Вы находитесь на странице: 1из 3

Uzroci, uslovi i povodi 23.

(kao kriminogeni faktor pojam i njihov značaj u izvršenju krivičnog dela)

Kod kriminaliteta se pojavljuje niz činilaca uzročno-posledičnog odnosa:


uzroka, uslova, motiva i podsticaja, u čijoj međusobnoj kauzalnoj vezi i
odnosima jedni druge izazivaju.
Pitanje uzročnosti kriminaliteta postavilo se još u Antičkim raspravama
Platona i Aristotela.
Napredak nauke doveo je do diferenciranja kriminogenih faktora na:
- neposredne uzroke, uslove i povode na kriminalno ponašanje.
Kriminolozi su pretežno saglasni da posloje objektivni i subjektivni uzroci
kriminaliteta, ali postoji problem kod podele na neposredne i posredne
uzroke, jer se veoma teško uočavaju razlike među njima.
Problem u kriminologiji je što iz mnoštva činilaca, treba izdvojiti stvarni
uzrok pošto, posledica nastaje pod dejstvom više činilaca koje joj doprinose.

Iz tog problema razvile su se neke teorije uzročnosti:


1) teorija ravnoteže – prema kojoj je - uzrok kriminalne radnje - ona
ljudska aktivnost, koja je izazvala poremećaj između uslova nekog
odnosa;
2) teorija kvalitativnog razlikovanja – polazi od razlikovanja uzroka i
uslova. Prema ovim shvatanjima samo su uzroci u stanju da
proizvedu posledicu, dok uslovi samo doprinose nastajanju posledice.
3) Neke teorije – poistovećuju uzroke i uslove, pa se uzrokom smatraju
svi činioci što su proizveli posledicu.

Uzročnost (uzrok) je odlučujući faktor, tj. objektivna i kauzalna veza


između nekog stanja i posledice. Bez uzroka nema posledice.
Uzrok je u stvari, predhodni činioc koji dovodi do određene posledice.
To mogu biti:
- činioci socijalnog karaktera:
materijalno stanje, porodične prilike, krizna razdoblja, pojava alkoholizma i
narkomanije, socijalni i kulturni sukobi i sukob vrednosti,
- i činioci ličnog karaktera:
i faktori vezani za subjektivna svojstva ličnosti.

Njihova veza je uslovljena. Oni se mogu odvojeno istraživati, ali čine


celinu pojave.

1
Na delikventno ponašanje utiču i socijalni činioci i unutrašnja svojstva
ličnosti i motivi ispoljavanja, ali se neki uzroci javljaju kao opšti uslov za
delikvenciju, a neki samo za određenu vrstu kriminalnog ponašanja.
Kriminalitet je pojava koja se javlja kao posledica delovanja mnogobrojnih
uzroka i njihove međusobne zavisnosti (brojni elementi psihološke, biološke
i socijalne prirode).
Milutinovć uzroke deli na:
- opšte - opšti su zajednički za kriminalitet u celini
- i posebne, a posebni samo za pojedine njegove odlike.

Prema Fon Listu- kriminalitet je pojava koja nastaje u sticaju različitih


uzroka:
- individualnih svojstava (naslednih i stečenih);
- ekonomskih i društvenih uslova života i
- fizičkih faktora (klima i godišnja doba).

Zato on deli kriminalitet na:


1. akutni - koji je proizvod spoljnih uzroka i
2. hronični – koji je posledica unutrašnjih svojstava ličnosti.

Uslovi i povodi kao kriminogeni faktori


Kriminalni akt je suviše složena pojava da bi se mogla objasniti samo
uzrokom i posledicom. Između uzroka i posledice postoji još čitav niz
okolnosti, koje se nazivaju uslovi.
Uslovi su oni činioci koji oblikuju posledicu, ali nisu u mogućnosti da je
proizvedu.
Uslovi se pojavljuju kao dopunski faktor, koji „podstrekava“, omogućuje
ili olakšava vrstu delikventnog ponašanja.
U odnosu na uzroke – koji su direktni faktori, uslovi su – posredni faktori.
Mogu se odnositi na: mesto, način, vreme i sredstva izvršenja kriminalnog
akta.
U najopštijem slisku u uslove spadaju:
- odsustvo efikasnosti organa krivičnog gonjenja,
- neadekvatne sankcije,
- nedovoljna zaštita imovine,
- poznavanje nekih veština i
- raspolaganje sredstvima za izvršenje krivičnih dela i sl.

2
Iz uzroka uz određeni uslov do posledice neposredno dovodi povod.
Uzroci i uslovi izazivaju nastanak pojave, ali je povod potreban da bi
nastala posledica.
Povodi su dodatni uslovi da bi nastala posledica.
Povodi su svi oni trenutni motivi u odluci da se izvrši kriminalni akt. Oni
čine podsticaj (dodatni stimulans) za odluku.

Najčešće zavise od ličnosti izvršioca:


- njegove sklonosti ka vršenju krivičnih dela,
- emocionalne zrelosti,
- psihičkog stanja i
- strukture ličnosti.