rodkw miaa miejsce wokresie 22stycznia 24marca, gdy dla zarzdzania pozyskano kwot
5.050,0mln z oraz wdniu 29grudnia, gdy pozyskano 1.250mln z (zwrot rodkw nastpi wdniu
8stycznia 2016 r.).
W dniu 30stycznia 2015 r., wcelu zagwarantowania utrzymania pynnoci, Minister Finansw zaci-
gn wBanku Gospodarstwa Krajowego poyczk typu overnight nakwot 100,0mln z. Oprocen-
towanie poyczki wynioso 1,5%, przy oprocentowaniu rynkowym (depozyty narynku midzyban-
kowym) wynoszcym 2,05%.
Analiza poszczeglnych dziennych stanw iprzepyww rodkw narachunkach budetu pastwa
wykazaa, e nie wystpiy przypadki braku pynnoci.
Do zarzdzania pynnoci budetu pastwa jest wykorzystywany informatyczny system obsugi
budetu pastwa TREZOR. Zapomoc tego systemu Minister Finansw uzyskiwa dostp doaktual-
nych, odpowiednio pogrupowanych informacji natemat planowanych iponoszonych wtrakcie roku
wydatkw oraz zrealizowanych dochodw. Umoliwiao tokontrol nad rodkami otrzymywanymi
iwydatkowanymi, aw rezultacie usprawniao zarzdzanie pynnoci budetu pastwa. Zarzdza-
niu pynnoci suy rwnie wymg zgromadzenia nakoniec kadego dnia roboczego wszystkich
rodkw budetowych nacentralnym rachunku biecym budetu pastwa.

1.4.Wykonanie zada przez Narodowy Bank Polski iBank Gospodarstwa Krajowego


Zgodnie zrozdziaem 7 ustawy ofinansach publicznych, obsuga bankowa budetu pastwa
ibudetu rodkw europejskich bya prowadzona przez Narodowy Bank Polski iBank Gospodar-
stwa Krajowego. W2015 r. zadania wynikajce ztej ustawy oba banki realizoway prawidowo.

Wykonanie zada przez Narodowy Bank Polski

W 2015 r. Narodowy Bank Polski obsugiwa 3.055 podmiotw sektora finansw publicznych
(mniej o348 ni wroku 2014). Dla podmiotw tych prowadzi 7.501 rachunkw biecych oraz
6.132 rachunki pomocnicze zotowe iwalutowe oraz 59 rachunkw lokat terminowych wzotych
iw walutach obcych.
Zasady prowadzenia rachunkw wNarodowym Banku Polskim napotrzeby Ministra Finansw
okrelay umowy. Wramach centralnego rachunku biecego budetu pastwa wNarodowym
Banku Polskim prowadzone byy rachunki dochodw budetowych (rachunki dla wpyww ztytuu
podatku dochodowego odosb fizycznych iprawnych, podatkw porednich, podatku akcyzowego,
wpyww pobranych przez pastwowe jednostki budetowe), wydatkw budetowych (rachunek
doprzekazywania rodkw budetowych dla dysponentw czci budetowych) oraz rachunki zwi-
zane zfinansowaniem deficytu budetowego (w tym rachunek doprzeprowadzania operacji zwi-
zanych zotrzymanymi iudzielonymi krajowymi poyczkami ikredytami oraz Skarbowymi Papierami
Wartociowymi, rachunek dla przychodw irozchodw zwizanych zobsug zaduenia zagranicz-
nego, rachunek wpyww zprywatyzacji).

91
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Na podstawie umowy zdnia 18grudnia 2006 r. wsprawie lokowania rodkw pieninych


narachunkach lokat terminowych, zawartej pomidzy Ministrem Finansw iNarodowym Bankiem
Polskim, rodki zotowe byy lokowane wNarodowym Banku Polskim. Dzienne limity stanu tych lokat
na2015r. okrelono zgodnie z3 ust.2 aneksu nr8 zdnia 19grudnia 2014 r. dotej umowy. Wcigu
2015 r. byy one zmienne iwynosiy od2,0 mld z do3,5 mld z. W2015 r. nie wystpiy przypadki prze-
kroczenia dziennego limitu lokat Ministra Finansw wNarodowym Banku Polskim.
Na podstawie umowy rachunku walutowego zdnia 26sierpnia 2008 r. wsprawie rachunku
bankowego wwalutach obcych, rodki walutowe wNarodowym Banku Polskim utrzymy-
wane byy narachunkach walutowych avista wkwotach wynoszcych rednio 5.592,0mln euro
oraz 62,0mln dolarw amerykaskich.
Na koniec 2015 r. wNarodowym Banku Polskim zgromadzono rodki budetu pastwa wkwocie
14.814,3mln z, tj.o5.816,4mln z niszej ni w2014 r. (o 28,2%).

Wykonanie zada przez Bank Gospodarstwa Krajowego

Prowadzona przez Bank Gospodarstwa Krajowego obsuga bankowa Ministra Finansw obejmowaa
wszczeglnoci realizacj zada zwizanych zprzyjmowaniem wolnych rodkw przekazywanych
Ministrowi Finansw wdepozyt lub zarzdzanie oraz ich zwrotem, atake inne operacje zwizane
zkonsolidacj rodkw publicznych. Bank Gospodarstwa Krajowego peni rol centralnego pod-
miotu patniczego dorealizacji patnoci dla beneficjentw programw finansowanych zudziaem
rodkw europejskich, obsugi lokat zotowych iwalutowych oraz sprzeday walut obcych.
Od piciu lat Bank Gospodarstwa Krajowego prowadzi czynnoci zwizane zprzyjmowaniem wol-
nych rodkw przekazywanych Ministrowi Finansw wdepozyt lub zarzdzanie oraz ich zwrotem,
atake inne operacje zwizane zkonsolidacj rodkw publicznych. Od2015 r., wzwizku zezmian
w2014 r. ustawy ofinansach publicznych158, rozszerzony zosta katalog jednostek sektora finansw
publicznych zobligowanych doprzekazywania Ministrowi Finansw wolnych rodkw wdepozyt
lub zarzdzanie o: instytucje gospodarki budetowej, pastwowe instytucje kultury, samodzielne
publiczne zakady opieki zdrowotnej, dla ktrych podmiotem tworzcym jest minister, centralny
organ administracji rzdowej, wojewoda lub uczelnia medyczna, Polsk Akademi Nauk itworzone
przez ni jednostki organizacyjne oraz wojewdzkie fundusze ochrony rodowiska igospodarki
wodnej.
W 2015 r. konsolidacj objto 362 jednostki sektora finansw publicznych159, dla ktrych otwarto
2.109 rachunkw bankowych dogromadzenia wolnych rodkw przekazywanych narachunki Mini-
stra Finansw wdepozyt lub zarzdzanie. Wporwnaniu do2014 r. o289 wzrosa liczba jednostek
biorcych udzia wkonsolidacji oraz o1.077, tj.o51,1% liczba rachunkw bankowych otwartych
wramach umw zawartych zBankiem Gospodarstwa Krajowego.

158 Ustawa zdnia 26wrzenia 2014 r. ozmianie ustawy ofinansach publicznych oraz niektrych innych ustaw
(Dz.U. poz.1626).
159 Spord 381 jednostek uprawnionych.

92
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Ponadto od2015 r. Minister Finansw, napodstawie art.83a znowelizowanej ustawy ofinansach


publicznych, zosta upowaniony doczasowego zarzdzania rodkami finansowymi przechowywa-
nymi narachunkach depozytowych Ministra Finansw wBanku Gospodarstwa Krajowego, przyj-
mowanych dodepozytw sdowych lub skadanych natych rachunkach napodstawie odrbnych
przepisw160. rodki zgromadzone nawyej wymienionych rachunkach161 zkocem dnia roboczego
podlegay przekazaniu nadepozyt overnight162.
Na koniecgrudnia 2015 r. warto depozytw163 wyniosa 36.676,4mln z, ztego nadepozytach ter-
minowych ulokowano 26.662,5mln z, nadepozytach konsolidacyjnych overnight 5.870,7mln z,
ana depozytach sdowych overnight 4.143,2mln z. redni stan rodkw pozyskanych wramach
konsolidacji wynosi 36.966mln z, zczego narachunkach depozytw terminowych 29.045,0mln z,
ana rachunkach konsolidacyjnych typu overnight 7.921,0mln z.
Bank Gospodarstwa Krajowego peni rol centralnego podmiotu patniczego dorealizacji patnoci
dla beneficjentw programw finansowanych zudziaem rodkw europejskich. Wramach obsugi
budetu rodkw europejskich w2015 r. Bank Gospodarstwa Krajowego prowadzi rachunki zwi-
zane zobsug bankow dochodw oraz patnoci zbudetu rodkw europejskich164, napodsta-
wie trzech umw zawartych zMinistrem Finansw.
Ponadto Bank Gospodarstwa Krajowego, napodstawie umw zMinistrem Finansw, prowadzi
obsug rachunkw specjalnych. Narachunku lokat zotowych zawiza cznie 628 lokat zotowych
oredniej wartoci 1.488,7mln z ioprocentowaniu 1,48% rocznie. Narachunkach lokat walutowych
zaoy 27lokat nakwot od200,0mln do500,0mln euro orednim oprocentowaniu 0,00408%
oraz 252 nieoprocentowane lokaty overnight owartoci od7,0mln do1.040mln euro. Narachunku
lokat walutowych wdolarach amerykaskich zaoono 39 lokat terminowych nakwoty od5,0mln
do409,0mlndolarw amerykaskich oraz 9 lokat overnight nakwot od35,0mln do320,0mln dola-
rw amerykaskich. Odlokat zotowych Bank naliczy iprzekaza narachunek Ministra Finansw
odsetki wkwocie 108,9mln z, aod lokat walutowych 20,9mln z. Bank dokona take, nazlecenie Mini-
stra Finansw, sprzeday 6.493,0mln euro, przekazujc narachunek Ministra Finansw 27.802,5mln z.
Kwota opat iprowizji zapacona w2015 r. przez Ministra Finansw narzecz Banku Gospodarstwa
Krajowego wyniosa 24,8mln z, wtym ztytuu:
wynagrodze zwizanych zprowadzon przez bank konsolidacj sektora finansw publicznych
kwota 11,0mln z ujta wczci Obsuga dugu krajowego,
prowizji zarealizacj umw agencyjnych iprowadzenie rachunku specjalnego kwota 6,7mlnz
ujta wczci Obsuga zaduenia zagranicznego,
obsugi patnoci wramach rodkw europejskich ipoyczek dla WPR kwota 7,1mln z ujta
wczci Budet, finanse publiczne iinstytucje finansowe.

160 W2015 r. Bank, zgodnie zzawart zMinistrem Finansw umow rachunku bankowego zdnia 3grudnia 2014 r.,
otworzy 885 rachunkw depozytowych wzotych iw walutach obcych dla 293 sdw rejonowych, okrgowych,
apelacyjnych iwojskowych.
161 W2015 r. 284 sdy przekazyway zgromadzone rodki narachunki depozytowe Ministra Finansw wBanku
Gospodarstwa Krajowego.
162 Depozyt, ktry zostanie rozliczony dokoca nastpnego dnia roboczego podniu zoenia depozytu.
163 Depozyty nierozwizane nadzie 31grudnia 2015 r.
164 W2015 r. Bank Gospodarstwa Krajowego otworzy nowy rachunek patnoci dla Perspektywy Finansowej 20142020.

93
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2. Wykonanie budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich

2.1. Dochody budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich

Dochody budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy 353,6 mld z ibyy
niewiele (o 0,6%) wysze ni w2014 r.
Nieznacznie (o 1,2 punktu procentowego) zmala udzia dochodw budetu rodkw
europejskich wdochodach ogem, ktry w2015 r. wynis 18,2%.
Najwicej (ponad 73%) dochodw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich
stanowiy dochody podatkowe.
W 2015 r. odnotowano znaczny wzrost dochodw zpodatkw bezporednich oddzia-
alnoci gospodarczej wporwnaniu do2014 r.
W dalszym cigu rosy zalegoci ztytuu podatkw, wtym zVAT, ktre wedug stanu
na31grudnia 2015 r. wynosiy 42,6 mld z. Przyrost zalegoci zVAT stanowi 12,0% zre-
alizowanych dochodw ztego podatku (w 2014 r. 6,4%).
W wyniku nowelizacji ustawy budetowej prognoza dochodw budetowych zostaa
obniona o10,5 mld z.
98,5% dochodw budetu pastwa zrealizowano wdziewiciu czciach budetu,
wtym 91,5% wczci Podatki iinne wpaty narzecz budetu pastwa.

W ustawie budetowej z15stycznia 2015 r. dochody budetu pastwa idochody budetu rodkw
europejskich ustalono nakwot 375.040,3mln z. Ustaw zdnia 16grudnia 2015 r. ozmianie ustawy
budetowej narok 2015, plan dochodw zosta zmniejszony o2,8%.
Zrealizowane dochody wyniosy 353.600,5mln z, tj.97,0% planu pozmianach i94,3% prognozy
okrelonej wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. Jednoczenie byy one wysze oddochodw
zrealizowanych wroku ubiegym idwa lata wczeniej odpowiednio o0,6% i1,2%.
Dochody budetu pastwa byy wysze odplanu pozmianach o2.436,7mln z, adochody budetu
rodkw europejskich nisze o13.378,8mln z.

2.1.1. Dochody budetu pastwa

Zrealizowane dochody wyniosy 289.136,7mln z, tj.100,8% planu pozmianach. Wporwnaniu


doplanu okrelonego wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. dochody byy nisze o2,7%,
tj.o8.061,1mln z.
Wyrniamy trzy kategorie dochodw. Dochody podatkowe stanowiy 89,8% dochodw budetu
pastwa, dochody niepodatkowe165 9,6%, adochody zerodkw Unii Europejskiej iinnych rde
bezzwrotnej pomocy zagranicznej 0,6%.

165 Przyjto, e dochodami niepodatkowymi sdochody zinnych rde ni podatki lub rodki zUnii Europejskiej
iinnych rde bezzwrotnej pomocy zagranicznej.

94
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 14. Struktura dochodw budetu pastwa w2015 r.


Dochody
niepodatkowe
9,6%

rodki z Unii
Europejskiej
i innych rde
bezzwrotnej
pomocy
zagranicznej
Dochody 0,6%
podatkowe
89,8%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

Dochody budetu pastwa byy wysze ni w2014 r. o2,0%, tj.o5.594,0mln z. Wporwnaniu


dodochodw zrealizowanych w2013 r. iw 2012 r. byy one wysze odpowiednio o3,6% io 0,5%.
Dochody pozwoliy nasfinansowanie 87,2% wydatkw budetu pastwa, podczas gdy rok wczeniej
relacja tawyniosa 90,7%, aw 2013 r. 86,9%.
W 2015 r., podobnie jak wroku poprzednim, ponad 90% dochodw budetu pastwa stano-
wiy dochody zrealizowane wczci Podatki iinne wpaty narzecz budetu pastwa, ktre wynio-
sy 264.453,3mln z. Poza wymienion czci, dochody powyej jednego miliarda zrealizowano
womiu166 czciach nakwot 20.253,0mln z. Dochody testanowiy 7,0% dochodw budetu
pastwa izostay wykonane wczciach Skarb Pastwa, Budet, finanse publiczne iinstytucje finan-
sowe, Budety wojewodw, Sdy Powszechne, rodowisko, Subwencje oglne dla jednostek samorzdu
terytorialnego, Obsuga dugu krajowego, Rozwj wsi. Dochody wpozostaych czciach wyniosy
4.430,4mln z, tj.1,5% dochodw budetu pastwa.
Wpywy podatkowe167 wyniosy 304.854,4mln z iw porwnaniu dozrealizowanych wroku poprzed-
nim wzrosy o2,9%.
Wzrost wpyww podatkowych by niszy odnominalnego wzrostu produktu krajowego brutto.
Relacja wpyww podatkowych doPKB obniya si o0,2 punktu procentowego, gwnie wwyniku
niszych, wporwnaniu do2014 r., dochodw zpodatku odtowarw iusug.

166 Przyjto jako jedn cz Budety wojewodw oraz Sdy powszechne.


167 Wpywy podatkowe towpaty minus zwroty ztytuu podatkw porednich, podatku odwydobycia niektrych
kopalin, atake zPIT iCIT cznie zudziaami jednostek samorzdu terytorialnego.

95
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 17. Relacja wpyww podatkowych do PKB w latach 20122015


2012 2013 2014 2015
Wyszczeglnienie
%
Wpywy podatkowe, w tym: 17,6 16,9 17,2 17,0
podatek od towarw i usug 7,4 6,8 7,2 6,9
podatek akcyzowy 3,7 3,7 3,6 3,5
podatek dochodowy od osb prawnych 2,0 1,8 1,7 1,8
podatek dochodowy od osb fizycznych, w tym: 4,3 4,5 4,5 4,6
zryczatowany podatek dochodowy 0,4 0,4 0,4 0,4
podatek od gier 0,1 0,1 0,1 0,1
podatek od wydobycia niektrych kopalin 0,1 0,1 0,1 0,1

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

W latach 20122015 relacja wpyww zgwnych tytuw podatkowych doproduktu krajowego


brutto obniya si o0,5 punktu procentowego. Byo towynikiem gwnie obnienia si tej relacji
dla dochodw zpodatkw porednich.

Wykonanie gwnych rodzajw dochodw

Dochody podatkowe
Plan dochodw podatkowych okrelony wznowelizowanej ustawie budetowej zosta wykonany.
Dochody podatkowe wyniosy 259.673,5mln z istanowiy 100,8% planu pozmianach. Dochody
podatkowe wporwnaniu dozrealizowanych w2014 r. byy wysze o1,9%, ado zrealizowanych
w2013 r. wysze o7,5%.

Tabela 18. Dochody podatkowe wedug rde w latach 20122015


2012 2013 2014 2015
6:5 6:4
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa1 Wykonanie
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8
Dochody podatkowe, w tym: 248.274,6 241.650,9 254.781,0 257.591,0 259.673,5 100,8 101,9
podatek od towarw
i usug 120.000,7 113.411,5 124.262,2 121.301,0 123.120,8 101,5 99,1
podatek akcyzowy 60.449,9 60.653,1 61.570,4 62.952,0 62.808,6 99,8 102,0
podatek od gier 1.441,6 1.303,9 1.234,7 1.250,0 1.337,1 107,0 108,3
podatek dochodowy
od osb prawnych 25.145,7 23.075,3 23.266,2 25.610,0 25.813,4 100,8 110,9
podatek dochodowy
od osb fizycznych, 39.809,4 41.290,5 43.022,0 45.028,0 45.040,0 100,0 104,7
w tym:
zryczatowany podatek
dochodowy 6.966,6 7.121,0 6.150,1 6.046,0 6.650,5 110,0 108,1
podatek dochodowy
z odpatnego
zbycia papierw
wartociowych 951,5 774,2 914,4 930,0 926,3 99,6 101,3
podatek z wydobycia
niektrych kopalin 1.426,9 1.916,3 1.425,0 1.450,0 1.553,5 107,1 109,0
1
Ustawa budetowa na rok 2015 znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

96
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Zawyona okazaa si prognoza dochodw podatkowych zawarta wustawie budetowej z15stycz-


nia 2015 r. Dochody podatkowe byy nisze odpierwotnego planu o10.146,5mln z, tj.o3,8%.
Dochody zpodatku odtowarw iusug (VAT) byy nisze o11.509,2mln z (o 8,5%), adochody
zpodatku akcyzowego o761,4mln z (o 1,2%). Prognoza dochodw zpozostaych rde podatku
dochodowego odosb fizycznych (PIT) ipodatku dochodowego odosb prawnych (CIT), atake
podatku odgier ipodatku odkopalin, zostaa zrealizowana wkwocie wyszej o2.124,0mln z,
tj.w103,0%.
W ustawie budetowej z15stycznia 2015 r. optymistycznie zaoono, e dochody podatkowe wsto-
sunku doprzewidywanego wykonania 2014 r. wzrosn o11.856,6mln z, gwnie wwyniku poprawy
dochodw zVAT o8.630mln z (o 6,8%).
Uzyskanie, niszych odpierwotnej prognozy, dochodw zVAT wynikao z:
pogorszenia skutecznoci poboru podatku,
znacznego wzrostu zalegoci,
nietrafnej prognozy wzrostu rednich cen towarw iusug konsumpcyjnych,
zbyt optymistycznej prognozy wykonania dochodw zVAT w2014 r., przyjtej jako podstaw
planu dochodw na2015 r.,
wyszych ni szacowano skutkw zmian regulacji majcych wpyw nazmniejszenie dochodw.
Wykonane dochody zVAT byy nisze ni w2014 r. o1.141,4mln z, tj.o0,9%. Negatywny wpyw
narealizacj dochodw zVAT miay wprowadzane naszerok skal doobiegu gospodarczego fak-
tury dokumentujce czynnoci fikcyjne, woparciu oktre podmioty trudnice si tym procederem
pomniejszay zobowizania podatkowe, czy wnioskoway onienaleny zwrot VAT.
Utrzymujca si drugi rok stosunkowo korzystna sytuacja gospodarcza sprzyjaa realizacji dochodw
zpodatkw oddziaalnoci gospodarczej. PKB zwikszy si realnie o3,6%, tj.o0,3 punktu procento-
wego wicej ni w2014 r. Wzrost dochodw zCIT ipodatku liniowego PIT oddziaalnoci gospodar-
czej by wyszy ni zaoono przy tworzeniu budetu na2015 r. Dochody ztych rde byy wysze
o10,9% io 12,4% ni w2014 r., podczas gdy pocztkowo prognozowano, e wzrosn o5,5% io 7,8%.

Tabela 19. Udzia dochodw z VAT, akcyzy, PIT i CIT w dochodach podatkowych i dochodach
budetu pastwa w latach 20122015

2012 2013 2014 2015 2012 2013 2014 2015


Udzia w dochodach
Wyszczeglnienie Udzia w dochodach podatkowych
budetu pastwa
%

Dochody podatkowe 100 100 100 100 86,3 86,6 89,9 89,8

Podatki porednie, w tym: 73,3 72,6 73,4 72,1 63,2 62,8 66,0 64,8

VAT 48,3 46,9 48,8 47,4 41,7 40,6 43,8 42,6

Akcyza 24,3 25,1 24,2 24,2 21,0 21,7 21,7 21,7

CIT 10,1 9,5 9,1 9,9 8,7 8,3 8,2 8,9

PIT 16,0 17,1 16,9 17,3 13,8 14,8 15,2 15,6

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

97
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Udzia dochodw podatkowych wdochodach budetu pastwa wporwnaniu dowykonania


w2014 r. obniy si o0,1 punktu procentowego. Byo towynikiem obnienia si o1,2 punktu pro-
centowego udziau wdochodach budetu pastwa dochodw zpodatku VAT, podczas gdy udzia
dochodw CIT zwikszy si o0,7 punktu procentowego, aPIT o0,4 punktu procentowego.
W 2015 r. 26,3% wpyww podatkowych, tj.80.090,4mln z stanowiy wpaty od20 najwikszych
podatnikw, wtym blisko 60% (47.982,6mln z) ztytuu podatku akcyzowego.

Podatek odtowarw iusug

Dochody zVAT wyniosy 123.120,8mln z iw porwnaniu dopierwotnej prognozy byy nisze


o11.509,2mln z, tj.o8,5%, aw odniesieniu do2014 r. o1.141,4mln z, tj.o0,9%.
Dochody zpodatku odtowarw iusug wI proczu 2015 r byy nisze ni wI proczu 2014 r.
o4.772,1mln z, tj.o7,6%168, aw II proczu 2015 r. wysze ni wanalogicznym okresie roku poprzed-
niego o3.630,7mln z, tj.o5,9%169. Naniskie wykonanie dochodw zVAT wpyno szereg czynni-
kw.
Prognoza przewidywanych dochodw za2014 r., przyjtych jako podstawa doplanu dochodw
na2015 r. okazaa si zawyona. Faktycznie zrealizowane w2014 r. dochody byy nisze odzaka-
danych o1.737,8mln z, tj.o1,4%. WI proczu 2014 r. dochody zVAT byy wysze wporwnaniu
doanalogicznego okresu 2013 r. o15,4%, aw drugim proczu o4,2%.
Nietrafne byy zaoenia, e gromadzeniu dochodw bdzie sprzyjaa inflacja, ktra uksztatuje si
napoziomie 1,2%. Zamiast zakadanego wzrostu rednich cen towarw iusug, przez cay 2015 r.
utrzymywaa si deflacja, ktra wujciu rocznym wyniosa 0,9%. Miao towpyw naniszy ni pro-
gnozowano wzrost nominalnego spoycia prywatnego. Spowolnieniu ulega dynamika inwestycji
wsektorze instytucji rzdowych isamorzdowych. Wedug analiz Ministerstwa Finansw, wposzcze-
glnych kwartaach 2015 r. nie odnotowano nominalnego spadku bazy podatku VAT170, ktry mgby
tumaczy nominalne spadki wpyww zVAT obserwowane w2015 r.
Ustalajc prognoz nie przewidziano istotnego przesunicia strumienia dochodw zVAT, aw rezul-
tacie znaczcego ich obnienia wroku budetowym 2015, ztytuu zwikszonego zainteresowa-
nia przedsibiorcw przeniesieniem rozliczania podatku VAT odimportu towarw, napodstawie
art.33a ustawy zdnia 11marca 2004 r. opodatku odtowarw iusug , zurzdw celnych dourz-
dw skarbowych. Wedug szacunkw Ministerstwa Finansw skutkowao toobnieniem docho-
dw zVAT ookoo 2 mld z, wtym ookoo 650mln z napodstawie ustawy zdnia 7listopada 2014
r. ouatwieniu wykonywania dziaalnoci gospodarczej171 wwyniku wyduenia terminu narozlicze-
nie VAT wimporcie przez upowanionych przedsibiorcw (AEO172). Zakadano, e efektem zmiany
przepisw, wprowadzonych napocztku 2015 r., bdzie przesunicie dochodw zVAT o15mln z.

168 WI kwartale 2015 r. dochody zVAT byy nisze o7,8%, aw II kwartale o7,4% ni wanalogicznym okresie roku
poprzedniego.
169 WIII kwartale 2015 r. dochody zVAT byy wysze o3,0%, aw IV kwartale o8,8% ni wanalogicznym okresie roku
poprzedniego.
170 Gwne elementy bazy VAT tospoycie prywatne oraz inwestycje izakupy realizowane przez sektor finansw
publicznych.
171 Dz.U. poz.1662.
172 Podmioty posiadajce status upowanionego podmiotu gospodarczego wrozumieniu art.5a rozporzdzenia
Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 padziernika 1992 r. ustanawiajcego Wsplnotowy Kodeks Celny
(Dz. Urz. UE L 302 z19.10.1992, str. 1, zezm.).

98
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Prognoza dochodw z podatku od towarw i usug w grudniu 2015 r. zostaa obniona


o13.329,0mln z do121.301,0mln z. Dochody zVAT stanowiy 101,5% prognozy ustalonej wzno-
welizowanej ustawie budetowej.
Zwroty VAT wyniosy 87.562,9mln z iw porwnaniu do2014 r. byy wysze o1.302,7mln z,
tj.o1,5%.
Zwroty osobom fizycznym niektrych wydatkw zwizanych zbudownictwem mieszkaniowym
wyniosy 148,2mln z ibyy nisze ni w2014 r. o1.221,8mln z, tj.o89,2%. Byo tozwizane zwyga-
saniem preferencji podatkowej wynikajcej zustawy zdnia 29sierpnia 2005 r. ozwrocie osobom
fizycznym niektrych wydatkw zwizanych zbudownictwem mieszkaniowym173. Doustalenia pro-
gnozy dochodw zVAT wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. zaoono, e zwroty wynios
500,0mln z.
Zalegoci wpodatku odtowarw iusug nakoniec 2015 r. wyniosy 42.555,8mln z iw porwna-
niu dostanu nakoniec 2014 r. wzrosy o14.786,4mln z. Przyrost zalegoci stanowi 12,0% zrealizo-
wanych dochodw zVAT. Organy podatkowe iorgany kontroli skarbowej intensyfikoway dziaania
kontrolne, czego efektem by wysoki wzrost kwot zobowiza wymierzonych pokontrolach. Ujaw-
nienie oszustw podatkowych iwymierzenie nalenych kwot podatkw nie wpyno naznaczcy
wzrost dochodw budetu pastwa, lecz nadynamiczny wzrost zalegoci.

Podatek akcyzowy

Prognoza dochodw zpodatku akcyzowego wgrudniu 2015 r. zostaa obniona o618,0mln z


dokwoty 62.952,0mln z. Dochody zpodatku akcyzowego wyniosy 62.808,6mln z, tj.99,8% kwoty
zaplanowanej wustawie zdnia 16grudnia 2015 r. ozmianie ustawy budetowej oraz 98,8% pro-
gnozy zawartej wustawie budetowej zdnia 15stycznia 2015 r. Wporwnaniu do2014 r. dochody
zpodatku akcyzowego wzrosy o2,0%.
Prognoza przewidywanych dochodw za2014 r., przyjtych jako podstawa doprognozy docho-
dw na2015 r. wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. okazaa si zawyona. Faktycznie zreali-
zowane dochody 2014 r. byy nisze odzakadanych o1.429,6mln z, tj.o2,3%. WI proczu 2014 r.
dochody zpodatku akcyzowego byy wysze wporwnaniu doanalogicznego okresu 2013 r. o4,7%,
awdrugim proczu byy nisze o1,1%.
Najwyszy udzia wdochodach zpodatku akcyzowego wynoszcy 44,4% miay dochody zakcyzy
odpaliw silnikowych. Dochody tewyniosy 27.898,6mln z, tj.98,7% prognozy. Wporwnaniu
dowykonania za2014 r. iza 2013 r. byy wysze o1,6% io 7,2%. Sprzeda benzyny, wedug danych
izb celnych, zaosiem miesicy 2015 r. zwikszya si wporwnaniu doanalogicznego okresu
roku poprzedniego o2,3%, asprzeda oleju napdowego o5,4%. Szacowany ubytek dochodw
ztego rda na500mln z poobnieniu od1stycznia 2015 r. stawek akcyzy napaliwa silnikowe
o25z/1000 litrw lub 25 z/1000 kg wzalenoci odrodzaju paliwa174, wynis wedug analiz Mini-
sterstwa Finansw po8 miesicach 2015 r. 390,6mln z.

173 Dz.U. Nr177, poz.1468, zezm.


174 Rwnoczenie otakie same kwoty podwyszone zostay ustaw zdnia 23padziernika 2014 r. ozmianie ustawy
oautostradach patnych oraz oKrajowym Funduszu Drogowym, ustawy oFunduszu Kolejowym oraz ustawy
opodatku akcyzowym (Dz.U. poz.1559) stawki opaty paliwowej. Efektem regulacji miao by zwikszenie
w2015r. wpyww Funduszu Kolejowego.

99
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Dochody zpodatku akcyzowego odwyrobw tytoniowych wyniosy 17.789,7mln z, tj.98,6% pier-


wotnej prognozy oraz 102,1% prognozy pozmianach. Byy one nisze oduzyskanych w2014 r.
o133,0mln z oraz oduzyskanych w2013 r. o415,9mln z. Wedug danych Ministerstwa Finansw,
nastpi spadek o2,0% legalnej sprzeday papierosw. Zmniejszenia dochodw budetowych spo-
wodowanych utrzymujcym si spadkiem legalnej sprzeday papierosw, nie zrekompensoway
dodatkowe dochody zczci procentowej podatku akcyzowego (obliczanej odmaksymalnej ceny
detalicznej sprzeday papierosw), wynikajce zewzrostu ceny detalicznej papierosw.
Dochody zpodatku akcyzowego odalkoholu wyniosy 7.124,7mln z, tj.98,2% prognozy i107,7%
wykonania w2014 r. Dochody uksztatoway si napoziomie zblionym doosignitego w2013 r.,
tj.byy nisze o0,5%. Wedug danych Gwnego Urzdu Statystycznego w2015 r. dostawy narynek
alkoholu etylowego zwikszyy si o7,2% wporwnaniu doroku poprzedniego. Wzrost dostaw
wskazuje naustabilizowanie sytuacji narynku alkoholu etylowego popodwyce stawki odstycz-
nia 2014 r. Wwyniku zaplanowanej izapowiedzianej w2013 r. podwyki stawki, wostatnich miesi-
cach 2013 r. nastpi gwatowny wzrost produkcji izapasw alkoholu, odktrego zapacono akcyz
wedug stawki przed podwyk, cowpyno naznaczny wzrost dochodw zpodatku akcyzowego
pod koniec 2013 r. iw styczniu 2014 r. Tak duy wzrost produkcji alkoholu wIV kwartale 2013 r. mia
bezporednie przeoenie naspadek produkcji alkoholu wroku 2014 r. Dochody zpodatku akcyzo-
wego w2014 r. byy nisze wporwnaniu zrokiem poprzednim o7,6%.
Dochody zpodatku akcyzowego odpiwa wyniosy 3.608,6mln z ibyy nisze o4,8% od wielkoci
prognozowanej. Nietrafna okazaa si prognoza przewidywanych dochodw za2014 r., przyjtych
jako podstawa doprognozy dochodw na2015 r. Faktycznie zrealizowane dochody ztego tytuu
w2014 r. by nisze odprognozowanego wykonania o3,2%. Wporwnaniu do2014 r. dochody byy
wysze o1,2%, aw porwnaniu do2013 r. wysze o3,0%. Wedug danych Gwnego Urzdu Staty-
stycznego, dostawy piwa narynek poczterech kwartaach wzrosy o0,3%.
Dochody powyej jednego miliarda zrealizowano take zpodatku akcyzowego odenergii elek-
trycznej (2.504,1mln z), podatku odsamochodw osobowych (1.894,6mln z) oraz odgazu LPG
(1.056,9mln z). Dochody tebyy wysze wporwnaniu do2014 r. odpowiednio o7,7%, 15,4% i2,5%.
Zalegoci wpodatku akcyzowym nakoniec 2015 r. wyniosy 8.057,8mln z iwzrosy wporwnaniu
dostanu nakoniec roku poprzedniego o37,7%.

Podatek odgier

Prognoza dochodw zpodatku odgier nie zostaa zmieniona wtrakcie nowelizacji ustawy budeto-
wej. Dochody wyniosy 1.337,1mln z, tj.107,0% prognozy. Wporwnaniu dowykonania w2014r.
byy wysze o102,4mln z, tj.o8,3%.
W najwikszym stopniu zwikszya si kwota podatku odgier liczbowych, zakadw wzajemnych
oraz gier urzdzanych wkasynach. Podatek zadeklarowany wtych segmentach by wyszy wporw-
naniu do2014 r. o24,4% istanowi 86,9% kwot zadeklarowanych wpodatku odgier175.

Podatek dochodowy odosb fizycznych

Prognoza dochodw zpodatku dochodowego odosb fizycznych zostaa zwikszona wgrudniu


2015 r. o638,0mln z dokwoty 45.028,0mln z. Dochody wyniosy 45.040,0mln z, tj.100,0% pro-

175 Wstpne dane okwotach podatku odgier zadeklarowanego zacztery kwartay 2015 r. oraz cztery kwartay 2014r.
wedug sprawozda przekazywanych przez podmioty dziaajce narynku gier.

100
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

gnozy ustalonej wustawie budetowej pozmianie. Wporwnaniu doprognozy zustawy budeto-


wej z15stycznia 2015 r. byy wysze o650,0mln z, tj.o1,5%. Dochody zPIT byy wysze oddocho-
dw uzyskanych ztego rda w2014 r. iw 2013 r. odpowiednio o4,7% io 9,1%.
Trafna okazaa si prognoza przewidywanego wykonania dochodw za2014 r. przyjtych jako pod-
stawa doplanowania dochodw na2015 r. wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. Dochody zre-
alizowane w2014 r. byy wysze odzakadanych o0,1%.
Dochody zpodatku pobieranego wedug skali podatkowej oraz wedug 19% stawki podatku
odpozarolniczej dziaalnoci gospodarczej wyniosy 37.463,2mln z ibyy wysze ni w2014 r.
o4,2%. Dochody zpodatku pobieranego wedug skali podatkowej wzrosy o1,8% (o 505,3mln z),
arealizowane wedug 19% stawki o12,4% (o 1.000,4mln z).
Na realizacj dochodw pobieranych wedug skali podatkowej pozytywnie wpyna sytuacja
narynku pracy. Przecitne wynagrodzenie wgospodarce narodowej wzroso o3,2% (zakadano
4,3%). Nazblionym doprognozowanego poziomie, wedug szacunkw Ministerstwa Finansw,
uksztatowa si wzrost zatrudnienia (zakadano 0,8%). Utrzymujca si kolejny rok korzystna sytu-
acja gospodarcza sprzyjaa wzrostowi dochodw zliniowego podatku oddziaalnoci gospodarczej.
Korzystniejsze dla sektora finansw publicznych wporwnaniu doroku poprzedniego o366,0mlnz
byo saldo rozliczenia rocznego176 za2014 r. uwzgldniajce wszystkie formy opodatkowania.
Nataki wynik rozliczenia wpyno przede wszystkim saldo rozliczenia podatnikw opodatkowa-
nych wedug stawki 19% oddochodw zpozarolniczej dziaalnoci gospodarczej lub dziaw spe-
cjalnych produkcji rolnej. Wymienione podmioty wzeznaniach rocznych za2014 r. wykazay poda-
tek dozapaty o472,0mln z wyszy wporwnaniu doroku poprzedniego, a kwot nadpaconego
podatku nisz o 5,0 mln z.
Wysze ni zaoono naetapie konstruowania prognozy dochodw, przyjtej wustawie budetowej
z15stycznia 2015 r., byy skutki zmian wuldze nawychowanie dzieci. Planowano, e zwikszenie
o20% kwoty ulgi nawychowywanie trzeciego ikolejnego dziecka oraz wprowadzenie moliwoci
otrzymania zwrotu nierozliczonej podatkiem ulgi nawychowanie dzieci177 obniy dochody budetu
pastwa zPIT o1.076,0mln z. Faktyczne skutki tych zmian obniyy dochody o1.402,2mln z, w tym
1.342,9 mln z z tytuu przekazania podatnikom zwrotw nierozliczonej podatkiem ulgi.
Efektywna stawka podatkowa wpodatku dochodowym odosb fizycznych (od dochodw poodli-
czeniach, wtym poodliczeniu skadki napowszechne ubezpieczenie zdrowotne) za2014 r.178 wynio-
sa 8,41% ibya o0,86 punktu procentowego wysza ni w2009 r. Wzrost efektywnej stawki by spo-
wodowany midzy innymi utrzymaniem od2009 r. nastaym poziomie progw podatkowych, kwoty
wolnej odpodatku oraz zryczatowanych kosztw uzyskania przychodw.
Dochody zezryczatowanego podatku dochodowego odosb fizycznych wyniosy 6.650,5mln z
ibyy wysze ni w2014 r. o8,1%. Najbardziej zwikszyy si dochody zpozostaych ryczatw,

176 Saldo rozliczenia rocznego tornica midzy kwotami podatku (do zapaty ido zwrotu) wykazanymi przez
podatnikw wrozliczeniach rocznych.
177 Zmiana systemowa zostaa wprowadzona ustaw zdnia 23padziernika 2014 r. ozmianie ustawy opodatku
dochodowym odosb fizycznych oraz niektrych innych ustaw (Dz.U. poz.1644) imiaa zastosowanie poraz
pierwszy dorozliczenia dochodw uzyskanych w2014 r. Wprzypadku nierozliczenia ulgi podatkiem przez osoby,
ktre wykazyway zbyt may podatek aby wpeni rozliczy przysugujc ulg, zwrot nastpowa dowysokoci
odliczonych skadek naubezpieczenie spoeczne izdrowotne.
178 Dane za2015 r. bd dostpne wdrugiej poowie 2016 r., porozliczeniu zezna podatkowych za2015 r.

101
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

o326,6mln z (o 16,8%), ktre wyniosy 2.275,1mln z. Dochody zpodatku odprzychodw ewiden-


cjonowanych byy wysze o171,1mln z (o 9,1%) iwyniosy 2.056,9mln z.
Dochody zodpatnego zbycia papierw wartociowych lub pochodnych instrumentw finanso-
wych zrealizowano wwysokoci 926,3mln z. Wporwnaniu doroku poprzedniego, dochody byy
wysze o1,3%.
Zgodnie zustaw zdnia 13listopada 2003 r. odochodach jednostek samorzdu terytorialnego179,
udzia jednostek samorzdu terytorialnego wewpywach zPIT wynosi w2015 r. 49,52% iby wyszy
ni wpoprzednich latach w2012 r. wynosi 49,11% istopniowo rs wkolejnych latach. Zmiana
udziau jednostek samorzdu terytorialnego wewpywach zPIT wynikaa zezwikszenia udziau
gmin. Udzia gmin wewpywach zPIT wynosi w2015 r. 37,67% iw stosunku do2014 r. wzrs
o0,14punktu procentowego, aw porwnaniu do2012 r. o0,41 punktu procentowego. Udzia
powiatw iwojewdztw wewpywach zPIT wlatach 20122015 nie zmienia si iwynosi dla powia-
tw 10,25%, dla wojewdztw 1,60%.

Tabela 20. Wpywy z podatku dochodowego od osb fizycznych w latach 20122015

2012 2013 2014 2015


Wyszczeglnienie
mln z
Wpywy, w tym: 62.703,9 65.856,1 71.062,9 75.563,3
dochody budetu pastwa 31.891,4 33.395,3 35.957,5 37.463,2
udziay jednostek samorzdu terytorialnego, 30.812,5 32.460,8 35.105,4 38.100,1
z tego:
gmin 23.377,6 24.653,6 26.681,0 28.987,1
powiatw 6.431,0 6.753,1 7.287,0 7 882,5
wojewdztw 1.003,9 1.054,1 1.137,5 1.230,4
Dane obejmuj wpywy, w ktrych jednostki samorzdu terytorialnego maj udzia, tj. wpywy z podatku dochodowego
od osb fizycznych pobieranego na zasadach oglnych oraz podatku pobieranego od dochodw z pozarolniczej
dziaalnoci gospodarczej.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Tempo wzrostu dochodw budetu pastwa zpodatku dochodowego odosb fizycznych w2015r.
byo nisze odtempa wzrostu wpyww ztego tytuu. Miay nato wpyw skutki zmian wuldze
nawychowanie dzieci oraz zmiana udziau gmin wewpywach zpodatku dochodowego odosb
fizycznych (pobieranego nazasadach oglnych oraz podatku pobieranego oddochodw zpoza-
rolniczej dziaalnoci gospodarczej wwysokoci 19%). Podczas gdy wpywy w2015 r. wzrosy wsto-
sunku doroku poprzedniego o6,3%, dochody budetu pastwa wzrosy o4,2%, audziay jednostek
samorzdu terytorialnego o8,5%.
Zalegoci zPIT nakoniec 2015 r. wyniosy 6.157,6mln z iporwnaniu dostanu nakoniec 2014 r.
wzrosy o6,5%.

Podatek dochodowy odosb prawnych

Prognoza dochodw zpodatku dochodowego odosb prawnych zostaa zwikszona wgrudniu


2015 r. o1.080,0mln z dokwoty 25.610,0mln z. Dochody wyniosy 25.813,4mln z, tj.100,8% pro-

179 Dz.U. z2016 r. poz.198.

102
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

gnozy zawartej wustawie budetowej ponowelizacji. Wporwnaniu doprognozy z15stycznia


2015r. byy wysze o1.283,4mln z, tj.o5,2%, aw odniesieniu do2014 r. o10,9%.
Na lepsz realizacj dochodw wpyna poprawiajca si kolejny rok zrzdu sytuacja gospo-
darcza. Korzystny wpyw nawysoko dochodw zCIT miao dodatnie saldo rozliczenia podatku
za2014r. wynoszce dla budetu pastwa 1.397,0mln z. Wporwnaniu doprognozowanego byo
ono wysze o626,0mln z, aw porwnaniu dosalda rozliczenia za2013 r. wysze o1.245,8mln z.
Taki wynik rozliczenia rocznego wpyn nawysok dynamik dochodw wI proczu 2015 r., kiedy
todochody zpodatku dochodowego odosb prawnych byy wysze ni wI proczu 2014 r. o15,4%.
WII proczu 2015 r. dynamika dochodw wyniosa 6,4%.
Wpywy odprzedsibiorstw niefinansowych byy wysze ni wroku poprzednim o11,4%
(o2.897,8mln z), awpywy odbankw ipozostaych instytucji finansowych o6,7% (o 286,8mln z).
Podstawowe wyniki finansowe przedsibiorstw niefinansowych, wedug danych Gwnego Urzdu
Statystycznego, byy lepsze ni w2014 r. Zysk netto by wyszy ni wroku poprzednim o4,3%. Przed-
sibiorstwa niefinansowe, wedug danych Ministerstwa Finansw, wrozliczeniach rocznych za2014r.
wykazay dochd doopodatkowania wyszy ni wroku poprzednim o4,0%. W2015 r. wpaciy
napodstawie dokonanych rozlicze rocznych zarok poprzedni o490,0mln z wicej ni w2014 r.
oraz wykazay nadpaty o315,0mln z nisze ni wroku poprzednim. Wrezultacie saldo dla finan-
sw publicznych wynikajce zrozliczenia rocznego za2014 r. byo o805mln z wysze odsalda roz-
liczenia za2013 r.
Wynik netto sektora bankowego w2015 r., wedug danych Gwnego Urzdu Statystycznego, by
niszy ni wroku poprzednim o17,5%. Wysze wpywy odbankw ipozostaych instytucji finanso-
wych w2015 r. wynikay zsytuacji finansowej tej grupy podatnikw w2014 r. Wrozliczeniach rocz-
nych za2014 r. dokonanych w2015 r., banki ipozostae instytucje, wedug danych Ministerstwa
Finansw, wykazay dochd doopodatkowania wyszy o24,8%, wporwnaniu zrokiem poprzed-
nim oraz wykazay podatek naleny wyszy o34,2% ni wroku poprzednim. W2015 r. wpaciy
napodstawie dokonanego rozliczenia rocznego zarok poprzedni o502,0mln z wicej, awykazane
nadpaty byy o308,0mln z nisze. Wrezultacie saldo dla finansw publicznych wynikajce zrozli-
czenia rocznego za2014 r. byo wysze o810mln z odsalda rozliczenia za2013 r.
W 2014 r. efektywna stawka podatku CIT liczona dla przedsibiorstw finansowych wzrosa do17,78%
(w 2013 r. wyniosa 16,53%), cowpyno nawzrost (z 17,04% do17,20%) stawki liczonej dla wszyst-
kich podatnikw. Efektywna stawka podatkowa dla przedsibiorstw niefinansowych obniya si
z17,14% do17,06%.
Zgodnie zustaw odochodach jednostek samorzdu terytorialnego, udzia jednostek samorzdu
terytorialnego wewpywach zCIT wlatach 20122015 wynosi 22,86%, ztego udzia gmin 6,71%,
powiatw 1,40%, awojewdztw 14,75%.

103
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 21. Wpywy z podatku dochodowego od osb prawnych w latach 20122015

2012 2013 2014 2015


Wyszczeglnienie
mln z

Wpywy, w tym: 31.949,9 29.379,6 29.709,5 32.894,2


dochody budetu pastwa 25.145,7 23.075,3 23.266,2 25.813,4
udziay jednostek samorzdu terytorialnego, 6.799,6 6.301,3 6.441,9 7.075,6
z tego:
gmin 1.998,3 1.852,9 1.884,2 2.077,5
powiatw 416,0 386,5 393,5 434,3
wojewdztw 4.385,3 4.062,0 4.164,2 4.563,8
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Zalegoci ztytuu CIT nakoniec 2015 r. wyniosy 2.129,3mln z iw stosunku dostanu nakoniec roku
poprzedniego wzrosy o32,0%.

Podatek odwydobycia niektrych kopalin

Prognoza dochodw zpodatku odwydobycia niektrych kopalin nie zostaa zmieniona. Dochody
w2015 r. wyniosy 1.553,5mln z ibyy wysze odplanu o103,5mln z, tj.o7,1%, aod dochodw
za2014 r. o128,5mln z, tj.o9,0%. rednie ceny jak iwielko wydobycia kopalin objtych podat-
kiem byy zblione doprognozy. rednie ceny miedzi byy o1,0% wysze, asrebra o3,9% nisze
odprognozowanych. Wydobycie miedzi byo o0,7% nisze odprognozy, asrebra o2,8% wysze.

Dochody niepodatkowe

W znowelizowanej ustawie budetowej narok 2015 dochody niepodatkowe zaplanowano wkwocie


27.561,1mln z. Wporwnaniu zkwot ustalon wustawie budetowej z15stycznia 2015 r., pro-
gnoza zostaa zwikszona o1.731,2mln z. Najwiksza zmiana nastpia wplanie dochodw pa-
stwowych jednostek budetowych iinnych dochodw niepodatkowych, ktry zosta zwikszony
o1.422,3mln z.
Wykonanie dochodw niepodatkowych wynioso 27.710,2mln z, tj.100,5% planu pozmianie.
Wporwnaniu do2014 r. dochody niepodatkowe byy wysze o478,3mln z. W2015 r., tak jak
wroku poprzednim, nie przewidywano wpyww dobudetu pastwa pochodzcych zwpaty
zzysku Narodowego Banku Polskiego. Wsprawozdaniu finansowym Narodowego Banku Polskiego
nadzie 31grudnia 2014 r., podobnie jak wsprawozdaniu nakoniec 2013 r., wykazano zerowy wynik
finansowy.

104
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 22. Dochody niepodatkowe w latach 20122015


2012 2013 2014 2015
6:5 6:4
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa Wykonanie
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8
Dochody niepodatkowe, w tym: 37.143,2 35.975,9 27.231,9 27.561,1 27.710,2 100,5 101,8
dywidendy i wpaty z zysku 8.208,0 7.052,9 4.213,5 6.158,3 6.351,2 103,1 150,7
dochody z ca 1.974,0 2.022,1 2.440,7 2.789,8 2.929,1 105,0 120,0
wpaty jednostek samorzdu
terytorialnego 2.407,9 2.205,6 2.428,2 1.896,6 1.895,3 99,9 78,1
wpata z zysku NBP 8.205,3 5.264,0 - - - x x
dochody pastwowych
jednostek budetowych i inne
dochody niepodatkowe 16.348,0 19.431,3 18.149,5 16.716,4 16.534,6 98,9 91,1
1
Ustawa budetowa na rok 2015 znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
W 2015 r. nastpia zmiana nazwy tego rda dochodw, w latach poprzednich byy to Opaty, grzywny, odsetki i inne
dochody niepodatkowe.
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Dywidendy iwpaty zzysku

W znowelizowanej ustawie budetowej plan dochodw zdywidend oraz wpat zzysku zosta
pomniejszony o86,8mln z. Dochody zrealizowano wkwocie o192,9mln z wyszej odplanu
pozmianie. Dochody byy wysze ni w2014 r. o2.137,7mln z, naco w56,8% zoyy si wpaty
zzysku Banku Gospodarstwa Krajowego, ktre nie wystpiy wlatach poprzednich.

Tabela 23. Dochody z tytuu dywidend oraz wpat z zysku w latach 20122015
2012 2013 2014 2015
6:5 6:4
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa Wykonanie

mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8
Dywidendy i wpaty z zysku, 8.208,0 7.052,9 4.213,5 6.158,3 6.351,2 103,1 150,7
z tego:
dywidendy 7.788,1 6.699,6 3.941,2 4.545,2 4.593,8 101,1 116,6
wpata z zysku BGK - - - 1.213,2 1.213,3 100,0 x
wpaty z zysku
przedsibiorstw
pastwowych oraz
jednoosobowych spek SP 419,9 353,4 272,3 400,0 544,1 136,0 199,8
1
Ustawa budetowa na rok 2015 znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Dochody zdywidend odspek zudziaem Skarbu Pastwa byy wysze odplanu pozmianie
o48,7mln z, aw porwnaniu dokwot uzyskanych w2014 r. o652,6mln z. Dochody ztego tytuu
w99,0% zostay zrealizowane wczci Skarb Pastwa iwyniosy 4.548,1mln z. W2015 r. najwiksze
wpaty dobudetu pastwa dokonay:
Powszechny Zakad Ubezpiecze S.A 1.428,1mln z
Polskie Grnictwo Naftowe iGazownictwo S.A. 854,3mln z

105
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. 851,5mln z


ENERGA S.A. 307,2mln z
KGHM Polska Mied S.A. 254,4mln z
Polski Koncern Naftowy ORLEN S.A. 194,2mln z
Totalizator Sportowy Sp. zo.o. 166,0mln z
Przedsibiorstwo Eksploatacji Rurocigw Naftowych "Przyja" S.A. 120,0mln z
ENEA S.A. 106,9mln z
TAURON Polska Energia S.A. 79,0mln z.
Wymienione wyej spki wpaciy doorganw podatkowych rwnie 27.566,9mln z ztytuu podat-
kw, costanowio 9,0% wpyww podatkowych180 zrealizowanych w2015 r. wkraju. Wkwocie tej
wpaty ztytuu podatku akcyzowego wyniosy 13.880,9mln z.
Minister Skarbu Pastwa wykonywa nakoniec 2014 r. prawa zakcji lub udziaw Skarbu Pastwa
w562 spkach181, Minister Gospodarki w20 spkach, w96 spkach pozostae organy lub jednostki
pastwowe. Warto nominalna akcji iudziaw (kapitau zakadowego) Skarbu Pastwa w678 sp-
kach wyniosa 69,3 mld z (a szacunkowa warto rynkowa 170,8 mld z)182. Dobudetu pastwa
w2015 r. zjednego zotego zaangaowanego kapitau zakadowego wwartociach nominalnych
wpyno prawie 7 groszy dywidendy, aprawie 3 grosze liczc dokapitau wwartoci rynkowej
(w 2014 r. byo toponad 5 groszy iponad 2 grosze).
W 2015 r. dywidend wpacio 57 z562 spek bdcych wnadzorze Ministra Skarbu Pastwa. War-
to nominalna akcji iudziaw Skarbu Pastwa w562 spkach wyniosa 39,3 mld z, natomiast sza-
cunkowa warto rynkowa nakoniec 2014 r. 114,8 mld z. Bdcy wasnoci Skarbu Pastwa kapi-
ta zakadowy wwartociach nominalnych spek nadzorowanych przez Ministra Skarbu Pastwa
da w2015 r. zkadego zotego prawie 12 groszy dywidendy (w 2014 r. ponad 10 groszy), a4grosze
liczc dokapitau wwartoci rynkowej.
Nominalna warto akcji iudziaw Skarbu Pastwa w20 spkach wnadzorze Ministra Rozwoju183
wyniosa 16,9 mld z. W2015 r. adna ztych spek nie wpacia dywidendy.
W 2015 r. Polska Wytwrnia Papierw Wartociowych S.A., nadzorowana przez Ministra Spraw
Wewntrznych iAdministracji, przekazaa ztytuu dywidendy 45,0mln z.
W ustawie budetowej narok 2015 z15stycznia 2015 r. ujto wpat zzysku Banku Gospodar-
stwa Krajowego wkwocie 1.500,0mln z. Wznowelizowanej ustawie budetowej prognoz obni-
ono do1.213,2mln z. W2015 r. Bank Gospodarstwa Krajowego wpaci dobudetu pastwa
1.213,3mlnz, wtym 605,9mln ztytuu wpaty zzysku za2013 r.

180 Wpywy podatkowe towpaty minus zwroty ztytuu podatkw porednich, podatku odwydobycia niektrych
kopalin, atake zPIT iCIT cznie zudziaami jednostek samorzdu terytorialnego.
181 Ztego 155 stanowiy jednoosobowe spki Skarbu Pastwa oraz 407 spek zczciowym udziaem Skarbu
Pastwa. Z155 jednoosobowych spek Skarbu Pastwa 98 prowadzio dziaalno gospodarcz, a57 byo
wlikwidacji, wupadoci zlikwidacj majtku lub nie prowadzio dziaalnoci. Spord 407 spek zczciowym
udziaem Skarbu Pastwa, 218 tospki niepubliczne prowadzce dziaalno, 172 tospki niepubliczne
wlikwidacji, wupadoci zlikwidacj majtku lub nieprowadzce dziaalnoci oraz 17 tospki publiczne. Dane
wedug Sprawozdania ostanie mienia Skarbu Pastwa nadzie 31grudnia 2014 r. Ministerstwa Skarbu Pastwa,
str. 70-76, Warszawa 2015.
182 Dane wedug Sprawozdania ostanie mienia Skarbu Pastwa nadzie 31grudnia 2014 r. Ministerstwa Skarbu Pastwa,
str. 70-76, Warszawa 2015.
183 Do15listopada 2015 r. Ministra Gospodarki.

106
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Dochody zwpat zzysku odprzedsibiorstw pastwowych oraz jednoosobowych spek Skarbu


Pastwa zaplanowane zostay wustawie budetowej zdnia 15stycznia 2015 r. wwysokoci
200,0mln z. Wnowelizacji ustawy budetowej prognoza dochodw ztego rda zostaa pod-
wyszona do400,0mln z. W2015 r. dochody tewyniosy 544,1mln z, tj.136,0% planu pozmia-
nie. Naprzekroczenie prognozy najwikszy wpyw miay wysze odplanowanych wpaty zzysku
odspek brany elektroenergetycznej oraz gazownictwa. W2015 r. najwiksze wpaty zzysku zre-
alizoway: Polskie Sieci Elektroenergetyczne Operator S.A. 115,7mln z, Operator Gazocigw Prze-
syowych GAZ-SYSTEM S.A. 111,7mln z, Polskie Koleje Pastwowe S.A. 74,6mln z oraz Przedsi-
biorstwo Eksploatacji Rurocigw Naftowych Przyja S.A. 42,0mln z.

Co

W znowelizowanej ustawie budetowej na2015 r. dochody zaplanowano wkwocie 2.789,8mln z.


Wporwnaniu zustaw budetow z15stycznia 2015 r. prognoza zostaa zwikszona o395,8mlnz.
Dochody zostay zrealizowane wkwocie 2.929,1mln z, tj.o5,0% wyszej odplanu pozmianie.
Zgodnie zuregulowaniami unijnymi 25% opat celnych torodki pastwa czonkowskiego, a75%
torodki odprowadzane dobudetu Unii Europejskiej. W2015 r. wpata dobudetu Unii Europej-
skiej ztytuu opat celnych wyniosa 2.116,8mln z.

Dochody pastwowych jednostek budetowych iinne dochody niepodatkowe

Dochody pastwowych jednostek budetowych iinne dochody niepodatkowe wyniosy


16.534,6mln z ibyy nisze odzaplanowanych wznowelizowanej ustawie budetowej o181,8mlnz.
Wporwnaniu do2014 r. dochody ztego tytuu byy nisze o1.614,9mln z, tj.o8,9%.
W 2015 r. 74,2% dochodw pastwowych jednostek budetowych iinnych dochodw niepodatkowych
zostao zrealizowanych wczciach:
Budety wojewodw 2.995,0mln z,
Sdy powszechne 2.257,6mln z,
rodowisko 2.026,7mln z,
Obsuga dugu krajowego 1.779,3mln z,
Podatki iinne wpaty narzecz budetu pastwa 1.269,4mln z
Rozwj wsi 1.156,0mln z,
Urzd Komunikacji Elektronicznej 789,3mln z.
Nalenoci wdochodach pastwowych jednostek budetowych iinnych dochodach niepodatkowych
pozostae dozapaty wyniosy 20.244,3mln z, wtym zalegoci 17.629,0mln z. Wstosunku dostanu
nakoniec 2014 r. nalenoci wzrosy o22,0%, azalegoci o11,8%. Zalegoci stanowiy 22,9% ogl-
nej kwoty zalegoci budetu pastwa (76.907,8mln z). Najwiksze zalegoci wystpiy wczciach
Budety wojewodw (9.984,3mln z) oraz Obsuga zaduenia zagranicznego (2.543,8mln z).

107
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 24. D
 ochody pastwowych jednostek budetowych i inne dochody niepodatkowe
w wybranych dziaach w latach 20122015
2012 2013 2014 2015
6:5 6:4
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa Wykonanie
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8
Dochody pastwowych
jednostek budetowych i inne
dochody niepodatkowe, 16.348,0 19.431,3 18.149,5 16.716,4 16.534,6 98,9 91,1
w tym w dziale:
Gospodarka mieszkaniowa 3.130,3 3.316,3 3.572,4 2.570,2 2.659,9 103,5 74,5
Wymiar sprawiedliwoci 2.222,5 2.290,2 2.284,1 2.202,0 2.334,4 106,0 102,2
Administracja publiczna 2.409,5 2.219,5 2.194,0 2.624,5 2.008,8 76,5 91,6
Obsuga dugu publicznego 3.403,4 3.268,7 2.607,4 1.878,5 1.874,4 99,8 71,9
Dochody od osb
prawnych, od osb
fizycznych i od innych
jednostek nieposiadajcych
osobowoci prawnej oraz
wydatki zwizane z ich
poborem 953,9 818,8 754,5 1.200,0 1.300,0 108,3 172,3
Gospodarka komunalna
i ochrona rodowiska 384,5 1.520,6 944,2 1.200,8 1.034,8 86,2 109,6
Transport i czno 790,1 1.820,4 2.090,1 1.029,6 1.034,6 100,5 49,5
Lenictwo 11,8 17,4 810,3 817,0 821,9 100,6 101,4
1
Ustawa budetowa na rok 2015 znowelizowana 16 grudnia 2015 r.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Najwysze dochody wdziale Gospodarka mieszkaniowa zrealizowano wczci Budety wojewodw


1.445,0mln z. Byy togwnie dochody ztytuu realizacji zada zlecanych jednostkom samo-
rzdu terytorialnego wzakresie gospodarowania gruntami inieruchomociami Skarbu Pastwa
(1.439,6mln z). Zrealizowane wczci Rozwj wsi wpaty odAgencji Nieruchomoci Rolnych pocho-
dzce znadwyki rodkw pieninych zgospodarowania mieniem Zasobu Wasnoci Rolnej Skarbu
Pastwa wyniosy 1.084,7mln z ibyy nisze oduzyskanych w2014 r. o871,4mln z, tj.o44,5%. Zale-
goci wtym dziale wyniosy 797,1mln z idotyczyy gwnie, podobnie jak wlatach poprzednich
dochodw ztytuu realizacji zada zlecanych jednostkom samorzdu terytorialnego zgospodaro-
wania nieruchomociami Skarbu Pastwa (775,0mln z).
Dochody wdziale Wymiar sprawiedliwoci zostay zrealizowane gwnie wczci Sdy powszechne
(2.257,6mln z) ipochodziy zwpyww ztytuu opat sdowych 1.772,7mln z oraz grzywien, man-
datw iinnych kar pieninych odludnoci 395,6mln z. Zalegoci wtym dziale nakoniec 2015 r.
wyniosy 669,6mln z idotyczyy gwnie grzywien, mandatw iinnych kar pieninych naoonych
naosoby fizyczne przez sdy.
Najwysze dochody wdziale Administracja publiczna zrealizowano wczci Budety wojewodw
775,5mln z, wtym zgrzywien, mandatw ikar pieninych dla ludnoci 638,9mln z. Nakoniec
2015 r. zalegoci wtym dziale wyniosy 1.227,7mln z. Znaczn pozycj stanowiy zalegoci
zgrzywien, mandatw ikar pieninych dla ludnoci wczci Budety wojewodw, ktre wyniosy
712,1mln z.
Dochody wdziale Obsuga dugu publicznego wczci Obsuga zaduenia krajowego wyniosy
1.779,3mln z. Dochody ztytuu obsugi skarbowych papierw wartociowych oraz innych instru-

108
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

mentw finansowych narynku krajowym wyniosy 1.753,7mln z, tj.98,6% caoci dochodw


wczci Obsuga zaduenia krajowego. Stanowiy jeprzede wszystkim odsetki wykupione przez
inwestorw wprzypadku sprzeday obligacji skarbowych podniu ich emisji oraz premie, reali-
zowane przy sprzeday obligacji pocenie wyszej odich wartoci nominalnej. Dochody wdziale
Obsuga dugu publicznego wczci Obsuga zaduenia zagranicznego wyniosy 95,2mln z ibyy
wysze odzaplanowanych wznowelizowanej ustawie budetowej o0,4%.
W dziale Dochody odosb prawnych, odosb fizycznych iod innych jednostek nieposiadajcych oso-
bowoci prawnej oraz wydatki zwizane zich poborem wyniosy 1.300,0mln z. Wpywy ztytuu odse-
tek odnieterminowych wpat podatkw iopat zrealizowane wczci Podatki iinne wpaty narzecz
budetu pastwa wyniosy 947,0mln z izostay pomniejszone oodsetki zanieterminowe rozlicze-
nia zapacone przez organy podatkowe. W2015 r. bya tokwota 129,9mln z, tj.o165,5mln z nisza
odzapaconej w2014 r.
Najwysze dochody wdziale Gospodarka komunalna iochrona rodowiska wwysokoci 547,9mlnz
stanowiy dochody ztytuu sprzeday uprawnie doemisji gazw cieplarnianych. Wpaty doko-
nywane przez fundusze ochrony rodowiska igospodarki wodnej nadofinansowanie zada pa-
stwowych jednostek budetowych zzakresu ochrony rodowiska igospodarki wodnej wyniosy
467,0mln z.
Najwysze dochody wdziale Transport iczno wwysokoci 789,3mln z zostay zrealizowane
wczci Urzd Komunikacji Elektronicznej, gwnie zopat zakoncesje telekomunikacyjne oraz
zopat zaprawo dowykorzystywania czstotliwoci, prawo dowykorzystywania zasobw numeracji,
zopaty telekomunikacyjnej, zopat zaegzaminy iza wydanie wiadectw operatora urzdze radio-
wych. Wwyniku nowelizacji ustawy budetowej kwota zaplanowanych dochodw Urzdu Komuni-
kacji Elektronicznej zostaa zmniejszona do816,6mln z. Zmniejszenie dotyczyo kwoty 1.800,0mlnz
planowanej ztytuu opat zarezerwacje czstotliwoci wwyniku aukcji elektronicznej, zuwagi
naprzeduajce si postpowanie aukcyjne.
W dziale Lenictwo najwiksz pozycj stanowiy dochody wwysokoci 800,0mln z zrealizowane
wwyniku wpaty Pastwowego Gospodarstwa Lenego Lasy Pastwowe.

rodki zUnii Europejskiej iinnych rde bezzwrotnej pomocy zagranicznej

W budecie pastwa ujmowane sdochody, niezaliczane dodochodw budetu rodkw europej-


skich, ztytuu refundacji zbudetu Unii Europejskiej oraz odpastw czonkowskich EFTA wydatkw
poniesionych gwnie narealizacj projektw pomocy technicznej, tj.dochody okrelone wart.111
pkt16 ustawy ofinansach publicznych.
Prognoza dochodw zerodkw zUnii Europejskiej iinnych rde zagranicznych nie bya zmie-
niana. Dochody wyniosy 1.753,0mln z, ibyy wysze odprognozowanych o205,1mln z, tj.o13,3%.
Wporwnaniu do2014 r. dochody ztego rda byy wysze o223,1mln z, tj.o14,6%.
Dochody zrealizacji Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna oraz projektw pomocy technicznej
innych programw operacyjnych Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 20072013 zaplano-
wane wwysokoci 848,1mln z wyniosy 1.049,0mln z, tj.byy wysze odprognozowanych o23,7%.
Nawysze wykonanie wpyny przede wszystkim dochody zrealizacji 16 regionalnych programw
operacyjnych Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia 2007-2013. Dochody zostay zrealizo-
wane wkwocie 299,5mln z ibyy wysze odprognozowanych o222,6mln z.
W ramach perspektywy finansowej 20142020 przekazano nadochody 330,4mln z, tj.85,4% docho-
dw prognozowanych.

109
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Dochody ztytuu refundacji wydatkw zeWsplnej Polityki Rolnej napomoc techniczn wyniosy
204,2mln z ibyy wysze odprognozowanych o14,2%.
Poniej prognozy zrealizowano dochody zNorweskiego Mechanizmu Finansowego (NMF)
20092014 iMechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego 20092014. Wpywy
ztych programw wyniosy 16,2mln z ibyy nisze odprognozowanych o13,2mln z.

Dziaania narzecz penej egzekucji dochodw

Dziaania kontrolne sub podlegych Ministrowi Finansw koncentroway si, zgodnie zzaleceniami
Ministra Finansw nazwalczaniu oszustw wpodatku odtowarw iusug. Wysoka bya czstotliwo
wykrywania nieprawidowoci wtoku kontroli oraz kwoty podatkw wymierzonych wdecyzjach
pokontrolnych. Niska pozostawaa jednak skuteczno wodzyskiwaniu nalenoci wynikajcych
zustale kontroli organw kontroli skarbowej oraz organw podatkowych.
W 2015 r. urzdy kontroli skarbowej przeprowadziy 9.412 kontroli, tj.o6,9% mniej ni w2014 r.
Kwoty podatkw wymierzone wdecyzjach pokontrolnych dyrektorw urzdw kontroli skarbowej
iwynikajce zkorekt deklaracji zoonych przez podatnikw wyniosy 18.545,6mln z ibyy wysze
ni wroku poprzednim o74,9%. Zkwot wymierzonych wdecyzjach oraz zgoszonych wkorektach
deklaracji (pomniejszonych ozwroty) odzyskano 984,0mln z, tj.o80,9% wicej ni 2014 r. Relacja
wpat doustale wyniosa 5,3%, w2014 r. 5,1%.
Poprawia si efektywno kontroli skarbowych mierzona wysokoci ustale nalenoci budeto-
wych na1.000 kontrolerw iwyniosa 5.208,0mln z, podczas gdy w2014 r. 3.042,3mln z, aw 2013r.
1.844,6mln z.
W latach 20132015 naszerok skal wystpowao zjawisko wprowadzania doobiegu gospodar-
czego faktur dokumentujcych czynnoci fikcyjne, stanowice powane zagroenie dla dochodw
budetu pastwa. Podmioty trudnice si tym procederem wykorzystyway fikcyjne transakcje
wcelu unikania opodatkowania lub wnioskowania onienalene zwroty podatku odtowarw iusug.
Wedug raportw Komisji Europejskiej wlatach 20102013 luka podatkowa184 wVAT wzrosa
wPolsce z18% do27% moliwych doosigniecia dochodw zVAT. Rozmiar luki wpodatku odtowa-
rw iusug utrzymywa si napoziomie wyszym ni rednia wielko tego zjawiska wkrajach Unii
Europejskiej iw ostatnich latach nie udao si jej istotnie ograniczy.
Dziaania Ministra Finansw ipodlegych mu organw wprzeciwdziaaniu wprowadzania doobrotu
gospodarczego faktur dokumentujcych czynnoci fikcyjne, w2014 r. oraz wI proczu 2015 r., byy
nieskuteczne.185 Wbadanych urzdach kontroli skarbowej dokontroli typowano podmioty owyso-
kim ryzyku wystpienia nieprawidowoci, akontrole koczyy si ustaleniami nieprawidowoci.
Wkontrolowanych urzdach skarbowych rzetelnie, zgodnie zobowizujc procedur prowadzono
postpowania zabezpieczajce oraz egzekucyjne. Jednak odpodmiotw uczestniczcych woszu-
kaczym procederze, gwnie firm supw, nie wyegzekwowano wymierzonych wwyniku dziaa
kontrolnych podatkw. Wwikszoci badanych przypadkw organy kontroli skarbowej nie ustaliy
take faktycznych organizatorw oszustw podatkowych.

184 Luka podatkowa tornica midzy tym copodatnik powinien paci (teoretycznymi wpywami dobudetu)
atym cofaktycznie paci (rzeczywistymi wpywami dobudetu).
185 Informacja owynikach kontroli Przeciwdziaanie wprowadzaniu doobrotu gospodarczego faktur dokumentujcych
czynnoci fikcyjne Nrewid. 24/2016/P/15/011/KBF, NIK, Warszawa kwiecie 2016 r.

110
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wyranie wzrastaa, liczona przede wszystkim kwotowo, wielko wykrytych czynnoci fikcyj-
nych, coskutkowao rwnie wzrostem kwot wymierzonego podatku. Inspektorzy kontroli skar-
bowej w2015 r. wykryli 360,7tys. faktur dokumentujcych fikcyjne transakcje nakwot 81,9 mld z
(brutto). W2014r. byo to207,0tys. faktur nakwot 33,7 mld z, aw 2013 r. 154,6tys. faktur nakwot
19,7mldz. Napodstawie art.108 ustawy opodatku odtowarw iusug186 organy kontroli skarbowej
wymierzyy naleny podatek wkwotach: 2,3 mld z w2013 r., 5,2 mld z w2014 r., 4,9 mld z wIpro-
czu 2015 r., a 12,0 mld z w caym 2015 r. Wpaty dobudetu wlatach 2013-2014 iw Iproczu 2015r.
wyniosy zaledwie 162,3mln z, tj.1,3% kwot wynikajcych zdecyzji wymiarowych urzdw kontroli
skarbowej. Niska skuteczno wodzyskiwaniu nalenego podatku spowodowaa gwatowny wzrost
zalegoci wVAT zdecyzji wydanych napodstawie art.108 ustawy opodatku odtowarw iusug,
tj.z5,1 mld z nakoniec 2013 r. do14,1 mld z nakoniecczerwca 2015r. Moliwoci odzyskania tych
kwot sniewielkie.
Urzdy skarbowe przeprowadziy 49.838 kontroli podatkowych, tj.o37,6% mniej ni w2014 r.
Czstotliwo wykrywania nieprawidowoci wtrakcie kontroli wyniosa 84,2% iw porwnaniu
do2014r. wzrosa o7,2 punktu procentowego. Podczas kontroli organy podatkowe ujawniy nie-
prawidowoci nakwot 5.845,7mln z, tj.wysz ni w2014 r. o44,6%. Urzdy skarbowe przeprowa-
dziy take 2.219,8tys. czynnoci sprawdzajcych, tj.o33,7% mniej wroku poprzednim. Ujawniona
wtrakcie tych czynnoci kwota nieprawidowoci wyniosa 1.049,5mln z iw porwnaniu do2014r.
wzrosa o28,3%.
Czstotliwo wykrywania nieprawidowoci przez Sub Celn wtrakcie kontroli podatkowych bya
podobna doosignitej w2014 r. W2015 r. miernik ten wynis 77,5%, podczas gdy 2014 r. 78,5%.
Suba Celna przeprowadzia 887 kontroli podatkowych, cow porwnaniu do2014 r. oznacza spadek
o23,7%. Kwota ustale dokonanych wtrakcie kontroli podatkowych icelnych przez Sub Celn
w2015 r. wyniosa 922,1mln z iw porwnaniu do2014 r. zmniejszya si o12,0%.
W celu poprawy skutecznoci podlegych sub wograniczaniu oszustw podatkowych oraz unikania
zapaty zobowiza podatkowych Minister Finansw przygotowywa propozycje nowych rozwi-
za. Doinicjatyw majcych nacelu uszczelnienie systemu podatkowego, usprawnienie postpowa
podatkowych ikontrolnych nale midzy innymi regulacje wprowadzone:
ustaw zdnia 10wrzenia 2015 r. ozmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektrych innych
ustaw187: istotn zmian wtym zakresie toprzepisy wprowadzajce obowizek przesyania przez
podatnika, nadanie organu podatkowego, czci lub caoci ksig podatkowych wustalonym
formacie ijednolitej strukturze (wprowadzenie jednolitego pliku kontrolnego); unormowania
wtym zakresie wchodz wycie wrnych terminach, od1lipca 2016 r. obowizek ten ciy
naduych wrozumieniu ustawy oswobodzie dziaalnoci gospodarczej przedsibiorcach, nato-
miast maych irednich od1lipca 2018 r. (w okresie od1lipca 2016 r. do30czerwca 2018 r. mali
iredni przedsibiorcy bd mogli przekazywa dane wtakiej formie);
ustaw zdnia 9kwietnia 2015 r. ozmianie ustawy opodatku odtowarw iusug oraz ustawy
Prawo zamwie publicznych188, wcelu ograniczenia naduy zdniem 1lipca 2015 r. rozsze-
rzono katalogu towarw objtych mechanizmem odwrconego obcienia owyroby zkate-
gorii elektroniki (takie jak tablety, notebooki, laptopy, telefony komrkowe, konsole dogier

186 Zgodnie z art. 108 ustawy o podatku od towarw i usug w przypadku, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna
niemajca osobowoci prawnej lub osoba fizyczna wystawi faktur, w ktrej wykae kwot podatku, jest
obowizana do jego zapaty.
187 Dz.U. poz.1649.
188 Dz.U. poz.605.

111
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wideo), towary zkategorii zota, nieobrobione plastycznie metale nieelazne oraz kolejne towary
zkategorii stali; rozszerzono take zakres stosowania instytucji odpowiedzialnoci podatkowej
nanabywcw materiaw eksploatacyjnych dodrukarek, niektrych towarw zestali, niekt-
rych metali szlachetnych, czci biuterii iwyrobw jubilerskich oraz cyfrowych aparatw foto-
graficznych;
ustaw zdnia 24lipca 2015 r. ozmianie ustawy opodatku akcyzowym oraz niektrych innych
ustaw189, wcelu ograniczenia szarej strefy, od1stycznia 2016 r. wprowadzono bardziej restryk-
cyjne przepisy dotyczce podmiotw prowadzcych dziaalno gospodarcz wzakresie wyro-
bw akcyzowych, wtym obowizek rejestracji dla poredniczcych podmiotw tytoniowych;
ustaw zdnia 5grudnia 2014 r. ozmianie niektrych ustaw wzwizku zrealizacj ustawy bude-
towej wprowadzono od1stycznia 2015 r. zmiany wustawie opodatku akcyzowym; wcelu prze-
ciwdziaania niepodanym zjawiskom narynku wyrobw tytoniowych iwyeliminowania uni-
kania opodatkowania papierosw poprzez wykorzystywanie doich produkcji cygar rozszerzono
definicj produkcji wyrobw tytoniowych, ktr objto wytwarzanie papierosw przez konsu-
mentw przy uyciu maszyn dowytwarzania papierosw, zwyczeniem rcznego wytwarza-
nia domowym sposobem wgospodarstwach domowych; zmianie uleg rwnie sposb opo-
datkowania cygar icygaretek poprzez wprowadzenie stawki akcyzy uzalenionej odwagi, anie
odsztuki; stawka 280,25 z/1000 szt. zostaa zastpiona stawk 393 z/kg.
Ministrowi Finansw nie udao si natomiast w2015 r. skutecznie przeprowadzi procesu legisla-
cyjnego obnienia okrelonego wustawie oswobodzie dziaalnoci gospodarczej limitu jedno-
razowej wartoci transakcji pomidzy przedsibiorcami dokonywanej gotwkowo z15tys. euro
do3tys.euro, mimo zgoszenia wewrzeniu 2014 r. oraz wstyczniu 2015 r. propozycji takich zmian.
Nie udao si take w 2015 r. wprowadzi klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Przepisy
dotyczce klauzuli ujto wprojekcie ustawy ozmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niekt-
rych innych ustaw przekazanym wdniu 30grudnia 2014 r. dorozpatrzenia przez Rad Ministrw.
Zmiany dotyczce klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania wyczone zostay zprojektu zmian
przez Rad Ministrw wdniu 19maja 2015 r. Wpolskim systemie podatkowym przez ponad 10 lat
nie byo klauzuli generalnej przeciwko unikaniu opodatkowania. Wwielu krajach rozwizania wpro-
wadzajce ogln klauzul przeciwko unikaniu opodatkowania funkcjonuj odwielu lat. Brak tej
klauzuli nagruncie obowizujcego prawa stanowi podstawow przeszkod wzapewnieniu szczel-
noci polskiego systemu podatkowego.
Minister Finansw ponownie przygotowa projekty ustaw majce uszczelni polski system podat-
kowy oraz ograniczy rozmiary gospodarki szarej strefy poprzez:
obnienie progu dla transakcji gotwkowych z15tys. euro do15tys. z ustawa wejdzie w ycie
z dniem 1 stycznia 2017 r.,
wprowadzenie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania ustawa zostaa podpisana przez
Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 7 czerwca 2016 r.

Nalenoci Skarbu Pastwa ztytuu zalegoci wewpywach dobudetu pastwa

Zalegoci ztytuu podatkw iinnych nalenoci budetowych nakoniec 2015 r. wyniosy


76.907,8mln z iw porwnaniu dostanu nakoniec 2014 r. zwikszyy si o19.447,7mln z. Przyrost
zalegoci stanowi 6,7% zrealizowanych dochodw budetu pastwa.

189 Dz.U. poz.1479.

112
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Zalegoci podatkowe stanowiy 76,7% zalegoci ogem budetu pastwa ina koniec 2015 r.
wyniosy 58.990,3mln z. Tempo wzrostu tych zalegoci byo znaczne. W2015 r. wzrosy o43,5%,
podczas gdy w2014 r. o24,1%, w2013 r. o22,2%, aw 2012 r. o18,3%.

Tabela 25. Zalegoci budetu pastwa w latach 20122015 wedug stanu na 31 grudnia

2012 2013 2014 2015 2012 2015


5:4
Wyszczeglnienie Struktura
mln z
%
1 2 3 4 5 6 7 8
OGEM, z tytuu 38.237,3 45.925,0 57.460,1 76.907,8 133,8 100,0 100,0
Dochodw podatkowych, w tym: 27.100,1 33.111,6 41.103,5 58.990,3 143,5 70,9 76,7
VAT 15.298,3 19.824,2 27.769,4 42.555,8 153,2 40,0 55,3
akcyza 5.816,3 6.145,2 5.853,0 8.057,8 137,7 15,2 10,5
CIT 1.162,7 1.761,7 1.613,1 2.129,3 132,0 3,0 2,8
PIT 4.757,2 5.293,8 5.779,1 6.157,6 106,5 12,4 8,0
Pozostaych dochodw, w tym: 11.137,2 12.813,4 16.356,6 17.917,5 109,5 29,1 23,3
realizacja zada zlecanych
jednostkom samorzdu
terytorialnego 5.202,0 6.510,4 7.837,8 9.100,9 116,1 13,6 11,8
odsetki i opaty od udzielonych
poyczek i kredytw
zagranicznych oraz od rachunkw
specjalnych 1.775,7 1.802,3 2.188,0 2.533,2 115,8 4,6 3,3
grzywny, mandaty, inne kary
pienine od osb fizycznych 1.021,6 1.056,8 1.156,0 1.237,6 107,1 2,7 1,6
wpywy z tytuu porcze
igwarancji 728,9 496,5 497,1 765,2 153,9 1,9 1,0
grzywny, mandaty, inne
kary pienine od osb
prawnych iinnych jednostek
organizacyjnych 205,5 269,8 290,8 563,7 193,8 0,5 0,7
co 442,0 412,1 323,8 278,8 86,1 1,2 0,4

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W 2015 r., podobnie jak wlatach 20122014, pogorszya si skuteczno poboru podatkw. Obniya
si cigalno przez urzdy skarbowe wpyww biecych oraz zalegoci podatkowych zlat ubie-
gych. Wskanik realizacji podatkw, liczony jako relacja wpyww biecych pomniejszonych onad-
paty wymagalne donalenoci powstaych wokresie biecym wurzdach skarbowych wynis
94,0% iuleg pogorszeniu wporwnaniu zosignitym wpoprzednim roku o2,0 punkty procen-
towe, cobyo wynikiem wzrostu zalegoci biecych. W2014 r. wskanik ten obniy si wzgldem
osignitego w2013 r. o0,6 punktu procentowego. Wskanik realizacji zalegoci zlat ubiegych,
liczony jako relacja wpyww dosumy zalegoci zlat ubiegych, wynis 7,4% iby o1,3 punktu
procentowego niszy ni 2014 r. Napogorszenie wskanika wpyn znaczny 44% wzrost zalego-
ci zlat ubiegych wVAT. W2014 r. wskanik ten obniy si wporwnaniu do2013 r. o4,0 punkty
procentowe.
Pogorszenie cigalnoci podatkw zwizane byo zeznacznym wzrostem zalegoci podatkowych.
Najwikszy wzrost zalegoci wystpi wpodatku odtowarw iusug 53,2%, azalegoci ztego
tytuu zwikszyy si o14.786,4mln z. Decydujcy wpyw natempo ich wzrostu miay nalenoci
pozostae dozapaty wynikajce zdecyzji wydanych przez dyrektorw urzdw kontroli skarbo-

113
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wej oraz naczelnikw urzdw skarbowych napodstawie art.108 ustawy opodatku odtowarw
iusug. Nakoniec 2015 r. wyniosy one 21.897,1mln z iw porwnaniu dostanu nakoniec 2014 r.
byy wysze o12.009,8mln z, tj.o121,5%. Zkwot podatku okrelonego wwyej wymienionych
decyzjach wyegzekwowano 160,5mln z, aw 2014 r. 60,3mln z.
Wzrosa liczba dunikw posiadajcych zalegoci podatkowe powyej jednego miliona zotych.
Nakoniec 2015 r. wurzdach skarbowych zaewidencjonowano 8.674 takich dunikw, tj.o22,1%
wicej ni nakoniec 2014 r. Zalegoci najwikszych dunikw wyniosy 40.024,0mln z ibyy wysze
ni wroku poprzednim o59,8%. Stanowiy one 68,8% zalegoci podatkowych wurzdach skarbo-
wych. Odnajwikszych dunikw, posiadajcych zalegoci powyej jednego miliona, wyegzekwo-
wano 297,1mln z, tj.14,2% kwoty zalegych podatkw objtych tytuami wykonawczymi nakoniec
2015 r. oraz mniej ni 1% kwoty nieuregulowanych przez tepodmioty nalenoci.
Nie poprawia si skuteczno egzekucji prowadzonej przez urzdy skarbowe, mimo wzrostu z25,3%
do27,9% wartoci wskanika mierzonego relacj kwoty wyegzekwowanych zalegoci podatkowych
dokwoty zalegoci objtych tytuami wykonawczymi. Zpowodu bezskutecznej egzekucji organy
egzekucyjne umorzyy w2015 r. postpowania egzekucyjne wstosunku dozalegoci nakwot
15.858,2mln z, tj.o90,2% wysz ni wroku poprzednim. Nakoniec 2015 r. kwota zalegoci obj-
tych tytuami wykonawczymi wyniosa 10.394,5mln z ibya nisza ni nakoniec 2014 r. o9,4%.
Wtrybie postpowania egzekucyjnego wyegzekwowano 2.898.5mln z, tj.o0,2% mniej ni w2014r.
oraz o3,1% mniej ni w2013 r.
Pogorszya si skuteczno egzekucji zalegoci podatkowych prowadzonej przez izby celne. Wska-
nik skutecznoci egzekucji obniy si z9,0% w2014 r. do3,3% w2015 r. Kwota zalegoci podatko-
wych objta tytuami wykonawczymi wzrosa z1.198,3mln z do1.516,7mln z, tj.o26,6%, akwota
wyegzekwowanych zalegoci ulega zmniejszeniu ze107,7mln z do50,0mln z, tj.o53,5%.
Zalegoci podatkowe majce ponad pi lat, ewidencjonowane wurzdach skarbowych, wedug
stanu nadzie 31grudnia 2015 r., wyniosy 11.783,3mln z istanowiy 23,2% zalegoci wurzdach
skarbowych. Wporwnaniu zestanem na31grudnia 2014 r. wzrosy o19,4%.
W 2015 r. wurzdach skarbowych odpisano zpowodu przedawnienia zalegoci ztytuu podat-
kw nakwot 1.698,5mln z. Wporwnaniu do2014 r. kwota tawzrosa o613,7mln z, tj.o56,6%.
Wizbach celnych zpowodu przedawnienia odpisano 460,4mln z zalegych podatkw. Wporwna-
niu doroku poprzedniego kwota tazmniejszya si o154,9mln z, tj.o25,2%.
Gwnymi przyczynami przedawniania si zobowiza podatkowych byy: brak majtku dunikw
ibrak moliwoci stosowania skutecznych rodkw egzekucyjnych izabezpieczajcych, zwaszcza
wobec podmiotw fikcyjnych, uczestniczcych woszustwach podatkowych190.
Rosnca wykrywalno oszustw podatkowych nie przeoya si naodzyskiwanie nalenych wpy-
ww ztego tytuu. Postpowania egzekucyjne byy mao skuteczne wobec podmiotw dokonuj-
cych oszustw podatkowych, gwnie zwykorzystaniem faktur dokumentujcych czynnoci fikcyjne.
Moliwoci odzyskania kwot wymierzonych pokontrolach organw kontroli skarbowej oraz orga-
nw podatkowych podatkw sniewielkie, costwarza zagroenie ich przedawnienia wnajbliszych
latach.
Powoanie w2014 r. wurzdach skarbowych komrek wierzycielskich ipodejmowanie przez nie
dziaa informacyjnych idyscyplinujcych, zmierzajcych dozwikszenia poziomu dobrowolnych

190 Informacja owynikach kontroli Przedawnianie si zobowiza podatkowych Nrewid. 23/2016/P/15/012/KBF, NIK,
Warszawa 2016 r.

114
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wpat podatku (tzw. mikka egzekucja) wpyno naszybsz iskuteczniejsz likwidacj zalego-
ci podatkowych powstaych naskutek niewpacenia deklarowanych kwot podatku. Mikka egze-
kucja jest przyjazna dla podatnikw, suy zwikszaniu zaufania doaparatu skarbowego iodcia
organy egzekucyjne. Nie przynosi jednak pozytywnych efektw wprzypadku zalegoci powstaych
wwyniku oszustw podatkowych, codo ktrych naley wypracowa inne, skuteczne metody ustale-
nia majtku iodzyskania zalegych kwot podatku.
Nalenoci podatkowe nakoniec roku wyniosy 64.421,4mln z iw porwnaniu dostanu nakoniec
2014 r. wzrosy o19.419,5mln z, tj.o43,2%, wpoprzednim roku wzrosy o26,4%. Najwikszy
udzia wnalenociach podatkowych stanowiy nalenoci wpodatku odtowarw iusug 71,7%.
W2013r. byo to58,9%, aw 2014 r. 66,1%. Nalenoci podatkowe objte rnymi postpowaniami
ograniczajcymi lub uniemoliwiajcymi ich cignicie, wszczeglnoci wpostpowaniach ugodo-
wych, ukadowych, upadociowych, egzekucji sdowej, patne wratach iz odroczonym terminem
patnoci oraz objte wstrzymaniem wykonania decyzji ostatecznej, zaewidencjonowane wurz-
dach skarbowych nakoniec 2015 r. wyniosy 5.729,8mln z (wzrosy o14,5%) istanowiy 10,3%
nalenoci podatkowych ewidencjonowanych wurzdach skarbowych. Nalenoci podatkowe
wynikajce zdecyzji nieostatecznych znadanym rygorem natychmiastowej wykonalnoci wynio-
sy 1.837,9mlnz (wzrosy o35,4%) istanowiy 3,3% nalenoci podatkowych ewidencjonowanych
wurzdach skarbowych.
Jednostki podlege Ministrowi Finansw w2015 r. zrealizoway dochody podatkowe brutto191 ico
nakwot 307.783,5mln z, tj.wysz o3,0% ni wroku 2014. Nafunkcjonowanie urzdw iizb
skarbowych, urzdw kontroli skarbowej, Suby Celnej oraz Ministerstwa Finansw wydatkowano
5.984,8mln z192, tj.wicej ni wlatach 20122014 odpowiednio o1,6%, 0,8% i0,5%. Wroku 2015
wydatki nasfinansowanie dziaalnoci tych jednostek stanowiy 1,94% zrealizowanych dochodw
brutto, wskanik ten obniy si (o 0,05 punktu procentowego) wporwnaniu do2014 r., wktrym
nasfinansowanie dziaalnoci urzdw iizb skarbowych, urzdw kontroli skarbowej, Suby Celnej
oraz Ministerstwa Finansw wydatkowano 1,99% zrealizowanych przez ten aparat dochodw
(w2013 r. 2,10%, w2012 r. 2,05%).

2.1.2. Dochody budetu rodkw europejskich

W latach 20122015 dochody budetu rodkw europejskich ztytuu realizacji programw Narodo-
wych Strategicznych Ram Odniesienia 20072013 (NSRO), Wsplnej Polityki Rolnej (WPR), Programu
Operacyjnego Zrwnowaony Rozwj Sektora Rybowstwa iNadbrzenych Obszarw Rybackich
(PO RYBY), Szwajcarsko-Polskiego Programu Wsppracy (SPPW), Norweskiego Mechanizmu Finan-
sowego 20092014, Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego (MF EOG)
20092014 oraz Perspektywy Finansowej (PF) 20142020 wyniosy 267.328,8mln z. Pozwoliy one
nasfinansowanie 99,6% poniesionych wtym okresie wydatkw budetu rodkw europejskich
(268.282,7mln z). Narealizacj wyej wymienionych programw wlatach 20122015 zbudetu
Unii Europejskiej iinnych rde zagranicznych doPolski przekazano rodki finansowe ztytuu refun-
dacji wydatkw wwysokoci 254.187,3mln z.

191 Obliczono jako sum dochodw zpodatkw porednich, wpyww zPIT iCIT (bez kwoty podatku dochodowego
odosb fizycznych przekazywanego przez urzdy skarbowe narzecz organizacji poytku publicznego), podatku
odkopalin oraz podatkw zniesionych.
192 Tj.wydatki czci Budet, finanse publiczne iinstytucje finansowe wrozdziaach Urzdy skarbowe, Izby skarbowe,
Urzdy kontroli skarbowej, Izby celne iurzdy celne, Urzdy naczelnych icentralnych organw administracji rzdowej,
Pozostaa dziaalno (do oblicze przyjto 100% wydatkw wwymienionych rozdziaach zewzgldu nabrak
moliwoci wyodrbnienia wydatkw zwizanych zpoborem podatkw ice).

115
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Zgodnie zartykuem 111 pkt16 ustawy ofinansach publicznych, rodki europejskie staj si docho-
dami budetu rodkw europejskich poich przekazaniu narachunek czci Dochody budetu rod-
kw europejskich, anie wmomencie ich wpywu doPolski. Minister Finansw wdalszym cigu
uznaniowo podejmowa decyzje, kiedy ijaka cz rodkw zostanie przewalutowana iprzeka-
zana nadochody budetu rodkw europejskich. Najwysza Izba Kontroli wielokrotnie wskazy-
waa nabrak procedur oraz nieprzejrzysto zasad dotyczcych przekazywania rodkw pocho-
dzcych zbudetu Unii Europejskiej iinnych rde zagranicznych nadochody budetu rodkw
europejskich. Poczwszy od2013 r., wwyniku wprowadzenia mechanizmu konsolidacji rodkw
europejskich, rodki zrachunkw programowych byy przekazywane dobudetu pastwa. Zasi-
lanie rachunku dochodw budetu rodkw europejskich nadal nastpowao nawniosek Ministra
Finansw zrachunku przychodw irozchodw (finansowanie zagraniczne). Praktyka pozwalajca
nadowolne ksztatowanie wielkoci zrealizowanych dochodw, atym samym wyniku budetu rod-
kw europejskich nie ulega zmianie. Nadal brak byo bezporedniej korelacji pomidzy wielkoci
rodkw uzyskanych zUnii Europejskiej iwielkoci dochodw budetu rodkw europejskich.

Tabela 26. Dochody, wydatki i udzia dochodw w finansowaniu wydatkw budetu rodkw
europejskich w latach 20122015
Wyszczeglnienie 2012 2013 2014 2015
Dochody budetu rodkw europejskich (mln z) 64.655,3 70.121,4 68.088,4 64.463,7
Wydatki budetu rodkw europejskich (mln z) 68.309,0 63.872,4 68.405,9 67.695,4
Udzia dochodw w finansowaniu wydatkw (%) 94,7 109,8 99,5 95,2

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

W analizowanym okresie najwysze tempo wzrostu dochodw budetu rodkw europejskich


wystpio w2013 r., kiedy todochody byy o8,5% (o 5.466,1mln z) wysze oduzyskanych rok
wczeniej. Przez kolejne dwa lata nastpowa sukcesywny ich spadek. W2015 r. dochody tewynio-
sy 64.463,7mln z ibyy nisze o5,3% oduzyskanych w2014 r. io 8,1% odosignitych w2013 r.
Jedynie w2013 r. dochody byy wysze odwydatkw budetu rodkw europejskich o9,8%, wpozo-
staym okresie byy one nisze odwydatkw odpowiednio o5,3% w2012 r., 0,5% w2014 r. i4,8%
w2015 r.

Tabela 27. Dochody budetu rodkw europejskich w latach 20122015


2012 2013 2014 2015
Wyszczeglnienie
mln z
OGEM, z tego: 64.655,3 70.121,4 68.088,4 64.463,7
Krajowe Programy Operacyjne Narodowych
Strategicznych Ram Odniesienia 20072013 34.732,6 34.283,3 37.342,3 31.093,1
Regionalne Programy Operacyjne Narodowej
Strategii Spjnoci 20072013 10.047,6 13.464,8 9.153,7 8.860,4
Granty Europejskiego Funduszu Spoecznego 0,0 0,5 0,6 0,3
PO Zrwnowaony Rozwj Sektora Rybowstwa
i Nadbrzenych Obszarw Rybackich 291,5 581,3 528,9 246,1
Wsplna Polityka Rolna 19.446,0 21.519,8 20.481,7 21.229,7
Szwajcarsko-Polski Program Wsppracy 137,6 191,4 282,7 276,6
Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm
Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego
20092014 _ 80,2 298,5 667,8

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

116
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W strukturze dochodw budetu rodkw europejskich wanalizowanym okresie dominujc


pozycj stanowiy dochody ztytuu realizacji programw NSRO 20072013 (66,5%) iWPR (31,7%).
Wramach NSRO 20072013 najwysze czne dochody zaokres czterech omawianych lat zreali-
zowano ztytuu Programu Operacyjnego Infrastruktura irodowisko (92.562,5mln z), Regional-
nych Programw Operacyjnych (52.313,1mln z), Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka
(29.392,4mln z) oraz Programu Operacyjnego Kapita Ludzki (22.607,1mln z). Wlatach 20122015
nadochody zerodkw WPR przekazano 100.049,7mln z.
W ustawie budetowej narok 2015 ustalono dochody budetu rodkw europejskich wkwocie
77.842,5mln z, wtym 50.356,9mln z wramach PF 20072013 iPF 20142020 oraz 25.453,9mln z
ztytuu realizacji zada wramach WPR. Zrealizowane dochody wyniosy 64.463,7mln z istanowiy
82,8% kwoty planowanej. Byy one o5,3% nisze odwykonania 2014 r.

Tabela 28. Dochody budetu rodkw europejskich w latach 20142015


2014 2015
4:2 4:3
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa Wykonanie
mln z %
1 2 3 4 5 6
OGEM, w tym: 68.088,5 77.842,5 64.463,7 94,7 82,8
Programy Narodowych Strategicznych Ram
Odniesienia 20072013, w tym: 37.342,3 43.636,9 39.953,8 107,0 91,6
Program Operacyjny Infrastruktura
i rodowisko 21.243,5 18.569,8 19.511,9 91,8 105,1
Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 7.258,6 5.790,7 6.578,0 90,6 113,6
Program Operacyjny Kapita Ludzki 1.983,4 3.287,8 2.987,9 150,6 90,9
Program Operacyjny Rozwj Polski Wschodniej 6.856,7 1.974,2 2.015,3 29,4 102,1
Regionalne Programy Operacyjne, w tym: 9.153,7 14.013,8 8.860,4 96,8 63,2
Dolnolskie 771,0 943,7 591,9 76,8 62,7
Kujawsko-Pomorskie 615,2 873,3 793,7 129,0 90,9
Lubelskie 627,4 675,8 677,6 108,0 100,3
Lubuskie 173,9 555,1 217,8 125,3 39,2
dzkie 430,7 958,9 354,6 82,3 37,0
Maopolskie 467,4 1.043,5 497,5 106,4 47,7
Mazowieckie 1.150,5 1.932,6 1.460,5 126,9 75,6
Opolskie 256,1 410,7 87,5 34,1 21,3
Podkarpackie 676,2 831,9 436,0 64,5 52,4
Podlaskie 467,1 668,2 510,5 109,3 76,4
Pomorskie 374,5 727,0 410,2 109,5 56,4
lskie 1.175,1 984,1 781,2 66,5 79,4
witokrzyskie 377,2 447,5 269,1 71,4 60,1
Warmisko-mazurskie 752,0 792,0 555,6 73,9 70,2
Wielkopolskie 338,3 1.363,5 670,4 198,2 49,2
Zachodniopomorskie 501,2 806,0 546,2 109,0 67,8
Program Operacyjny Zrwnowaony Rozwj
sektora Rybowstwa i Nadbrzenych Obszarw
Rybackich 528,9 676,4 246,1 46,5 36,4
SzwajcarskoPolski Program Wsppracy 282,7 458,0 276,6 97,8 60,4
Norweski Mechanizm Finansowy i Mechanizm
Finansowy Europejskiego Obszaru
Gospodarczego 20092014 298,5 897,3 667,8 223,7 74,4
Perspektywa Finansowa 20142020, w tym: 6.720,0 2.089,7 31,1

117
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2014 2015
4:2 4:3
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa Wykonanie
mln z %
Krajowe Programy Operacyjne na lata

20142020 4.538,5 2.028,3 44,7
Regionalne Programy Operacyjne 2.181,5 61,4 2,8
Wsplna Polityka Rolna, w tym: 20.481,7 25.453,9 21.229,7 103,7 83,4
Program Rozwoju Obszarw Wiejskich
200720131 6.663,9 7.129,7 5.142,2 77,2 72,1
Program Rozwoju Obszarw Wiejskich
201420201 363,4 2.758,9 1.061,7 292,2 38,5
1
Kwoty PROW 20072013 i 20142020 nie obejmuj dochodw z tytuu finansowania wyprzedzajcego. Dochody
te uwzgldnione s w cznej kwocie dochodw z tytuu WPR (w 2015 r. plan 694,8 mln z, wykonanie 804,0 mln z).

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W 2015 r. dochody budetu rodkw europejskich ztytuu programw realizowanych wramach


NSRO 20072013 wyniosy 39.953,8mln z, tj.91,6% planu. Nisze odplanowanych o5.153,4mlnz,
tj.o36,8% byo wykonanie dochodw ztytuu regionalnych programw operacyjnych (RPO)
io1.470,6mln z, tj.o4,96% ztytuu krajowych programw operacyjnych. Wskanik wykonania
planu dochodw dla poszczeglnych RPO ksztatowa si od21,3% dla RPO Wojewdztwa Opol-
skiego do100,3% dla RPO Wojewdztwa Lubelskiego.
W zwizku zrealizacj zada wramach WPR, w2015 r. nadochody wpyno 21.229,7mln z,
tj.o16,6% poniej planu. Wynikao toz niszego wykonania dochodw ztytuu refundacji wydat-
kw otrzymanych zbudetu Unii Europejskiej oraz osignicia poziomu 95,0% rodkw finansowych
przekazanych doPolski ztytuu patnoci izaliczek wramach PROW 20072013.
Na niepene wykonanie dochodw wramach PROW 20142020 (38,5% planu) wpyw miao podj-
cie przez Rad Ministrw wpadzierniku 2015 r. uchway wsprawie zatwierdzenia projektu zmiany
PROW 20072013 wcelu zapewnienia moliwoci penego wykorzystania alokacji rodkw Unii
Europejskiej nakocowym etapie realizacji tego programu. Wwyniku wprowadzonych zmian, Mini-
ster Rolnictwa iRozwoju Wsi wuzgodnieniu zKomisj Europejsk, dokona przeksigowania wydat-
kw polegajcego nazmniejszeniu wydatkw PROW 20142020 izwikszeniu wydatkw PROW
20072013.
Dochody ztytuu SPPW wyniosy 276,6mln z, costanowio 60,4% planu, az NMF 20092014
iMF EOG 20092014 667,8mln z, tj.74,4% planu. Poniej prognozy zrealizowano take dochody
zPORyby, ktre wyniosy 246,1mln z istanowiy 36,4% planu.
Dochody budetu rodkw europejskich wzakresie PF 20142020 wyniosy 2.089,7mln z, costano-
wio 31,1% kwoty planowanej. Ztytuu krajowych programw operacyjnych narachunek dochodw
czci Dochody budetu rodkw europejskich, wpyny rodki wwysokoci 2.028,3mln z (44,7%
planu), az tytuu RPO 61,4mln z (2,8% planu). Nisze odplanowanego wykonanie dochodw
w2015 r. wramach PF 20142020 wynikao zniszej realizacji wydatkw itempa otrzymywanych
refundacji. Poziom realizacji tych programw by odzwierciedleniem postpu we wdraaniu projek-
tw wramach poszczeglnych programw operacyjnych, ktre znajdoway si dopiero wpoczt-
kowej fazie ich uruchamiania.
Zgodnie zzapisami zawartymi wprocedurze Dziaania zwizane zkonsolidacj rodkw walutowych
wramach rodkw europejskich bdcych wdyspozycji Ministra Finansw (Procedura konsolidacyjna),
rodki walutowe otrzymane zKomisji Europejskiej powinny by niezwocznie przekazywane wzarz-
dzanie Departamentu Dugu Publicznego Ministerstwa Finansw. Pomimo tego w2015 r. Minister-

118
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

stwo Finansw nie przekazao wzarzdzanie Departamentu Dugu Publicznego rodkw otrzyma-
nych zKomisji Europejskiej wcznej kwocie 47,8mln euro, ztego 36,3mln euro zInstrumentu
czc Europ (CEF Connecting Europe Facility) i11,5mln euro zFunduszy Pomocy Najbardziej
Potrzebujcym (FEAD). Wstrzymanie si zdecyzj okonsolidacji tych rodkw, Ministerstwo Finan-
sw uzasadnio trwajcymi ustaleniami zKomisj Europejsk, codo zasad wdraania poszczeglnych
komponentw CEF, wtym moliwoci wyczenia zbudetu rodkw europejskich. Zdaniem Naj-
wyszej Izby Kontroli Procedura konsolidacyjna powinna by stosowana dowszystkich rodkw znaj-
dujcych si narachunkach walutowych wNarodowym Banku Polskim, wtym rwnie dla nowych
inicjatyw wramach PF 20142020. Wszelkie odstpstwa odzawartych wniej zapisw powinny by
formalnie zatwierdzone.
Kwoty przekazane narachunek dochodw budetu rodkw europejskich spochodn kwot prze-
kazanych wzapotrzebowaniach skadanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego, tym samym
wielko wydatkw zrealizowanych wdanym roku wpywa nawysoko dochodw. Zrealizowane
zostay wszystkie zlecenia patnoci zoone wBanku Gospodarstwa Krajowego w2015 r. iwniosko-
wane dowypaty w2015 r. dla obu perspektyw finansowych, jednake Ministerstwo Finansw nie
miao wpywu napoziom skadanych zlece iabsorpcj rodkw. rodki uruchomione iprzekazane
narachunek dochodowy swypadkow kwot zlece skadanych wBanku Gospodarstwa Krajowego
wcigu roku (przy uwzgldnieniu rozlicze rodkw niewykorzystanych zpoprzednich okresw
patnoci, tj.zwrotw ianulowa), poziomu wykonania dochodw dla poszczeglnych programw
operacyjnych oraz prognozy patnoci nakolejne miesice.
Z rachunku dochodw budetu rodkw europejskich nafinansowanie zada zbudetu rodkw
europejskich w2015 r. Minister Finansw przekaza 63.996,3mln z, wtym naprogramy operacyjne
wramach PF 20072013, SPPW, NMF iMF EOG 20092014 wypaci 40.675,2mln z, napatnoci
wramach PF 20142020 przekaza 2.089,7mln z, ana realizacj zada WPR 21.231,2mln z.

2.2. Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich

Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy 399,4 mld z.


Blisko 50% wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich stanowiy
transfery doinnych jednostek sektora finansw publicznych.
Ponad 50% wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich zostao wyko-
nanych wczterech dziaach iw siedmiu rozdziaach klasyfikacji budetowej.
Najwicej (ponad 20%) rodkw przeznaczono narealizacj zada zzakresu ubezpie-
cze spoecznych.
Drugi rok zrzdu zmniejszyy si wydatki naobsug dugu publicznego.
Wydatki nadotacje isubwencje w2015 r. wyniosy ponad 200 mld z ibyy najwysze
wokresie ostatnich piciu lat io 7,1% wiksze ni w2014 r.

W ustawie budetowej narok 2015 limit wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europej-
skich ustalono nakwot 417.958,0mln z. Wykonane wydatki wyniosy 399.438,9mln z istanowiy
98,4% planu pozmianach (405.818,2mln z). Wydatki budetu pastwa zrealizowano wwysoko-
ci 98,5% planu pozmianach, wydatki budetu rodkw europejskich w97,9% planu pozmianach.

119
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2.2.1. Struktura wydatkw

W 2015 r. blisko poow wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich stanowiy
transfery193. Oznacza to, e wdalszym cigu niemal poowa rodkw zgromadzonych wbude-
cie pastwa ibudecie rodkw europejskich suya zasilaniu innych jednostek sektora finansw
publicznych wcelu realizacji zada publicznych. wiadczy too wysokim poziomie centralizacji finan-
sw publicznych.
W 2015 r. wydatki budetowe byy realizowane w151 czciach budetowych, wtym 16 wojewdz-
twach, 49 samorzdowych kolegiach odwoawczych i11 sdach apelacyjnych. Dysponenci czci
budetowych ustanowili bezporednio im podlegych dysponentw drugiego itrzeciego stopnia,
przy czym sami rwnie wykonywali rol dysponenta trzeciego stopnia wzakresie wydatkw wasnej
jednostki. Wramach czci budetowych nakoniec 2015 r. funkcjonowao 2.610 jednostek budeto-
wych. Najwiksza liczba jednostek organizacyjnych funkcjonowaa wramach czci Kultura iochrona
dziedzictwa narodowego (297 jednostek), Sdy powszechne (286 jednostek), Sprawiedliwo (210 jed-
nostek), Sprawy zagraniczne iczonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej (160 jedno-
stek) iObrona narodowa (99 jednostek). Wzwizku zprzeprowadzonymi zmianami organizacyjnymi
wramach czci Budet, finanse publiczne iinstytucje finansowe w2015 r. o400 zmniejszya si liczba
funkcjonujcych jednostek (z 451 w2014 r. do51)194.
W zaczniku nr2 doustawy budetowej wydatki budetu pastwa zostay przypisane doczci
budetowych wpodziale nadziay irozdziay klasyfikacji budetowej. Niemniej jednak nie uwzgld-
niono wnim faktu utworzenia zdniem 27listopada 2015 r.195 czterech nowych czci budeto-
wych196. Tym samym wydatki poniesione narealizowane wramach tych czci zadania zostay
ujte winnych czciach budetowych. Wydatki budetu rodkw europejskich ujte wzaczniku
nr4doustawy budetowej przypisane zostay doczci budetowych, wpodziale nadziay ipro-
gramy operacyjne.
Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich, przypisane doposzczeglnych czci
budetowych, charakteryzoway si duym zrnicowaniem wielkoci. Ponad 90% wydatkw
zrealizowano w27 czciach (w tym womiu wojewdztwach), aponad 95% w39 czciach
(w tym wpitnastu wojewdztwach). Jednoczenie na98 najmniejszych czci przypado zaledwie
2% wydatkw ogem budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich, przy czym w67 czciach
wydatki tenie przekroczyy nawet 50mln z. Tym samym ocena wykonania budetu zdetermino-
wana jest ocen realizacji wydatkw wblisko 1/4 czci budetowych.

193 Dowydatkw transferowych zaliczono takie wydatki, ktre napodstawie klasyfikacji paragrafw oraz woparciu
o inne sprawozdania mona jednoznacznie okreli jako transfery do innych jednostek sektora finansw
publicznych.
194 Ustaw zdnia 15stycznia 2015 r. ozmianie ustawy oSubie Celnej, ustawy ourzdach iizbach skarbowych oraz
niektrych innych ustaw (Dz.U. poz.211) nastpio poczenie dziaajcych naterenie wojewdztwa urzdw
skarbowych iizby skarbowej wjedn jednostk budetow izb skarbow. Przeksztacenie tonie spowodowao
likwidacji urzdw skarbowych, jak izmian wstrukturze organw podatkowych Ii II instancji.
195 Rozporzdzenie Ministra Finansw zdnia 2grudnia 2015 r. zmieniajce rozporzdzenie wsprawie klasyfikacji
czci budetowych oraz okrelenia ich dysponentw (Dz.U. poz.2050).
196 Czonkostwo Rzeczypospolitej Polskiej wUnii Europejskiej, Energia, Gospodarka zoami kopalin oraz egluga
rdldowa.

120
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 15. Koncentracja wydatkw wczciach budetowych w2015 r.


[%]
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
25 50 75 100 125 150
czci
Skumulowane wartoci

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

W 2015 r. wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich byy realizowane w33 dziaach
klasyfikacji budetowej. Ich liczba nie ulega zmianie wporwnaniu do2014 r. Blisko poow cz-
nych wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich zrealizowano wtrzech dziaach,
tj.Obowizkowe ubezpieczenia spoeczne, Rne rozliczenia oraz Rolnictwo iowiectwo. Udzia tych
dziaw wwydatkach ogem budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wynis 49,0%
iwporwnaniu doroku 2012 nieznacznie si zwikszy (o 0,4 punktu procentowego).
Po uwzgldnieniu wydatkw wykonanych wdziale Obrona narodowa, Obsuga dugu publicznego,
Transport iczno, Szkolnictwo wysze oraz Pomoc spoeczna otrzymamy okoo 77% wydatkw
budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich, adodajc kolejne trzy (Bezpieczestwo publiczne
iochrona przeciwpoarowa, Administracja publiczna iWymiar Sprawiedliwoci) ponad 87%. Napozo-
stae 22 dziay przypadao cznie niewiele ponad 12% wydatkw.

Wykres 16. W
 ydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich w2015 r. wedug dziaw
klasyfikacji budetowej

Transport i czno
[mld z]
Szkolnictwo wysze
Rne rozliczenia
Rolnictwo i owiectwo
Bezpieczestwo publiczne i ochrona przeciwpoarowa
Pomoc spoeczna
Obsuga dugu publicznego
Obrona narodowa
Obowizkowe ubezpieczenia spoeczne
Administracja publiczna
Wymiar sprawiedliwoci
Pozostae dziay
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90

Budet pastwa Budet rodkw europejskich

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

W 2015 r. najwiksze rodki (82,1 mld z) wbudecie pastwa ibudecie rodkw europejskich prze-
znaczono narealizacj zada finansowanych wdziale Obowizkowe ubezpieczenia spoeczne.
Niewiele mniej, bo 81,3 mld z przeznaczono narealizacj zada wdziale Rne rozliczenia. Warto
zaznaczy, e narealizowane wtym dziale wydatki, tj.wpat rodkw dobudetu Unii Europejskiej,
finansowanie regionalnych programw operacyjnych iProgramu Operacyjnego Kapita Ludzki oraz

121
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wypat subwencji oglnej, odwielu lat przeznaczono najwicej rodkw. W2015 r. wydatki nate
cele byy najnisze wprzecigu ostatnich czterech lat.
Na trzecim miejscu pod wzgldem wielkoci wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw euro-
pejskich znalazy si wydatki wdziale Rolnictwo iowiectwo (32,5 mld z). Byy one przeznaczone
niemal wycznie nazadania zwizane zrolnictwem. Wodrnieniu oddwch pierwszych dziaw,
gwnym rdem finansowania zada realizowanych wtym dziale byy rodki europejskie.
Czwarte miejsce (29,4 mld z) zajmuje Obrona narodowa. Wzrost wydatkw wtym dziale jest gw-
nie wynikiem wykupu odroczonych patnoci (tzw. voucherw B) wynikajcych zrealizacji programu
wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wsamoloty wielozadaniowe197.
Na zblionym poziomie pozostaj wydatki naObsug dugu publicznego. Nafinansowanie zada
ztego zakresu przeznaczono w2015 r. 29,2 mld z. W2015 r. poraz drugi odczterech lat udao si
zatrzyma wzrost wydatkw wtym dziale.

Tabela 29. Wydatki budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w latach 20122015 wedug
dziaw klasyfikacji budetowej

2012 2013 2014 2015


Budet
Wyszczeglnienie Budet pastwa i budet rodkw Budet
rodkw
europejskich pastwa
europejskich
mld z %
OGEM 386,3 385,2 380,9 399,4 83,0 17,0
Obowizkowe ubezpieczenia spoeczne 76,0 74,8 69,1 82,1 100,0 0,0
Rne rozliczenia, z tego: 82,7 83,9 82,9 81,3 87,7 12,3
Subwencja oglna dla jst 50,7 51,3 51,3 51,3 100,0 0,0
Rozliczenia z budetem oglnym UE 15,9 18,1 17,3 18,2 100,0 0,0
Regionalne Programy Operacyjne
20072013 11,3 9,7 9,7 9,7 9,6 90,4
Program Operacyjny Kapita Ludzki 4,2 4,4 4,3 1,4 15,0 85,0
Pozostae 0,5 0,5 0,3 0,7 100,0 0,0
Rolnictwo i owiectwo 28,9 32,0 30,5 32,5 24,2 75,8
Obrona narodowa 20,1 20,1 23,4 29,4 100,0 0,0
Obsuga dugu publicznego 42,1 42,5 34,5 29,2 100,0 0,0
Transport i czno 29,9 19,9 22,9 25,4 42,3 57,7
Szkolnictwo wysze 13,5 14,2 15,3 16,3 94,8 5,2
Pomoc spoeczna 13,9 14,3 14,5 14,7 99,8 0,2
Bezpieczestwo publiczne i ochrona
przeciwpoarowa 13,2 13,7 13,8 14,3 97,2 2,8
Administracja publiczna 13,1 14,1 14,1 14,0 91,4 8,6
Wymiar sprawiedliwoci 10,2 10,5 11,0 11,1 99,2 0,8
Nauka 6,6 6,6 7,1 7,8 69,7 30,3
Ochrona zdrowia 7,6 8,0 7,7 7,8 94,4 5,6
Przetwrstwo przemysowe 6,6 7,8 8,5 7,1 20,3 79,7
Gospodarka komunalna i ochrona
rodowiska 3,3 3,6 4,4 4,7 11,5 88,5
Pozostae dziay 17,9 18,2 20,8 22,0 85,2 14,8

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

197 Napodstawie ustawy zdnia 22czerwca 2001 r. oustanowieniu programu wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych
Rzeczypospolitej Polskiej wsamoloty wielozadaniowe izapewnieniu warunkw jego realizacji (Dz.U. Nr89, poz.972, zezm.).

122
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W trzech dziaach spord pitnastu najwikszych pod wzgldem wielkoci wydatkw budetu pa-
stwa ibudetu rodkw europejskich dominujcym rdem finansowania byy rodki europejskie.
Oprcz wspomnianego wyej dziau Rolnictwo iowiectwo byy todziay Transport iczno oraz
Rne rozliczenia. Istotny udzia wydatkw zbudetu rodkw europejskich wwydatkach ogem
zaobserwowano rwnie wdziale Przetwrstwo przemysowe, Gospodarka komunalna iochrona ro-
dowiska, Nauka oraz Administracja publiczna. Udzia rodkw europejskich wfinansowaniu realizo-
wanych zada wramach pozostaych dziaw klasyfikacji budetowej by niewielki.
W 2015 r. czne wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich byy o4,9% wysze
odwydatkw poniesionych rok wczeniej. Zwikszenie towynikao zewzrostu wydatkw budetu
pastwa o6,2% przy jednoczesnym ograniczeniu wydatkw budetu rodkw europejskich o1,0%.
Rok 2015 by kolejnym rokiem, wktrym odnotowano wzrost wydatkw wdziaach Obrona naro-
dowa oraz Transport iczno. Wzrost wystpi rwnie wdwch innych dziaach, tj.Obowizkowe
ubezpieczenia spoeczne oraz Rolnictwo iowiectwo. Przy czym wydatki budetu pastwa ibudetu
rodkw europejskich narealizacj zada wtych dziaach rosy znacznie szybciej odproduktu kra-
jowego brutto. Jednoczenie zmniejszyy si wydatki narealizacj zada wczterech innych kluczo-
wych dziaach, tj.Rne rozliczenia, Obsuga dugu publicznego, Administracja publiczna iPrzetwrstwo
przemysowe. Warto zaznaczy, e wprzypadku dwch pierwszych wymienionych wyej dziaw
obnienie wydatkw odnotowano ju wroku ubiegym.
Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wykonane w2015 r. byy realnie o3,4%
wysze odwydatkw poniesionych w2012 r. Dla porwnania wtym samym okresie PKB liczony
wcenach staych wzrs o8,4%.
Porwnanie zmiany realnych wydatkw, jaka nastpia pomidzy 2012 a2015 r. wnajwikszych
dziaach klasyfikacji budetowej wskazuje nadue zrnicowanie kierunkw itempa zmian. Zjednej
strony mona zaobserwowa zmniejszenie wydatkw naobsug dugu publicznego, transport
iczno oraz rne rozliczenia, ajednoczenie wszeciu dziaach Obrona narodowa, Gospodarka
komunalna iochrona rodowiska, Szkolnictwo wysze, Nauka, Rolnictwo iowiectwo oraz Wymiar Spra-
wiedliwoci wydatki wzrosy bardziej ni warto produktu krajowego brutto.

123
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 17. Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wwybranych dziaach
iprodukt krajowy brutto w2015 r. wrelacji dowielkoci z2012 r.

Gospodarka komunalna
i ochrona rodowiska
Przetwrstwo przemysowe

Ochrona zdrowia

Nauka

Wymiar sprawiedliwoci

Zmiana PKB, ceny stae


Administracja publiczna
Bezpieczestwo publiczne
i ochrona przeciwpoarowa
Pomoc spoeczna

Szkolnictwo wysze

Transport i czno

Obsuga dugu publicznego

Obrona narodowa

Rolnictwo i owiectwo

Rne rozliczenia
Obowizkowe
ubezpieczenia spoeczne
-40 -30 -20 -10 0 10 20 30 40 50

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw oraz danych GUS.

Opisane powyej rnice wkrtko iredniookresowej dynamice wydatkw wposzczeglnych dzia-


ach spowodoway przesunicia wstrukturze wydatkw budetowych, czyli wcznych wydatkach
budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich. Od2012 r. wrednim okresie najwikszy wzrost
udziau wydatkw zanotowano wdziale Obrona narodowa (o 2,2 punktu procentowego), Obowiz-
kowe ubezpieczenia spoeczne (o 0,8 punktu procentowego), Rolnictwo iowiectwo oraz Szkolnic-
two wysze (o 0,6 punktu procentowego). Trway trend wzrostowy odnotowano natomiast wdziale
Obrona narodowa, Szkolnictwo wysze, Bezpieczestwo publiczne iochrona przeciwpoarowa, kt-
rych udzia wwydatkach budetowych rs wkadym zbadanych okresw. Zmiany wstrukturze
wydatkw dokonay si kosztem zmniejszenia udziau wydatkw wdziale Obsuga dugu publicznego
(o3,6 punktu procentowego), Transport iczno (o 1,4 punktu procentowego), Rne rozliczenia
(o1,0punkt procentowy) iOchrona zdrowia (o 0,1 punktu procentowego).

124
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 30. Struktura wydatkw budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w latach 20122015
wedug dziaw klasyfikacji budetowej
2012 2013 2014 2015
Wyszczeglnienie Ogem = 100
%
OGEM 100,0 100,0 100,0 100,0
Obowizkowe ubezpieczenia spoeczne 19,7 19,4 18,2 20,5
Rne rozliczenia, w tym: 21,4 21,8 21,8 20,4
Subwencja oglna dla jst 13,1 13,3 13,5 12,8
Rozliczenia z budetem oglnym UE 4,1 4,7 4,5 4,6
Regionalne Programy Operacyjne 20072013 2,9 2,5 2,5 2,4
Program Operacyjny Kapita Ludzki 1,1 1,1 1,1 0,4
Rolnictwo i owiectwo 7,5 8,3 8,0 8,1
Obrona narodowa 5,2 5,2 6,1 7,4
Obsuga dugu publicznego 10,9 11,0 9,0 7,3
Transport i czno 7,7 5,2 6,0 6,3
Szkolnictwo wysze 3,5 3,7 3,8 4,1
Pomoc spoeczna 3,6 3,7 4,0 3,7
Bezpieczestwo publiczne i ochrona przeciwpoarowa 3,4 3,6 3,6 3,6
Administracja publiczna 3,4 3,7 3,7 3,5
Wymiar sprawiedliwoci 2,6 2,7 2,9 2,8
Nauka 1,7 1,7 1,9 1,9
Ochrona zdrowia 2,0 2,1 2,0 1,9
Przetwrstwo przemysowe 1,7 2,0 2,2 1,8
Gospodarka komunalna i ochrona rodowiska 0,9 1,2 1,3 1,2
Pozostae dziay 4,8 4,7 5,5 5,5

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W 2015 r. wrankingu sporzdzonym wedug wielkoci wydatkw, poraz pierwszy odczterech lat,
dzia Rne rozliczenia nie by napierwszym miejscu, ktre przypado Obowizkowym ubezpiecze-
niom spoecznym. Swoj pozycj (trzeci) straci rwnie narzecz Rolnictwa iowiectwa dzia Obsuga
dugu publicznego. Pozytywnym elementem jest spadek udziau kosztw obsugi dugu publicznego
z10,9% w2012 r. do7,3% wbiecym roku. Wtym czasie udzia wydatkw naobron narodow
zwikszy si z5,2% do7,4% iby ju tylko o0,7 punktu procentowego niszy ni udzia wydatkw
narolnictwo. Struktura wydatkw wpozostaych dziaach, naprzestrzeni ostatnich czterech lat, cha-
rakteryzuje si wzgldn stabilnoci przy nieznacznych rocznych fluktuacjach. Natym tle mona
zaobserwowa nieznaczny ale stay wzrost udziau wydatkw naszkolnictwo wysze inauk.
Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich w2015 r. byy realizowane w401 roz-
dziaach klasyfikacji budetowej (wzrost per saldo o9 rozdziaw wobec 2014 r.), odpowiadajcych
okrelonym zadaniom publicznym lub grupie zada opodobnym charakterze. Wdwudziestu naj-
wikszych rozdziaach koncentrowao si okoo 71,0% wydatkw budetu pastwa ibudetu rod-
kw europejskich, wtrzydziestu blisko 80,0%, aw stu rozdziaach okoo 95,2%. Napozostaych
ponad trzysta rozdziaw klasyfikacji budetowej przypado niespena 5,0% wydatkw. Mona zatem
przyj, e kluczowe znaczenie dla oceny prawidowoci wydatkowania rodkw budetowych maj
wydatki przeznaczone nasfinansowanie okoo 1/4 zada sklasyfikowanych wbudecie pastwa
ibudecie rodkw europejskich.

125
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W latach 20122015 poziom koncentracji wydatkw nie uleg zmianie. W2015r. ponad poow
wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wykonano wzaledwie dziewiciu roz-
dziaach:
Fundusz Ubezpiecze Spoecznych,
Cz owiatowa subwencji oglnej dla jednostek samorzdu terytorialnego,
Agencja Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa,
Obsuga skarbowych papierw wartociowych oraz innych instrumentw finansowych narynku
krajowym,
Rozliczenia zbudetem oglnym Unii Europejskiej ztytuu rodkw wasnych,
Fundusz Emerytalno-Rentowy (KRUS),
wiadczenia pienine zzaopatrzenia emerytalnego,
Dziaalno dydaktyczna (szk wyszych),
wiadczenia rodzinne, wiadczenie zfunduszu alimentacyjnego oraz skadki naubezpieczenia eme-
rytalne irentowe zubezpieczenia spoecznego.

Tabela 31. 
Liczba rozdziaw klasyfikacji budetowej, w ktrych zrealizowano okrelon cz
budetu pastwa i rodkw europejskich w latach 20122015

2012 2013 2014 2015


Wyszczeglnienie
Liczba rozdziaw o najwikszych wydatkach

50% 8 8 9 9
60% 12 12 14 13
70% 18 19 21 20
80% 30 32 34 33
90% 60 62 65 64
95% 92 94 97 98
100% 388 391 392 401

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie danych Ministerstwa Finansw.

Kluczowe znaczenie dla wykonania budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich w2015 r.
miao dwadziecia jeden rozdziaw, zktrych kady stanowi conajmniej 1% wydatkw ogem
budetu. Podobnie jak wlatach poprzednich, najwiksze wydatki budetu pastwa ibudetu rod-
kw europejskich przeznaczono nawypat dotacji dla Funduszu Ubezpiecze Spoecznych, czci
owiatowej subwencji oglnej dla jednostek samorzdu terytorialnego, naobsug patnoci zAgen-
cji Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa oraz naobsug dugu krajowego. cznie narealizacj
czterech wyej wymienionych zada przeznaczono w2015 r. ponad 30% rodkw.
Od 2014 r. znaczco zmniejszay si wydatki naobsug dugu krajowego. Rozdzia Obsuga skarbo-
wych papierw wartociowych oraz innych instrumentw finansowych narynku krajowym przesun si
wrankingu tworzonym zewzgldu nawielko wydatkw zmiejsca trzeciego namiejsce czwarte.
Analiza wydatkw finansowanych zapomoc rodkw budetu pastwa, zpominiciem rodkw
europejskich wskazuje, e udzia cznych wydatkw naobsug dugu krajowego izagranicznego
zmala z11,0% wydatkw krajowych budetu w2013 r., do9,0% wroku 2014 oraz 7,3% w2015 r.

126
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 32. 
Rozdziay o najwikszych wydatkach w 2015 r., ich udzia w budecie pastwa
i budecie rodkw europejskich oraz miejsce w rankingu rozdziaw o najwikszych
wydatkach w latach 20122015

2012 2013 2014 2015 2012 2013 2014 2015


Nazwa rozdziau Udzia w wydatkach ogem
Miejsce w rankingu
(%)
Fundusz Ubezpiecze Spoecznych 1 2 2 1 10,2 9,6 8,0 10,5
Cz owiatowa subwencji
oglnej dla jednostek samorzdu
terytorialnego 2 1 1 2 10,1 10,3 10,4 10,1

Agencja Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa 4 4 3 3 6,5 7,3 6,9 7,2
Obsuga skarbowych papierw
wartociowych oraz innych
instrumentw finansowych na rynku
krajowym 3 3 4 4 8,2 8,4 6,5 4,8
Rozliczenia z budetem oglnym
Unii Europejskiej z tytuu rodkw
wasnych 6 5 5 5 4,1 4,7 4,5 4,6
Fundusz Emerytalno-Rentowy 7 6 7 6 4,0 4,1 4,2 4,3

wiadczenia pienine z zaopatrzenia


emerytalnego 8 7 6 7 3,8 4,0 4,2 4,1
Dziaalno dydaktyczna 11 8 8 8 2,6 2,8 3,1 3,2
wiadczenia rodzinne, wiadczenia
z funduszu alimentacyjnego oraz
skadki na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe z ubezpieczenia
spoecznego 12 11 9 9 2,5 2,5 2,5 2,5

Obsuga zaduenia zagranicznego


i innych operacji zagranicznych 10 9 11 10 2,7 2,6 2,5 2,4

Regionalne Programy Operacyjne


20072013 9 10 10 11 2,9 2,5 2,5 2,4
Centralne wsparcie
(w obronie narodowej) 13 12 13 12 2,1 2,1 1,9 2,4
Infrastruktura kolejowa 17 24 17 13 1,3 0,7 1,5 1,9
Zabezpieczenie wojsk 19 19 19 14 1,0 1,0 1,3 1,8
Pozostaa dziaalno
(Obrona narodowa) 60 62 63 15 0,2 0,2 0,2 1,6
Jednostki sdownictwa
powszechnego 15 16 14 16 1,5 1,5 1,6 1,7

Cz wyrwnawcza subwencji
oglnej dla gmin 14 14 15 17 1,6 1,6 1,6 1,5
Komendy powiatowe Policji 16 15 16 18 1,4 1,5 1,6 1,5

Polska Agencja Rozwoju


Przedsibiorczoci 20 17 18 19 1,0 1,2 1,5 1,3
Drogi publiczne krajowe 5 13 12 20 4,2 2,0 1,9 1,3

Razem 20 rozdziaw
o najwikszych wydatkach x x x x 73,1 71,9 69,5 71,0

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie danych Ministerstwa Finansw.

127
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. nastpio znaczne zwikszenie wydatkw nadotacje doFunduszu Ubezpiecze Spo-


ecznych (o 38,5%), cowynikao zpogbiajcego si niedoboru rodkw Funduszu. Wzrosy take
wydatki nacz owiatow subwencji oglnej dla jednostek samorzdu terytorialnego (nowe
zasady podziau czci regionalnej subwencji oglnej wynikajce zezmiany ustawy odochodach
jednostek samorzdu terytorialnego) oraz obsug patnoci przez Agencj Restrukturyzacji iModer-
nizacji Rolnictwa (w wyniku zwikszonego napywu rodkw europejskich dla polskiego rolnictwa).

2.2.2. Wydatki wedug grup ekonomicznych

Zgodnie zrozporzdzeniem Ministra Finansw zdnia 2marca 2010 r. wsprawie szczegowej klasy-
fikacji dochodw, wydatkw, przychodw irozchodw oraz rodkw pochodzcych zerde zagra-
nicznych198, wydatki budetu pastwa dzieli si nanastpujce grupy ekonomiczne:
dotacje isubwencje,
wiadczenia narzecz osb fizycznych,
wydatki biece jednostek budetowych,
wydatki majtkowe,
wydatki naobsug dugu Skarbu Pastwa,
rodki wasne Unii Europejskiej,
wspfinansowanie projektw zudziaem rodkw zUnii Europejskiej.
Warto zaznaczy, e wrzeczywistoci rodki zgrupy wspfinansowanie projektw zudziaem rod-
kw zUnii Europejskiej przeznaczane sna dotacje, wiadczenia narzecz osb fizycznych, wydatki
biece jednostek budetowych oraz wydatki majtkowe. Aby zapewni przejrzysty obraz faktycz-
nych cakowitych wydatkw zgodnie zich charakterem ekonomicznym wdalszej czci opracowa-
nia wydatki ztej grupy zostay przyporzdkowane dopozostaych grup ekonomicznych, ktrych
faktycznie dotycz.
Ponad poow zrealizowanych w2015 r. wydatkw stanowiy dotacje isubwencje (51,9%), znaczcy
udzia miay rwnie wydatki biece jednostek budetowych (15,9%) iwydatki majtkowe (14,2%).
Trzy wspomniane grupy koncentroway ponad 80% wszystkich rodkw przeznaczonych nawydatki
budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich. Taka tendencja wstrukturze wydatkw jest nie-
zmienna odlat. Istotn zmian jest spadek, drugi rok zrzdu, udziau wydatkw naobsug dugu
Skarbu Pastwa wwydatkach ogem.

198 Dz.U. z2014 r. poz.1053, zezm.

128
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 18. Struktura wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich w2015 r.

Obsuga dugu Skarbu rodki wasne UE


Pastwa 4,6%
7,3%

Dotacje i subwencje
51,9%
Wydatki majtkowe
14,2%

Wydatki biece
jednostek budetowych
15,9%
wiadczenia na rzecz
osb fizycznych
6,2%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

W 2015 r. poraz pierwszy odtrzech lat odnotowano wzrost wydatkw budetu pastwa ibudetu
rodkw europejskich ogem. Ponieznacznym spadku wydatkw nadotacje isubwencje nazada-
nia biece w2014 r., wbadanym roku wydatki tewzrosy o13,8 mld z, tj.oponad 7,0%. Wnastp-
stwie tego udzia dotacji isubwencji wstrukturze wydatkw budetu pastwa ibudetu rod-
kw europejskich wzrs o1,1 punktu procentowego (z 50,8% w2014 r. do51,9% w2015 r.). Przy
uwzgldnieniu w dotacjach isubwencjach rwnie tych sklasyfikowanych wwydatkach majtko-
wych (dotacje nazadania majtkowe) okazuje si, e ponad 60,0% wydatkw byo przekazywanych
wformie dotacji isubwencji nazadania biece imajtkowe zarwno dosektora finansw publicz-
nych, jak ipoza sektor.
W 2015 r. najwikszy kwotowo wzrost dotyczy wprawdzie dotacji isubwencji, jednake wnajwik-
szym stopniu wzrosy Wydatki majtkowe (o 13,8%), wszczeglnoci dotyczyo towydatkw majt-
kowych pastwowych jednostek budetowych (wzrost o41,3%), aw mniejszym stopniu dotacji
isubwencji nazadania majtkowe (wzrost o4,3%).
O ponad 5% wzrosy w2015 r. wydatki wgrupie rodki wasne Unii Europejskiej. Jedyny odnotowany
spadek, wynoszcy 15,3%, dotyczy wydatkw naobsug dugu Skarbu Pastwa, ktre zmniejszyy
si o5,3 mld z.

129
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 33. Wydatki budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w latach 20122015
2012 2013 2014 2015
Wyszczeglnienie
mld z
OGEM 386,3 385,2 380,9 399,4

Dotacje i subwencje (na zadania biece) 192,6 197,8 193,5 207,3

wiadczenia na rzecz osb fizycznych 23,0 24,0 24,4 24,7

Wydatki biece jednostek budetowych 58,5 59,9 61,4 63,4

Wydatki majtkowe 54,2 42,9 49,9 56,8

Wydatki majtkowe pastwowych jednostek


budetowych 9,8 10,2 12,6 17,8

Dotacje i subwencje 44,4 32,7 37,3 38,9

Obsuga dugu Skarbu Pastwa 42,1 42,5 34,5 29,2

rodki wasne Unii Europejskiej 15,9 18,1 17,3 18,2

OGEM1 100,0 100,0 100,0 100,0

Dotacje i subwencje (na zadania biece) 49,9 51,4 50,8 51,9

wiadczenia na rzecz osb fizycznych 6,0 6,2 6,4 6,2

Wydatki biece jednostek budetowych 15,1 15,6 16,1 15,9

Wydatki majtkowe pastwowych jednostek


budetowych 14,0 11,1 13,1 14,2

Wydatki majtkowe wasne 2,5 2,6 3,3 4,5

Dotacje i subwencje 11,5 8,5 9,8 9,7

Obsuga dugu Skarbu Pastwa 10,9 11,0 9,1 7,3

rodki wasne Unii Europejskiej 4,1 4,7 4,5 4,6

Dane dla poszczeglnych pozycji w tabeli zostay podane w milionach zotych, zaokrglone do czsci dziesitych
1

(do pierwszego miejsca po przecinku). W rezultacie ich sumowanie moe wykaza niewielkie odchylenia w stosunku do
podanych sum OGEM.

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

Opisane wyej zmiany nie spowodoway istotnych przesuni wstrukturze wydatkw wporwna-
niu dolat ubiegych. Zaobserwowa mona sta tendencj wzrostu wielkoci dotacji isubwencji
nazadania biece oraz wydatkw majtkowych (od 2013 r.), jak rwnie ich udziau wwydatkach
ogem. Zdrugiej strony oddwch lat zmniejszaj si wydatki naobsug dugu Skarbu Pastwa
iich udzia wwydatkach ogem.

130
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 19. Dynamika udziau wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich
wedug grup ekonomicznych wlatach 20122015
60
[%]

50

40

30

20

10

0
2012 2013 2014 2015
Dotacje i subwencje wiadczenia na rzecz osb fizycznych

Wydatki biece jednostek budetowych Wydatki majtkowe pastwowych jednostek budetowych

Obsuga dugu Skarbu Pastwa rodki wasne Unii Europejskiej

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

Na przestrzeni ostatnich trzech lat dynamika wydatkw wposzczeglnych grupach ekonomicz-


nych pozostaje zrnicowana. Jest towynikiem zmniejszenia si oglnej kwoty wydatkw wlatach
20132014 wodniesieniu doroku 2012 oraz ich wzrostu w2015 roku. Dopiero odroku 2013 zazna-
czaj si pewne stae tendencje, wtym wzrost udziau wydatkw majtkowych (o 3,1 punktu pro-
centowego) oraz zmniejszenie si udziau wydatkw naobsug dugu Skarbu Pastwa (o 3,7 punktu
procentowego).
W 2015 r., wramach kontroli wykonania budetu pastwa, Najwysza Izba Kontroli przeprowadzia
badanie wydatkw nadotacje udysponentw czci budetu pastwa ipozostaych wydatkw
udysponentw III stopnia pod ktem legalnoci, gospodarnoci, celowoci irzetelnoci ich doko-
nywania. Prb wydatkw dobadania dobrano stosujc metody statystyczne (gwnie losowanie
metod monetarn MUS, tj.zprawdopodobiestwem proporcjonalnym dowartoci) idobr celowy.
Wramach losowania uwzgldniono wyniki przeprowadzonej analizy ryzyka wystpienia nieprawi-
dowoci. Wyniki kontroli wydatkw realizowanych udysponentw czci przedstawiono wdalszej
czci tego rozdziau przy omawianiu dotacji isubwencji.
U 143 dysponentw III stopnia badaniu poddano prb wydatkw budetu pastwa odpowiadaj-
cych pozapacowym wydatkom kontrolowanej jednostki ocznej wartoci 39.404,3mln z, wtym
18.195,7mln z stanowiy wydatki wczci rodki wasne Unii Europejskiej dotyczce skadki prze-
kazywanej przez Polsk dobudetu Unii Europejskiej, a16.395,9mln z towydatki zrealizowane
wczciach Obsuga dugu krajowego iObsuga zaduenia zagranicznego. Ponadto w60 jednost-
kach zbadano prb wydatkw budetu rodkw europejskich owartoci 1.329,9mln z. Spraw-
dzono czy wydatki objte badaniem zostay zrealizowane zgodnie zzasadami gospodarowania rod-
kami publicznymi, wtym czy byy one dokonywane wsposb celowy ioszczdny, zzachowaniem
zasad: uzyskiwania najlepszych efektw zdanych nakadw oraz optymalnego doboru rodkw su-
cych osigniciu zaoonych celw, atake wsposb umoliwiajcy terminow realizacj zada.
Wprzypadku wydatkw ponoszonych wramach budetu rodkw europejskich zbadano rwnie
czy zostay one przeznaczone nacel lub zadanie ujte wumowie odofinansowanie oraz czy byy
niezbdne dorealizacji projektu. Wwyniku kontroli, w34 jednostkach stwierdzono nieprawidowo-
ci wdokonywaniu wydatkw budetu pastwa wcznej kwocie 30,3mln z, costanowio 0,1%

131
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wydatkw objtych badaniem. Wwydatkach realizowanych wramach budetu rodkw europej-


skich nieprawidowoci stwierdzono wczterech jednostkach naczn kwot 2,2mln z, costano-
wio 0,2% wydatkw objtych badaniem. Nieprawidowoci tezostay przedstawione wdalszej czci
rozdziau, powiconej omwieniu wydatkw biecych imajtkowych.
W 2015 r. zakres kontroli prawidowoci udzielania zamwie publicznych przewidywa badanie pra-
widowoci wyboru trybu udzielenia zamwie publicznych dla wszystkich wydatkw wybranych
dokontroli. Ponadto szczegow kontrol prawidowoci przeprowadzenia postpowa oraz prawi-
dowoci realizacji umw zawartych wwyniku tych postpowa pod wzgldem przedmiotu zam-
wienia, terminu realizacji iwysokoci wypaconego w2015 r. wynagrodzenia dla conajmniej trzech
wybranych postpowa wkadej jednostce. Stwierdzono, e wydatki wzdecydowanej wikszoci
byy realizowane napodstawie umw zawartych zwykonawcami wyonionymi wpostpowaniach
przeprowadzonych zgodnie zprzepisami ustawy Prawo zamwie publicznych, austalone niepra-
widowoci miay wwikszoci przypadkw charakter formalny. Nieprawidowoci majce wpyw
nawynik postpowania stwierdzono wMinisterstwie Sprawiedliwoci, gdzie:
w postpowaniu naprzygotowanie strategii ikoncepcji kampanii medialnej informujcej onie-
odpatnej pomocy prawnej wyznaczono jednodniowy termin nauzupenienie oferty oopis
metodyki obejmujcej koncepcj kampanii, koncept kreatywny imediaplan (dwa ztrzech
podmiotw, ktre uprzednio zoyy ofert wskazay, e nie jest moliwe uzupenienie oferty
otak obszerny materia wtak krtkim czasie); powoano zesp doprowadzenia iprzygoto-
wania postpowania naprzeprowadzenie kampanii powysaniu zapyta ofertowych; zawarto
umowy zekspertem zewntrznym bez rozeznania rynku, przy czym zadania, ktre miay zosta
powierzone ekspertowi zostay wwikszoci zrealizowane przez pracownikw Ministerstwa;
zlecono dwm podmiotom przygotowanie propozycji podziau budetu kampanii zpodziaem
naposzczeglne media, przez cousuga tazostaa opacona dwukrotnie;
w postpowaniu o udzielenie zamwienia publicznego na roboty budowlane na rzecz Instytucji
Gospodarki Budetowej nierzetelnie przygotowano kosztorys, wyznaczono zbyt krtki szecio-
dniowy termin na przygotowanie ofert, nierzetelnie sporzdzono umow i kolejne aneksy, nie-
zgodnie z umow zapacono za zakup materiaw zamiast za wykonane roboty;
w przetargu nazorganizowanie szkole wramach projektu polegajcego nazwikszeniu cz-
stotliwoci stosowania rozwiza alternatywnych wstosunku dokary pozbawienia wolnoci
odrzucono ofert jednego zwykonawcw uznajc, e przez zastosowanie stawki VAT zwol-
niony zaoferowa raco nisk cen (wykonawca zosta wykluczony zpostpowania zewzgldu
nazoenie niespeniajcej wymogw gwarancji wadialnej). Ministerstwo nie uzyskao odinnych
wykonawcw informacji ozastosowanej stawce VAT, tymczasem stawk zwolniony zastosowao
conajmniej czterech innych wykonawcw, wtym take wykonawca wybrany wtoku postpo-
wania.
Ponadto Ministerstwo Sprawiedliwoci nie dysponowao rzetelnymi danymi owartoci zamwie
udzielanych bez zastosowania ustawy Prawo Zamwie Publicznych, coskutkowao przekazaniem
doUrzdu Zamwie Publicznych nieprawidowych danych (zanionych oco najmniej 21,9mln z).
W Gwnym Urzdzie Statystycznym dokonano wyboru jako najkorzystniejszej, oferty niespenia-
jcej wymaga opisu przedmiotu zamwienia, naco uwag zwrci podmiot niebiorcy udziau
wpostpowaniu oudzielenie zamwienia. Skutkowao touniewanieniem postpowania.

132
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W dwch jednostkach dokonano podziau zamwienia publicznego naczci, coskutkowao wybo-


rem wykonawcy bez zachowania trybu konkurencyjnego dla czci zamwienia. Nieprawidowo
t stwierdzono wpostpowaniach oudzielenie zamwienia wRegionalnym Zarzdzie Gospodarki
Wodnej wSzczecinie naobsug eksploatacyjn lodoamaczy oraz wKomendzie Wojewdzkiej Pa-
stwowej Stray Poarnej wodzi nabudow garau. WSamorzdowym Kolegium Odwoawczym
wGdasku zlecono usugi pocztowe zpominiciem ustawy Prawo zamwie publicznych.
Szereg mniej istotnych nieprawidowoci niemajcych wpywu nawynik postpowania stwierdzono
w31 jednostkach.
W Ministerstwie Nauki iSzkolnictwa Wyszego stwierdzono nieprawidowo wpostpowaniu doty-
czcym zakupu czasu antenowego wtelewizji, wyczonym spod ustawy Prawo zamwie publicz-
nych. Ministerstwo planowao emisj spotw kampanii Zawd naukowiec wtrzech wybranych sta-
cjach telewizyjnych, cznie po100 emisji wkadej stacji, wokresie od26 do31padziernika 2015 r.
Wodpowiedzi nazapytanie ofertowe wpyny oferty odtrzech stacji telewizyjnych oraz odDomu
mediowego, ktry zaoferowa cen nisz ni czna cena wynikajca zofert nadawcw. Pomimo
e Dom mediowy przedstawi potwierdzenie wstpnej rezerwacji czasu antenowego tylko udwch
ztrzech nadawcw, Ministerstwo podpisao znim umow. Popodpisaniu umowy Dom mediowy
poinformowa, e tylko jeden nadawca jest wstanie wyemitowa wszystkie spoty wplanowanym
terminie, drugi nadawca zobowiza si doemisji czci spotw, natomiast trzeci nadawca wplano-
wanym terminie nie jest wstanie wyemitowa adnego spotu. Wtej sytuacji konieczne byo podpi-
sanie aneksu doumowy iemisja czci spotw wterminie od1 do7listopada 2015 r., bez zmiany
cznej wartoci umowy.

Dotacje isubwencje

Dotacja jest wydatkiem bezzwrotnym, nieoprocentowanym, nie zwizanym zadnym wzajemnym


wiadczeniem. Specyficzn form dotacji jest subwencja bezzwrotna pomoc finansowa, udzielana
jednostkom niepastwowym, instytucjom spoecznym, osobom fizycznym jak rwnie jednostkom
samorzdu terytorialnego przeznaczana nafinansowanie dziaalnoci spoecznej. Dotacje celowe
przeznaczane sna finansowanie zada wasnych izleconych, natomiast subwencje oglne prze-
znacza si nafinansowanie zada wasnych.
Dotacje isubwencje199 odlat stanowi najwiksz pod wzgldem przeznaczanych rodkw pozy-
cj wwydatkach budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich. Wlatach 20122015 zroku
narok, zwyjtkiem 2013 r., nieznacznie wzrasta take ich udzia wwydatkach ogem (z 49,9%
w2012 r. do51,9% w2015 r.).
Gwnym rdem finansowania dotacji isubwencji by budet pastwa, ktrego przewaga naprze-
omie ostatnich trzech lat ulegaa nieznacznym wahaniom wgranicach 82,2% - 84,0%.

199 Zpominiciem dotacji nazadania inwestycyjne ujmowane wgrupie Wydatki majtkowe.

133
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 20. Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich nadotacje isubwencje
wlatach 20122015

180 [mld z]
160
140
120
100
80
60
40
20
0
2012 2013 2014 2015

Budet pastwa Budet rodkw europejskich

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

W 2015 r., podobnie jak w2014 r., najwysze kwoty przeznaczono nadotacje dla pastwowych fun-
duszy celowych, stanowice blisko 30,0% wydatkw wtej grupie. W2015 r. dotacje dla funduszy
zwikszono o12.643,0mln z, tj.o26,7 % wstosunku do2014 r. rodki teniemal wcaoci przezna-
czono naFundusz Ubezpiecze Spoecznych iKas Rolniczego Ubezpieczenia Spoecznego.
Na drugim miejscu pozostaj niezmiennie odkilku lat subwencje oglne dla jednostek samorzdu
terytorialnego, stanowice okoo 25,0% wydatkw wtej grupie.
Udzia dotacji celowych wramach programw finansowanych zudziaem rodkw europejskich
wzrs o14,0% w2013 r., aw kolejnych latach obniy si o10,4% dopoziomu 18,4% w2015 r.
Pomimo, i kwota dotacji celowej dla jednostek samorzdu terytorialnego pozostaa naprawie nie-
zmienionym poziomie wodniesieniu doroku 2014, tojej udzia wgrupie dotacje isubwencje obni-
y si o0,6 punktu procentowego.
W przecigu ostatnich trzech lat o11,4% wzrosy dotacje podmiotowe, aich udzia wstrukturze
wzrs o0,3 punktu procentowego.

Tabela 34. Wydatki budetu pastwa i budetu rodkw europejskich na dotacje i subwencje
w latach 20122015

2012 2013 2014 2015


Plan po
Wyszczeglnienie Wykonanie Wykonanie
zmianach
mln z

OGEM, w tym: 192.588,9 197.849,1 193.481,8 209.075,8 207.252,8


Dotacje dla pastwowych
funduszy celowych 55.825,2 53.712,6 47.201,8 59.852,4 59.844,8
Subwencje oglne dla
jednostek samorzdu
terytorialnego 50.371,7 50.965,4 50.904,5 51.048,8 51.048,8

134
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2012 2013 2014 2015


Plan po
Wyszczeglnienie Wykonanie Wykonanie
zmianach
mln z
Dotacje celowe dla
jednostek samorzdu
terytorialnego 20.585,9 21.682,9 23.259,5 23.987,8 23.610,0
Dotacje celowe w ramach
programw finansowanych
z udziaem rodkw
europejskich 37.078,1 42.474,7 41.022,4 38.828,2 38.064,8
Dotacje podmiotowe 19.057,1 19.291,9 20.428,0 21.357,2 21.238,8

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

Zasady ustalania subwencji oglnych dla jednostek samorzdu terytorialnego reguluje ustawa zdnia
13listopada 2003 r. odochodach jednostek samorzdu terytorialnego. Wysoko kwot przezna-
czonych naposzczeglne czci subwencji oraz wysoko wpat ustalana jest corocznie wustawie
budetowej, wpodziale naposzczeglne stopnie jednostek samorzdu terytorialnego.. Wznoweli-
zowanej ustawie budetowej narok 2015 wydatki budetowe nasubwencje oglne dla jednostek
samorzdu terytorialnego zaplanowano wkwocie 51.048,8mln z200. Zrealizowano 100,0% planu
pozmianach.
Na subwencj ogln skadaj si:
cz owiatowa dla gmin, powiatw iwojewdztw,
cz wyrwnawcza dla gmin, powiatw iwojewdztw,
cz rwnowaca dla gmin ipowiatw,
cz regionalna dla wojewdztw,
cz rekompensujca dla gmin,
uzupenienie subwencji.

Wykres 21. Struktura wydatkw nasubwencje oglne dla jednostek samorzdu terytorialnego
w2015 r.
Cz rwowaca dla gmin
i powiatw
3,0%
Cz regionalna
Cz wyrwnawcza
0,6%
17,0%

Cz rekompensujca
i uzupenienie subwencji
0,3%

Cz owiatowa
79,1%

rdo: wyniki kontroli NIK wMinisterstwie Finansw.

200 Bez wydatkw majtkowych wtej grupie 294,5mln z.

135
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. najwyszy udzia, stanowicy prawie 80% subwencji, przypada nacz owiatow
iwporwnaniu do2014 r. zwikszy si o2 punkty procentowe. Cz owiatowa subwencji ogl-
nej jest istotnym rdem finansowania owiaty iwychowania wPolsce zwydatkw publicznych.
Kwot przeznaczon nacz owiatow subwencji oglnej dla wszystkich jednostek samorzdu
terytorialnego ustala si wwysokoci cznej kwoty czci owiatowej subwencji oglnej, nie mniej-
szej ni przyjta wustawie budetowej wroku bazowym, skorygowanej okwot innych wydatkw
ztytuu zmiany realizowanych zada owiatowych201. W2015 r. kwota tazostaa rozdzielona pomi-
dzy poszczeglne jednostki samorzdu terytorialnego napodstawie algorytmu okrelonego wroz-
porzdzeniu Ministra Edukacji Narodowej z14grudnia 2014 r. wsprawie sposobu podziau czci
owiatowej subwencji oglnej dla jednostek samorzdu terytorialnego wroku 2015202.
W 2015 r. cz owiatowa subwencji oglnej zostaa przekazana wszystkim jednostkom samo-
rzdu terytorialnego (2.478 gminom, 314 powiatom i16 wojewdztwom203) wcznej kwocie
40.376,9mln z, costanowio 102,2% kwoty w2014 r.
Cz wyrwnawcza subwencji oglnej obejmuje kwot podstawow ikwot uzupeniajc204.
Kwota podstawowa przekazywana jest tym jednostkom samorzdu terytorialnego, wktrych
wskanik podstawowych dochodw podatkowych najednego mieszkaca jest mniejszy odwska-
nika dochodw podatkowych wyliczonego odpowiednio dla wszystkich gmin205, powiatw iwoje-
wdztw206.
W ramach czci wyrwnawczej subwencji oglnej jednostkom samorzdu terytorialnego przeka-
zano 8.668,0mln z, tj.100% planu pozmianach. Kwota tabya rwna 98,5% kwoty przekazanej
w2014 r. Cz wyrwnawcz subwencji oglnej zczci gminnej otrzymao 2.125 gmin, zczci
powiatowej otrzymao 289 powiatw i21 miast naprawach powiatu, az czci dla wojewdztw
14wojewdztw207.
Cz rwnowaca iregionalna subwencji oglnej w2015 r. bya rwna wielkoci obowizkowych
wpat jednostek samorzdu terytorialnego, wktrych wskaniki dochodw podatkowych przekra-
czay 150% rednich dochodw podatkowych wprzypadku gmin i110% rednich dochodw podat-
kowych wprzypadku powiatw iwojewdztw208. Uzyskane rodki byy nastpnie redystrybuowane
midzy jednostki samorzdu terytorialnego napodstawie kryteriw podziau okrelonych wustawie
odochodach jednostek samorzdu terytorialnego dla poszczeglnych stopni samorzdu terytorial-
nego209. Cz rwnowac icz regionaln subwencji oglnej wcznej kwocie 1.855,3mln z,

201 Art.28 ust. 1 ustawy odochodach jednostek samorzdu terytorialnego.


202 Dz.U. poz.1977.
203 W tym 66 miast na prawach powiatu uczestniczyo zarwno w podziale subwencji oglnej dla gmin, jak
iwpodziale subwencji dla powiatw.
204 Jeeli wskanik podstawowych dochodw podatkowych jest wyszy od150% wskanika dochodw podatkowych
dla wszystkich gmin, kwota uzupeniajca nie jest przekazywana.
205 Dla gmin wskanik podstawowych dochodw podatkowych uprawniajcych dootrzymania kwoty podstawowej
musi by mniejszy od92% tego wskanika dla wszystkich gmin.
206 Art.20 ust. 2, art.22 ust. 2 oraz art.24 ust. 2 ustawy odochodach jednostek samorzdu terytorialnego.
207 W 2015 r. czci wyrwnawczej subwencji oglnej nie otrzymay wojewdztwo mazowieckie idolnolskie.
Informacja owynikach kontroli Wykonanie budetu pastwa w2015 r. wczci 82 Subwencje oglne dla jednostek
samorzdu terytorialnego, Nrewid. 69/2016/P/16/001/KAP, Warszawa 2016.
208 Art.29-31 ustawy odochodach jednostek samorzdu terytorialnego.
209 Art.21a, art.23a oraz art.25 ustawy odochodach jednostek samorzdu terytorialnego.

136
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

rwnej 75,9% kwoty z2014 r. przekazano 1.457 gminom (w tym 66 miastom naprawach powiatu210),
314 powiatom oraz 14 wojewdztwom211.
Cz rekompensujc subwencji oglnej, wcznej wysokoci 13,7mln z, przekazano narachunki
19 gmin wymienionych wrozporzdzeniu Ministra Gospodarki z2lipca 2015 r. wsprawie wykazu
gmin, ktrym przysuguje cz rekompensujca subwencji oglnej zarok 2014212.
W ramach uzupenienia subwencji oglnej jednostkom samorzdu terytorialnego przekazano rodki
zrezerw subwencji oglnej wkwocie 134,9mln z213, tj.o4,4% niszej odprzekazanych w2014 r.
Cz uzupenienia subwencji oglnej wkwocie 93,3mln z, niszej o10,4% ni w2014 r., zostaa
rozdysponowana pomidzy 390 gmin (w 2014 r. 380) i289 powiatw (w 2014 r. 305), stosownie
dowymogu okrelonego wart.36a ust. 3 ustawy odochodach jednostek samorzdu terytorialnego
oraz zgodnie zzasadami podziau rezerwy subwencji oglnej narok 2015214 przyjtych przez Zesp
dospraw Systemu Finansw Publicznych Komisji Wsplnej Rzdu iSamorzdu Terytorialnego.
rodki wramach subwencji oglnej przekazano jednostkom samorzdu terytorialnego wprawido-
wych kwotach, zzachowaniem terminw okrelonych wart.34 ust. 1 pkt1-3 ustawy odochodach
jednostek samorzdu terytorialnego.
Dotacje celowe wramach programw finansowanych zudziaem rodkw europejskich wyniosy
38.064,8mln z, wtym ponad 70% stanowiy rodki wczci Rozwj wsi dla Agencji Restrukturyzacji
iModernizacji Rolnictwa wkwocie 26.980,0 mln z. Zotrzymanych rodkw Agencja Restrukturyza-
cji iModernizacji Rolnictwa finansowaa realizacj mechanizmw Wsplnej Polityki Rolnej przezna-
czajc rodki przede wszystkim na:
patnoci bezporednie finansowane z udziaem Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji
wkwocie 14.099,0mln z przekazane do okoo 1,4mln rolnikw posiadajcych gospodarstwa
ominimalnej powierzchni 1 ha uytkw rolnych,
dziaania finansowane zudziaem rodkw Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obsza-
rw Wiejskich wramach PROW 20072013 (10.424,3mln z) iw ramach PROW 20142020
(1.087,4mln z).
W 2015 r. nadotacje dla jednostek samorzdu terytorialnego wydatkowano 23.610,0mln z. Byy
one o350,5mln z , tj.o1,5% wysze odkwot dotacji przekazanych w2014 r. Wzrost ten by wyni-
kiem zmiany zakresu dotowanych zada, wynikajcych zprzekazania wyszych rodkw jednost-
kom samorzdu terytorialnego midzy innymi na:
wyposaenie klas Ii II szk podstawowych wpodrczniki, materiay edukacyjne iwiczeniowe
wramach rzdowego programu wspierania w2015 r. organw prowadzcych szkoy podsta-
wowe iszkoy artystyczne (dzia Owiata iwychowanie),
wypat wiadcze rodzinnych, wiadczenia zfunduszu alimentacyjnego, zasiku dla opiekuna
oraz naopacenie skadek naubezpieczenia emerytalne irentowe zubezpieczenia spoecznego,
nawypaty zasikw zpomocy spoecznej, nadofinansowanie dziaalnoci orodkw pomocy

210 49 miast naprawach powiatu otrzymao cz rwnowac subwencji oglnej dla miast idla powiatw, pozostae
17 miast naprawach powiatu otrzymao tylko cz rwnowac subwencji oglnej dla powiatw.
211 W2015 r. czci regionalnej subwencji oglnej nie otrzymay wojewdztwo mazowieckie idolnolskie.
212 Dz.U. poz.997.
213 Bez wydatkw majtkowych 294,5mln z.
214 Stanowisko Zespou dospraw Systemu Finansw Publicznych Komisji Wsplnej Rzdu iSamorzdu Terytorialnego:
z15czerwca 2015 r. wsprawie udzielenia Gminie Wierzchowo pomocy finansowej zerodkw rezerwy subwencji
oglnej na2015 r. oraz z16listopada 2015 r. wsprawie podziau rezerwy subwencji oglnej w2015r.

137
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

spoecznej, atake nafinansowanie dziaalnoci orodkw wsparcia dla osb zzaburzeniami


psychicznymi (dzia Pomoc spoeczna).
Zgodnie zustaw odochodach jednostkach samorzdu terytorialnego oraz ustawami ustrojowymi,
dotacje tes przekazywane przez ministrw, wojewodw oraz dysponentw innych czci bude-
towych nadofinansowanie:
zada zzakresu administracji rzdowej,
zada wasnych,
zada napodstawie porozumie zorganami administracji rzdowej.
Dotacje celowe przekazane zbudetw wojewodw stanowiy ponad 90,0% wielkoci ogu dotacji
nazadania biece jednostek samorzdu terytorialnego.
Najwysze kwoty przeznaczono nazadania zzakresu pomocy spoecznej, edukacyjnej opieki wycho-
wawczej, ochrony zdrowia, owiaty iwychowania, transportu icznoci oraz gospodarki komunal-
nej iochrony rodowiska.
Szczegowym badaniem w16 urzdach wojewdzkich i32 gminach objto wykorzystanie dotacji
zbudetu pastwa narealizacj zada zleconych zzakresu spraw obywatelskich215 oraz wiadcze
zfunduszu alimentacyjnego.
W ustawie budetowej narok 2015 dotacje zprzeznaczeniem narealizacj zada zleconych zzakresu
spraw obywatelskich zostay poraz pierwszy zaplanowane przy przyjciu jednolitego dla wszystkich
wojewdztw sposobu kalkulacji wysokoci kosztw przedmiotowych zada realizowanych przez
jednostki samorzdu terytorialnego216. Dokonana standaryzacja miaa nacelu ujednolicenie wskali
caego kraju sposobu naliczania dotacji narealizacj zada zzakresu spraw obywatelskich. Kwestia
nowego sposobu naliczania tej dotacji zostaa zasygnalizowana przez Najwysz Izb Kontroli wAna-
lizie wykonania budetu pastwa izaoe polityki pieninej w2014 r. (str. 77).
W ustawie budetowej narok 2015 zaplanowano rezerw celow217, nakwot 163,5mln z, naprzy-
padki uzasadnionego niedoboru rodkw narealizacj w2015 r. zada zleconych zzakresu spraw
obywatelskich. Zgodnie zwnioskami wojewodw rozdysponowano 40,4mln z. Wyniki kontroli
wskazuj, e w2015 r. wystpiy przypadki przeznaczania dotacji celowej nasfinansowanie wyej
wymienionych zada zarwno wkwotach niszych jak iwyszych ni niezbdne dopenego iter-
minowego ich wykonania przez gminy. Pomimo dokonywanych przez wojewodw biecych analiz
wykorzystania dotacji przez gminy, wczci znich wystpiy niedobory rodkw, aw czci zwroty
rodkw nafinansowanie przedmiotowych zada. Rnice wrealizacji planu zzakresu spraw oby-
watelskich byy wynikiem wejcia wycie zdniem 1marca 2015 r. ustawy zdnia 28listopada 2014r.
Prawo oaktach stanu cywilnego218, zgodnie zktr niektre czynnoci zostay odmiejscowione
oraz braku nadzoru wojewodw nad ich wykorzystaniem. Skutkiem rozliczenia w2015 r. przez
gminy wikszej liczby czynnoci zzakresu spraw obywatelskich odzaplanowanych byo powstanie

215 Zadania okrelone wustawach: zdnia 28listopada 2014 r. Prawo oaktach stanu cywilnego (Dz.U. z2014 r.
poz.1741, zezm.) zdnia 6sierpnia 2010 r. odowodach osobistych (Dz.U. z2016 r. poz.391) oraz zdnia 24 wrzenia
2010 r. oewidencji ludnoci (Dz.U. z2015 r. poz.388 zezm.).
216 Tj.wedug kryterium liczby zrealizowanych przez jednostki samorzdu terytorialnego spraw, zuwzgldnieniem
ujednoliconego czasu realizacji zada oraz przyjtej stawki roboczogodziny.
217 Poz.47 - rodki nauzupenienie dotacji dla jednostek samorzdu terytorialnego zprzeznaczeniem narealizacj zada
wynikajcych zustawy Prawo oaktach stanu cywilnego, ustawy oewidencji ludnoci oraz ustawy odowodach
osobistych.
218 Dz.U. z2014r. poz.1741, zezm.

138
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

nakoniec 2015 r. niedoboru rodkw. Wodpowiedzi nawtpliwoci zgaszane przez wojewodw,


Minister Spraw Wewntrznych219, powoujc si nastanowisko Ministra Finansw, wskaza, ewsytu-
acji wystpienia wikszej odzaoonej liczby spraw iniedoszacowania zada finansowanych rod-
kami tej dotacji, naleao jesfinansowa zerodkw narealizacj spraw obywatelskich zaplanowa-
nych na2016 r.
Ocena kwestii pokrywania kosztw 2015 r. rodkami zaplanowanymi narok 2016 narealizacj spraw
obywatelskich wbudetach poszczeglnych wojewodw, zostanie dokonana przez Najwysz Izb
Kontroli wramach kontroli wykonania budetu pastwa za2016 rok wzwizku ztym, i ewentualne
nieprawidowoci mog dotyczy wykorzystania dotacji w2016 r.
Ponadto wwybranych urzdach gmin, urzdach miejskich, miejskich igminnych orodkach pomocy
spoecznej, urzdach marszakowskich kontrol objto wykorzystanie wybranych dotacji zbudetu
pastwa przeznaczonych na: realizacj zada biecych zzakresu administracji rzdowej nawypat
zasikw okresowych, zwrot producentom rolnym czci podatku akcyzowego, zawartego wcenie
oleju napdowego wykorzystywanego doprodukcji rolnej, zadania wasne samorzdu wzakre-
sie przebudowy, budowy lub remontw drg gminnych oraz wojewdzkich, likwidacj osuwisk
iochron wwozw lessowych przed erozj, wypacanie odszkodowa dla osb fizycznych ipraw-
nych zaszkody wyrzdzane wuprawach rolnych przez zwierzta owne, pomoc materialn dla
uczniw.
Najwysza Izba Kontroli wzdecydowanej wikszoci przypadkw pozytywnie ocenia wykorzystanie
przez jednostki samorzdu terytorialnego dotacji zbudetu pastwa.
W ramach kontroli wykonania budetu pastwa w2015 r. zbadano prawidowo planowania iwyko-
rzystania dotacji u50 dysponentw czci budetu pastwa, wtym u16 wojewodw. Skontro-
lowano prb wydatkw nadotacje220 wrozdziaach majcych kluczowe znaczenie dla wykona-
nia budetu pastwa wdanej czci wcznej kwocie 24.819,7mln z. Badanie przeprowadzono
nawybranej prbie wydatkw nadotacje, wykorzystujc metody statystyczne idobr celowy.
Wdoborze prby uwzgldniono wyniki przeprowadzonej analizy ryzyka wystpienia nieprawido-
woci. Sprawdzono zgodno wydatkowania rodkw zplanem, prawidowo udzielania oraz roz-
liczania dotacji wzakresie rzeczowym ifinansowym.
Kontrola potwierdzia, e dotacje udzielane byy wwikszoci zgodnie zobowizujcymi uregu-
lowaniami prawnymi, gwnie nadofinansowanie dziaalnoci biecej wzakresie realizowanych
zada statutowych jednostek dotowanych. rodki przekazane wformie dotacji wydatkowano zgod-
nie zprzeznaczeniem wskazanym wzawartych umowach, copozwolio naosignicie zakadanych
efektw.
Dysponenci czci wwikszoci przypadkw, stosownie doart.175 ustawy ofinansach publicz-
nych, sprawowali nadzr ikontrol nad prawidowym wykorzystaniem dotacji udzielonych zbudetu
pastwa. Niemniej jednak ustalenia kontroli wskazuj napotrzeb zwikszenia nadzoru wojewo-
dw nad wykonywaniem przez jednostki samorzdu terytorialnego zada finansowanych lub dofi-
nansowanych zdotacji celowych zbudetu pastwa oraz rzetelnoci okrelania rodkw niezbd-
nych narealizacj tych zada. Nieprawidowoci wystpiy take uinnych dysponentw. Wojewoda
Pomorski nie podj dziaa wcelu zmiany zawartej zWojewdztwem Pomorskim umowy nadofi-
nansowanie zakupu materiaw dobiecego izimowego utrzymania drg, mimo uzyskania infor-

219 Od16listopada 2015 r. Minister Spraw Wewntrznych iAdministracji.


220 Wydatki nadotacje zrealizowane wgrupie paragrafowej dotacje isubwencje oraz wydatki majtkowe.

139
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

macji odbeneficjenta dotacji oprzekazywaniu wramach umowy czci rodkw przed faktycz-
nym zapotrzebowaniem. Wwyniku nierzetelnego dziaania wwyej wymienionym zakresie rodki
budetu pastwa wcznej kwocie 4,6mln z przekazano Wojewdztwu Pomorskiemu wczeniej
ni wynikao toz faktycznego zapotrzebowania. Nie miao towpywu nakocowe rezultaty wyni-
kajce zrealizacji zada.
Minister Rozwoju udzieli Agencji Rezerw Materiaowych221 dotacji wkwocie 380,0mln z wter-
minie 30 i31grudnia 2015 r. uniemoliwiajcym rzetelne przeprowadzenie procedury zakupu
wgla kamiennego zgodnie zart.13 ust. 5 ustawy zdnia 29padziernika 2010 r. orezerwach strate-
gicznych222. Wkonsekwencji zakupu dokonano wycznie odprzedsibiorcw, doktrych Agencja
Rezerw Materiaowych wystosowaa zaproszenia doskadania ofert. rodki zostay wykorzystane
zgodnie zprzeznaczeniem, tj.nazakup wgla kamiennego iutrzymywanie utworzonych rezerw
strategicznych.
Nieprawidowoci stwierdzone wMinisterstwie Rodziny, Pracy iPolityki Spoecznej dotyczyy:
niewaciwego przygotowania Programu Senior-Wigor223, cospowodowao skrcenie okresu
narealizacj zada przez beneficjentw iw rezultacie niewykorzystanie rodkw przeznaczo-
nych najego realizacj wkwocie 4,3mln z,
przekroczenia o1,8mln z dziesicioprocentowego limitu rodkw dla dotacji, ktre Minister
mg rozdysponowa napodstawie weryfikacji ocen ekspertw wkonkursie ofert Programu
Fundusz Inicjatyw Obywatelskich224,
naruszenia zasady jawnoci poprzez niepodanie dowiadomoci publicznej penej informacji
odotacjach nakwot 4,4mln z, przyznanych wwyniku weryfikacji ocen ekspertw wkonkur-
sie ofert Rzdowego Programu narzecz Aktywnoci Spoecznej Osb Starszych225,
wydatkowania 0,7mln z napromocj wramach Rzdowego Programu narzecz Aktywnoci Spo-
ecznej Osb Starszych oraz Programu Senior-Wigor bez rozpoznania moliwoci skorzystania
zbezpatnej emisji wmediach publicznych zobowizanych dorealizacji misji oraz braku analiz
skutecznoci przeprowadzonych kampanii spoecznych.
Najwysza Izba Kontroli zakwestionowaa take udzielenie dotacji wwysokoci 27,7tys. z dla inter-
natu funkcjonujcego przy niepublicznej szkole artystycznej ouprawnieniach szkoy publicznej jako
udzielonej znaruszeniem przepisw art.90 ust. 4b i4c ustawy zdnia 7 wrzenia 1991 r. osystemie
owiaty226 oraz z2 rozporzdzenia zdnia 26padziernika 2014 r. wsprawie dotacji przyznawanych

221 rodki pochodziy zrezerwy celowej utworzonej przez Ministra Finansw napodstawie art.30a ustawy budetowej
na2015r. (po zmianie) iart.39b ustawy zdnia 5grudnia 2014 r. ozmianie niektrych ustaw wzwizku zrealizacj
ustawy budetowej (Dz.U. poz.1877).
222 Dz.U. z2015 r. poz.1229 zezm.
223 Program adresowany jest do osb niepracujcych w wieku 60+, majcy na celu stworzenie dziennych
domw opieki, stanowicych poczenie uniwersytetu trzeciego wieku, klubu seniora, biblioteki igabinetu
rehabilitacyjnego.
224 Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO) to instrument programowy i finansowy majcy wspiera rozwj
spoeczestwa obywatelskiego. Wramach Funduszu finansowane swycznie projekty mieszczce si wramach
statutowej dziaalnoci nieodpatnej lub odpatnej poytku publicznego organizacji oraz wobrbie trzech
priorytetw: Aktywne spoeczestwo, Aktywni obywatele iSilne organizacje pozarzdowe.
225 Rzdowy program narzecz Aktywnoci Osb Starszych, toprogram uwzgldniajcy wewntrzne zrnicowanie
populacji osb starszych (powyej 60. roku ycia) ipromujcy dziaania majce nacelu podtrzymanie aktywnoci
osb starszych i zapewnienie ich udziau w yciu spoecznym oraz dziaania ukierunkowane na osoby
oograniczonej samodzielnoci.
226 Dz. U. z2015 r. poz.2156, zezm.

140
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

niepublicznym szkoom artystycznym227. Przypadek ten wskazuje rwnie naopnienie wrealizacji


wniosku Najwyszej Izby Kontroli sformuowanego pokontroli Dotacje dla niepublicznych szk arty-
stycznych oraz nadzr nad tymi szkoami228.
Ponadto wwybranych czciach budetu pastwa229 przeprowadzona zostaa kontrola wykorzy-
stania okrelonych rodzajw dotacji ubeneficjentw, ktrzy otrzymali dotacje zbudetu pastwa
midzy innymi na: dziaalno dydaktyczn ipomoc materialn dla studentw idoktorantw, dzia-
alno pastwowych instytucji kultury, wsparcie finansowe inwestycji, dofinansowanie budowy,
przebudowy, remontu, utrzymania, ochrony izarzdzania drogami wojewdzkimi oraz nadofinan-
sowanie wiadczenia usug publicznych wzakresie midzywojewdzkich imidzynarodowych kole-
jowych przewozw pasaerskich.
Kontrol objto wykorzystanie w2015 r. przez pi uczelni publicznych230 dotacji podmiotowej na:
dziaalno dydaktyczn kontrolowane uczelnie otrzymay cznie 913,2mln z, ktre zostay
wykorzystane wcaoci izgodnie zprzeznaczeniem; stwierdzone nieprawidowoci nie miay
wpywu narealizacj zada idotyczyy: nieterminowego przekazania doMinisterstwa Finansw
przez Politechnik Gdask oraz Uniwersytet dzki planw rzeczowo-finansowych na2015 r.
(odpowiednio podziewiciu isiedmiu miesicach zamiast wterminie 14 dni odich uchwale-
nia), costanowio naruszenie art.100 ust. 3 pkt1 ustawy zdnia 27lipca 2005 r. Prawo oszkol-
nictwie wyszym231;
pomoc materialn dla studentw idoktorantw wformie stypendiw socjalnych, stypendiw
rektora dla najlepszych studentw idoktorantw, stypendiw specjalnych dla osb niepeno-
sprawnych izapomg atake remonty domw istowek studenckich; objte kontrol uczel-
nie wydatkoway cznie 111,0mln z; pomoc objto 27.485 studentw oraz 1.181 doktoran-
tw; wczterech przypadkach nie stwierdzono nieprawidowoci wzakresie ustalania wyso-
koci, przyznawania iwypacania wiadcze; przy udzielaniu pomocy materialnej studentom
idoktorantom wUniwersytecie Ekonomicznym weWrocawiu stwierdzono naruszenie ure-
gulowa ustawowych iwewntrznych polegajce nanieznacznym przekroczeniu o0,4%
dopuszczalnego udziau wydatkw nastypendia rektora dla najlepszych studentw wcznej
kwocie wypat stypendiw, cobyo niezgodne zpostanowieniami art.174 ust. 4 ustawy Prawo
oszkolnictwie wyszym; nie przestrzegano take procedur iterminw przyznawania iwypaca-
nia wiadcze pomocy materialnej dla studentw wikszo zbadanych decyzji oprzyznaniu
pomocy materialnej studentom (70,6%) wydano zprzekroczeniem 30-dniowego terminu, wyno-
szcym odtrzech do89 dni; znaczna cz (43,5%) objtych badaniem wiadcze pomocy mate-
rialnej dla studentw idoktorantw wcznej wysokoci 35.280,0 z zostaa wypacona mimo
braku decyzji wydanych wsprawie ich przyznania, tj.znaruszeniem art.104 i110 ustawy zdnia
14czerwca 1960 r. Kodeks postpowania administracyjnego232.

227 Dz. U. poz.1453.


228 NIK wnioskowaa oudzielanie dotacji niepublicznym szkoom artystycznym ouprawnieniach szk publicznych
nazasadach okrelonych wart.90 ust. 4b i4c ustawy osystemie owiaty zzastosowaniem stawek ustalonych dla
szk tego samego typu, niezalenie odstruktury organizacyjnej szkoy. Informacja owynikach kontroli Dotacje
dla niepublicznych szk artystycznych oraz nadzr nad tymi szkoami, Nrewid. 190/2014/P/14/089LLU, Warszawa
2014.
229 Byy toczci: Gospodarka, Kultura idziedzictwo narodowe, Szkolnictwo wysze iTransport.
230 Politechnik Biaostock, Politechnik Gdask, Uniwersytet dzki, Uniwersytet Szczeciski oraz Uniwersytet
Ekonomiczny weWrocawiu.
231 Dz. U. z2012 r. poz.572 zezm.
232 Dz. U. z2016 r. poz.23.

141
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Nie stwierdzono nieprawidowoci wrozliczaniu zbadanych przez Najwysz Izb Kontroli dotacji
udzielonych przez Ministra Gospodarki wramach programu finansowego wsparcia inwestycji. Pro-
gram ten powizany by zcelami okrelonymi midzy innymi wstrategiach rozwoju kraju nalata
20072015 oraz do2020233, atake wStrategii Innowacyjnoci iEfektywnoci Gospodarki234. W2015 r.
objci kontrol czterej beneficjenci ponieli nakady inwestycyjne wwysokoci 2.525,0mln z oraz
stworzyli 776 nowych miejsc pracy. Zpunktu widzenia celw zdefiniowanych wdokumentach stra-
tegicznych oraz zada finansowanych tymi dotacjami, rodki przekazane beneficjentom uczestni-
czcym wpowyszych programach zostay wydatkowane efektywnie.
Nieprawidowoci nie stwierdzono take w14 urzdach marszakowskich, ktre wykorzystyway
dotacj zbudetu pastwa nadofinansowanie budowy, przebudowy, remontu, utrzymania ochrony
izarzdzania drogami wojewdzkimi. Zaplanowana napodstawie art.70c ustawy odochodach jed-
nostek samorzdu terytorialnego wbudecie pastwa narok 2015 rezerwa celowa (poz.54235) naten
cel wwysokoci 268,0mln z zostaa wykorzystana w100%, awynikajce zumw zadania zostay
zrealizowane.
Najwysza Izba Kontroli pozytywnie ocenia wykorzystanie irozliczenie w2015 r. przez PKP Intercity S.A.
dotacji budetowej przekazanej przez ministra waciwego dospraw transportu236 nadofinanso-
wanie wiadczenia usug publicznych wzakresie midzywojewdzkich imidzynarodowych kole-
jowych przewozw pasaerskich237. Umowy owiadczenie wyej wymienionych usug publicznych
obejmoway swym zakresem wszystkie elementy wyszczeglnione wart.25 ust. 3 ustawy zdnia
16grudnia 2010 r. opublicznym transporcie zbiorowym238. Ogem w2015 r. Spka otrzymaa
10,3mln z ztytuu dotacji doprzewozw midzynarodowych oraz 484,4mln z ztytuu rekompen-
saty zaprzewozy midzywojewdzkie. Nie zapewniay one jednak uzyskania przez Spk poziomu
zysku okrelonego wwarunkach umw. Wodniesieniu doprzewozw midzynarodowych uzyskana
dotacja nie pokrya nawet kosztw realizacji przewozw objtych umow. Badanie przeprowadzone
w2015 r. wykazao, e nastpi wzrost poziomu satysfakcji wstosunku dowynikw badania w2014r.
Wzrost satysfakcji dotyczy punktualnoci, czasu przejazdu, informacji podczas podry iczystoci
nadworcach. Nie zmieni si natomiast poziom satysfakcji zczystoci pocigw, bezpieczestwa
ioferty usug nadworcach kolejowych.
Wydatki poniesione zbudetu pastwa wformie dotacji celowej dla spki Przewozy Regionalne
Sp.zo.o. pozwoliy naosignicie zakadanych celw. Wwyniku kontroli 4,6% zrealizowanych
wydatkw stwierdzono, e zostay one poniesione zzachowaniem zasad gospodarowania rod-
kami publicznymi okrelonych wustawie ofinansach publicznych. Nie stwierdzono niecelowego
iniegospodarnego wydatkowania rodkw publicznych. Pozytywnie oceniono take wiadczenie
przez spk usug publicznych wzakresie midzynarodowych kolejowych przewozw pasaerskich.

233 Przyjte przez Rad Ministrw wdniach: odpowiednio 29listopada 2006r. i25 wrzenia 2012r.
234 Strategia Innowacyjnoci iEfektywnoci Gospodarki nalata 20122020 Dynamiczna Polska przyjta przez Rad
Ministrw wdniu 15stycznia 2013r.
235 rodki dla wojewdztw nadofinansowanie budowy, przebudowy, remontu, utrzymania, ochrony izarzdzania drogami
wojewdzkimi.
236 Dodnia 15listopada 2015 r. ministrem waciwym dospraw transportu by Minister Infrastruktury iRozwoju, aod
16listopada 2015 r. Minister Infrastruktury iBudownictwa (rozporzdzenie Rady Ministrw zdnia 17listopada
2015 r. wsprawie szczegowego zakresu dziaania Ministerstwa Infrastruktury iBudownictwa (Dz.U. poz.1907).
237 Wyniki kontroli Wykonanie budetu pastwa w 2015 r. w czci 39 Transport wykorzystanie i rozliczenie
w2015 r. przez PKP Intercity S.A. dotacji budetowej nadofinansowanie wiadczenia usug publicznych wzakresie
midzywojewdzkich imidzynarodowych kolejowych przewozw pasaerskich.
238 Dz.U. z2015 r. poz.1440, zezm.

142
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Niemniej jednak Najwysza Izba Kontroli zwrcia uwag nazbyt optymistyczne planowanie przy-
chodw ztytuu sprzeday biletw. Uzyskane przychody byy ponad czterokrotnie nisze wporw-
naniu doplanowanych. Wsytuacji spadku przychodw, niewystarczajcym okaza si rwnie limit
dotacji napokrycie faktycznie poniesionych kosztw zwizanych zewiadczeniem usug publicznych
wraz znaliczonym rozsdnym zyskiem. Dziaania podjte przez spk narzecz zmniejszenia straty
ztytuu kontynuowania przewozw objtych Umow Roczn239 nie byy wystarczajco skuteczne
napokrycie deficytu wynoszcego 3,4mln z240.
Objci badaniem beneficjenci dotacji naog rzetelnie okrelali wielko zapotrzebowania wspar-
cia finansowego, ktre wykorzystywali zgodnie zprzeznaczeniem. Stwierdzone nieprawidowoci
wtym zakresie nie miay istotnego wpywu naocen dziaalnoci tych podmiotw.
Z inicjatywy Najwyszej Izby Kontroli, w2015 r. wczterech urzdach marszakowskich, czterech urz-
dach miejskich, szesnastu organizacjach pozarzdowych realizujcych zadania zlecone, przeprowa-
dzono kontrol wzakresie dotacji dla jednostek samorzdu terytorialnego nazadania zlecone pod-
miotom niezaliczanym dosektora finansw publicznych241. Celem kontroli bya ocena prawidowoci
udzielania irozliczania przekazywanych przez jednostki samorzdu terytorialnego dotacji celowych
podmiotom niezaliczanym dosektora finansw publicznych nacele zwizane zrealizacj zada zle-
conych, aw szczeglnoci zorganizowanie wsppracy zorganizacjami pozarzdowymi irzetelno
dokonywania rozlicze udzielonych dotacji, wtym wywizywanie si zobowizku kontroli ioceny
realizacji zada zleconych.
Najwysza Izba Kontroli stwierdzia, e wjednostkach samorzdu terytorialnego wsppraca zorga-
nizacjami pozarzdowymi zostaa zorganizowana poprawnie, a wikszo ujawnionych nieprawi-
dowoci wystpia naetapie zlecania irozliczania zada. Polegay one przede wszystkim na: nie-
stosowaniu jednolitych mechanizmw weryfikacji bezstronnoci czonkw komisji konkursowych,
opieszaym zawieraniu umw odotacje, nierzetelnym weryfikowaniu przedkadanych przez benefi-
cjentw rozlicze udzielonych dotacji, nieegzekwowaniu nalenoci ztytuu odsetek odkwot zwr-
conych nieterminowo, niewystarczajcej kontroli wykonania zada przez beneficjentw wich sie-
dzibach lub miejscu realizacji zadania.
Dotacje przedmiotowe sto rodki przeznaczone nadopaty dookrelonych rodzajw wyrobw
lub usug, kalkulowane wedug stawek jednostkowych. Dotacje przedmiotowe mog by udzielane
napodstawie odrbnych ustaw lub przepisw Unii Europejskiej, zuwzgldnieniem rwnoprawno-
ci, dla przedsibiorcw wytwarzajcych okrelone rodzaje wyrobw lub wiadczcych okrelone
rodzaje usug oraz dla podmiotw wykonujcych zadania narzecz rolnictwa.
Kwoty iprzedmiot dotacji przedmiotowych ustala si wustawie budetowej242. Dotacje przedmio-
towe przekazuje si na: dofinansowanie posikw sprzedawanych wbarach mlecznych243, dofinan-
sowanie przesyek ustawowo zwolnionych zopat pocztowych nazasadach okrelonych wodrb-
nych przepisach244, dofinansowanie podrcznikw szkolnych doksztacenia zawodowego ikszta-

239 Skrcenia terminu obowizywania umowy zdnia 31 do12grudnia 2015 r. oraz wprowadzenia konkurencyjnych
cenowo biletw doGrodna.
240 Wyniki kontroli Spki Przewozy Regionalne Sp. z.o.o.
241 Informacja owynikach kontroli Dotacje dla jednostek samorzdu terytorialnego nazadania zlecone podmiotom
niezaliczanym dosektora finansw publicznych Nrewid. 219/2015/P/15/005/KAP. Kontrol objto okres od1stycznia
2013r. do30czerwca 2015 r.
242 Art.130 ust. 3 ustawy ofinansach publicznych.
243 Art.7a ust. 1 ustawy zdnia 12marca 2004 r. opomocy spoecznej (Dz.U. z2015 r. poz.163, zezm.).
244 Art.27 ust. 1 ustawy zdnia 23listopada 2012 r. Prawo pocztowe (Dz.U. z2012 r. poz.1529, zezm.).

143
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

cenia oglnozawodowego oraz podrcznikw akademickich245, dofinansowanie lub finansowanie


zada wykonywanych narzecz rolnictwa wzakresie: postpu biologicznego wprodukcji rolinnej
izwierzcej, ochrony rolin, rolnictwa ekologicznego, dofinansowanie krajowych przewozw pasa-
erskich wcelu wyrwnania przewonikom kolejowym utraconych przychodw ztytuu obowizu-
jcych ustawowych uprawnie doulgowych przejazdw246. Wydatki nadotacje przedmiotowe zre-
alizowano w97,8% planu pozmianach. Dotacje przedmiotowe stanowiy znikomy odsetek wgrupie
wydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich nadotacje isubwencje.

wiadczenia narzecz osb fizycznych

W 2015 r. wydatki nawiadczenia narzecz osb fizycznych zbudetu pastwa ibudetu rodkw
europejskich wyniosy 24.685,5mln z iw porwnaniu do2014 r. zwikszyy si o253,4mln z,
tj.o1,0%, jednak udzia tych wydatkw wwydatkach ogem zmniejszy si o0,2 punktu procento-
wego iwynosi 6,2%. Wdalszym cigu znikomy niewiele ponad 0,1% - by udzia budetu rodkw
europejskich wfinansowaniu tych wydatkw.
wiadczenia narzecz osb fizycznych obejmuj wydatki budetu pastwa, przekazywane napod-
stawie odrbnych przepisw, bezporednio douprawnionych osb fizycznych247. Maj one charak-
ter bezzwrotny inieodpatny. Sto wiadczenia wypacane wpostaci emerytur, rent, zasikw rodzin-
nych, stypendiw, odszkodowa, rekompensat, ryczatw, diet oraz nagrd ocharakterze specjalnym.

Wykres 22. Wydatki budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich nawiadczenia narzecz
osb fizycznych w2015 r.

Wydatki osobowe Pozostae


niezaliczone do 3,6%
uposae wypacane
onierzom
i funkcjonariuszom
5,2%

wiadczenia
spoeczne
91,2%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

245 Art.188a ust. 1 ustawy zdnia 27lipca 2005 r. Prawo oszkolnictwie wyszym (Dz.U. z2012 r. poz.572, zezm.).
246 Art.8b ustawy zdnia 20czerwca 1992 r. ouprawnieniach doulgowych przejazdw rodkami publicznego
transportu zbiorowego (Dz.U. z2012 r., poz.1138, zezm.).
247 Ustawa zdnia zdnia 18lutego 1994 r. ozaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczestwa
Wewntrznego, Agencji Wywiadu, Suby Kontrwywiadu Wojskowego, Suby Wywiadu Wojskowego, Centralnego
Biura Antykorupcyjnego, Stray Granicznej, Biura Ochrony Rzdu, Pastwowej Stray Poarnej iSuby Wiziennej
oraz ich rodzin (Dz.U. z2015 r. poz.900, ze zm.) iinne.

144
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Podobnie jak wlatach wczeniejszych, dominujc pozycj (91,2%) wtej grupie byy wydatki
nawiadczenia spoeczne. Wprzecigu ostatnich czterech lat ich udzia wtej grupie wydatkw
utrzymywa si nado staym poziomie 90-93%. Zasady naliczania iwypacania wiadcze narzecz
osb fizycznych regulowane sprzez wiele aktw prawnych. Zasady nabywania prawa dowiadcze
iich naliczania sodmiennie ustalane wzalenoci naprzykad odwieku osoby uprawnionej, daty
nabycia uprawnienia dowiadcze. System wiadcze narzecz osb fizycznych jest zrnicowany
wewntrznie. wiadczenia tewypacane sprzez Zakad Ubezpiecze Spoecznych iKas Rolniczego
Ubezpieczenia Spoecznego, aponadto przez nastpujce organy:
Ministerstwo Obrony Narodowej (Wojskowe Biura Emerytalne) dla onierzy, sdziw iprokura-
torw wojskowych oraz czonkw ich rodzin,
Zakad Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewntrznych dla funkcjonariuszy Policji,
Urzdu Ochrony Pastwa, Agencji Bezpieczestwa Wewntrznego, Agencji Wywiadu, Cen-
tralnego Biura Antykorupcyjnego, Stray Granicznej, Biura Ochrony Rzdu, Pastwowej Stray
Poarnej oraz czonkw ich rodzin,
Ministerstwo Sprawiedliwoci oraz sdy rejonowe, okrgowe iapelacyjne, Sd Najwyszy, Try-
buna Konstytucyjny dla sdziw wstanie spoczynku oraz czonkw ich rodzin,
Instytut Pamici Narodowej ijednostki organizacyjne prokuratury dla prokuratorw iich rodzin,
Biuro Emerytalne Suby Wiziennej dla funkcjonariuszy suby wiziennej.
Wydatki osobowe niezaliczone douposae wypacane onierzom ifunkcjonariuszom w2015 r.
wyniosy 1.293,2mln z istanowiy 5,2% wartoci wiadcze narzecz osb fizycznych. Przezna-
czone zostay przede wszystkim nawiadczenia wypacane wczciach: Obrona narodowa, Sprawy
wewntrzne oraz Sprawiedliwo nawypaty rwnowanikw zabrak lokalu mieszkalnego lub jego
remont, napomoc materialn dla funkcjonariuszy, jako gratyfikacje urlopowe idopaty dowypo-
czynku, atake jako nalenoci pienine wypacane onierzom ifunkcjonariuszom wyznaczonym
dopenienia suby poza granicami pastwa.
W 2015 r. wydatki nawiadczenia narzecz osb fizycznych zostay zrealizowane zgodnie zprze-
znaczeniem. Wczci Gospodarka nie zostay zaplanowane rodki nanagrody zaszczeglne osi-
gnicia wdziaalnoci proeksportowej, finansowane dotychczas poza pul rodkw przeznaczonych
nawynagrodzenia. Tym samym zosta zrealizowany wniosek Najwyszej Izby Kontroli, powtarzany
wcorocznych kontrolach wykonania budetu pastwa wlatach 20112014248.

Wydatki biece jednostek budetowych


Wydatki biece jednostek budetowych ujte wbudecie pastwa ibudecie rodkw europej-
skich wyniosy w2015 r. 63.351,1mln z iw porwnaniu do2014 r. zwikszyy si o1.966,3mln z,
tj.o3,2%. Pomimo, e wcigu ostatnich czterech lat nakady nate wydatki systematycznie rosy,
towanie w2015 r. odnotowano ich najwikszy przyrost. Zroku narok zwiksza si take udzia
wydatkw biecych jednostek budetowych wwydatkach ogem z15,1% w2012 r. do16,1%
w2014 r., natomiast w2015 r. obniy si nieznacznie do15,9%.
Wydatki biece jednostek budetowych ponoszone byy przede wszystkim zbudetu pastwa,
wydatki budetu rodkw europejskich stanowiy tylko 1,0% wydatkw biecych jednostek
budetowych. W2015 r. wydatki poniesione zbudetu pastwa wyniosy 62.744,1mln z ibyy
o1.925,2mln z wysze ni wroku 2014, costanowio wzrost o3,2%. Wydatki zbudetu rodkw
europejskich wyniosy 607,0mln z ibyy o41,1mln z wysze ni wroku poprzednim (wzrost
o7,3%).

248 W latach 20112014 Najwysza Izba Kontroli ocenia dziaania zwizane z planowaniem, przeniesieniem i wypat
tych nagrd jako nielegalne, nierzetelne i niecelowe.

145
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wydatki biece jednostek budetowych przeznaczone zostay na:


a) wynagrodzenia ipochodne 39.508,1mln z (62,4%),
b) zakupy towarw iusug 17.727,0mln z (28,0%),
c) pozostae wydatki 6.116,0mln z (9,6%), wtym:
skadki doorganizacji midzynarodowych 1.152,3mln z,
wynagrodzenia bezosobowe 975,1mln z,
podre subowe krajowe izagraniczne 619,0mln z,
rwnowaniki pienine iekwiwalenty dla onierzy ifunkcjonariuszy 599,6mln z,
koszty postpowania sdowego iprokuratorskiego 595,6mln z,
odpisy nazakadowy fundusz wiadcze socjalnych 473,1mln z.
Kontrola wydatkw biecych jednostek budetowych potwierdzia, e wzdecydowanej wikszo-
ci rodki wydatkowano zgodnie zprzeznaczeniem, wsposb celowy, zawyjtkiem opisanych niej
najistotniejszych nieprawidowoci.
Centrum Systemw Informacyjnych Ochrony Zdrowia249 nie zrealizowao projektu wspfinanso-
wanego wramach POInnowacyjna Gospodarka, wwyniku czego powstao ryzyko koniecznoci
zwrotu dofinansowania wkwocie 407,4mln z iponiesienia dodatkowych wydatkw zbudetu
pastwa oszacowanej wartoci ponad 300mln z. Projekt Elektronicznej Platformy Gromadzenia,
Analizy iUdostpniania zasobw cyfrowych oZdarzeniach Medycznych (tzw. Projekt P1) nie zosta
zrealizowany wwyznaczonym zakresie, pomimo e termin realizacji systemu by kilkakrotnie zmie-
niany iostatecznie przeduony oponad rok, tj.z30 wrzenia 2014 r. na30listopada 2015 r. Wynikao
towduej mierze zprzyczyn niezalenych odCentrum, tojest zpowodu podziau, zgodnie zwytycz-
nymi inicjatywy Wsplna Pomoc weWspieraniu Projektw dla Europejskich Regionw zamwienia
publicznego nazaprojektowanie, realizacj inadzr gwarancyjny systemw naczci (tzw. strumie-
nie). Podzia zamwienia nastrumienie spowodowa wyduenie procesu wyboru wykonawcw oraz
problemy zintegracj poszczeglnych systemw. Wyduenie procesu wyboru wykonawcw wyni-
kao zarwno zestosowania rodkw ochrony prawnej przez wykonawcw, jak ibdu formalnego
popenionego przez Centrum wpostpowaniu skutkujcego koniecznoci powtrzenia postpo-
wania. Wtrakcie realizacji umw wystpiy problemy zwykonawcami poszczeglnych strumieni,
ktrzy dostarczali produkty niezgodne zkryteriami jakoci Centrum lub zopisem przedmiotu zam-
wienia oraz zobowizujcym stanem prawnym. Niekorzystny wpyw narealizacj projektu miay
take liczne zmiany personalne, wtym zmiany nastanowisku Kierownika Projektu P1, oraz niewy-
starczajce zasoby kadrowe Centrum wzakresie zatrudnienia pracownikw zwyksztaceniem kie-
runkowym wrealizacji projektw teleinformatycznych, cotumaczono niszymi ni rynkowe wyna-
grodzeniami pracownikw zatrudnionych przy realizacji Projektu przy duym obcieniu ich prac.
W konsekwencji, wiele istotnych funkcji wstrukturze organizacyjnej Projektu P1 zostao powierzone
firmom zewntrznym na89 osb wymienionych wstrukturze P1, tylko 18 byo pracownikami
Centrum. Pozostaych 20 byo pracownikami firm doradczych, a51 pracownikami wykonawcw
poszczeglnych strumieni. Pracownicy firm zewntrznych penili funkcje midzy innymi Zastpcw
Kierownika Projektu, liderw oraz pracownikw zespow merytorycznych powoanych wramach
Biura Wsparcia Projektu P1.

249 Centrum realizuje projekty zzakresu informatyzacji pastwa wobszarze ochrony zdrowia. Od2009 roku Centrum
realizowao Projekt P1, dofinansowany wramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka 2007-
2013. Projekt mia nacelu budow elektronicznej platformy usug publicznych wzakresie ochrony zdrowia,
umoliwiajcej organom administracji pastwowej isamorzdowej, przedsibiorcom iobywatelom, gromadzenie,
analiz iudostpnianie zasobw cyfrowych ozdarzeniach medycznych.

146
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Termin kwalifikowalnoci wydatkw wProjekcie upyn 31grudnia 2015 r. Przyszo Projektu uza-
leniona jest odstanowiska Komisji Europejskiej, ktra moe wyrazi zgod nadokoczenie Projektu
wramach Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa 20142020 lub dokoczenie projektu zerodkw
krajowych do31marca 2019 r. Wedug szacunkw Centrum, wzalenoci oddecyzji Komisji Euro-
pejskiej, wydatki budetu pastwa zwizane zdokoczeniem projektu mog wynie nawet ponad
300mln z. Wprzypadku odrzucenia przez Komisj Europejsk kocowego wniosku opatno lub
niezakoczenia wterminie projektu zgoszonego jako niefunkcjonujcy, Polska bdzie musiaa zwr-
ci Unii przydzielone wspfinansowanie wwysokoci ponad 407,4mln z.
Ministerstwo Sprawiedliwoci niecelowo iniegospodarnie wydatkowao rodki nakampani infor-
macyjn nieodpatnej pomocy prawnej wkwocie 2,0mln z oraz naprzygotowanie tej kampanii
wkwocie 241,9tys. z. Kampania promocyjna zostaa przeprowadzona kilka miesicy przed urucho-
mieniem punktw nieodpatnej pomocy prawnej, przez cozmniejszya si jej skuteczno. Ponadto
wduej mierze zostaa ona skierowana doinnej grupy odbiorcw ni uprawnieni donieodpatnej
pomocy prawnej250. Prawidowe okrelenie grupy docelowej kampanii informacyjnej miao due
znaczenie dla jej skutecznoci, gdy determinowao pniejszy wybr kanaw reklamowych iter-
minw emisji reklam. Tymczasem cz kampanii informacyjnej zrealizowana zostaa wpatnych
kanaach telewizyjnych, chocia osoby najubosze, doktrych bya skierowana rzadko sabonen-
tami takich telewizji. Najwysza Izba Kontroli stwierdzia take liczne nieprawidowoci przy wybo-
rze eksperta zewntrznego oraz autora koncepcji kampanii, wtym wyznaczenie jednodniowego ter-
minu naprzygotowanie metodyki obejmujcej koncepcj kampanii, koncept kreatywny imediaplan,
wypacenie zarwno ekspertowi zewntrznemu, jak iautorowi kampanii wynagrodzenia zat sam
usug, powoanie zespou doopracowania opisu przedmiotu zamwienia ju powysaniu zapyta
ofertowych. Ponadto jako nierzetelne Najwysza Izba Kontroli ocenia samo przygotowanie wyej
wymienionej kampanii.
Nieskuteczny nadzr Ministra Sportu iTurystyki nad realizacj zada finansowanych zbudetu pa-
stwa spowodowa konieczno zapaty odsetek odzalegoci podatkowej ztytuu podatku odnie-
ruchomoci wwysokoci 1,1mln z. Wlatach 20102012 Ministerstwo Sportu iTurystyki przekazao
spce zarzdzajcej Stadionem Narodowym rodki finansowe wkwocie 3,6mln z netto nazapat
podatku odnieruchomoci, naktrej posadowiony jest Stadion Narodowy. Spka opacaa poda-
tek odnieruchomoci, jednak w2015 r. wystpia doorganu podatkowego Prezydenta m.st. War-
szawy zwnioskiem owydanie indywidualnej interpretacji podatkowej (nie informujc otym Mini-
sterstwa), prezentujc stanowisko, e nie bya podatnikiem wstosunku donieruchomoci, anastp-
nie ostwierdzenie izwrot nadpaty. Spka wprawdzie zwrcia kwoty uzyskane odMinisterstwa
nazapat podatku, jednak Ministerstwo zmuszone byo opaci podatek odnieruchomoci wraz
zodsetkami domomentu zapaty.
W Sdzie Rejonowym wSupsku dokonano odbioru robt izapaty przed ostatecznym wykona-
niem prac przez wykonawc. Wdniu 30grudnia 2015 r. wSdzie Rejonowym wSupsku dokonano

250 Donieodpatnej pomocy prawnej uprawnione sosoby ktre nie ukoczyy 26 lat oraz ktre ukoczyy 65 lat,
oraz posiadacze Karty Duej Rodziny, weterani, kombatanci, osoby uprawnione wroku poprzednim dootrzymania
wiadczenia zpomocy spoecznej, atake osoby zagroone lub poszkodowane katastrof naturaln, klsk
ywioow lub awari techniczn. Tymczasem jako grup docelow kampanii telewizyjnej (na ktr przeznaczono
63% budetu kampanii) przyjto osoby powyej 30 roku ycia, mieszkajce nawsi imiastach poniej 100tys.
osb zdochodem poniej 2,5tys. z nagospodarstwo domowe. Zkolei jako grup docelow kampanii radiowej
(na ktr przeznaczono 14% budetu) przyjto osoby pomidzy 15 a50 rokiem ycia, mieszkajce nawsi iw
miastach do100tys. mieszkacw. Tak okrelone grupy docelowe nie pokryway si wduej mierze zgrup osb
uprawnionych donieodpatnej pomocy prawnej, wszczeglnoci grupa docelowa kampanii informacyjnych nie
obejmowaa osb uprawnionych zamieszkujcych miasta powyej 100 tysicy mieszkacw.

147
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

odbioru kocowego przedmiotu umowy naroboty budowlane izapaty zawykonany remont kwoty
0,3mln z, pomimo niewykonania wtym terminie przez Wykonawc wymaganego badania wody
dospoycia, cobyo niezgodne zwarunkami umowy.
W Ministerstwie rodowiska nie istniay mechanizmy nadzoru nad wykorzystaniem materiaw pro-
mocyjnych wytwarzanych wwikszych ilociach aniewykorzystywanych jednorazowo. Kontrola
wykazaa, e wlatach 2010 - 2015 napotrzeby projektu GreenEvo wytworzono cznie 56.300egzem-
plarzy broszur iraportw uoonych wpaczkach, zawierajcych od10 do50 szt. publikacji, tj.razem
1.860 paczek. czny koszt wytworzenia tych materiaw oszacowano na341,8tys. z. Wstyczniu
2016 r. przeznaczono doutylizacji 211 paczek materiaw GreenEvo, ocznej szacunkowej warto-
ci 39,9tys. z, wwikszoci uznanych zanieaktualne, cowskazuje nasaboci systemu planowania
zakupw materiaw promocyjnych oraz ich wykorzystywania. Wrd materiaw przeznaczonych
dozniszczenia znajdoway si jednak rwnie aktualne broszury GreenEvo 2015/2016 wangielskiej
wersji jzykowej, cowyjaniono pomyk pracownika.
W Kancelarii Prezesa Rady Ministrw nie istniay skuteczne mechanizmy nadzoru nad wykorzysta-
niem limitw usug telekomunikacyjnych. Dwie osoby, ktrym przyznano nieograniczony limit kosz-
tw telekomunikacyjnych (w tym transferu danych) dysponoway telefonami subowymi (limity
transferu 2,5 GB danych wabonamencie) oraz subowymi tabletami (limity transferu 35 GB i40 GB
danych wabonamencie). Osoby tew minimalnym stopniu wykorzystay dostpne wysokie limity
wtabletach, natomiast znaczco przekroczyy limity transferu danych wtelefonach, cospowodo-
wao dodatkowe koszty wcznej kwocie 147,0tys. z, czyli 22% ogu wydatkw Kancelarii Prezesa
Rady Ministrw natelefony komrkowe. Jednostki organizacyjne odpowiedzialne zamonitorowanie
kosztw telefonw komrkowych odnotoway wprawdzie znaczne przekroczenie limitu transferu
danych izwizane ztym wydatki, jednak nie podjy skutecznych dziaa wcelu ich ograniczenia.

Zatrudnienie iwydatki nawynagrodzenia

Przy konstrukcji ustawy budetowej narok 2015 zaoono, e wynagrodzenia wpastwowych jed-
nostkach budetowych dla pracownikw objtych przepisami ustawy zdnia 23grudnia 1999 r.
oksztatowaniu wynagrodze wpastwowej sferze budetowej oraz ozmianie niektrych ustaw251
bd si ksztatoway napoziomie nominalnym zroku 2014 zuwzgldnieniem rozdysponowanych
w2014 r. rezerw celowych oraz dodatkowego wynagrodzenia rocznego naliczonego zgodnie zusta-
wowo okrelonymi zasadami. Ograniczenie wzrostu wynagrodze z2014 r. nie dotyczyo sdziw
delegowanych doMinisterstwa Sprawiedliwoci lub innej jednostki organizacyjnej podlegej Mini-
strowi Sprawiedliwoci, albo przez niego nadzorowanej, ktrych wynagrodzenia sfinansowane
zerodkw pozostajcych wdyspozycji Ministra Sprawiedliwoci, atake prokuratorw oraz aseso-
rw prokuratorskich. Wskazano, e wynagrodzenia dla sdziw iprokuratorw ustalone bd wrela-
cji doprzecitnego wynagrodzenia wdrugim kwartale roku poprzedniego252.
Jednoczenie zaoono, e wydatki nawynagrodzenia ujte wzaczniku nr6 doprojektu ustawy
budetowej wzrosn o1,6% wporwnaniu 2014 r., tj.o0,5 punktu procentowego mniej ni rok

251 Dz.U. z2015 r. poz.2030, zezm.


252 Zgodnie z komunikatem Prezesa Gwnego Urzdu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2014 r. przecitne
wynagrodzenie wdrugim kwartale 2014 r. wynioso 3.739,97 z iw porwnaniu dodrugiego kwartau 2013 r.
(3.612,51 z) wzroso o3,53%. Wysoko wynagrodzenia zasadniczego dla asesorw prokuratorskich ustalana
jest wrelacji dowynagrodzenia zasadniczego prokuratora prokuratury rejonowej powikszonego onalen
skadk ztytuu ubezpieczenia spoecznego.

148
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wczeniej. Zacznik nr6, podobnie jak latach 20122014253, nie obejmowa caoci wynagrodze
wpastwowej sferze budetowej. Nie wykazywano wnim kwoty wydatkw nawynagrodzenia pra-
cownikw zatrudnionych wurzdach organw wadzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz
sdach itrybunaach, wymienionych wart.139 ust. 2 ustawy ofinansach publicznych.
Rok 2015 by ostatnim, pitym rokiem, wktrym obowizyway ograniczenia dotyczce wydatkw
nawynagrodzenia wwybranych jednostkach sektora finansw publicznych, wskazanych wart.14
ust. 1 ustawy zdnia 5grudnia 2014 r. ozmianie niektrych ustaw zwizanych zrealizacj ustawy
budetowej254. Wielko wynagrodze w2015 r. wtych jednostkach nie moga przekroczy wielkoci
wynagrodze zaplanowanych wustawie budetowej narok 2014 zdnia 24stycznia 2014 r.255 albo
wynikajcych zplanw finansowych narok 2014, wprzypadku gdy nie byy one ujmowane wusta-
wie budetowej. Dla podmiotw, oktrych mowa wyej wprowadzono rwnie ograniczenia wydat-
kw nawynagrodzenia, finansowanych wramach programw realizowanych zudziaem rodkw,
oktrych mowa wart.5 ust. 1 pkt2 i3 ustawy ofinansach publicznych.
W 2015 r. utrzymano take, obowizujce od2012 r., ograniczenia dotyczce wielkoci wynagro-
dze bezosobowych. Ich wielko, zwyczeniem wynagrodze finansowanych wramach progra-
mw realizowanych zudziaem rodkw, oktrych mowa wart.5 ust. 1 pkt2 i3 ustawy ofinansach
publicznych, wczciach budetu pastwa bdcych wdyspozycji tego samego dysponenta oraz
wjednostkach sektora finansw publicznych, oktrych mowa wart.14 ust. 1 ustawy zdnia 5grud-
nia 2014 r., ktrych plany finansowe nie sujmowane wustawie budetowej, nie moga przekroczy
wielkoci wynagrodze bezosobowych zaplanowanych wustawie budetowej narok 2014 zdnia
24stycznia 2014 r., albo wynikajcych zplanw finansowych narok 2014.
W 2015 r. limit wydatkw nawynagrodzenia iwynagrodzenia bezosobowe finansowane zudzia-
em rodkw pochodzcych zbudetu Unii Europejskiej oraz zerde zagranicznych, wynikajcy
zustawy budetowej narok 2014 zdnia 24stycznia 2014 r., albo wynikajcy zplanw finansowych
narok 2014, mg zosta zwikszony orodki wcaoci finansowane lub refundowane ztych rde.
Wprzypadku wspfinansowania, zwikszenie tego limitu byo moliwe wwczas, gdy zwikszone
wynagrodzenia byy conajmniej w63% finansowane lub refundowane zerodkw Unii Europejskiej
lub zagranicznych, aw przypadku Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich 20142020 conajmniej
w70% ztych rodkw. Zwikszenie limitu wynagrodze bezosobowych rodkami nawspfinan-
sowanie byo moliwe gdy conajmniej w70% finansowano jelub refundowano zerodkw Unii
Europejskiej lub zagranicznych.
Ograniczenia wielkoci wynagrodze bezosobowych nie obejmoway wynagrodze przyznanych
zrezerw celowych oraz wypacanych wzwizku zprowadzonymi postpowaniami przygotowaw-
czymi isdowymi.
Jednoczenie zgodnie zart.21ustawy ozmianie niektrych ustaw wzwizku zrealizacj ustawy
budetowej niezalenie odpowyszych ogranicze, uwzgldniajc stan finansw publicznych
ikonieczno zapewnienia prawidowej realizacji zada publicznych, minister waciwy dospraw
finansw publicznych mg wyrazi zgod nazwikszenie wielkoci wynagrodze bezosobowych.

253 Wustawach budetowych wlatach 20122013 zacznik nr10, wustawie budetowej narok 2014 zacznik
nr6.
254 Dz.U. poz.1877, zezm.
255 Dz.U. z2014 r. poz.162.

149
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W trakcie roku Minister Finansw wyrazi zgod256 nazwikszenie planu wydatkw nawynagrodze-
nia bezosobowe wtrzech czciach budetu pastwa, tj.:
w Urzdzie Ochrony Konkurencji iKonsumentw o2,1mln z nadofinansowanie dziaa
zzakresu ochrony interesw konsumentw narynku usug finansowych poprzez zatrudnienie
wspierajcych pracownikw Urzdu ekspertw oraz absolwentw wyszych uczelni wramach
patnych praktyk,
w budecie wojewody maopolskiego o30,0tys. z naprace zwizane zutworzeniem nowej
jednostki ewidencyjnej Gminy Szczawa,
w budecie wojewody lubuskiego o59,9tys. z, nawypaty wynagrodze ekspertom biorcym
udzia wpracach komisji kwalifikacyjnych powoanych w2015 r. dospraw awansu zawodowego
nauczycieli wsesji letniej oraz jesiennej.
W 2015 r. wydatki nawynagrodzenia bezosobowe wyniosy 952,2mln z257, tj.95,6% planu pozmia-
nach. Wporwnaniu do2014 r. byy wysze o0,9mln z, ado 2013 r. o46,7mln z.
W 2015 r. Najwysza Izba Kontroli przeprowadzia kontrol zlecania podstawowych zada organw
wadzy publicznej, ktrej celem byo sprawdzenie czy zlecanie prac przez organy wadzy publicznej
innym podmiotom oraz wasnym pracownikom byo uzasadnione iprzynioso oczekiwane efekty
przy zachowaniu zasady naleytego zarzdzania finansami258.
Wyniki kontroli wskazay, e przedmiot izakres zada zlecanych przez jednostki budetowe osobom
fizycznym ipodmiotom zewntrznym wzakresie dziaalnoci podstawowej byy adekwatne
dopotrzeb tych jednostek isuyy realizacji zada, dla ktrych zostay powoane. Wwikszoci
przypadkw jednostki naleycie zarzdzay rodkami przeznaczonymi narealizacj swoich podsta-
wowych zada. Zwyjtkiem nielicznych przypadkw, badane umowy zostay prawidowo sformu-
owane, zrealizowane irozliczone.
Z usug podmiotw zewntrznych iosb zaangaowanych napodstawie umw cywilnoprawnych
korzystay wszystkie skontrolowane podmioty, wtym przy realizacji zada podstawowych wik-
szo znich. Pi kontrolowanych jednostek przy realizacji podstawowych zada zatrudniao pra-
cownikw zaporednictwem agencji pracy tymczasowej, cobudzi powane wtpliwoci codo
zachowania zasady oszczdnego gospodarowania rodkami publicznymi oraz, wprzypadku sdw,
codo kwalifikacji osb zatrudnianych zaporednictwem tych agencji.
Wikszo badanych jednostek wprowadzia odpowiednie procedury, zapewniajce skuteczno
kontroli zarzdczej wobszarze zlecania zada. Jednak wczterech jednostkach Najwysza Izba Kon-
troli uznaa stosowane rozwizania ipraktyki zaniewystarczajce iwnioskowaa owprowadzenie
odpowiednich zmian.
W ramach wyej wymienionej kontroli oraz kontroli wykonania budetu pastwa w2015 r. przepro-
wadzono badania ankietowe dotyczce zatrudnienia wlatach 20142015.

256 Rozporzdzenie Ministra Finansw zdnia 12listopada 2015 r. wsprawie wyraenia zgody nazwikszenie wielkoci
wynagrodze bezosobowych wroku 2015 (Dz.U. poz.1956).
257 Paragrafy: 409 honoraria i417 wynagrodzenia bezosobowe.
258 Informacja o wynikach kontroli Zlecanie podstawowych zada organw wadzy publicznej, Nr ewid.
215/2015/P/15/010/KBF, Warszawa luty 2016. Badaniem objto okres od1stycznia 2014 r. do30czerwca 2015
r. Kontrol przeprowadzono wtrzech ministerstwach, dwch urzdach wojewdzkich idziewiciu sdach
okrgowych irejonowych.

150
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wyniki ankiety przeprowadzonej w53 jednostkach sektora finansw publicznych259 wykazuj,


ewjednostkach tych przecitnie zatrudnionych byo 30.497 osb, tj.o52 osoby mniej ni w2014r.
Zarwno w2014 i2015 r. obowizywao 13,0tys. umw cywilnoprawnych, wtym okoo 50% stano-
wiy umowy-zlecenia (6,2tys. w2014 r. i6,5tys. w2015 r.). Woglnej liczbie zawartych umw-zle-
ce istotny udzia (45,1% w2014 r. i43,7% w2015 r.) stanowiy umowy zawarte naokres przekracza-
jcy trzy miesice. Kolejn istotn pozycj stanowiy umowy-zlecenia zawarte zosobami nigdzie nie
zatrudnionymi odpowiednio 27,2% i35,5% oglnej liczby tego rodzaju umw. Nastaym pozio-
mie, wynoszcym 10,0%, utrzymywa si natomiast udzia umw-zlecenia zawartych zwasnymi
pracownikami.
Zawieranie umw cywilnoprawnych byo take przedmiotem kontroli doranej przeprowadzonej
wPastwowym Instytucie Geologicznym Pastwowym Instytucie Badawczym260. Zustale kon-
troli wynika, e wlatach 2014-2015 osoby fizyczne realizoway narzecz Instytutu zadania napodsta-
wie piciu umw cywilnoprawnych, ktrych konstrukcja wyczerpywaa znamiona stosunku pracy.
Napodstawie tych umw zleceniobiorca by zobowizany wykonywa prac nabieco ipod ci-
gym nadzorem, acharakter zada determinowa miejsce iczas ich wykonywania, tj.wsiedzibach
Instytutu oraz wgodzinach jego pracy.
Analogiczn nieprawidowo stwierdzono take wMinisterstwie Zdrowia gdzie pomimo wnioskw
Najwyszej Izby Kontroli zlat ubiegych, dotyczcych zwikszenia nadzoru nad zawieranymi umo-
wami cywilnoprawnymi zosobami fizycznymi, nie zaprzestano zawierania umw cywilnoprawnych
narealizacj biecych zada, ktre wistocie powinny by wykonywane wramach umw oprac.
W2015 r. zawarto z11 osobami 63 takie umowy. Umowy realizowane byy wsiedzibie Ministerstwa,
aosoby wiadczce usugi nie byy zatrudnione uinnego pracodawcy napodstawie stosunku pracy.
Przedmiotem umw bya midzy innymi realizacja zada technicznych zzakresu obsugi kancelaryj-
nej ibiecej obsugi administracyjnej, ewidencja dokumentw finansowych, prowadzenie rejestru
umw irozlicze, obsuga finansowa zawartych umw oraz sprawdzanie izatwierdzanie pod wzgl-
dem formalno-rachunkowym rozlicze zich realizacji, przygotowanie wzorw umw oudzielenie
dotacji, sprawdzanie rozlicze dotacji zada inwestycyjnych, opracowywanie ianaliza informacji
przekazywanych odnadzorowanych uczelni medycznych iinstytutw badawczych oraz wsparcie
techniczne przy opracowywaniu projektw aktw prawnych.
Przecitne zatrudnienie wpastwowych jednostkach budetowych oraz wszkoach wyszych
w2015 r. wynioso 715.026 osb. Wporwnaniu do2014 r. byo nisze o4.169 osb, tj.o0,6%. Byo
rwnie najnisze wprzecigu ostatnich czterech lat.
Wydatki nawynagrodzenia wpastwowych jednostkach budetowych oraz uczelniach publicznych
w2015 r. wyniosy 42.826,1mln z iw porwnaniu do2014 r. wzrosy o1.240,4mln z, tj.o3,0%,
do2013 r. o2.252,3mln z, tj.o5,6%, ado 2012 r. o3.854,5mln z, tj.o9,9%.

259 Badania ankietowe przeprowadzono wtrakcie kontroli wykonania budetu pastwa w2014 r. w74 jednostkach,
atrakcie kontroli wykonania budetu pastwa w2015 r. w113 jednostkach, wtym w53 jednostkach zarwno
w2014 i2015 r..
260 Kontrola S/15/001 Prawidowo wykorzystania, przez Pastwowy Instytut Geologiczny Pastwowy Instytut
badawczy, rodkw publicznych nafinansowanie prac wykonywanych napodstawie umw cywilnoprawnych.

151
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 35. Zatrudnienie i wynagrodzenia w pastwowych jednostkach budetowych i uczelniach


publicznych latach 20122015

Wykonanie

2012 2013 2014 2015

wynagrodzenie

wynagrodzenie

wynagrodzenie

wynagrodzenie
zatrudnienie

zatrudnienie

zatrudnienie

zatrudnienie
9:3 9:5 9:7

miesiczne

miesiczne

miesiczne

miesiczne
Przecitne

Przecitne

Przecitne

Przecitne

Przecitne

Przecitne

Przecitne

Przecitne
Wyszczeglnienie

osoby z osoby z osoby z osoby z %


1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
OGEM 719.534 4 .513,5 720.687 4.691,6 719.195 4.818,5 715.026 4.991,2 110,6 106,4 103,6
Jednostki budetowe 564.336 4.498,0 565.908 4.621,7 566.196 4.669,0 563.345 4.772,2 106,1 103,3 102,2
Uczelnie publiczne 155.198 4.570,1 154.779 4.947,2 152.999 5.372,0 151.681 5.804,4 127,0 117,3 108,0

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Na wzrost wydatkw nawynagrodzenia wpastwowych jednostkach budetowych w2015 r.,


wporwnaniu doustawy budetowej narok 2014, miay wpyw midzy innymi:
skutki przechodzce zwizane zrozdysponowaniem w2014 r. rezerw celowych,
wzrost dodatkowego wynagrodzenia rocznego,
zwikszenie funduszu wynagrodze wynikajce zezwikszenia liczby etatw, wszczeglnoci
dla: Ministra Obrony Narodowej o2.650 etatw onierzy zawodowych, ministra waciwego
dospraw wewntrznych o160 etatw, ministra waciwego dospraw gospodarki o40 etatw,
Centralnego Biura Antykorupcyjnego o30 etatw funkcjonariuszy,
zabezpieczenie rodkw napodwyki wynagrodze sdziw, prokuratorw iasesorw prokura-
torskich oraz pracownikw administracyjnych szk rolniczych podlegych Ministrowi Rolnictwa
iRozwoju Wsi, atake pracownikw zatrudnionych wRegionalnej Izbie Obrachunkowej, stawki
awansowe dla prokuratorw inauczycieli wsdownictwie powszechnym, podwyszenie upo-
sae funkcjonariuszy Suby Wywiadu Wojskowego oraz Suby Kontrwywiadu Wojskowego.
Podstaw dorozliczenia wynagrodze izatrudnienia w2015 r. stanowi dla Najwyszej Izby Kon-
troli ukad wynikajcy zesprawozdania Rady Ministrw zwykonania budetu pastwa zaokres
od1stycznia do31grudnia 2015 r. Rozliczenia dokonano wodniesieniu dowynagrodze wpa-
stwowych jednostkach budetowych, ujtych wzaczniku nr6 doustawy budetowej narok 2015,
anie docaoci wynagrodze wpastwowej sferze budetowej261.
Wydatki nawynagrodzenia wpastwowych jednostkach budetowych wyniosy 27.534,5mln z.
Wlatach 20122015 odnotowano systematyczny wzrost tych wydatkw rednio 1,8% rocznie.

261 Stanowi j pastwowe jednostki budetowe, ktre prowadz gospodark finansow nazasadach okrelonych
wart.11 i12 ustawy ofinansach publicznych.

152
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 36. Przecitne miesiczne wynagrodzenie wedug statusu zatrudnienia w latach 20122015
w pastwowych jednostkach budetowych
2012 2013 2014 2015 5:2 5:4
Wyszczeglnienie
z %
1 2 3 4 5 6 7
OGEM 4.330,3 4.443,2 4.483,1 4.579,0 105,7 102,1
Osoby objte mnonikowymi systemami wynagrodze,
4.664,9 4.784,3 4.819,8 4.920,5 105,5 102,1
w tym:
- czonkowie korpusu suby cywilnej 4.761,4 4.799,0 4.875,6 4.995,8 104,9 102,5
- osoby zajmujce kierownicze stanowiska
pastwowe 12.409,8 12.636,0 12.895,4 13.006,3 104,8 100,9
- etatowi czonkowie SKO 8.275,0 8.220,8 8.399,5 8.528,2 103,1 101,5
- funkcjonariusze Suby Celnej 5.657,3 5.622,6 5.760,5 5.837,6 103,2 101,3
- onierze zawodowi i funkcjonariusze 4.385,4 4.537,2 4.537,8 4.623,2 105,4 101,9
- sdziowie delegowani do Ministerstwa
Sprawiedliwoci lub innej jednostki organizacyjnej
podlegej Ministrowi Sprawiedliwoci albo przez
niego nadzorowanej, prokuratorzy oraz asesorzy
i aplikanci prokuratorscy 10.190,8 11.114,6 11.699,3 12.218,3 119,9 104,4
- pracownicy RCL 8.928,6 8.833,3 8.860,1 8.936,8 100,1 100,9
- eksperci, asesorzy i aplikanci eksperccy Urzdu
Patentowego RP 6.586,0 6.740,8 7.011,3 7.157,0 108,7 102,1
- etatowi czonkowie kolegiw RIO 7.670,0 8.058,7 7.971,4 8.245,9 107,5 103,4
- czonkowie Krajowej Izby Odwoawczej
przy Prezesie UZP 9.684,7 9.802,4 9.421,1 9.506,6 98,2 100,9
- czonkowie suby zagranicznej niebdcy
czonkami korpusu suby cywilnej 3.801,3 3.990,0 4.044,4 3.819,6 100,5 94,4
- nauczyciele zatrudnieni w szkoach
i placwkach prowadzonych przez organy
administracji rzdowej 4.703,0 4.832,8 4.875,6 4.887,2 103,9 100,2
Osoby nieobjte mnonikowymi systemami
wynagrodze1 3.164,8 3.239,4 3.277,0 3.365,4 106,3 102,7
1
Bez Agencji Bezpieczestwa Wewntrznego, Agencji Wywiadu i Suby Wywiadu Wojskowego.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W 2015 r. przecitne zatrudnienie wpastwowych jednostkach budetowych, ujtych wzacz-


niku nr6 doustawy budetowej, wynioso 501.100 osb. Poraz pierwszy od2012 r. odnotowano
niewielki wynoszcy 0,6% spadek wporwnaniu doroku ubiegego. Wlatach 20122014 prze-
citne zatrudnienie systematycznie roso z502.232 do504.100 osb. Wporwnaniu doroku 2012
przecitne zatrudnienie zmniejszyo si o1.132 osoby, tj.o0,2%.
Analogiczna sytuacja wystpia wgrupie osb objtych mnonikowymi systemami wynagrodze.
Pocorocznym wzrocie wlatach 2012-2014 z390.215 do393.438 osb, w2015 r. przecitne zatrud-
nienie wtej grupie wynioso 391.064 osoby ibyo o0,6% nisze ni rok wczeniej. Jednake wporw-
naniu do2012 r. przecitne zatrudnienie w2015 r. womawianej grupie byo wysze o849 osb,
tj.0,2%.

153
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 37. Przecitne zatrudnienie wedug statusu zatrudnienia w latach 20122015 w pastwowych
jednostkach budetowych

2012 2013 2014 2015 5:2 5:4


Wyszczeglnienie
osoby %
1 2 3 4 5 6 7
OGEM 502.232 503.880 504.100 501.100 99,8 99,4
Osoby objte mnonikowymi systemami
wynagrodze, 390.215 392.647 393.438 391.064 100,2 99,4
w tym:
- czonkowie korpusu suby cywilnej 118.842 118.772 117.805 116.618 98,1 99,0
- osoby zajmujce kierownicze stanowiska
pastwowe 231 228 219 224 97,0 102,3
- etatowi czonkowie SKO 571 574 564 552 96,7 97,9
- funkcjonariusze Suby Celnej 14.530 14.404 14.313 14.151 97,4 98,9
- onierze zawodowi i funkcjonariusze 235.328 238.027 239.864 238.971 101,5 99,6
- sdziowie delegowani do Ministerstwa
Sprawiedliwoci lub innej jednostki
organizacyjnej podlegej Ministrowi
Sprawiedliwoci albo przez niego
nadzorowanej, prokuratorzy oraz asesorzy i
aplikanci prokuratorscy 6.263 6.240 6.238 6.161 98,4 98,8
- pracownicy RCL 154 157 159 161 104,5 101,3
- eksperci, asesorzy i aplikanci eksperccy
Urzdu Patentowego RP 186 190 185 190 102,2 102,7
- etatowi czonkowie kolegiw RIO 201 203 204 202 100,5 99,0
- czonkowie Krajowej Izby Odwoawczej przy
Prezesie UZP 37 35 38 38 102,7 100,0
- czonkowie suby zagranicznej niebdcy
czonkami korpusu suby cywilnej 1.015 961 925 883 87,0 95,5
- nauczyciele zatrudnieni w szkoach i
placwkach prowadzonych przez organy
administracji rzdowej 12.857 12.856 12.924 12.919 100,5 100,0
Osoby nieobjte mnonikowymi systemami
wynagrodze1 112.017 111.233 110.662 110.036 98,2 99,4
Bez Agencji Bezpieczestwa Wewntrznego, Agencji Wywiadu i Suby Wywiadu Wojskowego.
1

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Powysza analiza danych dotyczca przecitnego zatrudnienia oraz wynagrodzenia osb objtych
mnonikowymi systemami wynagrodze wskazuje, e zniesienie zdniem 1stycznia 2010 r. wymogu
okrelenia wustawie budetowej limitw zatrudnienia osb objtych mnonikowymi systemami
wynagrodze wpastwowych jednostkach budetowych262 stworzyo warunki doelastycznego
ksztatowania wielkoci istruktury zatrudnienia oraz poziomu wynagrodze.
Przeciwna tendencja wystpia natomiast wprzypadku przecitnego zatrudnienia wgrupie osb
nieobjtych mnonikowymi systemami wynagrodze. W2015 r. przecitne zatrudnienie wtej grupie
wynioso 110.036 osb ibyo nisze zarwno wporwnaniu dowystpujcego w2014 r. (o 626 osb,
tj.0,6%), jak rwnie wodniesieniu doroku 2012 r. (o 1.981 osb, tj.1,8%).
Analiza wydatkw nawynagrodzenia wlatach 2008-2014 wskazuje, e wprowadzenie od2011 r.
ogranicze wzakresie ich planowania spowodowao zmniejszenie wzrostu tych wydatkw. Dyna-
mika wzrostu wynagrodze, ktra miaa miejsce wlatach 2008-2010 o15,9%, wcigu nastpnych

262 Wzwizku zezmian przepisw oksztatowaniu wynagrodze wpastwowej sferze budetowej oraz zmianie
niektrych ustaw, wprowadzon przez art.160 ustawy zdnia 21listopada 2008 r. osubie cywilnej (Dz.U. z2014r.
poz.1111, zezm.).

154
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

piciu lat (2011-2015) ulega zmniejszeniu iwyniosa 11,4%. Wzrost wynagrodze wostatnich piciu
latach spowodowany by midzy innymi przyznaniem dodatkowych rodkw narealizacj nowych
zada czy te podwyek dla funkcjonariuszy Suby Celnej, onierzy zawodowych, sdziw, pro-
kuratorw iasesorw oraz nauczycieli. Podwyszenie wydatkw nawynagrodzenia wdanym roku
skutkoway wzrostem wydatkw naten cel wlatach nastpnych.

Wydatki majtkowe

W 2015 r. wydatki majtkowe budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich wyniosy


56.784,8mln z ibyy znaczco wysze (o 13,8%) ni w2014 r. Byy rwnie oblisko 5,0% wysze
ni w2012 r., kiedy toprzypada szczyt inwestycyjny perspektywy finansowej 20072013. Ich udzia
wwydatkach ogem w2015 r. wynis 14,2% iw porwnaniu do2012 r. by wyszy o0,1 punktu
procentowego. Wlatach 20122015 najniszy udzia wydatkw majtkowych wwydatkach ogem
odnotowano w2013 r. 13,4%.

Tabela 38. Wydatki majtkowe budetu pastwa i budetu rodkw europejskich w latach 20122015

2012 2013 2014 2015

Plan po 6:4 6:5


Wyszczeglnienie Wykonanie Wykonanie
zmianach

mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8
OGEM 54.174,5 42.912,2 49.910,7 58.902,8 56.784,8 113,8 96,4
Budet pastwa 16.205,5 14.822,3 16.907,4 24.309,0 22.955,9 135,8 94,4
Budet rodkw
europejskich 37.969,0 28.089,9 33.003,3 34.593,8 33.828,9 102,5 97,8

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

W latach 2012-2015 gwnym rdem finansowania wydatkw majtkowych pozostawa budet


rodkw europejskich. Od2012 r. jego udzia zmniejszy si o10,5 punktu procentowego (z 70,1%
do59,6% w2015 r.).

Wykres 23. rda finansowania wydatkw majtkowych wlatach 20102015

40
[mld z]
35
30
25
20
15
10
5
0
2010 2011 2012 2013 2014 2015

Budet pastwa rodki z budetu Unii Europejskiej

rdo: wyniki kontroli NIK wMinisterstwie Finansw.

155
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wydatki majtkowe ponoszone byy nainwestycje budowlane izakupy inwestycyjne jednostek


budetowych, nawspfinansowanie programw inwestycyjnych oraz wramach dotacji celowych
nafinansowanie idofinansowanie inwestycji budowlanych i zakupw inwestycyjnych innych jedno-
stek sektora finansw publicznych, naprzykad samodzielnych publicznych zakadw opieki zdro-
wotnej, instytutw badawczych, uczelni imuzew.
W 2015 r. przewag wstrukturze wydatkw majtkowych, podobnie jak wlatach poprzednich miay
dotacje celowe (prawie 70%), jednak ich udzia od2012 r. zmala wsumie oponad 11%. Wielko
dotacji celowych po26,4% spadku w2013 r. wkolejnych dwch latach wzrosa o20,8% jednak nadal
ksztatowaa si napoziomie niszym ni przed spadkiem. Odwrotn tendencj mona zaobser-
wowa wobec wydatkw nazakupy inwestycyjne jednostek budetowych, ktrych wielko wzro-
sa ponad dwukrotnie wostatnich trzech latach. Przeoyo si torwnie naprawie dwukrotny
wzrost ich udziau wstrukturze wydatkw majtkowych. Rwnie silny trend wzrostowy odnotowano
wprzypadku wydatkw inwestycyjnych jednostek budetowych, ktre wzrosy wcaym analizowa-
nym okresie wsumie o30%.

Tabela 39. Struktura wydatkw majtkowych budetu pastwa i budetu rodkw europejskich
w latach 20142015

2012 2013 2014 2015


Wyszczeglnienie Wykonanie
mln z
OGEM 54.174,4 42.912,2 49.910,7 56.784,8
Dotacje celowe 44.116,7 32.483,1 37.114,5 39.230,4
Zakupy inwestycyjne jednostek
6.334,5 6.552,0 8.107,4 12.798,8
budetowych
Wydatki inwestycyjne jednostek
3.427,9 3.594,3 4.296,4 4.455,0
budetowych
Pozostae 295,3 282,8 392,4 300,6
%
OGEM 100,0 100,0 100,0 100,0
Dotacje celowe 81,4 75,7 74,4 69,1
Zakupy inwestycyjne jednostek
11,7 15,2 16,2 22,5
budetowych
Wydatki inwestycyjne jednostek
6,3 8,4 8,6 7,9
budetowych
Pozostae 0,6 0,7 0,8 0,5

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

W ramach wydatkw majtkowych w2015 r. sfinansowano przede wszystkim zadania realizowane


wdziaach: Transport iczno wkwocie 17.902,0mln z, Obrona narodowa 12.477,8mln z, Rne
rozliczenia 10.317,2mln z263 iOchrona zdrowia 1.414,0mln z. Zwydatkw tych sfinansowano
rwnie potrzeby zwizane zzadaniami inwestycyjnymi polegajcymi namodernizacji, adaptacji
ibudowie nowych siedzib jednostek budetowych oraz zzaopatrzeniem tych jednostek wurzdze-
nia isprzt.
W ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura irodowisko 20072013, zbudetu rodkw euro-
pejskich wykorzystano 12.919,3mln z midzy innymi nafinansowanie 20 zada inwestycji drogo-

263 Byyto gwnie dotacje inwestycyjne wramach Regionalnych Programw Operacyjnych ikomponentw
lokalnych wramach POKapita Ludzki.

156
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wych. Kwota refundacji przekazanych doBanku Gospodarstwa Krajowego wyniosa 1.064,9mlnz,


wtym wszczeglnoci 766,7mln z ztytuu budowy: autostrady A-1 odcinek Toru Strykw
(119,5mln z), autostrady A-4 Tarnw-Rzeszw i Rzeszw Korczowa (221,8mln z), drogi eks-
presowej S-7 Kurw Lublin Piaski (160,9mln z), drogi ekspresowej S-8 wze Walichnowy
d iSalomea Wolica (264,5mln z). W2015 r. finansowano zadania zerodkw perspektywy
finansowej 2014-2020 Programu Operacyjnego Infrastruktura irodowisko, naktre wykorzy-
stano 1.596.8mln z. Zkwoty tej ztytuu budowy drg ekspresowych wydatkowano 1.121,1mln z
na13 zada inwestycyjnych, wtym wszczeglnoci: S-51 Olsztyn Olsztynek (109,9mln z), S-7
Miomyn Olsztynek (209,6mln z), S-19 Lublin Rzeszw (109,7mln z), S-5 Korzesko Wrocaw
(190,2mln z), S-8 Wyszkw Biaystok (204mln z), S-7 Krakw wze Igoomska wze Christo
Botewa (157,4mln z) iS-3 Gorzw Wielkopolski Nowa Sl (140,3mln z).
Z budetw wojewodw, wramach programw operacyjnych realizowane byy gwnie zadania
dotyczce usuwania skutkw klsk ywioowych, modernizacji, przebudowy iodbudowy drg oraz
zabezpieczania osuwisk zniszczonych wwyniku klsk ywioowych, rozwoju ratownictwa medycz-
nego izadania wzakresie budowy, przebudowy oraz remontw drg powiatowych igminnych.
W wyniku realizacji wyej wymienionych programw uzyskano midzy innymi:
odbudow lub wyremontowanie 293,9km drg, 48 mostw, 4 kadek, 84 przepustw iprzenie-
sienie 2,5km drg poza tereny osuwiskowe wramach usuwania skutkw klsk ywioowych
oraz dofinansowanie budowy, przebudowy lub remontu 74,4km drg gminnych i121,9km
drg powiatowych wwojewdztwie maopolskim;
podobnie jak wlatach poprzednich, odbudow iunowoczenienie infrastruktury komunika-
cyjnej oraz uatwienie funkcjonowania przej granicznych wwojewdztwie podlaskim (96,5%
wykorzystanych rodkw);
dofinansowanie 28 zada wzakresie przebudowy iremontw 169km drg powiatowych
igminnych wwojewdztwie pomorskim;
dofinansowanie 78 zada wzakresie budowy, przebudowy iremontw 263,5km drg powia-
towych igminnych wwojewdztwie zachodniopomorskim.
Wydatki majtkowe zbudetu pastwa wdziale Transport iczno w2015 r. byy wysze
o926,6mln z ni w2014 r. (1.610,5mln z), cowynikao gwnie zzaangaowania rodkw bude-
towych wfinansowanie inwestycji kolejowych, realizowanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.
wramach programu pn.Wieloletni Program Inwestycji Kolejowych doroku 2015. Wdziale tym reali-
zowano take Program Budowy Drg Krajowych nalata 2011-2015264, naktry zbudetu pastwa
nawydatki majtkowe przeznaczono 452,7mln z.
W budownictwie mieszkaniowym interwencyjnym, adresowanym doosb znajdujcych si wszcze-
glnej sytuacji mieszkaniowej, rodki wwysokoci 80,0mln z, tj.100% planu wspieray gminy
wbudowie mieszka socjalnych lub komunalnych, tworzenie noclegowni, domw dla bezdomnych
ibudow mieszka chronionych.
Budownictwo mieszkaniowe interwencyjne, skierowane byo doosb znajdujcych si wszczegl-
nej sytuacji mieszkaniowej. Wefekcie wydatkowanych rodkw podjto 173 inwestycje (tj.150,4%
zaplanowanego poziomu miernika) wcelu zwikszenia liczby lokali mieszkalnych imiejsc wnocle-

264 Program wieloletni pn.Program Budowy Drg Krajowych nalata 20112015 przyjty zosta uchwa nr10/2011 Rady
Ministrw zdnia 25stycznia 2011 roku iobowizywa dodnia 8 wrzenia 2015 r. Program wieloletni pn.Program
Budowy Drg Krajowych nalata 20142023 zperspektyw do2025 r. przyjty zosta uchwa nr156/2015 Rady
Ministrw zdnia 8 wrzenia 2015 r.

157
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

gowniach idomach dla bezdomnych wramach Rzdowego programu wspierania budownictwa dla
najuboszych. Wramach tych inwestycji tworzone byy lokale imiejsca noclegowe cznie 2.429,
tj.151,8% zaplanowanego poziomu miernika.
W dziale Obrona narodowa nainwestycje budowlane wydatkowano 1.603,9mln z ana zakupy inwe-
stycyjne kwot 6.803,3mln z. Wramach inwestycji budowlanych zakoczono 135 zada, wtym
100zada narzecz Si Zbrojnych, doktrych naleay midzy innymi:
Modernizacja infrastruktury dla potrzeb OHQ265 dla Centrum Operacji Ldowych Dowdztwa
Komponentu Ldowego (CL-DKL) wKrakowie (45,9mln z),
Modernizacja irozbudowa Parku Sprztu Technicznego wraz zbudow ogrodzenia imagazynu pro-
duktw MPS dla 33. Bazy Lotnictwa Transportowego wPowidzu (12,9mln z),
Przebudowa znadbudow hangaru nr23 wraz zbudow obiektw infrastruktury technicznej oraz
budow kotowni zsieci ciepln dla 23. Bazy Lotnictwa Taktycznego wMisku Mazowieckim
(11,9mln z),
Budowa budynku wielofunkcyjnego wiey portu lotniczego wraz zestranic wojskowej stray poar-
nej dla 1. Dywizjonu Lotniczego wLenicy (11,2mln z).
Zrealizowane wydatki nazakupy inwestycyjne dotyczyy midzy innymi:
zakupu sprztu elektronicznego 1.223,4mln z, gwnie nabudow iwdraanie centrw
danych, orodkw przetwarzania iarchiwizacji danych, systemw zarzdzania dokumentami
elektronicznymi, zakupu radiostacji, odbiornikw radiowych, oraz aparatowni cyfrowej czno-
ci transmisyjnej iosprztu oraz oprogramowania isprztu informatycznego dla resortu obrony
narodowej, atake budowy iwdraania teleinformatycznych wzw iszerokopasmowych sys-
temw rozpoznania,
modernizacji imodyfikacji sprztu wojskowego 816,2mln z, gwnie namodernizacj czo-
gw Leopard 2A4 oraz samochodw Star 266 dowersji Star 266M,
zakupu pojazdw transportowych ipojazdw oprzeznaczeniu innym ni bojowe 518,9mln z,
wszczeglnoci samochodw redniej adownoci wysokiej mobilnoci, cystern doprzewozu
idystrybucji wody, samochodw ratowniczo-ganiczych oraz zestaww dotransportu czogw
icikiego sprztu gsiennicowego,
zakupu uzbrojenia ibroni maokalibrowej 416,4mln z (karabiny szturmowe, lornetki termalne
zwyposaeniem, gogle noktowizyjne oraz wielofunkcyjne zestawy doukazywania figur bojo-
wych),
zakupu pociskw rakietowych 405,6mln z oraz systemw rakietowych - 353,5mln z,
zakupu pojazdw bojowych KTO266 ROSOMAK oraz sprztu towarzyszcego doczogw
LEOPARD 2A5 351,7mln z,
zakupu symulatorw isystemw szkolenia pilotw oraz sprztu naziemnej obsugi statkw
powietrznych 181,6mln z,
zakupu sprztu inynieryjnego oraz kolejowego dla celw wojskowych 157,5mln z.
Na inwestycje budowlane realizowane wramach Programu Inwestycji NATO wdziedzinie bezpiecze-
stwa267 majcego nacelu zbudowanie wsplnej infrastruktury wojskowej, ktra wykracza poza
wasne potrzeby obronne imoe by wykorzystana przez siy Sojuszu, wydatkowano 102,0mln z.

265 OHQ- ang. Operational Headquarters.


266 Koowy Transporter Opancerzony.
267 Ang. NATO Security Investment Programme.

158
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W dziale Ochrona zdrowia nawydatki majtkowe przeznaczono 1.414,0mln z. rodki wydatko-


wano midzy innymi narealizacj 23inwestycji budowlanych wszpitalach klinicznych (412,5mln z),
zakupy inwestycyjne dla 22 szpitali klinicznych (12,8mln z), inwestycje budowlane wdziewiciu
instytutach (32,3mln z), atake nazakupy inwestycyjne dla 16 instytutw (16,6mln z). Nainwe-
stycje izakupy inwestycyjne dziewiciu uczelni medycznych wydatkowano 30,6mln z.
Wydatki majtkowe zostay skontrolowane pod wzgldem legalnoci, gospodarnoci, celowoci
irzetelnoci. Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie wydatkw majtkowych przez
wikszo dysponentw czci budetowych. Nieprawidowoci stwierdzono midzy innymi wMini-
sterstwie Kultury iDziedzictwa Narodowego, Ministerstwie Spraw Zagranicznych oraz wMinister-
stwie Spraw Wewntrznych iAdministracji.
W Ministerstwie Kultury iDziedzictwa Narodowego wzwizku zwydueniem realizacji zada iwzro-
stem planowanych kosztw stwierdzono niewystarczajcy nadzr Ministra nad realizacj programw
wieloletnich. Nieskuteczny nadzr nad realizacj programw wieloletnich stwierdzono ju wramach
wczeniejszych kontroli268. Wyduenie terminu realizacji budowy Muzeum II Wojny wiatowej oraz
Kompleksu Muzeum Jzefa Pisudskiego wSulejwku spowoduje w2017 r. kumulacj wydatkw
wramach programw wieloletnich wobszarze kultury (152,9mln z) zwydatkami wobszarze infra-
struktury drogowej ikolejowej.
W Ministerstwie Spraw Zagranicznych stwierdzono brak rzetelnego nadzoru nad przygotowaniem
irealizacj inwestycji budowlanych, coskutkowao zaniechaniem trzech inwestycji, wtym dwch
ujtych wplanie finansowym Ministerstwa nakwot 12,5mln z ijednej wprowadzonej wtrakcie
roku budetowego. Celem planowanej pierwszej inwestycji bya budowa nowego budynku Mini-
sterstwa, acelem drugiej budowa centrum konferencyjnego napotrzeby Ministerstwa. Inwestycje
zostay zaniechane zpowodu midzy innymi braku moliwoci budowy nowych budynkw wzao-
onych zakresach. Wtrakcie roku wprowadzono cztery nowe zadania, zktrych trzy zakoczono,
aw ramach wprowadzonej wtrakcie roku inwestycji budowy centralnego magazynu Ministerstwa
wydatkowano 0,5mln z. Ostatecznie jednak zaniechano jej realizacji, midzy innymi wzwizku
zpozyskaniem powierzchni magazynowych pouporzdkowaniu magazynw iarchiww. Naetapie
planowania inwestycji nie przeprowadzono analizy moliwoci bezinwestycyjnego pozyskania
powierzchni magazynowych iwygospodarowania nowych powierzchni winnych budynkach Mini-
sterstwa, copozwolioby nazweryfikowanie celowoci uruchomienia procesu inwestycyjnego.
W Ministerstwie Spraw Wewntrznych iAdministracji269 jako niegospodarne oceniono dziaa-
nia zwizane zprzebudow budynku wWarszawie przy ul. Domaniewskiej 36/38. Przewleko
wdziaalnoci Ministerstwa skutkujca nieopracowaniem dokumentacji projektowej oraz znaczce
opnienia wrealizacji inwestycji spowodoway, e zakoczenie przebudowy przesunito nalata
20162017. Pozbawio toMinisterstwo moliwoci wykorzystania zaplanowanego narealizacj tego
zadania dofinansowania zNarodowego Funduszu Ochrony rodowiska iGospodarki Wodnej oraz
Wojewdzkiego Funduszu Ochrony rodowiska iGospodarki Wodnej wcznej wysokoci 3,3mln z.
Zmiana ustawy zdnia 25maja 2001 r. oprzebudowie imodernizacji technicznej oraz finansowa-
niu Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, dopuszczajca udzielanie zaliczek zgodnie zokrelo-
nymi wniej warunkami, wesza wycie dopiero 21sierpnia 2015 r. Dotego czasu, analogicznie jak

268 Wystpienie pokontrolne zdnia 20kwietnia 2015 r. (KNO.410.001.02.2015, P/15/001) pokontroli wykonania w2014r.
budetu pastwa oraz wystpienie pokontrolne zdnia 28padziernika 2015 r. (KNO.410.004.01.2015, P/15/026)
pokontroli budowy muzew wlatach 20072015.
269 Do15listopada wMinisterstwie Spraw Wewntrznych.

159
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wlatach 2012-2014, Inspektorat Uzbrojenia270, napodstawie decyzji Ministra Obrony Narodowej


udzieli zaliczek napoczet realizacji zamwie, doktrych nie stosuje si ustawy Prawo zamwie
publicznych nakwot 227,5mln z. Byo toniezgodne z15 ust 6 rozporzdzenia Ministra Finansw
zdnia 7grudnia 2010 r. wsprawie sposobu prowadzenia gospodarki finansowej jednostek bude-
towych isamorzdowych zakadw budetowych271.
Jednoczenie Najwysza Izba Kontroli zwraca uwag naprzyrost o102,4% stanu udzielonych inie-
rozliczonych zaliczek w2015 r. wstosunku dostanu udzielonych inierozliczonych zaliczek zlat
20052014.
W czci Budet, finanse publiczne iinstytucje finansowe Ministerstwo Finansw realizujc zerod-
kw Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka projekty Konsolidacja icentralizacja systemw
celnych ipodatkowych (KiC) oraz Program e-Co272 nieprawidowo naliczyo kary umowne273 wwyso-
koci cznie 9,7mln z, podczas gdy powinny one wynie 4,2mln z. Wwyniku tego bdu Mini-
sterstwo odstpio odzabezpieczenia dofinansowania umowy wramach projektu Program e-Co.
Poponownym, tym razem poprawnym naliczeniu kary ipowstaniu wjego efekcie zobowizania
wobec wykonawcy umowy, Ministerstwo nie podjo odpowiednich dziaa umoliwiajcych wyko-
rzystanie naten cel rodkw zUnii Europejskiej, coskutkowao poniesieniem wydatkw zbudetu
krajowego wwysokoci 829,5tys. z zamiast zbudetu rodkw europejskich.
W wyniku powyszego badania wMinisterstwie Finansw stwierdzono ponadto, e kwoty kar
umownych, potrconych wierzytelnoci Ministerstwa Finansw powstaych wramach realizacji pro-
jektw Unii Europejskiej, nie byy odprowadzane nadochody budetu pastwa wczci finansowa-
nej zbudetu pastwa. Najwysza Izba Kontroli zwrcia uwag, e 4 ust. 10 rozporzdzenia Mini-
stra Finansw zdnia 15stycznia 2014 r. wsprawie szczegowego sposobu wykonywania budetu
pastwa274, wskazuje nakonieczno przekazywania rodkw ztytuu kar umownych powstaych
wzwizku zrealizacj projektu finansowanego zudziaem rodkw europejskich wczci odpowia-
dajcej finansowaniu zbudetu rodkw europejskich, jak iz budetu pastwa bezporednio nacen-
tralny rachunek biecy budetu pastwa dla dochodw budetowych. Wust. 12, zobowizku prze-
kazywania nadochody, wyczono rodki ztytuu kar umownych pomniejszajcych kwot wydat-
kw kwalifikowalnych jedynie wczci odpowiadajcej finansowaniu zbudetu rodkw europej-
skich. Beneficjent powinien jeprzekaza bezporednio narachunek bankowy doobsugi patnoci.
Jednake Ministerstwo Finansw stoi nastanowisku, e wyej wymienione przepisy reguluj kwe-
sti rodkw przekazywanych przez beneficjenta, natomiast nie znajduj zastosowania wsytuacji
gdy nie ma przekazania (przepywu) rodkw, lecz rodki tepozostaj narachunku pastwowej jed-
nostki budetowej.
Stosowany wMinisterstwie Finansw sposb rozliczania kar umownych powoduje, e tosamo zda-
rzenie ekonomiczne, jakim jest naliczenie iuregulowanie (potrcenie) kary umownej, moe by roz-
liczane wdwojaki sposb, tj.poprzez przekazanie rodkw finansowych nadochody budetu pa-
stwa, wprzypadku faktycznego przepywu tych rodkw lub poprzez pomniejszenie wydatkw

270 Inspektorat Uzbrojenia jest jednostk podleg Ministrowi Obrony Narodowej, waciw wzakresie realizacji
zada wprocesie pozyskiwania sprztu wojskowego napotrzeby Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
271 Dz.U. z2015 r. poz.1542.
272 Finansowane wramach POIG 2007-2013.
273 Umowa zdnia 15lutego 2013 r. nrC/830/11/DI/298-2,R/150/12/SC/B nadostaw sprztu wraz zusugami
towarzyszcymi dostawie oraz migracji systemw informatycznych resortu finansw narozbudowan przez
Wykonawc Infrastruktur Teleinformatyczn Zamawiajcego.
274 Dz.U. z2016 r. poz.69.

160
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wprzypadku potrcenia kary umownej z wierzytelnoci Ministra Finansw. Zdaniem Najwyszej


Izby Kontroli, takie samo podejcie naley stosowa zarwno wobec rodkw ztytuu naliczonych
iwymagalnych kar umownych, ktre zostay potrcone, jak iwobec rodkw ztytuu kar umownych,
ktre zostay zapacone. Rozwizanie takie sprzyja przejrzystoci finansw publicznych iodpowiada
realizacji zaplanowanych wydatkw danej jednostki budetowej.
W zwizku zpowyszym Najwysza Izba Kontroli wnosia oujednolicenie przepisw rozporzdze-
nia Ministra Finansw zdnia 15stycznia 2014 r. wsprawie szczegowego sposobu wykonywania
budetu pastwa, wzakresie rozliczania wwydatkach idochodach rodkw ztytuu kar umownych
zarwno wprzypadku ich otrzymania odwykonawcw umw realizowanych wramach projektw
finansowanych rodkami Unii Europejskiej, jak iw przypadku potrcania tych kar zwynagrodzenia
wykonawcy.
Opisane wyej nieprawidowoci wskazuj, e aktualny pozostaje wniosek owzmocnienie nadzoru
nad przygotowaniem iprzebiegiem realizacji zada finansowanych zwydatkw majtkowych.

Programy wieloletnie

W 2015 r. odnotowano kolejne zmniejszenie liczby realizowanych programw wieloletnich.


Od2010 r. ich liczba zmniejszya si oponad poow, aw odniesieniu do2014 r. otrzy. Wzacz-
niku nr10 doustawy budetowej narok 2015 zdnia 15stycznia 2015 r. ujto 34 programy wielo-
letnie narealizacj ktrych zaplanowano 11.780,7mln z275. Wtrakcie roku budetowego przyjto
siedem nowych programw, przy czym planowane wydatki narealizacj wszystkich programw
zmniejszono dokwoty 10.276,1mln z, tj.o1.504,6mln z.
W 2015 r. narealizacj 40 programw wieloletnich wydatkowano 9.365,9mln z, tj.91,1% planu
pozmianach. Poziom realizacji poszczeglnych programw by zrnicowany. Wydatki przewi-
dziane dorealizacji nadziewi programw zostay wykonane w100,0%, dla 28 programw od60
do99,9%, adla trzech programw276 poniej 60,0%. W2014 r. stopie realizacji programw utrzy-
mywa si napodobnym poziomie277.
Najwyszy udzia (82,2%) wwydatkach poniesionych narealizacj programw wieloletnich w2015r.
miay wydatki nacztery programy, naktre przeznaczono cznie 7.701,9mln z. Byy to:
Priorytetowe zadania modernizacji technicznej Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wramach pro-
gramw operacyjnych (30,6%, tj.2.866,9mln z)278,
Program budowy drg krajowych nalata 20112015 (30,2%, tj.2.825,3mln z).
Wieloletni program inwestycji kolejowych doroku 2015 (11,1%, tj.1.036,7mln z),

275 Wydatki naujty wzaczniku program pn.Uniwersytet im. Adama Mickiewicza wPoznaniu 20042017 zostay
wznowelizowanej ustawie budetowej narok 2015 zmniejszone dokwoty 0 z wzwizku zprzeduajcymi si
procedurami wywaszczeniowymi (administracyjnymi isdowymi) dotyczcymi zakupu gruntw pod inwestycj.
276 Tworzenie naukowych podstaw postpu biologicznego iochrona rolinnych zasobw genowych rdem innowacji
iwsparcia zrwnowaonego rolnictwa oraz bezpieczestwa ywnociowego kraju (52,8%), Owicimski Strategiczny
Program Rzdowy Etap IV 20122015 (55,1%), Wsparcie finansowe inwestycji realizowanej przez Cadbury Wedel
Sp. zo.o. wSkarbimierzu iw Bielanach Wrocawskich pod nazw: Budowa innowacyjnego iproekologicznego zakadu
produkcji wyrobw czekoladowych wSkarbimierzu oraz rozbudowa istniejcej fabryki wyrobw czekoladowych
wBielanach Wrocawskich wlatach 20082016 (55,5%).
277 Wydatki dla 10 programw zostay zrealizowane w100%, dla 28 programw od60 do99,4%, adla pozostaych
piciu programw poniej 60,0%.
278 Realizowano 13 programw operacyjnych.

161
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Narodowy program przebudowy drg lokalnych Etap II Bezpieczestwo-Dostpno-Rozwj


(10,4%, tj.973,0mln z).
Pozostae rodki wkwocie 1.664,0mln z wydatkowano narealizacj 36 programw, wtym na:
Wieloletni program wspierania finansowego gmin wzakresie Pomoc pastwa wzakresie doywia-
nia nalata 2014-2020 (543,6mln z),
Narodowy program zwalczania chorb nowotworowych (224,3mln z),
Budowa Kampusu 600-Lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagielloskiego (107,0mln z),
Przebudowa irozbudowa Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego wBia-
ymstoku (93,0mln z),
Szpital Pediatryczny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wWarszawie (91,0mln z),
Budowa Muzeum II Wojny wiatowej wGdasku (88,0mln z),
Nowa siedziba Szpitala Uniwersyteckiego Krakw-Prokocim (85,2mln z) ,
Narodowy Program Rozwoju Medycyny Transplantacyjnej (42,00mln z).
Poniej przedstawiono najwaniejsze cele realizowanych w2015 r. programw wieloletnich oraz
uzyskane efekty.
Celem programu Priorytetowe zadania modernizacji technicznej Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Pol-
skiej wramach programw operacyjnych byo zwikszenie zdolnoci operacyjnych Si Zbrojnych RP
oraz podwyszenie stopnia nowoczesnoci uzbrojenia isprztu wojskowego. Nazakup uzbrojenia
isprztu wojskowego wydatkowano 2.866,9mln z, wtym midzy innymi naprogramy:
Zwalczanie zagroe namorzu (778,8mln z),
Modernizacj Wojsk Pancernych iZmechanizowanych (500,0mln z),
System Obrony Powietrznej (444,1mln z),
Zintegrowane systemy wsparcia dowodzenia oraz zobrazowania pola walki (442,1mln z).
Wieloletni Program Inwestycji Kolejowych doroku 2015 zperspektyw doroku 2020 mia nacelu zwik-
szenie dostpnoci ipoprawa jakoci transportu kolejowego, astosowanym miernikiem dugo
przebudowanych linii kolejowych (wkm toru). Miernik ten zosta okrelony wustawie budetowej
narok 2015 napoziomie 775,2km, aw ustawie pozmianach napoziomie 829,1km. Miernik wyko-
nano napoziomie 693,1km. Niewykonanie planowanej na2015 r. wartoci miernika wynikao zroz-
wizania niektrych umw lub uniewanienia przetargw zwykonawcami robt; opnie wpro-
cesie wydania decyzji administracyjnych oraz opnie wpostpowaniach przetargowych. Nie bez
wpywu pozosta take fakt przeznaczenia naten cel zmniejszonych rodkw finansowych279.
Celem Programu Budowy Drg Krajowych nalata 20112015 bya poprawa dostpnoci komunikacyj-
nej Polski ipoczenie jej zgwnymi korytarzami transportowymi (zgodnie zprogramem obowi-
zujcym do8 wrzenia 2015 r.) aprzyjtego wdniu 8 wrzenia 2015 r. Programu Budowy Drg Krajo-
wych nalata 20142023 jest natomiast budowa spjnego inowoczesnego systemu drg krajowych,
zapewniajcego efektywne funkcjonowanie drogowego transportu osobowego itowarowego. Nie
osignito adnego zniej wymienionych miernikw:
uzyskano stopie realizacji docelowej sieci drg szybkiego ruchu napoziomie 41,77% (plano-
wany 41,93%),

279 Decyzj Ministra Infrastruktury iRozwoju zdnia 29 wrzenia 2015 r. zmniejszono kwot rodkw przeznaczonych
pierwotnie nadotacj podmiotow zaplanowan dla PKP PLK S.A. nadofinansowanie kosztw zarzdzania
infrastruktur kolejow ijej ochron oraz jednoczenie zwikszono rodki przeznaczone nadotacj dla Agencji
Rozwoju Przemysu S.A. nawsparcie procesu restrukturyzacji Przewozw Regionalnych Sp.z o.o.

162
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

wybudowano 24,7km drg ekspresowych iautostrad (na planowane 36,0km),


przebudowano 61,7km drg krajowych (na planowane 66,3km).
W 2015 r. zakoczono 111 inwestycji drogowych ibudowlanych, realizowanych zudziaem rod-
kw budetu pastwa przez Generaln Dyrekcj Drg Krajowych iAutostrad, wtym 57 inwestycji
wzakresie poprawy bezpieczestwa ruchu nadrogach, 12 inwestycji przebudowy drg, 10 inwe-
stycji mostowych, dziewi inwestycji wzakresie odwodnienia drg, 11 inwestycji wzakresie labo-
ratoriw drogowych iobiektw Generalnej Dyrekcji Drg Krajowych iAutostrad wrejonach oraz
sze inwestycji wzakresie budowy ekranw akustycznych, trzy trasy rowerowe ijedn kadk dla
pieszych oraz jeden chodnik; w2015 r. oddano douytku 86,5km drg krajowych (84,5% planu),
ztego 57km nowych drg krajowych, wtym 24,7km drg ekspresowych oraz 29,5km przebudo-
wanych drg krajowych.
Kontrola przeprowadzona wGeneralnej Dyrekcji Drg Krajowych iAutostrad wykazaa, e w2015r.
wporwnaniu do2014 r. pogorszeniu uleg oglny stan techniczny nawierzchni drg krajowych
zarzdzanych przez Generaln Dyrekcj Drg Krajowych iAutostrad. Podczas gdy w2014 r. wstanie
zym iniezadawalajcym byo 7.848km na20.656km drg ogem zarzdzanych przez Generaln
Dyrekcj Drg Krajowych iAutostrad, tj.38,0%, tow 2015 r. wstanie zym iniezadawalajcym byo
8.440km na20.770km ogem tych drg, tj.40,6%, wtym:
5.415km , tj.26,1% oglnej dugoci drg krajowych, byo wniezadawalajcym stanie technicz-
nym (w 2014 r. wtakim stanie byo 5,189km, tj.25,1%),
3.035km , tj.14,6% oglnej dugoci drg krajowych, byo wzym stanie technicznym (w 2014r.
wtakim stanie byo 2.724km, tj.13,2%).
W kontekcie oceny efektw rzeczowych, Najwysza Izba Kontroli zwrcia uwag naistotny nie-
dobr rodkw finansowych konieczny dozbilansowania potrzeb zapewniajcych utrzymanie wa-
ciwego stanu drg krajowych. Potrzeby wzakresie utrzymywania obecnej sieci drg napoziomie
zabezpieczajcym j przed degradacj oraz gwarantujcym popraw stanu bezpieczestwa ruchu
wszystkich uytkownikw szacowane byy na4,2mld z wskali tylko jednego roku. W2015 r. przy-
znane naten cel rodki finansowe zaspokoiy zaledwie 12% potrzeb wzakresie remontw drg
wstanie zym iniezadawalajcym. W2015 r., atake doczasu zakoczenia kontroli, Generalny Dyrek-
tor Drg Krajowych iAutostrad nie informowa ministra waciwego dospraw transportu oaktual-
nym stanie technicznym drg krajowych ipogorszeniu tego stanu w2015 roku. Wynikao toz trwa-
jcych prac nad raportem ostanie technicznym drg krajowych, ktrych zakoczenie ma nast-
pi wdrugim kwartale 2016 roku. Naley nadmieni, e pokontroli wykonania ustawy budetowej
narok 2014 wczci Transport, Najwysza Izba Kontroli wnioskowaa pod adresem Generalnego
Dyrektora Drg Krajowych iAutostrad oskuteczne przeciwdziaanie wzrostowi dugoci drg kra-
jowych ozej nawierzchni.
Celem Narodowego programu rozwoju medycyny transplantacyjnej byo midzy innymi zwikszenie
dostpnoci doleczenia przeszczepieniem narzdw, zwikszenie liczby potencjalnych dawcw,
budowa systemu organizacyjnego koordynatorw pobierania iprzeszczepiania komrek, tkanek
inarzdw. Wramach programu w13 jednostkach wykonano prace remontowo-budowlane
(17,2mln z), zakupiono sprzt wysokospecjalistyczny (8,5mln z), zatrudniono 218 koordynatorw
pobierania iprzeszczepiania komrek tkanek inarzdw wszpikach, wykonano 24.810 bada HLA280
potencjalnych dawcw szpiku oraz 2.830 bada identyfikacji pacjentw podwyszonego ryzyka

280 HLA ukad, ukad zgodnoci tkankowej (ang. Human Leucocyte Antigen system). Oznaczenie antygenw HLA
pozwala nadobr dawcy ibiorcy przy przeszczepianiu.

163
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

immunologicznego. Wykonano 1.514 przeszczepw (o 102 mniej ni w2014 r.) tym samym nie osi-
gnito planowanego zwikszenia liczby przeszczepie281 o1,2 % wstosunku doroku poprzedniego.
Wynikao tomidzy innymi zokresowej przerwy wrealizacji szkole szpitalnych spowodowanej nie-
wyonieniem wykonawcy oraz zbraku efektywnej wsppracy orodkw transplantacyjnych zReje-
strem ywych Dawcw wzakresie informacji opobraniach.
Celem Narodowego Programu Zwalczania Chorb Nowotworowych byo przede wszystkim zahamo-
wanie wzrostu zachorowa nanowotwory, osignicie rednich europejskich wskanikw wzakre-
sie wczesnego wykrywania nowotworw oraz skutecznoci leczenia. Kwota 148,0mln z zostaa
przeznaczona midzy innymi nazakup aparatury diagnostycznej dla wczesnego wykrywania nowo-
tworw wszeciu jednostkach, doposaenie imodernizacj 23 zakadw radioterapii, doposaenie
17klinik ioddziaw torakochirurgii oraz nazakup aparatury medycznej dla 30 pracowni izakadw
patomorfologii. Wramach bada przesiewowych dla wczesnego wykrywania raka jelita grubego
wykonano 62.696 bada kolonoskopowych iwykryto raka jelita grubego u377 osb, awramach
opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie uwarunkowanego ryzyka zachorowania nanowo-
twory zoliwe zidentyfikowano 7.308 rodzin iopiek objto 20.020 pacjentw. Niemniej jednak,
mimo wydatkowania 6,6mln z nazaproszenia nabadania cytologiczne imammograficzne, nabada-
nia zgosio si odpowiednio 21,0% i41,2% zaproszonych kobiet.
W wyniku przeprowadzonych kontroli, Najwysza Izba Kontroli ocenia negatywnie stan przy-
gotowa irealizacj w2014 r. programu Nowa siedziba Szpitala Uniwersyteckiego Krakw-Proko-
cim. Narealizacj tej inwestycji w2015 r. przeznaczono rodki wkwocie 85,2mln z, ktre zostay
wykorzystane w100,0%, gwnie nawykonanie przyczy kanalizacyjnych ienergetycznych oraz
rozpoczcie budowy obiektw szpitala. Uniwersytet Jagielloski przekaza take rodki wasne
wwysokoci 0,8mln z. Warto kosztorysowa inwestycji ozdolnoci usugowej 925 ek wynosi
1.230,1mln z. Wmarcu 2015 r. Minister Zdrowia zatwierdzi aktualizacj programu tej inwesty-
cji. Zgodnie zharmonogramem rzeczowo-finansowym roboty budowlane iwykoczeniowe maj
si zakoczy wI kwartale 2019 r. ado koca 2019 r. inwestor ma wyposay szpital. Najwysza
Izba Kontroli zwraca uwag, e doukoczenia budowy szpitala iprzekazania go douytkowania
pozostay niespena cztery lata. Inwestor zobowiza si zapewni rodki nafinansowanie wkwocie
430,1mln z. Znaczna cz tej kwoty (258,0mln z) ma pochodzi zRegionalnego Programu Ope-
racyjnego Wojewdztwa Maopolskiego zprzeznaczeniem nazakup wyposaenia, apozosta kwot
(172,1mln z) inwestor planuje pozyska zdzierawy lub sprzeday nieruchomoci oraz wformie
kredytu. Zdaniem Najwyszej Izby Kontroli, moe wystpi sytuacja braku rodkw nazakoczenie
inwestycji, couniemoliwi oddanie douytku wpeni zagospodarowanych obiektw szpitalnych
wterminie dokoca 2019 r.

Wydatki naobsug dugu Skarbu Pastwa

W 2015 r. wydatki naobsug dugu Skarbu Pastwa wyniosy 29.169,0mln z, tj.90,5% wartoci
przyjtej wustawie budetowej z15stycznia 2015 r. i98,8% limitu zplanu pozmianach. Niewyko-
rzystane rodki wwysokoci 3.018,3mln z zostay zablokowane przez Ministra Finansw, stosownie
dozapisw art.177 ust.1 pkt3 ustawy ofinansach publicznych.
W 2015 r. wydatki naobsug dugu stanowiy 1,6% PKB. Udzia ten obniy si wporwnaniu dolat
20122014, kiedy wynis rednio 2,4% PKB. Wynikao to w szczeglnoci ze znacznego spadku
stp procentowych.

281 Plan dziaalnoci Ministra Zdrowia narok 2015 dla dziau administracji rzdowej: Zdrowie.

164
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Niemal cao (96,5%) wydatkw na obsug Skarbu Pastwa stanowiy odsetki idyskonto odwyemi-
towanych skarbowych papierw wartociowych oraz odsetki odkredytw zacignitych wmidzy-
narodowych instytucjach finansowych.
Wydatki naobsug dugu byy nisze ni w2014 r. o5.286,9mln z, tj.o15,3%. Byo towypadkow
niszych o5.414,9mln z wydatkw naobsug dugu krajowego iwyszych o128mln z kosztw
obsugi zaduenia zagranicznego.
W 2015 r. przecitne oprocentowanie dugu liczone jako relacja wydatkw naobsug dugu krajo-
wego oraz zagranicznego doredniego stanu zaduenia Skarbu Pastwa wynioso 3,6%. Wskanik
ten by niszy ni wroku 2014, gdy wynis 3,9%.
Minister Finansw prowadzi obsug zobowiza Skarbu Pastwa ztytuu skarbowych papierw
wartociowych wyemitowanych wkraju oraz zagranic, zacignitych kredytw ipoyczek, rod-
kw przyjtych przez Ministra Finansw wdepozyt lub zarzdzanie, atake udzielonych porcze
igwarancji terminowo, zgodnie zobowizujcymi przepisami oraz zawartymi umowami iporozu-
mieniami.

Wydatki naobsug dugu krajowego

Wydatki naobsug dugu krajowego zaplanowano wkwocie 22.082,0mln z, aw wyniku noweli-


zacji ustawy budetowej izmian planu prognozowan warto obniono do19.693,6mln z. Wyko-
nane wydatki wyniosy 19.433,5mln z, tj.88% kwoty przyjtej pierwotnie wustawie budetowej
i98,7% planu pozmianach.
W zwizku zniszym wykonaniem wydatkw Minister Finansw decyzjami zlipca,padziernika
igrudnia 2015 r.282 zablokowa rodki wcznej kwocie 2.598,3mln z.

282 Decyzje wsprawie blokady wydatkw wbudecie pastwa narok 2015 wydane napodstawie art.177 ust.1 pkt3
iust.3 pkt2 ustawy ofinansach publicznych.

165
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 40. Wydatki na obsug dugu krajowego w latach 20122015

2015
2012 2013 2014 Plan po 7:4 7:5 7:6
Wyszczeglnienie Ustawa1 Wykonanie
zmianach
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Obsuga dugu krajowego 31.788,2 32.340,7 24.848,4 19.933,6 19.693,6 19.433,5 78,2 97,5 98,7

Odsetki i dyskonto od
krajowych skarbowych
papierw wartociowych
w tym od: 30.578,6 31.382,6 24.172,7 . 18.904,4 18.686,4 77,3 x 98,8
bonw skarbowych, 676,7 388,8 - . - - x x x
obligacji rynkowych, w tym: 29.643,5 30.756,9 23.935,0 . 18.713,3 18.495,3 77,3 x 98,9
operacji swap2 -1.120,6 -500,8 1.947,7 . -1.969,1 -1.969,1 -101,1 x 100,0
obligacji
oszczdnociowych 258,4 236,9 237,7 . 191,1 191,1 80,4 x 100,0
odsetki od rodkw
przyjmowanych w
depozyt przez Ministra
Finansw 1.166,2 924,4 647,1 . 523,1 523,1 80,8 x 100,0
Koszty emisji skarbowych
papierw wartociowych oraz
inne opaty i prowizje 43,3 33,7 28,6 . 41,1 39,0 136,4 x 94,9
Rozliczenia z tytuu porcze
i gwarancji krajowych
udzielonych przez Skarb
Pastwa - - - . 225,0 184,9 x x 82,2
1
Ustawa budetowa na rok 2015 znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
2
Operacje swap w jednym roku przynosz wydatki, a w kolejnym pomniejszenie wydatkw na obsug dugu Skarbu
Pastwa, pomniejszenia wydatkw s wykazane z minusem. Polegaj one na zawarciu umw z bankami, na podstawie
ktrych Minister Finansw paci odsetki od umownej kwoty nominau obligacji hurtowych, a nastpnie otrzymuje
patnoci odsetkowe, ale wyliczone wzgldem innej stopy referencyjnej. Strony nie wymieniaj midzy sob kapitau.
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw..

W 2015 r. struktura wydatkw naobsug dugu krajowego bya podobna jak wlatach poprzednich.
Najwikszy udzia (96,1%) miay odsetki idyskonto odkrajowych skarbowych papierw wartocio-
wych, tj.obligacji rynkowych emitowanych wdrodze przetargw organizowanych przez Narodowy
Bank Polski, adresowanych doinwestorw instytucjonalnych, oraz obligacji oszczdnociowych
sprzedawanych inwestorom indywidualnym. Pozostae wydatki poniesiono wzwizku zprzyjmo-
waniem wolnych rodkw przekazywanych Ministrowi Finansw wdepozyt lub zarzdzanie (2,7%)
oraz ztytuu emisji skarbowych papierw wartociowych283 (0,2%). W2015 r. nieplanowanym wydat-
kiem bya wypata ztytuu gwarancji Skarbu Pastwa wkwocie 184,9mln z (1%). rodki naten cel
wkwocie 225,0mln z zostay przesunite napodstawie decyzji Ministra Finansw zdnia 24listo-
pada 2015 r.284 zwydatkw naobsug krajowych skarbowych papierw wartociowych. Gwaran-
cj zostaa objta poowa kredytu udzielonego w wysokoci 450,0 mln z, ale w zwizku z windyka-

283 Koszty emisji krajowych skarbowych papierw wartociowych obejmuj wynagrodzenie agenta emisji obligacji
skarbowych, wynagrodzenie oraz zwrot opat iprowizji BGK ztytuu zawartej umowy wsprawie wykonywania
czynnoci zwizanych zprzyjmowaniem wolnych rodkw przekazywanych Ministrowi Finansw wdepozyt
lub zarzdzanie oraz ich zwrotem, umowy wsprawie wykonywania przez BGK czynnoci zwizanych zobsug
rachunkw depozytowych Ministra Finansw, atake koszty usug prawnych.
284 Decyzja Ministra Finansw wsprawie zmian wbudecie pastwa narok 2015, wydana napodstawie art.171
ust. 1 ustawy ofinansach publicznych.

166
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

cj czci kredytu przed wypat gwarancji faktycznie poniesione wydatki budetowe z tego tytuu
wyniosy 184,9 mln z.
W 2015 r. Minister Finansw obsugiwa 31 serii obligacji rynkowych wyemitowanych narynek
krajowy wlatach 20022015. Wydatki naodsetki idyskonto odobligacji rynkowych wyniosy
18.495,3mln z, tj.88,8% kwoty zplanu przed nowelizacj. W2015 r. rozliczone zostay transakcje
swap zawarte w2014 r., ktre pomniejszyy o1.969,1mln z wydatki ztytuu obsugi obligacji ryn-
kowych w2015 r. Minister Finansw odwielu lat wykorzystuje transakcje swap dozarzdzania roz-
kadem kosztw obsugi dugu wczasie poprzez poniesienie wydatkw wjednym roku, wramach
limitw ustalonych wplanie, izmniejszeniu wydatkw roku nastpnego. Rnica midzy czn
kwot wpacon przez partnerw transakcji w2015 r. awydatkami poniesionymi przez Ministra
Finansw w2014 r. (1.947,7mln z) wyniosa 21,4mln z, arednia rentowno zawartych transakcji
wyniosa 1,94%285.
Znaczcy wpyw nawykonanie niszych ni zaoono wydatkw ztytuu obsugi obligacji rynkowych
miao uksztatowanie si oprocentowania dugu napoziomie niszym odprognoz. Wprzypadku
obligacji zmiennoprocentowych dla odsetek patnych wlipcu 2015 r. oprocentowanie byo nisze
odplanowanego o0,61 punktu procentowego, anowej picioletniej obligacji staoprocentowej o1,5
punktu procentowego286. Spowodowao tozmniejszenie wydatkw naobsug tych obligacji cznie
o486,0mln z. Ponadto wIV kwartale 2014 r. iw 2015 r. mniejsza odzaoe bya rwnie sprzeda
obligacji, odktrych poniesiono wydatki w2015 r., cozmniejszyo koszty o373,6mln z, adokonanie
wikszych przedterminowych wykupw obligacji skarbowych IV kwartale 2014 r. wpyno naobni-
enie wydatkw w2015 r. o125,9mln z.
W 2015 r. przecitne oprocentowanie dugu krajowego mierzone jako relacja wydatkw naobsug
dugu krajowego doredniego stanu zaduenia krajowego Skarbu Pastwa wynioso 3,6%, ibyo
nisze ni w2014 r., gdy wynioso 5%.
Minister Finansw wlatach 20142015 nie emitowa bonw skarbowych, nie poniesiono wic
wydatkw ztego tytuu, pomimo i pocztkowo szacowano, e koszty obsugi bonw emitowa-
nych w2015 r. wynios 283,1mln z. Wykonanie wydatkw naobsug obligacji oszczdnociowych
wynioso 94,1% planu, tj.191,1mln z. Byo toprzede wszystkim wynikiem uksztatowania si opro-
centowania tych obligacji napoziomie niszym odzaoe.
Nisze odplanowanych byy rwnie wydatki naodsetki odrodkw jednostek sektora finansw
publicznych przyjmowanych przez Ministra Finansw wdepozyt lub zarzdzanie, ktre wyniosy
523,1mln z, tj.o19,2% mniej ni pierwotnie zakadano. Wpyno nato uksztatowanie si oprocen-
towania depozytw terminowych napoziomie niszym odzaoe rednio o0,87 punktu procen-
towego oraz oprocentowania depozytw overnight niszego od zaoonego o0,41 punktu procen-
towego. Stany depozytw terminowych byy nisze odzaoe, natomiast wysze byy stany niej
oprocentowanych depozytw overnight.
W 2015 r. dokonano jednej wypaty ztytuu gwarancji287 wkwocie 184,9mln z dla Narodo-
wego Banku Polskiego zazobowizania Spdzielczego Banku Rzemiosa iRolnictwa wWoomi-

285 Dla porwnania rednie oprocentowanie lokat skadanych w2015 r. przez Ministra Finansw wBGK naokres
1-7 dni wynioso 1,42%.
286 Wzaoeniach doustawy budetowej przyjto, i oprocentowanie obligacji zmiennoprocentowych dla odsetek
patnych wlipcu wyniesie 2,62%, natomiast faktycznie wynioso 2,01%, aw przypadku nowej picioletniej obligacji
staoprocentowej planowano oprocentowanie wwysokoci 3%, afaktycznie zostao ustalone napoziomie 1,5%.
287 Wustawie budetowej na2015 r. limit porcze igwarancji ustalono nakwot 200.000mln z, wykorzystanie
limitu wynikajce zudzielonych porcze igwarancji wynioso 4,4%.

167
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

nie (SKBank). Wdniu 20sierpnia 2015 r. Narodowy Bank Polski udzieli kredytu refinansowego dla
SKBanku, aSkarb Pastwa gwarancji spaty tego kredytu288 wzwizku zutrat pynnoci Banku
spowodowan wzmoonymi wypatami klientw, powprowadzeniu przez Komisj Nadzoru Finan-
sowego zarzdu komisarycznego. Decyzja oudzieleniu wsparcia wformie gwarancji Skarbu Pa-
stwa zostaa podjta wzwizku zustaleniami Komitetu Stabilnoci Finansowej oraz bya poprze-
dzona uzyskaniem pozytywnych opinii Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, Komisji Nadzoru
Finansowego iPrezesa Narodowego Banku Polskiego. Wdniu 30grudnia 2015 r. zostaa ogoszona
upado SK Banku zpowodu niewypacalnoci. Ocena zasadnoci decyzji oudzieleniu gwarancji
Skarbu Pastwa bdzie moliwa poprzeprowadzeniu przez Najwysz Izb Kontroli wII-III kwartale
2016 r. odrbnej kontroli dziaa podejmowanych przez Komisj Nadzoru Finansowego, ktrej czon-
kiem by przedstawiciel Ministra Finansw. Zgodnie zzawartymi zSK Bankiem umowami zastawu
finansowego, w celu zaspokojenia roszcze Skarbu Pastwa przejto odupadego Banku obligacje
owartoci wycenionej nadzie przejcia nakwot 20,8mln z, atake rodki pienine wwysoko-
ci 9,3mlnz. Pozostae wierzytelnoci Skarbu Pastwa wobec SK Banku Minister Finansw zgosi
doSdu Rejonowego dla m. st. Warszawy.
W porwnaniu z2014 r. wydatki naobsug dugu krajowego byy nisze o21,8%, tj.o5.414,9mln z.
Wynikao toprzede wszystkim zespadku oprocentowania obsugiwanego dugu oraz rodkw przy-
jtych przez Ministra Finansw wdepozyt lub zarzdzanie. Ponadto w2015 r. czynnikiem zmniejsza-
jcym wydatki byo rozliczenie transakcji swap.
Zbadane wydatki naobsug dugu krajowego wkwocie 12.778,2mln z, obejmujce odsetki idys-
konto odobligacji skarbowych, odsetki odrodkw przyjtych przez Ministra Finansw wzarzdza-
nie lub depozyt, spat kapitau dotyczc zawartej umowy gwarancji, zostay poniesione zgodnie
zwarunkami iw terminach okrelonych wdokumentach stanowicych podstaw prawn wydat-
kowania rodkw budetowych naobsug dugu krajowego, aw przypadku wypaty ztytuu gwa-
rancji wterminie uzgodnionym zNarodowym Bankiem Polskim.

Obsuga zaduenia zagranicznego

W 2015 r. wydatki naobsug zaduenia zagranicznego wyniosy 9.735,5mln z, tj.99,2% planu.

Tabela 41. Wydatki na obsug zaduenia zagranicznego w latach 20122015


2015
2012 2013 2014
Plan po 7:4 7:5 7:6
Wyszczeglnienie Ustawa 1
Wykonanie
Wykonanie zmianach
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Obsuga zaduenia
zagranicznego 10.320,6 10.119,4 9.607,5 9.818,0 9.818,0 9.735,5 101,3 99,2 99,2
Odsetki i dyskonto od
skarbowych papierw
wartociowych,
kredytw ipoyczek oraz
innych instrumentw
finansowych, zwizanych
z obsug dugu
zagranicznego: 9.859,4 9.697,2 9.167,6 9.528,6 9.528,6 9.471,5 103,3 99,4 99,4

288 Napodstawie ustawy zdnia 12lutego 2009 r. oudzielaniu przez Skarb Pastwa wsparcia instytucjom finansowym
(Dz.U. z2014 r. poz.158, zezm.). Ustawa okrela formy, warunki itryb udzielania przez Skarb Pastwa wsparcia
instytucjom finansowym przeznaczonego naprzedsiwzicia majce nacelu utrzymanie pynnoci patniczej,
wtym wzwizku zrozwojem akcji kredytowej banku krajowego.

168
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2015
2012 2013 2014
Plan po 7:4 7:5 7:6
Wyszczeglnienie Ustawa1 Wykonanie
Wykonanie zmianach
mln z %
- kredyty 1.442,6 1.117,0 1.056,3 992,9 992,9 947,2 89,7 95,4 95,4
- obligacje 8.416,8 8.580,2 8.132,4 8.579,7 8.579,7 8.600,8 105,8 100,2 100,2
- Cross Currency Swap2 - - -20,6 -43,9 -43,9 -76,5 371,4 174,1 174,1
Wydatki zwizane z
finansowaniem programu
F-16 55,5 27,5 26,8 15,3 15,3 12,1 45,1 78,9 78,9
Koszty emisji skarbowych
papierw wartociowych
oraz inne opaty
iprowizje 399,4 392,8 413,1 274,0 274,0 251,9 61,0 91,9 91,9
Rozliczenia z tytuu
porcze igwarancji
udzielonych przez Skarb
Pastwa 6,3 1,9 - - - - - - -
1
Ustawa budetowa na rok 2015 znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
2
Cross Currency Swap to transakcja polegajca na wymianie kwoty nominalnej na pocztku i na kocu czasu trwania
transakcji, po tym samym kursie walutowym, oraz na okresowej wymianie patnoci odsetkowych w dwch rnych
walutach, wedug staych stawek procentowych. Rnica pomidzy kwot patnoci dokonanych przez Ministra
Finansw a kwot uzyskan pomniejszya wydatki na obsug zaduenia zagranicznego, stosownie do przepisu
art.166 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W wydatkach naobsug zaduenia zagranicznego najwikszy udzia, tj.98,1% miay odsetki idys-
konto odobligacji Skarbu Pastwa wyemitowanych narynkach zagranicznych wcznej kwocie
8.600,8mln z, oraz odsetki odkredytw ipoyczek zacignitych wmidzynarodowych instytu-
cjach finansowych wwysokoci 947,2mln z.
Na pozostae wydatki zoyy si koszty emisji skarbowych papierw wartociowych, opaty iprowi-
zje, wtym opata zadostp doElastycznej Linii Kredytowej Midzynarodowego Funduszu Waluto-
wego wwysokoci 214,5mln z oraz wydatki poniesione nafinansowanie programu wyposaenia
Si Zbrojnych RP wsamoloty wielozadaniowe F-16 wkwocie 12,1mln z.
Polska utrzymuje dostp doElastycznej Linii Kredytowej od2009 r. Wstyczniu 2015 r. Minister Finan-
sw wystpi oprzyznanie kolejnej, czwartej linii, ale zobnionym limitem dostpnych rodkw
(z rwnowartoci 33,8 mld do23,0 mld dolarw amerykaskich). Dalsze zmniejszenie dostpnego
limitu nastpio w2016 r. Mimo poprawy sytuacji namidzynarodowych rynkach finansowych oraz
postrzegania polskiej gospodarki jako stabilnej, Minister Finansw uzna, e pojawienie si nowych
zagroe, wszczeglnoci napita sytuacja geopolityczna zawschodni granic Polski, uzasadniaj
utrzymanie Elastycznej Linii Kredytowej jako instrumentu ocharakterze zabezpieczajcym iprewen-
cyjnym. Wlatach 2010-2015 poniesione zbudetu pastwa opaty zamoliwo korzystania zlinii
wyniosy 1.618,2mln z. Jak wykazuje Ministerstwo Finansw, przyczynio si todo obnienia ren-
townoci skarbowych papierw wartociowych ikosztw obsugi dugu, cho skala tego wpywu
jest trudna doprecyzyjnego oszacowania. Zuwagi naznaczce koszty dostpu doElastycznej Linii
Kredytowej, zasadno korzystania ztego instrumentu powinna by regularnie monitorowana.
Zrealizowane wydatki naobsug zaduenia zagranicznego byy nisze odplanowanych wustawie
budetowej o82,5mln z. Wstosunku doplanu przed nowelizacj wydatki byy nisze o432,5mln z.
Nisze odpierwotnych zaoe wykonanie wydatkw byo efektem kilku czynnikw, tj.przedtermi-
nowego wykupu obligacji (wykup w2014 r. obligacji zapadajcych w2015 r.), niszego odprognoz
uksztatowania si kursu euro, niszych stp procentowych narynku euro idolara, niewykorzystania

169
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

zaplanowanych wydatkw napokrycie kosztw emisji oraz innych opat iprowizji, atake zawarcie
transakcji nainstrumentach pochodnych typu Cross Currency Swap.
Do opracowania planu wydatkw naobsug dugu zagranicznego na2015 r. Minister Finansw
przyj kursy walutowe powikszone wstosunku dozaoe przyjtych wuzasadnieniu doustawy
budetowej o11,8% dla euro, 12,3% dla dolara amerykaskiego, 11,2% dla franka szwajcarskiego
i12,3% dla jena japoskiego. Napoziomie niszym odtej prognozy uksztatowa si redni kurs euro
(4,18 z wobec 4,45 z i jena japoskiego 3,12 z wobec planowanych 3,20 z). Deprecjacja zotego
wobec pozostaych walut okazaa si silniejsza ni zaoono (dolar osign redni kurs 3,77 z wobec
planowanych 3,28 z, frank szwajcarski 3,92 z wobec planowanych 3,66 z).
W stosunku do2014 r. wydatki naobsug dugu zagranicznego byy wysze o1,3%, cobyo efek-
tem wzrostu obsugiwanego zaduenia ztytuu obligacji zagranicznych289, atake przedtermino-
wego wykupu obligacji owartoci nominalnej 730,0mln euro, zapadajcych wlutym 2016 r. Wydatki
naprzedterminowy wykup wyniosy 26,5mln euro, tj.112,9mln z290, podczas gdy przedterminowy
wykup w2014 r. obligacji onominale 354,4mln dolarw amerykaskich, zapadajcych w2015 r.
wygenerowa wydatki wwysokoci 13,2mln dolarw amerykaskich, tj.42,9mln z.
Przecitne oprocentowanie zaduenia zagranicznego, tj.relacja wydatkw naobsug tego dugu
doredniego stanu zaduenia zagranicznego Skarbu Pastwa wynioso 3,5%, tj.o0,1 punktu pro-
centowego mniej ni wroku 2014.
Badaniu poddano wypaty ztytuu odsetek odobligacji zagranicznych wymagalnych wstyczniu
ikwietniu 2015 r. wwysokoci 3.450,5mln z oraz wydatki ztytuu spaty odsetek odkredytw ipoy-
czek zacignitych wmidzynarodowych instytucjach finansowych wkwocie 167,2mln z, dokona-
nych wewrzeniu 2015 r. Patnoci zostay zrealizowane wwysokoci zgodnej zkwotami nalenymi
iw terminach wymagalnoci zobowiza oraz prawidowo zaewidencjonowane wzotych wciar
wydatkw naobsug zaduenia zagranicznego. Zbadane patnoci odsetkowe wcznej kwocie
3.617,7mln z stanowiy 37,2% caoci wydatkw naobsug zaduenia zagranicznego.

rodki wasne Unii Europejskiej

Na mocy zobowizania traktatowego, od2004 r.291 Polska odprowadza dobudetu oglnego Unii
Europejskiej, wramach rodkw wasnych Unii Europejskiej, skadk obliczon zgodnie zmeto-
dologi Unii Europejskiej. Poraz pierwszy skadka zapeen rok przekazana zostaa wwysokoci
2,4mldeuro w2005 r. Wkolejnych latach jej wysoko systematycznie wzrastaa, przekraczajc
w2013r. 4mld euro. Wokresie 11 lat skadka wzrosa o79,1%, tj.o1,9 mld euro. Skadka za2015 r.
wkwocie 4,3 mld euro bya o0,1 mldeuro wysza ni wroku 2014.
Polska wokresie obowizywania Perspektywy Finansowej 20072013 wpacia dobudetu Unii Euro-
pejskiej 25,6 mld euro, aw okresie dwch pierwszych lat PF 20142020 8,4 mld euro.

289 Zaduenie nakoniec 2014 r. (obsugiwane w2015 r.) wstosunku dozaduenia nakoniec 2013 r. (obsugiwanego
w2014 r.) wzroso ztytuu obligacji nominowanych weuro o970,0mln euro oraz ztytuu obligacji nominowanych
wdolarach o770,8mln dolarw amerykaskich, przy zmniejszeniu si zaduenia ztytuu obligacji nominowanych
wefrankach szwajcarskich o875,0mln frankw szwajcarskich oraz wjenach o21.500mln jenw japoskich.
290 Pouwzgldnieniu wydatkw poniesionych naodkup w2014 r. obligacji zapadajcych w2015 r. (zaplanowanych
wustawie budetowej na2015 r.), dodatkowe, nieplanowane wydatki naodsetki odobligacji wyniosy 70,0mlnz
(112,942,9mln z).
291 Polska przystpia doUnii Europejskiej zdniem 1maja 2004 r. iwysoko skadki czonkowskiej zaten rok wyniosa
1.319,0mln euro.

170
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Do koca 2013 r. wpaty polskiej skadki czonkowskiej dokonywane byy zgodnie zregulacjami
zawartymi wdecyzji Rady Nr2007/436/WE, Euratom zdnia 7czerwca 2007 r. wsprawie systemu
rodkw wasnych Wsplnot Europejskich292 oraz rozporzdzeniu Rady Nr1150/2000/WE, Euratom
zdnia 22maja 2000 r. wykonujcego decyzj 2007/436/WE, Euratom wsprawie systemu rodkw
wasnych Wsplnot Europejskich293. Wtym okresie dosystemu rodkw wasnych naleay tym-
czasowe mechanizmy korekcyjne, uzgodnione narzecz wybranych pastw patnikw netto, ktre
obciay wpaty dobudetu Unii Europejskiej pozostaych pastw czonkowskich. Byy tow szcze-
glnoci redukcja stawki VAT dla Austrii, Niemiec, Holandii iSzwecji oraz redukcja wpat obliczona
napodstawie Dochodu Narodowego Brutto dla Szwecji iHolandii.
W trakcie trwania Perspektywy Finansowej 20142020 kwestie dotyczce kalkulacji poszczeglnych
elementw skadek oraz nowych mechanizmw korekcyjnych regulowa bdzie nowa decyzja Rady
Nr2014/335/UE, Euratom z26maja 2014 r. wsprawie systemu zasobw wasnych Unii Europej-
skiej294, ktrej przepisy wejd wycie dopiero pojej ratyfikacji przez pastwa czonkowskie295. Polska
ratyfikowaa decyzj Rady296 wdniu 9kwietnia 2015 r., natomiast dokoca 2015 r. nie zosta zako-
czony proces ratyfikacji decyzji Rady przez wszystkie kraje czonkowskie Unii Europejskiej.
W latach 20102013 Polska utrzymywaa si nasmym miejscu wrd pastw czonkowskich Unii
Europejskiej dokonujcych patnoci pod wzgldem wysokoci skadki wpaconej dobudetu Unii
Europejskiej, aod roku 2014 namiejscu dziewitym.
Zmiany wysokoci skadki wtrakcie roku budetowego wynikay przede wszystkim zezmiany
poziomu wydatkw Unii Europejskiej, uwzgldnionych wostatecznym budecie Unii Europejskiej
nadany rok budetowy wstosunku dokwot ujtych wprojekcie budetu przedoonym przez Komi-
sj Europejsk oraz zmian budetu oglnego Unii Europejskiej wprowadzanych przez Rad iParla-
ment Europejski wtrakcie roku budetowego297.
Skadka ujta wbudecie Unii Europejskiej weuro jest przeliczana nawaluty narodowe wedug
kursu patnoci zostatniego dnia roboczego roku poprzedzajcego dany rok budetowy298.
Kadego roku, zgodnie zart.125 ustawy ofinansach publicznych, wustawie budetowej ujmo-
wane swydatki budetu pastwa przeznaczone nawpaty polskiej skadki dobudetu Unii Euro-
pejskiej wwysokoci ustalonej wtoku procedury budetowej Unii Europejskiej. Zaplanowany
wustawie budetowej narok 2015 limit wydatkw nasfinansowanie polskiej skadki wkwocie
18.164,5mlnz zosta wtrakcie roku budetowego zwikszony dokwoty 18.195,7mln z, wwyniku
przeniesienia planowanych wydatkw zczci Rezerwy celowe. Dobudetu Unii Europejskiej wpa-

292 Dz.Urz. UE L 163 z23.06.2007, str. 17.


293 Dz.Urz. UE 130 z31.05.2000, str. 1, zezm.
294 Dz.Urz. UE L 169 z7.06.2014, str. 105.
295 Doczasu zakoczenia procesu ratyfikacji tej decyzji podstaw prawn doprzekazywania wpat dobudetu
Unii Europejskiej stanowi nadal decyzja Rady Nr2007/436 wzakresie przepisw, ktre nie wygasy zkocem
2013r. Nowa decyzja zachowuje dotychczasowe kategorie wpat dobudetu Unii Europejskiej oraz tymczasowe
mechanizmy korekcyjne. Skutki finansowe tych mechanizmw zostan poniesione przez Polsk iinne kraje
czonkowskie zmoc wsteczn pozakoczeniu procesu ratyfikacji nowej decyzji wewszystkich pastwach
czonkowskich.
296 Ustawa zdnia 9kwietnia 2015 r. oratyfikacji decyzji Rady zdnia 26maja 2014 r. wsprawie systemu zasobw
wasnych Unii Europejskiej (2014/335/UR, Euratom).
297 Wodniesieniu do2015 r. Komisja Europejska dokonaa czterech korekt finansowych wbudecie oglnym Unii
Europejskiej skutkujcych zmniejszeniem skadki dla Polski za2015 r. per saldo okwot 378,8mln euro. Kwota
tapomniejszya rat skadki Polski zastycze 2016 r.
298 W2015 r. kurs patnoci skadki wynis 4,2035 PLN/EUR.

171
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

cono 18.195,7mln z, costanowio 100,2% limitu wydatkw zustawy budetowej i100,0% planu
pozmianach. Wporwnaniu do2014 r. wydatki nasfinansowanie polskiej skadki dobudetu Unii
Europejskiej byy wysze o5,4%.

Tabela 42. Wysoko i struktura skadki do budetu Unii Europejskiej w latach 20122015
2012 2013 2014 2015 2012 2013 2014 2015
Wydatki na sfinansowanie skadki
Wyszczeglnienie Struktura
do budetu UE
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9
OGEM, w tym: 15.942,5 18.129,2 17.259,9 18.195,7 100,0 100,0 100,0 100,0
Wpata obliczona na podstawie
Dochodu Narodowego Brutto (DNB) 11.192,0 13.251,4 12.189,1 12.652,3 70,2 73,1 70,6 69,6
Wpata z tytuu udziau w opatach
cukrowych 97,6 130,4 54,3 53,7 0,6 0,7 0,3 0,3
Wpata obliczona na podstawie
podatku od towaru i usug 2.301,7 2.238,7 2.198,9 2.057,4 14,4 12,3 12,7 11,3
Wpata z tytuu udziau w opatach
celnych 1.514,1 1.482,9 1.736,6 2.116,8 9,5 8,2 10,1 11,6
Wpata z tytuu finansowania rabatu
brytyjskiego 734,0 922,4 1.080,6 1.315,6 4,6 5,1 6,3 7,2
Wpata z tytuu finansowania
obniki wkadw opartych na DNB,
przyznanej Holandii i Szwecji
w latach 20072013 103,0 103,5 - - 0,6 0,6 - -

rdo: opracowanie wasne NIK na podstawie wynikw kontroli w Ministerstwie Finansw.

W analizowanym okresie utrzymywaa si tendencja wzrostu wysokoci polskiej skadki wyraonej


wzotych, tj.z15,9 mld z w2012 r. do18,2 mld z w2015 r. Wporwnaniu do2014 r. bya ona wysza
o0,9 mld z. Nawysoko polskiej skadki wyraonej wzotych wpyw mia midzy innymi przyjty
wposzczeglnych latach kurs patnoci PLN/EUR.

Wykres 24. Struktura wydatkw nasfinansowanie skadki doUnii Europejskiej w2015 r.


Rabat brytyjski
7,2%

Opaty celne
11,6%

VAT
11,3%

Opaty cukrowe i inne


0,3%
DNB
69,6%

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

172
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W porwnaniu dolat 20122014 struktura elementw skadki nie ulega istotnym zmianom.
Polska wypenia traktatowe zobowizanie wobec Unii Europejskiej poprzez przekazanie doKomi-
sji Europejskiej skadki czonkowskiej wwysokoci iterminach zgodnych zobowizujcymi przepi-
sami iprocedurami.

2.3. Wynik budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich oraz finansowanie


potrzeb poyczkowych
Deficyt budetu pastwa, stanowicy 79,1% potrzeb poyczkowych netto, wynis
42,6mld z iby niszy odplanowanego wustawie budetowej o3,5 mld z io 7,4 mldz
odplanu ponowelizacji. Deficyt budetu rodkw europejskich wynis 3,2 mld z iby
zbliony doplanowanego. cznie oba deficyty stanowiy 85,1% potrzeb poyczko-
wych netto.
W 2015 r., tak jak wlatach poprzednich, Minister Finansw wykorzystywa dopuszczone
prawem rozwizania, pozwalajce nawykazanie niszego deficytu budetu pastwa
ni wynikajcy zcharakteru ekonomicznego zrealizowanych operacji. Transfery doZUS
ocharakterze wydatkw oraz cz finansowania programu zakupu samolotw F-16
zostay wykazane wrozchodach inie powikszyy deficytu. Gdyby operacje tezostay
zaewidencjonowane zgodnie zich ekonomicznym charakterem, deficyt budetu pa-
stwa powinien wynie o10,5 mld z wicej, tojest 53,1 mld z. cznie zdeficytem
budetu rodkw europejskich deficyt wynisby 56,3 mld z.
Finansowanie potrzeb narynkach finansowych przebiegao wwarunkach korzystniej-
szych odplanowanych, przy obniajcej si rentownoci obligacji krajowych izagra-
nicznych.
Podstawowym rynkiem finansowania potrzeb poyczkowych by rynek krajowy.

2.3.1. Potrzeby poyczkowe budetu pastwa

Potrzeby poyczkowe budetu pastwa mona okreli jako czne zapotrzebowanie narodki pie-
nine konieczne douzyskania narynku finansowym wcigu roku. Potrzeby poyczkowe budetu
pastwa dzieli si napotrzeby poyczkowe netto oraz potrzeby poyczkowe brutto. Potrzeby
poyczkowe netto wynikaj zsfinansowania deficytu budetowego ideficytu budetu rodkw
europejskich, atake ujemnego salda przychodw zprywatyzacji iich rozdysponowania, ujemnego
salda prefinansowania zada realizowanych zudziaem rodkw pochodzcych zbudetu Unii Euro-
pejskiej, pozostaych pozycji rozchodw, zwyczeniem refinansowania dugu. Potrzeby poyczkowe
brutto tosuma potrzeb poyczkowych netto oraz wielkoci niezbdnej dopokrycia zapadajcego
wdanym roku dugu zpoprzedniego okresu, naspat ktrego trzeba zacign nowe zobowizania.
Potrzeby poyczkowe netto zaplanowane zostay wzaczniku nr3299 doznowelizowanej ustawy
budetowej nakwot 58.765,0mln z. Ich wielko determinowa deficyt budetu pastwa ibudetu
rodkw europejskich, stanowicy razem 53.415,5mln z (90,9%) oraz finansowanie FUS zrozcho-
dw, naktre skaday si poyczki wwysokoci 5.524,1mln z irefundacja skadek odprowadza-
nych dootwartych funduszy emerytalnych wkwocie 3.081,6mln z. Nawysoko potrzeb poyczko-
wych netto w2015 r. wpywao take zarzdzanie rodkami europejskimi, ktre miao zaplanowane
ujemne saldo przychodw irozchodw nakwot 7.088,6mln z.

299 Zacznik nr5 doustawy budetowej zosta wznowelizowanej ustawie budetowej okrelony jako zacznik nr3.

173
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Potrzeby poyczkowe netto wyniosy 53.847,1mln z ibyy nisze odkwot przyjtych wznoweli-
zowanej ustawie budetowej o4.917,9mln z, atake nisze odkwot zustawy budetowej zdnia
15stycznia 2015 r. o7.218,9mln z300.

Tabela 43. Potrzeby poyczkowe budetu pastwa w latach 20122015

2012 2013 2014 2015


Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa1 Wykonanie
mln z
I. Potrzeby poyczkowe brutto
168.771,1 157.239,1 122.608,9 165.000,6 159.975,8
budetu pastwa
II. Wykupy dugu 131.433,3 99.795,4 79.439,9 106.235,6 106.128,7
- krajowego 114.107,9 84.116,6 60.345,1 84.442,6 84.423,4
- zagranicznego 17.325,3 15.678,8 19.094,8 21.793,0 21.705,3
III. Potrzeby poyczkowe netto
37.337,8 57.443,7 43.169,0 58.765,0 53.847,1
budetu pastwa2
Deficyt budetu pastwa 30.406,7 42.194,1 28.976,8 49.980,0 42.606,7
Wynik budetu rodkw europejskich 3.653,7 -6.249,0 317,3 3.435,5 3.231,7
Refundacja FUS ubytku skadek
8.180,9 10.728,5 8.269,1 3.081,6 3.098,4
przekazanych do OFE
Kredyty i poyczki udzielone 3.039 12.105,2 9.157,2 5.649,3 5.382,5
Prefinansowanie zada realizowanych
z udziaem rodkw pochodzcych -408,0 -48,3 -4,5 -259,7 -395,3
z budetu Unii Europejskiej
Patnoci zwizane z udziaami Skarbu
Pastwa w midzynarodowych instytucjach 7,0 440,1 225,6 298,8 298,8
finansowych
Zarzdzanie pynnoci sektora publicznego -3.874,9 276,0 -114,3 -8.800,0 -8.463,1
Zarzdzanie rodkami europejskimi - - - 7.088,6 9.889,0
Wpywy z prywatyzacji do budetu -3.490,8 -1.662,4 -351,4 0,0 0,0
Wpywy od podmiotw krajowych na spat
-63,0 -63,0 -63,0 -63,0 -63,0
udostpnionych kredytw zagranicznych
Pozostae przychody i rozchody -113,0 -277,5 -3.243,9 -1.646,2 -1.738,6
Ustawa budetowa na 2015 r. znowelizowana 16 grudnia 2015 r.
1

Ujte w tabeli wartoci ze znakiem minus (-) oznaczaj zmniejszenie potrzeb poyczkowych.
2

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W prezentowanym przez Ministerstwo Finansw ujciu potrzeb poyczkowych zawieraj si pozy-


cje, ktre pomimo i de facto stanowi rdo finansowania potrzeb, zaliczane sdo potrzeb poycz-
kowych (ze znakiem ujemnym, jako pozycje zmniejszajce potrzeby poyczkowe). Naleay donich
przede wszystkim rodki zgromadzone narachunkach konsolidacyjnych wramach zarzdzania pyn-
noci sektora finansw publicznych, zaplanowane nakwot 8.800mln z oraz rodki zotowe zgro-
madzone wkocu 2014 r. nafinansowanie potrzeb 2015 r. wwysokoci 1.646,2mln z. Zdaniem

300 Wzaczniku nr5 (tabela 2) doustawy budetowej tytu zarzdzanie rodkami europejskimi by ujty jako rdo
finansowania potrzeb, pomimo ujemnego salda przychodw irozchodw wtej pozycji. Wnowelizacji ustawy
budetowej, atake wwykonaniu, pozycja tajest ju uwzgldniona wukadzie zmodyfikowanym wstosunku
doustawy, tj.wpotrzebach poyczkowych. Modyfikacja urealnia prezentacj tej kategorii, gdy powoduje
konieczno pozyskania finansowania.

174
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Najwyszej Izby Kontroli taki sposb ujcia ogranicza przejrzysto prezentacji danych dotyczcych
potrzeb poyczkowych wzaczniku nr5 doustawy budetowej.

Wykres 25. Struktura potrzeb poyczkowych netto wedug ustawy zdnia 15stycznia 2015 r.,
ustawy znowelizowanej iwykonania.
50 000
[mln z]

40 000

30 000

20 000

10 000

-10 000 ustawa z 15 stycznia ustawa znowelizowana wykonanie

Deficyt budetu pastwa


Deficyt budetu rodkw europejskich
Refundacja dla FUS z tytuu przekazywania skadek emerytalnych do OFE
Kredyty i poyczki udzielone
Zarzdzanie rodkami europejskimi
Zmniejszenia potrzeb z tytuu zarzdzania pynnoci sektora finansw publicznych
Zmniejszenie potrzeb z tytuu pozostaych przychodw i rozchodw

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

Gwnym powodem odbiegajcego odplanu poziomu potrzeb poyczkowych netto byo odmienne
uksztatowanie si deficytu budetu pastwa. Zrealizowany deficyt budetu pastwa wynis
42.606,7mln z iby niszy o7.373,3mln z odplanu ponowelizacji oraz o3.473,3mln z odplano-
wanego wustawie budetowej. Takie uksztatowanie si deficytu wskazuje, e nowelizacja ustawy
budetowej wwikszym stopniu bya przejawem ostronego dziaania ni realnej potrzeby, szcze-
glnie, e wesza wycie wdniu 29grudnia 2015 r.
Deficyt budetu rodkw europejskich zrealizowany wwysokoci 3.231,7mln z by niszy odplanu
o203,8mln z. Najwysza Izba Kontroli zwraca uwag, e podobnie jak wlatach poprzednich defi-
cyt by wynikiem niezaliczenia rodkw zrefundowanych przez Uni Europejsk dodochodw,
lecz przekazania tych kwot wzarzdzanie pynnoci. Oznacza to, e deficyt nie powsta zniedo-
boru rodkw, lecz zarbitralnej decyzji Ministra Finansw codo sposobu wykorzystania tych kwot.
Gdyby nadochody budetu rodkw europejskich przekaza kwot, ktra zostaa zrefundowana
przez Komisj Europejsk ina dzie 31grudnia pozostawaa narachunku konsolidacji walutowej
(2.292,3mln euro, tj.9.768,6mln z), towynik budetu rodkw europejskich w2015 r. zamknby
si nadwyk wkwocie 6.536,9mln z.
Tak jak wpoprzednich latach oba deficyty narastay nierwnomiernie. Najwysze wartoci ukszta-
toway si napocztku iw kocu roku. Podwch miesicach osigny one poziom 19.402,9mlnz,
tojest 42,3% rocznego deficytu. Deficyt zrealizowany wgrudniu wynis 7.167,1mln z. Najwy-
sze dzienne kwoty deficytu wystpiy napocztku roku. Wdniu 2stycznia wydatki byy wysze
oddochodw o9.771,9mln z, aw dniu 2 oraz 23lutego byy wysze odpowiednio o5.249,3mlnz
i5.061,3mln z. Nafinansowanie potrzeb wtym okresie budet musia zgromadzi rodki jeszcze
wgrudniu 2014 r.

175
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Takie zrnicowanie stanw deficytw, ktre determinoway 85,1% zrealizowanych potrzeb poycz-
kowych netto, wpywao wistotnym stopniu nanieregularny rozkad potrzeb poyczkowych iwobec
koniecznoci zapewnienia pynnoci zwikszonych okresowo potrzeb, powodowao utrzymywanie
wysokich poziomw pynnych aktyww narachunkach Ministra Finansw.
Suma deficytw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich w2015 r. wyniosa 45.838,4mlnz
ibya wysza ni w2014 r. (29.294,1mln z) o16.544,3mln z, tojest o56,5%. Pomimo tak znacznego
przyrostu deficytw, deficyt sektora instytucji rzdowych isamorzdowych301 w2015 r. wynis 2,6%
PKB, w2014 r. wynosi 3,2%. Polska wypenia kryterium fiskalne konwergencji nominalnej okrela-
jce, e relacja deficytu sektora doPKB nie powinna przekracza 3%. Rada Unii Europejskiej, dostrze-
gajc perspektyw poprawy sytuacji wdniu 19czerwca 2015 r. podja decyzj ozakoczeniu pro-
cedury nadmiernego deficytu wobec Polski.
Poza finansowaniem deficytu budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich, najwiksze
potrzeby poyczkowe budetu pastwa wynikay zfinansowania potrzeb FUS. Zasilenie FUS zostao
przeprowadzone wformie poyczek udzielonych przez Skarb Pastwa oraz poprzez transfer rod-
kw zbudetu pastwa nauzupenienie ubytku skadek przekazywanych przez ZUS dootwar-
tych funduszy emerytalnych. czne finansowanie stanowio w2015 r. 16,0% potrzeb poyczko-
wych budetu pastwa. Zostao ono przeprowadzone, tak jak wlatach poprzednich, zpominiciem
rachunku wydatkw budetowych. ZUS wystpi w2015 r. doMinistra Finansw oudzielenie poy-
czek wcelu uzupenienia rodkw pozwalajcych napene iterminowe wypaty wiadcze gwa-
rantowanych przez pastwo. Zawarto cztery umowy poyczek nakwot 5.524,1mln z. Ponadto
wmarcu 2016 r. podpisano aneksy doumw poyczek zacignitych wlatach wczeniejszych owar-
toci 39.159,0mln z, przesuwajc termin ich spaty zmarca 2016 r. namarzec 2017 r. Wczeniej
umowy tebyy ju kilkukrotnie aneksowane. Wwyniku udzielonych w2015 r. poyczek zaduenie
ZUS wobec Skarbu Pastwa wzroso z39.801,9mln z nadzie 31grudnia 2014 r. do45.326,0mlnz
na31grudnia 2015 r. By tokolejny, sidmy rok, wktrym Skarb Pastwa udziela FUS dofinan-
sowania wformie poyczek. Zwikszajca si corocznie suma zobowiza ztego tytuu oznacza,
e poyczki testanowi trwae rdo finansowania FUS. Wobec braku perspektywy zwrotu takiej
kwoty przez ZUS, zduym prawdopodobiestwem mona zaoy ich bezzwrotny charakter.
Powinny by one zatem ujmowane jako wydatki, anie rozchody budetu pastwa. Najwysza Izba
Kontroli wlatach ubiegych wielokrotnie wnosia doMinistra Finansw ozmian sposobu rozlicza-
nia tych transferw. Ujmowanie bezzwrotnych rodkw wrozchodach przeczy rzeczywistemu eko-
nomicznemu charakterowi tych operacji.

Kwota poyczek udzielonych ZUS zostaa ujta wnalenociach Skarbu Pastwa wwysokoci
45.326,0mln z. Tymczasem, zgodnie zart.35b ust.1 pkt5 ustawy orachunkowoci, warto nale-
noci aktualizuje si poprzez dokonanie odpisu aktualizujcego, uwzgldniajc stopie prawdopo-
dobiestwa ich zapaty, midzy innymi wodniesieniu donalenoci nieprzeterminowanych oznacz-
nym stopniu prawdopodobiestwa niecigalnoci, wprzypadkach uzasadnionych rodzajem pro-
wadzonej dziaalnoci. Zdaniem Najwyszej Izby Kontroli wielko nalenoci odZUS, ktre de facto
snalenociami niecigalnymi, powinna podlega odpisowi aktualizujcemu.
Kolejn potrzeb poyczkow budetu pastwa, zwizan zniedoborem rodkw wFUS, bya
refundacja rodkw ztytuu ubytku skadek przekazywanych doOtwartych Funduszy Emerytal-
nych, zrealizowana wkwocie 3.098,4mln z. Refundacja tapowinna zosta przeprowadzona zwpy-

301 Wicej owyniku sektora instytucji rzdowych isamorzdowych wrozdziale IX. Analizy.

176
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

ww zprywatyzacji302 majtku Skarbu Pastwa. Planowane wpywy zprywatyzacji miay wynie


1.200mln z, zczego naobligatoryjne odpisy303 planowano przeznaczy 911mln z, ana refundacj
dla FUS ubytku skadek kwot 2.722,9mln z. Tymczasem wpywy zprywatyzacji wyniosy zaled-
wie 43,6mln z ipo dokonaniu obligatoryjnych odpisw napastwowe fundusze celowe, oktrych
mowa wart.56 ust.1 ustawy okomercjalizacji iprywatyzacji oraz Fundusz Rezerwy Demograficznej
wwysokoci 25,7mln z okazay si niewystarczajce nawet nadokonanie penego odpisu narachu-
nek rezerw porczeniowych igwarancyjnych Skarbu Pastwa, obliczanego jako 0,5% cznej kwoty
porcze igwarancji udzielonych wpoprzednim roku (co stanowio 84,4mln z, wrzeczywistoci
zpowodu braku rodkw przekazano jedynie 17,9mln z). Wzwizku zbrakiem wpyww zprywa-
tyzacji, nie mona byo rwnie dokona ztego rda refundacji skadek narzecz FUS. Wtej sytu-
acji Minister Finansw wykaza wrozliczeniu zacznika nr5 doustawy budetowej refundacj ska-
dek dla FUS jako pozycj, ktra spowodowaa wystpienie ujemnego salda przychodw irozcho-
dw zprywatyzacji. Ubytek skadek zosta de facto sfinansowany poprzez emisj dugu, pomimo i
nie znajduje topodstawy wustawie owykorzystaniu wpyww zprywatyzacji czci mienia Skarbu
Pastwa nacele zwizane zreform systemu ubezpiecze spoecznych.

Najwysza Izba Kontroli podtrzymuje stanowisko przedstawiane wielokrotnie wlatach poprzednich


wanalizie wykonania budetu pastwa izaoe polityki pieninej, e omawiane rodki nafinanso-
wanie ZUS powinny by ujmowane wwydatkach zamiast wrozchodach, gdy maj charakter dota-
cji. Oznacza to, e deficyt budetu pastwa w2015 r., pouwzgldnieniu finansowania potrzeb ZUS
zwydatkw, zgodnie zich ekonomicznym charakterem zamiast zrozchodw, powinien wynie
51.229,2mln z. Razem zdeficytem budetu rodkw europejskich wynisby 54.460,9mln z.

Na potrzeby poyczkowe budetu pastwa wpywao rwnie zarzdzanie rodkami europejskimi304


(konsolidacja walutowa). Zbudetu rodkw europejskich zostaa w2015 r. przekazana wzarz-
dzanie kwota 13.211,5mln euro oraz 79,4mln frankw szwajcarskich, tojest razem 55.080,3mln z,
natomiast zwrot dobudetu rodkw europejskich wynis 64.969,3mln z. Ujemne saldo tych rod-
kw (rozchody wysze o9.889,0mln z odprzychodw) uksztatowao si napoziomie przyjtym
wustawie budetowej ponowelizacji, natomiast wporwnaniu dopierwotnej ustawy budetowej
saldo (oraz potrzeby poyczkowe ztego tytuu) byo wysze o2.800,4mln z. Byo toefektem przy-
chodw zrealizowanych w2015 r. wkwocie niszej odplanowanej, cobyo wynikiem przyspieszenia
w2014r. refundacji przez Komisj Europejsk poniesionych wydatkw.

302 Zgodnie zart.2 ust.1 ustawy zdnia 25czerwca 1997 r. owykorzystaniu wpyww zprywatyzacji czci mienia
Skarbu Pastwa nacele zwizane zreform systemu ubezpiecze spoecznych (Dz.U. Nr106, poz.673, zezm.),
wpywy zprywatyzacji niektrych przedsibiorstw pastwowych ijednoosobowych spek Skarbu Pastwa
oraz zbycia akcji lub udziaw spek nalecych doSkarbu Pastwa przeznacza si nafinansowanie reformy
systemu ubezpiecze spoecznych.
303 Odpisy na pastwowe fundusze celowe (art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji
iprywatyzacji (Dz.U. z2015 r. poz.747, zezm.), nawyodrbniony rachunek ministra waciwego dospraw pracy
(art.56 ust.3 ustawy okomercjalizacji iprywatyzacji), naFundusz Rezerwy Demograficznej (art.58 ust.2 pkt2
ustawy zdnia 13padziernika 1998 r. osystemie ubezpiecze spoecznych Dz.U. z2015 r. poz.121, zezm.),
narachunek rezerw porczeniowych igwarancyjnych (art.30 ustawy zdnia 8maja 1997 r. oporczeniach
igwarancjach udzielanych przez Skarb Pastwa oraz niektre osoby prawne Dz. Uz 2015 r. poz.1052, zezm.).
304 Mechanizm zarzdzania rodkami europejskimi przyjto wMinisterstwie Finansw wewrzeniu 2013 r. jako
sposb wykorzystania rodkw unijnych napotrzeby zarzdzania pynnoci. rodki walutowe wpywajce
zKomisji Europejskiej sprzekazywane naprzychody isu zarzdzaniu pynnoci, natomiast rodki zotowe
niezbdne dorozliczenia programw operacyjnych iWPR sniezalene odwpyww zKomisji iprzekazywane
sw miar potrzeb zrozchodw.

177
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Pozostae potrzeby poyczkowe netto w2015 r. stanowiy okoo 0,7% ogu potrzeb. Wynikay one
zpatnoci ztytuu udziau Polski wmidzynarodowych instytucjach finansowych (MIF) oraz udziele-
nia zbudetu pastwa poyczek innych ni dla ZUS. Patnoci ztytuu udziau Polski wmidzynaro-
dowych instytucjach finansowych (Europejskim Banku Inwestycyjnym, Midzynarodowej Korporacji
Finansowej, Midzynarodowym Banku Odbudowy iRozwoju, Midzynarodowym Stowarzyszeniu
Rozwoju oraz Wielostronnej Inicjatywie Umorzenia Dugw) wyniosy 298,8mln z.
Poyczka dla Funduszu Zapasw Agencyjnych305 zostaa przyznana nasfinansowanie wokresie
oddnia 1stycznia 2015 r. dodnia 31marca 2015 r. zada Agencji Rezerw Materiaowych, oktrych
mowa wart.28c pkt2, 4 i10 ustawy zdnia 16lutego 2007 r. ozapasach ropy naftowej, produktw
naftowych igazu ziemnego oraz zasadach postpowania wsytuacjach zagroenia bezpieczestwa
paliwowego pastwa izakce narynku naftowym, tojest namagazynowanie zapasw agencyj-
nych, ubezpieczenie zapasw agencyjnych oraz pokrycie kosztw dziaalnoci Agencji Rezerw Mate-
riaowych zwizanych zwykonywaniem zada wzakresie tworzenia iutrzymywania zapasw agen-
cyjnych. Limit poyczki okrelony wustawie budetowej wynosi 40,0mln z, aumowa nakwot
38,0mln z zostaa zawarta wdniu 16stycznia 2015 r. Poyczk spacono dodnia 10kwietnia 2015 r.
Zgodnie zart.224 ust.1 ustawy o finansach publicznych jednostce samorzdu terytorialnego moe
by udzielona poyczka zbudetu pastwa, jeeli jednostka samorzdu terytorialnego realizuje
postpowanie naprawcze lub przystpuje dojego realizacji, az analizy programu postpowania
naprawczego wynika, e wstopniu wysoce prawdopodobnym nastpi poprawa sytuacji finansowej
tej jednostki oraz skutecznoci wwykonywaniu jej ustawowych zada, zachowane zostan zasady
okrelone wart.242244 ustawy o finansach publicznych, nakoniec roku, wktrym upywa termin
spaty poyczki oraz zapewniona zostanie spata poyczki wraz zodsetkami.
W ramach limitu okrelonego wustawie budetowej na300,0mln z naudzielanie poyczek dla
jednostek samorzdu terytorialnego wramach postpowania naprawczego lub ostronociowego,
Minister Finansw w2015 r. udzieli dwch poyczek naczn kwot 51,0mln z, wzwizku ztym
limit zosta wykorzystany w17,0%.
Na zmniejszenie potrzeb poyczkowych wpyno pozyskanie w2015 r. dodatkowych kwot wramach
konsolidacji rodkw sektora finansw publicznych oraz wykorzystanie rodkw zgromadzonych
nalokatach wkocu poprzedniego roku. Wwyniku konsolidacji Minister Finansw pozyska cznie
rodki wwysokoci 36.676,0mln z (wedug stanu nakoniec 2015 r.), tojest o8.463,0mln z wyszej
ni nakoniec 2014 r. Konsolidacja rodkw sektora finansw publicznych zostaa przedstawiona
wrozdziale VI.1.2. Zarzdzanie pynnoci budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich.
Zmniejszenie potrzeb poyczkowych, ktre nastpio wwyniku rozlicze pomidzy budetem
pastwa ibudetem rodkw europejskich, wynioso 1.664,6mln z. Zgodnie zprzyjt wdniu
30czerwca 2015 r. wewntrzn procedur przekazywania wolnych rodkw zrachunku doobsugi
patnoci budetu rodkw europejskich narozliczenie potrzeb poyczkowych tego budetu zlat
ubiegych, przekazano w2015 r. nadwyk rodkw zbudetu rodkw europejskich narachunek
sucy finansowaniu deficytu budetowego.

305 Wart.28a ustawy ozapasach ropy naftowej, produktw naftowych igazu ziemnego oraz zasadach postpowania
wsytuacjach zagroenia bezpieczestwa paliwowego pastwa izakce narynku naftowym utworzono Fundusz
Zapasw Agencyjnych, nadajc mu status pastwowego funduszu celowego wrozumieniu przepisw ustawy
zdnia 27sierpnia 2009 r. ofinansach publicznych. Fundusz gromadzi rodki natworzenie iutrzymywanie zapasw
agencyjnych oraz finansuje realizacj zada Agencji wzakresie tworzenia iutrzymywania zapasw agencyjnych.
Dysponentem Funduszu jest Prezes Agencji (Dz.U. z2014 r. poz.1695, zezm.).

178
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Na zmniejszenie potrzeb poyczkowych wpyno take w2015 r. przekazanie naprzychody budetu


pastwa nadwyki Funduszu Skarbu Pastwa wkwocie 31,6mln z oraz rodkw zgromadzonych
narachunku rezerw porczeniowych igwarancyjnych wwysokoci 42,4mln z, zczego 17,9mln z
pochodzio zerodkw przekazywanych przez Ministerstwo Skarbu Pastwa zprywatyzacji. Zgodnie
zart.56 ust.4 ustawy okomercjalizacji iprywatyzacji nadwyka rodkw Funduszu Skarbu Pastwa
jest przekazywana naprzychody budetu pastwa. Stan rodkw zgromadzonych narachunku Fun-
duszu, nadzie 30czerwca kadego roku budetowego, pomniejszony oznane wtym dniu zobowi-
zania dotyczce tego roku, nie moe przekracza 1/4 przychodw uzyskanych oddnia 1lipca roku
poprzedniego dodnia 30czerwca roku, wktrym nastpuje rozliczenie. Nadwyka podlega przeka-
zaniu naprzychody budetu pastwa dodnia 31lipca kadego roku. Zgodnie zdokonan 6grudnia
2013 r. nowelizacj ustawy oporczeniach igwarancjach udzielanych przez Skarb Pastwa oraz nie-
ktre osoby prawne306, rodki zgromadzone narachunku rezerw porczeniowych igwarancyjnych
mog by wykorzystane nasfinansowanie potrzeb poyczkowych budetu pastwa oraz wzwizku
zzarzdzaniem dugiem Skarbu Pastwa.
Szerzej naten temat wrozdziale X.4. Porczenia igwarancje Skarbu Pastwa.
W 2015 r. wystpia nieplanowana potrzeba poyczkowa zwizana zfinansowaniem programu
zakupu samolotw F-16, tojest zespat kredytu FMF zacignitego naspat odroczonych patno-
ci (voucherw B) oraz nauzupenienie rachunku Trust Fund, zktrego dokonywane byy patnoci
narzecz dostawcw. Wrozliczeniu potrzeb poyczkowych netto finansowanie tego celu zostao ujte
jako nieplanowane rozchody, ktre zmniejszyy saldo rodkw sucych finansowaniu potrzeb, cho-
cia wistocie byy potrzeb poyczkow.
Program ten wprowadzony zosta ustaw zdnia 22czerwca 2001 r. oustanowieniu programu
wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wsamoloty wielozadaniowe
izapewnieniu warunkw jego realizacji. Zasady finansowania tego programu okrelono wumowie
PL-D-SAD zdnia 18kwietnia 2003 r., realizowanej przez Ministra Finansw. Zgodnie zart.3 ust.1-2a
ustawy zdnia 22czerwca 2001 r. program mia by finansowany zbudetu pastwa wramach limi-
tw wydatkw okrelonych wustawach budetowych. Niezalenie odtych wydatkw, nasfinanso-
wanie programu mogy by zacigane wimieniu Skarbu Pastwa zobowizania finansowe, zwy-
czeniem ogranicze wynikajcych zart.43 ust.1 ustawy ofinansach publicznych dotyczcych mo-
liwoci zacigania poyczek ikredytw wycznie nafinansowanie potrzeb poyczkowych budetu
pastwa, tojest napozyskanie rodkw niezbdnych do: sfinansowania deficytu budetu pastwa,
spaty wczeniej zacignitych zobowiza, sfinansowania udzielanych przez Skarb Pastwa poy-
czek, wykonywania innych operacji finansowych zwizanych zdugiem Skarbu Pastwa, prefinan-
sowania wydatkw.
W 2015 r. zakoczone zostao finansowanie programu F-16 nazasadach okrelonych wwyej wymie-
nionej ustawie. Wdniu 30wrzenia 2015 r. przypada termin wymagalnoci odroczonych patnoci
narzecz gwnego dostawcy. Zgodnie zumow finansow PL-D-SAD, patnoci narzecz gwnego
dostawcy mogy by albo wcaoci pokrywane albo odraczane. Wprzypadku odroczenia patnoci
agencja DSCA307 wystawiaa voucher B stanowicy przyrzeczenie zapaty nalenej kwoty wokre-
lonym terminie, atake zapaty odsetek stanowicych oprocentowanie voucherw B. Dostawca
odsprzedawa voucher B wybranemu przez siebie bankowi za100% wartoci nominalnej, uzyskujc
swoj naleno. Wdacie zapadalnoci voucherw B Polska moga spaci jew gotwce albo zerod-

306 Dz.U. z2014 r. poz.84.


307 Rzdowa agencja amerykaska, zaporednictwem ktrej rzd USA dokonywa rozlicze finansowych.

179
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

kw kredytu FMF. Podpisanie umowy kredytu FMF byo warunkiem skorzystania zsystemu odroczo-
nych patnoci. Kredyt ten stanowi zabezpieczenie zobowiza ztytuu voucherw B, agencja DSCA
moga jewystawia jedynie wwczas, gdy Polska upowani j dodokonania cigni kredytu FMF,
pokrywajcych warto nominaln voucherw B oraz wszystkie koszty, wtym odsetki. System odro-
czonych patnoci zosta wykorzystany wmaksymalnym stopniu. Warto nominalna przypadajcych
dowykupu w2015 r. voucherw B wynosia 1.833,8mln dolarw amerykaskich.
W czci Obrona narodowa zaplanowane zostay wydatki nasfinansowanie spaty odroczonych pat-
noci wkwocie 1.833,8mln dolarw amerykaskich, tojest 5.363,34mln z. Wzwizku zdeprecja-
cj zotego iumocnieniem si kursu dolara w2015 r. ostateczny koszt patnoci wzrs wstosunku
doplanu ujtego wustawie budetowej o1.472,9mln z. Minister Finansw przewidywa spat
brakujcej kwoty zwydatkw, decyzj z16lipca 2015 r. dokona blokady wydatkw czci Obsuga
dugu krajowego wkwocie 1.638,3mln z. Ostatecznie jednak podj decyzj ospacie voucherw
B zkredytu FMF, ktre torozwizanie uzna zanajbezpieczniejsze wsytuacji narastajcego ryzyka
niezrealizowania dochodw.
Spata voucherw B (1,472,9mln z) oraz patnoci narzecz pozostaych dostawcw (369,2mln z),
sfinansowane rwnie zkredytu FMF, wyniosy 1.842,1mln z.
W ocenie Najwyszej Izby Kontroli zapisy ustawy zdnia 22czerwca 2001 r. oustanowieniu programu
wieloletniego Wyposaenie Si Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wsamoloty wielozadaniowe
wprowadziy dualizm wzakresie sposobu finansowania zakupu samolotw F-16 iinnych skadnikw
majtku objtych umow PL-D-SAC. Polega on namoliwoci finansowania nabycia majtku trwa-
ego zwydatkw budetu pastwa lub zrozchodw. Wprzypadku sfinansowania zakupu majtku
wramach wydatkw ujtych wbudecie pastwa wystpowaa zgodno charakteru ekonomicz-
nego transakcji zerdem finansowania, natomiast przy finansowaniu zakupu zrozchodw takiej
zgodnoci nie byo. Powysza ustawa nie przesdzaa oterminach, kwotach iostatecznych r-
dach finansowania programu F-16. Nie kwestionujc legalnoci zawartych umw oraz ostatecznie
ustanowionych idopuszczonych powysz ustaw rde finansowania realizacji programu F-16
(w tym nabycia 48 samolotw wielozadaniowych), Najwysza Izba Kontroli zwraca uwag, e naby-
cie majtku trwaego nie wpeni odpowiadao wydatkom inwestycyjnym zbudetu pastwa, lecz
zostao czciowo sfinansowane zrozchodw. Byo toniezgodne znatur transakcji Skarbu Pa-
stwa. Ponadto kredytem FMF sfinansowano take patnoci narzecz pozostaych dostawcw. Skut-
kiem powyszego sfinansowania nabycia majtku zrozchodw budetu pastwa, anie zwydat-
kw, byo zanienie deficytu budetu pastwa w2015 r. o1.842,1mln z. Konsekwencj przyjtej
konstrukcji finansowania programu F-16, wtym nabycia majtku Skarbu Pastwa wpostaci samo-
lotw wielozadaniowych, bya nieprzejrzysto finansw publicznych ikwalifikacja czci wydatko-
wanych rodkw dorozchodw woderwaniu odtreci ekonomicznej umowy rzeczowej PL-D-SAC.

2.3.2. Finansowanie potrzeb poyczkowych

Minister Finansw zapewni w2015 r. pene iterminowe sfinansowanie wszystkich potrzeb poycz-
kowych. Wtym celu wyemitowa obligacje narynek krajowy irynki zagraniczne oraz zacign kre-
dyty wmidzynarodowych instytucjach finansowych.

Przez wikszo roku sytuacja narynku dugu bya stabilna. Wprawdzie odmaja dolipca 2015 r.
mia miejsce spadek popytu inwestorw iwzrost rentownoci dugu wefekcie obaw iniepewnoci
zwizanych zkryzysem greckim, ale nie przeszkodzi on wsfinansowaniu niezbdnych wydatkw
irozchodw. Podobne zjawisko, cho wmniejszej skali, miao miejsce rwnie wdrugiej poowie

180
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

roku, gdy nastpi wzrost niepewnoci politycznej igospodarczej, podyktowany wszczeglnoci


obawami owpyw spowolnienia wChinach nagospodark wiatow. Pomimo tych okolicznoci,
finansowanie potrzeb poyczkowych przebiegao wwarunkach stabilnych. Istotnym czynnikiem
oddziaujcym naograniczenie wysokoci zapotrzebowania narodki finansowe, zgaszanego przez
Ministerstwo Finansw, by wysoki stan rodkw nakoniec 2014 r. (6,7 mld euro i11,4 mld z bdcy
wynikiem lepszej sytuacji budetowej w2014 r.), coumoliwio mniejsz emisj dugu w2015 r.
Pozytywnie nawarunki pozyskania rodkw wkraju ina rynkach zagranicznych wpywaa rwnie
stabilna, wysoka ocena ratingowa nadana Polsce przez cztery agencje, atake zniesienie wobec
Polski wczerwcu 2015 r. procedury nadmiernego deficytu.

Tabela 44. Finansowanie potrzeb poyczkowych brutto i netto w latach 20142015


2014 2015
Znowelizo-
Wykonanie Ustawa Wykonanie
Wyszczeglnienie (salda) wana ustawa
mln z
1 2 3 4 5
Finansowanie potrzeb poyczkowych
brutto budetu pastwa 122.608,9 161.866,0 165.000,6 159.975,8
Finansowanie potrzeb poyczkowych
netto budetu pastwa 43.169,0 61 066,0 58 765,0 53 847,1
Finansowanie krajowe 46.387,5 42 517,2 35 274,7 32 539,9
Skarbowe papiery wartociowe 46.586,6 42 517,2 30 801,9 31 356,8
rodki na rachunkach budetowych -199,1 0,0 4 472,7 1 183,1
Finansowanie zagraniczne -3.218,5 11 460,2 23 490,3 21 307,2
Obligacje skarbowe 2.657,0 3 933,8 -1 739,3 -1 654,4
Kredyty otrzymane 6.715,8 5 170,8 5 309,1 5 320,3
Przepywy zwizane z rachunkiem
walutowym1 2.136,7 9 444,2 19 920,5 17 641,3
Zarzdzanie rodkami europejskimi 2
2.136,7 -7.088,6 - -
1
Przepywy zwizane z rachunkiem walutowym odzwierciedlaj stan lokat walutowych, wykorzystanych do
finansowania potrzeb poyczkowych.
2
W 2014 r. oraz w ustawie budetowej z dnia 15 stycznia 2015 r. zarzdzanie rodkami europejskimi ujmowane byo
w finansowaniu potrzeb poyczkowych, pomimo ujemnego salda przychodw i rozchodw w tej pozycji. W nowelizacji
ustawy budetowej, a take w wykonaniu, pozycja ta jest ju uwzgldniona w ukadzie zmodyfikowanym w stosunku
do ustawy, tj. w potrzebach poyczkowych. Modyfikacja ma charakter statystyczny i wynika z przeniesienia pozycji
zarzdzanie rodkami europejskimi z finansowania do potrzeb netto. Zmiana to zostaa wprowadzona we wrzeniu
2015 r. poczwszy od projektu budetu na 2016 r. (w zwizku z ujemnym saldem tej pozycji i ma charakter trway
w definiowaniu potrzeb poyczkowych).

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Zaoone wustawie ponowelizacji finansowanie potrzeb poyczkowych netto zostao zrealizowane


wniszej kwocie, gwnie wwyniku zmniejszenia si tych potrzeb, zarwno wstosunku dozaka-
danych wustawie, jak iw nowelizacji (odpowiednio o7,0 mld z i5,0 mld z). Finansowanie potrzeb
poyczkowych brutto, ktre wynioso 159.976mln z, take byo nisze odzaoe. Obejmowao ono,
poza finansowaniem netto, take zapewnienie rodkw narefinansowanie dugu, tojest wykupy
skarbowych papierw wartociowych ispaty rat kredytw. Istotna cz tego finansowania zostaa
zrealizowana naprzetargach zamiany.

Finansowanie netto stanowio rednio okoo 33,0% caego finansowania pozyskanego w2015 r.
przez Ministra Finansw.

181
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 26. Finansowanie brutto inetto w2015 r.


[mln z]
140 000

120 000

100 000

80 000

60 000

40 000

20 000

0
I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII
-20 000

Finansowanie brutto narastajco Finansowanie netto narastajco

Finansowanie brutto w miesicu

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie kontroli wMinisterstwie Finansw.

Finansowanie potrzeb poyczkowych narynkach krajowym izagranicznych przebiegao przy ni-


szych stopach procentowych zarwno wstosunku doroku poprzedniego, jak ido planowanych.
redni poziom stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego wynis 1,59%, iw porwnaniu
dostopy z2014 r. obniy si o0,83 punktu procentowego. Planowana rentowno skarbowych
papierw wartociowych sprzedawanych narynku krajowym napoziomie 3% okazaa si korzyst-
niejsza iwyniosa 2,2%.
Na rynkach zagranicznych stopy procentowe take obniyy si wporwnaniu dozaoonych
wplanie finansowania (0,3% dla euro i0,6% dla dolara amerykaskiego) iwyniosy 0,0% dla euro
i0,3% dla dolara amerykaskiego. Narynku europejskim dla najkrtszych depozytw uksztatowaa
si zerowa lub nawet ujemna stopa procentowa. Wrezultacie rentowno papierw dziesicioletnich
nominowanych weuro wyniosa 1,592% (w 2014 r. 3,032%) Naley przy tym zauway, e korzyci
zrelatywnie niszych rentownoci skarbowych papierw wartociowych narynkach zagranicznych
mog by zniwelowane zpowodu ryzyka kursowego.
Poza emisjami obligacji narynkach krajowym izagranicznych oraz kredytami zmidzynarodowych
instytucji finansowych, Minister Finansw mia dodyspozycji rodki zgromadzone narachunku lokat
zotowych wkocu 2014 r., atake rodki pozyskane zesprzeday walut, zgromadzonych narachun-
kach walutowych Ministra Finansw.
Na finansowanie potrzeb poyczkowych netto zaplanowano wustawie budetowej ponoweli-
zacji kwot przychodw wwysokoci 58.764,9mln z. Zrealizowana kwota przychodw wyniosa
53.847,1mln z ibya mniejsza odplanu pozmianach o4.917,9mln z, tj.o8,3%, oraz mniejsza
o11,8% odpierwotnego planu wustawie budetowej.

Przy planowaniu rde pozyskiwania rodkw sucych finansowaniu potrzeb poyczkowych


zaoono relatywnie rwnomierny rozkad pomidzy rynkiem krajowym (60,0%) azagranicznym
(40,0%). Zaplanowana struktura finansowania zostaa utrzymana, pomimo zmniejszenia emisji
dugu narynku krajowym oraz zagranicznym coz kolei wynikao zobnienia potrzeb poycz-

182
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

kowych oraz zgromadzenia wysokich stanw wolnych rodkw wroku poprzednim. Wkraju
pozyskano rodki nisze odplanu przyjtego wustawie budetowej zdnia 15stycznia 2015 r.
o11.160,4mlnz. Finansowanie rodkami pozyskanymi narynkach zagranicznych (emisje Skarbo-
wych Papierw Wartociowych ikredyty), ktre wynioso 3.665,8mln z, rwnie byo nisze odkwot
planowanych, o5.438,8mln z. Minister Finansw nie zwikszajc emisji narynki zagraniczne mia
rwnie nauwadze przyjte wStrategii zarzdzania dugiem sektora finansw publicznych nalata
20152018 ograniczenie, zakadajce udzia dugu zagranicznego wdugu Skarbu Pastwa nadoce-
lowym poziomie 30,0%.

Kwota finansowania wynoszca 17.641,3mln z stanowia wykorzystanie rodkw narachunku walu-


towym w2015 r. Nawykorzystanie rodkw walutowych wpyny take dokonane w2015 r. spaty
kredytu FMF uruchomionego wramach programu F-16.

W 2015 r. nastpio zwikszenie wstosunku doplanu finansowania kredytami ipoyczkami zmi-


dzynarodowych instytucji finansowych. Zewzgldu naznaczco nisze koszty obsugi kredytw ni
obligacji308, byo todziaanie korzystne, przyczyniajce si dominimalizacji kosztw obsugi dugu
Skarbu Pastwa.

Finansowanie deficytu budetu rodkw europejskich

Kwota finansowania budetu rodkw europejskich rodkami przekazanymi naten cel zbudetu
pastwa od2010 r. wynosia nakoniec 2015 r. 23.609,0mln z, zczego nafinansowanie programw
operacyjnych przypado 16.939,4mln z, ana finansowanie Wsplnej Polityki Rolnej 6.669,6mln z.
Wramach rozlicze wlatach 20142015 zwrcono dobudetu pastwa cz kwot wwysokoci
3.664,6mln z. Oznacza to, e saldo finansowania deficytu budetu rodkw europejskich zerodkw
budetu pastwa wlatach 20102015 wynioso wedug stanu na31grudnia 2015 r. 19.944,4mln z.

Na rachunku przychodw irozchodw budetu pastwa wedug stanu nadzie 31grudnia 2015r.
nadal pozostaway rodki pochodzce zbudetu rodkw europejskich wkwocie 2.292,3mlneuro,
coodpowiadao wartoci 9.768,6mln z (przy kursie 4,2615 EUR/PLN wdniu 31grudnia 2015r.).
Oznacza to, e nakoniec 2015 r. rnica pomidzy finansowaniem przez budet pastwa
(19.944,4mln z) apowysz kwot wyniosa 10.175,8mln z. Kwota tanie znajdowaa pokrycia
wzgromadzonych rodkach pochodzcych zUnii Europejskiej.

W ocenie Najwyszej Izby Kontroli Minister Finansw nie zapewni przejrzystoci wzakresie finanso-
wania deficytu budetu rodkw europejskich oraz rde jego finansowania. Wynikao toz braku
sprecyzowanych zasad zaliczania rodkw zUnii Europejskiej nadochody budetu pastwa oraz
przekazywania rodkw pomidzy budetami, cobyo doranie korygowane procedurami wprowa-
dzanymi wtrakcie 2014 r. i2015 r. Ministerstwo Finansw nie prezentowao rozlicze budetu rod-
kw europejskich zbudetem pastwa wrachunku narastajcym. Dopiero wczasie kontroli zostay
zweryfikowane kwoty rodkw przekazane nafinansowanie WPR, copozwolio naprezentacj cao-
ciowego ujcia przepywu rodkw pomidzy budetami.

308 Oprocentowanie kredytw zMIF, bazowane nastawce EURIBOR 6M, ktra wahaa si od 0,0% do0,1% byo nisze
ni oprocentowanie obligacji weuro wyemitowanych w2015 r. (0,875% i1,5%).

183
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Czasowe przekazywanie wolnych rodkw zbudetu rodkw europejskich wzarzdzanie, ktre


zostao wprowadzone wMinisterstwie Finansw wewrzeniu 2013 r., byo korzystne zpunktu widze-
nia zarzdzania pynnoci, gdy pozwalao nawykorzystanie dozarzdzania pynnoci rodkw
poprzednio utrzymywanych nanisko oprocentowanych lokatach walutowych. Najwysza Izba Kon-
troli zwraca jednak uwag, e przekazanie tych rodkw nadochody budetu rodkw europej-
skich pozwolioby unikn zacigania dugu narynku krajowym (o oprocentowaniu wynoszcym
w2015 r. rednio 2,2%). Deficyt budetu rodkw europejskich zosta w2015 r. sfinansowany zerod-
kw budetu pastwa wkwocie 3.231,7mln z. Spowodowao toponiesienie przez budet pastwa
w2015 r. kosztw oszacowanych przez Najwysz Izb Kontroli na39,0mln z. Nie obciaj one
jednak wyniku finansowego budetu rodkw europejskich, znieksztacajc tym samym rzeczywi-
sty wynik przepyww.

2.3.3. Wykonanie planu przychodw irozchodw

Plan przychodw budetu pastwa, zwyczeniem przychodw ztytuu zobowiza finansowych


zaciganych ispacanych wtym samym roku, ujty wustawie budetowej z15stycznia 2015 r.
wkwocie 421.538,8mln z, zosta wznowelizowanej ustawie obniony309 dokwoty 290.749,3mlnz.
Zrealizowane przychody wyniosy 259.272,4mln z, costanowio 89,2% planu310. Zemisji skarbowych
papierw wartociowych narynku krajowym irynkach zagranicznych Minister Finansw pozyska
kwot 125.805,5mln z (48,5% przychodw), wobec planowanej 119.132,4mln z. Wysze odplano-
wanych przychody zemisji obligacji byy wynikiem przeprowadzonych wgrudniu 2015 r. przetargw
zamiany obligacji krajowych zterminem zapadalnoci przekraczajcym 2015 r. Wustawie budeto-
wej zostay one ujte wpozycji pozostae przychody, wktrej planowane stransakcje warunkowe,
zalene odsytuacji rynkowej, zachowania inwestorw oraz potrzeb zwizanych zmoliwoci wyst-
pienia zjawisk kryzysowych.

Przychody zemisji obligacji narynku krajowym wnajwikszym stopniu pochodziy zesprzeday


obligacji hurtowych ooprocentowaniu staym (78,9%), anastpnie obligacji hurtowych ooprocen-
towaniu zmiennym (18,1%) oraz obligacji detalicznych (3,0%). Rentownoci sprzedawanych w2015r.
skarbowych papierw wartociowych uksztatoway si poniej planowanych, atake niej odren-
townoci zroku poprzedniego. Najwysze kwoty wpyww (45.612,3mln z) uzyskano zesprzeday
obligacji picioletnich, ktrych rentowno wyniosa rednio 2,182% wobec rentownoci planowa-
nej 3,08% i3,225% wroku poprzednim. Kolejnym rdem pozyskania rodkw bya sprzeda obli-
gacji dziesicioletnich nakwot 23.445,8mln z oredniej rentownoci 2,604% wobec planowanej
3,59% i3,771% wroku poprzednim.
W 2015 r. wzrosa sprzeda obligacji oszczdnociowych, ktra wyniosa 3.251,6mln z ibya najwy-
sza od2010 r. Byo torezultatem podjcia dziaa zmierzajcych dowzmocnienia tego segmentu
rynku, wszczeglnoci poprzez okresowe wprowadzanie dooferty obligacji oszczdnociowych

309 Gwn przyczyn tak znacznej rnicy wwysokoci przychodw by odmienny sposb prezentacji danych
wzakresie przepyww zwizanych zrachunkiem walutowym. Wustawie budetowej ujte byy wszystkie
przepywy dokonane w2015 r., aw ustawie ponowelizacji wyczone zostay operacje dokonane pomidzy
rachunkami walutowymi azotowym. Wwyniku tej zmiany, wprowadzonej zdniem 1stycznia 2015 r. przepisami
art.52 ust.1a ustawy ofinansach publicznych, prezentowane kwoty przepyww walutowych dotycz jedynie
finansowania potrzeb poyczkowych budetu pastwa.
310 W2015 r. zobowizania teobejmoway depozyty terminowe oraz lokaty overnight zawizywane irozwizywane
w zwizku z zarzdzaniem przez Ministra Finansw pynnoci sektora finansw publicznych na kwot
2.248,9mldz oraz przepywy narachunku walutowym nakwot 77.916,0mln z, tj.razem 2.326.815,0mln z.

184
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

dostosowanych dopreferencji nabywcw indywidualnych (krtki termin dowykupu ibrak opat


zaprzedterminowy wykup). Sprzeda obligacji detalicznych pozwolia napozyskanie wgrudniu,
tojest wmiesicu, gdy Minister Finansw nie emitowa obligacji hurtowych, kwoty 479mln z.
Cakowity poziom finansowania zagranicznego brutto w2015 r. wwyraeniu walutowym by zgodny
zpierwotnymi zaoeniami przyjtymi wustawie budetowej iwynis 6,4 mld euro. Wpywy zemisji
obligacji narynkach zagranicznych wyniosy 4,3 mld euro wobec zaoonych 4,6 mld euro, przy
wyszych wpywach zkredytw zmidzynarodowych instytucji finansowych 2,2 mld euro wobec
1,8 mld euro. Realizacja przychodw ztytuu emisji obligacji zagranicznych przebiegaa odmien-
nie odzaoe przyjtych naetapie planu. rdem pozyskania narynkach zagranicznych rodkw
orwnowartoci 18.949mln z byy trzy emisje obligacji weuro (przy planowanych dwch) ijedna
wefrankach szwajcarskich. Nie zostay przeprowadzone planowane emisje narynku dolara ame-
rykaskiego ijena japoskiego. Wielko istruktura emisji obligacji narynkach zagranicznych bya
ksztatowana elastycznie, wzalenoci odoceny sytuacji rynkowej, analizy kosztw iryzyka oraz
sytuacji budetowej. Brak emisji narynku amerykaskim ijaposkim w2015 r. wynika zkorzystnej
sytuacji budetowej wcigu roku przy wyszych odplanowanych emisjach weuro (spadek stp
narynku europejskim wefekcie agodzenia polityki pieninej przez Europejski Bank Centralny)
ifrankach szwajcarskich (emisja zujemn rentownoci). Narynkach amerykaskim ijaposkim
oczekiwane byy podwyszone rentownoci, powodujce konieczno ponoszenia wyszych kosz-
tw. Wwyniku rozchodw wynikajcych zwykupw obligacji oraz przedterminowego wykupu
czci obligacji zapadajcych w2016 r. saldo rodkw zemisji iwykupw zagranicznych obliga-
cji byo ujemne (-1.654,4mln z) inie stanowio rda finansowania potrzeb poyczkowych netto.
Wykorzystanie kredytw ipoyczek zmidzynarodowych instytucji finansowych wynio-
so 9.488,6mln z ibyo wysze o8,4mln z wstosunku doznowelizowanej ustawy budetowej
(9.480,2mln z) io 2.116,8mln z wstosunku dopierwotnego planu (7.371,8mln z), cobyo wyni-
kiem zacignicia przez Ministra Finansw wBanku wiatowym poyczki nafinansowanie polityki
rozwojowej nakwot 912,7mln euro (wobec planowanej 500mln euro). Poprzeliczeniu nazote
przychody ztego tytuu wyniosy 3.843,8mln z, wobec planowanych 1.900mln z311. ZEuropejskiego
Banku Inwestycyjnego Minister Finansw uruchomi rodki kredytowe wramach projektw doty-
czcych samorzdowych inwestycji infrastrukturalnych, wsparcia bada medycznych iuniwersytec-
kich oraz narodowych centrw nauki ibada nakwot 5.361,9mln z. Bank Rozwoju Rady Europy
udostpni rodki wwysokoci 200,4mln z naochron przeciwpowodziow wdorzeczu rzeki Odry.
Kredyty zmidzynarodowych instytucji finansowych stanowi uzupeniajce rdo finansowania
wstosunku doinstrumentw rynkowych, jednoczenie generuj nisze koszty obsugi ni skar-
bowe papiery wartociowe. Korzystne zatem jest zrealizowanie finansowania ztego rda wzakre-
sie wjakim jest topotrzebne, namaksymalnym dostpnym poziomie. Saldo rodkw pozyskanych
zmidzynarodowych instytucji finansowych oraz spat kredytw dokonanych w2015 r. byo dodat-
nie iwynioso 5.320,3mln z, zapewniajc finansowanie potrzeb netto w9,9%. Byo tonajtasze
rdo finansowania, bowiem oprocentowanie tych kredytw byo oparte o6-miesiczy EURIBOR312
(ktry rednio ksztatowa si nieznacznie powyej zera) powikszony omar, wynoszc (w zale-
noci odumowy) maksymalnie 0,52%, podczas gdy oprocentowanie obligacji nominowanych weuro
wyemitowanych w2015 r. wynioso od0,875% do1,5%.

311 Oprcz poyczki nafinansowanie polityki rozwojowej zBanku wiatowego pocignite zostay take kolejne
transze poyczki wramach Projektu Przeciwpowodziowego wDorzeczu Rzeki Odry wwysokoci 82,4mln z.
Przychody ztytuu poyczek zBanku wiatowego wyniosy w2015 r. 3.926,2mln z.
312 EURIBOR Euro Interbank Offer Rate, stopa procentowa kredytw narynku europejskim (rednia z57 bankw).

185
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

rdem przychodw byy take spaty kredytw ipoyczek udzielonych zbudetu pastwa pod-
miotom krajowym313 oraz rzdom innych pastw314 (477,6mln z wobec 238,4mln z pierwotnie
planowanych) oraz spata kredytu zacignitego zBanku Rozwoju Rady Europy iudostpnionego
Bankowi Gospodarstwa Krajowego nawspieranie budownictwa czynszowego (63,0mln z, tojest
wwysokoci planowanej). Wysze wpywy ztytuu kredytw ipoyczek udzielonych byy przede
wszystkim wynikiem przedterminowej spaty poyczki udzielonej Islandii namocy umowy z2009r.315
(204,1mln z wobec planowanych 48,8mln z).
Rozchody budetu pastwa, poskorygowaniu ozobowizania finansowe zacigane ispacane wtym
samym roku316, wyniosy 213.434,0mln z, tj.89,9% kwoty limitu ustalonego wustawie budetowej317.
Na wykup ispat dugu zacignitego narynku krajowym irynkach zagranicznych przeznaczona
zostaa kwota 100.271,4mln z (47% rozchodw) wobec planowanych 94.240,8mln z. Wysze
odplanu rozchody byy wynikiem przeprowadzonych wgrudniu 2015 r. przetargw zamiany obli-
gacji krajowych, ktrych termin zapadalnoci przekracza 2015 r. Wustawie budetowej ujte zostay
wpozycji pozostae rozchody318.
Na wykup obligacji wyemitowanych narynkach zagranicznych oraz spat kredytw ipoyczek
zacignitych wmidzynarodowych instytucjach finansowych przeznaczone zostay rozchody
wkwocie 23.652,5mln z, tojest 99,6% planu.
Ze rodkw budetu pastwa udzielone zostay poyczki ikredyty podmiotom krajowym irzdom
innych pastw wkwocie 5.860,0mln z, tojest o255,4mln z mniej ni zaplanowano wzacz-
niku nr3 doustawy budetowej ponowelizacji. Zoyy si nani poyczki dla Funduszu Ubezpie-
cze Spoecznych nawypat wiadcze gwarantowanych przez pastwo (cztery poyczki nakwot
5.524,1mln z), poyczki dla jednostek samorzdu terytorialnego wramach postpowania napraw-
czego iostronociowego (dwie poyczki nakwot 51,0mln z), poyczka dla Korporacji Ubezpie-
cze Kredytw Eksportowych SA nakwot 106,6mln z oraz wypaty napodstawie umw kredyto-
wych zawartych zrzdami innych pastw naczn kwot 153,7mln z.
Z rozchodw budetu pastwa dokonane zostay rwnie patnoci zwizane zudziaami Polski
wmidzynarodowych instytucjach iorganizacjach finansowych wplanowanej kwocie 298,8mlnz.
Zoyy si nani wpaty napodwyszenie kapitau wEuropejskim Banku Inwestycyjnym
(51,7mlneuro), Midzynarodowej Korporacji Finansowej (369,0tys. euro) iMidzynarodowym
Banku Odbudowy iRozwoju (18,4mln dolarw amerykaskich) oraz wpaty ztytuu uzupenie

313 Byy tojednostki samorzdu terytorialnego, samodzielne publiczne zakady opieki zdrowotnej oraz Korporacja
Ubezpiecze Kredytw Eksportowych S.A.
314 Spacane byy kredyty udzielone przez Polsk Angoli, Boni iHercegowinie, Chiskiej Republice Ludowej,
Czarnogrze, Etiopii, Islandii, Serbii, Sudanowi iWietnamowi. Nie reguloway swoich zobowiza wobec Polski
Irak, Mozambik iSudan.
315 Zgodnie zharmonogramem spat ostatnia rata poyczki przypadaa w2022 r.
316 Zgodnie zart.52 ust.1a i1b ustawy ofinansach publicznych.
317 Zgodnie ztreci art.52 ust.1 pkt2 nieprzekraczalnym limitem s, powyczeniach, oktrych mowa wart.52
ust.1a ustawy ofinansach publicznych, jedynie czne rozchody budetu pastwa. Poszczeglne planowane
skadowe rozchodw nie stanowiy dla Ministra Finansw limitu, codawao mu znaczn swobod wwyborze
sposobw finansowania potrzeb poyczkowych budetu pastwa oraz zarzdzania pynnoci budetu pastwa
idugiem Skarbu Pastwa.
318 Rozchody naten cel nie splanowane wpozycji skarbowe papiery wartociowe, wktrej ujmuje si rozchody
nawykup obligacji, ktrych termin wykupu przypada nadany rok budetowy. Wykup obligacji zapadajcych
wlatach nastpujcych poroku budetowym jest zdarzeniem ocharakterze fakultatywnym, zalenym odsytuacji
budetowej oraz rynkowej irodki naten cel ujmowane sw pozycji pozostae przychody irozchody.

186
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

funduszy Midzynarodowego Stowarzyszenia Rozwoju (2,4mln SDR) iz tytuu udziau wWielostron-


nej Inicjatywie Umorzenia Dugw najuboszych pastw wiata (870,0tys. z).
Analogicznie jak wpoprzednich latach, zarwno wfinansowaniu krajowym, jak izagranicznym,
zaplanowane zostay pozostae przychody irozchody, obejmujce operacje ocharakterze fakulta-
tywnym. W2015 r. zostay one zaplanowane wcznej wysokoci 21.746,2 mln z postronie przy-
chodw i20.000,0mln z postronie rozchodw. Rozchody ujmowane wtej pozycji naetapie planu
szalene odsytuacji budetowej oraz rynkowej. W2015 r. dotyczyo toprzede wszystkim przed-
terminowego wykupu obligacji krajowych izagranicznych zapadajcych w2015 r. oraz zwikszonej
skali wykorzystania rodkw naskutek wzrostu potrzeb poyczkowych. Wprzypadku realizacji tych
rozchodw sone rozliczane wodpowiednich pozycjach. Pozostae przychody irozchody pozwa-
laj Ministrowi Finansw nadu swobod wrealizacji planu ujtego wustawie budetowej, gdy
limit stanowi tylko czna kwota rozchodw ustalona wustawie budetowej.
Z tytuu prefinansowania zada realizowanych zudziaem rodkw pochodzcych zbudetu Unii
Europejskiej (cz Przychody irozchody zwizane zprefinansowaniem zada realizowanych zudzia-
em rodkw pochodzcych zbudetu Unii Europejskiej), wznowelizowanej ustawie budetowej zapla-
nowano przychody wkwocie 594,4mln z irozchody wwysokoci 334,7mln z. rdem przychodw
byy dokonywane przez jednostki samorzdu terytorialnego ilokalne grupy dziaania, spaty poy-
czek udzielanych zaporednictwem Banku Gospodarstwa Krajowego nawyprzedzajce finansowa-
nie niektrych319 dziaa realizowanych wramach Programu Rozwoju Obszarw Wiejskich nalata
20072013320. Spaty poyczek nakoniec 2015 r. stanowiy kwot 684,8mln z. Rok 2015 by ostatnim
rokiem udzielania poyczek naprefinansowanie wramach PF 20072013. Wypaty poyczek wynio-
sy 289,5mln z irealizowane byy dolistopada 2015 r., wzwizku zprzedueniem terminu zako-
czenia operacji izoenia wniosku opatno ostateczn wramach dziaania Podstawowe usugi dla
gospodarki iludnoci wiejskiej, dotyczcych321 budowy mikroinstalacji prosumenckich.
Zakadane naetapie ustawy budetowej przychody zprywatyzacji miay wynie 1.200mln z.
Podokonaniu nowelizacji przychody tezostay zaplanowane wkwocie 106,6mln z, tojest niszej
o91,1%. Realizacja tych przychodw zamkna si wpywami wwysokoci 43,6mln z. Przychody
okazay si nisze o96,6% odplanowanych oraz o59,1% odustawy ponowelizacji.
Rezygnacja przez Ministra Skarbu Pastwa zesprzeday kolejnych pakietw akcji naGiedzie Papie-
rw Wartociowych spowodowaa, e nie zrealizowano wpyww, ktre miay stanowi 83,0% przy-
chodw zprywatyzacji.
Rok 2015 by kolejnym rokiem wykonania przychodw zprywatyzacji poredniej napoziomie nie-
przekraczajcym 30,0%322 planu. Kwota planowanych w2015 r. przychodw zprywatyzacji, tak jak
w2014 r., bya wynikiem szacunkw opartych nawykazie spek, ktre mogyby by przeznaczone
dozbycia. Procesy prywatyzacji tych spek obarczone byy ryzykami znanymi Ministrowi Skarbu
Pastwa.

319 Dziaaniami PROW objtymi prefinansowaniem s: podstawowe usugi dla gospodarki iludnoci wiejskiej, odnowa
irozwj wsi, wdraanie lokalnych strategii rozwoju, wdraanie projektw wsppracy, funkcjonowanie lokalnej
grupy dziaania.
320 Okrelonych wart.10d ustawy z22wrzenia 2006 r. ouruchamianiu rodkw pochodzcych zbudetu Unii
Europejskiej nafinansowanie wsplnej polityki rolnej (Dz. Uz 2012 r. poz.1065).
321 Rozporzdzenie Ministra Rolnictwa iRozwoju Wsi zdnia 24marca 2015 r. zmieniajce rozporzdzenie wsprawie
szczegowych warunkw i trybu przyznawania oraz wypaty pomocy finansowej w ramach dziaania
Podstawowe usugi dla gospodarki iludnoci wiejskiej objtego Programem Rozwoju Obszarw Wiejskich
nalata 20072013 (Dz.U. poz.466).
322 Bez zmiany planu na2015 r. zrealizowane przychody stanowiyby 3,6% planu.

187
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 27. Przychody zprywatyzacji wlatach 20112015


14 000
13 059 [mln z]
12 000

10 000
9 158
8 000

6 000

4 000 4 396

2 000 1 004
44
0
2011 2012 2013 2014 2015

Przychody z prywatyzacji

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

Przyczyn niskich wpyww dobudetu ztytuu prywatyzacji byo niewykonanie zaoe prywatyza-
cji poredniej. Przychody ztego tytuu wyniosy 19,5mln z, costanowio 21,0% planu pozmianach.
Uzyskano jeze sprzeday akcji/udziaw 33 spek oraz spaty nalenoci dotyczcych umw prywa-
tyzacyjnych zawartych wlatach poprzednich, atake zumorzenia akcji iudziaw wczterech sp-
kach. Zgodnie zzaoeniami zaktualizowanego planu prywatyzacji na2015 r. zbywane byy gwnie
pakiety mniejszociowe akcji iudziaw wspkach, wktrych udzia Skarbu Pastwa by mniejszy
ni 10,0%. Najwysze przychody uzyskano zezbycia kolejnych pakietw akcji iudziaw wspkach
Veolia Chrzanw Sp. zo.o. (9,4mln z) iFabryka oysk Tocznych Kranik S.A. (1,9mlnz), spat
nalenoci Skarbu Pastwa ztytuu wczeniej zawartych umw prywatyzacyjnych (midzy innymi
Piczowskich Zakadw Kamienia Budowlanego S.A. 1,1mln z) oraz sprzeday akcji iudziaw
wcelu umorzenia (midzy innymi Mazowieckiego Centrum Hodowli iRozrodu Zwierzt Sp. zo.o.
5,2mln z).
Przychody zprywatyzacji bezporedniej wyniosy 18,8mln z (139,7% planu). Zoyy si nanie
wpaty nalenoci od59 podmiotw gospodarczych, sprywatyzowanych przez wojewodw wlatach
ubiegych (18,1mln z), wpywy zesprzeday majtku pozostaego polikwidacji pastwowych jed-
nostek ispek zudziaem Skarbu Pastwa (0,7mln z). W2015 r. nie sprywatyzowano adnego pod-
miotu wtrybie prywatyzacji bezporedniej.
Nie uzyskano natomiast przychodw ztytuu sprzeday akcji lub udziaw wpodmiotach, ktrych
procesy prywatyzacyjne zostay rozpoczte w2015 r. Nanisz ni planowano realizacj przycho-
dw zprywatyzacji poredniej wpyw miay brak zainteresowania inwestorw ofert prywatyzacyjn,
midzy innymi zuwagi naoferowanie pakietw mniejszociowych, niesatysfakcjonujce Ministra
Skarbu Pastwa oferty cenowe inwestorw oraz wstrzymanie prywatyzacji wzwizku zezmian
decyzji wacicielskich.
W ocenie Najwyszej Izby Kontroli Minister Skarbu Pastwa przewidzia doprywatyzacji spki, ktre
nie byy przygotowane dotakich dziaa. Zmaterializoway si ryzyka zewntrzne zidentyfikowane
wKierunkach prywatyzacji majtku Skarbu Pastwa w2015 r. Wszczeglnoci dotyczyo toprzesuni-
cia wczasie zawarcia umw prywatyzacyjnych wtoczcych si procesach prywatyzacji lub odstpie-

188
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

nia odich realizacji w2015 r., midzy innymi zuwagi naplanowane przez spki inwestycje, nieure-
gulowany stan prawny nieruchomoci spek przeznaczonych doprywatyzacji, roszczenia prywaty-
zacyjne skierowane dotych spek oraz brak inwestorw zainteresowanych udziaem wprywatyzacji
podmiotw, ktre znalazy si wofercie prywatyzacyjnej kolejny raz.
Po dokonaniu obligatoryjnych odpisw wpywy zprywatyzacji okazay si niewystarczajce nawet
nadokonanie penego odpisu narachunek rezerw porczeniowych igwarancyjnych Skarbu Pa-
stwa Minister Skarbu Pastwa skierowa323 doMinistra Finansw propozycje zmian legislacyjnych,
ktre miay dostosowa dotychczasowe przepisy domalejcych przychodw zprywatyzacji. Propo-
zycje dotyczyy zmiany sposobu obliczania wpaty zprzychodw zprywatyzacji narachunek Banku
Gospodarstwa Krajowego oraz wyganicia zobowiza nieuregulowanych dowejcia wycie
nowych przepisw.
W zwizku zbrakiem wpyww zprywatyzacji, nie mona byo rwnie dokona refundacji ska-
dek narzecz FUS. Wrozliczeniu zacznika nr5 doustawy budetowej refundacja skadek dla FUS
zostaa ujta jako ujemne wpywy zprywatyzacji. Ubytek skadek dla FUS zosta w2015 r. sfinanso-
wany wdrodze emisji skarbowych papierw wartociowych, tojest wsposb odmienny odokre-
lonego wart.2 ustawy zdnia 25czerwca 1997 r. owykorzystaniu wpyww zprywatyzacji czci
mienia Skarbu Pastwa nacele zwizane zreform systemu ubezpiecze spoecznych, dlatego nie
dotyczy jej przepis art.6 ust.2 pkt4 ustawy ofinansach publicznych. Powinna by ona zatem zali-
czona dowydatkw budetu pastwa, zamiast dorozchodw. Obecny sposb ujmowania ubytku
skadek powoduje znieksztacenie wyniku budetu pastwa. Szerzej naten temat wpunkcie 2.3.1.
Potrzeby poyczkowe budetu pastwa.

Tabela 45. Przychody z prywatyzacji i ich rozdysponowanie w latach 20142015

2014 2015
Saldo Przychody Rozchody Saldo Przychody Rozchody
mln z
Przychody i rozchody
z prywatyzacji -7 918 1 004 8 921 -3 098 44 3 142
Prywatyzacja porednia 981 981 - 20 20 -
Prywatyzacja bezporednia 21 21 - 18 18 -
Pozostae przychody
z prywatyzacji - - - - 6 -
Przychody ze sprzeday akcji
i udziaw spek przemys.
potencjau obronnego 2 2 - - - -
Refundacja dla FUS z tytuu
przekazywania skadek
emerytalnych do OFE -8 269 - 8 269 -3 098 - 3 098
Odpis na Fundusz Rezerwy
Demograficznej -400 - 400 -17 - 17
Odpisy na fundusze celowe: -194 - 194 -8 - 8
Fundusz Reprywatyzacji -3 - 3 - - -
Fundusz Restrukturyzacji
Przedsibiorcw -151 - 151 -7 - 7
Fundusz Skarbu Pastwa -20 - 20 -1 - 1

323 Wewrzeniu 2015 r., anastpnie wlutym 2016 r.

189
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2014 2015
Saldo Przychody Rozchody Saldo Przychody Rozchody
mln z
Fundusz Nauki i Technologii
Polskiej -20 - 20 -1 - 1
Odpis na wyodrbniony
rachunek ministra waciwego
do spraw pracy -4 - 4 - - -
Odpis na Rezerwy
Porczeniowe i Gwarancyjne
Skarbu Pastwa -55 - 55 -18 - 18

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw i Ministerstwie Skarbu Pastwa.

2.3.4. Efekty konsolidacji

W maju 2011 r. zapocztkowana zostaa konsolidacja zarzdzania pynnoci sektora finansw


publicznych. Uzasadnieniem jej wprowadzenia byo denie dozmniejszenia potrzeb poyczkowych
Skarbu Pastwa, aprzez toobnienia poziomu dugu publicznego oraz zagwarantowanie pynno-
ci budetu pastwa przy minimalizacji kosztw pozyskania rodkw naten cel. Przed konsolidacj
cz rodkw jednostek sektora finansw publicznych, ktra nie bya wykorzystywana nabiec
dziaalno tych jednostek, bya lokowana wsektorze bankowym. Zdrugiej strony Skarb Pastwa
wcelu sfinansowania potrzeb poyczkowych budetu pastwa, pozyskiwa rodki narynku poprzez
emisj skarbowych papierw wartociowych. Cz tych rodkw pochodzia zsektora bankowego,
wtym zerodkw lokowanych przez jednostki sektora finansw publicznych wbankach. Rozwiza-
nie tobyo nieefektywne zpunktu widzenia gospodarowania rodkami publicznymi oraz zarzdzania
pynnoci budetu pastwa, gdy powodowao ponoszenie zbdnych kosztw wwyniku wikszej
odkoniecznej emisji dugu Skarbu Pastwa.
Po konsolidacji zarzdzanie pynnoci sektora finansw publicznych polega naczasowym udo-
stpnieniu Ministrowi Finansw wolnych rodkw jednostek tego sektora. Jednostki objte kon-
solidacj maj obowizek lokowa wolne rodki naoprocentowanym rachunku Ministra Finan-
sw. Jednostki tedecyduj osposobie lokowania rodkw, nadepozytach terminowych, okrelajc
kwot itermin trwania depozytu, lub nalokacie overnight, wramach ktrej niewykorzystane rodki
nakoniec danego dnia lokowane s, bez koniecznoci skadania oddzielnej dyspozycji, wdepozyt
izwracane narachunek jednostek nastpnego dnia rano. Wysoko oprocentowania rodkw zaley
odokresu, najaki jednostki objte konsolidacj jezdeponoway. Szczegowe regulacje wtym zakre-
sie zostay zawarte wrozporzdzeniu Ministra Finansw sprawie wolnych rodkw niektrych jed-
nostek sektora finansw publicznych przyjmowanych przez Ministra Finansw wdepozyt lub zarz-
dzanie324 oraz wkomunikatach325 Ministerstwa Finansw wsprawie zmiany wysokoci mnonika dla
oprocentowania rodkw jednostek sektora finansw publicznych. Kwoty wypacone przez Mini-
stra Finansw ztytuu oprocentowania depozytw stanowi koszt pozyskania rodkw iobciaj
wydatki czci Obsuga dugu publicznego. rednie oprocentowanie depozytw terminowych wynio-
so 1,43%, alokat overnight opartych ostop depozytow Narodowego Banku Polskiego wynioso
0,625%. Wydatki ztytuu oprocentowania rodkw, poniesione przez Ministra Finansw, wyniosy

324 Dz.U. z2014 r. poz.1864.


325 Wostatnim komunikacie zdnia 14padziernika 2013 r. Minister Finansw ustali, e oddnia 15padziernika 2013r.
wysoko mnonika, oktrym mowa wart.78e ust.1 pkt2 ustawy ofinansach publicznych, wynosi 0,95.

190
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

523,1mlnz. Czynnoci zwizane zprzyjmowaniem wolnych rodkw przekazywanych Ministrowi


Finansw oraz ich zwrotem wykonuje Bank Gospodarstwa Krajowego, otrzymujc zate czynnoci
wynagrodzenie. W2015 r. koszty Ministra Finansw zwizane zobsug rachunkw konsolidacyj-
nych wyniosy 11,0mln z.
Do koca 2014 r. konsolidacji podlegay pastwowe fundusze celowe (z wyjtkiem funduszy zarz-
dzanych przez ZUS iKRUS), agencje wykonawcze, Narodowy Fundusz Zdrowia, pozostae pastwowe
jednostki organizacyjne zosobowoci prawn, utworzone napodstawie odrbnych ustaw, wtym
Narodowy Fundusz Ochrony rodowiska iGospodarki Wodnej oraz Pastwowy Fundusz Rehabilitacji
Osb Niepenosprawnych. Wkonsolidacji uczestniczyy 74 jednostki sektora finansw publicznych.
Nakoniec 2014 r. warto depozytw wyniosa 28.213,2mln z, zczego nadepozytach terminowych
ulokowano 24.081,5mln z, ana depozytach overnight 4.131,7mln z.
W 2015 r. wdroono drugi etap konsolidacji zarzdzania pynnoci sektora finansw publicznych.
Ustaw z26wrzenia 2014 r. ozmianie ustawy ofinansach publicznych oraz niektrych innych
ustaw326 obowizkiem lokowania wolnych rodkw wformie depozytu prowadzonego przez Mini-
stra Finansw objte zostay kolejne jednostki sektora finansw publicznych. Ponadto nastpia
zmiana umiejscowienia gromadzenia rodkw pieninych skadanych dodepozytu sdowego
zrachunkw sdw wbankach komercyjnych narachunki depozytowe Ministra Finansw, otwarte
wBanku Gospodarstwa Krajowego oraz przyznanie Ministrowi Finansw prawa doczasowego wyko-
rzystywania rodkw zoonych dodepozytu sdowego. Depozyty sdowe lokowane s, zgodnie
zprzyjtym mechanizmem, wycznie nalokatach overnight.
W 2015 r. konsolidacji podlegay 362 jednostki sektora finansw publicznych. Ponadto dla depozy-
tw sdowych pochodzcych z293 sdw rejonowych, okrgowych, apelacyjnych iwojskowych
prowadzono wBanku Gospodarstwa Krajowego 885 rachunkw depozytowych.
Wprowadzenie drugiego etapu konsolidacji pozwolio napozyskanie Ministrowi Finansw dodat-
kowych rodkw wwysokoci 7,3 mld z nakoniec 2015 r., coprzeoyo si naobnienie potrzeb
poyczkowych budetu pastwa. Zuwagi nato, e cz nowych depozytw z2015 r. (tj.wikszo
depozytw sdowych) pochodzi spoza sektora finansw publicznych, wprowadzone zmiany przy-
czyniy si doobnienia dugu publicznego szacunkowo ookoo 3,4 mld z.
Na pozyskanie rodkw zkonsolidacji zotowej wwysokoci 36.676,3mln z (to jest rodkw pozy-
skanych wlatach wczeniejszych iw 2015 r.), Minister Finansw ponis w2015 r. wydatki wwyso-
koci 534,1mln z, podczas gdy niszy o8.463,1mln z poziom rodkw w2014 r. obciy budet
pastwa wydatkami wkwocie 647,1mln z. Obnienie kosztw obsugi tej czci dugu byo spo-
wodowane spadkiem stp rynku pieninego wporwnaniu doroku poprzedniego. rednie opro-
centowanie depozytw terminowych, oparte ostop WIBID327 wynioso 1,43%, podczas gdy rok
wczeniej byo wysze o0,71 punktu procentowego. Okazao si ono take nisze odkosztu pozy-
skania rodkw zrynku krajowego wformie emisji obligacji ookoo 0,27 punktu procentowego,
przy zaoeniu finansowania potrzeb emisj najtaszych obligacji dwuletnich orentownoci 1,7%.

326 Dz.U. poz.1626.


327 WIBID (ang. Warsaw Interbank Bid Rate) referencyjna wysoko oprocentowania lokat napolskim rynku
midzybankowym. Wyznaczana jest jako rednia arytmetyczna wielkoci oprocentowania podawanych przez
banki dziaajce wPolsce, ktre suczestnikami panelu stawek referencyjnych WIBID iWIBOR, poodrzuceniu
wielkoci skrajnych. Banki podaj stawki oprocentowania (w ujciu rocznym), pojakich sgotowe przyj
pienidze odinnych bankw, ogodzinie 11:00 kadego dnia roboczego. Proces wyznaczania wartoci WIBID
nazywany jest fixingiem WIBID.

191
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 28. Konsolidacja zarzdzania pynnoci sektora finansw publicznych wlatach 20112015

[mlnz]
30 000

25 000

20 000

15 000

10 000

5 000

0
2011 2012 2013 2014 2015
Overnight Terminowe

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli NIK wMinisterstwie Finansw.

W ramach dalszego procesu konsolidacji, wprowadzono mechanizmy konsolidacji rodkw, ktre


Minister Finansw posiada naswoich rachunkach. Wewrzeniu 2013 r. skonsolidowane zostay
rodki walutowe, aodlutego 2014 r. przyznano Ministrowi Finansw prawo doprzejciowego wyko-
rzystania wprocesie finansowania potrzeb poyczkowych budetu pastwa rodkw zgromadzo-
nych narachunku rezerw porczeniowych igwarancyjnych.
Celem wprowadzonej wewrzeniu 2013 r. konsolidacji rodkw walutowych bdcych wdyspozy-
cji Ministra Finansw, pochodzcych zemisji dugu narynkach zagranicznych, jak iz funduszy unij-
nych, byo zwikszenie elastycznoci procesu zarzdzania rodkami walutowymi, wtym sprzeday
walut, poprzez rozczenie operacji walutowych ioperacji zasilania budetu rodkw europejskich
wrodki zotowe, przekazywane zcentralnego rachunku biecego budetu pastwa. Zgromadze-
nie rodkw walutowych najednym rachunku pozwolio nauelastycznienie zarzdzania tymi rod-
kami ilepsze dopasowanie sprzeday walut dosytuacji rynkowej. Konsolidacja rodkw walutowych
istotnie zwikszya rezerw pynnociow budetu pastwa, atym samym wpyna naogranicze-
nie ryzyka braku pynnoci iryzyka refinansowania. Spowodowaa ona take okresowe zmniejsze-
nie emisji dugu narynki zagraniczne. Konsolidacja rodkw walutowych bya gwnym czynnikiem
odpowiadajcym zawysokie stany rodkw narachunkach walutowych Ministra Finansw. Nadzie
31grudnia 2015 r. byy torodki wkwocie 2.844,1mln euro oraz 351,8mln dolarw amerykaskich,
costanowio rwnowarto 13.643,5mln z (na koniec 2014 r. bya tokwota 6,7 mld euro, tj.rwno-
warto 28.590,1mln z).

rodki gromadzone nalokatach walutowych pochodziy zkonsolidacji walutowej (rodki pozyskane


bezkosztowo) emisji obligacji narynkach zagranicznych (rentowno natych rynkach wyniosa red-
nio 1,2%) oraz zkredytw zaciganych wmidzynarodowych instytucjach finansowych (rentowno
nisza ni najnisza rentowno obligacji weuro wyemitowanych w2015 r. wynoszca 0,940%).
Przekazywanie odlutego 2014 r. rodkw zgromadzonych narachunku328 rezerw porczeniowych
igwarancyjnych Skarbu Pastwa naczasowe finansowanie potrzeb poyczkowych budetu pa-

328 Rachunek rezerw porczeniowych igwarancyjnych stanowi zabezpieczenie wypat ztytuu porcze igwarancji
Skarbu Pastwa. Wypaty tejednak dokonywane sw pierwszej kolejnoci zbudetu pastwa wramach kosztw

192
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

stwa pozwolio nazagospodarowanie niewykorzystanych wczeniej rodkw. Moliwo zmiany


przeznaczenia rodkw zgromadzonych natym rachunku zostaa wprowadzona ustaw zdnia
6grudnia 2013 r. ozmianie ustawy oporczeniach igwarancjach udzielanych przez Skarb Pa-
stwa oraz niektre osoby prawne329. Wwyniku wprowadzenia tych przepisw, w2014 r. przeka-
zano nafinansowanie potrzeb poyczkowych kwot 1.020,3mln z, aw 2015 r. 42,4mln z. Minister
Finansw nie dokonywa wlatach 20142015 spat zobowiza powstaych ztytuu udzielonych
gwarancji iporcze zerodkw zdeponowanych narachunku rezerw porczeniowych igwaran-
cyjnych. WMinisterstwie Finansw przyjta zostaa procedura okrelajca sposb iterminy ska-
dania zapotrzebowa nate rodki, wprzypadku koniecznoci ich wydatkowania nacele okrelone
wart.30 ust.3pkt1 i2 wyej wymienionej ustawy. Najwysza Izba Kontroli zauwaa, e moliwo
wystpienia koniecznoci zwrotu tych rodkw bdzie wprzyszoci kreowao potrzeby poycz-
kowe wkwocie 1.062,7mlnz.
Wykorzystanie rodkw pozyskanych zkonsolidacji dobiecego zarzdzania budetem pa-
stwa pozwolio nazmniejszenie emisji skarbowych papierw wartociowych. Rozwizanie tobyo
korzystne, gdy koszt pozyskania rodkw zemisji skarbowych papierw wartociowych by wcaym
okresie, tj.od2011 r. wyszy ni koszt pozyskania rodkw wwyniku konsolidacji. W2015 r. red-
nie oprocentowanie depozytw terminowych, oparte ostop WIBID, wynioso 1,43%, podczas gdy
koszt pozyskania rodkw zrynku krajowego wformie emisji obligacji byby wyszy rednia ren-
towno sprzedanych w2015 r. dwuletnich obligacji hurtowych, tj.skarbowych papierw wartocio-
wych onajniszej rentownoci, wynosia 1,7%. Wrezultacie przynioso tooszczdnoci wkosztach
obsugi dugu w2015 r. szacowane naco najmniej 38,0mln z. Konsolidacja spowodowaa wzrost
efektywnoci zarzdzania aktywami gromadzonych wsektorze publicznym, przy zachowaniu samo-
dzielnoci jednostek wdysponowaniu rodkami potrzebnymi narealizacj ich zada.

3. Inne plany finansowe zawarte wustawie budetowej

Na koniec 2015 r. funkcjonowao 29 pastwowych funduszy celowych, 11 agencji wyko-


nawczych, 15 instytucji gospodarki budetowej oraz 38 pastwowych osb prawnych.
Przychody pastwowych funduszy celowych w2015 r. wyniosy 237,5 mld z, tj.13,3%
PKB ibyy wysze o11,7 mld z ni w2014 r.
Dotacje zbudetu pastwa stanowiy 26,3% cznych przychodw tych jednostek ibyy
o3,9 punktu procentowego wysze ni w2014 r.
Okoo 90% dotacji zostao przekazanych dofunduszy celowych, wtym blisko 62%
doFunduszu Ubezpiecze Spoecznych.
Pogorszeniu ulega kondycja finansowa Funduszu Ubezpiecze Spoecznych.

Podobnie jak wlatach poprzednich wustawie budetowej narok 2015, poza planem dochodw
iwydatkw budetu pastwa ibudetu rodkw europejskich, zawarte zostay take plany finan-

obsugi dugu publicznego. Narachunku tym gromadzone sprzychody zesprzeday wyznaczonych akcji
iudziaw (tworzc tzw. zasb majtkowy), odsetki ztytuu oprocentowania rodkw zgromadzonych natym
rachunku; opaty prowizyjne ztytuu udzielnych porcze igwarancji Skarbu Pastwa, wyznaczona kwot
rodkw pochodzcych zprywatyzacji (0,5% cznej kwoty porcze igwarancji udzielonych wroku poprzednim).
rodki gromadzone narachunku przeznaczane sna wykonywanie zobowiza ztytuu porcze lub gwarancji
udzielonych przez Skarb Pastwa, pokrycie kosztw dochodzenia wierzytelnoci Skarbu Pastwa powstaych
ztytuu wykonania umowy porczenia lub gwarancji.
329 Dz.U. z2014 r. poz.84.

193
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

sowe innych jednostek sektora finansw publicznych, wtym agencji wykonawczych, pastwowych
osb prawnych, instytucji gospodarki budetowej oraz pastwowych funduszy celowych. Prezen-
tacja planw finansowych jednostek sektora finansw publicznych wustawie budetowej sprzyja
przejrzystoci finansw publicznych oraz umoliwia lepsz kontrol ich dziaalnoci. Wszystkie wyej
wymienione jednostki, zwyjtkiem pastwowych funduszy celowych, posiadaj osobowo prawn.
Pastwowe fundusze celowe, zwyjtkiem Pastwowego Funduszu Rehabilitacji Osb Niepeno-
sprawnych, ktry jest osob prawn, funkcjonuj jako wyodrbnione rachunki bankowe, pozosta-
jce wdyspozycji ministra lub innego organu wskazanego wustawie tworzcej fundusz. Podstaw
gospodarki finansowej tych jednostek jest roczny plan finansowy obejmujcy midzy innymi przy-
chody ikoszty.

Tabela 46. 
Zestawienie przychodw i kosztw w latach 20122015 pastwowych funduszy
celowych, pastwowych osb prawnych, agencji wykonawczych, instytucji gospodarki
budetowej
2012 2013 2014 2015
5:2 5:3 5:4
Wyszczeglnienie Wykonanie
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8
Przychody, 233.956,0 247.983.8 246.552,0 258.725,3 110,6 104,3 104,9
w tym
OGEM
dotacje 63.436,6 61.323,8 55.164,0 68.076,1 107,3 111,0 123,4
Koszty 231.117,8 260.515,0 252.386,8 261.368,7 113,1 100,3 103,6
Przychody, 212.743,7 228.331,8 225.830,2 237.492,4 111,6 104,0 105,2
Pastwowe
w tym
fundusze
dotacje 56.634,0 55.197,9 48.860,5 60.694,9 107,2 110,0 124,2
celowe
Koszty 212.459,5 242.095,2 235.867,0 242.031,4 113,9 99,9 102,6
Przychody, 8.442,9 7.208,3 7.826,4 8.273,4 98,0 114,8 105,7
Pastwowe w tym
osoby prawne dotacje 215,9 245,2 277,9 297,8 137,9 121,4 107,2
Koszty 7.537,3 7.583,3 7.555,9 7.409,5 98,3 97,7 98,1
Przychody, 11.880,5 11.633,2 11.999,1 12.095,5 101,8 104,0 100,8
Agencje w tym
wykonawcze dotacje 6.439,2 5.736,0 5.890,4 6.953,8 108,0 121,3 118,1
Koszty 10.329,3 10.016,8 8.145,6 11.057,6 107,1 110,4 135,8
Przychody, 888,9 810,5 894,3 864,1 97,2 106,6 96,6
Instytucje
w tym
gospodarki
dotacje 147,5 144,7 137,0 129,7 87,9 89,6 94,7
budetowej
Koszty 791,7 819,7 907,0 870,2 109,9 106,2 95,9

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W latach 20122015 dziaalno niektrych ztych jednostek bya dofinansowywana wrnym stop-
niu zerodkw budetu pastwa (lub budetu rodkw europejskich) przekazywanych wformie
dotacji. Udzia rodkw zbudetu pastwa przekazanych wformie dotacji woglnej kwocie
przychodw zrealizowanych przez tejednostki zmniejszy si z27,1% w2012 r. (63.436,6mlnz)
do26,3% w2015 r. (68.076,1mln z). W2015 r. dopastwowych funduszy celowych przekazano
dotacj wysz ni wroku poprzednim o24,2%. Koszty dziaalnoci tych jednostek, poza rokiem
2012, byy wysze ni zrealizowane przychody od4,3 % w2013 r. do1,0% w2015 r. Wpastwowych
osobach prawnych koszty wysze odprzychodw odnotowano w2013 r. Tylko agencje wykonawcze
wcaym analizowanym okresie uzyskay przychody wysze odponiesionych kosztw.

194
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Wykres 29. Udzia dotacji wprzychodach pastwowych funduszy celowych, agencji wykonawczych,
instytucji gospodarki budetowej oraz pastwowych osb prawnych wlatach 20122015

60
[%]
50

40

30

20

10

0
2012 2013 2014 2015

Fundusze celowe Pastwowe osoby prawne


Agencje wykonawcze Instytucje gospodarki budetowej

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

3.1. Pastwowe fundusze celowe


Pastwowy fundusz celowy jest form organizacyjn sektora finansw publicznych tworzon
napodstawie odrbnej ustawy, ktrego przychody pochodz zerodkw publicznych, akoszty
sponoszone narealizacj wyodrbnionych zada pastwowych. Pastwowe fundusze celowe
(z wyjtkiem PFRON) funkcjonuj wformie rachunku bankowego. Podstaw gospodarki finansowej
pastwowego funduszu celowego jest roczny plan finansowy, obejmujcy midzy innymi koszty
nacele wskazane wustawie powoujcej fundusz.
Plany finansowe 29330 pastwowych funduszy celowych zostay ujte wzaczniku nr13 doustawy
budetowej narok 2015.

330 28 funduszy celowych funkcjonowao wpoprzednich latach, Fundusz Zapasw Agencyjnych, zosta utworzony
22lipca 2014 r. napodstawie przepisw ustawy zdnia 16lutego 2007 r. ozapasach ropy naftowej, produktw
naftowych igazu ziemnego oraz zasadach postpowania interwencyjnego wsytuacji wystpienia zagroenia
paliwowego pastwa izakce narynku naftowym (Dz.U. z2014 r. poz.1695). Dysponentem tego funduszu
jest Prezes Agencji Rezerw Materiaowych.

195
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Tabela 47. 
Przychody i koszty pastwowych funduszy celowych w latach 20122015 wedug
sprawozdania Rb-40

2012 2013 2014 2015


Wyszcze- Ustawa1 7:2 7:3 7:4 7:6
Plan po
glnienie Wykonanie Wykonanie
zmianach
mln z %

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Pastwowe fundusze celowe ogem
Przychody 212.743,7 228.331,8 225.830,2 236.893,9 236.926,7 237.492,4 111,6 104,80 105,2 100,2
w tym
56.634,0 55.197,9 48.860,5 60.994,0 60.994,0 60.694,9 107,2 110,0 124,2 99,5
dotacje
Koszty 212.459,5 242.095,2 235.867,0 246.209,2 246.814,7 242.031,4 113,9 99,9 102,6 98,1
Pastwowe fundusze celowe dotowane
Przychody 207.542,9 224.342,3 222.278,9 232.976,1 232.976,1 232.263,0 111,9 103,5 104,5 99,7
w tym
56.634,0 55.197,9 48.860,5 60.994,0 60.994,0 60.694,9 107,2 110,0 124,2 99,5
dotacje
Koszty 208.176,9 238.638,1 230.887,6 241.099,5 241.099,5 237.326,3 114,0 99,5 102,8 98,4
Pastwowe fundusze celowe niedotowane
Przychody 5.200,7 3.989,4 3.551,3 4.996,0 5.028,7 5.229,4 100,6 131,1 147,3 104,0
Koszty 4.282,6 3.457,1 4.979,4 6.026,9 6.632,5 4.705,1 109,9 136,1 94,5 70,9
1
Dane wedug ustawy budetowej na rok 2015 lub po jej nowelizacji z dnia 16 grudnia 2015 r.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Zestawienie przychodw ikosztw wybranych pastwowych funduszy celowych wlatach


20122015 przedstawiono waneksie nr 6.
W 2015 r. dysponenci pastwowych funduszy celowych zarzdzali rodkami publicznymi stanowi-
cymi 13,3% PKB (w 2014 r. 13,1%). rodki tew przewaajcej czci pochodziy zewiadcze ocha-
rakterze publicznoprawnym, naoonych ustawami. Znaczenie poszczeglnych funduszy zarwno
zpunktu widzenia wielkoci rodkw jakimi dysponuj, jak izada jakie realizuj jest bardzo
zrnicowane. Zrealizowane w2015 roku przychody pastwowych funduszy celowych wyniosy
237.492,4mln z ibyy o5,2% wysze wporwnaniu do2014 r. Wkwocie tej 91,1% (216.500mln z)
stanowiy przychody Funduszu Ubezpiecze Spoecznych (FUS) iFunduszu Emerytalno-Rentowego
KRUS (FER), ktre odpowiadaj zarealizacj zada pastwa, gwarantowanych ustawowo wzakre-
sie systemu ubezpiecze spoecznych (w 2014 r. byo to91,3%). Kolejne 6,6% stanowi przychody
Funduszu Pracy (FP) iPastwowego Funduszu Rehabilitacji Osb Niepenosprawnych (PFRON)
(15.564,8mln z). Napozostae 25 funduszy przypada zaledwie 2,3% przychodw funduszy celo-
wych ogem (5.427,6mln z).
Zdaniem Najwyszej Izby Kontroli rozdrobnienie gospodarki finansowej sektora finansw publicz-
nych dziaajcej wformie pastwowych funduszy celowych wpywa nazwikszenie kosztw admi-
nistrowania zgromadzonymi rodkami inie sprzyja kontroli dyscypliny finansw publicznych.
Podobnie jak wroku poprzednim, w2015 r. sze funduszy celowych otrzymao dotacj oraz rodki
zUnii Europejskiej wcznej kwocie 60.694,9mln z, tj.o24,2% wyszej ni w2014 r.331. rodki testa-
nowiy 25,6% cznych przychodw funduszy (w 2014 r. 21,6%). Udzia dotacji woglnej kwocie
przychodw funduszy (25,6%) zwikszy si o4 punkty procentowe wporwnaniu do2014 r. Byo

331 Trzy fundusze otrzymay dotacj wysz ni w2014 r., tj.: FUS o38,5%, FER o5,8%, Fundusz Prewencji iRehabilitacji
(FPR) o1,4%. Trzy fundusze otrzymay dotacj nisz: Fundusz Kredytu Technologicznego (FKT) o70,5%,
FP o39,0%, PFRON o1,9%.

196
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

tokonsekwencj najpierw zmniejszania z22,7% w2012 r. do16,3% w2014 r., anastpnie zwik-
szenia do21,4% w2015 r. finansowania dotacj zbudetu wydatkw Funduszu Ubezpiecze Spo-
ecznych.
Z oglnej kwoty 60.694,9mln z dotacji oraz rodkw zUnii Europejskiej, zdecydowana wikszo bo
98,6% (59.859,7mln z) zostaa przekazana jako dotacja zbudetu pastwa332. Pozostaa kwota sta-
nowica 1,4% (835,2mln z333) zostaa przekazana dotrzech funduszy jako dotacja celowa wramach
programw finansowanych zudziaem rodkw europejskich oraz rodkw, oktrych mowa wart.5
ust.1 pkt3 oraz ust.3 pkt5 i6 ustawy ofinansach publicznych, lub patnoci wramach budetu
rodkw europejskich.
Pozostae 23 fundusze nie korzystay zerodkw budetu pastwa irodkw Unii Europejskiej.
W 2015 r. nadwyk przychodw nad kosztami uzyskao 15 funduszy niedotowanych (od 103,3%
Fundusz Administracyjny do318,4% Fundusz Rozwizywania Problemw Hazardowych). Wczte-
rech funduszach (Fundusz Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych, Fundusz Pomocy Pokrzyw-
dzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej, Fundusz Rekompensacyjny, Fundusz Zapasw Agencyj-
nych) stopie pokrycia wydatkw przychodami mieci si wprzedziale od171,8% do239,4%. Moe
towiadczy ozawyeniu stawek opat stanowicych rda ich przychodw, atym samym nadmier-
nym asygnowaniu rodkw narealizowane przez tefundusze zadania.
Od 2010 r. obnia si stan rodkw obrotowych ogem pastwowych funduszy celowych, a2015r.
by trzecim zkolei rokiem, wktrym osignito warto ujemn (minus 25.853,3mln z), gwnie
zpowodu coraz wikszego deficytu FUS, ktry od2012 r. pogbia si: zminus 18.984,3mln z
w2012 r. dominus 45.924,3mln z w2015 r. Stan rodkw FUS nakoniec 2015 r. by niszy ni pla-
nowano wustawie budetowej o584,6mln z, tj.o1,3%, przy czym nalenoci (6.483,6mln z)
byy nisze odplanowanych o452,0mln z (o 6,5%), gwnie zpowodu mniejszych odzakada-
nych wustawie nalenoci odpatnikw skadek, azobowizania (minus 53.781,5mln z, wtym
poyczki zbudetu pastwa 45.326,0mln z) byy wysze odplanu pozmianach o1.256,2mln z
(o 2,4%). Przyczyn zwikszenia deficytu wlatach 20132014 byy wysze odplanowanych koszty
odpowiednio o12.900,3mln z io 155,1mln z. W2015 r. koszty FUS byy nisze odplanowanych
o681,8mln z, tj.o0,3%. Niemniej jednak byy o6.703,2mln z, tj.o3,4% wysze ni rok wczeniej.
Refundacja ztytuu przekazania skadek doOFE wyniosa 3.098,4mln z, tj.113,8% planu wedug
ustawy budetowej. Wporwnaniu do2014 r. refundacja bya nisza o62,5%, tj.o5.170,7mln z.
Wporwnaniu do2013 r. nisza o7.630,1mln z, cowynikao zezmniejszenia liczby czonkw OFE
ookoo 80% wzwizku zprzeprowadzeniem w2014 r. reformy systemu emerytalnego.
W celu zapewnienia pynnoci wypat wiadcze FUS otrzyma w2015 r. nieoprocentowan poyczk
zbudetu pastwa wwysokoci 5.524,1mln z, nisz ni w2014 r. o3.400,2mln z.
Wrd funduszy, podobnie jak wdwch ostatnich latach, najwyszy stan funduszu nakoniec 2015r.,
wystpi wFunduszu Pracy (6.213,4mln z), Funduszu Reprywatyzacji (4.918,2mln z), Funduszu
Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych (4.176,7mln z) iFunduszu Restrukturyzacji Przedsi-
biorcw (917,5mln z).

332 Dotacja zbudetu pastwa zostaa przekazana doFUS, FER, FPR, FKT, PFRON.
333 Dotacj nafinasowanie projektw zudziaem rodkw zUE przekazano doFP 640,8mln z, FKT 146,5mln z,
PFRON 47,9mln z.

197
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Najwysza Izba Kontroli, ju od2011 r., wanalizach wykonania budetu pastwa zwracaa uwag
napotrzeb poprawy rzetelnoci planowania stanu rodkw obrotowych pastwowych funduszy
celowych napocztek ina koniec roku.
Tak jak w2014 r., dysponenci nie przewidywali zagospodarowania w2015 r. wszystkich dostpnych
rodkw pieninych. Najwiksze stany rodkw pieninych nakoniec roku zaoono wFunduszu
Gwarantowanych wiadcze Pracowniczych (plan wedug ustawy budetowej 5.392,0mln z, plan
pozmianach 5.007,8mln z), Funduszu Pracy 4.192,4mln z, Funduszu Reprywatyzacji 3.931,7mln z
iw Funduszu Restrukturyzacji Przedsibiorcw (plan wedug ustawy budetowej 1.180,1mln z, plan
pozmianach 1.032,1mln z).
Na koniec 2015 r. stan rodkw obrotowych funduszy celowych, zwyczeniem FUS (wynoszcy
20.071,1mln z) zwikszy si o3.646,3mln z, tj.o22,2% wporwnaniu doplanu io 4.219,1mln z
(o 26,6%) doplanu pozmianach, mimo e wystpoway przesanki wskazujce napotrzeb zwik-
szonego finansowania zada publicznych zapomoc tych rodkw. Dotyczyo toprzede wszyst-
kim Funduszu Pracy oraz Funduszu Reprywatyzacji. Wporwnaniu do analogicznego okresu roku
2014r. stan rodkw obrotowych zwikszy si wpitnastu funduszach, azmniejszy wdziesiciu
(z wyczeniem FUS ifunduszy dziaajcych wramach KRUS) iby wyszy o550,6mln z, tj.o2,9%.
Dysponenci pastwowych funduszy celowych, ktrzy posiadali nadwyki rodkw finansowych,
przekazywali wolne rodki wzarzdzanie Ministrowi Finansw, realizujc tym samym obowi-
zek wynikajcy zart.78d ustawy ofinansach publicznych. Najwiksze kwoty nakoniec 2015r.
zostay przekazane wzarzdzanie terminowe iovernight przez dysponenta Funduszu Pracy
(5.620,8mln z, w2014 r. byo to5.847,7mln z) iFunduszu Gwarantowanych wiadcze Pracow-
niczych (3.355,2mln z, w2014 r. byo to3.091,1mln z). Utrzymywanie narachunkach funduszy
wysokiego stanu rodkw wdugim okresie, zdaniem Najwyszej Izby Kontroli, nie przyczynia si
dorealizacji celw okrelonych wustawach. Nasytuacj t Najwysza Izba Kontroli zwracaa uwag
ju wlatach ubiegych wskazujc, e rodki tepowinny suy przede wszystkim finansowaniu zada
okrelonych wustawach tworzcych poszczeglne fundusze celowe.

Tabela 48. 
Stan rodkw obrotowych pastwowych funduszy celowych w latach 20122015
wedug sprawozdania Rb-40
2012 2013 2014 2015 r.
Plan po 7:2 7:3 7:4 7:6
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa Wykonanie
zmianach
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Fundusze ogem
Stan na pocztek roku 2.150,2 2.440,7 -11.310,9 -19.662,5 -19.662,4 -21.337,9 x x 188,6 108,5
Stan na koniec roku 2.440,7 -11.310,9 -21.337,9 -28.915,1 -29.487,8 -25.853,3 x 228,6 121,2 87,7
w tym fundusze dotowane w 2015 r.2
Stan na pocztek roku -10.115,9 -10.743,3 -25.027,2 -32.743,6 -32.743,6 -33.626,0 332,4 313,0 134,4 102,7
Stan na koniec roku -10.743,3 -25.027,2 -33.626,0 -40.965,3 -40.965,3 -38.665,6 359,9 154,5 115,0 94,4

Dane wedug ustawy budetowej na rok 2015 lub po jej nowelizacji z dnia 16 grudnia 2015 r.
1

Dotowane z budetu pastwa i rodkami z Unii Europejskiej.


2

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W ocenie Najwyszej Izby Kontroli, plany finansowe pastwowych funduszy celowych wykonane
zostay prawidowo, astwierdzone nieprawidowoci (w szeciu funduszach) nie wpyny wzasad-
niczy sposb nagospodarowanie rodkami publicznymi.

198
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Fundusz Ubezpiecze Spoecznych

Podobnie jak wlatach ubiegych, znaczcemu pogorszeniu ulega kondycja finansowa FUS, oczym
wiadczy midzy innymi obnienie stanu Funduszu wcigu 2015 r. o5.602,6mln z, mimo dotacji
zbudetu wwysoko 42.065,7mln z, wyszej ni w2014 r o11.702,9mln z.
Przychody FUS pochodz gwnie zeskadek ubezpieczeniowych is uzupeniane dotacjami
zbudetu pastwa. W2015 r. przychody wedug przypisu334 wyniosy 196.114,8mln z, wtym
skadki naubezpieczenie spoeczne wyniosy 144.163,5mln z. Wporwnaniu do2014 r. przychody
byy wysze o9.537,6mln z, tj.o5,1%, aprzychody zeskadek naubezpieczenie spoeczne wysze
o12.052,1mln z, tj.o9,1%.
Poza otrzymanymi zbudetu pastwa dotacjami FUS otrzyma take rekompensat kwoty skadek
przekazanych doOFE, ktra wyniosa 3.098,4mln z. Wporwnaniu zrokiem poprzednim kwota
refundacji ztytuu przekazywania skadek doOFE bya nisza o5.170,7mln z.
Pozostae przychody wyniosy 6.718,9mln z, wtym przekazane rodki zgromadzone narachunkach
czonkw OFE, wzwizku zukoczeniem wieku niszego o10 lat odwieku emerytalnego wwyso-
koci 4.055,9mln z (z tytuu tzw. suwaka bezpieczestwa), tj.o255,9mln z wyszej ni planowano.
Z opracowanej przez ZUS Prognozy wpyww iwydatkw FUS nalata 20172021335 wynika, e pla-
nowany jest dalszy wzrost deficytu. Wedug prognoz336 deficyt FUS ma wynie wkwotach nomi-
nalnych 56,3 mld z w2017 r., 58,4 mld z w2018 r., 61,4 mld z w2019 r., 64,3 mld z w2020 r. oraz
68,7mld z w2021 r.
Wydatki FUS dokonywane sgwnie nawiadczenia spoeczne (wypaty emerytur irent, zasiki,
jednorazowe odszkodowania) oraz nakoszty funkcjonowania Zakadu Ubezpiecze Spoecznych,
ktry zajmuje si obsug Funduszu.
W roku 2015 wydatki wyniosy 201.717,4mln z (99,7% planu pozmianach). Wporwnaniu
do2014r. wydatki byy wysze o6.703,2mln z, tj.o3,4%.
Gwn pozycj kosztw FUS, stanowic 86,5% oglnej kwoty, stanowiy koszty emerytur irent
cznie zdodatkami. Naten cel wykorzystano 174.565,8mln z, tj.o5.754,1mln z (o 3,4%) wicej ni
wroku poprzednim, jednak o0,4% mniej ni planowano. Zkwoty tej sfinansowano koszty wiadcze
emerytalnych wwysokoci 127.720,1mln z (z tego zfunduszu emerytalnego 126.120,7mln z
ifunduszu rentowego 1.599,4mln z).
W 2015 r. dokonywano wypat emerytur, ktre byy zawieszone od1padziernika 2011 r. do21listo-
pada 2012 r. zuwagi nakontynuowanie zatrudnienia podjtego przed przejciem naemerytur.
Ztego tytuu poniesiono koszty wkwocie 57,5mln z (w 2014 r. 792,7mln z).
Kolejn wan pozycj kosztw stanowiy wydatki narenty wkwocie 41.163,2mln z, finansowane
zfunduszu rentowego (37.159,1mln z) iz funduszu wypadkowego (4.004,0mln z). Wydatki narenty
byy nisze o91,2mln z (o 0,2%) odplanu pozmianach oraz wysze o529,7mln z (o 1,3%) ni
w2014 r.

334 Przypis skadek = kwoty nalene dozapaty zaobowizkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe
iwypadkowe.
335 Opracowanie Departamentu Statystyki iPrognoz Aktuarialnych, grudzie 2015 r.
336 Wariant prognozy nr 1 poredni. ZUS przygotowa te prognozy w wariancie nr 2 pesymistycznym i nr 3
optymistycznym.

199
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Przecitna miesiczna wypata wiadczenia emerytalno-rentowego w2015 r. wyniosa 1.967,16 z337


ibya nisza odplanowanej o0,3% oraz wysza o3,4% wstosunku doroku poprzedniego. Wynika
togwnie zprzeprowadzenia wmarcu 2015 r. waloryzacji wskanikiem 100,68%, ktrej miesiczny
skutek wynis 265,3mln z.
W 2015 r. przecitna miesiczna liczba osb pobierajcych wiadczenia emerytalno-rentowe wyno-
sia 7.333,5tys. (bez osb posiadajcych prawo take dowiadczenia rolniczego) ibya o0,4% nisza
odplanowanej. Liczba wypaconych emerytur irent wzrosa wujciu rocznym (grudzie 2015/gru-
dzie 2014) o47,0tys. osb. Zesprawozdania zwykonania planu finansowego Funduszu Ubezpie-
cze Spoecznych zarok 2015338 opracowanego przez ZUS wynika, e s toosoby, ktre nie nabyy
uprawnie dowczeniejszej emerytury dokoca 2008 r., auzyskay uprawnienia w2015 r. wzwizku
zosigniciem wyduonego powszechnego wieku emerytalnego.
Koszty pozostaych wiadcze (21.285,8mln z) stanowiy 10,6% kosztw roku 2015. Gwn pozy-
cj tych wiadcze (46,2%) byy zasiki chorobowe, ktrych koszty wyniosy 9.826,9mln z, tj.98,7%
planu pozmianach. Nisze wykonanie wynikao zniszej ni zakadano liczby dni absencji chorobo-
wej zasiku. Kwota wydatkw naten cel wzrosa wstosunku do2014 r. o11,4% zpowodu wzrostu
podstawy obliczania zasiku, tj.wzrostu wynagrodze iliczby dni zasikowych.
Skadki, ktre w2015 r. wpyny doFunduszu (144.163,5mln z), pokryy transfery dla ludnoci
w73,6% (w 2014 r. w70,2%, w2013 r. w66,9%). Wporwnaniu zrokiem poprzednim zwikszy si
stopie pokrycia skadkami transferw o3,4 punktu procentowego. Pouwzgldnieniu refundacji
zerodkw budetu pastwa ztytuu skadek przekazanych doOtwartych Funduszy Emerytalnych
(3.098,4mln z) stopie pokrycia transferw dla ludnoci rodkami uzyskanymi zeskadek wynis
75,2% iby o0,9 punktu procentowego wyszy ni w2014 r.
W 2015 r., podobnie jak wlatach poprzednich, Fundusz, wcelu utrzymania pynnoci finansowej,
uzyska nieoprocentowan poyczk zbudetu pastwa (w wysokoci 5.524,1mln z). Zaduenie
FUS ztytuu wspomnianych poyczek nakoniec 2014 r. wynosio 39.801,9mln z ina koniec 2015 r.
wzroso do45.326,0mln z, tj.o13,9%. Dokoca 2015 r. nie dokonywano spaty poyczek.
W 2015 r. Fundusz nie zaciga kredytw, wzwizku zczym nie ponis kosztw ztytuu ich obsugi.
Nie korzysta rwnie zdostpnej linii kredytowej wramach zawartych w2014 r. piciu umw kre-
dytowych wcznej wysokoci 2 mld z dowykorzystania do31marca 2016 r., zmoliwoci prze-
duenia okresu ich obowizywania.
Na koniec 2015 r. stan Funduszu wynosi minus 45.924,3mln z. Niedobr zwikszy si
o5.602,6mln z, tj.o13,9% wobec stanu nakoniec 2014 r. Zwikszenie niedoboru Funduszu wpy-
no nawzrost stanu zobowiza FUS, gwnie ztytuu poyczek zbudetu pastwa. Zobowizania
teobejmoway gwnie:
poyczki zbudetu pastwa wwysokoci 45.326,0mln z (w 2014 r. 39.801,9mln z),
dotacje zbudetu pastwa nafinansowanie wiadcze wypacanych wpierwszych terminach
roku nastpnego wkwocie 2.084,6mln z (w 2014 r. - 1.159,5mln z).
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie planu finansowego Funduszu Ubezpiecze
Spoecznych. Stwierdzono, e koszty FUS zostay poniesione narealizacj zada ustawowych. Pozy-
tywn ocen uzasadnia take fakt, e wrezultacie wydatkowania rodkw osignito cele prowa-

337 Przecitna wysoko, bez osb posiadajcych prawo take dowiadczenia rolniczego, nie zawiera kwoty wypat
emerytur zawieszonych.
338 http://www.zus.pl/bip/default.asp?id=507

200
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

dzonej dziaalnoci zaplanowane wukadzie zadaniowym kosztw. Zarzd ZUS rzetelnie sprawowa
nadzr ikontrol nad wykonaniem planu funduszu.

Fundusz Emerytalno-Rentowy

Zrealizowane w2015 r. przychody Funduszu Emerytalno-Rentowego wyniosy 20.385,2mln z


(99,6% planu pozmianach) ibyy wysze odprzychodw osignitych w2014 o4,4%. Dotacja
zbudetu pastwa wyniosa 17.037,4mln z istanowia 83,6% przychodw. Przychody wasne Fun-
duszu pochodzce gwnie zeskadek emerytalno-rentowych wyniosy 1.461,9mln z ibyy nisze
ni w2014 r. o0,1% (2,1mln z). Ponadto ztytuu refundacji kosztw wypaty tzw. wiadcze zbie-
gowych339Fundusz osign przychody zZUS wwysokoci 1.829,6mln z.
Koszty realizacji zada Funduszu Emerytalno-Rentowego wyniosy 19.865,9mln z ibyy
o404,5mln z (o 2,1%) wysze ni w2014 r. Dominujc pozycj kosztw stanowiy transfery narzecz
ludnoci (15.186,9mln z), wtym wypaty emerytur irent rolnych wwysokoci 14.969,2mln z, ktre
byy wysze o490,6mln z (o 3,4%) wporwnaniu doroku poprzedniego.
Koszty skadek naubezpieczenie zdrowotne finansowane zdotacji budetu pastwa wyniosy
1.753,4mln z ibyy nisze odplanowanych wustawie budetowej na2015 r. o3,9mln z oraz
wysze odwykonanych w2014 r. (o 2,5mln z, tj.o0,1%). Ponadto poniesiono koszty wiadcze
zbiegowych w kwocie 1.829,6 mln z oraz dokonano odpisu na Fundusz Administracyjny w wyso-
koci 456,6 mln z.
Stan rodkw Funduszu nakoniec 2015 r. wynosi 562,7mln z iby o519,3mln z wyszy (prawie
13 razy) odstanu nakoniec 2014 r. (43,4mln z). Przyczyn by wzrost rodkw pieninych
o517,5mln z.
Na koniec 2015 r. wystpiy nalenoci netto340 wkwocie 220,3mln z, zblionej do2014 r.
(220,8mln z) idotyczyy gwnie skadek naubezpieczenie spoeczne. Wobec dunikw podej-
mowane byy dziaania windykacyjne. W2015 r. skierowano dourzdw skarbowych 25.147 tytu-
w wykonawczych naczn kwot nalenoci 32,4mln z. Zkwoty tej organy egzekucyjne wyeg-
zekwoway 21,3mln z. Zwrciy doKRUS zpowodu niecigalnoci 4.500 tytuw wykonawczych
nakwot 2,5mln z.
Zobowizania ogem nakoniec roku wyniosy 379,2mln z ibyy nisze ni w2014 r. o2,2mln z.
Liczba emerytw otrzymujcych wiadczenia zKRUS od2012 r. systematycznie zmniejszaa si.
Wedug stanu nakoniec 2012 r. wynosia 1.005tys. 341, ana koniec 2015 r. 942tys. Liczba rencistw
otrzymujcych wiadczenia zKRUS wynosia 262tys. w2012 r. i260tys. w2015 r. Przecitna eme-
rytura finansowana zFunduszu w2015 r. wynosia 1.054,5 z ibya wysza o44,0 z odemerytury
w2014 r. (1.010,5 z). Przecitna renta w2015 r. wynosia 978,2 z ibya wysza o36,3 z odrenty
w2014 r. (941,9 z).

339 wiadczenia wypacane w razie zbiegu prawa do emerytury z prawem do renty lub w razie zbiegu parwa
do emerytury lub renty przysugujcej na podsatwie ustawy o ubezpieczeniu spoecznym rolnikw z prawem
do emerytury lub renty z innego ubezpieczenia spoecznego.
340 Kwota nalenoci pomniejszona oodpis aktualizujcy nalenoci oraz odsetki odnalenoci niezapaconych
wterminie.
341 Dane bez Ministerstw: Obrony Narodowej, Spraw Wewntrznych iSprawiedliwoci.

201
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Stopie pokrycia wydatkw nawypat wiadcze iich obsug wpywami zeskadek (bez kosztw
obsugi, cznie zfinansowanymi zbudetu pastwa skadkami naubezpieczenie emerytalno-ren-
towe zaosoby sprawujce osobist opiek nad dziemi) wynosi w2015 r. 9,8%.
Wydatki nawypat wiadcze emerytalno-rentowych dla rolnikw (tj.emerytury, renty, zasiki
pogrzebowe ipozostae wiadczenia) wzrosy z15.321,7mln z w2014 r. do15.822,9mln z
w2015 r., tj.o501,2mln z, przy jednoczesnym wzrocie transferw zbudetu pastwa doKRUS
o939,1mln z, tj.z14.344,9mln z w2014 r. do15.284,0mln z w2015 r.
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. planu finansowego Funduszu
Emerytalno-Rentowego. Wocenie Najwyszej Izby Kontroli wwysokim stopniu zrealizowano ujte
wustawie budetowej przychody Funduszu ijednostki organizacyjne KRUS podejmoway dziaa-
nia przewidziane prawem wcelu odzyskania nalenoci Funduszu. Prezes KRUS zaplanowa koszty
Funduszu wkwotach zapewniajcych realizacj ustawowych zada oraz zrealizowa plan finansowy
wgranicach kwot ujtych wustawie budetowej.

Fundusz Pracy

Przychody Funduszu Pracy w2015 r. wyniosy 10.888,2mln z ibyy nisze odplanu o2,9%
(o 324,8mln z). Wporwnaniu doprzychodw zrealizowanych wroku 2014 byy one nisze o0,3%.
Gwne rdo przychodw stanowiy wpywy zobowizkowej skadki naFundusz Pracy wwyso-
koci 9.979,4mln z (91,7%) irodki zUnii Europejskiej wwysokoci 640,8mln z (5,9%) stanowice
gwnie refundacj wydatkw poniesionych ztytuu finansowania projektw systemowych powia-
towych urzdw pracy.
Koszty Funduszu Pracy wyniosy 10.934,1mln z ibyy nisze odplanowanych o1.154,0mln z
(9,5%). Wporwnaniu doroku 2014 byy one nisze o1,3%. Wstrukturze kosztw Funduszu Pracy
najwikszy udzia 45,2% (4.945,8mln z) stanowiy wydatki nazasiki iwiadczenia, ktre byy nisze
odponiesionych w2014 r. o567,1mln z, tj.o10,3%. Koszty poniesione zostay gwnie na:
zasiki dla bezrobotnych wraz zeskadk naubezpieczenie spoeczne wkwocie 2.624,8mln z
(w 2014 r. - 2.951,6mln z),
zasiki iwiadczenia przedemerytalne wwysokoci 2.321,0mln z (w 2014 r. -2.405,6mln z).
Wydatki naaktywne formy przeciwdziaania bezrobociu wkwocie 5.293,3mln z stanowiy
48,4% kosztw ogem Funduszu Pracy (w 2014 r. 45,6%) ibyy wysze odponiesionych w2014 r.
o244,7mln z , tj.o4,8%. Przeznaczone zostay gwnie na:
refundacj kosztw wyposaenia idoposaenia stanowisk pracy oraz przyznanie jednorazo-
wych rodkw napodjcie dziaalnoci gospodarczej 1.523,4mln z; wporwnaniu do2014r.
wydatki tebyy nisze o3,3%,
stypendia 1.235,3mln z (zmniejszenie o6,5%),
koszty zwizane zespecjalizacj oraz realizacj stay podyplomowych lekarzy, lekarzy denty-
stw, pielgniarek ipoonych 835,3mln z (tyle samo cow 2013 r. i2014 r.),
dofinansowanie pracodawcom kosztw ksztacenia modocianych pracownikw 252,3mln z
(wzrost o10,7%) irefundacj wynagrodze iskadek zamodocianych pracownikw
230,6mln z (wzrost o8,0%).

202
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. zFunduszu Pracy redniomiesicznie wypacano zasiki dla 231,6tys. bezrobotnych,


tj.o30,6tys. (o 12%) mniej ni w2014 r., natomiast zasikw iwiadcze przedemerytalnych wypa-
cono 2.250,5tys. , tj.o100,4tys. mniej (o 4,0%) ni w2014 r.342
Aktywizacj zawodow w ramach aktywnych form przeciwdziaania bezrobociu objto
516,5tys. osb, tj.wicej ni w2014 r. o2,3%, wtym: zeszkole skorzystao 67,6tys. osb, stae
odbyo 212,5tys. osb, dziaalno gospodarcz podjo 47,1tys. osb, doposaono stanowiska
pracy dla 45tys. osb.
W 2014 r. ustawa zdnia 20kwietnia 2004 r. opromocji zatrudnienia iinstytucjach rynku pracy oraz
niektrych innych ustaw343 wprowadzia nowe instrumenty aktywizacyjne, ktre miay poszerzy
moliwoci pomocy oferowanej przez Powiatowe Urzdy Pracy bezrobotnym ipracodawcom.
Znowych instrumentw aktywizacji (takich jak bony staowe, szkoleniowe, nazatrudnienie poza
miejscem zamieszkania ina zasiedlenie, pracy subsydiowanej) skorzystao okoo 51,5tys. osb
bezrobotnych, tj.10,0% bezrobotnych uczestniczcych waktywnych formach wsparcia (w 2014 r.
18tys. osb).
Na koniec 2015 r. wewidencji urzdw pracy zarejestrowanych byo 1.563,3tys. osb bezrobotnych,
wcigu roku ich liczba zmniejszya si o261,8tys. osb. Stopa bezrobocia rejestrowanego wkocu
2015 r. wyniosa 9,8% ibya o1,6 punktu procentowego nisza od stanu na koniec 2014 r.
Stan nalenoci ogem Funduszu Pracy nakoniec 2015 r. wynosi 204,1mln z iby wyszy ni
nakoniec 2014 r. o24,8% (o 41,2mln z).
Stan rodkw obrotowych nakoniec 2015 r. wynosi 6.213,4mln z iw porwnaniu doplanu wedug
ustawy budetowej by wyszy o2.021,0mln z, tj.o48,2%, wtym rodki pienine wkwocie
6.086,3mln z stanowiy 148% planu wedug ustawy budetowej oraz 98,6% wrelacji dowykona-
nia w2014 r. Pokontroli wykonania budetu pastwa w2014 r. Najwysza Izba Kontroli wnioskowaa
odokonanie analizy zasadnoci utrzymywania wysokiego stanu rodkw finansowych FP, zpunktu
widzenia potrzeb wynikajcych zobsugi finansowej realizowanych zada ustawowych podczas
planowania rodkw pieninych. Mimo tego, wdalszym cigu stan Funduszu przekracza poziom
6 mld z, conie znajduje uzasadnienia zpunktu widzenia potrzeb wynikajcych zobsugi finanso-
wej realizowanych zada ustawowych. Uwag t potwierdza wysoko uzyskanych w2015 r. przy-
chodw ztytuu odsetek odzarzdzania terminowego iovernight wynoszcych cznie 90,2mln z
(w 2014 r. byo to120,7mln z). Wzarzdzanie Ministrowi Finansw wedug stanu nakoniec 2015 r.
przekazano 5.620,8mln z.
Zobowizania Funduszu Pracy nakoniec 2015 r. wynosiy 77,0mln z iksztatoway si napodob-
nym poziomie jak w2014 r. (wzrost o0,1%).
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. planu finansowego Funduszu Pracy.
Stwierdzono, e wramach przyjtego planu finansowego prawidowo realizowano ustawowe zada-
nia Funduszu, aobjte szczegow kontrol rodki finansowe wkwocie 23,6mln z (0,2% zrealizo-
wanych wydatkw) wydatkowano wsposb celowy igospodarny. Wocenie Najwyszej Izby Kon-
troli wykorzystanie rodkw nanowe formy aktywizacji osb bezrobotnych byo niewielkie imimo
spadku stopy bezrobocia nie przyczynio si dopoprawy sytuacji osb bezrobotnych uczestnicz-
cych waktywnych formach wsparcia.

342 Dane wedug sprawozda MPiPS-02 oraz Zakadu Ubezpiecze Spoecznych.


343 Dz.U. z2015 r. poz.149, zezm.

203
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Pastwowy Fundusz Rehabilitacji Osb Niepenosprawnych

Przychody Funduszu wynosiy 4.676,6mln z (w tym dotacja celowa zbudetu pastwa 741,5mln z
idotacja celowa wramach programw finansowanych zudziaem rodkw zUE 47,9mln z) ibyy
wysze odzaplanowanych wustawie budetowej na2015 r. o91,9mln z, tj.o2,0% iwysze odprzy-
chodw osignitych w2014 r. o7,8mln z (o 0,2%).
Gwne rdo przychodw Funduszu stanowiy przychody ztytuu obowizkowych wpat praco-
dawcw wkwocie 3.620,9mln z (77,4%), ktre byy nisze ni w2014 r. o31,0mln z (0,8%). Wsys-
temie Ewidencji iPoboru Wpat nakoniec 2015 r. byo zaewidencjonowanych 133.843 pracodawcw,
tj.o4.746 wicej ni nakoniec roku 2014 (129.967 pracodawcw).
W 2015 r. utworzono odpisy aktualizujce warto nalenoci ztytuu obowizkowych wpat
naPFRON wkwocie 104,2mln z, stanowicej 80,1% planu io 12,7mln z, tj.o13,8% wyszej
dowykonania w2014 r. Rozwizano odpisy aktualizujce nakwot 115,0mln z wzwizku zespat
nalenoci, zoeniem deklaracji korygujcych oraz wydaniem decyzji okrelajcych zobowizanie
wniszej wysokoci, cow stosunku do2014 r stanowio wzrost o60,1mln z. Ponadto wykorzystano
odpisy wkwocie 41,1mln z wzwizku zbrakiem nalenych wpat naPFRON, spowodowanym
likwidacj podmiotu oraz decyzj oumorzeniu nalenoci wprzypadku cakowitej niecigalnoci.
Nadzie 31grudnia 2015 r. stan odpisw aktualizacyjnych wynosi 460,3mln z iby niszy odstanu
nakoniec 2014 r. o52,0mln z. Wlatach 20122015 Najwysza Izba Kontroli wnioskowaa owyeli-
minowanie opnie wtworzeniu odpisw aktualizujcych warto nalenoci. Wramach realizacji
wniosku podjto midzy innymi dziaania obejmujce wprowadzenie wsystemie informatycznym
NEO344 mechanizmu zgaszania zalegoci starszych ni dziewi miesicy. Ponadto winformacji
ostanie salda podmiotu oraz wprojekcie decyzji ratalnej uwzgldniono dane ozoonym wniosku
outworzeniu odpisw.
Na podstawie badanej prby decyzji outworzeniu odpisw aktualizujcych warto nalenoci dla
16 podmiotw nazalegoci zlat 2009-2015 nakwot 5.218,5tys. z (co stanowio 5% kwoty wyda-
nych decyzji wokresie od9wrzenia do31grudnia 2015 r.) stwierdzono, e wdwch przypadkach
(dotyczcych podmiotu, ktry zoy wniosek orozoenie zalegoci naraty oraz podmiotu posta-
wionego wstan upadoci) odpisw aktualizujcych dokonano zopnieniem, poupywie odpo-
wiednio trzech iomiu miesicy odzaistnienia przesanek wskazujcych nakonieczno ich utwo-
rzenia, tj.niezgodnie zterminem okrelonym w1uchway Zarzdu PFRON z20czerwca 2013 r.
wsprawie ewidencji odpisw aktualizujcych warto nalenoci ztytuu obowizkowych wpat
naPFRON. Byo tospowodowane wpierwszym przypadku opnieniem zwizanym zwdraaniem
mechanizmw automatyzacji tworzenia odpisw, aw drugim pomyk pracownika.
Fundusz zrealizowa zgodnie zplanem finansowym zadania wynikajce zustawy zdnia 27sierp-
nia 1997 r. orehabilitacji zawodowej ispoecznej oraz zatrudnianiu osb niepenosprawnych345,
zarwno codo zakresu przedmiotowego, jak iwysokoci zaplanowanych wydatkw. Wydatki wynio-
sy 4.600,2mln z ibyy nisze odwydatkw okrelonych wustawie budetowej o208,8mln z
(o 4,3%), aod wykonania w2014 r. nisze o160,2mln z (o 3,4%).
Najwikszy udzia wkosztach Funduszu miay dofinansowania dowynagrodze pracownikw nie-
penosprawnych 2.903,8mln z (63,1% ogu kosztw), przelewy redystrybucyjne nazadania reali-

344 System wspierajcy proces obsugi pracodawcw zobowizanych oraz zwolnionych zobowizkowych wpat
naPFRON, jak rwnie proces windykowania nalenych wpat.
345 Dz.U. z2011 r. Nr127, poz.721, zezm.

204
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

zowane przez samorzdy wojewdzkie ipowiatowe narzecz osb niepenosprawnych wraz zkosz-
tami obsugi tych zada 913,8mln z (19,9%).
Na dofinansowanie wynagrodze pracownikw niepenosprawnych zdotacji celowej budetu
pastwa wydatkowano 715,4mln z, a2.188,4mln z zFunduszu. Zdofinansowa skorzy-
stao 30.918pracodawcw, ktrzy zgosili dorejestru prowadzonego przez PFRON zatrudnienie
326.491osb niepenosprawnych.
Na realizacj zada zzakresu rehabilitacji zawodowej ispoecznej osb niepenosprawnych oraz
pokrycie kosztw ich obsugi jednostki samorzdu terytorialnego wydatkoway 913,8mln z,
tj.wkwocie o4,0% wyszej ni w2014 r. Zkwoty tej samorzdy powiatowe wydatkoway
764,6mln z, wtym 390,1mln z nadofinansowanie kosztw tworzenia idziaania 700 warsztatw
terapii zajciowej, zktrych skorzystao 26.013 osb niepenosprawnych, zaopatrzenia wsprzt reha-
bilitacyjny, przedmioty ortopedyczne irodki pomocnicze dla 204.801 osb (161,0mln z), likwidacji
barier architektonicznych, wkomunikowaniu si itechnicznych dla 17.130 osb (60,1mln z), tur-
nusw rehabilitacyjnych zktrych skorzystao 59.506 osb niepenosprawnych (54,9mln z). Samo-
rzdy wojewdztw wykorzystay 149,3mln z, gwnie nadofinansowanie kosztw dziaania itwo-
rzenia 104 zakadw aktywnoci zawodowej (81,2mln z) oraz robt budowlanych dotyczcych
obiektw sucych rehabilitacji osb niepenosprawnych dla 135 inwestorw (48,5mln z).
Nalenoci Funduszu nakoniec roku wynosiy 817,1mln z ibyy wysze odzaplanowanych wusta-
wie budetowej o8,4mln z (o 1%) oraz wysze o6% ni nakoniec 2014 r. Najwiksze nalenoci
(63,1% oglnej kwoty) dotyczyy obowizkowych wpat naFundusz wkwocie 515,4mln z, ktre
byy nisze odplanu o94,6mln z (o 15,5%) io 15,3mln z (2,9%) wporwnaniu do2014 r.
W PFRON prowadzono dziaania majce nacelu wyegzekwowanie nalenych wpat. Wszczto
postpowanie upadociowe nakwot 159,2mln z, wystawiono tytuy wykonawcze nakwot
196,8mln z, objto postpowaniem upominawczym nakwot 40,7mln z, prowadzono postpo-
wania wcelu wydania decyzji okrelajcych wysoko zobowiza ztytuu wpat naPFRON nakwot
28,8mln z. Wefekcie prowadzonych postpowa upominawczych iegzekucyjnych odzyskano
58,9mln z.
Na pozostae nalenoci wkwocie 298,7mln z skaday si gwnie zalegoci ztytuu poyczek
udzielonych zakadom pracy chronionej iosobom fizycznym wramach programw celowych oraz
nierozliczone dotacje, subwencje irodki zakadowego funduszu rehabilitacji osb niepenospraw-
nych. Zalegoci pozostae wkwocie 271,5mln z byy objte windykacj.
Zobowizania Funduszu nakoniec 2015 r. wynosiy 75,5mln z ibyy wysze o3,6mln z (o 5%)
wporwnaniu do2014 r. Najwiksze zobowizania dotyczyy wpat pracodawcw naPFRON (nad-
paty), ktrych oglna warto w2015 r. wynosia 55,2mln z.
Stan Funduszu napocztek roku 2015 wynis 376,1mln z, tj.o81,4mlnz (o 27,6%) wicej ni pla-
nowano wustawie budetowej na2015 r. Wstanie Funduszu 365,1mln z, tj.97,1% stanowiy rodki
pienine (z lokatami). Nakoniec roku 2015 stan Funduszu wynis 476,2mln z, tj.wzrs wtrakcie
roku o100,1mln z (o 26,6%). Najwikszy wzrost dotyczy rodkw pieninych (o 145%). Gwn
przyczyn wyszego ni planowano stanu Funduszu byo nisze o116,2mln z odwielkoci plano-
wanej, wykonanie wydatkw nadofinansowanie dowynagrodze pracownikw.
W 2015 r. dysponent Funduszu, zgodnie zwymogami okrelonymi wart.48 ustawy ofinansach
publicznych lokowa wolne rodki wformie depozytw overnight lub depozytw terminowych
narachunku Ministra Finansw. Przychody ztytuu odsetek zpowyszych lokat wyniosy cznie

205
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2,8mln z. PFRON lokowa take rodki nadepozyty typu overnight narachunku Ministra Finansw
wBanku Gospodarstwa Krajowego. Przychody ztego tytuu wyniosy cznie 1,6mln z. Decyzje
owysokoci lokowania wolnych rodkw dokonywane byy napodstawie przeprowadzanej analizy
pynnoci finansowej zuwzgldnieniem prognozowanych przychodw iwydatkw oraz zasad moni-
torowania pynnoci finansowej okrelonych wZarzdzeniu Prezesa PFRON346.
Realizujc zalecenia pokontrolne Najwyszej Izby Kontroli, PFRON w2015 r. kontynuowa dziaania
podjte wlatach poprzednich, dotyczce przejcia odwykonawcw praw majtkowych (midzy
innymi dokodw rdowych idokumentacji) douytkowanych systemw informatycznych.
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. planu finansowego Pastwowego
Funduszu Rehabilitacji Osb Niepenosprawnych. Stwierdzone wtoku kontroli nieprawidowoci
wzakresie przychodw iwydatkw nie wpyny naobnienie oceny, poniewa ich warto nie
przekroczya przyjtych przez Najwysz Izb Kontroli dooceny wykonania budetu progw istot-
noci. Zgodnie zplanem finansowym Funduszu zostay zrealizowane zadania wynikajce zustawy
orehabilitacji, zarwno codo ich zakresu przedmiotowego, jak iwysokoci zaplanowanych wydat-
kw. Ponadto podejmowano dziaania wcelu egzekwowania nalenych wpat, oraz prawidowo
pod wzgldem merytorycznym wydawano decyzje oudzieleniu ulg ztytuu obowizkowych wpat
naPFRON, atake tworzono odpisy aktualizujce warto nalenoci.

3.2. Pastwowe osoby prawne


W zaczniku nr14 doustawy budetowej narok 2015 ujto plany finansowe 38 pastwowych
osb prawnych (w tym 23 parkw narodowych), oktrych mowa wart.9 pkt14 ustawy ofinansach
publicznych.

Tabela 49. Wykonanie planw finansowych pastwowych osb prawnych w latach 20122015
2012 2013 2014 2015
Plan po 7:2 7:3 7:4 7:6
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa1 Wykonanie
zmianach
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
Pastwowe osoby prawne ogem
Przychody, w tym 8.442,9 7.208,4 7.826,4 7.499,3 7.631,7 8.273,4 98,0 114,8 105,7 108,4
dotacje zbudetu 215,9 245,2 277,9 261,7 266,3 297,8 137,9 121,4 107,2 111,8
Koszty 7.537,3 7.583,3 7.555,9 8.183,0 8.306,3 7.409,5 98,3 97,7 98,1 89,2
Wynik finansowy
brutto 905,7 -374,9 270,5 -683,6 -674,5 863,9 95,4 - 319,4 -
Pastwowe osoby prawne dotowane
Przychody w tym 3.564,5 2.595,2 3.207,8 3.011,3 3.140,8 3.635,0 102,0 140,0 113,3 115,7
dotacje z budetu 215,9 245,2 277,9 261,7 266,3 297,8 137,9 121,4 107,2 111,8
Koszty 2.998,5 3.117,1 3.174,9 3.482,5 3.603,8 3.008,6 100,3 96,5 94,8 83,5
Wynik finansowy
brutto 566,1 -521,8 32,9 -471,3 -463,0 626,5 110,7 - 1.904,2 -

346 Zarzdzenie nr50/2015 Prezesa Zarzdu PFRON zdnia 9lipca 2015 r. wsprawie monitorowania pynnoci
finansowej Funduszu oraz poprzednio obowizujce zarzdzenie nr105/2013 zdnia 16wrzenia 2013 r.

206
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

2012 2013 2014 2015


Plan po 7:2 7:3 7:4 7:6
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa 1
Wykonanie
zmianach
mln z %
Pastwowe osoby prawne niedotowane
Przychody 4.878,4 4.613,1 4.618,6 4.487,9 4.490,8 4.638,3 95,1 100,5 100,4 103,3
Koszty 4.538,8 4.466,2 4.380,9 4.700,4 4.702,5 4.400,9 97,0 98,5 100,4 93,6
Wynik finansowy
brutto 339,6 146,9 237,7 -212,4 -211,7 237,4 69,9 161,6 99,9 -
1
Dane wedug ustawy budetowej na rok 2015 lub po jej nowelizacji z dnia 16 grudnia 2015 r.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Zestawienie wykonania planw finansowych pastwowych osb prawnych wlatach 20122015


przedstawiono waneksie nr 7.
Przychody osignite przez pastwowe osoby prawne w2015 r. wyniosy 8.273,4mln z iw 96,4%
pochodziy zprowadzonej dziaalnoci gospodarczej. Przychody tebyy wysze o447,0mln z
(o5,7%) ni w2014 r. iwysze ni w2013 r. o1.065,0mln z (o 14,8%), natomiast nisze ni w2012r.
o169,5mln z (o 2,0%).
Dotacje zbudetu pastwa wkwocie 297,8mln z zostay przekazane 33 pastwowym osobom
prawnym, wtym 31,1% rodkw przekazano 23 parkom narodowym. Poza tym najwiksze dota-
cje zbudetu pastwa skierowano doNarodowego Funduszu Ochrony rodowiska iGospodarki
Wodnej347 (32,5%), Polskiej Organizacji Turystycznej (14,8%) iPolskiego Instytutu Sztuki Filmowej
(4,6%). Udzia dotacji wprzychodach pastwowych osb prawnych od2012 r. wykazywa tenden-
cj rosnc iksztatowa si napoziomie od2,5% w2012 r. do3,6% w2015 r.
Koszty pastwowych osb prawnych wyniosy 7.409,5mln z ibyy nisze o10,8% odplanu pozmia-
nach io 0,9% odkosztw roku ubiegego.
Pastwowe osoby prawne osigny w2015 r. dodatni wynik finansowy brutto 863,8mln z. Rok
2015 by drugim zkolei rokiem wzrostu cznego wyniku finansowego pastwowych osb praw-
nych.

Narodowy Fundusz Ochrony rodowiska iGospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony rodowiska iGospodarki Wodnej (NFOiGW) jest pastwow osob
prawn realizujc polityk rzdu wzakresie ekologii iochrony rodowiska, wszczeglnoci ochrony
wd, atmosfery, przyrody iziemi przed zanieczyszczeniami inadmiern eksploatacj. W2015 r. NFO-
iGW finansowa przedsiwzicia zzakresu ochrony rodowiska igospodarki wodnej wramach
10programw pogrupowanych wczterech dziedzinach: Ochrona izrwnowaone gospodarowanie
zasobami wodnymi (2 programy), Racjonalne gospodarowanie odpadami iochrona powierzchni ziemi
(3), Ochrona atmosfery (4), Ochrona rnorodnoci biologicznej ifunkcji ekosystemw (1). Ponadto NFO-
iGW finansowa przedsiwzicia ujte wgrupie projektw midzydziedzinowych (11).

347 Narodowy Fundusz Ochrony rodowiska i Gospodarki Wodnej wykonuje zadania Instytucji Wdraajcej.
Wzwizku ztym cz dotacji przeznaczona bya nawypaty nalene beneficjentom korzystajcym zerodkw
Funduszu Spjnoci iProgramu Operacyjnego Infrastruktura irodowisko. 85,5% kwoty dotacji przeznaczono
na wypaty korekt systemowych, tj. na wypaty nalene beneficjentom korzystajcym z tych rodkw w zwizku
z niedostosowaniem prawa krajowego do prawa unijnego.

207
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. przychody NFOiGW wyniosy 2.289,5mln z, tj.136,1% planu wedug ustawy budetowej
narok 2015 iw porwnaniu do2014 r. byy wysze o22,5%. Pochodziy one w85,4% ztytuu przy-
chodw zprowadzonej dziaalnoci.
Poniesiono koszty wwysokoci 1.708,8mln z, tj.niszej o23,0% odplanu oraz o6,0% odwykona-
nych w2014 r. Nisza odplanowanej realizacja kosztw wynikaa gwnie zezmniejszenia wypat
lub niezrealizowania planu wramach piciu programw priorytetowych, wtym zpowodu:
opnie wrealizacji przedsiwzi, dotyczcych projektw wzakresie odnawialnych rde
energii;
przesunicia terminw realizacji zada wramach zawartych umw, atake nieuzyskaniem
akceptacji Ministra rodowiska dla niektrych wnioskw odofinansowanie;
rezygnacji zewsppracy jednego zbankw oraz opnie wrealizacji przedsiwzi wczci
dotyczcej inwestycji energooszczdnych wmaych irednich przedsibiorstwach;
niszego ni zakadano zainteresowania programem dla budowy domw energooszczdnych
oraz braku promocji programu zestrony bankw;
opnie rozstrzygni przetargowych wynikajcych zbraku spenienia wymogw ustawowych
przez wnioskodawcw dopat dodemontau pojazdw.
W kosztach realizacji zada (1.602,4mln z), ktre stanowiy 93,8% kosztw ogem gwn pozy-
cj stanowiy dotacje (1.602,1mln z) przekazywane doinnych podmiotw. Koszty funkcjonowa-
nia wyniosy 86,1mln z (5,0% kosztw ogem) iponiesione zostay midzy innymi nautrzymanie
organw iBiura NFOiGW.
Na finansowanie poyczkowe w 2015 r. wykorzystano 1.838,3 mln z, tj. 131,3% planu oraz
o983,1mln z, tj. o 115% wicej w porwnaniu do 2014 r. Najwikszy wzrost finansowania poycz-
kowego wystpi w przypadku dziedzin: Zapobieganie klskom zywioowym i powanym awariom
oraz usuwanie ich skutkw o 360,9 %, Wsparcie dziaa ochrony rodowiska i gospodarki wodnej reali-
zowanych przez wojewdzkie fundusze ochrony rodowiska i gospodarki wodnej o 163,7%, Ochrona
powierzchni ziemi o 140,7%.
W ocenie Najwyszej Izby Kontroli wykonanie w2015 r. planu finansowego Narodowego Funduszu
Ochrony rodowiska iGospodarki Wodnej byo zgodne zprzyjtymi zaoeniami wustawie bude-
towej. rodki wasne NFOiGW oraz funduszy europejskich stanowiy istotne wsparcie finansowe dla
beneficjentw realizujcych zadania zzakresu ochrony rodowiska igospodarki wodnej.
Najwysza Izba Kontroli zwrcia uwag, e rok 2015 by kolejnym rokiem budetowym, wktrym
nie doszacowano przychodw ztytuu opat zastpczych wynikajcych zustawy zdnia 15kwietnia
2011 r. oefektywnoci energetycznej348. Oszacowano jena poziomie 55,1% wykonania tych przy-
chodw w2014 r. (250mln z) oraz 41,2% wykonania w2015 r. Jednoczenie Najwysza Izba Kontroli
przyjmuje dowiadomoci, e pomimo wsppracy NFOiGW zUrzdem Regulacji Energetyki trud-
noci wplanowaniu przychodw ztego rda spowodowane byy gwnie brakiem wiarygodnych
danych. Stwierdzono, e nie zostay zrealizowane wnioski pokontrolne, orealizacj ktrych Najwy-
sza Izba Kontroli wnioskowaa wlatach ubiegych349. Dotyczyo toprzede wszystkim: zintensyfiko-
wania dziaa wzakresie opracowania iwdroenia zintegrowanego systemu informatycznego oraz
nowego systemu rozliczania efektw rzeczowych iekologicznych, podjcia dziaa zmierzajcych
domaksymalnego wykorzystania rodkw zobowiza wieloletnich oraz doprowadzenia dowyeli-

348 Dz.U. z2015 r. poz.2167, zezm.


349 Zarwno pokontroli wykonania planu finansowego NFOiGW, jak iinnych.

208
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

minowania zalegoci iopnie wzakresie rejestracji wnioskw. Wocenie Najwyszej Izby Kontroli
niska skuteczno dziaa prowadzcych dorealizacji wnioskw pokontrolnych itym samym wyeli-
minowania nieprawidowoci wewskazanych obszarach dziaalnoci NFOiGW wskazuje naniesku-
teczno inieefektywno ustalonego wNFOiGW systemu kontroli zarzdczej. Ustalone wramach
tego systemu mechanizmy kontroli nie stanowiy wystarczajcej odpowiedzi naryzyko wystpienia
nieprawidowoci, gdy nie pozwoliy one nawyeliminowanie nieprawidowoci wobszarach dzia-
alnoci Funduszu, ktre wystpiy rwnie wpoprzednim roku, naprzykad wzakresie skutecznego
systemu weryfikacji przyjmowanych dokumentw finansowych odpodmiotw ubiegajcych si
iobjtych dofinansowaniem, przeprowadzania kontroli merytorycznej dokumentw finansowo-ksi-
gowych, liczby kontroli terenowych czy te obowizku przedkadania doweryfikacji dokumentw
rdowych przez pastwowe jednostki budetowe iinstytuty badawcze.
Ponadto stwierdzono, e w2015 r. zerodkw NFOiGW, poprzez rezerw celow wpoz.59 Dofi-
nansowanie zada zzakresu ochrony rodowiska igospodarki wodnej, opacano skadki doorganizacji
midzynarodowych oraz finansowano wydatki narealizacj projektu GreenEvo wcznej wysokoci
42,0mln z. Wydatki tenie byy zgodne zcelem utworzenia wyej wskazanej rezerwy. Najwysza Izba
Kontroli zwrcia rwnie uwag, e podobnie jak w2014 r., rwnie nakoniec 2015r. odnotowany
zosta wzrost kwoty zalegoci wprzychodach NFOiGW ztytuu opat eksploatacyjnych ikoncesyj-
nych. Oznacza to, e podejmowane dziaania Funduszu wcelu egzekwowania tych nalenoci nie
byy wystarczajce.
W 2015 r. poraz pierwszy odkilku lat finansowanie zada wformie zwrotnej byo wysze odfinan-
sowania bezzwrotnego. Trend ten zaznaczy si wzakresie angaowania rodkw wasnych Fundu-
szu oraz zobowiza wieloletnich. Niestety wystpio niekorzystne zjawisko przewagi finansowania
bezzwrotnego nad finansowaniem zwrotnym wzakresie zobowiza warunkowych wynikajcych
zdecyzji Zarzdu iRady Nadzorczej przed zawarciem umowy.

Rzecznik Finansowy

Rzecznik Finansowy (do 10padziernika 2015 r. Rzecznik Ubezpieczonych350) jest pastwow osob
prawn powoan doochrony klientw podmiotw rynku finansowego, wtym bankw, zakadw
ubezpiecze, powszechnych towarzystw emerytalnych, towarzystw funduszy inwestycyjnych, firm
inwestycyjnych, instytucji poyczkowych, instytucji patniczych, instytucji pienidza elektronicznego,
biur usug patniczych ispdzielczych kas oszczdnociowo-kredytowych.
W 2015 r. przychody Rzecznika Finansowego wynosiy 8,1mln z ibyy wysze odzrealizowanych
w2014 r. o1,3mln z. Przychody pochodziy gwnie zwpat odzakadw ubezpiecze ipowszech-
nych towarzystw emerytalnych. Minister Finansw nie wyda bowiem w2015 r. rozporzdzenia
wsprawie terminw uiszczania, wysokoci isposobu obliczania nalenoci napokrycie dziaalnoci
Rzecznika Finansowego ijego Biura, ktre pozwalaoby napobr zaliczek odpodmiotw zinnych
segmentw rynku finansowego.
Koszty dziaalnoci Rzecznika wwysokoci 8,1mln z byy wysze odplanowanych o0,7mln z iod
poniesionych w2014 r. o1,3mln z. Nazwikszenie kosztw zasadniczy wpyw miao zwikszenie
zatrudnienia wIV kwartale 2015 r.351

350 Ustawa zdnia 22maja 2003 r. onadzorze ubezpieczeniowym iemerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych
(Dz.U. z2013 r. poz.290, zezm.).
351 Przecitne zatrudnienie wpierwszych trzech kwartaach 2015 r. wynosio 42 osoby, aw IV kwartale 48 osb.

209
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Najwysza Izba Kontroli nie stwierdzia nieprawidowoci wrealizacji przychodw ikosztw Rzecz-
nika Finansowego (a do10padziernika 2015 r. Rzecznika Ubezpieczonych). Najwysza Izba Kon-
troli pozytywnie zaopiniowaa sprawozdanie finansowe istwierdzia, e wydatki zwizane zdzia-
alnoci Rzecznika ijego Biura ponoszone byy zzachowaniem zasad gospodarnoci, celowoci
ioszczdnoci.
Stwierdzone uchybienia dotyczyy midzy innymi dokonania przez Rzecznika zmiany planu finan-
sowego na2015 r. niezgodnie zzasadami okrelonymi wart.52 ust.2 pkt2 ustawy ofinansach
publicznych. Wedug tego przepisu koszty ujte wrocznym planie finansowym mog ulec zwik-
szeniu, jeeli zrealizowano przychody wysze odprognozowanych. Zdaniem Najwyszej Izby Kon-
troli, wmomencie dokonywania zmian planu finansowego wczerwcu 2015 r. Rzecznik mia powd
douznania, e jego przychody zrealizowane wcigu 2015 r. bd wysze ni prognozowane wpier-
wotnym planie finansowym. Wprzypadku zmiany dokonywanej wewrzeniu 2015 r. nie byo prze-
pisw wykonawczych doustawy orozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego
io Rzeczniku Finansowym, ktre okrelayby terminy uiszczania, wysoko isposb obliczania nale-
noci napokrycie zwikszonych kosztw dziaalnoci Rzecznika Finansowego ijego Biura. Wzwizku
ztym nie byo przesanek douznania, e przychody zrealizowane wcigu 2015 r. bd wysze ni
prognozowane wpierwotnym planie finansowym ipokryj zwikszone koszty dziaalnoci Rzecz-
nika Finansowego ijego Biura.
Ponadto Najwysza Izba Kontroli zwrcia uwag, e wrozliczeniu zaliczek nakoszty dziaalnoci
Rzecznika ijego Biura za2014 r. Rzecznik obciy zakady ubezpiecze ipowszechne towarzystwa
emerytalne kosztami straty za2013 r. wkwocie 409,1tys. z. Nakwesti braku podstaw prawnych
dopokrycia straty za2013 r. wpatami lat nastpnych Najwysza Izba Kontroli wskazywaa pokon-
troli wykonania planu finansowego Rzecznika Ubezpieczonych w2014 r. Mimo tych uwag nie zostay
podjte dziaania wcelu prawnego rozwizania tego problemu.
W wyniku kontroli stwierdzono take, e Rzecznik Finansowy nie zabezpieczy waciwie wumowie
darowizny zFundacj Edukacji Ubezpieczeniowej sposobu rozliczenia przekazanych rodkw
wwysokoci 120,0tys. z.

Urzd Dozoru Technicznego

Urzd Dozoru Technicznego (UDT) jest pastwow osob prawn dziaajc wobszarze bezpie-
czestwa urzdze technicznych, przede wszystkim woparciu oustaw zdnia 21grudnia 2000 r.
odozorze technicznym352.
W 2015 r. przychody UDT wyniosy 416,4mln z ibyy wysze odplanowanych o21,1mln z (o 5,3%)
iwysze odzrealizowanych w2014 r. o30,2mln z (o 7,8%). Przychody pochodziy gwnie ztytuu
usug dozorowych, dziaalnoci UDT-CERT oraz Akademii UDT353. Przychody ztytuu usug dozoro-
wanych stanowiy 87,2% (363,0mln z) przychodw Urzdu.

352 Dz.U. z2015 r. poz.1125.


353 UDT, oprcz zada ustawowych w zakresie czynnoci dozoru technicznego, prowadzi na zasadach
wolnorynkowych wspieranie przedsibiorcw wzakresie szeroko pojtego bezpieczestwa technicznego,
zgodnie zzakresem dziaalnoci UDT wynikajcym zprzepisw ustawy odozorze technicznym istatutem UDT
nadanym rozporzdzeniem Ministra Gospodarki zdnia 16maja 2014 r. wsprawie nadania statutu Urzdowi
Dozoru Technicznego (Dz.U. poz.682).

210
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Koszty dziaalnoci UDT wyniosy 318,6mln z, costanowio 93,6% planu. Wporwnaniu z2014r.
koszty byy wysze o1,9mln z (o 0,6%) istanowiy gwnie wynagrodzenia (191,4mln z) iskadki
(34,0mln z).
Najwysza Izba Kontroli pozytywnie ocenia wykonanie przez Urzd Dozoru Technicznego
planu finansowego w2015r. Wypracowanie zysku brutto wwysokoci 97,8mln z, wyszego
o42,8mln z (77,8%) ni zaplanowano na2015 r. wpyno bezporednio nawysoko wpaty
dobudetu pastwa. Wpata tawyniosa 29,3mln z ibya wysza o12,8mln z odzaplanowanej.
Wrealizacji przychodw nie stwierdzono nieprawidowoci, zrealizowano wpeni plan finansowy
wukadzie zadaniowym. Stwierdzona nieprawidowo dotyczya nieuzasadnionych wydatkw
wkwocie 10,3tys.z narzecz czonkw Kolegium UDT. Wocenie Najwyszej Izby Kontroli, spra-
wozdania finansowe przekazuj prawdziwy obraz nalenoci izobowiza, zostay sporzdzone
rzetelnie iprawidowo, akwoty wykazane wsprawozdaniach byy zgodne zdanymi wynikajcymi
zewidencji ksigowej.

Zakad Ubezpiecze Spoecznych

W 2015 r. przychody Zakadu Ubezpiecze Spoecznych (ZUS) wyniosy 4.126,4mln z ibyy nisze
o7,4mln z (o 0,2%) odosignitych w2014 r. Najwysz pozycj przychodw (83,1%) by odpis
zFunduszu Ubezpiecze Spoecznych nadziaalno Zakadu, ktry by zgodny zustaw bude-
tow iwynosi 3.430,0mln z (jak w2014 r.). Przychody zwizane zobsug zada zleconych wyno-
siy 467,1mln z (109,9% planu) istanowiy 11,3% przychodw ogem. W2014 r. byy wysze
o1,7mln z irwnie stanowiy 11,3% przychodw ogem. Naspadek przychodw ztego rda
o0,4% (o1,7mln z), wpyny nisze przychody ztytuu poboru idochodzenia skadek innych ni
naFUS, wszczeglnoci naotwarte fundusze emerytalne.
Koszty dziaalnoci biecej ZUS wyniosy 4.003,5mln z, costanowio 93,6% planu oraz 100,3%
kosztw roku 2014.
Najwikszy udzia wkosztach miay wynagrodzenia (52,9%), usugi obce (21,3%), ubezpieczenia spo-
eczne iinne wiadczenia (11,3%), amortyzacja (9,5%) oraz materiay ienergia (2,7%).
W 2015 r. ZUS przekaza doOtwartych Funduszy Emerytalnych skadki wkwocie 2.558,2mlnz,
tj.o5.605,5mln z mniej ni w2014 r. (o 68,7%). Odkwoty tej Zakad potraci prowizj ztytuu
poniesionych kosztw poboru idochodzenia skadek wwysokoci 12,3mln z, costanowio 0,4%
przekazanych skadek354.
Dziaania windykacyjne podjte zostay wobec nalenoci ztytuu skadek wkwocie 14.885,8mln z.
Kwota tabya wysza o927,7mln z (o 6,6%) ni w2014 r.
W 2015 r. wielko przedawnionych nalenoci wyniosa 2.003,4mln z. Zoyy si nani
przedawnione skadki idodatkowe opaty wwysokoci 743,5mln z iodsetki zazwok wkwocie
1.259,9mlnz. Wporwnaniu z2014 r. kwota przedawnionych nalenoci zwikszya si
o210,7mln z, tj.o11,8%, wtym skadek idodatkowych opat o105,9mln z (o 16,6%) iodse-
tek zazwok o104,8mln z (o 9,1%). Naskal zaewidencjonowanych w2015 r. odpisw ztytuu
przedawnienia wpyw miay midzy innymi zakoczone postpowania upadociowe bez uprzed-
niego wpywu rodkw napokrycie zalegoci355, uwarunkowania prawne uniemoliwiajce wdro-

354 W2014 r. Zakad pobra prowizje wkwocie 37,3mln z, ktra stanowia 0,5% przekazanych skadek.
355 Przypadki takie stanowiy ponad 65% udziau woglnej kwocie odpisw nalenoci ztytuu skadek.

211
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

enie postpowania egzekucyjnego356, brak moliwoci przeniesienia odpowiedzialnoci naosoby


trzecie lub naspadkobiercw wprzypadku zgonu dunika oraz korekta dokumentw rozliczenio-
wych sporzdzona poupywie terminu przedawnienia ujawnionych wnich nalenoci.
W ZUS odnotowano 47,2tys. nowo ujawnionych nadpat wiadcze emerytalno-rentowych
naogln kwot 124,6mln z. Wporwnaniu zrokiem poprzednim ich liczba zmniejszya si
o7,5tys. (o 13,7%), akwota zmalaa o25,9mln z (o 17,2%).
W 2015 r. wypacono 11,9tys. wyrwna dowysokoci nalenego wiadczenia nakwot 84,8mln z.
Wporwnaniu do2014 r. dokonano mniejszej liczby wypat o52,9tys. (o 81,6%) oraz wypacono
o128,1mln z (o 60,2%) mniej rodkw. Woglnej liczbie wypaconych wyrwna 1.600 nakwot
16,2mln z spowodowane byo bdem popenionym przez pracownikw ZUS.
W okresie objtym kontrol ZUS dokona 53,3tys. wypat odsetek zaopnienia wustalaniu prawa
dowiadcze iich wypacie nakwot 18,1mln z, cow porwnaniu do2014 r. stanowi wzrost liczby
wypat o12,1tys. (o 29,4%) oraz spadek kwoty wypaconych odsetek o154,2mln z (o 89,5tys. z).
Najwikszy udzia, zarwno pod wzgldem liczby, jak ikwoty wypat, miay odsetki ztytuu opnie
wustalaniu prawa dowiadcze iwypacie emerytur irent. W2015 r. ztego tytuu dokonano ponad
52,9tys. wypat nakwot 17,3mln z, costanowio 99,2% oglnej liczby wypat i98,9% oglnej
kwoty wypat (w roku poprzednim odpowiednio: 99,5% i99,9%). Pozostae wypaty odsetek zaop-
nienia wustalaniu prawa dowiadcze iich wypacie dotyczyy wiadcze pozaubezpieczeniowych,
jednorazowych odszkodowa wypadkowych izasikw pogrzebowych.
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. planu finansowego ZUS pastwo-
wej osoby prawnej. Napodstawie wynikw kontroli 23,3% zrealizowanych kosztw357 stwierdzono,
e zostay one poniesione zzachowaniem zasad gospodarowania rodkami publicznymi okrelo-
nymi wustawie ofinansach publicznych iaktach wykonawczych. Nie stwierdzono niecelowego
lub niegospodarnego wydatkowania rodkw publicznych. Pozytywna ocena wynika take zfaktu,
e wrezultacie wydatkowania rodkw osignito cele prowadzonej dziaalnoci zaplanowane
wukadzie zadaniowym wydatkw.
Zarzd ZUS rzetelnie sprawowa nadzr ikontrol nad wykonaniem Planu, zzastrzeeniem dotycz-
cym wzrostu: liczby dunikw ztytuu nienalenie pobranych wiadcze zFUS ikwot przez nich
pobranych, kwoty przedawnionych nalenoci ztytuu skadek, liczby wypaconych przez ZUS odse-
tek zazwok wustalaniu prawa dowiadcze, atym samym niezrealizowania wtej czci wnio-
sku Najwyszej Izby Kontroli, przedstawionego pokontroli wykonania budetu pastwa w2014 r.
Pozytywnie zaopiniowano roczne sprawozdania za2015 r. sporzdzone przez Zakad oraz sprawoz-
dania kwartalne Rb-40, Rb-N, Rb-Z (za IV kwarta) iRb-UN. Sprawozdania zostay sporzdzone pra-
widowo, napodstawie danych wynikajcych zesprawozda oddziaw.

3.3. Agencje wykonawcze


Agencje wykonawcze, zgodnie zart.18 ustawy zdnia 27sierpnia 2009 r. ofinansach publicznych,
spastwowymi osobami prawnymi tworzonymi napodstawie odrbnych ustaw wcelu realizacji
zada pastwowych.

356 Naprzykad zakoczenie przez urzd skarbowy postpowania egzekucyjnego zprotokoem niecigalnoci.
357 Bez kosztw wynagrodze iubezpiecze 1.431,4mln z, kontrola dotyczya kosztw wkwocie 333,5mln z.

212
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W zaczniku nr11 doustawy budetowej narok 2015 ujto plany finansowe 10 agencji wykonaw-
czych. Wustawie budetowej nie ujto planu finansowego Polskiej Agencji Kosmicznej, ktra zostaa
utworzona ustaw zdnia 26wrzenia 2014 r. oPolskiej Agencji Kosmicznej358, wcelu realizacji zada
wzakresie bada irozwoju techniki kosmicznej.
Zestawienie wykonania planw finansowych agencji wykonawczych wlatach 20122015 przedsta-
wiono waneksie nr 8.

Tabela 50. Wykonanie planw finansowych agencji wykonawczych w latach 20122015


2012 2013 2014 2015
Plan po 7:2 7:3 7:4
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa1 Wykonanie
zmianach
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
Agencje wykonawcze ogem

Przychody 11.880,5 11.633,2 11.997,0 11.777,8 12.914,7 12.095,5 101,8 104,0 100,8
w tym dotacja
z budetu 6.439,2 5.736,0 5.890,4 6.279,5 7.340,2 6.953,8 108,0 121,2 118,1

Koszty 10.329,3 10.016,8 10.531,4 9.837,3 10.579,3 11.057,6 107,1 110,4 105,0
Wynik finansowy
netto2 1.310,3 1.481,3 1.299,2 1.838,5 2.232,7 879,4 67,1 59,4 67,7
Agencje wykonawcze - dotowane

Przychody 7.792,5 6.938,8 7.261,0 7.997,9 9.103,8 8.415,2 108,0 121,3 115,9
w tym dotacja
z budetu 6.439,2 5.736,0 5.890,4 6.279,5 7.340,2 6.953,8 108,0 121,2 118,1

Koszty 7.408,7 6.743,1 6.922,0 7.403,7 8.114,7 7.728,3 104,3 114,6 111,6
Wynik finansowy
netto 263,7 86,8 195,4 493,6 887,8 551,8 209,3 635,7 282,4
Agencja wykonawcza - niedotowana

Przychody 4.088,0 4.694,4 4.736,0 3.779,9 3.810,9 3.680,3 90,0 78,4 77,7

Koszty 2.920,6 3.273,1 3.609,4 2.433,6 2.464,6 3.329,3 114,0 101,7 92,2
Wynik finansowy
netto 1.046,6 1.394,5 1.103,8 1.344,9 1.344,9 327,6 31,3 23,5 29,7

Dane wedug ustawy budetowej na rok 2015 lub po jej nowelizacji z dnia 16 grudnia 2015 r.
2
Wynik finansowy netto, tj. po uwzgldnieniu obowizkowych obcie.

rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

W 2015 r. przychody agencji wykonawczych wkwocie 12.095,5mln z byy nisze o819,2mln z


(o6,3%) wporwnaniu doplanu pozmianach oraz wysze o98,5mln z (o 0,8%) odwykonania
w2014 r. Wlatach 2012-2014 udzia dotacji zbudetu pastwa wprzychodach agencji wykazywa
tendencj malejc iksztatowa si napoziomie od54,2% w2012 r. do49,1% w2014 r. W2015 r.
relacja taulega zwikszeniu wporwnaniu doroku poprzedniego o8,4 punktu procentowego
iwynosia 57,5%. Wnajwikszym stopniu wzrosy dotacje dla Agencji Rezerw Materiaowych (ARM),
ktre w2015 r. stanowiy 94,5% uzyskanych przychodw (w 2014 r. 36,2%). Byo tozwizane
zutworzeniem pod koniec 2015 r. rezerw strategicznych wgla kamiennego nacele energetyczne,
nazakup ktrego przeznaczono rodki wkwocie 380,0mln z.

358 Dz.U. z2014 r. poz.1533, zezm. Ustawa wesza wycie 5lutego 2015 r.

213
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

Spord 11 agencji wykonawczych funkcjonujcych w2015 r. tylko Agencja Nieruchomoci Rol-


nych nie bya dotowana. Pozostae agencje otrzymay dotacje zbudetu pastwa wcznej kwocie
6.953,8mln z, tj.o1.063,4mln z (o 18,1%) wikszej ni w2014 r. Podobnie jak wlatach poprzed-
nich, najwiksze rodki zostay przekazane agencjom realizujcym zadania badawczo-rozwojowe
(Narodowe Centrum Bada iRozwoju, Narodowe Centrum Nauki) oraz ustawowe zadania wrol-
nictwie (Agencja Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa iAgencja Rynku Rolnego). Wagencjach
tych dotacje zbudetu pastwa stanowiy 93,7% przychodw. Wporwnaniu doroku poprzedniego
znacznie wzrs udzia dotacji wprzychodach Agencji Rezerw Materiaowych (o 58,3 punktw pro-
centowych). Poza Centralnym Orodkiem Bada Odmian Rolin Uprawnych, ktry otrzyma nisz ni
w2014 r. dotacj zbudetu pastwa (o 12,9%), dotowanie pozostaych agencji wykazywao umiar-
kowan tendencj wzrostow.
Koszty agencji wynosiy 11.057,6mln z ibyy wysze o478,3mln z (o 4,5%) odplanu pozmianach
oraz o526,2mln z (o 5,0%) wporwnaniu do2014 r.
Wynik finansowy netto wynis 879,4mln z iby niszy o1.353,3mln z (o 60,6%) odplanu pozmia-
nach io 419,8mln z (o 32,3%) odwykonania w2014 r. Spowodowane tobyo obnieniem przycho-
dw realizowanych przez Zasb Wasnoci Rolnej Skarbu Pastwa o21,8% (o 949,8mlnz) wporw-
naniu doroku poprzedniego, wzwizku zewstrzymaniem sprzeday nieruchomoci Zasobu WRSP
przez Ministra Rolnictwa iRozwoju Wsi. Miao totake bezporedni wpyw nawynik finansowy
Zasobu, ktry by niszy o70,7 % (o 777,9tys. z) odosignitego w2014 r.

Agencja Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa

Agencja Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa (ARMiR) realizowaa zadania narzecz rozwoju


rolnictwa iobszarw wiejskich finansowane zerodkw krajowych, atake jako agencja patnicza
gospodarowaa rodkami zfunduszy Unii Europejskiej, przeznaczonymi nawdroenie programw
iprojektw wramach Wsplnej Polityki Rolnej, rozwoju obszarw wiejskich359. Roczny plan ARiMR,
stanowicy zacznik doustawy budetowej narok 2015, obejmowa wycznie koszty funkcjonowa-
nia Agencji oraz koszty zwizane zinstrumentami pomocy krajowej. rodki refundowane zbudetu
Unii Europejskiej oraz rodki przeznaczone nawspfinansowanie krajowe programw unijnych
podlegay ewidencji ksigowej wARiMR, ale nie byy ujmowane wplanie finansowym zgodnie
z2 ust.2 rozporzdzenia Ministra Finansw zdnia 28stycznia 2009 r. wsprawie szczegowych
zasad gospodarki finansowej Agencji Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa. Stosownie do10
tego rozporzdzenia, rodki tebyy gromadzone, wydatkowane iewidencjonowane wsposb okre-
lony wodrbnych przepisach. Wydatki budetowe przeznaczone napomoc finansow zudziaem
rodkw zUnii Europejskiej ponoszone byy zbudetu pastwa ibudetu rodkw europejskich
wramach czci Rozwj wsi iRybowstwo, ktrych dysponentem w2015 r. by Minister Rolnictwa
iRozwoju Wsi oraz Minister Gospodarki Morskiej ieglugi rdldowej.
Przychody wkwocie 1.926,0mln z byy nisze o95,0mln z wporwnaniu doplanu pozmianach
oraz wysze o225,9mln z (tj.o13,3%) odwykonania w2014 r. Koszty wyniosy 1.963,1mln z
ibyy nisze o94,2mln z odplanu pozmianach oraz wysze o247,1mln z (tj.o14,4%) odkosz-
tw poniesionych w2014 r. Wkosztach ogem 52,5% stanowiy koszty funkcjonowania Agencji
ijej oddziaw, a46,9% koszty realizacji zada ustawowych zwizanych zmechanizmami pomocy

359 Wtrybie okrelonym ustaw zdnia 22wrzenia 2006 r. ouruchamianiu rodkw pochodzcych zbudetu Unii
Europejskiej przeznaczonych nafinansowanie wsplnej polityki rolnej (Dz.U. z2012 r. poz.1065) oraz ustaw
z dnia 27 maja 2015 r. o finansowaniu wsplnej polityki rolnej (Dz. U. poz. 1130).

214
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

krajowej. Koszty funkcjonowania ARiMR wyniosy 1.030,4mln z ibyy nisze o32,5mln z (o 3,1%)
odplanu pozmianach (ustalonego wwysokoci 1.063,0mln z). Byy one take nisze o48,4mln z,
tj.o4,5% odponiesionych w2014 r. Wstrukturze tych kosztw 60,5% stanowiy wynagrodzenia
ipochodne odwynagrodze.
Koszty realizacji zada ustawowych wyniosy 920,5mln z, tj.95,4% planu pozmianach izostay ponie-
sione midzy innymi na:
dopaty dooprocentowania kredytw bankowych udzielanych nasfinansowanie czci kosztw
inwestycji iczciow spat kapitau kredytw udzielonych narealizacj inwestycji wgospo-
darstwach rolnych wwysokoci 273,3mln z, wporwnaniu do2014 r. koszty tebyy nisze
o60,5mln z;
pomoc finansow zpozostaych tytuw360 wwysokoci 481,7mln z, wporwnaniu do2014 r.
koszty tebyy wysze o349,3mln z;
finansowanie lub dofinansowanie ponoszonych przez producentw rolnych kosztw zbioru,
transportu iunieszkodliwienia padych zwierzt gospodarskich wwysokoci 108,8mln z,
tj.o11,6mln z wicej ni w2014 r.
Podobnie jak wlatach poprzednich (20122014) Agencja odnotowaa ujemny wynik finansowy
37,0mln z. Strata tabya wysza odplanowanej o0,8mln z, atake odstraty poniesionej w2014r.
(21,2mln z).
W ramach planu finansowego na2015 r. Agencja realizowaa osiem zada finansowanych zbudetu
pastwa.
Poza zadaniami wynikajcymi zplanu finansowego w2015 r. ARiMR realizowaa programy finan-
sowane zerodkw Unii Europejskiej iwspfinansowane zbudetu krajowego. Narealizacj tych
programw, ktre nie byy ujte wplanie finansowym Agencji (64 mechanizmy pomocowe), wydat-
kowano cznie 27.439,6mln z (netto361), ztego zbudetu rodkw europejskich 24.758,2mln z
oraz zbudetu pastwa 2.681,4mln z. Wposzczeglnych programach wydatki tewynosiy:
WPR 15.470,8mln z, wtym rodki Unii Europejskiej 15.057,5mln z (gwnie dopaty bezpo-
rednie),
PROW 20072013 11.134,1mln z, wtym rodki Unii Europejskiej 9.130,3mln z,
PROW 20142020 462,5mln z, wtym rodki Unii Europejskiej 294,3mln z,
PO Ryby 20072013 372,3mln z, wtym rodki Unii Europejskiej 276,1mln z.
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. planu finansowego przez Agencj
Restrukturyzacji iModernizacji Rolnictwa oraz realizacj programw wspfinansowanych zbudetu
Unii Europejskiej. Terminowo iprawidowo pod wzgldem formalno-rachunkowym sporzdzono
kwartalne iroczne sprawozdania budetowe oraz kwartalne sprawozdania wzakresie operacji finan-

360 Pomoc finansowa dla producentw, ktrzy w2014 r. ponieli szkody wuprawach rolnych wyrzdzone przez dziki
(wzakresie obszarw ochronnych lub obszarw objtych ograniczeniami wzwizku zwystpieniem udzikw
afrykaskiego pomoru wi ASF); program pomocy wramach rekompensaty zanieprzerwane nieutrzymywanie
wgospodarstwie zwierzt zgatunku winia (sus scrofa) objtych programem bioasekuracji; pomoc dla rolnika, ktry
w2015 r. by producentem owocw porzeczki czarnej; program pomocy dla rolnikw iproducentw rolnych, ktrzy
ponieli szkody wgospodarstwach rolnych lub dziaach specjalnych produkcji rolnej spowodowane wystpieniem
w2015 r. suszy; pomoc nautrzymanie trzody chlewnej wgospodarstwie; pomoc dla podatnikw podatku rolnego,
ktrzy w2015 r. prowadzili chw ihodowl ryb sodkowodnych naterenach gmin, wktrych wystpia susza.
361 Wydatki netto w2015 r. stanowiy rodki pienine wypacone beneficjentom wformie przelewu przez ARMIR
zerodkw dotacji celowych izwrotw rodkw dokonanych przez beneficjentw. Wkwocie wydatkw netto
nie uwzgldniono patnoci wformie kompensat isankcji wieloletnich oraz budetu jednostek samorzdu
terytorialnego iinnych rodkw patniczych.

215
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

sowych, atake roczne iproczne sprawozdania wukadzie zadaniowym. Agencja prawidowo reali-
zowaa okrelone przepisami prawa zadania.

Agencja Rynku Rolnego

Agencja Rynku Rolnego (ARR) realizowaa zadania wynikajce zplanu finansowego, wtym wzakresie
pomocy krajowej oraz zadania akredytowanej agencji patniczej wramach Wsplnej Polityki Rolnej,
finansowanej zerodkw Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji362, prowadzia dziaania
informacyjne ipromocyjne wramach PROW 20072013 oraz dziaania wspierajce systemy jakoci
produktw rolnych irodkw spoywczych wramach PROW 20142020. Agencja uczestniczya take
wrealizacji Programu Operacyjnego Pomoc ywnociowa (POP) 20142020363.
Zrealizowane w2015 r. przychody wkwocie 385,3mln z byy nisze o6,3mln z odplanu pozmia-
nach oraz wysze o5,7mln z (o 1,5%) odwykonania w2014 r. Koszty wyniosy 387,5mln z ibyy
nisze o4,1mln odplanu pozmianach io 8,8mln z (o 2,3%) wysze ni w2014 r. Najwikszy
udzia wkosztach ogem stanowiy koszty realizacji zada ustawowych (59,0%) oraz funkcjono-
wania Agencji (36,2%). Koszty funkcjonowania Agencji wyniosy 140,2mln z ibyy wysze o2,3%
odponiesionych w2014 r. Najwikszy udzia wkosztach funkcjonowania miay koszty wynagrodze
wraz zpochodnymi (57,9% kosztw ogem) oraz koszty pozostaych usug obcych (31%).
Agencja otrzymaa dotacje zbudetu pastwa wwysokoci 372,4mln z, tj.o6,2mln z (o 1,6%)
mniej wporwnaniu doplanu pozmianach. Wstrukturze zrealizowanych przychodw dotacje
zbudetu pastwa stanowiy 96,7% ogu przychodw. Ze rodkw dotacji 125,7mln z przezna-
czono nafinansowanie kosztw funkcjonowania Agencji, a234,0mln z na realizacj zada wyni-
kajcych zustawy zdnia 11marca 2004 r. oAgencji Rynku Rolnego iorganizacji niektrych rynkw
rolnych364, pomoc techniczn wramach PROW 20072013, PROW 20142020 oraz POPomoc yw-
nociowa. Agencja otrzymaa w2015 r. dotacj wkwocie 12,7mln z nainwestycje izakupy inwe-
stycyjne.
Na koniec 2015 r. Agencja odnotowaa ujemny wynik finansowy wwysokoci 3,2mln z. W 2014 r.
wynik finansowy by dodatni iwynosi 0,9mln z.
Poza zadaniami wynikajcymi zplanu finansowego w2015 r. ARR realizowaa programy finanso-
wane zerodkw Unii Europejskiej iwspfinansowane zbudetu krajowego. Narealizacj progra-
mw imechanizmw WPR wydatkowano cznie 505,9mln z, ztego zerodkw Unii Europejskiej
464,9mln z ize rodkw budetu pastwa 41,0mln z, przeznaczajc rodki gwnie na:
tymczasowe nadzwyczajne wsparcie producentw owocw iwarzyw 286,2mln z (100%
zerodkw Unii Europejskiej),
program Owoce iwarzywa wszkole 91,3mln z, wtym 79,9mln z zerodkw Unii Euro-
pejskiej,

362 Zakres akredytacji ARR dowypat wramach tego funduszu UE obejmowa prowadzenie interwencji majcej
nacelu stabilizacj rynkw rolnych, administrowanie obrotem towarowym zzagranic wszczeglnoci wzakresie
przyznawania refundacji przy wywozie dopastw trzecich, administrowanie kwotowaniem produkcji, obsug
dziaa wramach restrukturyzacji przemysu cukrowniczego iw zakresie wsparcia rynku wsektorze jaj idrobiu
oraz wramach wsplnej organizacji rynku wina oraz obsug programu Owoce wszkole.
363 Zadania ARR w zakresie POP zostay okrelone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy spoecznej
(Dz.U. z2015 r. poz.163, zezm.).
364 Dz.U. z2016 r. poz.401.

216
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

dopaty dospoycia mleka iprzetworw mlecznych wplacwkach owiatowych 37,8mln z


(100% zerodkw Unii Europejskiej),
wsparcie dziaa promocyjnych iinformacyjnych narynkach wybranych produktw rolnych
45,1mln z, wtym 26,7mln z zerodkw Unii Europejskiej.
Stosownie doprzepisw 10 zacznika dorozporzdzenia Ministra Rolnictwa iRozwoju Wsi zdnia
7lutego 2008 r. wsprawie nadania statutu Agencji Rynku Rolnego365, rodki tes przekazywane,
gromadzone, wydatkowane iewidencjonowane zgodnie zprzepisami ustawy ofinansach publicz-
nych io uruchamianiu rodkw pochodzcych zbudetu Unii Europejskiej przeznaczonych nafinan-
sowanie Wsplnej Polityki Rolnej.
Finansowanie programw imechanizmw wspfinansowanych zerodkw Unii Europejskiej zwik-
szyo si wporwnaniu do2014 r. o59,0%, tj.o 274,8mln z. Byo tozwizane gwnie zustanowie-
niem nadzwyczajnych rodkw wsparcia producentw niektrych owocw iwarzyw wwyniku wpro-
wadzonego przez Federacj Rosyjsk zakazu ich przywozu zUnii Europejskiej366. W2015 r. Agencja
przeznaczya naten cel o261,0mln z wicej ni wroku ubiegym.
Zgodnie zeznowelizowan w2015 r. ustaw zdnia 19grudnia 2003 r. oorganizacji rynkw owocw
iwarzyw oraz rynku chmielu367, w2015 r. ARR realizowaa rwnie zadania zwizane zfunkcjonowa-
niem, uznawaniem inadzorowaniem grup iorganizacji producentw oraz ich zrzesze oraz przeja
zadania marszakw wojewdztw dotyczce uznawania organizacji wsektorze owocw iwarzyw.
Ponadto Agencji powierzono zadania wzakresie patnoci nadofinansowanie funduszy operacyj-
nych, zatwierdzania ikontroli programw operacyjnych oraz monitorowania wdraania strategii kra-
jowej dla zrwnowaonych programw operacyjnych uznanych organizacji producentw owocw
iwarzyw, nalece dokompetencji ARiMR. Wymieniona ustawa naoya naARR take obowizek
prowadzenia odpadziernika 2015 r. dziaa zwizanych zfunkcjonowaniem producentw rolnych
iich zwizkw wPolsce368.
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. planu finansowego przez Agencj
Rynku Rolnego oraz realizacj programw wspfinansowanych zbudetu Unii Europejskiej. Pozy-
tywn ocen uzasadnia rwnie osignicie efektw rzeczowych prowadzonej dziaalnoci wynika-
jcej zplanu finansowego Agencji ibudetu wukadzie zadaniowym oraz prawidowe sporzdze-
nie, napodstawie danych wynikajcych zewidencji ksigowej, kwartalnych irocznych sprawozda
budetowych oraz kwartalnych sprawozda wzakresie operacji finansowych.

Agencja Nieruchomoci Rolnych

Zgodnie zart.20 ust.1 iust 2 ustawy zdnia 19padziernika 1991 r. ogospodarowaniu nierucho-
mociami rolnymi Skarbu Pastwa369 Agencja Nieruchomoci Rolnych (ANR) prowadzia odrbnie
wasn gospodark finansow oraz gospodark finansow Zasobu Wasnoci Rolnej Skarbu Pastwa

365 Dz.U. Nr30, poz.181, zezm.


366 Rozporzdzenie Rady Ministrw zdnia 23padziernika 2014 r. wsprawie realizacji przez Agencj Rynku Rolnego
zada zwizanych zustanowieniem tymczasowych nadzwyczajnych rodkw wsparcia producentw niektrych
warzyw iowocw wzwizku zzakazem ich przywozu zUnii Europejskiej doFederacji Rosyjskiej (Dz.U. poz.1468,
zezm.).
367 Dz.U. z2016 r. poz.58.
368 Ustawa zdnia 15wrzenia 2000 r. ogrupach producentw rolnych iich zwizkach oraz ozmianie innych ustaw
(Dz.U. Nr88, poz.983, zezm.).
369 Dz.U. z2015 r. poz.1014, zezm.

217
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

(Zasb WRSP), napodstawie dwch odrbnie sporzdzonych planw finansowych ujtych wusta-
wie budetowej.
Agencja wykonywaa zadania dotyczce wszczeglnoci restrukturyzacji, prywatyzacji izagospoda-
rowania mienia Skarbu Pastwa. Nabyty ipowierzony Agencji majtek Skarbu Pastwa odnoszcy
si donieruchomoci rolnych przeznaczonych nacele gospodarki rolnej tworzy Zasb Wasnoci
Rolnej Skarbu Pastwa.
Przychody ANR wyniosy 269,6mln z ibyy o2,4mln z (o 0,9%) wysze odplanu pozmianach
io105,9mln z (o 28,2%) nisze wporwnaniu do2014 r. Gwnym rdem przychodw byy rodki
finansowe pobrane zZasobu WRSP napokrycie kosztw funkcjonowania Agencji. Stanowiy one
98,6% przychodw ogem (265,8mln z).
Koszty ANR wyniosy 241,7mln z ibyy nisze o23,1mln z (o 8,7%) odplanu pozmianach
i108,3mln z (o 30,9%) odponiesionych w2014 r. (350,0mln z). Najwikszy udzia 77,6% wkosz-
tach ogem agencji miay wynagrodzenia iskadki odwynagrodze.
Agencja osigna dodatni wynik finansowy 4,5mln z, przy zakadanym wplanie 1,0mln z.
W 2015 r. przychody Zasobu WRSP wynosiy 3.410,7mln z ibyy nisze o133,0mln z (o 3,8%)
odplanu pozmianach io 949,8mln z (o 21,8%) odzrealizowanych w2014 r. (4.360,5mln z). Gw-
nym rdem przychodw byy rodki finansowe zesprzeday mienia (2.633,3mln z) oraz odpat-
nego korzystania zmienia Zasobu WRSP (400,7mln z). Nisze wykonanie przychodw zesprzeday
mienia byo zwizane zwstrzymaniem sprzeday nieruchomoci Zasobu WRSP przez Ministra Rol-
nictwa iRozwoju Wsi (w dniu 17 listopada 2015 r.).
Koszty wyniosy 3.087,6mln z ibyy wysze o887,8mln z (o 40,4%) odplanu pozmianach inisze
o171,8mln z (o 5,3%) odponiesionych w2014 r. (3.259,5mln z). Przekroczenie planu kosztw
wynikao zewzrostu kosztw przekazw zewntrznych dobudetu pastwa (o 1.019,4mln z), ktre
stanowiy 77,2% kosztw ogem Zasobu WRSP.
Na koniec 2015 r. Zasb WRSP osign dodatni wynik finansowy netto (323,1mln z), niszy ni
w2014 r. o777,9mln z (o 70,7%). Wynikao to z dokonania wyszych wpat do budetu pa-
stwa z tytuu nadwyki finansowej oraz zasilenia Funduszu Rekompensacyjnego. Zerodkw ANR
iZasobu WRSP dokonano wpaty nadwyek rodkw finansowych dobudetu pastwa wkwocie
1.084,7mln z oraz zasilono Fundusz Rekompensacyjny kwot 744,7mln z.
Najwysza Izba Kontroli ocenia pozytywnie wykonanie w2015 r. przez Agencj Nieruchomoci Rol-
nych planu finansowego Agencji oraz planu finansowego Zasobu WRSP. Najwysza Izba Kontroli
zwrcia jednak uwag, e kolejny rok zrzdu wystpuj nieprawidowoci, polegajce naniewaci-
wym ujmowaniu operacji gospodarczych wksigach rachunkowych, jak rwnie nieodpowiednim
wykazywaniu danych wsprawozdaniach budetowych iw zakresie operacji finansowych. Nieprawi-
dowoci te byy ponownie korygowane w trakcie kontroli. Wzwizku ztym Najwysza Izba Kontroli
wniosa o skuteczny nadzr nad oddziaami terenowymi Agencji Nieruchomoci Rolnych wzakre-
sie prawidowoci ksigowania zdarze gospodarczych oraz rzetelnoci sporzdzanych sprawozda
budetowych oraz sprawozda wzakresie operacji finansowych.

3.4. Instytucje gospodarki budetowej


Instytucja gospodarki budetowej (IGB) jednostka sektora finansw publicznych tworzona wcelu
realizacji zada publicznych, ktra swoje zadania wykonuje odpatnie, akoszty swojej dziaalnoci

218
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

oraz zobowizania pokrywa zuzyskiwanych przychodw. Prawo jej tworzenia posiadaj wycznie
ministrowie, Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrw oraz organy lub kierownicy jednostek, wobec
ktrych Minister Finansw ma obowizek wczenia dochodw iwydatkw narok nastpny dopro-
jektu ustawy budetowej. Nowotworzona instytucja gospodarki budetowej moe otrzyma dota-
cj napierwsze wyposaenie wrodki obrotowe. Jednostki temog uzyskiwa rwnie inne dotacje
zbudetu pastwa, jeli stanowi tak odrbne ustawy. Jednostka samodzielnie gospodaruje swoim
mieniem. Instytucja gospodarki budetowej posiada osobowo prawn, ktr uzyskuje zchwil
wpisania doKrajowego Rejestru Sdowego.
W zaczniku nr12 doustawy budetowej na2015 r. ujto plany finansowe 15 instytucji gospodarki
budetowej iustalono czne przychody nakwot 901,9mln z, wtym dotacje zbudetu pastwa
130,6mln z oraz koszty ogem wwysokoci 927,5mln z.

Tabela 51. Wykonanie planw finansowych instytucji gospodarki budetowej w latach 20122015
2012 2013 2014 2015
Plan po 7:2 7:3 7:4 7:6
Wyszczeglnienie Wykonanie Ustawa1 Wykonanie
zmianach
mln z %
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
IGB ogem
Przychody 888,9 810,5 894,3 901,9 908,2 864,2 97,2 106,6 96,6 95,2
w tym dotacja z budetu 147,5 144,7 137,0 130,6 129,8 129,7 87,9 89,6 94,7 99,9
Koszty 791,7 819,7 907,0 927,5 933,6 870,3 109,9 106,2 95,9 93,2
Wynik finansowy netto 73,5 -15,9 -16,8 -27,0 -26,9 -9,8 x 61,6 58,3 36,4
Instytucje realizujce zadania publiczne polegajce na prowadzeniu oddziaywa penitencjarnych i resocjalizacyjnych ogem
Przychody 227,5 266,5 342,0 284,8 321,6 306,9 134,8 115,1 89,7 95,4
w tym dotacja z budetu 0 0,1 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0 0,0
Koszty 231,3 266,8 334,3 283,2 320,0 300,1 129,8 112,5 89,8 93,8
Wynik finansowy netto -3,7 -0,6 6,2 1,1 1,1 5,1 x x 80,6 454,6
Pozostae instytucje gospodarki budetowej ogem
Przychody 660,4 544,0 552,3 617,1 586,7 557,3 84,3 102,4 100,9 95,0
w tym dotacja z budetu 147,5 144,6 137,0 130,5 129,8 129,7 87,9 89,7 94,7 99,9
Koszty 559,5 551,7 572,6 644,3 613,6 570,2 101,9 103,3 99,6 92,9
Wynik finansowy netto 77,1 -14,8 -22,8 -28,1 -28,1 -14,9 x 100,7 65,4 53,0

1
Dane wedug ustawy budetowej na rok 2015 lub po jej nowelizacji z dnia 16 grudnia 2015 r.
rdo: wyniki kontroli NIK w Ministerstwie Finansw.

Zestawienie wykonania planw finansowych instytucji gospodarki budetowej wlatach 20122015


przedstawiono waneksie nr 9.
W 2015 r. przychody instytucji gospodarki budetowej wyniosy 864,2mln z, zczego 129,7mln z
stanowiy dotacje zbudetu pastwa przekazane doZakadu Inwestycji Organizacji Traktatu P-
nocnoatlantyckiego iCentralnego Orodka Sportu. Wporwnaniu do2014 r. nastpio zmniejszenie
kwoty zrealizowanych przychodw (o 3,4%), naco decydujcy wpyw miay przychody piciu insty-
tucji gospodarki budetowej realizujcych zadania publiczne polegajce naprowadzeniu oddzia-
ywa penitencjarnych iresocjalizacyjnych wobec osb skazanych nakar pozbawienia wolnoci.
W2015 r. instytucje teosigny przychody wwysokoci 306,9mln z, costanowio 35,5% przycho-
dw IGB (w 2014 r. 38,2%). Pozostae instytucje gospodarki budetowej zrealizoway przychody
wwysokoci 557,3mln z, tj.o5,0mln z (0,9%) wysze ni rok wczeniej.

219
W Y K O N A N I E U S TAW Y B U D E T O W E J

W 2015 r. koszty wszystkich IGB wyniosy 870,3mln z ibyy o4,1% nisze ni w2014 r. Mimo ni-
szych kosztw czny wynik finansowy (netto) instytucji gospodarki budetowej osign warto
ujemn 9,8mln z. Spord 15 funkcjonujcych instytucji w2015 r. trzy ponioso straty (w 2014 r.
dwie instytucje). Podobnie jak wlatach ubiegych straty odnotoway, wprawdzie nisze ni
wroku poprzednim (o 10,9mln z), dwie instytucje gospodarki budetowej Centralny Oro-
dek Sportu iCentrum Usug Wsplnych. Dogrupy tych instytucji w2015 r. doczya Podkarpacka
IGB CARPATIA, ktra nakoniec roku wykazaa ujemny wynik finansowy wkwocie 2,2mln z. Najwik-
sze zyski w2015 r. osigny: Pomorska IGB POMERANIA (4,5mln z), Centralny Orodek Informatyki
(2,7mln z), Centrum Usug Logistycznych (1,9mln z) oraz Batycka IGB BALTICA (1,7mln z).

220
VII. ROZLICZENIA POLSKI Z UNI EUROPE JSK

W 2015 r. Polska otrzymaa zUnii Europejskiej rodki wkwocie 54,6 mld z.


Wpaty Polski dobudetu Unii Europejskiej wyniosy 18,2 mld z.
Saldo rozlicze finansowych pomidzy Polsk aUni Europejsk wynioso 36,4 mld z.

Celem unijnej polityki spjnoci jest przede wszystkim przyczynianie si dowzrostu gospodarczego,
zwikszanie konkurencyjnoci izatrudnienia. Otrzymane zUnii Europejskiej fundusze umoliwiy
modernizacj iwzrost konkurencyjnoci polskiej gospodarki, jak rwnie pozytywnie wpyny
napopraw jakoci ycia obywateli.
Polska bya najwikszym beneficjentem rodkw wramach polityki spjnoci iPROW oraz gwnym
odbiorc rodkw ztytuu dopat bezporednich wramach WPR wrd nowych krajw czonkow-
skich Unii Europejskiej.
Polska odmomentu przystpienia doUnii Europejskiej, tj.od1maja 2004 r. do31grudnia 2015 r.
otrzymaa zbudetu Unii Europejskiej rodki finansowe wwysokoci 122.579,7mln euro. Wtym okre-
sie dobudetu Unii Europejskiej przekazano ztytuu skadek czonkowskich kwot 39.312,7mlneuro
oraz dokonano zwrotw nakwot 151,0mln euro. Saldo rozlicze finansowych pomidzy Polsk
aUni Europejsk nakoniec 2015 r. byo dodatnie iwynioso 83.116,0mln euro370, tj.wzroso
o8.784,2mln euro wporwnaniu dostanu nakoniec 2014 r.

Wykres 30. Wynik rozlicze pomidzy Polsk aUni Europejsk wlatach 20122015

18 [mld euro]
16
14
12
10
8
6
4
2
0
2011 2012 2013 2014

Transfer rodkw z UE do Polski Wpaty Polski do budetu UE Saldo

rdo: opracowanie wasne NIK napodstawie wynikw kontroli wMinisterstwie Finansw.

W ostatnich dziesiciu latach systematycznie zmniejsza si dystans jaki dzieli Polsk odrozwini-
tych krajw Unii Europejskiej. Wlatach 20042014 rednioroczne tempo wzrostu PKB wPolsce wyno-

370 Napodstawie wynikw kontroli Wykonanie budetu pastwa w2015 r. wczci 87 Dochody budetu rodkw
europejskich oraz realizacja zada z zakresu obsugi patnoci rodkw europejskich i rozliczenie przepyww
finansowych midzy Polsk aUni Europejsk. Wykorzystanie rodkw budetu Unii Europejskiej.

221
ROZLICZENIA POLSKI Z UNI EUROPE JSK

sio 3,9%, przy redniej wUnii Europejskiej 0,9%371. PKB najednego mieszkaca wzrs wPolsce
z50% redniej dla Unii Europejskiej (UE 25) w2006 r. doprawie 68% redniej (UE 28) w2014 r.372.
Najwiksze wsparcie zerodkw, ktre wpyny doPolski zfunduszy strukturalnych iFunduszu
Spjnoci wramach perspektyw finansowych 20042006 oraz 20072013 zostao przeznaczone
napopraw infrastruktury transportowej, inwestycje wkapita ludzki, badania irozwj, innowacje
iprzedsibiorczo.
Znaczce efekty osignito wzakresie rozbudowy infrastruktury transportowej. Szczeglnym
wyzwaniem wzwizku zwykorzystaniem rodkw zUnii Europejskiej jest poprawa innowacyjnoci
gospodarki. Pomimo napywu znacznych kwot rodkw zUnii Europejskiej nie dokona si zadowa-
lajcy postp wtym zakresie.

1. rodki zbudetu Unii Europejskiej narachunkach programowych373

Transfery zbudetu Unii Europejskiej doPolski wyniosy w2015 roku 13.054,0mln euro, copo przeli-
czeniu redniorocznym kursem NBP 4,1839 EUR/PLN stanowio rwnowarto kwoty 54.616,6mlnz.
Polska wpacia (cznie zdokonanymi zwrotami) dobudetu Unii Europejskiej 4.269,8mln euro,
tj.18.227,9mln z. Saldo biecych rozlicze Polski zUni Europejsk byo dodatnie iwynioso
36.388,7mln z (w 2014 r. 54.405,0mln z).

Tabela 52. Przepywy finansowe pomidzy Polsk a budetem Unii Europejskiej w 2015 r.

Prognoza1 Przepywy rodkw 4:2


Wyszczeglnienie
mln z mln euro mln z %
1 2 3 4 5
I. Transfery z UE do Polski2 72.102,4 13.054,0 54.616,6 75,7
rodki przedakcesyjne ISPA . 67,9 284,1 x
Operacje strukturalne i Fundusz Spjnoci, z tego: 47.265,5 7.933,0 33.190,9 70,2
Perspektywa Finansowa 20042006 840,5 73,2 306,3 36,4
Perspektywa Finansowa 20072013, w tym: 39.323,8 6.617,4 27.686,5 70,4
Operacje strukturalne . 3.157,2 13.209,4 x
Fundusz