You are on page 1of 12

GOSPODARKA SUROWCAMI MINERALNYMI

Tom 24 2008 Zeszyt 1/2

EDWARD PIECZORA*

Prognoza rozwoju szynowych systemw transportowych stosowanych


w podziemiach kopal wgla kamiennego

Wprowadzenie

Jednym z najwaniejszych aspektw rozwojowych grnictwa wgla kamiennego wa-


runkujcych wzrost jego efektywnoci jest zapewnienie wysokiej koncentracji produkcji
przez zmniejszanie liczby przodkw wydobywczych, przy jednoczesnej zwikszonej ich
zdolnoci produkcyjnej. Wymaga to zastosowania maszyn i urzdze nowej generacji
o duej wydajnoci, trwaoci i niezawodnoci, charakteryzujcych si duymi gabarytami
i masami, przy tym niejednokrotnie bardzo kosztownych. Efektywne wykorzystanie tych
maszyn jest uwarunkowane szybkim i sprawnym transportem do miejsca pracy, dziki
czemu wzrasta efektywny czas ich wykorzystania. Ostatnie lata charakteryzuj si dyna-
micznym rozwojem nowych i udoskonalaniem tradycyjnych rodkw transportu.

1. Aktualnie stosowane szynowe systemy transportowe w podziemiach kopal


wgla kamiennego

1.1. G r n i c t w o k r a j o w e

Obecnie systemy transportu podziemnego bazuj na:


kopalnianych kolejach podziemnych na gwnych drogach transportowych,
kolejach podwieszanych lub spgowych w transporcie oddziaowym.

* Mgr in., Centrum Mechanizacji Grnictwa KOMAG, Gliwice; e-mail: epieczora@komag.eu


222

Dominujcy jeszcze kilka lat temu transport linowymi kolejkami podwieszanymi i spgo-
wymi jest obecnie zastpowany urzdzeniami z napdem spalinowym. Natomiast transport
lin otwart za pomoc koowrotw, powszechnie stosowany jeszcze w latach osiemdzie-
sitych ubiegego stulecia, jest stopniowo ograniczany.

1.1.1. Kopalniane koleje podziemne

Kopalniana kolej podziemna stanowi w polskim grnictwie wgla kamiennego podsta-


wowy system transportu maszyn, urzdze i materiaw, przewozu ludzi oraz transportu
(odstawy) skay ponnej. Transport urobku wozami zosta w znakomitej wikszoci zast-
piony odstaw przenonikami tamowymi.
W skad urzdze kopalnianej kolei podziemnej wchodz:
urzdzenia stae (tory kolejowe, stacje, dworce, itp.),
tabor trakcyjny (lokomotywy),
tabor wozowy,
aparatura, urzdzenia mechaniczne, w tym blokady oraz aparatura do sterowania
i zarzdzania prac kolei.
Kluczowy dla kopalnianej kolei podziemnej jest tabor trakcyjny, czyli lokomotywy.
Do cignicia wozw kopalnianej kolei podziemnej stosowane s lokomotywy:
elektryczne przewodowe (z zewntrznym rdem zasilania z trakcji),
elektryczne akumulatorowe (z wewntrznym rdem zasilania),
pneumatyczne,
spalinowe (wyposaone w silniki wysokoprne).
Lokomotywy elektryczne przewodowe stosowane s powszechnie w wyrobiskach zali-
czonych do stopnia a niebezpieczestwa wybuchu metanu, w ktrych prdko powietrza
jest nie mniejsza od 1m/s. Podstawowymi typami lokomotyw przewodowych s: Ld-22
i Ld-31 wyprodukowane w latach 19701988 przez ChWKS Konstal w Chorzowie. Sto-
sowany obecnie tabor jest znacznie wyeksploatowany.
W wyrobiskach o zagroeniu metanowym oraz wyrobiskach o stopniu a niebezpiecze-
stwa wybuchu metanu, w ktrych prdko powietrza jest mniejsza od 1m/s stosowane s loko-
motywy elektryczne akumulatorowe (budowy przeciwwybuchowej). Powszechnie stosowa-
nymi lokomotywami akumulatorowymi s lokomotywy typu Ldag-05 i Lea-12BM produko-
wane do 1998 r. w ChWKS Konstal. Stosowany tabor jest rwnie mocno wyeksploatowany.
W kopalniach o zagroeniu metanowym, gwnie JSW S.A., przez kilkadziesit lat
gwnym typem stosowanych lokomotyw byy lokomotywy z napdem pneumatycznym
typu Jung (Niemcy) oraz BVD (Czechy). Lokomotywy te wymagay zabudowy instalacji
spronego powietrza o cinieniu 20 MPa od powierzchni po wszystkie wyrobiska,
w ktrych odbywa si transport. Z tego wzgldu oraz bardzo niskiej sprawnoci napdu,
stosowanie tego typu lokomotyw byo bardzo kosztowne.
Lokomotywy spalinowe, wdraane od kilkudziesiciu lat w polskich kopalniach wgla
kamiennego s nowoci w krajowym grnictwie. Obecnie jedynymi kopalniami stosu-
223

jcymi tego typu lokomotywy s: LW Bogdanka, KWK Borynia, KWK Jankowice. Podsta-
wowe dane techniczne stosowanych lokomotyw podano w tabeli 1.
Do transportu urobku (w tym skay ponej), a take elementw urzdze stosuje si wozy,
ktre ze wzgldu na pojemno skrzyni adunkowej dziel si na:
wozy mae do 1,5 m3 pojemnoci wcznie,
wozy rednie od pojemnoci >1,5 m3 do 3 m3 wcznie,
wozy due o pojemnoci > 3 m3.
Ze wzgldu na sposb oprniania wozy urobkowi dzieli si na:
oprniane w wywrotnicy,
samowyadowcze.
Ponadto ze wzgldu na sposb zawieszenia nadwozia wozy dzieli si na:
nieresorowane,
resorowane.
TABELA 1
Podstawowe dane techniczne stosowanych lokomotyw
TABLE 1
Main technical data of used locomotives

Kopalniany tor kolejowy


standard: 600, 750, 900 mm
szeroko toru
inne stosowane: 450, 470, 480, 550, 620, 630, 640, 785 mm
Lokomotywy elektryczne przewodowe
1 napicie sieci zasilajcej 250 V lub 600 V
2 max. moc godzinna 95 kW
3 max. sia ucigu 34 kN
4 max. masa 14 t
Lokomotywy elektryczne akumulatorowe Ldag 05 Lea 12 BM
1 napicie 84 V 144 V
2 pojemno baterii 420 Ah 760 Ah
3 moc godzinna 11 kW 40 kW
4 sia pocigowa 5,3 kN 15,7 kN
5 masa 5 000 kg 12 000 kg
Lokomotywy pneumatyczne
1 max. cinienie spr. powietrza 20 MPa
2 max. moc 52 kW
3 max. sia ucigu 10 kN
Lokomotywy spalinowe
1 max. moc silnika spalinowego 81 kW
2 max. prdko jazdy 5 m/s
3 max. sia ucigu 40 kN
224

Do transportu urzdze i materiaw stosowane s rne rozwizania wozw i plat-


form, m.in.:
wozy do transportu materiaw dugich,
wozy do transportu elementw obudowy chodnikowej,
wozy kontenerowe do transportu drobnicy,
wozy kontenerowe do transportu paletyzowanych materiaw sypkich,
wozy do transportu grniczych rodkw strzaowych,
platformy do transportu organw urabiajcych kombajnw cianowych,
platformy do transportu cikich urzdze wielkogabrytowych (w tym kompletnych
sekcji cianowej obudowy zmechanizowanej).
Do przewozu ludzi stosowane s wozy osobowe i sanitarne. W przypadku przewozu
ludzi musi istnie moliwo nadania sygnau przez jadcych w wozach do maszynisty
lokomotywy, a kady wz musi by wyposaony w urzdzenie hamujce.

1.1.2. Linowe systemy transportowe

Transport materiaw z wykorzystaniem kolei szynowych z napdem linowym polega na


przemieszczaniu adunkw:
podwieszonych do zestawu transportowego, ktrego wzki none poruszaj si po
torze szynowym podwieszonym do obudowy wyrobiska lub za pomoc kotew do
stropu wyrobiska (koleje podwieszane),
uoonych na platformach zestawu transportowego, przemieszczajcego si po torze
szynowym uoonym na spgu stabilizowanym za pomoc kotew do spgu wyrobiska
(koleje spgowe).
Elementem wymuszajcym ruch zestawu transportowego wzdu jezdni szynowej jest
lina cignca zabudowana w ukadzie bez koca, napdzana koowrotem przewojowym.
Podstawowe dane techniczne napdw kolei linowych przedstawione s w tabeli 2.
Kolejki podwieszane lub spgowe z napdem linowym stosuje si w wyrobiskach
chodnikowych poziomych i nachylonych do 30 jako urzdzenia transportowe zaopatrujce
TABELA 2
Zestawienie parametrw technicznych napdw linowych produkcji krajowej
TABLE 2
List of technical parameters of rope drives of Polish manufacture

Typ napdu Maksymalna sia w linie [kN] Maksymalna prdko liny [m/s]
HNK-1 30 2
MNK 1/30 30 0,75
HNK-2 63 2
HNK-3 100 1,5
NK-100H 100 2
225

przodki chodnikowe i ciany w materiay eksploatacyjne, a take jako rodek transportu


maszyn i urzdze. Kolejki te wykorzystuje si rwnie do przewozu ludzi:
w przypadku kolei podwieszonych w kabinach osobowych,
w przypadku kolei spgowych w kabinach nakadanych na platformy transportowe
i wzki hamulcowe.
Istnieje moliwo rwnoczesnego przewozu ludzi i transportu materiaw.
Zasadnicz niedogodnoci ruchow przy stosowaniu kolei z napdem linowym jest
moliwo prowadzenia transportu wzdu z gry wyznaczonej trasy. Ju kade wyduenie
(lub skrcenie) tej trasy wymaga odpowiedniego wyduenia (lub skrcenia) liny, co nie-
wtpliwie naley do operacji czaso- i pracochonnej. Natomiast z chwil koniecznoci
prowadzenia transportu wzdu trasy rozgazionej, naley do kadego odgazienia za-
montowa oddzieln lin z wasnym napdem, co w efekcie staje si czsto ruchowo
i ekonomicznie nieopacalne.
Transport lin otwart jest realizowany na torze szynowym za pomoc wozw lub
platform koowych i koowrotw. Na nachyleniach transport jest zabezpieczany za pomoc
tzw. apakw torowych, ktrych zadaniem jest wyrzucenie z toru rodka transportu w sy-
tuacji gdy zostanie przekroczona prdko wolnego przejazdu nad apakiem. Aktywo-
wanie apaka jest uzalenione od iloci energii przekazywanej na jego wystajce w gr,
ruchome rami, przez pierwsz o zestawu koowego. Jednak urzdzenia te s bardzo
zawodne, a ich skuteczno wtpliwa nawet w przypadku prawidowego zadziaania. Ostat-
nia nowelizacja przepisw ograniczya ich stosowanie do 15 i masy brutto 3000 kg.
Okoliczno ta znaczco przyspiesza zanik tego rodzaju transportu. Jednak w pracach
pomocniczych, na niewielkich odlegociach, transport tego rodzaju moe mie swoje
ekonomiczne uzasadnienie. Dlatego te w CMG Komag opracowano szynowy wz hamo-
wania awaryjnego SWHA przeznaczony do asekuracji transportu lin otwart zestaww
transportowych o masie brutto do 25 000 kg na na nachyleniach do 25. Wz ten jest obecnie
wdraany do eksploatacji przez firm Patentus S.A.
Zasadniczymi wadami transportu linowego s:
brak wizualnego kontaktu pracownika obsugujcego napd z zestawem transportowym,
moliwo niekontrolowanego zerwania liny cigncej i wynikajce std zagroenie
wypadkowe,
konieczne stae nakady na konserwacj liny oraz zespou jej rolek prowadzcych na
trasie jezdnej.
Wymienione wady szynowych kolei z napdem linowym i transportu lin otwart,
powoduj, e coraz powszechniej wprowadzane s do eksploatacji koleje podwieszane
i spgowe z napdem wasnym spalinowym.

1.2. G r n i c t w o w i a t o w e

W grnictwie pozaeuropejskim podstawowymi urzdzeniami transportowymi s samojezd-


ne wozy oponowe z napdem wasnym (spalinowym bd elektrycznym akumulatorowym).
226

W kopalniach europejskich stosowana jest kopalniana kolej podziemna m.in.: w ko-


palniach niemieckich, czeskich, sowackich, ukraiskich; jednake brak jest powszechnych
informacji o dynamicznym rozwoju tego systemu transportowego. W kopalniach czeskich
i sowackich powszechnie stosowane s lokomotywy spalinowe rodzimej produkcji (np.
firmy Ferritt, Strojarne). Znanym europejskim producentem grniczych lokomotyw jest
brytyjska f-ma Clayton, wykonujca rnego rodzaju lokomotywy na konkretne zamwienie
klientw.
W ostatnich latach obserwuje si w krajach europejskich (Niemcy, Czechy, Sowacja)
dynamiczny rozwj kolei podwieszanych z napdem wasnym. Znane s rwnie koleje
spgowe z napdem wasnym (np. firmy Scharf, Becker Warkop).

2. Perspektywy rozwoju podziemnych systemw transportowych

Dalszy rozwj podziemnych systemw transportowych w kopalniach wgla kamiennego


naley rozwaa w nastpujcych aspektach:
parametrw transportowanych adunkw (masy jednostkowe oraz wymiary),
dostosowania infrastruktury wyrobisk transportowych do przyszych technologii
transportu,
wymaganego poziomu bezpieczestwa prowadzenia prac transportowych, w tym
w aspekcie toksycznoci spalin emitowanych przez silniki wysokoprne,
warunkw grniczo-geologicznych, w jakich s i bd wykonywane wyrobiska
transportowe,
aktualnie stosowanych systemw transportowych oraz rodkw transportu, zwasz-
cza w aspekcie ich efektywnoci,
konkurencyjnoci przewidywanych nowych systemw transportowych i rodkw
transportu,
minimalizacji skutkw oddziaywania na rodowisko naturalne,
uwarunkowa ekonomicznych celowoci i opacalnoci zastosowania nowych
systemw transportowych i rodkw transportu.
Rozwizanie efektywnej i bezpiecznej dostawy i przemieszczania urzdze w pod-
ziemnych wyrobiskach grniczych wymaga zastosowania systemw transportowych poz-
walajcych na:
zwikszenie moliwoci transportowanych adunkw, z eliminacj pracochonnego
i niebezpiecznego demontau i powtrnego montau maszyn (zwaszcza sekcji zme-
chanizowanych obudw cianowych),
eliminacj przeadunkw na drodze transportowej,
sta kontrol wizualn przemieszczanego adunku, w celu moliwoci natychmiasto-
wej reakcji obsugi w sytuacjach krytycznych,
wprowadzenie konteneryzacji, zwaszcza w zakresie dostaw materiaw do dro-
nych przodkw chodnikowych,
227

moliwo atwej i szybkiej zmiany konfiguracji jezdni szynowej,


wyeliminowanie rodkw transportu napdzanych lin,
moliwo wykorzystania zastosowanych rodkw transportu do przewozu zag
grniczych,
moliwo staego zdalnego nadzoru nad przemieszczaniem si jednostki adun-
kowej, np. zaadowanego wozu na terenie caego zakadu grniczego, przy wyko-
rzystaniu dedykowanego systemu komputerowego.

2.1. R o z w j k o p a l n i a n e j k o l e i p o d z i e m n e j

Istniejca infrastruktura kopalnianej kolei podziemnej (torowiska, zajezdnie, posiadana


przez kopalnie znaczna liczba rnego rodzaju wozw) oraz wieloletnie tradycje stosowania
w krajowym grnictwie tego systemu transportu stymuluje dalsze jego stosowanie przy
nowoczesnym rozwoju taboru trakcyjnego.
Podstawowymi czynnikami wpywajcymi na rozwj taboru trakcyjnego jest znaczne
wyeksploatowanie istniejcego taboru trakcyjnego oraz cige doskonalenie podstawowych
komponentw stosowanych do budowy lokomotyw.
W kopalniach posiadajcych infrastruktur umoliwiajc stosowanie lokomotyw elek-
trycznych (przewodowych bd akumulatorowych) nadal bdzie stosowany ten rodzaj
taboru trakcyjnego. W zwizku z tym naley spodziewa si rozwoju konstrukcji tego typu
lokomotyw ukierunkowanego na zastosowanie:
nowoczesnych silnikw elektrycznych (np. z magnesami staymi),
nowej generacji baterii akumulatorowych (np. z elektrolitem staym, nie wymaga-
jcych obsugi, nie wydzielajcych wodoru podczas adowania, o duej pojemnoci
w stosunku do masy),
nowoczesnych energo-elektronicznych przeksztatnikowych ukadw zasilajcych,
elektronicznych ukadw sterujcych i diagnostycznych przekazujcych bezprzewo-
dowo informacje o stanach pracy do dozoru na powierzchni oraz sub serwisowych.
Zalety stosowania napdw spalinowych w kolejach podwieszanych bd stymulowa
coraz powszechniejsze stosowanie lokomotyw spalinowych do kopalnianej kolei podziem-
nej. Istotnym czynnikiem jest moliwo wykorzystania ju posiadanych przez kopalnie
zajezdni, komr tankowania i przeszkolonej w tym zakresie obsugi.
Ograniczeniem s warunki wentylacyjne, a przede wszystkim emisja szkodliwych spalin
do atmosfery kopalnianej. Naley mie rwnie na uwadze fakt, i lokomotywy tego typu s
rdem haasu oraz emisji ciepa.

2.2. R o z w j k o l e i p o d w i e s z o n y c h i s p g o w y c h
z napdem wasnym

Rosnca iloci napdw spalinowych wykorzystywanych w kopalniach oraz istniejca


ju infrastruktura skonia wielu uytkownikw do zastpienia napdw linowych kolei
228

podwieszanych i spgowych napdami wasnymi. Rozwizanie to pozwolio na eliminacj


niedogodnoci transportu linowego w wyrobiskach nachylonych czynic go bardziej mobil-
nym, w ktrym dugo drogi transportowej nie jest ograniczona dugoci liny cigncej.
Pojawiajce si nowe rozwizania lokomotyw podwieszonych i cignikw szynowych
o zwikszonej sile ucigu byy odpowiedzi na zwikszajce si masy maszyn i urzdze
grniczych, ktre dla zwikszenia efektywnoci transportu mog by przewoone w caoci.
Obecnie rozwj tego typu transportu ukierunkowany jest na zwikszenie nonoci jezdni
szynowych. Ma to znaczenie zwaszcza przy jezdniach podwieszonych, ktre tradycyjnie
byy zamocowane do obudowy chodnikowej. Nowe rozwizania jezdni podwieszonych to
nie tylko wzmocnienie samego profilu szyn jezdnych, ale rwnie nowe typy zawiesi
i systemu zawieszania z wykorzystaniem niezalenego kotwienia.

2.3. Z i n t e g r o w a n y s y s t e m t r a n s p o r t u

Istotn cech zintegrowanego systemu transportu jest moliwo transportowania ci-


kich wielkogabarytowych jednostek transportowych w caoci bez przeadunkw, na tej
samej platformie transportowej. Zaoony cel jest moliwy do realizacji dziki zastosowaniu
szynowych kolei spgowych (z napdem wasnym), ktrych tor jest uoony na caej drodze
transportu , a wic na gwnych i oddziaowych (w tym nachylonych) drogach transportu.
Z uwagi na zaoone pokonywanie tras poziomych i znacznych nachyle (do 30),
majc na uwadze zapewnienie bezpieczestwa i efektywno transportu, systemy takie bd
wymagay stosowania maszyn z podwjnymi ukadami napdowymi. Na poziomych od-
cinkach toru sia pocigowa moe by realizowana poprzez wymuszenie sprzenia ciernego
lub konwencjonalnie-adhezyjnego. Na nachyleniach bdzie stosowany drugi napd
zbatkowy. Sia pocigowa powstaje dziki wsppracy ksztatowego (np. sworzniowego
lub zbatego) koa (k) umieszczonego w pojedzie trakcyjnym z listw ksztatow (np.
zbat) poczon trwale z torowiskiem.
Obecnie wdroono ju dwa rozwizania pilotowych egzemplarzy cignikw spalino-
wych wyposaonych w podwjny ukad napdowy.
SKZ-81 produkcji RFM RYFAMA w kopalni Bielszowice,
PIOMA-VACAT produkcji firm PIOMA S.A. oraz VACAT Sp.z o.o. w kopalni
Wesoa.
Cignik spalinowy SKZ-81 ma moliwo poruszania si w wyrobiskach poziomych po
torze szynowym podobnie jak lokomotywa o napdzie spalinowym oraz w wyrobiskach
nachylonych, rwnie po torze szynowym wyposaonym w zbatk. Praktycznie moliwy
jest transport adunku o masie 35 000 kg od szybu do przodku wydobywczego, bez prze-
adunku, niezalenie od nachylenia drg transportu. Na efektywno takiego transportu ma
wpyw relacja dugoci poziomej i nachylonej drogi transportu oraz ilo zastosowanych
cignikw. Zastosowanie uniwersalnej platformy transportowej, mogcej si porusza na
trasie poziomej i nachylonej, umoliwia jej stosowanie z klasyczn lokomotyw, jak i z de-
dykowanym cignikiem SKZ-81. Moliwe jest stosowanie na odcinkach poziomych zwy-
229

kych lokomotyw, i przepinanie zaadowanej platformy do cignika SKZ-81 pracujcego na


nachyleniu, bez przeadunku przewoonego obiektu z platformy na platform.
Cignik PIOMA-VACAT moe si porusza na trasie ceownikowej. Podwjny system
napdowy dziaajcy na zasadzie sprzenia ciernego lub zbatego pozwala na osiganie
wikszych prdkoci przejazdowych na odcinkach poziomych i wikszych si ucigu na
odcinkach nachylonych. System ten pozwala na efektywne wykorzystanie zainstalowanej
mocy przy maksymalnych moliwych prdkociach transportu.

2.4. K i e r u n k i r o z w o j u n a p d w u r z d z e t r a n s p o r t o w y c h

Dalszy rozwj napdw urzdze transportowych zmierza obecnie do wykorzystywania


silnikw spalinowych o wikszej mocy, gwnie w aspekcie koniecznoci zwikszania
prdkoci transportu. Nowe rozwizania cignikw maj zainstalowane moce powyej
100 kW. Odnotowane tendencje ilociowe i jakociowe zwikszania udziau napdw
spalinowych z pewnoci spowoduj konieczno udoskonalenia ukadw odprowadzania
spalin i zmniejszania ich toksycznoci. Rozwj napdw spalinowych bdzie ukierunko-
wany na ograniczenie emisji spalin z jednoczesnym uzyskaniem maksymalnej sprawnoci
ukadu napdowego. W zwizku z tym naley prognozowa, e oprcz czysto mechanicznej
czy te hydraulicznej transmisji mocy z silnika spalinowego na koa jezdne, pojawi si
napdy spalinowo-elektryczne, ktrych dalszy rozwj bdzie ukierunkowany na moliwo
odzysku energii w procesie hamowania (w tym rwnie podczas zjazdu po upadzie) z jed-
noczesn jej akumulacj. Energia ta bdzie wykorzystywana w przypadku zwikszonych
oporw ruchu napdzanego pojazdu. W ten sposb, etapowo, zostanie opracowany napd
hybrydowy, spalinowo-elektryczny. Taki rodzaj napdu pozwoli na wykorzystywanie pracy
silnika spalinowego w optymalnym zakresie jego prdkoci obrotowej (tj. minimum emisji
przy maksymalnej sprawnoci) w wikszym zakresie ni w napdzie konwencjonalnym.
Prawdopodobnie rozwj hybrydowych pojazdw samochodowych przyczyni si do
zmniejszenia kosztu zakupu komponentw ukadw hybrydowych, co moe stymulowa
rwnie rozwj napdw hybrydowych dla grnictwa wglowego. Doskonalenie nowej
generacji akumulatorw i silnikw elektrycznych, moe spowodowa w przyszoci ogra-
niczenie napdw spalinowych do tras dugich i energochonnych. Napdy spalinowe
i elektryczne bd rozwijane zgodnie z potrzebami i uwarunkowaniami zrwnowaonego
rozwoju.

3. Przewidywane kierunki prac badawczo-rozwojowych

Wprowadzanie napdw spalinowych do wyrobisk grniczych skutkuje nie tylko zwik-


szeniem efektywnoci systemu transportowego ale rwnie pogorszeniem komfortu pracy
zaogi. Napd spalinowy jest rdem zarwno emisji zanieczyszcze gazowych, ciepa, jak
i haasu.
230

Z tego wzgldu prace badawczo-rozwojowe ukierunkowuj si na ograniczeniu tych


niedogodnoci. Mona tu wyrni nastpujce kierunki prac:
zwikszenie wydatku mocy silnika przy niezmienionym zuyciu paliwa,
zmniejszenie emisji szkodliwych skadnikw spalin,
zmniejszenie emisji ciepa i haasu ze spalinowej jednostki napdowej,
optymalizacja oprzyrzdowania silnika (alternator, rozrusznik, elementy monito-
ringu) pod ktem zmniejszenia zuycia energii oraz zmniejszenia kosztw wy-
tworzenia,
opracowanie napdw hybrydowych spalinowo-elektrycznych,
opracowanie napdw elektrycznych z now generacj akumulatorw i silnikw
elektrycznych.
Coraz szersze stosowanie technik mikroprocesorowych, take w podziemiach kopal
wgla kamiennego, pozwala na domniemanie intensywnego rozwoju automatyzacji szy-
nowych systemw transportu w najbliszych kilkunastu latach. Scenariusze rozwoju do-
tycz tu:
automatyzacji transportu w podziemiach kopalni,
zastosowania mikroprocesorowych ukadw sterowania w doskonaleniu sterowania,
bezpieczestwa i diagnostyki urzdze transportowych.

Publikacja zostaa opracowana w ramach projektu nr WKP_1/1.4.5/2/2006/9/12/590/2006/U pt.: Scenariusze


rozwoju technologicznego przemysu wydobywczego wgla kamiennego, wspfinansowanego z Europejskiego
Funduszu Rozwoju Regionalnego.

LITERATURA

[1] B u d z y s k i Z., D o b r z a n i e c k i P., S u f f n e r H., 2007 Nowoczesne lokomotywy doowe produkcji


Energomechanik Sp. z o.o. Transport Przemysowy nr 3.
[2] D r w i g a A., P i e c z o r a E., 2007 Nowe rozwizanie grniczej kolei spgowej o podwjnym systemie
napdowym. Szkoa Eksploatacji Podziemnej 2007 Materiay Konferencyjne.
[3] P i e c z o r a E., 2007 Nowe rozwizania grniczych urzdze transportowych podnoszce bezpieczestwo
pracy. Materiay konferencyjne z 12 Midzynarodowej Konferencji Hornicka Ostrava 2007, Ostrawa
1820.09.2007.
[4] S i e d l a r A., F u r m a n i k K., 1977 System zintegrowanego transportu pomocniczego dla kopal podziem-
nych w wietle nowych zada. Materiay midzynarodowej konferencji naukowo-technicznej Modernizacja
systemu transportu podziemnego, Komag-SITG, Szczyrk, czerwiec 1977.
231

PROGNOZA ROZWOJU SZYNOWYCH SYSTEMW TRANSPORTOWYCH STOSOWANYCH


W PODZIEMIACH KOPAL WGLA KAMIENNEGO

Sowa kluczowe

Grnictwo, szynowy system transportowy, stan aktualny, rozwj.

Streszczenie

W artykule omwiono stan aktualny stosowanych w kopalniach wgla systemw transportowych na gwnych
i oddziaowych drogach transportu w nawizaniu do uwarunkowa lat ubiegych. Podano przykady stosowanych
urzdze. Wskazano obecne tendencje rozwojowe w aspekcie coraz szerzej stosowanych napdw spalinowych
i ich ogranicze. W ostatnim punkcie wyszczeglniono kierunki prac badawczo-rozwojowych, ktre bd
zmierza do uzyskania nowych jakociowo napdw spalinowych i elektrycznych.
Obecnie krajowe systemy transportu podziemnego bazuj na:
kopalnianych kolejach podziemnych na gwnych drogach transportowych, opartych na lokomotywach
elektrycznych (przewodowych i akumulatorowych), pneumatycznych oraz spalinowych,
kolejach podwieszanych lub spgowych z napdem spalinowym w transporcie oddziaowym.
Dominujcy jeszcze kilka lat temu transport linowymi kolejkami podwieszanymi i spgowymi jest obecnie
zastpowany urzdzeniami z napdem spalinowym, natomiast transport lin otwart za pomoc koowrotw,
stosowany powszechnie jeszcze w latach osiemdziesitych ubiegego stulecia, jest stopniowo ograniczany.
W grnictwie pozaeuropejskim podstawowymi urzdzeniami transportowymi s samojezdne wozy oponowe
z napdem wasnym (spalinowym bd elektrycznym akumulatorowym).
W kopalniach europejskich stosowana jest kopalniana kolej podziemna m.in.: w kopalniach niemieckich,
czeskich, sowackich, ukraiskich; jednake brak jest powszechnych informacji o dynamicznym rozwoju tego
systemu transportowego.
Istniejca w polskich kopalniach infrastruktura kopalnianej kolei podziemnej (torowiska, zajezdnie, posia-
dana przez kopalnie znaczna liczba rnego rodzaju wozw) oraz wieloletnie tradycje stosowania w krajowym
grnictwie tego systemu transportu stymuluje dalsze jego stosowanie przy nowoczesnym rozwoju taboru trak-
cyjnego.
Wprowadzanie napdw spalinowych do wyrobisk grniczych skutkuje nie tylko zwikszeniem efektywnoci
systemu transportowego, ale rwnie pogorszeniem komfortu pracy zaogi. Napd spalinowy jest rdem emisji
zanieczyszcze gazowych, ciepa, jak rwnie rdem haasu.
Z tego wzgldu prace badawczo-rozwojowe ukierunkowuj si na ograniczeniu tych niedogodnoci. Mona tu
wyrni nastpujce kierunki prac:
zwikszenie wydatku mocy silnika przy niezmienionym zuyciu paliwa,
zmniejszenie emisji szkodliwych skadnikw spalin,
zmniejszenie emisji ciepa i haasu ze spalinowej jednostki napdowej,
optymalizacja oprzyrzdowania silnika (alternator, rozrusznik, elementy monitoringu) pod ktem zmniej-
szenia zuycia energii oraz zmniejszenia kosztw wytworzenia,
opracowanie napdw hybrydowych spalinowo-elektrycznych,
opracowanie napdw elektrycznych z now generacj akumulatorw i silnikw elektrycznych.
Coraz szersze stosowanie technik mikroprocesorowych, take w podziemiach kopal wgla kamiennego,
pozwala na domniemanie intensywnego rozwoju automatyzacji szynowych systemw transportu w najbliszych
kilkunastu latach. Scenariusze rozwoju dotycz tu:
automatyzacji transportu w podziemiach kopalni,
zastosowania mikroprocesorowych ukadw sterowania w doskonaleniu sterowania, bezpieczestwa
i diagnostyki urzdze transportowych.
232

FORECAST OF DEVELOPMENT OF RAIL TRANSPORTATION SYSTEMS USED IN HARD COAL MINE UNDERGROUND

Key words

Mining industry, rail transportation system, present state-of-the-art, development

Abstract

The present state-of-the-art transportation systems used in hard coal mines on main and divisional routes was
discussed in comparison to the conditions from previous years. Examples of used machines were given. Current
development trends in the aspect of more and more extended use of Diesel engines as well as resulting limitations
were indicated. In the last item directions of R & D work, which is aimed at designing new Diesel and electric drives
were specified.
The present Polish underground transportation systems are based on:
mine underground railway systems used on main transportation routes with electric (traction and battery),
pneumatic and diesel locomotives,
suspended monorails or floor-mounted railways with diesel drive used in divisional transportation system.
Rope transportation, in suspended monorails or floor-mounted railways, which prevailed few years ago, is
currently replaced by the machines with a diesel drive. While transportation by open rope in winches, commonly
used in 1980-ties is gradually reduced.
Self-propelled tire cars with own drive (diesel or electric-battery) are the main transportation means in outside
Europes mining industry.
In the European mining industry the mine underground railway is used, among others, in German, Slovak,
Ukrainian mines, however, there is no information about dynamic development of that transportation system.
The underground railway system existing in Polish mines (tracks, depots and significant number of different
cars) as well as long tradition of using such a transportation system in Poland stimulates its further use at
a development of state-of-the-art traction rolling stokes.
Implementation of diesel drives to mine workings causes not only an increase of effectiveness of the
transportation system, but also it deteriorates the work comfort. Diesel drive is a source of noxious gases and heat
emission as well as of noise generation.
Because of that the research work is oriented onto elimination of these inconveniences. We can distinguish the
following work directions:
increase of engine power at the same fuel consumption,
reduction of noxious contaminants in exhaust gases,
reduction of heat and noise emission from a diesel drive unit,
optimization of engine instrumentation (alternator, starter, monitoring components) in the aspect of
reduction of energy consumption and production costs,
development of hybrid (diesel-electric) drives,
development of electric drives with batteries and electric motors of new generation.
Broader use of microprocessor technology, also in hard coal mine undergrounds, allows expecting an intensive
development of automation of railway transportation systems in the next years. Development scenarios concern the
following:
transport automation in mine underground,
application of microprocessor control systems for better control and increase of safety and diagnostics
of transportation machines.