You are on page 1of 72

Na actualidade, a economía mundial está inmersa nun proceso de

globalización, que ten como consecuencia a interrelación das economías dos


distintos países e rexións.
A Xeografía económica é a rama da Xeografía que trata todos os aspectos relacionados
coa economía e as súas manifestacións nos distintos lugares do planeta. Nos temas 5 e 6
vas estudar como se organiza a actividade económica, cales son os grandes centros da
economía mundial e que problemas se derivan do seu funcionamento.
RECANTO GOOGLE NON O
EARTH PERDAS
Sitúate en financeiro da é ef
Nova York, cidade. Como é a
Preme a o/trazado desta
a ní
pestaña zona de Nova
«Engadir York? E un barrio a,
contido» e antigo ou novo? g 2
teclea Por que o eres? l 0
«Skycrapers o 0
Tour», Rodea a costa
de Manhattan e b 2.
descarga o
arquívo e observa os a
distintos Películas
selecciona l
en peiraos. Que i • Wall Street,
«Lugares» a papel eres que
z OliverStone, 1987.
opción teñen na
«Empire economía da a • FullMonty, Peter
State cidade? c
Cattaneo, 1997.
Building». Libros i
• ó Ligazóns
Activa a
F n
capa • Banco Mundial:
«Edificios i ?
www.bancomundial
3D» e move l , .org/.
o compás l
ata colocar
• Fondo
@ J
o norte na Monetario
, .
parte Internacional:
superior. www.imf.org/exte
q E
rnal/spanish/inde
Busca Wall u s
Street, o x.htm. ,
e t
corazón
Organi
zación
Interna
cional
doTrab
allo:
www.il
o.org/g
lobal/l
ang--
es/inde
x.htm.

Organi
zación
Mundi
al do
Comer
cio:
www.w
to.org/i
ndexsp
.htm.

3
A actividade económica

4
Que é a actividade Os sectores
/ l .
económica? económicos
O Todos os bens e servizos que
As persoas temos moitas necesidades: alimento, vestido, xera a actividade económica constitúen a
\ivenda, transporte, atención médica... Chamámoslle ac- ;ta produción hai que
tividade económica a calquera proceso mediante o cal achegala aos consumidores.
obtemos os bens e mais os servizos que cobren esas ne- O reparto dos bens e
cesidades.
servizos nos
establecementos para a súa
As actividades económicas abranguen tres fases: a pro- comercialización é a
dución daquilo que necesitamos, a súa distribución e o seu
distribución.
consumo (doc. 1). produción.
O As persoas adquiren eses produtos para
As necesidades e os desexos das persoas son infinitos, pero satisfacer as súas necesidades. Isto é o que
os medios que empregamos para satisfácelos (materias se chama consumo

primas, traballo, diñeiro...) son limitados. Por esta razón, é


Doc. 1 As fases da actividade económica.
preciso elixir que bens e servizos producir, en que cantidade,
con que medios, como distribuir os produtos, que porcentaxe Produci por sectores
dos beneficios se destinará ao investimento*, etc. A econicos
Economía é a ciencia que estuda todos estes aspectos.
Esta
Como a produción depende da demanda, a Economía tamén dos
Uni
analiza o comportamento dos consumidores: que produtos dos
necesitan, canto gastan, etc. Así pois, o campo de estudo da
Economía é moi ampio. Gh
ana
Colo
• 2. mbia
0 10 20 30 40
60 70 50
80 90 100
Doc. 2 Peso dos sectores económicos en tres
economías con distinto grao de
desenvolvemento.

i do PIB

5
As actividades económicas Tres h
son moi variadas, pero po- gran a
M
demos agrúpalas en tres
grandes sectores de
Economía somerxida ou
actividade: primario, informal
secundario e terciario.
• O sector primario
comprende as actividades
destinadas a obter
alimentos e materias
primas vexetais e animáis
do medio natural: a
agricultura, a gandaría, a
pesca e a explotación
forestal.
Fonte: OIT/ILO, KILMH, datos 2000-
• O sector secundario
engloba as actividades
2006.
económicas que Doc. 3 O peso da economía somerxida en
transforman as materias varios países de Latinoamérica e Asia
primas extraídas da meridional.
natureza en produtos
des
elaborados: a industria, a
probl
consunción, a minaría e a
emas
explotación das fontes de
econ
enerxía (auga, petróleo,
ómic
gas...).
os
• O sector terciario
A
agrupa unha gran
econ
diversidade de actividades
omía
que, a diferenza dos
som
sectores primario e
erxid
secundario, non producen
a
un ben material, senón que
prestan un servizo á A
sociedade. Son, por econo
exemplo, o comercio, o mía
somer
transporte, a sanidade, a
xida
educación...
englob
En xeral, canto máis a as
avanzada ou desenvolvida é activid
unha economía, máis peso ten ades
o sector terciario e menos o econó
micas
sector primario (doc. 2).
non
declar
adas
GLOSARIO oficial
mente
Investimento. Diñeiro que
e que,
se destina a Iniciar un
por
negocio ou a mantelo e
conseg
melloralo co obxecto de obter
uinte,
un beneficio.
se
desen
volven
ACTIVIDADES á
marxe
1. • Comprende o texto. da
legalid
• A que chamamos ade.
actividade económica?
Existe
Que fases comprende?
en
• Son ilimitados os todos
recursos que se utilizan os
para producir os bens e países,
servizos? pero
Que problemas supon especi
Isto? alment
e
• Que estuda a ciencia nos
económica?
países
en
desen
volve
mento,
e dá
lugar a
sltuaci
óns
de
explot
ación
laboral
(doc.
3).
Na
econo
mía
somer
xida é

6
AFONDO

7
A discriminación da muller
Na actualldade, as mulleres constitúen o 40 % daforza
de trabailo mundial. Con todo, deben facer fronte a
numerosos obstáculos, como compaxinar a vida laboral
co coldado do fogar e os f ¡líos, xa que na maioría dos
casos seguen sendo elas as que se ocupan
principalmente desas tarefas.
Tamén sofren discriminación. Reciben salarlos Inferiores
aos dos seus compañelros homes por realizar o mesmo
trabailo (doc. 4), teñen dificultades para acceder a
Varóns (en postos de dirección e en moltos países
miles)
Mulleres (en subdesenvolvidos néganselles préstamos que lies
miles) permitirían iniciar un negocio.
Porcentaxe
de 26%
menor Ademáis, as dúas tercelras partes dos traballadores
ganancia das empregados na economía somerxida son mulleres.
mulleres
segundo
Doc. 4 A discriminación salarial da
estudos
muller española.

8
A explotación r
e
A

infantil s
v
l a
UNICEF considera
explotación infantil o
o
c
"4 3* n
emprego dun menor de a
l
Q t
a
12 anos. Cando o neno
que traballa ten entre 12
í
z
ue x

e 14 anos, tamén se
a
n
n e

considera explotación s
e
in d
infantil:
p
te e

• Se a súa xornada r rv c
laboral lie Impide asistir á i
escola. n
c
en o
n
• Se o ti po de i na s
p
trabailo que desenvolve
ameaza a súa saúde
a
l
ac t
i
(por exemplo, m
e
tiv t
desactivar minas, n
t
id u
manipular produtos i
altamente tóxicos ou
e
ad r

maquinaria perigosa, e
n
e
u
etc.). :
• ec n
• Se o trabailo He
Asia e o Pacífico: 122
mili. (18,8% da poboación on h
provoca estrés social ou infantil). a
psicolóxico por diversos
• África subsaharlana:
ó
49,3 mili. (26% dos nenos).
motivos, como ter que • América Latina: 5,7
mi S
mili. (5% dos nenos). .
asumir demasiada
responsabllldade ou
En Europa case 3 mili, de nenos
non están escolarizados.
ca L
realizar unha actividade Fonte:
? .
que mina a súa dignidade Global child
labour o
ou autoestima (por trends
2004, u
exemplo, a prostitución). OIT/ILO
2006.
• Se son u
recrutados áforza, Doc. 5 A explotación n
escravizados ou infantil. h
obrigados a realizar a

unha actividade ilegal.


S
No mundo, uns .
200 millóns de A
nenos sofren .
explotación
infantil (doc. 5). é

Explotación q
191 mili, de u
nenos entre e
5 e 14 anos
sofren
explotación a
infantil. En
2000 eran
211 mili. (O n
número o
ascende a
318 mili, se a s
idade se a
amplía a 17
anos). r
infantil no e
mundo s
p
o
Deles, o 74 ' traballa en n
S
condicións perigosas 74
s
% (126 mili.).
a
b
O
i
s
• Minaría. l
n • Agricultura: i
e manexo de pesticidas e
n
d
maquinaria perigosa.
o • Labores a
s domésticas utilizando d
produtos tóxicos.
t • Construción,
e
r etc. ,
a
b
a
s
l e
l
a
d
x
o o

9
rde algún a
problema,
limítase á s
cantidade a
de diñeiro l
que v
achegamos o
cada un. .
Así, o noso
patrimonio
persoal está

10
As actividades económicas non serían posibles sen a intervención de tres
grandes axentes: as persoas, as empresas e o Estado. • Un socio pode vender as súas participacións a
outros socios, ao seu cónxuxe, ascendentes ou descendentes,

As persoas
O papel económico que desempeñan é dobre. Por un lado, participan na
produción, proporcionándolles ás empresas e ao Estado o seu trabailo e o
seu capital. Por outro lado, consomen os bens e servizos que se producen, e
este consumo é o que impulsa a actividade económica. Sociedade Limitada (S.L.)
•O conxunto do capital achegado
polo socio ou os socios debe ser
As empresas igual ou superior a 3.005,06 €. Este
capital está dividido en partes
As empresas dedícanse á produción de bens e servizos co fin de obter un
iguais chamadas participacións. A
responsabilidade está limitada ao
beneficio* económico. Para desenvolver a súa actividade necesitan o capital achegado.
trabailo das persoas, a cambio do cal pagan un salario, e compran e a sociedades do mesmo grupo empresarial, pero non a
outras persoas sen o consentimento do resto dos socios.
produtos e servizos a outras empresas (máquinas, por exemplo). Hai
empresas de distinto tipo: • Os acordos témanse ñas Xuntas por maioría.

• Segundo a propiedade, as empresas poden ser públicas, se son • Cada participación dá dereito a emitir un voto.
propiedade do Estado ou doutras Administracións (concellos, de- • Tamén chamada Sociedade de Responsabilidade
putacións, Comunidades Autónomas...), ou privadas, se perten-cen a Limitada (SRL). Unha especialidade é Sociedade Limitada
Nova Empresa (SLNE).
persoas ou entidades particulares.
Sociedade Anónima (S.A.)
• Tamén podemos clasificar as empresas polo seu tamaño, que se
• O conxunto do capital achegado polo socio ou os
establece en función dun destes criterios: o número de traballadores que socios debe ser cando menos de 60.101,21 €. Este capital
está dividido en partes iguais chamadas accións.
empregan ou a súa facturación*. Na Unión Europea, unha A resposabilidade está limitada ao capital achegado.
microempresa é a que ten menos de 10 traballadores ou que factura ata • Normalmente, as accións pódense comprar e
2 millóns de euros anuais. Unha empresa pequeña é a que emprega vender libremente. As accións das empresas que cotizan
en bolsa* cómpranse e véndense a través desta institución.
entre 10 e 50 traballadores ou factura entre 2 e 10 millóns de euros. Unha
empresa mediana ten ata 250 traballadores ou factura ata 50 millóns de • Os acordos témanse ñas Xuntas pola maioría.

euros anuais. Cando se superan estas cifras, defínese como unha grande • Cada acción dá dereito a emitir un voto, ainda que
en ocaslóns se limita o número máximo de votos que pode
empresa. emitir un mesmo accionista, e hai accións que dan dereito a
recibir beneficios pero non a emitir votos.
• Hai empresas que son individuáis, é dicir, que pertencen a unha
soa persoa, e outras que teñen varios propietarios. Nestes casos, os Doc. 6 Comparación entre unha Sociedade
propietarios adóitanse constituir en sociedades. Existen moitos tipos de Limitada e unha Sociedade Anónima.
sociedades. As máis correntes son as Sociedades Limitadas (S.L.) e as
Sociedades Anónimas (S.A.) (doc. 6).

O Estado GLOSARIO
Beneficio. É o resultado da dlferenza entre os
O Estado cumpre funcións económicas fundamentáis:
Ingresos e os gastos derivados dunha
• Elabora as normas que regulan a actividade económica do país. actividade económica. Se os gastos son
malorescaos ingresos, produciranse perdas.
• Incentiva a actividade do sector privado mediante subvencións* e
Bolsa. Institución f inanceira destinada á
outras axudas.
compra e venda de accións e outros títulos.
• Crea empresas en sectores estratéxicos (defensa, aeronáutica...) e
Facturación. Suma do valor de todos os
en sectores en dificultades.
produtos vendidos por unha empresa,
• Presta servizos públicos (educación, sanidade, correos...) e, para
Subvención. Axuda económica que as
facelo, adquire numerosos bens e servizos.
Administracións Públicas conceden para o
• Xera moitos empregos, pois necesita traballadores que presten os desenvolvemento dunha actividade económica
servizos públicos (profesores, médicos, xuíces, policías...). ou con fins sociais.
Para financiar estas actuacións, o Estado recada impostos.

11
AFONDO
Un imposto é un pago que os individuos
Tipos de ¡mpostos
e as empresas deben facer aun organismo público
(o Estado, a Comunidade Autónoma ou o municipio),
DIRECTOS gravan
Uns ¡mpostos son directos, é dicir, gravan directamente
as rendas (beneficios empresariais, ingresos por salarios gravan
O USO DA RIQUEZA
dos traballadores, xuros bancarlos...) e o patrimonio (consumo e transmisións)
(vlvendas, térras, vehículos...) das persoas e das A RIQUEZA
(renda,patrimonio,
empresas. beneficios) paganos
En España, o Imposto directo máis Importante é o
páganos
Imposto sobre a Renda das Persoas Físicas (IRPF). Neste
caso, a confía do Imposto depende dos ingresos anuais consumidores

das persoas, A maiores Ingresos, maior porcentaxe traballadores empresarios . As rendas dos cidadáns (rendementos
: do trabailo e do diñeiro e ganancias
destes se ten que pagar,
7 Tipos de impostos. derivadas do patrimonio). Ten en conta
Doc. ; a situación persoal e familiar.___________
Outros ¡mpostos son indirectos. Son os que se pagan ao
Imposto sobre... As rendas obtidas en España por
adquirir bens e servizos, Polo tanto, todas as persoas
pagan a mesma cantidade en concepto de imposto ao Renda das
Persoas Físicas
Impostos en
realizar unha mesma compra. (IRPF) España Que
En España, o imposto indirecto máis Importante é o Renda de Non
Imposto sobre o Valor Engadido (IVE), que grava case Residentes grava?
(IRNR) __________________________ : persoas que viven fóra do país^________
todas as transaccións comerciáis que realizamos, i Os beneficios que obteñen as empresas
Sociedades | da_súa actividade._____________________
Algúns bens están gravados cun imposto V) ÍO diñeiro e outros bens recibidos de
O 1- xeito
especial. Este é o caso dos hidrocarburos, gratuito (herdanzas, doazóns...).
Suceslóns e Doazóns
das bebidas alcohólicas e do tabaco, u A liquidación e pago varía en función
LU I de cada Comunidade Autónoma.________
ce I Ó patrimonio das persoas (casas que
Os ¡mpostos que recada o Estado son básicos para a i—
io non sexan a vivenda habitual, térras,
economía dun país e o benestar da súa poboación. Con Patrimonio contas bancarias, obras de arte...).

estes ingresos, o Estado manten a súa actividade (crea INDIRECTOS


empresas, proporciona servizos socials, realiza
Impostos xestionados por autoridades locáis
infraestruturas...). Pero, ademáis, trata de lograr unha Imposto sobre Bens • Imposto sobre Actividades Económicas
redistribución máis equitativa da riqueza entre a Inmobles (IBI). (IAE).
Imposto sobre Vehículos »Imposto sobre o Incremento de Valor
poboación, xa que as persoas máis ricas pagan máis e de Tracción Mecánica.__________dos Terreos de Natureza Urbana.

os máis pobres reciben máis axudas e servizos, Valor Engadido (IVE). IGIC
en Canarias e IPSI en Ceuta
l e Mejilla_____________________
Transmisións Patrimoniais e Actos
Xurídicos Documentados

As entregas de
bens e servizos
feitas polas
A compravenda de
todo tipo de bens e
dereitos e actos que
esixen un documento

13
5 Impostos especiáis
■ Bebidas
alcohólicas. •
Tabaco.
i Hidrocarburos.
■ Matriculación
de vehículos.
Doc. 8 Os principáis impostos en España.

ACTIVIDADES

15
2. • Comprende o texto.

• Define subvención e beneficio.


• Quen se considera axentes económicos?
Como interven cada un deles na actividade
económica?

• Explica a diferenza entre:

a) Empresa pública e empresa privada,


b) Mlcroempresa, empresa pequeña,
empresa mediana e grande empresa,

c) Empresa individual e sociedade.


•• Interpreta os documentos.
• Documento 6. Explica o funcionamento
dunha Sociedade Limitada e dunha Sociedade
Anónima. Que teñen en común? En que se
diferencian?
• Documentos 7 e 8.

a) Que é un imposto? Que tipos hai?


b) Para que serven os impostos?
c) Cres que o Estado pode influir no consumo e no
Investimento a través dos impostos? De que
xeito?
Os factores produtivos balladores, maior será a produtividade* dunha empresa.

4.Para producir bens e servizos necesitamos uns recursos


Por esta razón, cada vez faise máis necesaria a formación
permanente dos traballadores.
naturais, capital, tecnoloxía, coñecementos e, por supos-to, o
•O capital financeiro é o diñeiro que se necesita para
trabailo das persoas.
fundar unha empresa e manter a súa actividade. En
ocasións, os propietarios da empresa teñen o diñeiro
Os recursos naturais suficiente, pero moitas veces deben pedir préstamos ou
O proceso de produción utiliza moitos recursos que ofrece a solicitar subvencións das Administracións Públicas para
natureza: térra, auga, aire, plantas, animáis, mi-nerais e iniciar a empresa ou para continuar a súa actividade.
fontes de enerxía.
Algúns destes recursos son renovables, é dicir, non se V A tecnoloxía
esgotan co seu uso ou pódense rexenerar en pouco tem-po. A tecnoloxía é o conxunto de técnicas utilizadas para
En cambio, outros non o son. Por iso, compre que as producir bens e servizos. Segundo a tecnoloxía empre-gada,
empresas xestionen axeitadamente os recursos naturais para distínguense tres tipos de produción: manual, mecanizada e
evitar que desaparezan. robotizada.
•A produción manual é aquela na que o ser humano
^ O capital
proporciona a forza e o manexo das ferramentas. Por
Todos os recursos que non son naturais e que se em-pregan exemplo, é o caso dun campesino cavando a térra cunha
para producir bens e servizos constitúen o capital. Pódense aixada.
distinguir tres clases de capital: físico, humano e financeiro. •A produción mecanizada é aquela na que a maquinaria
• O capital físico está constituido polos elementos proporciona a forza, pero é o traballador quen manexa as
materiais, como edificios, maquinaria, ferramentas, ferramentas.
equipos informáticos, elementos de transporte, etc. •A produción robotizada é aquela en que as máquinas
• O capital humano fai referencia á formación ou cuali- proporcionan a forza e controlan as ferramentas, mentres
ficación dos traballadores e á súa experiencia. En xeral, os traballadores se limitan únicamente a programar as
canto máis cualificados e experimentados sexan os tra- máquinas e supervisar o seu correcto fun-cionamento.

17
A tecnoloxía e o teletraballo
O teletraballo consiste en realizar a actividade
profesional fóra do centro laboral, normalmente desde o
fogar. A través do ordenador e outros medios de
comunicación, a empresa e o profesional contratado
mantéñense en contacto.

Que vantaxes ten o teletraballo?


• Nunha oficina, os empregados ocupan un espazo que a
empresa ten que custear. Esta tamén aforra
a compra e o mantemento dos ordenadores e outras
ferramentas de trabailo,
• Para o profesional, ten a vantaxe dun horario laboral
flexible, que permite compatibillzar mellor o trabailo
con outras actividades, como o estudo ou o coidado
dos f¡Nos. Ademáis, aforra
o tempo e os custos do desprazamento diario desde a
súa casa ao lugar de trabailo.
AFONDO

Doc. 9 Os avances tecnolóxicos no


• •• Pensa e campo da información e das
responde. comunicacións foron fundamentáis
• Cres que esta no desenvolvemento do
forma de
teletraballo. traballar ten
tamén as súas desvantaxes? Cales?
• Cita dúas actividades económicas que se poldan
desenvolver co teletraballo e outras dúas en que
non sexa posible.
Na actualidade, a tecnoloxía é determinante no crece-mento
Indicadores de innovación España 2006
económico. Os avances técnicos permiten aumentar a

titulados 20 40 100 120


produción utilizando o mesmo trabailo e capital, é dicir,
Novos
permiten incrementar a produtividade das empresas; aforrar superiores en ciencia e 60 140 160
custos en man de obra, que é substituida por máquinas ñas tecnoloxía (%o grupo
20-29 anos). 180
tarefas mecánicas e repetitivas; e crear novos bens e formas
de produción máis van-taxosas. Poboación con
educación superior
Liñas (%
de banda
Pero non todos se aproveitan dos avances tecnolóxicos. grupo larga
25-64 por
anos).
cen
habitantes.
• A tecnoloxía, froito da investigación, desenvolvemen-to e
Participantes en
innovación (I+D+i), adoita ser custosa. Por iso, as empresas actividades de
con maiores recursos económicos e ganancias son as que formación permanente
invisten máis en novas tecnoloxías. _______(% grupo 25-
•A tecnificación* das actividades económicas está
64 anos).
condicionada polo tipo de actividade. Por exemplo, resulta Gasto público en I+D
difícil mecanizar os servizos que presta un peiteador, pois
(% do PIB). ¡
son personalizados.
A tecnoloxía ofrece enormes posibilidades, pero supon Gasto das PEME con
empresas
en I+Dinnovación
(% do PIB).
algúns problemas, como a desaparición de postos de trabailo interna (% do
ou a marxinación dos países máis pobres que non participan Gasto enEmprego
total das PEME)
innovación
servizos
en
de
das empresas (%alta do
do actual desenvolvemento tecnolóxico. negocio total).
tecnoloxía
___ (% do total do
emprego).
O coñecemento e o «saber facer» Exportación de
produtos de alta
Os coñecementos constitúen un factor de crecemento tecnoloxía (% do
total
económico de primeira orde. Por iso, se un país quere ter Solicitude
_______ das de
unha economía moderna e competitiva necesita contar cun patentes
exportacións). OEP
(por
Vendas
Novas millón de
de novos
marcas
sistema educativo e cuns centros de investigación de habitantes).
produtos
comerciáis para
calidade. O seu papel é fundamental para desenvolver
mercados existentes
comunitarias
(por______(%
millón dedo
persoas mellor preparadas para realizar o seu trabailo e negocio total),
habitantes'
capaces de crear novas ideas.
• Se foses montar unha axencia de viaxes, que
O «saber facer», tamén coñecido polos termos ingleses capital físico necesitarías? Quen proporcionaría o
inglesa know how, fai referencia ao conxunto de coñecementos capital humano?
prácticos (técnicas, tácticas empresariais...) necesarios para
realizar unha actividade. Estes coñecementos pódense Interpreta os documentos.
adquirir por varias fontes: da educación, do trabailo diario e Documento 10. Comenta a situación de España
do medio social. fronte á Unión Europea respecto aos Indicadores
recollidos no gráfico, Como afectará á economía
española?
O trabailo
O trabailo é a actividade humana, tanto física coma in-
telectual, necesaria para producir bens e servizos. Resulta
fundamental no proceso produtivo porque sen el non se
podería producir nada. Ademáis, supon a principal
actividade e fonte de ingresos da maior parte da poboación.
A produtividade dun traballador mídese pola cantida-de de
bens e servizos que é capaz de producir nun día. Esta
produtividade depende de moitos factores, principalmente
da formación e experiencia do traballador, dos medios eos
que conté para realizar o seu trabailo (é dicir, do capital e da
tecnoloxía disponibles) e da maneira en que se organice a
produción.
Fonte: Informe Cotec 2007, Comisión Europea.

Doc. 10 Comparación dos factores de innovación na UE e en


España.

GLOSARIO
Produtividade. Relación entre o valor do producido e o
valor dos medios empregados para obter esa produción.
Tecnificación. Introduclón de tecnoloxías modernas nos
procesos produtlvos,

ACTIVIDADES.

5. • Comprende o texto.
Poboación activa e inactiva
(persoas de 16 e máis anos) 5. A poboación e o
trabailo

20
t
ACTIV o
INACT Considérase poboación económicamente
OS r
Ocupados Parados activa a todas as persoas de 16 ou máis
• IVOS
Estudantes p
Q • Xubilados ou pensioni; r anos que subministran man de obra para
u • Labores do fogar i
e • Incapacitados para v producir os bens e servizos ou que están
traballar a
b • Outra s porsituación d dispostas a facelo. A poboación activa
u
s
Outros
conta
o pode estar ocupada, é dicir, ten emprego,
c
a
propia Doc. 11 Clasificación da ou parada, que é a que non ten trabailo,
n
• poboación segundo o pero que o busca e está disponible para
p Empre trabailo. incorporarse de forma inmediata (doc. 11).
r gadore
s
i
m • A poboación económicamente inactiva
e Empre
i sario abrangue todas as persoas de 16 ou máis
r s sen
o asala
riado
Españois afiliados a
e
m
se
traba sindicatos
p llado
r
e
res
inde En % en relación a
g pend
o entes poboación activa anual
Q

Membr
u os de
e cooper
ativas
t
r

Axudas
a
b
familia Fonte: CIS e Barómetro Social.
res
a
l D
o
l
a VVVVVVTTTVTVTVT
r s
o e
n c *Estlmadóns. En 1994
t
a
n
o estimábanse uns 2,4 millóns de
r
t
e
afiliados.
p
s ú
b
l
Doc. 12 Evolución da afiliación
Asalariados
Tr
i
c
sindical.
a o
b
a anos non clasificadas como ocupadas nin
l D
l o paradas. Por exemplo, os estudantes, as
a
d s persoas xubiladas...
o e
r
e
c O INE elabora a Enquisa de Poboación
Activa (EPA) todos os trimestres para
Desemprego e crecemento
analizar o mercado de trabailo español
económico12 10' (doc. 14).
8
\/A organización do mercado de
6----------- 6 5
trabailo

— Paro (en millóns) Un trabailo pode estar remunerado ou


pode non estalo, como é o caso dos
— PIB pe (%)
membros da familia que realizan os
labores do fogar ou o dos avós xubilados
que coidan os netos. Hai distintos tipos
de traballadores remunerados:
• A maioría desenvolven o seu
trabailo por conta allea, é dicir, son
asalariados, empregados por unha
Doc. 13 A evolución do empresa ou polo Estado a cambio dun
desemprego en España. salario.
• Outros traballadores asócianse en
cooperativas, que teñen un
funcionamento democrático á hora de
tomar decisións e de repartir os
beneficios.
4 • E hainos que traballan por conta
| 3 2 14 -i propia: son os traballadores
autónomos, persoas que ofrecen os seus
servizos retribuidos fóra do ámbito
físico da empresa.
O empregador e o empregado negocian as
condicións laboráis, que se formalizan no
o
contrato: período de proba, duración
~)-¿
.A\¿T?Fonte: INE.
21
deste, posto patronais e
e categoría, sindicatos
vacacións,
A miúdo, os intereses
soldó... En
de empresarios e
cada país
asalariados difiren. Por
existen
iso xor-den complexas
unhas leis
negociacións entre as
que non se
Administracións
poden
Públicas, as empresas e
vulnerar ao
os traballadores. A
realizar un
negociación colectiva
contrato de
é a forma habitual de
trabailo. Por
regular as condicións
exemplo, en
de trabailo, que, unha
España non
vez aprobadas, quedan
se pode
recollidas nos
contratar a
convenios. Nestas
menores de
negociacións:
16 anos, hai
un salario
• Os empresarios
están representados
mínimo por
polas federacións
debaixo do
empresa-riáis. Ese
cal é ilegal
colectivo conócese
traballar e a
como patronal.
xornada
laboral • Os traballadores
máxima é están representados
de 40 horas polos sindicatos (doc.
semanais. 12).

Existen
diferentes
modalidade
s de
contrato:
indefinido,
formativo,
en prácticas,
de obra ou
servizo, de
relevo, de
interinidade
, a tempo
parcial,
eventual...
O contrato
indefinido
non ten
unha
duración li-
mitada e o
traballador,
en caso de
ser
despedido
sen causa
xustifica-da,
terá dereito
a unha
indemnizaci
ón
económica.
i
A
negociac
ión
laboral:

22
Poboación e trabailo: porcentaxes referidas ao total da
poboación

En cada empresa os traballadores son representados por un ou varios


delegados de persoal (ñas pequeñas empresas) ou por un comité de
empresa (ñas medianas e grandes compañías).
ACTIVIDADES
O problema do paro
O termo paro é sinónimo de desocupación ou desemprego. Hai varios tipos
• Comprende o texto.
de paro: • Diferencia entre asalariado,
cooperativista e autónomo,
•O desemprego cíclico ou conxuntural evoluciona ao ritmo do
crecemento económico, é dicir, aumenta en fases de crise e dimi-núe ñas
• Que é a negociación colectiva? E a
patronal?
de desenvolvemento (doc. 13).
• Explica que é o desemprego, que
• O desemprego estacional está motivado polas variacións da actividade tipos de desemprego se distinguen
económica ao longo do ano e é propio de actividades como a hostalaría e een que consiste cada tipo.
a agricultura. • Que efectos negativos ten un paro
• O desemprego estrutural dase pola mala organización económica, a falta elevado?
de formación dos traballadores para os postos que se demandan e a
escaseza de investimento para crear trabailo.
• • Interpreta os documentos.
•O desemprego tecnolóxico prodúcese cando hai despedimentos por
• Documentos 11 e 14.
introducir melloras técnicas e automatizar a empresa.
a) Como podemos clasificar
Para un país, a destrución de emprego en calquera dos sectores pro-dutivos a poboación segundo o trabailo?
é un enorme problema, tanto para as persoas que sofren o desemprego
como para a sociedade e a economía en xeral. b)Como se reparte en España?
• Se hai máis xente parada, o consumo diminúe e as empresas non poden • Documento 13.
vender toda a súa produción; isto provoca que se destrúan máis
empregos.
• Ademáis, diminúe a recadación de impostos e aumentan os gastos do a) Como evolucionou o paro en
España desde 1976?
Estado, pois debe facer fronte ao aumento dos pagos por prestacións ao
b)Explica a relación entre as fases
desemprego; por iso, dedicarase menos diñeiro a outras partidas.
do crecemento económico
• Adoita darse tamén un aumento da chamada economía somerxida ou e a evolución do desemprego,
informal, é dicir, das actividades non declaradas polas que non se cotiza
nin se pagan impostos. • •• Busca fóra do texto.
• Tamén inflúe no comportamento das persoas. Por exemplo, en • Entra en www.seg-social.es/
situacións de paro elevado os mozos postergan a súa idade de InternetJ/Portal Educativo/index. htm.
emancipación e emigran, diminúe a natalidade, atrásase a idade á que se
teñen os fulos... a) Que é a Segurldade Social?
b)Que situacións protexe?
c) Que prestacións proporciona?
d)Como se recadan os seus fondos?

23
6 A organización da actividade
económica:
os sistemas económicos________________
En cada época e en cada lugar, a actividade económica organizase de xeito
diferente. Chamamos sistema económico ao modo como se producen os
bens e servizos nunha sociedade e á forma en que se distribúen os
beneficios entre os seus habitantes.
Actualmente, no mundo coexisten tres sistemas económicos: o de
subsistencia, o sistema comunista e o sistema capitalista.

Doc. 15 Mercado de Ombessa


(Camerún).
(JW;)
GLOSARIO
Demanda. É a cantidade dun ben
/>0 sistema de subsistencia
ou servizo que se desexa adquirir tendo —No sistema económico tradicional ou de subsistencia as familias producen
en conta o seu prezo.
todo o que necesitan para cubriren as súas necesidades básicas: cultivan a
Mercado. Fa¡ referencia ao conxunto térra para obter alimento, constrúen as súas vi-vendas con materiais do
de consumidores que demandan bens e medio, confeccionan os seus propios vestidos, etc. Só o que lies sobra
servizos ao conxunto das empresas que daquilo que producen se vende ou intercambia no mercado local, onde
os ofrecen.
tamén se poden adquirir arti-gos que algunhas persoas fabrican
Oferta. É a cantidade dun ben ou servizo artesanalmente.
que un produtor desexa vender a un certo
prezo. Este sistema económico atopámolo en sociedades moi pouco desen-
volvidas (doc. 15).

O sistema comunista (A^


OFERTA O sistema de planificación central ou comunista non recoñece a
DEMANDA propiedade privada dos medios de produción. O Estado controla todos os
a aspectos da economía: é propietario das empresas, decide qué producir e
en que cantidade para satisfacer as necesidades so-ciais que considere
oportunas, fixa os prezos dos produtos e decide entre quen se van repartir
os beneficios.

Este sistema estivo moi estendido hai décadas, pero hoxe só sobrevive
nuns poucos países, como Cuba, Corea do Norte e China, aínda que este
Oferta superior á último abriu a súa economía ao sector privado e ao investimento
demanda estranxeiro, polo que se encontra a cabalo do comunismo e do capitalismo.
competencia de
produtos: baixan
os prezos. \ O sistema capitalista
O capitalismo, tamén coñecido como sistema económico de libre
a aa mercado, é o que predomina no mundo actual. Este sistema ten catro
a aa características principáis:
• A propiedade privada dos medios de produción: térras, maquinaria,

II!
tecnoloxía, empresas...

Ao baixaros • A procura do beneficio como motor da actividade económica.


prezos, • A regulación do número de produtos elaborados polas empresas e o
aumenta a
demanda. seu prezo mediante a lei da oferta* e da demanda* (doc. 16).
Segundo esta lei, a produción e o prezo dun artigo increméntanse cando
o produto é escaso, e baixan cando hai produtos de sobra para cubrir a
Ao aumentar a demanda, escasean os produtos: demanda.

I
soben os prezos •A existencia da libre competencia. Isto significa que calquera
Doc. 16 O f uncionamento da lei da individuo ou empresa pode realizar a actividade económica que desexe,
oferta e da demanda. sempre que cumpra coa lexislación vixente.

24
f¿ Pero hai casos en que non se cumpren estas características. ACTIVIDADES
• Pode suceder que unha soa empresa controle a produción e a venda
dun produto, o que lie permite fixar o seu prezo e a cantidade dése 10. • Comprende o texto.
produto no mercado*. Neste caso, dicimos que existe un monopolio.
Por exemplo, en moitos países da UE o servizo postal era un monopolio • A que se chama sistema
estatal, polo que o Estado fixaba os prezos dos envíos. Unha nova económico?
normativa comunitaria acabou con este monopolio a partir de 2011 ou • Que tres sistemas económicos
2012, segundo os países. existen hoxe?
• Cando o control dun produto está ñas mans dunhas poucas empresas, • Busca no texto
estamos ante un oligopolio. Esta situación tamén pode limitar o as características principáis
funcionamento da lei da oferta e da demanda se esas grandes empresas de cada un deles
e cóplaas no teu caderno.
se ponen de acordó para fixar uns prezos e unhas condicións que lies
conveñan. • Que diferenza hai entre
un monopolio e un oligopolio?
O mercado dos procesadores para PC, onde as empresas Intel e AMD Como condicionan estas dúas
acaparan máis do 96 % do mercado mundial, é un exemplo de situacións o funcionamento da leí
oligopolio. da oferta e da demanda?

Amigamente, nos países capitalistas, o Estado interviña pouco na


economía e limitábase a garantir o respecto da propiedade privada e o
11. •• Interpreta os documentos.

cumprimento das leis. Con todo, na actualidade os Estados participan • Documento 16. Explica cun
exemplo concreto o funcionamento
para corrixir algúns problemas importantes que se producen se se deixa
da lei da oferta e da demanda.
total liberdade ás empresas: intentan impedir a formación de monopolios,
protexen os dereitos dos traballadores e dos consumidores e intentan
12. ••• Busca forado texto.
conseguir un desenvolvemento harmónico da economía, sen grandes
desequilibrios. • Entra en www.ocu.org
e preme sobre «Quen somos».
Investiga o que é a OCU, que
flnalldade ten e como pode
axudarche.
• Busca en Internet outras
asoclacións de consumidores.

25
DEREITOS HUMANOS
Os dereitos dos consumidores E un especialista
A Constitución española, no seu artigo 51, recolle a obriga en froita,
dos poderes públicos de garantir os dereitos dos pero non
consumidores:
• Dereito á protección da súa saúde e seguridade. O
Estado ten a obriga de tomar todas as medidas necesarias
para garantir a seguridade, calidade e salubrldade dos bens e
servizos.
• Dereito á protección dos seus intereses económicos.
Por exemplo, en situacións de abuso ou de defectos de
fabricación dun ben, o consumidor ten dereito á reparación
dos danos e perdas causados.
• Dereito á información. Os consumidores teñen que
poder coñecer as características esenclais de cada ben e
servizo para poder elixir.
• Dereito á representación e consulta. Os consumidores
poden formar organizacións que defendan mellor
os seus Intereses. Os poderes públicos deberán escóltalas
nos asuntos que afecten aos consumidores.

• Dereito a obter protección ante situacións


de inferiorldade, subordinación ou indefensión.

27
Actividades de repaso
• Lembra
13. Le o resumo e completa o cadro
É todo proceso mediante o cal obtemos bens e servizos que cobren as nosas necesidades. Abrangue
tres fases: produción, distribución e consumo,
Actividade
Implica elixir, pois as necesidades e os desexos son infinitos, pero os recursos son limitados.
económi As actividades económicas clasifícanse en tres grandes sectores: primario, secundario e terciario.
ca Nela interveñen tres tipos de axentes: persoas, empresas e Estado.

Recursos naturais.
Capital: físico, humano e financeiro.
Factore Tecnoloxía -> Produción manual, mecanizada ou robotizada. O seu uso está limitado polos elevados
s custos e o tipo de actividade económica. Coñecementos e «saber facer» ( k n o w h o w ) . Trabailo.
produtiv
os Clasificación da poboación segundo o trabailo:
- Poboación activa, que pode estar ocupada ou no paro.
- Poboación inactiva.
Tipos de traballadores remunerados:
- Traballadores por conta allea (asalariados).
- Traballadores asociados en cooperativas.
- Traballadores autónomos,
As condicións entre empregado e empregador formalízanse no contrato de trabailo,
que pode ser de duración limitada ou indefinido.
As condicións laboráis regúlanse polos acordos (convenio) alcanzados mediante a
negociación colectiva entre representantes da Administración Pública, a patronal e os
sindicatos.
Poboación
Nos centros de trabailo, os traballadores están representados polos delegados de persoal
ou polos comités de empresa,
O desemprego pode ser cíclico (ou conxuntural), estacional, estrutural ou tecnolóxico. Provoca:
- Diminución do consumo -»Contráese a produción e destrúense empregos,
- Menor recadaclón de ¡mpostos e aumento do gasto social do Estado.
- Aumento da economía somerxida.
- Cambios no comportamiento social.

De subsistencia.
Comunista.
Capitalista.

e trabailo
Sistemas
económico
s

29
SISTEMAS ECONOMICOS NO MUNDO ACTUAL
De Comunist Capitalist
subsistencia a a

31
Caracterízase por.

Localízase en,,.
• 15. Analiza o sistema económico español a través
deste fragmento da Constitución española.
•Analiza

33
14. Le o texto e responde as preguntas.

Este verán un movemento


• Permitirá reducir o desemprego? Por que?
vaise repetir millóns de veces:
o pequeño tirón do anel ou o
• Ampliará as oportunidades para os mozos
deformarse e conseguir un emprego? Por que?
xiro do tapón dunha botella
de Coca-Cola. Detrás deste • É un contrato xusto para os mozos traballadores?
movemento hai unha
complexísima organización
• Como beneficia ás empresas?
industrial e humana que
require enormes Necesidades infinitas e recursos limitados
investimentos
anuais -arredor de 12 millóns
• Cres que un maior desenvolvemento
económico incrementa as necesidades das
de euros- e do trabailo de
persoas?
centos de persoas.
A maior fábrica de Coca-Cola en España encontrase na localidade
• Os habitantes dos países ricos
deberíamos consumir menos para evitar o
madrileña de Fuenlabrada. Ocupa 250.000 m2 de terreo, e é capaz
esgotamento dos recursos non renovables?
de producir 600 millóns de litros anuais de 30 sabores distintos.
As sopradoras de envases, as enxaugadoras e lavadoras de • Como afectaría a diminución do
botellas de vidro, as enchedoras e os trens de latas arrincan o luns consumo á economía e ao emprego?
ás sete da maná. Os trens de enchedura de latas cospen 90.000
botes por hora (1.500 ao minuto). É tal a rapidez coa que se enchen Desemprego e situación laboral
e pechan que é moi difícil velas pasar. Estas velocidades son • Que problemas existen no mundo do trabailo?
posibles debido a que a empresa é un Fórmula 1 da fabricación de
• Son graves en España?
bebidas e porque nela se experimentan e se proban todos os
avances tecnolóxicos que a investigación de enxeñaría industrial
• Que consecuencias ten...
desenvolve ano a ano.
Fuenlabrada trata á hora 240 m3 de auga. Este volume poderla - o desemprego dos pais para unha familia?
abastecer unha poboación de máis de 200.000 habitantes. A fábrica - o trabailo Infantil para o menor?
necesita este enorme caudal debido a que para producir un litro - a ¡nestabilldade labora! para os mozos?
de Coca-Cola compre utilizar dous litros de auga. Non só para - a discriminación laboral da muller?
diluir o concentrado orixinal, senón tamén para a hixiene e lavado
17. Lembra os retos que che
de envases retornables. O excedente, unha vez depurado,
presentábamos ñas páxinas iniciáis do
revértese aos colectores municipais e destínase á rega de parques
bloque e responde.
e de xardíns.
CincoDias.com. Adaptado

• Que recursos naturais utiliza a fábrica? O elevado


consumo deses recursos pode suponer problemas?

• Que elementos citados constitúen o capital físico?


• Cal sería o capital humano?
• Canto capital financeiro necesita a fábrica para
manter a súa actividade?
• Que supuxeron para a empresa os investimentos en
Investigación e a aplicación de tecnoloxía punta?
Artigo 38. Recoñécese a liberdade de empresa no marco da
economía de mercado. Os poderes públicos garanten e protexen o
seu exercicio e a defensa da produtividade, de acordó coas
esixencias da economía xeral e, no seu caso, da planificación.

• Que sistema económico rexe en España?


• Que significa «economía de mercado»?
• Que garante a Constitución?
• Que límites se establecen para o exercicio destes
dereitos?

• ••Pensa criticamente

16. Expresa a túa opinión sobre esta lei.

En febreiro de 2006, a Asemblea Nacional Francesa aprobou o


Contrato de Primeiro Emprego, que afecta aos menores de 26 anos
que traballen nunha empresa de máis de 20 empregados. Trátase
dun contrato indefinido, pero que recolle un «período de
consolidación» de dous anos, durante o cal o traballador pode ser
despedido sen motivo.
Técnicas para estudar Xeografía

Realizar un mapa de coropletas

35
0 mapa de coropletas mostra a distribución espacial se se utilizan molías gamas de cor pode suceder
dun fenómeno nos territorios representados que as dlferenzas entre elas non resulten
(Comunidades Autónomas, provincias, países...). No perceptibles. Establecer tres ou catro intervalos é
mapa de coropletas, os valores que hai que un bo número.
representar agrúpanse en intervalos numéricos Para fixar o rango dos intervalos:
e a cada Intervalo asígnaselle ben unha tonalidade de
cor en función da ¡ntensidade do fenómeno (máis • Podemos calculara media de todos os valores
suave para os valores baixos e máis forte canto máis e establecer un Intervalo Intermedio, outro por riba
alto é o valor), ou ben unha trama diferente. O mapa deste e outro por debaixo do intermedio.
de coropletas só ten en conta o valor medio das • É preferible establecer intervalos cuantitativamente
unidades terrltoriais representadas; por iso, ten o homoxéneos (por exemplo, DeOa 10, De 10 a 20
inconveniente de enmascarar a diversidade que e De 20 a 30), pero ás veces non é posible debido á
existe dentro délas. enorme dlsparidade dos datos. Neste caso, establece
Intervalos significativos (por exemplo: Menos de 50, De
Para elaborar o mapa 50 a 100, De 100 a 500 e Máis de 500).
O prlmeiro paso é establecer os intervalos axeitados.
Por último, colorea o mapa segundo a lenda. E se hai
O número de intervalos non debe ser elevado, pols
algún valor moi dispar, slnálao.

36
TAXAS DE PARO POR PROVINCIA

(TERCEIRO TRIMESTRE 2009) I


I Menos do 10 % | | Entre o 10

e o 15 % MU Entre o 15 e o 20
% ■ Máis do 20 % Media de

España = 18 %

Las Palmas
28,07^^

0 140 km
1 | Fonte:
INE.

37
18. ••• Interpreta
o mapa sobre o paro
en España.

• Que provincias
rexistran as
taxas máis altas
de desemprego?

• Cales teñen as
taxas máis balxas?

• Poderías
aventurar os
motivos desas
dlferenzas?
• Os datos
corresponden a
un momento de
crlse
económica. De
que tipo de paro
talamos?
• Que
consecuencias
terán as taxas
altas de
desemprego?

19. ••• Elabora


un mapa de
coropletas a partir
dos datos da táboa
da dereita e
responde:

• Que Intervalos
ellxiches? Por que?
• Que
Comunidades
presentan os
valores máis
altos? Como o
explicarías?

• Cal é a situación
de Galicia?
Usuarios frecuentes de
Internet
(porcentaxe da

Andaluc ía
poboación das
36,3
CC.AA.)
Estremadura
Aragón
48,8 37,9
Galicia

Asturias 59,0
Madrid

Baleares
52,2 (Illas) 40,
Murcia

Canarias Navarra
50,2
Cantabria 51,5
País Vasco
Castela
45,0 e León 50,0
Rioxa (A)

Castela-A Mancha 43,7 46,8


Ceuta

Cataluña 39,3
Melilla

C. Valenciana 49,2
46,4 Total
nacional

Fonte: INE. Datos


correspondentes ao ano
2008. Considera a
poboación que utiliza
Internet polo menos unha
vez á semana.

38
ACTICA ASTÚAS

Analizar unha noticia de prensa

39
M. c. B., Madrid ANA GONZÁLEZ/ Discriminada por antes de botar a unha muller por ter un
Ana González, de 30 anos, sentiu "que filio. Sei que agora hai unha moza
non era útil" e "que non servía para maternidade embarazada e doume por satisfeita se
nada" no sétimo mes do seu embarazo. ela pode gozar da baixa maternal sen

"E eu que pensaba que


Era marzo de 2005 e ela traballaba para perder o seu emprego. Alucinei con que
o Concello de Navajas (Castelló), unha pase todo isto en pleno século XXI. E eu
poboación de 700 habitantes. Tifia un que pensaba que o máis normal era

o máis normal era


contrato de obra desde novem-bro de traballar e ter un filio".
2002 para ocuparse da biblioteca e O Concello aínda non a rein-
organizar obradoiros de informática. corporou ao seu posto, nin lie pagou o

traballar e ter un filio"


Dous meses antes de dar a luz, que lie debe, segundo a sentenza: os
empezou a sufrir graves hemorraxias. O salarios desde o seu sétimo mes de

Si

El País, 8 de
marzo de
2006. Ana González, en
Navajas (Castelló)
feto corría perigo e o médico mandoulle embarazo ata agora, descontando o
gardar re-pouso. Ela presentou a baixa período de baixa por enfermidade. Ana
e a resposta do Concello non se fixo que-re incorporarse canto antes. Non
esperar: aos quince días comuni- está nerviosa nin teme represalias. "Vou
cáronlle que o seu contrato rematara. coa autoestima polas nubes. Pensó que
"Fun falar co alcalde", relata, "e díxome agora me han respectar máis e teñen
que eles non me podían ter máis alí, que que readmitirme, gústelles ou non".
ao mellor despois de ter o neno volvía". Ningún responsable municipal se puxo
Ana sentiuse "indignada" na súa en contacto con ela, así que vai pedir
faceta de "muller traballado-ra". xudicialmente que se cumpra a
Intentou chegar a un acordó co sentenza.
Concello, pero non o logrou. Decidiu Na vila, hai quen a acusou de facer
esixir xudicialmente os seus dereitos. O "todo iso" por caitos, para sa-carllos ao
xuíz de primeira instancia deulle a Concello. Tamén a felicitaron. Da súa
razón ao Consistorio, gobernado polo boca só sae, unha e outra vez, a palabra
Partido Popular. Ana recorreu e o dignidade. "Os caitos están ben, porque
pasado decembro o Tribunal Superior os preciso, pero quedan nun segundo
de Xustiza de Valencia declaroulle nulo plano. As mulleres temos que loitar
o despedimento. Obriga ao Concello a polos nosos dereitos e non deixar que
readmitila e a senten-za xa é firme. nos tomen o pelo. Eu non quero que
"Recuperei a miña dignidade", ninguén pase por este calvario. E
exclama Ana exultante. Está con- terrible estar mal, de baixa, saben-do
vencida de que coa verdade se chega que o teu filio corre perigo, e por riba
moi lonxe. "Espero que a próxima vez o recibir unha carta na que te deixan sen
pensen dúas veces trabailo. Aínda teño secuelas de todo
isto".

40
Ler as noticias que aparecen na prensa é unha
das mellores maneiras de manternos informados
sobre o que ocorre no noso mundo.
Nun xornal, as noticias agrúpanse por seccíóns
en función dos seus temas (economía, cultura,
deportes, sociedade...) e do lugar onde
aconteceu o feito narrado (noticia local, nacional
ou internacional), As noticias intercálanse con
outros escritos que non se consideran noticias,
como os artigos de opinión,
A información máis relevante sitúase ao comezo
da noticia e délxanse os datos menos importantes
para o final. As declaraclóns Iiteráis feltas por unha
persoa escríbense entre comlñas.
Aínda que as noticias deben ser obxectivas,
ás veces apréclanse matices subxectlvos. De feito,
a importancia que conceden os diarios a unha
mesma noticia pode ser distinta, como reflicte
a súa situación dentro do periódico, a extensión
e o tamaño dos titulares. Estes últimos tamén poden
mostrar como unha mesma noticia é contemplada
desde puntos de vista diferentes.
20. • Le a noticia e responde:

• Quen é a protagonista da noticia?


• Que pasou?
• Ondesucedeu?
• Cando?
• Que pretende o periódico ao recoller a
noticia?

21. •• Elixe unha noticia da prensa do día que


apareza na portada dun periódico. Lembra que
podes acceder a el a través de Internet. De que
informa a noticia? Por que é importante?

22. ••• Busca esa mesma noticia noutro


diario de distinta tendencia política.
• Paréceche que os dous xornais dan a
mesma importancia á noticia? En que te
baseas?

• Facilitan a mesma Información ou distinta?


• En que aspectos da noticia
se centra un e outro?
• Cres que é bo ler unha
mesma noticia desde distintos
puntos de vista?
Por que?

41
MM Unha economía globalizada
Mult p
inaci a
onal rt
O termo globalización fai referencia ao proceso cara a unha maior
interdependencia e integración das economías mundiais. Non é un
fenómeno novo, pero acelerouse últimamente.
Esta «mundialización» da actividade económica deu como resultado un
aumento espectacular do comercio e dos fluxos de operacións financeiras
entre os países, a internacionalización das empresas e un maior
\¿. Fonte: WFE 2010, intercambio de tecnoloxías e de coñecemento.
2009 Market
BOLSAS DE Highlights.
Capitalización A globalización da economía ten cinco trazos destacados:
bursátil2009
VALORES das cinco
I
primeiras prazas
mundiais (En miles
de millóns de
dólares)
• O aumento exponencial dos fluxos financeiros internacionais,
moi por riba dos intercambios de bens e servizos. Como consecuencia
diso, creceron igualmente os investimentos directos de capital no
exterior. As Bolsas son os verdadeiros centros económicos da
• Principáis prazas diverso globalización (doc. 1).
s: ao
financeiras do mundo
move • A forte expansión do comercio internacional. O comercio internacional
^ Sentido horario das
mento de mercadorías pasou de 300.000 millóns de dólares en 1970 a máis de
aperturas bursátiles
de 15,7 billóns en 2008, e os intercambios de servizos en 2008 supuxeron 3,7
persoa billóns de dólares (doc. 2).
Doc. 1 Os fluxos entre s, de
as principáis Bolsas do
• Os movementos internacionais de capital favoreceron a concentración
merca
mundo.
empresarial, é dicir, un proceso de fusións entre empresas co fin de ser
durías,
de máis competitivas.
Comercio de capltal • As grandes empresas multinacionais* foron un dos principáis actores
mercadurías s, etc. da globalización (doc. 3). A súa dimensión internacional e os seus
Volume de exportadóns/de Libera enormes recursos -moitas délas posúen máis capacidade financeira ca
produción (2000=100)
moitos Estados- concédenlles unha grande influencia tanto sobre os
1 7 gobernos coma sobre as institucións económicas internacionais.
2
lizació
0 • Tamén se produciu unha organización mundial da produción.
n.
As empresas realizan cada fase da produción na zona do mundo que
Proces
1 consideran máis adecuada: polo xeral, sitúan as tarefas máis simples e
o polo
0 cal
que necesitan máis man de obra en países onde os salarios son máis
0 unha baratos, mentres que as tarefas que requiren maior cualificación se
econo sitúan onde a man de obra está máis formada. Denomínase
8
mía ou deslocalización a este proceso de división da produción entre distintos
0
un territorios.
sector
6
Pero a globalización é algo máis ca unha profunda transformación da
deixa
economía. Non só os procesos produtivos ou financeiros se fixeron máis
0 de
interdependentes, tamén o fixeron as sociedades, as actuacións políticas e
estar
ñas
a cultura. Así, por exemplo, as melloras experimentadas nos medios de
4
mans comunicación propiciaron unha crecente similitude dos estilos de vida,
0
do dos costumes e das relacións sociais. Polo tanto, trátase dun proceso de
Estado integración económica, sociocultural e política que implica unha apertura
2
, ou cada vez maior dos países ao resto do mundo.
0 mol
Fonte: OMC.
control
1950 1960 1970 1980
1990 2000 2008 ada
por
Doc. 2 Evolución do este, . e
comercio mundial. para Empr d
pasar esa a
a mans que s
GLOSARIO privad está ú
Arancel. Taxa que as ou pres a
ben ente a
teñen que pagar
para en c
os produtos dun
vario ti
paísaochegaráfront elimina
s vi
eira r
paíse d
doutro país, regula
s, a
Fluxo. E sinónimo clóns
nos d
de movemento. excesi
que e
Aplícase aos vas,
realiz .
campos máis a

43
I-- 1 País sede das
500
I-- 1
multinacionais
máis
grandes do mundo
© Principáis
países Chile de
destino das
empresas
deslocalizadas
Ingresos de todas
as multinacionais
do ------
país (en milóns
de 1.000.000
dolares) Fonte: Fortune Global 500,
------ 5.000.000 lista 2009; A.T. Kerney 2009.
Doc. 3 Grandes multinacionais por país de orixe e principáis
100.000
destinos da deslocalización.
Os
J factores
A
globalizació 2 da
globaliza
n . ción

44
Evolución
Xa desde o final da Segunda Guerra 2. •• Interpreta os ACTIVIDADES Os
Mundial (1945) se produciu unha documentos.
tendencia ao aumento das relacións • Documento 1. 1. • Comprende o texto.
comerciáis internacionais e do peso das
• Anota os cinco trazos
multinacionais na economía. Pero unha
a)Que é unha da globalización
serie de fenómenos acontecidos ñas
Bolsa?
últimas décadas intensificaron o proceso económica,
de mundialización económica. b) Ordena as •
Factores Enumera
da os factores
principáis
•A globalización únicamente foi posible que explican a
globalizaciónTecnolóxicosEco
Bolsas
globalización, Clasifícaos.
grazas aos cambios que conformaron a segundo o nómicos Políticos
chamada sociedade da información. Sen volume de
a aplicación das novas tecnoloxías da negocio,
información e da comunicación c) Cres que a
da
desigualdad
efectos
(informática, Internet, presenza de e mundial da
telecomunicacións...) non se poderla or- Bolsas fortes ^ globaliza
ganizar a produción a escala mundial neses lugares
nin mover os capitais dun punto a outro é un factor 3 ción
que lies dá
do planeta en cuestión de segundos.
poder na
• Tamén foi fundamental a mellora e .
economía
abaratamento dos transportes, o que global? Por
facilita os fluxos* de mercadorías e que?
persoas. • Documento 2,
• En terceiro lugar, a globalización foi Cando aumentou
posible pola posta en marcha de o ritmo de
políticas de liberalización* polos crecemento
do comercio? A
gobernos.
que o achacas?

- Por un lado, os gobernos • Documento 3.


liberalizaron os mercados financei-
ros, o que facilitou a entrada e saída a) Que países e
de capitais. Non obstante, tras a crise rexlóns
económica iniciada en 2007 en do mundo
Estados Unidos, es-tanse implantando concentran
algúns controis á acción dos bancos e máis
multinacionai
outras empresas financeiras.
s? ínflúe no
- Por outro lado, os gobernos seu poder
alcanzaron acordos para a elimi- económico?
nación dos aranceis* e outras trabas á b) Que países
importación de mercadorías e constitúen os
servizos. Como consecuencia, os principáis
produtos dun país véndense destinos da
libremente en case todo o mundo. deslocalizació
n?
• Tamén influíu o derrubamento do
bloque comunista a partir de 1989. Os
antigos países comunistas apenas
mantiñan relacións económicas con
outros países do mundo. Tras a caída do
comunismo, nestes Estados implantouse
o sistema capitalista e abriron as súas
fronteiras aos investimentos e produtos
doutros Estados. Salvo poucas
excepcións (Cuba, Corea do Norte),
todos os países forman agora un único
mercado mundial.

45
0,60

Valores do Desde o punto de vista económico e social, a globalización tivo efectos


coeficiente de contraditorios. Por un lado, é evidente que se produciron efectos
positivos:
Glnl
0, • Houbo un aumento considerable da riqueza mundial ñas últi-
56 mas décadas.
0, • Algúns países iniciaron un forte crecemento e desenvolve-
52 mento económico, que sacou a centos de millóns de persoas da
• pobreza. Os casos máis rechamantes foron China e India.
0,
Mundo sen • Así mesmo, rexistráronse avances sociais importantes, sobre todo en
48
0,44
China e India temas sanitarios e educativos.
Pero os beneficios non se repartiron equitativamente.
• A nivel mundial, a globalización beneficiou sobre todo aos paí-
0,40
ses desenvolvidos e a un grupo de países en desenvolvemento,

46
O movemento antiglobalización

fO movemento antiglobalización é un movemento social


Internacional que xurdiu como resposta crítica á
globalización. En realldade, non se trata nin molto
menos dun movemento unificado nin estruturado, senón
que está integrado por un conxunto moi heteroxéneo de
movementos sociais e correntes ideoIóxicasTjgrupos
anticapitallstas; ecoloxlstas a favor do desenvolvemento
sustentable e defensores dos dereitos dos animáis;
pacifistas e antimilitaristas; grupos preocupados pola

Doc. 5 Manifestación
antiglobalización en Xakarta.
FONDO

pobreza e a xustlza Norte-Sur; movementos indixenistas;


movementos contra a discriminación das mulleres;
movementos nacionalistas; activistas do software libre,
etc.
A maioría non son movementos contra a globalización e a
interdependencia dos países, senón contra os efectos que
a globalización provoca. Por ¡so, a maioría pide «outra
globalización», que beneficie á maior parte do planeta.
Para iso proponen medidas como:
• AtaxaTobin, un imposto sobre as transacclóns
f ¡nanceiras Internacionais destinado a desenvolver
oTerceíro Mundo e f rear a especulación.
• A condonación da débeda externa dos países
pobres.

• A liberalización dos movementos migratorios.


• A supeditación dos bancos, entidades financeiras
e multinacionais ao control político democrático
por parte dos cldadáns.
• A reforma das institucións económicas internacionais,
como o FMI, o Banco Mundial e a OMC, para dar máis
peso aos países pobres.
BANCO MUNDIAL (BM) FONDO MONETARIO ORGANIZACION MUNDIAL J DO
INTERNACIONAL(FMI) COMERCIO (OMC)

48
Fundación. 1945. Fundación. 1945. Fundación. 1995, en substitución do GATT
Sede. Washington D.C., Estados Unidos. Sede. Washington D.C., Estados Unidos. (Acordó Xeral sobre Aranceis Aduaneiros e
Obxectivo. Reducir a pobreza no mundo e Obxectivo. Contribuir ao bo funcionamento da Comercio), establecido en 1948. Sede. Xenebra,
mellorar o nivel de vida da poboación. economía mundial ao fomentar a cooperación Suiza.
Actuacións. Concede préstamos con intereses monetaria, promover un emprego elevado e un Obxectivo. Axudar aos produtores de bens e
baixos ou sen intereses aos países crecemento económico sostible, e reducir a servizos, aos exportadores e aos importadores a
subdesenvolvidos e fai doazóns para crear ou pobreza no mundo. Actuacións. Trata de evitar levar adiante as súas actividades de xeito que o
mellorar as súas infraestruturas e crlses animando aos países a adoptar medidas comercio mundial sexa fluido, libre e xusto.
comunlcacións, poner en marcha proxectos económicas que considera axeitadas e concede Actuacións. Establecer as normas que rexen o
educativos e sanitarios... préstamos aos países membros. comercio internacional. Vixiar o cumprimento
Membros. 186 países. Funcionamento. Membros. 186 países. dos acordos comerciáis. Resolver as diferenzas
Existen 24 directores executlvos, que son os entre os países. Axudar aos Estados
Funcionamento. As decisións tómanas tamén 24 subdesenvolvidos en cuestións de política
que toman as decisións financeiras (a quen
directores executivos. Os 5 maiores accionistas
conceder préstamos e en que condicións...). comercial. Membros. 153 países.
-Estados Unidos, Xapón, Alemana, Francia e Reino
Cada un dos 5 malores accionistas -Estados Funcionamento. As decisións acostuman
Unido-, máis China, Rusia e Arabia Saudita contan
Unidos, Xapón, Alemana, Francia e Reino Unido- adoptarse por consenso entre os países
cun director executivo. Os 16 restantes son
designa un director executivo para que defenda membros, e deben ser ratificadas polos
elixidos por grupos de países para un período de
a súa postura. respectivos parlamentos.
dous anos.

49
Fonte: BM,FMI, OMC.

Doc. 6 As grandes institucións económicas do mundo.

As institucións da economía mundial

50
Existen unhas institucións e organizacións O Produto
Interior
internacionais que, coas súas actuacións,
condicionan o funcionamento da economía
* Bruto 2008

mundial. Destacan o Banco Mundial (BM), O En miles de


millóns de

o Fondo Monetario Internacional (FMI), a s dólares


internacionais
(PPA)
Organización Mundial do Comercio (OMC) 3. • Comprende o g
e o G-20 (doc. 6). texto.
ra
O Banco Mundial e o FMI forman parte da
Organización das Na-cións Unidas (ONU). • Que efectos n
Por iso, case todos os países do mundo son
positivos e d
negativos
membros destas institucións.
estátendo a
e
•O Banco Mundial ten como obxectivo globalización? s
principal reducir a pobreza. Para iso, • Un mesmo c
concede préstamos e asistencia aos países
necesitados para promover o crecemento
país pode recibir
efectos positivos
e
económico e o desenvolvemento. e negativos nt
•O FMI aconsella aos gobernos en
deste proceso? ro
Pensa en España
cuestións financeiras e pode conceder e pon exemplos. s
préstamos aos países membros. d
4. •• Interpreta os
Pero non todos os países teñen o mesmo
documentos. a
poder ñas decisións que toman estas
• Documento 4. e
institucións. Os países máis ricos teñen
unha maior representación e votos, porque c
contribúen con máis diñeiro a estas a) Cal é a o
organizacións. Por iso poden imponer os tendencia n
seus intereses. xeral da
desigualdade
o
Moitos Estados pertencen tamén á OMC. A
? m
súa finalidade é establecer regras do
comercio internacional, avanzar na
b) Se excluímos ía
China, calé
liberalización do comercio e resolver os
a evolución
m
desacordos comerciáis que xurdan entre os da u
seus membros. desigualdade n
O G-20 é un foro de consulta e cooperación no mundo?
c) Como di
de vinte países ou rexións económicas do
mundo. Reúnese polo menos unha vez ao explicas o al
extraordinario
ano para debater sobre a situación
peso do que
económica mundial e decidir accións
pasa nese
conxuntas en casos de crises.
país nos
Está formado polos países do G-8 (Estados valores do
Unidos, Xapón, Alemana, Reino Unido, gráfico?
Francia, Italia, Canadá e Rusia), once • Documento 6.
Estados de diversas rexións do mundo
(Arabia Saudita, Arxentina, Australia,
Brasil, China, India, Indonesia, México,
a) Cale
s son os
Corea do Sur, África do Sur e Turquía) e a
obxectlvos do
Unión Europea. España e Países Baixos Banco
tamén acoden ás reunións do G-20. Mundial, do
FMI e da
OMC?
b) Cal
das tres
organizacións
eres que
pode ter un
maior
impacto no
desenvolvem
ento da
globalización?
Por que?
c) Explica como
toman
as decisións
estas
institucións.
Conslderaríal
as
democráticas
?

51
Non todos os países do económicas O

mundo teñen o mesmo


tradicionais______________________
14.000

peso económico (doc. 8).


Un conxunto deles controla Estados Unidos 12.000

a maior parte da produción


A produción de Estados
económica e dos
Unidos supera con 10.000 I
intercambios mundiais e,
diferenza a de calquera
en consecuencia, as súas
outro país: supon arredor
decisións teñen unha 8.000
do 23% do PIB* mundial.
grande influencia sobre a
A iso contribúen varios
economía do planeta; por
factores: 6.000
iso os consideramos
potencias económicas. • Moitas das súas
empresas son líderes no
• Varias destas potencias
mundo.
4.000

sonó desde hai moito


tempo. Son as potencias •A sociedade
2.000
tradicionais: Estados estadounidense valora
Unidos, Xapón e os moito o espirito
países da Unión Europea. empresarial ñas persoas.

• Outros países están • Os elevados Fonte: FMI, World


Doc. 7 As catorce potencias económicas
experimentando un investimentos en
do mundo poloEconomic
valor da súa Outlook
espectacular crecemento investigación sitúanos á produción. Datábase,
económico nos últimos cabeza dos avances
anos e con-seguiron científicos e tecnolóxicos, dúas grandes debilidades: o
situarse nos primeiros o que redunda consumo é elevado, pero á
postos da economía positivamente na conta do forte
mundial (doc. 7). Por iso produtividade e endebedamento das
se consideran potencias competiti-vidade das familias; e o país importa
emerxentes. É o caso de empresas, que é moi moito máis do que exporta,
China, India, Brasil e elevada. polo que a economía pre-
Rusia, que reciben o • Unha educación senta un forte desequilibrio
apelativo de BRIC, universitaria de calidade cunha balanza comercial
resultado de unir a permítelle disponer de deficitaria.
primeira letra de cada un man de obra moi
dos seus nomes. cualificada. Xapón
• Outros países son A pesar da recesión en que
potencias rexionais, é • Posúe unha gran riqueza Xapón está inmerso desde a
dicir, as súas economías de recursos naturais e década de 1990, continúa
non son tan potentes ener-xéticos. sendo unha potencia
coma as dos países • A súa economía é moi económica e financeira.
anteriores, pero si que flexible e capaz de Despois de Estados Unidos
suponen unha porcen- adaptarse rápidamente e China, é a terceira
taxe importante da potencia polo valor da súa
aos cambios.
actividade económica de produción.
determinadas rexións do • Capta importantes
planeta. investimentos estranxeiros.

Fronte a estes Estados, • Como consecuencia do


parte de Latinoamérica, seu poder económico, o
Asia meridional e, sobre dólar é a moeda máis
todo, África subsahariana importante do mundo.
están máis atrasadas A poboación goza dunha
económicamente. Aínda das rendas per cápita* máis
que están crecendo por riba altas, polo que o consumo é
da media dos países ricos, o moi elevado. Este elevado
ritmo non é suficiente para consumo impulsa o
que a maior parte da súa crecemento da produción
poboación saia da situación nacional e tamén o dos
de pobreza en que vive. países aos que compra
produtos. Por iso é tan
importante para todos o

6 As
que sucede na economía de
Estados Unidos.

potencias Non obstante, a economía


estadounidense presenta

52
• Comprende o texto.
O poder económico de Xapón baseouse nestes piares: a súa
• Explica os termos potencia emerxente, BRIC e
alta capacidade industrial, as súas exportacións a escala potencia rexlonal.
mundial, os altos niveis de aforro interno, os constantes
• Que factores explican que Estados Unidos sexa
investimentos públicos e o dominio sobre os mercados a gran potencia mundial?
financeiros internacionais.
• Que debilidades ten a economía xaponesa? Por
A economía xaponesa presenta estas vantaxes: que, a pesar délas, Xapón é unha potencia
económica?
• Unha industria moi variada. Destaca sobre todo en novas
tecnoloxías (electrónica, informática...) e nos sectores •• Interpreta os documentos.
automobilístico e navieiro. • Documento 7. Que lugar ocupa España na
economía mundial?
•A robótica é un dos campos en que Xapón ten vantaxes
tecnolóxicas. Ten máis robots industriáis ca todos os países • Documento 8. Que rexións do mundo
concentran a maior parte da produción
desenvolvidos no seu conxunto. Estados Unidos importa
económica mundial?
de Xapón o 80 % desta tecnoloxía.
• Exporta manufacturas e os seus produtos caracterí-zanse
pola calidade e a excelente relación entre a cali-dade e o
prezo.
• Xapón é o segundo investidor mundial. As súas empresas
esténdense por todos os continentes (Toyota, Fujitsu,
Panasonic...). O ien é unha das moedas máis usada ñas
transaccións internacionais.
•A distribución da riqueza é máis igualitaria ca noutras
sociedades desenvolvidas. E a taxa de desemprego é tamén
reducida, arredor do 5 %.
Dous factores negativos para o seu desenvolvemento
económico son o crecente avellentamento da poboación, que
supon elevados gastos sociais; e a escase-za de recursos
naturais e enerxéticos, que o fai moi
dependente do exterior.

GLOSARIO
PIB ou Produto Interior Bruto. Valor tota dos bens e
servizos producidos nun territorio durante un ano.
Renda per cápita. Normalmente é o PIB per cápita,
resultado de dividir o PIB dun territorio entre o número dos
seus habitantes. Permite coñecer cal é a riqueza ou renda
media da súa poboación.

ACTIVIDADES

53
A Unión Europea
Pero a Unión Europea non é unha fortaleza illada dos demais
Un dos grandes obxectivos da UE era crear un espazo
países do mundo. Desde a súa orixe, asmáronse acordos para
económico que permitise a Europa competir no mercado
estimular os intercambios con outras rexións. Así, por
global, o que non podían facer os países europeos
exemplo:
individualmente. Para chegar a esta realidade, percorré-ronse
tres etapas sucesivas (doc. 9): • En 1975 asinouse a Convención de Lomé con varios países
africanos, do Caribe e do Pacífico para outor-garlles axuda
•A primitiva CEE era unha unión aduaneira. Os países
financeira e permitir que os seus produtos se vendan
membros suprimiron os dereitos de aduana entre eles, e
libremente nos países comunitarios.
así os produtos dun país podíanse vender nos outros ñas
mesmas condicións ca os produtos nacionais, sen ningún • En 1994 entrou en vigor o Espazo Económico Europeo
tipo de recarga. Ademáis disto, adoptaron un arancel (EEE), formado polos países da UE máis Suiza, Islandia,
común para gravar os produtos que procedían doutros Liechtenstein e Noruega. Estes catro países están
Estados que non eran membros. integrados no mercado único da UE, pero non ñas demais
facetas da organización.
• Desde 1985, a CEE pasou a ser un mercado común.
Os Estados membros negociaron centos de directivas para Con todo, a UE tamén ten graves debilidades. O crecemento
eliminar as barreiras que aínda existían á libre circulación económico, o PIB per cápita, a produtividade dos
de produtos, traballadores, servizos e capitais entre eles. traballadores e o desenvolvemento tecnolóxico son inferiores
Coa eliminación destes obstáculos conseguíronse certas aos valores de Estados Unidos ou Xapón.
vantaxes:
- As empresas europeas teñen un mercado maior
para os seus produtos, o formado por todos os
consumidores dos países comunitarios. Isto permí-telles
aumentar a súa produción, o que se traduce en prezos
máis baixos.
- As empresas enfróntanse á competencia das empre-
sas dos demais países. A competencia é un estímulo,
pois, para teren éxito, as empresas deben mellorar a
calidade e o prezo dos seus produtos.
- Estas melloras fan que as empresas europeas sexan
tamén máis competitivas no mercado global.
• En 1993 entrou en vigor o Tratado de Maastricht, que
sentou as bases da Unión Económica e Monetaria. A
unión económica quere dicir que os membros da UE deben
manter políticas económicas acordes uns con outros. E a
unión monetaria plasmouse na adopción do euro como
moeda europea, se ben non todos os países se sumaron a
ela.
Grazas á unión económica, a UE é unha gran potencia
económica e a primeira potencia comercial do mundo. Os
seus membros alcanzaron un elevado grao de integración
económica: por exemplo, o 70% dos intercambios comerciáis
dos 27 países da UE realízase con outros membros da
organización.
Non obstante, non todos os países comunitarios se en-
contran na mesma situación. Alemana, Reino Unido, Francia
e Italia son as economías máis importantes.
Tamén hai grandes diferenzas de renda per cápita entre as
súas poboacións (doc. 10).

54
PARTICIPACIÓN EN PIB (% do total mundial) Taxa de
crecemento do PIB

Doc. 11 Comparación da participación na produción mundial Doc. 12 Crecemento


económico por rexións. dos países estudados en 1980, 2000 e 2010.
7» As potencias emerxentes_ b) En cal destas fases situarías
a UE actualmente? Xustíf ¡ca a
China resposta,
• Documentos 8 e 11. Compara a UE e China.
Actualmente, China é a economía máis dinámica e ten cada
a) Cal destas dúas rexións ten
vez maior peso no ámbito mundial (docs. 11 e 12). Desde
un PIB maior?
1979 pasou de ser unha economía planificada a outra de
a) Como evolucionou a participación
mercado capitalista, aínda que baixo un forte control na produción económica mundial da UE e China
político. entre 1980 e 2010?
Cara a 1997 iniciou un gran crecemento económico, do 8 % • Documento 12, Que rexións tiveron
anual. Hoxe é a segunda potencia en produción, un maior crecemento económico nos últimos anos?
con máis de 9 billóns de dólares fronte aos 14 estadou- Como o explicarías?

nidenses. Duplica o seu PIB cada sete anos, mentres que


Estados Unidos o fixo cada 20 e a UE, cada 24.

O seu modelo económico ten estas características:

• China converteuse na «fábrica do mundo»: ocupa o


primeiro posto como fabricante de produtos de alta
tecnoloxía (ordenadores, teléfonos, televisores...), textiles
(roupa, calzado...), mobles e xoguetes. Pero a calidade non
sempre alcanza os estándares internacionais e moitos
produtos son copias piratas.
• Foi o destino número un das grandes multinacionais,
atraídas por unha man de obra numerosa, dócil e barata, e
tamén por un mercado interno en continuo aumento.
• Está incrementando os gastos en I+D+i e xa dedica un
esforzó similar ao da UE medido en porcentaxe sobre o
PIB. Polo tanto, no futuro próximo, China aumentará a
súa capacidade de innovación.
• Ademáis, leva a cabo unha política de internaciona-
lización das súas empresas. Por exemplo, as empresas
chinesas están adquirindo en parte multinacionais
estranxeiras, como a compra por Lenovo da división de
ordenadores de IBM. Ademáis, China inviste ma-
sivamente en moitos países de África e Iberoamérica.
• As súas reservas en divisas son as maiores do planeta.
Pero este crecemento económico mostra grandes de-
sequilibrios: China apenas supera os 7.000 dólares de renda
per cápita, aínda que xa ocupe o segundo lugar mundial en
canto a número total de millonarios.
E presenta outros factores negativos: as condicións laboráis
son moi duras (trabailo infantil, xornadas de 12 horas, non
hai liberdade de asociación, máis da metade da poboación
non ten seguro médico...) e o desenvolvemento económico
conseguiuse á conta dunha intensa contaminación e
destrución do medio natural.

ACTIVIDADES_______________________
7. Interpreta os documentos.

• Documento 9.

a) Explica as diferenzas entre unión


aduanelra, mercado común e unión económica,

55
India Brasi
l

56
India converteuse en apenas dúas décadas nunha das eco- Cunha produción anual de 2 billóns de dólares, Brasil é a
nomías emerxentes con maior potencial de desenvolvemento. primeira economía de América Latina e a novena a escala
En termos de produción anual é hoxe a cuarta potencia mundial. O país rexistrou unha media de crecemento
mundial e a segunda en ritmo de crecemento: estímase que económico do 4 % anual desde 2004 e espera estar entre os
medrará unha media do 8 % ata 2020. cinco grandes antes de 2015.
O seu arrinque económico viuse favorecido polo uso habitual O seu desenvolvemento vese favorecido por unha com-
do inglés nos negocios, unha potente demanda interna binación estratéxica de varios factores: man de obra barata,
(preto de 400 millóns de habitantes teñen poder de compra), mercado interno en crecemento e ampios recursos naturais e
os investimentos e capital estranxeiros, os baixos salarios e enerxéticos.
a elevada cualificación técnica de gran parte da poboación • Nos últimos anos, Brasil foi o principal destinatario
activa. dos investimentos estranxeiros en América Latina.
• India ten importantes recursos naturais. É o maior • Ocupa os primeiros postos mundiais como produtor
produtor mundial de té, leite e hortalizas, e o segundo de agropecuario (café, soia, tabaco, reses...), de recursos
froita, cemento e peixe de auga doce. Encontrase entre os minerais (ferro, aceiro, ouro, estaño...) e forestáis (fibras,
primeiros produtores de carbón, ferro e aluminio. caucho, aceites, madeiras...).
•A industria está moi diversificada. A industria do • Outra das súas vantaxes é a autosuficiencia
software informático é a máis importante e rendible. As enerxética, grazas á enorme produción de enerxía
telecomunicacións creceron espectacularmente; estímase hidroeléctrica e biocombustibles (etanol). Ademáis, nos
que 6 millóns de novos usuarios telefónicos se dan de alta últimos anos descubríronse novos xacementos de petróleo,
cada mes. Moitos sectores industriáis (textil, que poden converter a Brasil nun dos principáis
automobilístico, farmacéutico, petroquímica) fixéronse moi produtores mundiais.
competitivos.
• Entre as industrias destacan os sectores do coiro e
• A súa capacidade de innovación aumenta en sectores que
do calzado, a construción mecánica, a química, a elec-
van en cabeza, como a biotecnoloxía, a nanotecno-loxía, a
trónica e, sobre todo, o sector de automoción.
xenética, as TIC ou as enerxías alternativas.
• Sao Paulo é o motor económico do país. A súa Bolsa
• Hoxe, é importante a súa expansión internacional: é a máis rendible de Latinoamérica.
numerosas empresas indias localízanse noutros países.
• O seu dinamismo económico permitiulle reducir a
Pero India tamén ten grandes desafíos: sacar da pobreza a débeda externa e aumentar as reservas en dólares.
millóns dos seus habitantes, ancorados nunha economía de
Este crecemento favoreceu que a renda per cápita aumentase
subsistencia; mellorar o sistema educativo e as
significativamente entre 2001 e 2010, de 7.000 a uns 11.000
infraestruturas, e modernizar o sistema financeiro.
dólares.

57
ACTIVIDADES
8. • Comprende o texto.
• Que trazos modernos e innovadores destacan
ñas economías india e brasileira?
• Que trazos propios do subdesenvolvemento
subsisten en ambas? Como poden afectar ao
seu desenvolvemento económico?

9. Busca forado texto.


• Entra en Internet en The WorldFactbook e busca
Información sobre a economía dunha das
potencias rexlonais que se citan no texto: PIB
(GDP), crecemento económico (realgrowth rate),
PIB per cápita {GDPper capita), poboación
ocupada por sectores {labor forcé by occupatlon),
exportaclóns (exports)
e ¡mportacións (Imports).

Doc. 13 Centro tecnolóxico en


Kerala (India)

58
Crecemento ou
decrecemento do
PIB 2008 (ano de
crise mundial)
§ Máis do 10
%
| | Entre o 6 %
e o 10 %
U Entre o 3 % e o
6%
0
~j Entre o 0 % e
1.700 km
Doc. o143 %
Crecemento anual do PIB
7J Menos do 0
por países.
%
~J Sen datos
Con todo, os niveis de pobreza e as diferenzas de renda África do Sur ten, con moita diferenza, o PIB máis elevado de
aínda son moi altos: estímase que en 2008 un 20 % da África. Pero mentres unha minoría se enriquece, a maioría da
poboación vivía por debaixo do limiar da pobreza (con poboación vive na máis absoluta miseria. E factores como a
menos de 2 dólares ao día). falta de man de obra cualificada, a forte incidencia da SIDA e
Outros factores negativos son o enorme peso da economía os altos índices de criminalidade afectan negativamente ao
somerxida, os problemas ambientáis causados pola rápida seu desenvolvemento e frean os investimentos estranxeiros.
deforestación da Amazonia, unhas notorias deficiencias Os países produtores de petróleo do golfo Pérsico
educativas e sanitarias, e unhas infraestruturas aínda escasas. dominan un recurso estratéxico. Os ingresos do petróleo
permítenlles obter gran cantidade de divisas, que invisten en
Rusia países e empresas estranxeiras, polo que as súas decisións de
investimento teñen grande impacto na economía mundial.
Durante anos, Rusia foi, xunto con Estados Unidos, unha das Pero a súa presenza fóra djos sectores enerxético e financeiro
dúas superpotencias mundiais. A caída do bloque comunista é prácticamente inexistente.
a partir de 1989 e a transición cara a unha economía de
mercado fixo entrar a Rusia nunha grave crise. O seu PIB
diminuíu notablemente, o desemprego disparouse, os
salarios descenderon e case un terzo da poboación pasou a
vivir na pobreza.
Hoxe, a economía rusa recuperouse e rexistra un crecemento
moi superior ao da media dos países desenvolvidos. Rusia
posúe dous recursos fundamentáis: grandes reservas de
petróleo e gas natural e unha poboación moi formada.
Non obstante, un conxunto de problemas dificultan o seu
crecemento:
•O atraso tecnolóxico, que limita a calidade e a compe-
titividade dos seus produtos.
• A falta dunhas leis claras, a excesiva burocracia e a elevada
corrupción política, que desaniman as empresas
estranxeiras a instalarse no seu territorio.
• As situacións de monopolio e oligopolio que se dan en
moitas ramas da produción.

8 Potencias rexionais
.
Australia é un dos países desenvolvidos máis prósperos. A
súa economía apóiase no sector servizos, aínda que son os
seus produtos minerais e agrarios os que mellor compiten no
mercado mundial. Australia exerce unha notable influencia
na rexión de Asia oriental e nos territorios do Pacífico.
Os «dragóns asiáticos» (Singapura, Corea do Sur e Taiwán)
tamén ocupan un lugar fundamental nestas rexións. A
mediados do século pasado, estes territorios vivían nunha
situación de extrema pobreza, pero empezaron a
industrializarse rápidamente grazas a que contaban cunha
man de obra barata e formada. Convertéronse en potencias
exportadoras, posto que os seus produtos, que uñan gran
calidade e baixo prezo, eran moi competitivos. Como
consecuencia, estes países superaron a situación de
subdesenvolvemento e encabezan algúns dos sectores
industriáis máis innovadores.

59
Actividades de repaso
• Lembra

10. Le o resumo e completa a táboa.

UNHA ECONOMÍA GLOBALIZADA


• Aumento exponencial dos fluxos financeiros internacionais.
• Forte expansión do comercio Internacional,
Características da
• Concentración empresarial.
economía global
• Importancia das grandes empresas multinacionais.
• Nova organización da produción —> Deslocalización.
• Desenvolvemento da sociedade da Información,
• Mellora e abaratamento dos transportes.
Factores
• Políticas de llberallzación dos mercados financeiros e dos intercambios comerciáis,
• Derrubamento do bloque comunista —> Único mercado mundial.
• Aumento da riqueza mundial.
• Algúns países saíron do subdesenvolvemento.
Efectos da
• Non beneficiou a todos os países.
globalización
• Aumentaron as desigualdades dentro de cada país.
• Redución do papel económico dos Estados.
• Fondo Monetario Internacional. • Organización Mundial do Comercio.
Institucións da
• Banco Mundial. • G-20.
economía global
Potencias tradicionais: Potencias emerxentes: Potencias rexionais:
• Estados Unidos. • China. • Australia.
Grandes centros da
• Xapón. • India. • Dragóns asiáticos.
economía mundial
• UE. • Brasil. • África do Sur.
• Rusia. • Países do Golfo.

% do PIB Ritmo de crecemento Evolución previsible no


Fortalezas Debilidades
mundial económico futuro
EUA
Xapón
UE
China
India
Brasil
Rusia

60
A,
67,3
(- Otefc);
CHINA

•• Analiza (Sen Hong-Kong)


jgtgM 52,8 jiffWjy 28,8

ASIA XA
610 OCCID
ENTAL
11. Observa o mapa e responde: l( + (+14, PO
• Que son os investimentos 10%.) 9%1
ESTADOS SUESTE N
estranxeiros directos (IED)? UNIDOS UNIÓN ASIATICO
ÁFRICA E
• Prodúcense en todas as zonas do EUROPEA ASIA
35,6 MERIDION
mundo? Coa mesma intensidade? 125,8C ( + AL
50,2 " ( +
I f (- 11,9%)
• Que rexións reciben a maior parte LATINOA
do investimento estranxeiro? MÉRICA E 0,1
O CARIBE
A que se debe? Fonte: FDI/UNCTAD.
%)
• En que zonas medrou máis o
Entradas mundiais
de inversión estranxeira directa
investimento estranxeiro? Por 2007
(En billóns de dólares)
que?
1125,8 ( +
50,2%).

Taxa de variación respecto a 2006


v

61
12. Analiza os gráficos e responde: 13. Analiza o gráfico e
Balanza comercial chinesa IED en responde: 30 25 20 15 10 5
0lNTEIINAUTASMUNDIAIS(por 101)
China habitantes)25,9^
En miles de
millóns
En miles de millóns de dólares de
dólares 1

1
12" _i 11 Fonte: ITt2010.vc^1 ^ -jqOa
^otf, ao0* ^1 &
• Cantos anos abrangue o gráfico?
• Por canto se multlpllcou o número
de ¡nternautas nese período de tempo?
• Que efectos tívo este proceso sobre a globalización
económica, social e cultural?
• En todas as zonas do mundo o número
de ¡nternautas crecería ao mesmo ritmo? Por que?
Dá exemplos que apoien a túa resposta.

••• Pensa criticamente

4? <$> é? 14. Reflexiona sobre un dos problemas


que che presentamos ao comezo do bloque.
Fonte: Atlas <§> é? &> Fonte:
Xeopolítlco UNCTAD/FDI2010.
Le Monde
Diplomatique
2010.

62
• Busca que significa
o termo balanza
comercial.
• Como era a
balanza comercial
chinesa ata a
década de 1990?
Que quere dicir?

• Que pasou a partir


desa década? Como
o explicas?
• Que volume tiñan
os Investimentos
estranxeiros en
China en 1990? E
actualmente? Por
canto
se multiplicaron?

• Que buscan as
empresas que
invisten en China?
• Que efectos
provocou ese
investimento
estranxeiro no
país?
Os desequilibrios
mundiais
• Quen domina a
economía do noso
mundo? Como se
manifesta o seu
poder?
• ¿O poder
económico dun
país mantense
estable? Pon
exemplos de
países ata hai
pouco
subdesenvolvidos
que na actualldade
se están colocando
á cabeza da
economía mundial.
Que factores
causaron o seu
éxito?
• A partir deses
exemplos, que
consellos lies
darías aos países
máis pobres para
que ¡nielasen o
camino do
desenvolvemento?

63
Técnicas para estudar Xeografía

64
Interpretar un mapa de Principái
s zonas
fluxos de
produció
0 mapa de fluxos representa n
un aspecto xeográfico en movemento. Principái
como os desprazamentos da poboación s zonas
de
ou o transporte de mercadurías dun lugar consumo
Xa
a outro. Normalmente, para representar o Principái
movemento empréganse trechas, que spófluxos
do
unen os puntos de orlxe e destino e que n
tráfico
nos Indican en que dirección se produce o
f luxo ou movemento, As trechas deben
destacar sobre os demais elementos do
mapa para que se poldan ler ben, Nalgúns
mapas de fluxos, as trechas teñen Zela
distintos grosores. Neste caso, o grosor Fonte: ndia
das trechas é proporcional ao valor que
UNODC
representan. Polo tanto, as trechas máis
grosas indican que o f luxo nesa dirección
2009.
é maior ca o que se produce entre os
lugares que aparecen unidos por trechas
máis finas.

15. ### Analiza o mapa de arriba sobre os principáis fluxos de drogas ilícitas mundiais.
• Localiza as principáis zonas de produción e de consumo de drogas ilegais,
• Poderlamos considerar o mercado da droga un mercado global? Por que?
• De onde procede a droga que se consomé en Europa?
• Con este mapa poderías saber se se consomé máis droga en Estados Unidos ca en Europa? Por que?

65
16. Analiza o
mapa de
investimentos
estranxeiros
directos entre
EUA e o mundo.

• Que nos
Indica a cor das
trechas?

• Por que as
trechas teñen
grosores
diferentes?
• Que dúas
rexións son as
máximas
Investiduras
en Estados
Unidos?

• Que tres rexións


reciben a maior
porcentaxe dos
Investimentos
procedentes
de Estados Unidos?
Enuméraas por
orde.
• Por que as
trechas que
entran e
saen de
África son
tan finas?

66
s
PRACTICA AS TUAS COMPETENCIAS
A favor ou en contra da
globalización?
A actual globalización ten uns efectos positivos e outros negativos. Al-
gunhas persoas consideran que os efectos positivos son máis relevantes e,
por iso, maniféstanse a favor da globalización. Pero para outras persoas a
globalización ten máis inconvenientes ca vantaxes.

Argumentos a favor
Argumentos en
contra
• Os produtos ofrécense e compáranse A globalización non beneficiou a todos os países por Igual.
nun mercado mundial. Así, Os Estados poderosos seguen controlando a maior parte
os produtores contan cun mercado moito da produción mundial, Imponen os seus Intereses
maior ao que vender a súa produción, e ñas organizacións Internacionais, a eles pertencen as grandes
os consumidores benef ícianse dunha multinacionais e constltúen os centros de innovación tecnolóxica.
oferta máis variada de produtos e Fronte a eles, a participación no comercio mundial de todos
prezos. os países máis pobres do planeta é moi Inferior ao 1 %,
• Ao competir nun mercado mundial, as e o seu atraso tecnolóxlco ¡mpídelles aumentar a produtividade
empresas tratan de aumentar e ser competitivos no mercado mundial.
a súa produtividade, Incorporando novas Nos países desenvolvidos estase producíndo unha perda
tecnoloxías, fabricando en lugares máis de empregos, que afecta principalmente aos traballadores
convenientes para a súa actividade, etc. cunha menor cuallficación. Isto débese ao traslado de moítas
• Os países menos desenvolvidos poden das Industrias aos países en desenvolvemento.
beneficiarse dos investimentos A globalización da economía aumentou a dependencia entre
estranxeiros. As empresas que os Estados. Esta dependencia tal que decisións tomadas polo
se establecen neles crean postos de gobernó dunha potencia ou por unha grande empresa poldan
trabailo e Impulsan a economía local. Isto repercutir ñas economías doutros países, e que as crlses
permite aumentar as rendas da financeiras se transmitan con rapidez duns a outros.
poboación e mellorar a súa calidade de As multinacionais poden exercer unha grande Influencia sobre os
vida. gobernos dos países subdesenvolvidos onde se establecen. Ante o
• Os avances tecnolóxicos difúndense temor de que abandonen o seu territorio e se afunda a economía,
con rapidez desde os puntos estes gobernos están dlspostos a concedertoda clase de
de innovación a outros lugares. incentivos a estas empresas, que son as principáis beneficiadas.
••• GUION PARA O DEBATE
17. Expresade a vosa opinión. 18. Buscade en Internet unha protesta feita
por movementos antiglobalización contra algunha
• A globalización está desencadeando
organización internacional ou política concreta.
o desenvolvemento dos países pobres?
• Que efectos beneficiosos pode ter • Onde e cando se produciu?
a globalización para as empresas españolas? E • Contra que persoa ou persoas protestaban?
para os traballadores? • Cal era o motivo?
• Que efectos negativos pode ter para ambos? • Parécevos xustificado?
• Pensades que a globalización nos fai máis • Como se desenvolveu a protesta, de forma pacífica
ou violenta?
vulnerables ou máis fortes? Por que?
• A globalización pode ter efectos beneficiosos e • Parécevos adecuado o modo de manifestar a súa
desconformidade?
prexudicials nun país ao mesmo tempo?
• En xeral, a globalización está resultando máis • Que credes que se consegue con estas
mobillzacións?
beneficiosa ou máis prexudicial para o conxunto
da poboación mundial? Razoade a resposta. • Afllianádesvos a algún movemento
antiglobalización? Por que?
• Que cumprlría para conseguir unha globalización
máis xusta e solidaria?