Вы находитесь на странице: 1из 9

1.

POJAM MEĐUNARODNOG izraz nezaobilaznih procesa zakon o elektronskom poslovanju


TRGOVINSKOG PRAVA internacionalizacije i globalizacije. uncitrala iz 1996., model zakon o
MTP čini skup pravnih pravila kojima se 3. MJESTO MTP U PRAVNOM arbitraži. Donošenje model zakona
uređuju međunarodni ekonomski odnosi SISTEMU domaći zakonodavci su prepustili
(meo); MEO su odnosi između privrednih Kod razmatranja mjesta MTP u pravnom posebnim tijelima jao što su uncitral i
subjekata povodom razmene roba, sistemu neophodno je imati u vidu da za unidroit; usaglašavanje pravnih
usluga, novca, prava i kapitala u njihovo zasnivanje, realizaciju ili dokumenata;
međunarodnim odnosima. MTP je prestanak nezaobilaznu ulogu imaju 6. AUTONOMNI IZVORI MTP
specifični dio međ. javnog prava, a norme sa dejstvom nezaobilaznog učešća Izvori međunarodnog autonomnog
njegovi subjekti su pored država i razne MJP, nacionalnog zakonodavstva, trgovinskog prava su:
forme privrednih i drugih organizacija; domaćeg privrednog prava, međ. 1) kodifikovana pravila kada se tokom
PREDMET izučavanja MTP su MEO privatnog prava…dakle riječ je o složenim vremena određeni način postupanja
CILJ međunarodnih ekonomskih odnosa je odnosima međunarodnog prometa robe, usvoji po pravilu od ekonomski najjačih
preraspodjela nacionalnog bogatstva, usluga i novca čija normativna učesnika: transportne klauzule
kroz promet robe, novca, usluga, nadgradnja počiva na uzajamnoj primjeni “incoterms”-
kapitala... i dejstvu vrlo slojevitog pravnog 2) tipski i adhezioni ugovori
- opšti dio mtp proučava: subjekte, izvore, mehanizma MTP je samostalna grana 3) opšti uslovi poslovanja – donose ih
domaće spoljnotrgovinsko zakonodavstvo prava koja ima vlastiti predmet nacionalna i međunarodna udruženja
i međ. privredno sudstvo i privredne normativno pravnog uređivanja, svoje privrednika radi normativog uređenja
arbitraže i naziva se i međ. ekonomsko specifične izvore prava i poseban način poslova u pojedinim oblastima
pravo. rješavanja sporova. Odnos prema trgovinskog prometa; 4) običaj je pravilo
- posebni dio mtp izučava konkretne međunarodnom javnom pravu – MJP zasnovano na stalnom i jednobraznom
pravne odnose u međ. Trgovini i zove se izučava međunarodne odnose uopšte, tj ponavljanju u trg. odnosima;
međ. poslovno pravo. odnos suvereniteta prema suverenitetu, 5) prometni običaji nastaju stihijski i slični
2. ISTORIJSKI NASTANAK I RAZVOJ dok MTP samo reguliše MEO (uži pojam). su tehničkim normama; prometni običaj o
MTP MJP i MTP se uzajamno dopunjuju i načinu pakovanja robe...
Nastanak MTP se vezuje za pojavu obogaćuju. 6) poslovni standard je posljedica
međunarodnog prava uopšte, te sticanje masovne proizvodnje i potrebe
dobiti kao glavne ideje u svim periodima zadovoljavanja interesa potrošača
razvoja. Nastanak i razvoj MTP (1.,2.,3. klasa
karakteriše nekoliko perioda: 4. IZVORI MEĐUNARODNOG 7) arbitražna praksa međ.trgovinskih
• od 12. vijeka pa do pojave TRGOVINSKOG PRAVA arbitraža ne može biti izvor prava, ex
Izvori MTP predstavljaju formu kojom su equo et bono; to je jedan od načina
kapitalizma : a) praksa italijanskih
obuhvaćena pravila ponašanja subjekata spontane unifikacije.
gradova, b) rana anglosaksonska
ove grane prava. Obuhvataju izuzetno 7. NAČELA MEĐUNARODNOG
praksa i c) praksa merkantilizma
širok krug normi (kako ius cogens, tako i TRGOVAČKOG PRAVA
• period kapitalizma 1. Rascjepkanost ius dispositivum, kao i običaje) koji stoje Razlikujemo opšta (politička) i
država i gradova u feudalizmu subjektima na raspolaganju. Prema svom ekonomska načela
spriječava intenzivan razvoj MEO; porijeklu i načinu primjene mogu se A) politička
Sve veće potrebe za razmjenom grupisati na: prema poreklu i načinu načelo ravnopravnosti,načelo
industijskih proizvoda postaju toliko nastanka dijele se na: nezavisnosti država,načelo
značajne da države i njihovi pravni • državne i autonomne, dobrovoljnosti,načelo nemješanja,načelo
sistemi počinju da vode posebnu brigu o teritorijalnog integriteta,načelo uzajamnih
tome. Posebno pravo koje reguliše • nacionalne i međunarodne
pogodnosti ,načelo odgovornosti
trgovinske odnose (i strane trgovce) je prema području nastanka i primjene na
B) ekonomska
pravo trgovaca - staleško trgovačko pravo univerzalne i regionalne; prema formi: na
- razlikujemo načela koja su temeljna za
(ius mercatoria). Merkantilizam (15- pisane i nepisane;
MTP i načela koja su pretežno sadržana u
18.vijek) u prvi plan stavlja težnju za prema obaveznosti primjene: na
međunarodnim trgovinskim
bogatstvom, uvećanje nacionalnog dispozitivne i imperativne; prema širini
sporazumima,
bogatstva se poistovjećivalo sa povećanje regulisanja pojedinih pitanja na:
- temeljna ekonomska načela za MTP su:
količine plemenitih metala u zemlji, čiji je • opšte (iz MJP, iz MPP i iz domaćeg načelo slobode trgovine,načelo slobode
najrealniji izvor bio izvoz robe Ideja da je zakonodavstva) saobraćaja,načelo slobode transfera
slobodna trgovina cjelishodnija od novca i novčanih vrijednosti.
protekcionističkog ponašanja država u
• posebne (specijalne) izvore;
- načela koja su pretežno sadržana u
5. UNIFIKACIJA MTP
spoljnoj razmjeni, kraj 18. i poč.19.v. – međunarodnim trgovinskim sporazumima
je proces sistematizovanja, opšteg
potekla od Davida Rikarda i Adama Smita, su načela: najpovlaštenije nacije,
prihvatanja i jedinstvenog tumačenja
- pa razvoj kapitalizma – domaće tržište reciprociteta, minimalnog sistema,
važećih pravnih normi i njihove primjene
preusko (kapitalizam karakteriše znatno jednakosti, preferencijalnog sistema,
u praksi.
organizovaniji ekonomski odnosi i u pravičnog tretmana, otvorenih vrata i sl..
METODI unifikacije su: spontana -
unutrašnjoj i u međunarodnoj razmjeni), - 8. NAČELO SLOBODNE TRGOVINE
ostvaruju je nevladine organizacije i
te razvoj industrijskog kapitalizma (koji je Podrazumijeva slobodan uvoz i izvoz roba
privatna lica na bazi autonomije volje i
afirmisao princip slobode ugovaranja i i usluga bez administrativnih ograničenja i
ponavljanjem istih klauzula, i zvanična -
slobodne trgovine, kraj 18.v.); Prvi ugovor zabrana u relativnom smislu (zabranjena
ima za cilj stvaranje jedinstvenog
na bazi reciprociteta SAD-Francuska iz je trgovina narkoticima, robljem,
sistema normi za regulisanje
1778. sa uslovnom klauzulom najvećeg ograničena je trgovina eksplozivom,
međunarodne trgovine, a subjekti su
povlašćenja; oružijem, florom i faunom; sloboda
međ.organiz. i države. Tri osnovna vida
- zatim dolazi period međunarodnog trgovine u apsolutnom smislu ne postoji!)
zvanične unifikacije su: međunarodne
autonomnog regulisanja (ova faza Tendencija u svijetu: primjena načela
konvencije, konvencijsko pravo nastaje
omogućava neposredne uslove za organizovane slobodne trgovine uz
zvaničnom unifikacijom kroz usvajanje
nastanak MTP kao posebne pravne poštovanje mjera države odnosno
međ.konvencija; donošenje model zakona
discipline); međunarodni ugovor potiskuje međunarodnih mjera (sto);
- modeli zakoni plod su rada nedržavnih
domaće izvore prava; - danas, norme koje U vezi sa načelom slobodne trgovine
strukovnih profesionalnih organizacija,
regulišu i uređuju međunarodne uvijek se postavljaju pitanja:
koji se nude državama, nepotpuna
trgovinske odnose i MEO u cjelini, treba A) monopola, B) preferencijalnog
unifikacija zbog razlika država: model
spomenuti i elektronsku trgovinu kao (blagonaklonog) položaja, te C)
1
izjednačenja i jednakog postupanja odašiljanje, prijem, čuvanje ili obradu trećim zemljama) i nepotpune carinske
(pravičnog tretmana) elektronskih dokumenata. Na unije (postojanje carinskih granica uz
A) monopol je suprotan načelu slobodne međunarodnom planu Uncitral je izradio uspostavljanje jedinstvene carinske tarife
trgovine i predstavlja isključenje ili model zakon o elektronskoj trgovini. prema svim trećim zemljama).
ograničenje slobodne trgovine za jedne i Najviši nivo pravne regulative u ovoj izuzeci u cilju zaštite domaćeg i
apsolutnu slobodu za druge oblasti je dostigla EU. Akti: EU direktiva o međunarodnog javnog poretka; domaći
B) preferencijalni položaj znači e-trgovini iz 2000.g. i poseban program javni poredak - u cilju zaštite domaćeg
blagonakloni položaj u odnosu na “elektronska evropa” koji uvodi javnog poretka može biti uvedeno
privredne subjekte iz drugih zemalja; informacione tehnologije u život građana ograničenje ili zabrana uvoza ili izvoza
C) načelo pravičnog tretmana ili EU. određenih proizvoda radi zaštite zdravlja,
nediskriminacije znači jednako postupanje javne bezbednosti, morala, socijalnih
prema privrednicima iz zemlje kojoj su 12. NAČELO NAJPOVLAŠTENIJE NACIJE potreba, međunarodni javni poredak;
date povlastice, a i onim iz drugih Načelo najpovlaštenije nacije je unošenje izuzeci zbog zaštite nacionalnih
zemalja; ukoliko postoje restrikcije prema u međunarodni ugovor odredbe da se ekonomskih interesa (prelevmani,
stranim subjektima iste ih pogađaju svaka strana ugovornica obavezuje antiprim, antidamping, antisubvencije. To
jednako; drugoj strani priznati u određenoj oblasti su jednostrane mjere sprovođenja
9. NAČELO MINIMALNOG SISTEMA I uzajamnih odnosa prava, olakšice i nacionalne ekonomske politike;
NAČELO RECIPROCITETA povlastice koje je ona dala ili će dati bilo Antisubvencijske mjere- kompenzatorna
- minimalni sistem je skup pravila koja kojoj trećoj državi; odnosno to je dažbina se uvodi radi neutralisanja
jedna država mora da obezbijedi stranim izjednačavanje zemalja i sprječavanje subvencije uvezene robe, maximalan
priv. subjektima kako bi u skladu sa privredne diskriminacije. iznos je do iznosa subvencije ;
sistemom obavljali privrednu djelatnost - Obično se ističe da ovu klauzulu - dopunska carina se propisuje u visini
minimalna pravila mtp se moraju karakerišu 4 elementa: položaj razlike između normalne cijene i cijene po
obezbijediti pri uvozu i izvozu, najpovlaštenije zemlje isključuje kojoj se uvozi; - antiprim su
trg.zastupanju, komisionu, špediciji, preferencijalni tretman neke treće zemlje kompenzatorne mjere u cilju eliminisanja
skladištenju, stranim ulaganjima, od strane one koja obećava takav položaj; prednosti stranih proizvođača
turističkom prometu... položaj najpovlaštenije zemlje ne
- načelo reciprociteta je osnovno načelo isključuje uspostavljanje naknadnih
međunarodnog prava i podrazumijeva prednosti; prava i povlastice trećih
identično uzajamno ponašanje država zemalja se pojavljuju ako predmet
ugovornica; upoređivanja; položaj najpovlaštenije
- postje dvije vrste reciprociteta: nacije ne iziskuje podređivanje nikakvim
a) formalni reciprocitet koje se utvrđuje strogo definisanim pravilima ponašanja.
međunarodnim ugovorom; Klauzule najpovlaštenije nacije: mogu biti:
b) faktički reciprocitetkoji podrazumijeva jednostrane i dvostrane; uslovne i 15. NAČELO NACIONALNOG
države jedna prema drugoj postupaju na bezuslovne; sadašnje i buduće; i TRETMANA I SISTEM OTVORENIH
identičan način - zakon o carinskoj tarifi... pozitivne i negativne. VRATA
zakon o stranim ulaganjima... 13. OGRANIČENJE KLAUZULE Nacionalni tretman omogućava jednak
10. NAČELO PREFERENCIJALNOG NAJPOVLAŠTENIJE NACIJE položaj stranih privrednih subjekata sa
TRETMANA Unošenje ograničenja u tekst međ. domaćim, može biti rezultat međ.
- preferencijalni tretman podrzumijeva trgovinskih sporazuma u odnosu na sporazuma ili jednostranog akta države -
povlašten položaj privrednih subjekata iz osnovna pojmovna obilježja i domašaj zakona.
jedne zemlje u odnosu na one iz drugih klauzule NN znatno sužava njeno dejstvo. Izuzeci određeni poslovi su rezervisani za
država. - pravni instrument uspostavljanja Ograničenja knn su: teritorijalna, domaće privredne subjekte (unutrašnja
preferencijalnog tretmana je trgovinski sužavaju primjenu i dejstvo knn samo na plovidba, ribolov)
sporazum kojim se uspostavljaju carinske određenu zemlju, federaciju i jedinice; Relativnost nacionalnog tretmana – se
i dr. okakšice; stvarna, primenjuju se na određene ogleda u tome da u zemljama u kojima
Trgovinski sporazumi ove vrste se moge oblasti privrednih odnosa (agrar); država ima veliku ulogu u nacionalnoj
podijeliti na: razvojne – unapređenje vremenska –sužava dejstvo u pogledu privredi i gdje su ograničena i prava
privrednog razvoja industrijski svog vremenskog važenja i domaćih subjekata nacionalni tretman
nerazvijenih zemalja i poslijeratna institucionalna – sužavanje primjene u nema veliku korist za strane subjekte, za
obnova; regionalne – uspostavljaju se odnosima nastalim unutar međunarodnih razliku od liberalne privrede koja nema
između država sa užeg ili šireg privrednih organizacija, razlikujemo: velikih restrikcija, fiskalnih i drugih
teritorijalnog područja (npr stvaranje zone apsolutna institucionalna ograničenja (bez opterećenja –nacionalni tretman ima
slobodne trgovine); granske - kada odstupanja) i relativna inst. ograničenja veliku važnost
obuhvataju pogodnosti u određenim (uz odgovarajuće povlastice prilikom Prema pravilima STP: nacionalni tretman
privrednim granama, oblastima; ugovaranja knn); u međ. trgovinskim odnosima
imperijalne – zasnovane na odnosu 14. IZUZECI OD KLAUZULE podrazumijeva jednak tretman uvoznih i
supremacije metropola nad kolonijama. NAJPOVLAŠTENIJE NACIJE domaćih roba na domaćem tržištu u
11. SLOBODA ELEKTRONSKE Svaki izuzetak o KNN, kao i njena pogledu primjene poreskih i dr.dažbina,
TRGOVINE ograničenja sužavaju dejstvo KNN: Izuzeci transportnih i dr.troškova, uz uslov da je
Sloboda e-trgovine podrazumijeva od knn su: pogranični ili malogranični na uvezenu robu plaćena carina.
elektronsku trgovinu robom i uslugama, promet; podrazumijeva niz pogodnosti Sistem otvorenih vrata postoji kada jedna
e-transfer novca, trgovinu akcijama, koje susjedne zemlje čine jedna drugoj u država nudi svim stranim privrednicima
kupovinu i prodaju, usluge.. pograničnom pojasu s obje strane povlašćen položaj u cilju razvoja privrede
E-trgovina se danas realizuje državnih granica; carinske unije su savez domaće države. On isključuje primjenu
posredstvom e-mreža kao što je Internet, država koje se odriču dela svoje preferencijalnog tretmana, to je
no ona se odvijala i ranije u obliku spoljnotrgovinske suverenosti u korist jednostrana obaveza domaće države
tradicionalnog e-komerca i posredstvom unije, gotovo uvijek se izuzimaju od prema stranim privrednicima kojima se
EDI tehnologija (80-te) Danas se ugovori dejstva klauzule najpovlaštenije nacije, s nude i garantuju određene povlastice.
zaključuju u on-line režimu i u stvarnom obzirom na stepen integracije koji se 16. NOVI MEĐUNARODNI POREDAK
vremenu, bez korištenja tradicionalnih postiže carinskom unijom razlikujemo Šezdesetih godina prošlog vijeka
sredstava komunikacije. Informacioni potpune (jedinstvena carinska teritorija, novonastale države Afrike i Azije su
sistem podrazumijeva posebnu ukidanje carinskih granica, formiranje postavile zahtjev za stvaranjem novog
elektronsku strukturu za pripremu, jedinstvne carinske tarife prema svim međunarodnog poretka. Zahtjevana je
2
revizija postojećih koncepcija i principa (u nastavku detaljnije obrađeno!) Organizacija UN za industrijski razvoj –
odnosa između država a odnosila se na 19. DRŽAVA KAO SUBJEKT MTP UNIDO, specijalizovane organizacije UN:
pitanje prava država ekonomsko (javlja se kao subjekt opštih ekonomskih ISO-za standardizaciju, MMF, Svjetska
samoopredjeljenje, suverenitet nad odnosa i kao subjekt poslovnih odnosa) banka), nevladine institucije i tijela:
prirodnim izvorima i posebno Država nastupa kao poseban subjekt MTP Udruženje za međunarodno pravo–ILA iz
eksproprijaciju. U periodu 1952-1975 i nosilac iurae imperii, ali i kao 1873. godine, Institut za unifikaciju
usvojeno je 6 rezolucija: - rezolucija UN ravnopravan subjekt međunarodnog privatnog prava u Rimu – UNIDROIT
opravu slobodne eksploatacije prirodnih poslovnog prava u smislu da stupa u 1926., Međunarodni pomorski komitet
izvora i bogatstava, - tri rezolucije o poslovne odnose bilo s drugim državama CMI); udruženja međunarodnih
stalnom suverenitetu nad prirodnim ili s ostalim subjektima MTP-a . privrednika i trgovaca: Međunarodna
izvorima, - rezolucija UN 1974, kojom je Država je subjekt zakonodavne vlasti, trgovačka komora u Parizu iz 1919.
usvojena deklaracija o ustanovljavanju sudske vlasti, ali i stvaralac međ.prava Međunarodne organizacije opšteg,
novog međunarodnog ekonomskog (ugovori, konvencije) koji odgovara za univerzalnog karaktera: STO,GATT,
poretka - rezolucija UN o povelji o štetne posljedice svojih radnji- delikte; UNCTAD, UNIDROIT, ICC, UNICITRAL,
ekonomskim pravima i dužnostima odgovornost može biti subjektivna (na Međunarodne finansijske organizacije:
država,1962. Usvojena je rezolucija o osnovu krivice) i objektivna; MMF, SB, IDA, IFC, MIGA, ICSID,
principu stalne suverenosti o pravima Iz neredovnih odnosa između država (rat i Međunarodne organizacije regionalnog
naroda i naciaj nad prirodnim izvorima. dr. dejstva uz upotrebu oružane sile) karaktera: Regionalne ekonomske
1973. Usvojena je rezolucija o stalnom mogu nastati značajne ekonomske komisije OUN, OECD, EU, Udruženje za
suverenitetu nad prirodnim izvorima posljedice, putem kojih se vrši transfer slobodnu trgovinu zemala Centralne
1974. Usvojena je povelja o ekonomskim vrednosti iz jedne zemlje u drugu; Država Amerike, NAFTA, ARES, ORES, MAGREB.
pravima i dužnostima država. pruža garancije privrednim subjektima 22. ORGANIZACIJA UJEDINJENIH
17. PROCES GLOBALIZACIJE I MTP kod ugovora sa međunarodnim NACIJA
Globalizacija ekonomski znači pretvaranje finansijskim organizacijama. 1945.g. u San Francisku predstavnici 50
svjetske privrede u jedinstveno tržište 20. EKONOMSKA SUVERENOST država su održali konferencijuna kojoj je
robe, usluga, kapitala i radne snage; DRŽAVE prihvaćena povelja UN i statut
liberalizaciju trgovine, smanjenje i Država ima tri elementa: stanovništvo, međunarodnog suda pravde., 24.10.45.
ukidanje tarifnih i netarifnih prepreka teritoriju i vlast. Ekonomska suverenost Povelja OUN stupila na snagu. Privrednim
Globalizaciju prate brz razvoj države je pravo da dozvoli ili zabrani pitanjima i međunarodnom saradnjom se
informacionih i telekomun. tehnologija, potpuno ili djelimično trgovanje sa bavi organ UN koji se zove Ekonomsko
internacionalizacija kapitala, porast inostranstvom na svojoj teritoriji ili socijalni savjet ECOSOC, ima 18 članova
tempa promena; unifikaciju trgovinsku djelatnost stranih privrednih koje bira generalna skupština UN, on
zakonodavstva na globalnom nivou subjekata na svojoj teritoriji. Ekonomska koordinira saradnju međunarodnih
(krediti mmf i sb, pravila međ. trgovine – suverenost mora poštovati ekonomski i ekonomskih komisija i djeluje na
sto); Antiglobalisti smatraju da fiskalni imunitet diplomatskog osoblja. unapređenje socijalnog zbrinjavanja.
globalizacija podriva državni sektor i slabi Ekonomska teritorija obuhvata kopneni, Povelja predviđa da specijalizovane
sistem socijalne pomoći; Osnovni vodeni i vazdušni prostor države na kom organizacije UN koje se bav eprivrednim,
usmjeravajući faktori procesa se primenjuju fiskalni, privredni, carinski, socijalnim, prosvjetnim i zdravstvenim
globalizacije su: - međunarodna trgovina, finansijski propisi... Carinska teritorija problemima zaključuju odgovarajuće
- jačanje mreže multinacionalnih podrezumijeva proctor na kome djeluje sporazume sa Ekonomsko socijalnim
preduzeća, jedinstveno carinsko zakonodavstvo. savjetom. Najvažnije specijalizovane
- internacionalizacija prirodnih resursa i Carinske i državne granice ne poklapaju organizacije su: Organizacija OUN za
primjen anovih tehnologija. Tri su se uvijek (slobodne carinske zone i luke); prehranu i poljoprivredu FAO,
osnovna načela koja su značajna za Pod carinskom unijom podrazumijeva se Međunarodna organizacija rada MOR,
globalizaciju: prozračnost – dostupnost odricanje od dijela ekonomske Međunarodni.monetarni fond MMF,
informacija suverenosti u korist novoostvarene Međunarodna banka za obnovu i razvoj
- zabrana diskriminacije –znači da svi zajednice. Država ne uživa imunitet iz IBRD –Svjetska banka, Opšta poštanska
moraju imati jednak pristup prema robi odnosa privatnopravnog karaktera koji unija UPU, Međunarodna organizacija za
iste vrste - načelo mirnog rjašavanja imaju komercijalni karakter (iurae civilno vazduhoplovstvo ICAO,
sporova – kaže da je potrebno sporove gestionis). Imovina države koja služi Međunarodna unija za telekomunikacije
rješavati pregovorima u okviru njenoj javnoj funkcji uživa imunitet od UIT, Svjetska meteorološka organizacija –
diplomatskih mjera. izvršenja, osim ako se država istog WMO.
Globalizacijom država gubi dio odrekne, komercijalna ne. 23. SVJETSKA TRGOVINSKA
ekonomske suverenosti koju delegira 21. MEĐUNARODNE ORGANIZACIJE ORGANIZACIJA – NASTANAK I CILJEVI
međ. subjektima; stvaraju se gigantski KAO SUBJEKTI MTP Međunarodna STO predstavlja pravni okvir svjetske
privredni sistemi i međ. trg. pravo; kroz zajednica je jednaka zbiru svih država trgovine, datum nastanka se vezuje za
specijalne ekonomske ratove (kreditne svijeta, nema status pravnog lica i nije Sporazum iz Marokeša 01.01.1995.
udare, raspad bankarskog sistema, lom subjekt prava. (tome su prethodili pregovori od 1986 do
tržišta) uništavaju se nacionalne privrede; Međunarodne organizacije su subjekti 1994 –Urugvajska runda pregovora)
djelatnost sto univerzalno mtp i međunarodnog prava , jer stvaraju MTP Trgovinski ratovi i procesi integracije i
regionalne organizacije stvaraju se nova (konvencije, sporazumi, preporuke), te globalizacije istakli su potrebu za stalnim
pravila mtp stupaju u međunarodne poslovne odnose. organom pogodnim za eliminaciju sukoba.
Djelovanje ekonomske globalizacije se Međunarodne organizacije se dijele na : - STO je međunarodna organizacije pa nije
odvija na dva kolosijeka: - univerzalnom one koje stvaraju opšte ulove za pravni sljedbenik GATT-a (koji je
– stvaranje STO poslovanje (međunarodna trgovačka međunarodni sporazum užeg dejstva), no
- regionalnom - stvaraju se nova pravila komora sa posebnim sistemom sankcija) i uslovno se može posmatrati i kao
MTP - one koje se bave neposredno poslovnim sljedbenik sistema GATT. Stvaranjem STO
18. SUBJEKTI MEĐUNARODNOG odnosima (MMF, SB); Međunarodne nestaje mogućnost jednostranog
TRGOVAČKOG PRAVA organizacije kao nosioce normativne uvođenja mjera vancarinske zaštite i
Subjekti MTP su po svojim delatnosti možemo podijeliti u tri grupe: država je u obavezi da prilagodi svoje
karakteristikama specifični, raznovrsni i međunarodne vladine univerzalne i zakonodavstvo i druge uslove radi
brojni. U osnovi njih je moguće razvrstati regionalne organizacije (kao što su STP, prijema u STO; STO zahtjeva
na slijedeće: države; međunarodne Konferencija UN za trgovinu i razvoj- transformaciju nacionalne privrede ka
organizacije; UNCTAD, Komisija OUN za međunarodno međunarodnom tržištu, jača elemenat
preduzeća, odnosno trgovačka društva trgovinsko pravo –UNICITRAL, multilateralnosti i postavlja pitanje
3
prijema u STO. STO je instrument obezbjeđuje primjenu sporazuma, 1986. UNIDO iz pomoćnog organa
planiranja svjetske trgovine i mesto za obezbjeđuje forume za pregovore i Generalne skupštine prerasta u
harmonizaciju nacionalnih i regionalnih obezbjeđuje jedinstven sistem za specijalizovanu organizaciju OUN.
interesa, te mjesto rešavanja sukoba rješavanje sporova. Odluke se donose 28. MEĐUNARODNI INSTITUT ZA
interesa. Osnovne funkcije STO su: da konsenzusom (niko od prisutnih nije UNIFIKACIJU PRAVILA PRIVATNOG
upravlja trgovinskim sporazumima u protiv predložene odluke). Pristupanje PRAVA UNIDROIT
okviru STO, da je forum za pregovore i države STO pored poštovanja pravila UNIDROIT je nezavisna međunarodna
praćenje nacionalnih trgovinskih mera. zahtjeva i političku saglasnost vodećih vladina organizacija, osnovana 1926. god.
Ciljevi STO: da poveća životni standard, država članica STO, radna grupa ispituje u Rimu sa ciljem harmonizacije i
osigura veću zaposlenost, stabilan rast usaglašenost pravnog sistema kandidata unifikacije pravila privatnog prava;
realnih prihoda, poveća proizvodnju i sa zahtjevima STO. transformaciju doživio 1940.g.
spoljnotrgovinsku razmjenu… Najkraći rok za prijem u članstvo je 2,5 Najznačajniji međunarodni tekstovi (ima
24. OPŠTI SPORAZUM O CARINAMA I godina. ih oko 70) su: Haški jedoobrazni zakon o
TRGOVINI GATT 26. KONFERENCIJA UN O TRGOVINI I međunarodnoj kupoprodaji robe iz 1964.
Opšti sporazum o carinama i trgovini RAZVOJU (UNCTAD) g.
GATT potpisan je 1947. kao sporazum UNCTAD je stalni organ generalne Haški jednoobrazni zakon o zaključenju
(nakon urugvajske runde pregovora 1994. skupštine OUN osnovan 1964. god. sa ugovora o međunarodnoj kupoprodaji
prerasta u STO-organizaciju). Osnovni sjedištem u Ženevi. roba iz 1964;
tekst GATT-a ima 35 članova i podijeljen U radu konferencije učestvuju sve članice Konvencija UN o međunarodnoj
je u tri dijela. 1. dio (1 i 2 član) ima OUN i niz međunarodnih organizacija. kupoprodaji robe iz 1980.
karakter višestrukog trgovinskog ugovora Posvećen je razvoju međunarodnih Načela za međunarodne trgovačke
koji sadrži klauzulu najpovlaštenije trgovinskih odnosa u svijetu. ugovore iz 1994;
nacije, sistem nacionalnog tretmana i Razmatra probleme međunarodne Konvencija o međunarodnom faktoringu,
tarifni dio; Osnovna načela GATT-a su: trgovine sirovinama, gotovim Konvencija o međunarodnom
princip pregovaranja i učvršćenja proizvodima, polufabrikatima, investicije, finansijskom lizingu iz 1988. god. Vodič za
carinskih koncesija i povlastica, sve tehnologiju, privr. Razvoj i dr...Odluke sastavljanje ugovora o međ. franšizingu iz
eventualne promjene mogu se vršiti donosi u formi rezolucija koje nemaju 1998.god.; UNIDROIT okuplja oko 6o
nakon pregovaranja i sporazuma obavezujuće dejstvo. država sa pet kontinenata;
postignutih među članicama Najviši organi su: konferencija (sastaje se 29. KOMISIJA UN ZA MEĐUNARODNO
princip zabrane kvantitativnih jedanput u u četiri godine) i savjet za TRGOVINSKO PRAVO UNICITRAL
ograničenja, priznaje mjere zaštite trgovinu i razvoj, koji zasjeda između Komisija UN za međunarodno trgovinsko
nacionalne ekonomije koje obuhvataju konferencija; savjet ima brojne komitete i pravo – UNICITRAL osnovana je 1966.
usklađivanje trgovine i razmjene uz sekretarijat kao administrativni organ. Rezolucijom Generalne skupštine OUN
primjen esamo carinskih stopa UNCTAD je usvojio Konvenciju o tranzitnoj Zadatak je unifikacija pravila u
princip nediskriminacije, cilj je pravična trgovini između država bez morske obale, međunarodnom prometu robe, usluga i
razmjena a učestvovao u donošenju konvencije UN novca, od 1979. sjedište je iz Njujorka
GATT sadrži bezuslovnu klauzulu o međunarodnom prevozu robe morem prenijeto u Beč, UNICITRAL čini 36
najvećeg povlaštenja tj. stranoj robi se 1978. g., Konvencije UN o registraciji zemalja iz cijelog svijeta koje bira
poslije plaćanja carine obezbjeđuje isti brodova 1986., Konvenciji o pomorskom generalna skupština OUN, mandat svake
tretman kao domaćoj robi. pravu pridržaja i hipoteci iz 1993; zemlje je 6 godina, svake tri godine bira
Od 1947.do 1994. 8 rundi pregovora, a Sagledava i ispituje trendove u svjetskoj se polovina članova komisije. UNICITRAL
najznačajnija je urugvajska runda koja je ekonomiji i pomaže zemljama u razvoju u je pripremio niz akata. Rezultat ove
pored novina u oblasti razmjene prevazilaženju dužničke krize, a zemljama aktivnosti su dokumenti kojima se
intelektualne svojine i usluga rezultirala u tranziciji približava liberalizaciju i uređuju najvažnij eoblasti međunarodne
osnivanjem STO. globalizaciju i uključivanje u svjetski trgovine: međunarodna prodaja,
trgovinski sistem. međunarodni transport, arbitražno
Sagledava aspekte privrednog razvoja i rješavanje sporova i međunarodna
njegovu vezu sa stranim direktnim plaćanja, a u novije vrijeme i e-
investicijama i novim tehnologijama. poslovanje. Odnosno, unifikacija
25. NAČELA I ORGANI SVJETSKE 27. ORGANIZACIJA UN ZA međunarodnog trgovinskog prava preko
TRGOVINSKE ORGANIZACIJE INDUSTRIJSKI RAZVOJ UNIDO slijedećih akata: Konvencija UN o
Načela djelovanja STO su: trgovina bez Osnovana je 1966. god. kao ugovorima o međ. prodaji robe 1980,
diskriminacije, specijalizovana ustanova OUN za podršku Konvencija o zastarelosti u oblasti međ.
načelo najpovlašćenije nacije, nacionalni procesu industrijalizacije zemalja u prodaje 1974., Konvencija o ugovorima o
tretman, razvoju na podlozi iskorištavanja međ.prevozu robe morem iz 1978., Model
slobodna trgovina, ukidanje barijera nacionalnih i međunarodnih resursa; zakona o međ. transferu kredita iz 1992;
(carine i administrativne mjere) kroz Sjedište joj je u Beču, ima 168 država Konvencija UN o međ. sopstvenim i međ.
pregovore, stalna liberalizacija trgovine, članica. trasiranim mjenicama; Model zakona o
transparentnost trgovinskih politika, Organi: Najviši - Generalna konferencija nabavci dobara, opreme i usluga (oblast
otvorena konkurencija... (sastaje se jedanput u 2 godine) javnih nabavki), Model zakona o
Organi STO su: Ministarska konferencija je Rukovodeći - Savjet za industrijski razvoj i prekograničnom stečaju iz 1997. god.
vrhovni organ koji čine predstavnici svih komitet za programska i budžetska 30. MEĐUNARODNI MONETARNI
članica održava se najmanje jedanput u pitanja. FOND MMF
dvije godine; donosi odluke o pitanjima Djelatnost UNIDA se može podijeliti na: MMF je specijalizovana organizacija UN
koja su regulisana multilateralnim operativnu (izrada preporuka i programa univerzalnog karaktera, osnovan je
trgovinskim sporazumima. industrijalizacije) i pomoćnu 1945.g., sjedište u Vašingtonu, okuplja
Generalni savjet je operativni organ (objavljivanje publikacija i informacija). oko 190 država; MMF je centralna
Ministarske konferencije između dva U početku je postojao kao Program OUN insitucija međunarodnog monetarnog
zasjedanja. Ima više komiteta: Komitet za razvoj (koji je osnovan 1965.) kao sistema i međunarodnog plaćanja, te
za budžetska, administrativna i pomoćni organ generalne skupštine OUN odnosa valuta. Ciljevi fonda su: razvoj
finansijska pitanja,Komitet za trgovinu i za pružanje tehničke i predinvesticione međunarodne monetarne saradnje,
prirodnu sredinu i pomoći zemljama u razvoju i finansira se održavanje valutnih kurseva, uvođenje
Komitet za regionalne trgovinske iz dobrovoljnih priloga vlada. multilateralnog sistema plaćanja između
sporazume; Komitet za platno platno zemalja članica, uravnoteženje platnog
bilansne restrikcije. Sekretarijat bilansa zemalja članica; razvoj
4
međunarodne trgovine uz održavanje rješavanje sporova. Postoje 4 Regionalne organ eu; opšti savet- ministri inostranih
visokog stepen azaposlenosti i realnog ekonomske komisije OUN i to: poslova i posebni savet- ministri posebnih
dohotka Organi MMF-a: skupština za Evropu EEK osnovana 1947. sa resora, savjet usklađuje opštu ekonomsku
guvernera, najviši organ, po jedan sjedištem u Ženevi, politiku država članica, donosi odluke i
guverner i zamjenik za svaku zemlju za Aziju i Daleki Istok, osnovana 1947. sa prenosi na komisiju eu ovlaštenja za
članicu, izvršni odbor, vodi opšte poslove sjedištem u Bankoku, za Latinsku Ameriku sprovođenje odluka; - savjet eu je
fonda i sastoji se od 10 članova(5 članova 1948 i Za Afriku 1958. nadležan za vođenje spoljne politike,
sa najvišom kvotom učešća, ostali se Rad EEK se odvija u komitetima za bezbjednosti, pravde i unutrašnjih poslova
biraju svake druge godine, član izvršnog poljoprivredu, šumarstvo, ugalj, gas, el. - pomoćni organ savjeta eu je komitet
odbora imenuje svog zamjenika, energiju, trgovinu Komitet za trgovinu se stalnih predstavnika, coreper 1 i coreper
generalni direktor, organ koji predstavlja stara o unapređenju međunarodne 2 (ambasadori država članica pri eu);- na
fond i njega bira izvršni odbor Svaka trgovine, velik doprinos standardizaciji predlog komisije savjet eu donosi odluke
zemlja članica ima 250 glasova plus po opštih uslova za prodaju specifične robe u o zajedničkoj ekonomskoj politici uz
još jedan glas na svakih dodatnih 100.000 vidu Tipskih ugovora (Ženeva 1957.g., mišljenje
dolara kvote; Na bazi odluke o ”opštem funkcionišu na bazi dobrovoljnosti)a to su parlamenta 4. komisija eu - je organ
aranžmanu za zaduživanje” osnovan je npr. “Opšti uslovi” za prodaju krompira, nezavisan od država članica, to je izvršni
klub razvijenih zemalja koji ima 10 investicione opreme, drveta, voća i organ eu koja donosi uredbe, preporuke i
članica. povrća i dr. mišljenja; samostalno donosi odluke za
34. EVROPSKA UNIJA koje je ovlaštena aktima saveta eu i u
Novembra 1993.stupio na snagu interesu unije; odgovara za svoj rad
Sporazum o osnivanju EU koji je potpisan evropskom parlamentu; svaki član
februara 1992. u Mastrihtu. komisije odgovara za svoj resor, a odluke
Evropska unija djeluje preko organa donosi kolektivno; jedinstven pravni
zajednice –komisije, savjeta ministara, sistem, ima pravo da predlaže propise;
parlamenta i suda pravde EU. Ciljevi ove Pravosudni organi EU (u funkciji su
djelatnosti su upravljanje internim, očuvanja legaliteta institucija eu): 5. sud
jedinstvenim tržištem i ostvarivanje pravde je glavni pravosudni organ sa
zajedničke ekonomske politike država prvostepenim sudom koji mu se pridružio
članica EU. To su uglavnom ciljevi koji su 1989.g.;
31. SVJETSKA BANKA bili i osnovni ciljevi EZ prije zadatak mu je da obezbjedi poštovanje
Grupa Svjetske banke ima u svom transformisanja u EU. prava pri tumačenju ugovora, čine ga 15
sastavu: EU prati i stvaranje jedinstvenog sudija iz zemalja članica i devet
Međunarodnu banku za obnovu i razvoj monetarnog sistema sa jedinstvenom pravobranilaca; sud se izjašnjava po
(Svjetska banka), valutom -eurom koji se primjenjuje od preducijalnim zahtjevima u tumačenju
Međunarodno udruženje za razvoj (IDA), 01.01.2002. u zemljama članicama. prava eu po zahtjevima nacionalnih
Međunarodnu finansijsku korporaciju Zemlje koje su pristupile monetarnoj uniji sudova, bitan je značaj pravobranilaca u
(IFC), morale su prije toga uskladiti svoje stvaranju prava; 6. prvostepeni sud
Multilateralnu agenciju za investicione bankarske i finansijske sisteme. odlučuje po zahtjevima pojedinaca i
garancije (MIGA) i Osnovana je i banka EU. EU vodi preduzeća i zadatak mu je da rastereti
Međunarodni centar za rješavanje zajedničku (ne jedinstvenu) spoljnu sud pravde, koji rješava po žalbama
investicionih sporova. politiku, a vode je najviši organi unije, u 1.stepenog. kriterij izbora sudija svake 3
Svjetska banka osnovana je 1944.g. sa prvom redu savjet u čijem radu i god. ½ sudija; 7. računovodstveni sud
ciljem da pomaže obnovu privreda odlučivanju učestvuju ministri spoljnih ispituje zakonitost izdatih računa u
razrušenih zemalja. Danas je cilj poslova unije. EU nema status pravnog finansijskom prometu; podnosi izveštaj
snižavanje siromaštva, plan je da se lica. parlamantu i isti objavljuje u sl.listu, vrši
današnje siromaštvo prepolovi do 2015.g. EU je oslonjena na tri stuba: tri zajednice kontrolu korištenja sredstava budžeta eu,
SB je pravno lice, kredite SB mogu dobiti (nakon 2002 -dvije); zajednička spoljna i kontrolu rada komisije eu; u funkciji je
samo zemlje članice (uslov je da su bezbednosna politika; očuvanja legaliteta institucija eu
članice i MMF-a). Uslovi za kredit: da saradnja u oblasti sudstva i unutrašnjih zajedničko odnosno unutrašnje tržište je
zemlja članica isti ne može dobiti na poslova. za-jednička eko. teritorija na kojoj je
međunarodnom tržištu i da ga može Treba spomenuti i Amsterdamski ugovor uspostavl-jen režim slobode kretanja
vratiti. iz 1997.kojim se usavršava organizacija roba,usluga, lica i kapitala, te pravila
Rok otplate je 15-20 godina uz grejs EU,utvrđuju ciljevi i principi za njihovo konkurencije; carinska unija, zabrana
period od 3-5 godina. ostvarivanje.Ciljevi su: veće diskriminacije, kvanti- tativnih
SB je nepolitička institucija, a bavi se i zapošljavanje, ukloniti prepreke slobodi ograničenja u robnoj razmeni;
prodajom HOV (dužničke obaveze prema kretanja lica..., veći uticaj EU i izgradnja 36. USLOVI ZA ČLANSTVO U EU
penzijskim fondovima i osiguravajućim institucija EU, proširenje EU geografski - da se radi isključivo o
društvima). Broj glasova u organima SB ispunjavanjem ekonomskih, političkih i evropskoj državi
srazmeran je visini akcionarskog udjela. demokratskih kriterija. ekonomski –da se radi o slobodnoj tržišnoj
Organi SB su: skupština (čine je EU ima jedinstven vizni režim, zajednički privredi, gdje postoji ravnopravnost
guverneri ba naka država članica), 1 put budžet, zastavu, himnu, dan evrope, svojine, privatizacija,
godišnje se sastaje radi utvrđivanja komunitarni sistem, zajedničko politički - demokratski višeparlamentarni
poslovne politike; izvršni odbor direktora, unutrašnje tržište; u EU postoje elemenati sistem
rukovodi poslovima SB, 1 put mjesečno se nadnacionalnosti; Pažnja posvećena harmonizaciji pravnog
sastaje u Vašingtonu, ima 24 izvršna 35. ORGANI EVROPSKE UNIJE sistema zemlje kandidata sa komunitarim
direktora (5 x franc., njemačka, japan, Organi EU su: evropski parlament - pravom eu, standardizaciji, ljudskim
sad i v.britanija); Predsjednik SB je i demokratski izabran organ ,od svih pravima... Poseban pristup zemljama
predsjednik IO SB. građana članica unije, na opštim zapadnog balkana - sporazum o
32. MEĐUNARODNE ORGANIZACIJE neposrednim izborima; zakonodavnu vlast stabilizaciji i pridruživanju, bih i srbija;
REGIONALNOG KARAKTERA MORK deli sa savjetom, broji 785 članova, vrši makedonija i hrvatska kandidati,
MORK teže da stvaraju carinske unije ili nadzor nad organima unije, usvaja i monetarna stabilnost neophodna...
privredna udruženja država regionalnog kontroliše budžet; evropski savjet - čine
karaktera koji je mnogo širi od klasične šefovi država i vlada zemalja članica, 6
carinske unije. Osnov udruživanja je meseci predsjedava zemlja članica; savjet
povelja OUN, a jedan od ciljeva je mirno eu (savjet ministara eu) - je osnovni
5
industrije, članice: Gvatemala, Salvador, inostranstvu (servisne, prodajne,
Honduras, Nikaragva ,Kostarika. skladišne). Predstavništvo, posl. jedinica
NAFTA - sjeverno-američki sporazum o su sastavni dio preduzeća, nemaju status
slobodnoj trgovinskoj razmeni, Kanada, pravnog lica i obavljaju poslove za
Meksiko, SAD; obilježje slobodan protok preduzeće i podnose izvještaj preduzeću;
roba, kapitala,usluga i lica. Prestanak rada predstavništva i poslovne
APEC - azijsko-pacifička ekonomska jedinice u inostranstvu nastupa: odlukom
korporacija- Okeanija, Australija, preduzeća osnivača, zabranom vršenja
N.Zeland, SAD, Kanada, zemlje transfera i nevršenjem transfera novca 2
jugoistočne azije. godine; Nadležno ministarstvo za
OPEC organizacija zemalja izvoznica ekonomske odnose donosi rješenje o
37. SAVJET ZA UZAJAMNU nafte, 1960. osnovan, cilj: Alžir, Ekvador, brisanju iz registra; Preduzeće može na
EKONOMSKU POMOĆ (SEV) I ZND Indonezija, Iran, Irak, Katar, Kuvajt, Libija, osnovu pismenog ugovora povjeriti
Savjet za uzajamnu ekonomsku pomoć- Saud. Aarabija, Emirati, Venecuela, stranom pravnom licu (na osnovu potvrde
sev je pandan oecd , osnovan je 1949. Gabon, garantovana proizvodnja 425 o bonitetu izdate od strane komore)
godine u Moskvi. U ovom savjetu su bile miliona t godišnje, najviši organ poslove zastupanja, konsignacionu
sve zemlje iz našeg okruženja pa i konferencija (sastaje se 2 puta godišnje), prodaju i vršenje servisnih_usluga. U tom
Jugoslavija savjet guvernera i ekonomska komisija, slučaju potrebno je obavjestiti nadležni
1992. SEV prestao da postoji; iz njega se sjedište u Beču. organ radi evidentiranja;
razvila zajednica nezavisnih država - ZND 6. MAGREB (Alžir, Maroko, Tunis, Libija u 40. MULTINACIONALNE KOMPANIJE
1991. Rusija, Bjelorusija, Ukrajina +8 užem smislu; i Sjeverna Afrika-Egipat, Predstavljaju sistem većeg broja
bivših država SSSR; Sudan, Mauritanija u širem smislu), u privrednih društava osnovanih u više
ZND je međunarodna. regionalna Tangeru 1958. osnovana Konferencija i država na čelu sa jednim dominantnim i
organizacija usmjerena ka ekonomskim stalni sekretarijat, te savjet ministara za više potčinjenih društava, Odlikuje ih
reformama, tržištu, preduzetništvu, privredna pitanja. ekonomsko jedinstvo u raznim oblasti ma
jedinstvenom prostoru, koordinisanoj (elektronike, naftne ind.auto ind,
spoljnotrgovinskoj politici, te usluga...) Danas se 1/3 svjetske trgovine
antimonopolskoj politici; Ugovor o odvija neposredno u okviru MK koje
osnivanju ekonomske unije iz 1993.god je kontrolišu 50% svjetskog prometa robe
osnov za usaglašavanje nacionalnih usluga i novca i 40 % ukupnog obima
zakonodavstava i međunarodnog prava, industrijske proizvodnje u svjetu; Prvih
te izrade model zakona. U cilju deset MK ima veći godišnji promet od DBP
harmonizacije privrednog zakonodavstva 2/3 država u svijetu;
na nivou ZND usvojen je sporazum o MK po pravilu sjedište ima u nekoj državi,
principima zbližavanja privrednih zakona čije nacionalne propise mora da poštuje;
zemalja članica 1992., a što se odnosi na Transnacionalne kompanije (TNK)
prava industrijske svojine, statusa 39. PRIVREDNE ORGANIZACIJE KAO formiraju se na bazi kapitala jedne zemlje
privrednih organizacija, bankarstva, SUBJEKTI MEĐUNARODNOG PRAVA u većem broju država Multinacionalne
ekologije, transporta, carine, poreza, Javljaju se u formi nacionalnih i kompanije (MNK) su vlasništvo subjekata
cijena, antimonopolskog prava...Ugovor o multinacionalnih preduzeća, pa i iz većeg broja zemalja.
osnivanju ekonomske unije ZND zasnovan individualnih trgovaca, čiji je cilj sticanje MK su pokretači svjetske privrede preko
je na poštovanju suvereniteta, većeg dobiti; Predmet izučavanja trgovačkog više osnova:
životnog standarda, slobodnom prava države su trgovačka društva, a MK su nosioci globalizacije (coca cola,
prometu...tehnološkim sporazumima. djelom MTP su osnivanje preduzeća u mekdonal- ds, microsoft, film...); pod
Ovaj ugovor je okvirni ugovor o privrednoj inostranstvu, spolj.trg.promet, of-šor jurisdikcijom su nacionalnih država,
saradnji. Ciljevi unije su: zajedničko preduzeća. ostvaruje se ekonomsko jedinstvo u
ekonomsko tržište, stabilan privredni Interes za osnivanje preduzeća u funcionisanju;
razvoj, jednaki uslovi, ekologija, inostranstvu raznih zemalja zavisi od -ekonomski i socijalni savet oun je
zajednički projekti, slobodan promet stepena razvoja privrede (Slovenija, BiH, osnovao centar i komisiju za
robe,kapitala,usluga... Organi unije su sada) Osnivaju se i mješovita i transnacionalne kompanije, a komisija je
Organi ZND i Unije i to: savjet šefova sopstvena preduzeća, preko stranih sačinila kodeks ponašanja TK kao
država, savjet šefova vlada i savjet direktnih investicije u skladu sa preporuka; (bez poličkog mješanja,
ministara inostranih poslova i privrednom politikom države; Cilj je veći korupcije, poštovanje nacionalnih propisa;
međudržavni ekonomski komitet (mek) izvoz, nastup na novom tržištu, Osnivaju Prednosti MK su: niža cijena, plasman
(nadnacionalne strukture); se preduzeća u trgovini, novih tehnologija, privredni razvoj, dobra
38. REGIONALNE MEĐUNARODNE proizvodnji,odnosno za pružanje usluga. organizacija...
ORGANIZACIJE Sopstveno preduzeće, predstavništvo ili Unutrašnju kontrolu poslovanja vrši
Međunarodne organizacije regionalnog poslovnu jedinicu, sa obavezom dominantno društvo; MK ne kontroliše
karaktera: Regionalne ekonomske obaveštavanja nadležnog ministarstva samo jedna jurisdikcija;
komisije OUN, OECD, EU, SEV, ZND, radi evidentiranja; Ostvarena dobit se MK koristi komparativne prednosti (jeftina
LAFTA, Udruženje za slobodnu trgovinu koristi: za nova ulaganja, za repatrijaciju, sirovina, radna snaga, “poreski raj”);
zemala Centralne Amerike, NAFTA, APEC, povrat uloženih sredstava. Preduzeće je Mogu se pozivati na eksteritorijalnu
OPEC, MAGREB. dužno dostaviti izvod iz registra zemlje primjenu prava sjedišta dominantnog
LAFTA - latinsko američka zona slobodne sjedišta državnom organu svoje zemlje, u preduzeća;
trgovine, 1960. Montevideo, Argentina, suprotnom se briše iz registra; Moguće je Imaju mogućnost manipulisanja
Brazil, Čile, Mexiko, Paragvaj, Peru, i osnivanje holding preduzeća u transfernim cjenama, sa prenosom usluga
Urugvaj; cilj zajedničko tržište, postoje tri inostranstvu; Poštovanje teritorijalnog i u zemlje koje nude poreske povoljnosti;
grupe zemalja: razvijeni arg,bra,mex,; personalnog principa; ako preduzeće
slabo razvijeni paragvaj i ekvador,; usko iskaže gubitak u inostranstvu pokriva ga 41. HOLDING
tržište čile, kolumbija,peru i urugvaj; saglasno zakonu zemlje sedišta. Holding je pravni oblik privrednog
sukob interesa zemalja članica. Predstavništvo u inostranstvu istražuje organizovanja djelatnosti (potiče iz SAD).
Udruženje za slobodnu trgovinu zemalja tržište, vrši pripremne radnje za izvoz i Ovaj termin se koristi za obilježavanje
Centralne Amerike, cilj je stvaranje zaključenje ugovora, operativno tehničke privrednih društava u cjelini i njegovog
carinske unije, te razvoj poljoprivrede i radnje u vezi prevoza robe; Poslovna glavnog subjekta. Akcionarski holding
jedinica obavlja pojedine poslove u postoji ako: glavna holding organizacija
6
mora biti vlasnik akcija drugih preduzeća na punomoćnike, - zemlje of šor strukturu, obim i pravac međunarodne
iz sastava holding grupe; u sastavu ima kompanija odlikuje visok nivo advokatskih trgovine i položaj države domaćina - na
većinski paket akcija, i ako svako od usluga u registraciji i upravljanju; - mikro planu – razvoj tehnologije jer su
preduzeća ima pravn. subjektivitet; U zemlja sjedišta nudi i pogodnosti u strani investitori multinacionalne
praksi je moguć holding, a da centralni nasljeđivanju, kao i visok nivo kompanije, menadžmenta- privatizacija u
holding nema svojinska prava nad komunikacijskih usluga u smislu zemljama u tranziciji primer;najveći
preduzećima kojima upravlja; -Moguć je i upravljanja i eventualne seobe kapitala u izvoznici kapitala:SAD, EU, Japan,
holding za pružanje usluga članicama (u slučaju nastupanja političkih rizika; Njemačka, pa Kina, Rusija... Slovenija;
vezi poreskih ili pravnih pitanja); - zemlja nudi i visok stepen bankarskih 46. PRAVNI IZVORI STRANIH
Patentni i licencni holding predviđa usluga; INVESTICIJA
prenos prava industrijske svojine na A) 1.međunarodni ( i običajna međ.
centralni holding radi efikasnije zaštite i pravila) i 2. nacionalne (unutrašnje) izvore
potpunijeg iskorištavanja;Finansijski -posebni zakoni, podzakonska akta (iz
holding obezbjeđuje članice sistema poljoprivrede, autoindust. turizma); međ.
finansijskim. sredstvima (prednosti konvencije (univerzalne, regionalne i
zemalja sa povoljnijom strukturom i bilateralne) kao i “meko pravo” – međ.
načinom finansiranja; Čisti holding obavlja običaji; B)po teritoriji: opšti, regionalni i
samo kontrolne i upravljačke funkcije, a 44. DIREKTNE STRANE INVESTICIJE bilateralni izvori; -1. predinvesticiona
mješoviti holding pored njih i industrijske Strane investicije su transfer sredstava ili faza: definišu se uslovi za strane
funkcije, kreditno- finansijske i dr. materijala (opreme, novca, svojine) iz investicije i administrativne osnivačke
U praksi finansijski holdinzi biraju za jedne u drugu zemlju (država davalac i radnje i 2. investiciona faza – u kojoj se
sjedišta zemlje koje im nude finansijske i primalac kapitala) ; manifestuje tretman i zaštita stranih
dr. povoljnosti, kao “oaze povoljnosti”; Razlikujemo: - 1.statusna (stiče se pravo investicija; liberalni pristup stranim
42. PREDUZEĆA U EU svojine) i investicijama podrazumijeva jednak
Pravo fiz. lica i pravnih lica rezidenata - 2. obligaciona (ugovorno-pravna) stiče pravni položaj-nacionalni tretman i
države članica EU je da na teritoriji drugih obligaciona prava iz ulaganja; - 3. klauzulu najpovlašćenije nacije;
država članica mogu osnivati preduzeća, zajednički poduhvati (joint venture) Konzervativni pristup - država sama
filijale, predstavništva = pr. nastanjivanja; Direktne strane investicije su investicije odlučuje o uslovima za strano
U EU se izgrađuje sistem jedinstvenih sa namerom da se ostvari trajni interes u investiranje; izuzimanje pojedinih oblasti
formi trgovačkih društava regulisan upravljanju recipijentom (kontrola); iz stranih ulaganja predviđaju mnoge
evropskim pravom; Evropska kompanija minimalni iznos kapitala u drugom države , a i model bilateralnog ugovora
se osniva u formi akcionarskog društva, a preduzeću je 10%; sad i multilateralnog sporazuma o
osnivači mogu biti doo i ad iz država Uspostavljanje trajnih ekonomskih odnosa investicijama oecd-a; Transparentnost
članica EU u najrazličitijim kombinacijama i ostvarivanje znatnog uticaja na ulaganja u državi, kao i nadgledanje od
iz dvije ili više država; upravljanje preduzeća. strane države manifestuje se upisom u
Evropska ekonomska grupacija ili DSI se ispoljavaju kroz: osnivanje novog posebne registre (normativni sistem) ili
Evropsko udruženje sa ekonomskim pravnog lica (grinfild), otkup postojećeg pak dobijanjem dozvola (sistem dozvola);
ciljem je nov oblik utvrđen komunitarnim pravnog lica ili njegovog dijela i ulaganje -mnoge države formiraju posebne
pravom, a osnova mu je rješenje iz u novo pravno lice (u cjelini ili više od agencije za strana ulaganja, javnost i
francuskog zakonodavstva; Osnovna 10% učešća); (kredit sa rokom od 5 promocija ulaganja;
razlika je u cilju koji se ostvaruje, a on je godina ili više – da ili ne DSI). Strani
koordinacija u obavljanju konkretne investitor je: strano pravno lice, strano
privredne djelatnosti zajedničkim radom fizičko lice, domaći državljanin sa
(nova tehnologija, usavršavanje boravkom u inostrastvu dužim od 1
organizacije rada, sirovine, usluge) godine (česta rešenja u uporednom
Preduzeće se osniva se u trgovini, zakonodavstvu.)
zanatstvu, uslugama, industriji a krajnji 45. ZAJEDNIČKA ULAGANJA I
cilj je povećanje dobiti svojih članica PORTFOLIO INVESTICIJE Zajednička 47.ZAŠTITA STRANIH INVESTICIJA
Pravo konkurencije i državna pomoć - ulaganja (joint ventures) se realizuju kroz Zaštita stranih ulaganja ostvaruje se kroz:
svaka državna pomoć mora biti ugovore o stvaranju tzv.zajedničkog - pravičnu naknadu kod nacionalizacije:
notifikovana kod komisije EU i ona mora preduzeća na principima zajedničkog - repatrijaciju sredstava od prodaje
biti dostupna javnosti radi povrede prava upravljanja i zajedničkoj podjeli dobiti i preduzeća;
konkurencije; rizika srazmerno ulozima; može kroz - repatrijaciju profita i dividendi
43. OF-ŠOR KOMPANIJE jedan posao ili stalni poslovni odnos; ostvarenih radom
Of - šor kompanije (van granice, obale) Portfolio investicije - strani ulagač stiče - repatrijaciju dr. prihoda (od licence);
nacionalnu privredu odlikuje HOV sa pravom učešća, dužničke HOV - repatrijaciju glavnice i kamate po datim
internacionalizacija i naučno-tehnička (obveznice i zapisi) ili druge novčane zajmovima;
revolucija; - ili zemlje poreskog raja- instrumente i finansijske derivate (opcije) - stabilnost poreskih i dr. zakona;
Kipar, Panama, Malta, Kajmanska ostrva, bez namjere da upravlja, već samo da Zaštita stranih investitora se ostvaruje
Panama, Lihtenštajn... ostvari dobit u preduzeću; -To je kupovina nediskriminacijom- nacionalnim
-of šor izbjegava plaćanje direktnih oblika HOV od strane nerezidenta; tretmanom ili klauzulom najpovlašćenije
poreza (porez na prihod i na dobit), -Ne ulaže se u proizvodnju, već u finansije nacije; Javnopravne garancije u BiH i
plaćaju se fiksne stope 2-5 % što je ništa tj. u institucionalne investitore (penzione entitetima: ustav, zakoni, bilateralni
sa usporedbom poreznih stopa od 25-30% fondove, osi- guravajuća društva, sporazumi (garantuje se svo- jina,
u evropskim zemljama; bescarinski uvoz investicione fondove); Portfolio investicije slobodno iznošenje kapitala, uz
osnovnih sredstava i mogućnost dobijanja mogu biti dugoročne i kratkoročne (cilj ograničenje koje predviđa opšti interes –
kreditne karte radi plaćanja van zemlje brza zarada); -Portfolio investitori manje nacionalizacija...); privatnopravne
raja; bitan je sporazum o izbjegavanju su zaštićeni od stranih dirktnih garancije garancije i jemstva koja se
dvostrukog oporezivanja između država investitora, jer je rad berzi regulisan predviđaju ugovorima; Bilateralni
kako porez ne bi bio ponovo plaćen. -of nacionalnim propisima; Posebni oblici sporazumi o zaštiti stranih ulaganja;
šor kompanije se koriste za registraciju stranih ulaganja su koncesije, bot poslovi, potreba određivanja opštih uslova zaštite
sjedišta brodarskih kompanija (Liberija, ugovori o ulaganju tj. transferu prava stra- nih ulaganja na nivou svetske
Panama, Kipar...); -of šor kompanije intelektualne svojine (ug. o licenci, ug. o privrede. Klauzule koje predviđaju ovi
osiguravaju anonimnost vlasnika kapitala, vođenju preduzeća;) Značaj stranih međ. akti su: nacionalni tretman,
korištenjem instituta prenosa ovlaštenja investicija: - na makro planu utiču na k.najpovlašćenije nacije, k. slobodnog
7
tranzita, k. nediskriminacije; Članstvo u -danas posebni zakon.o stranim zakona ili akta donetog na osnovu zakona
sto donosi:liberalizaciju trgovine, kl. ulaganjima i dr. zakoni. (organ uprave ili lokane samouprave);
najpovlašćenije nacije, jedan od uslova za -zakon. o politici direktih stranih ulaganja Koncesioni akt ima elemente akta javne
EU, Stabilizaciona klauzula u ugovoru o u bih, zak. o stranim ulaganjima rs, zakon vlasti i dvo –stranog ugovora; ako je samo
nemjenjanju propisa na štetu stranih o koncesijama rs, zakon o koncesijama jedan akt to jr ug-ovor o koncesiji. Ugovor
ulagača; Reviziona klauzula- njome se bih, zakon o slobodnim. zonama u bih., o koncesiji je dvostranoobavezujući
predviđa ugovorom proces izmjene istog entitetski propisi su primarni u primjeni. zaključen između državne vlasti ili lokalne
uslijed izmjenjenih okolnosti. Ulog str. Strano lice: strano pravno lice sa samou- prave kao davaoca k.(koncedent)
ulagača može biti predmet eksproprijacije sjedištem u inostranstvu, strano fizičko i koncesionara (fl ili pl domaće ili strano)
samo ako je predviđena zakonom i njome lice sa prebivalištem u inostranstvu i kao primaoca k. koji uz naknadu vrši
se ostvaruje opšti interes i uz pravičnu domaći državljanin sa prebiv. delatnosti od opštedruštvenog značaja.
naknadu; Indirektna (faktička,puzeća) (boravištem) većimod 1 godine u strana lica izuzetno mogu biti isključena iz
eksproprijacija kroz niz mjera države da inostranstvu; osnivanje preduzeća ili prava na koncesiju (morska
primora stranog ulagača kupovina dela preduzeća, obavezna nalazišta,kulture);ug. o koncesiji je u
da proda svoje udjele ili akcije (porez, pismena forma ugovora tj. odluke; strogoj formi, pismen, koncedent nastupa
takse...) ulog: u stranoj, domaćoj valuti, stvarima, sa pozicija javne vlasti neravnoprav- nost
Isplata naknade u konvertibilnoj valuti pravima intelektualne svojine , hov, stranaka,odredbe propisa su i lemeneti
hitno; Strani ulagač ima pravo i na reinvestirana dobit, drugim imovinskim ugo- vora, prisutni su javni elementi,
naknadu zbog gubitka u slučaju ratnih pravima; vremenski je određen, intuitu personae;
sukoba, revolucije, građanskih potresa, Uslovi i ograničenja: prihvaćen liberalni -ugovor o k.se zaključuje na naj>30
nepredvidivih događaja, za koje se koncept u zakonu-nacionalni godina, produ- ženje može do najvise 50
ustanovi odgovornost države; strani tretman.ograničenje manjin- sko učešće god. -koncesije u bih po zakonu u sektore:
ulagači imaju ista prava kao i rezidenti u stranca u pojedinim oblastima (zabra- osiguranja,
bih (investira i reinvestira, izuzeti su od njene zone, proizv. oružija...)uz posebnu infrastrukture,usluga,eksploatacije
plaćanja carina i carin. dažbina izutev sagla- snost nadležnog organa u roku od prirodnih resursa, finansiranju
carinskog evidentiranja, opreme) 30 dana; Podsticajne mere koje važe projektovanju i izgradnji
Strani ulagači imaju pravo na otvaranje samo za str. ulagače i tiču se režima obnovi, rekonstrukciji objekata i uređaja;
računa kod poslovnih banaka, dozvoljen uvoza, plaćanja carine (sem na auta i
je transfer dobiti u inostranstranstvo. automata za igre na sreću, oporezivanja,
Odlaganje i sprječavanje transfera devi- znog plaćanja, iznošenja stvari koje 53. ULAGANJA PO BOT SISTEMU bot –
imovine SU u inostranstvo vrši se radi: su ulog str. poseban oblik koncesije radi uključivanja
bankrotstva, nesolve- ntnosti, zaštite - strani ulagači u bih moraju svoja privatnog kapitala u projekte u oblastima
prava poverilaca, izdavanja,trgovanja ili ulaganja registrovati kod ministarstva koje su pod kontrolom javnog sektora;
poslovanja HOV i vođenja krivične spoljne trgovine i eko. odnosa bih. (minis. faze bot sistema: finansiranje,
odgovornosti i po presudama i drugim za eko. odnose i koordinaci- ju rs); projektovanje,izg- radnja, opremanje,
nalozima suda ; -strana ulaganja se evidentiraju kod korišćenja uz nadoknadu i pre- daje
Zaštita stranih ulaganja ostvaruje se agencije za unapređenje inostranih objekta državi – koncendentu;to je model
osiguranjem investicija na nacionalnom i investicija u bih, a upisuju projektnog finansiranja; bot (izgradi –
međunarodnom nivou (MIGA- kod nadležnog suda po mestu sedišta koristi-predaj) je osnovni model, a ima ih
multilateralna agencija za osiguranje) preduzeća više (obnovi, rekonstruiši, izgradi...
osiguranje na nacionalnom nivou vrši se dokapitalizacija je moguća ug. o ulaganju; predmet bot modela su: putevi, mostovi,
osnivanjem posebnih garantnih fondova ulaganje kapitala dva ili >pl-fl radi tuneli, želJeznice, termo i hidrocentrale,
ili agencija za osiguranje izvoznih kredita i obavljanja je-dnog posla uz zajednički objekti za vodosna
investicija; rizik i dobit u pisanoj formi – joint venture –bdevanje, distribuciju nafte i gasa...
49.NEKOMERCIJALNI RIZICI slični ortakluku (samo što je ortakluk -složen finansijski i inžinjerijski poduhvat;
Nekomercijalni rizici : trajnog karaktera); -ugovorna dokumentacija podrazumeva
-neplaćanje duga,a država dužnik ili 51. POSEBNI OBLICI STRANIH odnose sa podizvođačima (ug. o pružanju
garantuje za dužnika; ULAGANJA konsultantskih us- luga,ug. o finansiranju,
-politički događaji ili rat su smetnja za posebni oblici stranih ulaganja ug. o izgradnji, o osigura- nju,ug. o
naplatu potraživanja; 1.koncesije tj. pravo korišćenja prirodnog korišćenju i održavanju...
-opšti moratorijum neplaćanja; bogatstva, dobara u opštoj upotrebi ili 54. MEĐUNARODNA TRGOVINSKA
-zabrana uvoza ili izvoza roba ili usluga; obavljanja de- latnosti od opšteg interesa; ARBITRAŽA (POJAM,
-zabrane ili onemogućavanja transporta 2.koncesije po bot sistemu (ili ugovori o PREDNOSTI,IZVORI) Spoljnotrgovinska
robe; finansiranju projekta); arbitraža je ustanova osnovana od
-katastrofalne elementarne nesreće; 52 KONCESIJE privatnih profesionalnih organizacija
-jednostranog raskida ugovora od strane predmet koncesije po pravnoj teoriji su: javnog karaktera ili organizacija
države 1.k. javnih službi, 2.k. za korišćenje polujavnog karaktera u cilju raspravljanja
-nacionalizacije, eksproprijacija. i dr. prirodnih bogatstava, 3.k.dobara u opštoj sporova iz spoljnotrgovinskog prometa za
mjere sa sličnim.dejstvom upotrebi. U međunarodnoj praksi koje je ugovorena njihova nadležnost. Pod
-nemogućnost raspolaganja imovinom predemet koncesija su: 1. javni saobraćaj, terminom arbitraža podrazumijeva se
najmanje12 mjeseci zbog mjera države 2. rudna bogatstva, i 3. ostale industrijske pravosudna ustanova za rješavanje
domaćina: delatnosti, sporova. Prednosti u odnosu na redovne
- uništenja ili oštećenja imovine u toku koncesija se dodeljuje u posebnom sudove: - brzina rešavanja, -manji
rata koji vodi država; postupku određenim nacionalnim zakon formalizam, -manji troškovi,
odavstvom kroz: -jednostepenost suđenja, i -nejavnost
- objavljeni konkurs i – podnošenjem suđenja. Arbitar ne primenjuje samo
zahteva zainteresovanih lica(uz postupak pravo, već i ispituje okolnosti nastanka
javnog konkur.); spora; MTA je detaljno regulisana
konkurs se zasniva na ptrincipima: međunarodnim konvencijama (posebno
javnosti, konku- rencije, ravnopravnosti i priznanje i izvršenje arbitražnih odluka),
jednakosti učesnika; pravilnici institucionalnih arbitraža; Spor
a odluka donosi od strane organa uprave, stranke mogu rješiti i kroz postupak
50.PRAVNI OKVIR ZA STRANA s tim što je stranci obezbeđena upravna i mirenja (koncilijacije) Izvori regulisanja
ULAGANJA uprav.sudska zaštita, kroz upravni spor. rada međ. trg. arbitraža: međunarodne
Akt o koncesiji donosi javno telo u formi konvencije, međunarodna arbitražna
8
pravila, pravilnici institucionalnih trg.
arbitraža
55. MIRENJE (KONCILIJACIJA)
Mirenje (koncilijacija) je rješavanje spora
bez suda i arbitraže na prijateljski način
sa sljedećim prednostima:
-brži, efikasniji, -manje formalan I - manje
skup, ali efikasan postupak; Ukoliko
mirenje ne uspije, stranke se mogu
obratiti arbitraži; Svaka strana ima pravo
da pokrene postupak mirenja, postupak je
pokrenut kada druga strana prihvati
mirenje; -spor rješava jedan, dva ili tri
miritelja -uspešno okončano mirenje
završava se poravnanjem u formi
zapisnika koji stranke potpisuju;
-postupak mirenja ne zamjenjuje
postupak pred arbitražom; -poravnanje
nema snagu pravosnažne odluke
arbitraže, nego poravnjanja van arbitraže,
a miritelji ne mogu biti kasnije u ulozi
arbitra, zastupnika... Međunarodna
trgovinska arbitraža se primenjuje na
sporazume o arbitraži zaključene u cilju
rješavanja sporova koji su nastali ili će
nastati iz međ. trgovine između fizičkih ili
pravnih lica, koja imaju mjesto boravka ili
sjedišta u različitim državama
ugovornicama;
56.VRSTE ARBITRAŽA
Prema načinu organizovanja:
1. institucionalne arbitraže - stalne; 2. ad
hoc arbitraže- privremene; 1.
institucionalne arbitraže su stalne
institucije sa listom arbitara i stalnim
funkcionisanjem arbitražnog sudovanja; -
imaju svoje pravilnike; - vezane su za
privredne i trgovinske komore; one ne
sude,već organizuju arbitražno sudovanje
2. ad hoc arbitraža se osniva za
rješavanje jednog određenog slučaja
Prednosti u odnosu na institucionalnu
arbitražu: - sloboda izbora postupka, -
svaka stranka imenuje svog, a oni 3.
arbitra
2. Prema načinu rješavanja sporova:
- pravne - faktičke
3. Prema vrsti sporova koje raspravljaju:
- civilne i - trgovačke
4. Prema podčinjenosti određenom
internom pravu:
- nacionalne i - međunarodne
5. Prema pristupačnosti:
- zatvorene i - otvorene
6.Prema načinu određivanja predmeta
spora:
- opšte i - specijalizovane