Вы находитесь на странице: 1из 525

This is a reproduction of a library book that was digitized

by Google as part of an ongoing effort to preserve the


information in books and make it universally accessible.

https://books.google.com
|
cº e /5 63.)
// 2%e24. / % C.
G. EIRIADUR SAESONEG A CHYMRAEG,
© -

AN

ENGLISH 4.ND JPELSH

DICTIONARY: in Which The

ENGLISH WORDS,
WITH MANY OF

THE ENGLISH PHRASES,


A RE EX PLAIN ED

By those which
SYNoNYMISE or coRRESPOND witH THEM
In the

WELSH LANGUAGE.
--

Compiled from the best Sources and Material,


BY THOMAS JONES.
-

The second Edition, correcTED AND IMPRoved.

DENBIGH,
PR1NTED BY THOMAS GEE,
Fort THOMAS Jones,

1811,
| tº
Riº 2 1922

-
-
*-
… … */*,

Cºyees ºf
PREFACE.

-amº

THE whole of the first Edition of this small Com


pendium having been sold, and a second frequently
asked for, I have long since commenced, and at
length finished, the reviewing and reprinting of it,
hoping it will be of some service to a numerous class
of readers; particularly to those among my coun
trymen, who are inclined to read English authors,
but want some assistance towards the better under
standing of them. In reviewing of it I have made
considerable additions, especially in the Welsh part;
and have, with care and attention, endeavoured to
render it as copious and complete as may well be ex
pected in a manual of this size; although I see and
acknowledge it still has many defects and imperfec
tions. -

With respect to the Welsh orthography, I have


ventured to depart in a small degree from what was
looked upon by many as an established system, To
A 2 -
V PR E FA C E.
º

instance in a few particulars, double consonants have


been used in scores of words, not from any necessity
or propriety arising from their etymology, but merely
from the want of types adapted to the Welsh lan
guage, or of a proper distinction betwixt its long
and short vowels. I have therefore made some use
of the grave and acute (as a 4 & 6 o 6) in carlâmu,
penau, penaf, cènad, topyn, &c. to denote a short
worvel, as well as the circumfler (over a, ć, 6, w, &c.)
to denote a long one: and in every word where I un
derstood the etymology to require it, the double con
sonant is retained; as in ammod, pennod, cymmer,
&c. &c. In several others, such as homni, honno,
llonni, sorri, torri, mynnu, symnu, $c. I have used
a double consonant, through fear of going too far at
once in such an alteration (deemed by many an inno
vation) and of causing any degree of perplexity, even
to the lowest class of readers.
In the next place, the prefr dy is here used in se
veral words that have been frequently, and some of
them generally, wrote with a di; such as dyben, dy
bènu, dyddanu, dydoli, dygasog, dynoethi, dyfetha,
dygwydd, dysgwyl, &c. The reason for this is, that
di is a negative prefir, and therefore should be used
only where a negative or privative sense is to be im
plied: but dy has an augmentative or iterative force,
and consequently is the most proper to be used, where
PREFA C E. V

any thing like completion or iteration is the sense or


meaning intended to be conveyed by the expression.
Again, the prefir an is here used, instead of am,
in several words, as anmherfaith, anmhur, ammharod,
anmhwynt, anmhwyll, and the like, for a reason si
milar to that given above, viz. because an has a ne
gative sense; but am signifies encompassing, and is
much the same as amphi in Greek words, or circum
in the Latin; although some may perhaps contend
that the am is convertible into an, as the English
prefir in into im, in immanent, immoderate, immer
sion, and the like.
With respect to the different terminations of aw
and o in verbs, awl, awg, awn, and ol, og, on, in ad
jectives, the reader will find here the o, ol, og, gene
rally adopted, and likewise the on, excepting such
words as have their last syllable from llawn, dawn,
or iawn, as ffyddlawn hyddawn, cyfawn, with a few
of the like.
I lay no claim to authorship from the contents
of this compilation: The very copious English-Welsh
Dictionary, published in 1794, by the Rev. John
Walters, was my chief source. Several hundreds of
the Welsh words are taken out of that very laborious
and truly valuable Welsh and English Dictionary,
by William Owen Pugh, Esq. The works of other
writers in this way were not left unconsulted; as
vi PREFA C E.

Mr. W. Evans's, the Rev. T. Richards's, Welsh and


English Dictionary, &c. &c. Nor should I omit
mentioning that I made some use of the Dictionary
published in 1798, by Mr. W. Richards; as I have
adopted such words as I thought judiciously selected
by him (chiefly, if not entirely, out of Mr. Walters's)
and have followed him in frequently putting the same
word in two or three parts of speech, as adjective and
participle, substantive and adjective, verb, &c. wrider
the same head. This was done for the sake of com
pressing the book; and I hope it will not be incom
modious to the common reader. I have likewise
added some hundreds of Welsh words, particularly
compounds, from my own mind, where I thought
there was any occasion for them.
T. JONES.

DENBIGH,
December 20, 1811.
BEIAU’R ARGRAFFWAITH. (ERRATA,)

tAn Y GAIR GenriAU belius Y Mond Y DYLENT Foo

Airling ooegyn coegyn


THatter hwrdd-beiriant hwrdd-bwyo
Battering-ram hwrdd-bwyo hwrdd-beiriant
Caterwaul cacerwauling caterwauling
Craft creft crefit
Crural groes goes
Buck's-horn llyriad, llyriaid
Debar lluddiais lluddias
Debark ar-arlannio arlannio
Farnestness dyfrifveh | difrifveh
Moveable ymmodad ymmodadwy
Movement symduiad symudiad
Renegade encilwr enciliwr.
Reprieve dienydd-oed dienydd, dienydd-oed
Wicinity | cyfnefasedd cyfnesafedd

D. S....Nidyw y beiau uchod ddim wedidiangc yn y Copiau i


gyd: ond Ile y caffer hwynt, meu wallau ereill, dymunir by
nawseddy darllenydd, aliymgais iw diwygio hyd y gallo.
ABBREVIATIONS USED IN THIS work.
(Geir-dorriadau alferedig yn y Gwaith.)
\

s, and sub. substantive art. article


a. adj. adjective conj. conjunction
t. and r. a. verb active prep. preposition
v. n, verb neuter interj. interjection
ad, and adr. adverb pl. and plu. plural
part, participle fem. feminine
prom. pronoun Edr. Edrych, See
par. Particle fig, figuratively
AN

ENGLISH-IrelsH
IDICTHONARY,

A B A B

As of an ºweddarsennis Abandoning, Abandonment, sub.


or rhifumigol, a arwydda un: ymadawiad, rhoddiad ifymu
megis a man, a field: maen Abase, v. a. darostwmg, iselu;
mewid yn an, pan fo h, neu ymddarostwmg, ymiselu
rywlafarai (vowel) yn dechreu Abasement, s. darostyngiad; ym
y gair camlynol; megis an hour, ddarostyngiad
an order: weithiau mae'n dat Abash, v. cywilyddio; peri cy.
gan gradd meu fesur; sixpence wilydd; delwi, yswilio
a yard, a thousand a year, &c. Abashment, s. cywilydd, gwyl.
Aback, ad. yn ol, yn wysgy cefn, edd; delwad, yswiliad
drach y cefn Abate, v. n. treio, Heihau; colli
Abaft, ad. yn ol, tu a phen ol neu ostwing mewm pris
long; wrth y Hyw Abatement, s. Ileihād; gostyng
Abaisance, s. ymddarostyngiad iad mewin pris
Abalienate, v. a. gair cyfreithiawl Abbacy, s.abadaeth, swydd pen
ydyw, yn arwyddo symmud o fynach -

feddiant y naill i feddiant y Abbot. s. abad, pen-ſynach


llall: trosi; arallu Abbess, s.abades, pen-fynaches
Abalienation, s. aralliad, trosiad Abbey, s. abatty, mynachlog
neu newidiad meddiant Abbreviate, r. a. torri gair: cwt.
Abandon, v. a. gadaw, gadael, togi, byrhäu; cwtàu
rhoi i fynu, burw ymaith; Abbreviation, s. byrhād, talfyr.
gwrthod; troi cefnar iad; geir-dorriad
Abandoned, part. and a gwrth Abbreviator, s, talfyrwr
odedig; wedi ei adaw: anſad, Abbreviature, s. nôd by rhād;
ysgeler, dryglawn talſyriad, cryniad
B
A B A B .
—T
s
Abdicate, r. a. gadaw, gwrthod, Abjuration, sub. ymwadiad, di- :
rhoi i fynu, yìnwrthod ag ofryd; ymwrthodiad
Abdication, s, llysiant, gadawiad, Abjure, r. a. gwadu ar lù, di
ymadawiad, ymwrthodiad ofrydu; rhoi i ſymu
Abdomen, s. y bol, y ceudod, Ablactate, r. diddyfnu; gadael ,
swaelody bol yn raddol
Abduce, v. a. tyrnu ymaith; Ablative, a. tarddiadol, deilliog
nell'duo, gwahanu Abie, v. n. medru, dichon, di
Abecedarian, s. dysgawdwr yr choni
egwydder, lythyrenwr Able, a. abl, galluog; goludog
Abed, ad. yn y gwely, ar y Abieness, s. Edr. Ability
gwely Ablepsy, s. tywyllni, dallineb
Aherrance, s. cyfeliornad Ablution, s. golchiad, ymoleliad;
Aberrant, adj. crwydrol, cyfeil puredigaeth; glauhad
iornus, gWyrol Abnegate, v. a. maccau, pallu
Aberration, s. cyfeiliorn, didro, Abnegation, sub. gwād, nacead,
cyfrgoll, disberod pali, gommeddiad; ymwadiad
Abet, r. a. annog, cefnogi, cyn Abnormity, s. afraolaeth, anterth
northwyo, attegu, dal i ſynü weh; anuniondeb a

Abettor, s. annogwr, cefnogwr, Abnormous, a. afreoles, anſerth


cymnaliwr, cynnorthwywr Aboard, ad. ar fºwrdd Ilong
Abeyance, s. Edr. Reversion Abode, r. a. darogan, rhag
Abbor, v. a. ffieiddio, casău, ddangos; arwyddoli |
llwyr-gasãu; ilwyr-wrthod Abode, s. cartrefiad, preswyliad,
Abhorrence, sub. casineb, atgas arosiad, trigias, trigiant; car
rwydd, ffieiddiad, dygasedd tref, amneddle, cyfannedd
Abhorrent, a. atgas, fi ſaidd Abolish, v. a. diddymu, dirymu,
Abide, r. m. aros, annediu, cyf. diléu, dyddymu
anneddu, trigo, preswylio; Abolishing, Abolitien, s. dyddyn
goddef: sefyll wrth farm iad, dirymiad
Abiding, sub. arosiad, trigiad; Abominable, a. atgas, faidd |
goddefiad; ymaros Abominate, v. a. casău, ffieiddio
Abject, v. a. byrw heibio, gwrth Abomination, s. fijeidd-dra; es
od, byrw ymaith gymmun-beth; brynti
Abject, s. adyn gwael Aborigines, sub. cyn-frodorion,
Abject, adj. distadl, dirmygus, preswylwyr cyntaf gwlad
gwael, dibris, diystyr Abortion, s, erthyliad
Abjectness, s. gwaeiedd, salw Aboitive, adj. annihymmig; af.
edd, iseledd, gorwaeledd lwyddiannus, antiodiog; ofter
Ability, sub. medr, dawn, gallu, Above, prep. uwch, goruwch,
nerth, grym, cadernid uwch ben, uwch law
Abilities, s. domiau, cymneddfau, Aboveboard, ad, argyhoedd, yn
galluoedd; cymnwysderau ddiduedd, yn ddidwyll
Abintestate, s. etifedd y neb a fo Abovementioned, part, rhagiddy
marw heb dreſnu ei Ewyllys wededig, rhag-grybwylledig
Abjugate, v. a. gollwng, rhydd Abound, r. n. meddu digon, cael
häu; di-ieuo gwala, bodynoludog
A B 3 A B

About, prep. gerllaw; oddi am Absorb, v. a. llyngcu, sugno ;


gylch, ynghylch, o dileutu sychu i fynn
Abrade, r. a. treulio ymaith, Absorbent, s. sugnydd, sychydd
rhasglio, naddu ymaith, rhwbio Abstain, r. a. yimochelyd, ynlat
Abrasion, s.rhwbiadymath, &c. tal; dirwestu; yngadw
Abreast, ad. ochryn ochr Abstemious, a. cymmedrol, sobr,
Abridge, v. a. tal{yrru, cwtogi ymarbedus, diffwysg, ymattal
Abridger, s. byrhawr, crynhówr gar -

Abridgment, s. crynodeb, cwtog Abstemiousness, s. cymmedrol


iad, talfyriad der; ymarbedusrwydd
Abroach, ad. ar ollyngiad; ar Absterge, r. a. glanllau, sychu
lèd Abstergent, a. glanhaol
Abroad, ad. allan, ar léd; oddi Abstinence, s. ymattaliad, dir
cartref west, ymarbediad
Abrogate, v. a. diléu, dirymu Abstract, s. crynodeb, cynnwys
Abrogation, s. diléad, dirymiad iad, byr-draethawd
Abrupt, adj. disymmwth; byr Abstract, c. a. crynhôi, byrhäu,
bwyll; serth; anfoesol talfyrru
Abruptness, sub. byrbwylldra; Abstract, a. dansoddawl
serthedd, cwtogrwydd Abstracted, a. meillduedig; tal
Abscess, s. cornwyd, anafod fyredig
Abscind,v.a. torriymaith,thwygo Abstractedly, ad, o'r neilldu, ar
oddiwrth wahān, arei ben ei hun
Abscission, s. torriad, rhwygiad Abstraction, s. trimiad ar wahān;
Abscond, v. m. ymguddio, ym dansoddiad
gelu, Ilechu, cilig, bod argil Abstruse, a. anamlwg, tywyll,
Absconder, sub. ciliwr, llechwr, annealladwy; dyrys
ymguddiwr, techwr Abstruseness, s. tywyllni, anhaws
Absence, s. absen, anmrhesen der, dyryswch
moldeb, absennoldeb Absurd, a. afresymol; gwrthun
Absent, a. absenmol, anmhresen Absurdity, sub. afresynoldeb;
mol, asswyn gwrthumi; fºolineb, anterth
Absent, v. a. absennoli, asswyno wch
Absentee, sub. ymabsennwr, ang Abundance, s. amledd, llawnder,
hywlad, asswynwr cyflawnder, digonedd
Absolve, r. a. gollwng, rhyddhau; Abundant, a. cytlawn, helaeth
maddeu; rhoi gollyngdod Abuse, sub. cam-driliaeth, an
Absolute, a. cwbl, hollol; diam mharch; llygriad; trais; twyll
modol, anymddibynol Abuse, v. a. cam-arfer; difenwi,
Absolutely, ad. yn hollol, yn diffrio; treisio; twyllo; halogi
gwbl; yn ddiau, yn ddilys Abuser, sub. cam-ddefnyddiwr:
Absoluteness, s.cliderfynolrwydd, difrīwr, enllibiwr, absenwr;
tra-llawndid twyllwr; halogwr.
Absolution, s.rhyddhād, gollyng Abusive, adj. enllibaidd, arl
dod, maddeuant; gwared mharchus, sarhäus, trahäus
Absonant, a. anghyson, anghy Abut, v. m. cydio, cyffinio
wir; anghydseiniol Abutment, s. *2
A C 4. A C

Abuttals, s. pl. miniogau, cyffin Acclamation, s. bloedd, blodd


olion, terfynau; pentanau est, bon-lief; gorfoledd, uchel
Abyss, s. anoddyfi, cadduglyn, glod -

eigion, pvil divaelod, affwys Acciivity, s. esgyniad, gallt, rhiw,


Academical, a. priſ-ysgolaidd, ys gor ifynu, bronalit
golaidd, ysgoleigaidd Accłoy, v. a. Ilenwi, laru
Academic, Academician, Acade Accoil, v. n. ymdrafierthu, fryst
mist, s. ysgolaig, prit-ysgolwr, io, ffwdanui
aelod o ryw brif-ysgol neu Accommodate, v. a. cymmedroli,
athrofa cyfaddasu, cymbwyso; cym
Academy, s, prifysgol, athrofa modi; divallu, cynmal
Accede, r. m. cydsynio, cyttuno Accommodation, sub. addasiad,
Accelerate, c. a. prysuro, brysio, cymliwysiad; cymmod; di
ebrvyddo, frystio walliad; lletty
Accent, s. acen, acan, pvyslais Accompany, r. a. cyd-fymed, cyd
ar sillaf: gorddigan, tou ymdeithio; hebrwng
Accent, v. a. acénu Accomplice, s. cyfrinachwr, neu,
Accentation, s. acenyddiaeth gyfranogwr mewn cyfrimach
Accept, c. a. derbyn, derbyn yn Accomplish, r. a. cyſlawni, cwbi
-- eradwy; dilysu hâu, gorphem, perfeithio
Acceptable, a. derbyniol, cym Accomplished, a. perfeithlawn,
meradwy, croesawus, bodd doniog, dawnwych, cyflawu
lawn, dilysiant Accomplishment, s. cytlawmiad,
Acceptance, s. derbyniad, croes cwblhãd, perfeithiad
aw, cymmeriad Accompt, s. rhif, cyfrif
Acceptation, s. derbyniad, croes Accompts, s. rhifyddiaeth
awiad; ystyr, dealliad Accomptant, s. cyfifwr, rhifydd
Accepter, s. derbyniwr iaethydd, rhifyddwr
Acceptilation, s. maddeuant o Accord, sub. cydfod, cyfundeb,
ddyled truvy weithred 'sprif. cydsyniad; bodd; bryd
enedig a fo yn arwyddo eibod Accord, c. cydsynio, cydgordio,
wedi eithalu cyd-daro, cyttuno, cydweddu
Access, s. dyfodfa, mesåd Accordance, s. cydfod, cydsyn
Accessary, s. cyframogwr iad; cydweddiad
Accessible, a, hygyrch; muyn Accordant, a cydsyniol, cyttän
aidd: hawdd dyfod ato According, prep. yn ol, yngyfiel
Accession, s. dyfodiad; yehwan yb, wrth, megis
egiad; meddianniad Accordingly, ad. yn gyfattebol,
Accessory, adj. cyfranogol, cyn yn gyffelyb, yn gamlynol
northwyol; yehwanegol Accorporate, v. a. cydgorphori
Accidence, s. mabddysg, rhaglith Accost, v. a. cyfarch
grammadeg, yr egwyddor Account, s, cyfrif; cyfrifiant
Accident, s. damwain, dygwydd Account, r. a. rhifo, cyfrif
iad, damchwaen Accountable, a cyfrifol, attebol
Accidental, a. damweiniol, &c. Accouple, r. a. cydio, cymbaru
Accipient, s. derbyniwr Accoutre, r, a taclu, trwsiadu,
Accite, t. a. gwysio, dyfynu arfogi, amwisgo, addurno
A C 5 A C

Accoutrements, s. arfau, taclau Ache, s. dolur, gwyn, poem, cur


Accoutring, s. trywsiad, tacliad; Ache, r. m. gwynegu, gwynlo
dilladiad, gwisgad; arfogiad Achieve, r, a. cytiawni, gorphen
Accretion, s. cynnydd, tyiiant, neu dayfod trvy fawr-walth
tyfiad, toraeth:-twddf Achievement, s. gorchestwaith,
Accrue, v. m. chwanegu; dyfod i mawrwalth, gorchest: pl. gor
ran neu feddiant; deilliaw oddi chestion: pais arſau bonedd
wrth, tyfu, tarddu Ac.d, a. sur, egr, chwipi, chwigl
Accubation, s, eisteddiad ar led Acidity, s. surni, chwit!edd
orweddiad, yr hen didull with Acidulate, v. a. suro, chwiblo
fwyta Acknowledge, r. a. cydnabod,
Accumulate, v. a. casglu, pen cyfaddef, cyffesu, addef
tyru; cynnyrchu; curt:0 Acknowledgment, s. cydmabydd
Accumulation, s. tyriad, pentyr iad, tà diolch
iad; cyſlawnder Acme, s. mch-radd, gradd eithaf
Accuracy, sub. cywreinrwydd; A colothist, s, is-raddwr yn yr
iawmder, cywirdeb; gofal Eglwys Babaidd, gweinydd
- - Accurate, a cywraint, cywir; Aconite, s. bleidd-dag, llysiau'r
cyfrdo, gofalus, celfyddgar blaudd
Accurse, v. a. mellditilio, mell
Acorn, s. mesen: pl. més
dige, rhegi; esgymmuno Acoustics, s. yr athrawiaeth am
Accursed, a.melldigedig, diofryd,
sain, seinddysg: clywedigion
esgymmunedig Acquaint, v. a. hyspysu, mynegi,
Accusable, adj. cyhuddadwy, amiygu; cynnefino, arfer
achwynadwy, beius, cyhudd Acquaintance, s. cyfaill, cydna
A wivy ti a hwyniad bod; cydnabyddiaeth; cyn
ccusation, s. cwyn, ac nefimdra, yamarteriad
sº 2 Acquainted, a. adnabyddus, cyd
Accusative, a cyhuddol nabyddus; cynnefin
Accuse, v. 4. cyhuddo; beio Acquest, s. cyrhaeddiad
Accused, a cyhuddedig Acquiesce, t. ii. yimfoddloni,ym
Accuser, s. cyhuddwr, achwynwr lonyddu, cydsynio: goddet
Accustom, v. a. arſer, ymarfer, Acquiescence, s. caniattád, cyd
cynnefino, ymgynnefino syniad; goddefiad
Accustomable, a. arſerol, wedi ei Acquirable, a. cyrhaeddadwy
hir-arfer, defodol Acquire, v. a. cyrhaedd, cyr
Accustomably, ad. yn ol yr arſer, haeddyd, caffael; casglu
Accustomary,tt.arteredig, gnawd, Acquirement, s. cyrhaeddiad
cynnefin, cynnefinol Acquisition, s. caffaeliad, ynnill
Ace, s. ās, llygad-nod iad; yehwanegiad
Acephalous, a. pengoll, diben Acquit, v. a. rhyddhau, cyfiawn
Acerb, a. sur; sarrug, gerwin hau, di-euogi; maddau
Acerbity, s. surmi; sarrugrwydd, Acquitment, s, rhyddhād, goil
chwerwedd; lymder yngiad, goilyngdod
Acervate, v. a. pentyrru Acquittal, Edr. Acquitment
Acescent, a. surllyd, suredig Acquittance, s. ysgrifen rhydd
Acetose, Acetous, a. sur, egr had, addefiado daledigaeth
A D 6 A D

Acre, s. erw, cyfar; 4 ystang Adamantine, a. adamantaidd


Acrid, Acrimonious, adj, Sur, Adapt, v. a. cymbwyso, addasu
Ilymsur; sarrug-lym; chwerw Adaption, s. cyfaddasiad
déig Add, c. a. rhoddi at, by w at,
Acrimony, s. surni; sarrugrwydd, ychwamegu; cyssylltu
Plymder, toster Addecimate, v. a cymmeryd
Across, ad. argroes, ar draws degwm, degymu
Acrostic, s. pennil! #'i lythyrenail Addeem, v. a. tybio, cyfrif
blaenat yn gwnéyd rhyw enw Adder, s. neidr, gwiber, asp
priodol Addible, a chwamegiadwy
Act, , s: gweithred, gorchwy!; Addice, Adze, s. by yell gam,
deddf, cyfraith; ordinhād meddyf b.vvellig -

Act, v. a. gweithio, gweithredu; Addict, v. a. ymroddi, ymroi


dynwared, munudiaw Addicted, part. chwannog, ym
Action, sub. gweithred; cwyn, roddiar, yºndueddol
cynghaws, dadl; cad, brwydr Addiction, Addictedness, s. ym
Actionable, a. holadwy roddiad
Active, a gwneuthurol; bywing, Additament, S. yehwanegiad
gweithgar, gwisgi, cyflym, es Addition, s. sciiwanegiad; gwell
gud, siongc, heinif iant; cyssylltiad
Activity, s. bywiogrwydd, siongc Addle, a gwag, clw.c, gorilyd
, rvydd: cyflymdra Addleheaded, a. penwan, fi Öl
Actor, sub, gweithredwr; chwa Addie pated, a ymenydd-wag
réydd Address, s. deheurwydd ymddyg
Actress, s. chwaréyddes iad, medrusrwydd; cyfarwydd
Actual, a gweithredol, gwir iad; cyfarchiad; cyfivyniad;
Actually, ad. yn wir, yn didiau; erfyniad; cyfeiriad
yn sicr, mewn gwirionedd Address, v. a. yunosod; cyfarch;
Actuary, sub. ysgriſenydd tres cyfeirio; cyteirio ymadrodd
Gymmanfa Eglwysig Addresser, s. cyfarchºwr
Actuate, v, a cyffrói, cynllyrfu; Adduce, v. a. tyrimu, casglu
arialu; rhoi ar waith Adduice, v. a. melysu
Acuate, v. a. golymu Adept, s. un hyddysg, un cyfar
Aculeate, a. pigog, colynog, llym wydd; celfyddwr
Acumen, s. synwyr, deall; cyf. Adequate, adj. cyfartal, cystal;
- rvysdra, feldra; Ilym-flaen cyfaddas, cymmesur
Acuminate, v. a. blaenllymu, go Adequately, ad. yngymmesur
lymu, pigfeinio Adequateness, sub. cyfartalwch;
Acute, adj., lym, awchus; syn addasrwydd, cymmesurwydd
wyrol, fiel, deallus, craff Adhere, t. a. ymlynu, glymu wrth
Acute, s. yr acen fein-lais yn cl Adherence, s. ymlyniad
y gramadeg Adherents, sub. ymlynwyr, dilyn
Acuteness, s. Ilymder, synwyr wyr, canlynwyr; pleidwyr
oldeb, deallgarwch Adherent, a ynglyn, glynoi
Adage, s. diareb; dieuair, gwir Adhesion, s, glyniad
air, direb Adhesive, a. yimlynol
Adamant, s. diemwnt, adamant Adhibit, t. a. defnyddio
A D 7 A D

Adjacency, s. agosrwydd Admiral, s, llyngesydd, llynges


Adjacent, a cyfagos, gerlaw awr, llyngeswr
Adiaphorous, a. ammhleidiog Admiralty, s. már-lywiawd; mêr
Adjection, s, yehwaneciad lywiant; már-lys
Adjective, s. gair a foln dangos Admiration, s. rhyfeddiad; syn
dullac ansawii petil, ansawdd dod, º,
tra-hoffder
gorhoffder,
air, chwaneg-air, enw awan
Adieu, ad. bydd wych; yn iach Admire, v. a, rhyfeddu; hoſſi;
Adjoin, c. a. cyssylitº, cydio: mawrygu, tra-hoffi
r. n. gorweddynymyl, bodyn Admirer, s, hoffwr, serchwr, ym
agos, bodyn gyfinioi, cyffinio serchwr, catwr, cariadawr
Adjoining, part. wrth, yn ymyl, Admissible, adj. cariatáol, der
yn cydio; cydiol, mesaf byniol, derbyniadwy, goddeſ
Adiburn, r. a. gainei hyd ddydd adwy
arall, oedi, gohirio Admit, v. a. caniatān, gadaclincu
Adjournment, suft. oediad hyd oddefi beth fod; addef; der
dividdneu brydarall, oed dydd byn neu gymmeryd i mewn
Adjudge, v. a. dyfarnu; cylioeddi Admittance, Admission, s. der
dedfryd neu farm byniad, dyfodfa i mewn: add
Adjudication, S. pennodiad barn efiad
ol, dyſarmiad Admix, v. a. cymmysgu
Adjugate, v. a. ieuo wrth Admixture, s. cydgymmysgedd
Adjunct, s. peth 'ciiwanegol, dar Admonish, v. a. rhybuddio, cyng
ymsawdd hori; ceryddu; dwyn argöf
Adjunction, s. cyssylltiad, cydiad, Admonisher, s. rhybuddiwr, &c.
undeb, cyfumiad Admonition, s. rhybudd, cynghor
Adjuration, s.tyngediad Admonitory, a. rhybuddiol
Adjure, v. a. tymgedu Ado, s. trafferth, cynhwrf
Adjust, v. a. cymnwyso, iawni, Adolescence, s. maboed, blodau
trefnu: terfynu dad! ieuengctid, tirfºoed
Adjustment, s. addasiad, trefniad, Adonis, s, llysiau y cwsg
uniawniad, gwastatád Adopt, v. a. mabwysio
Adjutant, sub. swyddog mewn Adopted Son, sub. plentyn mab
byddin; cynnorthwywr wysiadol, mabwys-fab
Adjute, v. a. cymnorthwyo Adoption, s. mabwysiad
Admeasurement, s. mesuriad Adoptive, a. mabwysaidd
Administer, v. a. gweini, gwein Adorable, a. addoladwy; parch
yddu, gweinidogaethu edig, parchadwy
Administration, s, gweinyddiad, Adoration, s. addoliad; anrhyd- -
gweinyddiaeth, gweinidogaeth; edd, parch, mawrbarch
trefniad llywodraeth Adore, v. a. addoli; mawrhäu
Administrator, sub. gweinyddwr, Adorer, s. addolwr; carwr
gweinydd dros arall Adorn, v. a. addurno, trywsio,
Administratrix, sub. gweinyddes harddu, cymlienu, twtio
dros arall, gweinidoges Adorning, Adornment, s. addurn
Admirable, a rhyfeddol, rhyfedd, iad, harddiad, &c.
uthr, aruthr, aruthrol, eres Adown, ad, i lawr, i wared
A D 8 A E

Adrift, ad. yn rhydd, yn benrydd, Advertisement, s. hyspysiad, cy


gyd a'r dwfr, i'r lif hoeddiad, datganiad
Adroit, a. dichwith, hylaw, hy Advertiser, s. cyhoeddwr, hys
fedr, dehau, medrus pyswr, yspysydd; ymofynydd
Adroitness, s. deheurwydd, medr Advice, s. cynghor, addysg; hys
usrwydd, ilwybreiddrywydd pysiad, mynegiad, newydd,
Adry, a. sychedig, mewn syched hanes -

Adscititious, a. anmhriodol Adviseable, a. cymbwys; call


Advance, S. tal blaenllaw Advise, v. a. cynghori, ammog
Advance, v. a. cychwyn, myned Advisedly, ad. yn bywyllog
y’mlaen; talu y'rlaen; dyr Adviser, s. cynghorwr; yspyswr
ckafu; gosod ger bron Adulation, s, gweniaith, truth
Advancement, sub. dyrchafiad, Adulator, s, gwenieithwr, truth.
codiad; yehwanegiad iwr, truthan, rhithfolwr
Advantage, s. budd, elw, mael, Adulatory, a gwenieithus, &c.
ymmill; goruchafiaeth Adult, s. um mewn oedran
Advantage, v. a. Ilesäu Adulterate, a godinebus
Advantageous, a buddiol, llesol Adulterate, v. a. Hygru; cym
Advene, v. a. dyfod at, dynesu mysgu ; gwaethygu; rhithio
Advent, s. y dyfodiad, yr adſent, Adulterate, Adulterated, part.
y mis cyn madolig halogedig, llygredig, anurdd
Adventitious, adj. damweimiol; edig ; cymmysgedig
anmherthynol; estronol Adulteration, 's. Ilygriad; cyn
Adventual, a. perthynol i'r adfent mysgiad; gwaethygiad
Adventure, v. a. anturio, beiddio, Adulterer, s, godinebwr
arſeiddio, llafasu; peryglu Adulteress, s. godineb-wraig
Adventure, s. antur, anturiaeth; Adulterous, a godinebus
dygwydd; enbydwaith, tro hy Adultery, s. godineb; puteindra
Adventurer, s. anturiwr, &c. Adumbrate, r. a. cysgodi; bras
Adventuresome, a. Eofa, dibryd lunio, cynllunio
er, anturiol, hyfaidd Adumbration, s. bras-luniad, &c.
Adventurous, a. anturiol; hy Advocacy, s. dadleuyddiaeth
Adverb, s.rhagferſ, gorair Advocate, s. dadleuwr, amddi
Adverbial, a goreiriawl flynwr, eiriolwr, dadleuawr
Adversable, a gwrthwynebadwy Advocation, s. dadleuwriaeth
Adversaria, s. nád-lyfr Advow, r. a. haeru; gwirio
Adversary, sub. 5...", Advowee, s. un a hawl ganddo i
gelyn, esgarant, gwrthblaid roddi personiaeth
Adverse, a gwrthwyneb, gwrth Advowson, s. hawl i roddi per
wynebus, croes; adfydig, af. soniaeth neu fywioliaeth eg.
lwyddianuus lwysig
Adversity, s.adfyd, drygfyd, cyni Advowtry, s. godineb
Advert, v. a. ystyried, dal sulw Adustible, a. Ilosgadwy, hylosg
Advertence, s. ystyriaeth, daliad Adustion, s. deifiad, golosgiad,
sylw, sylwad, golygiadar goddeithiad, poethgrasiad
Advertise, r. a. hyspysu, cy Aenigma, Edr. Enigma
hoeddi, amlygu, mynegi Aera, Edr. Era
A F 9 A F

Aerial, a. awyraidd, wybrol Afflict, v. a. cystuddio, gofidio,


Aerie, s. myth adar ysgyfaethus molestu, trailotii; drygu
Aerology, s. wybrenyddiaeth Afilicted, a cystuddictiig, &c.
Aeromancy, s. awyr-goel Affliction, s. cystudd, trailod
Aerclaetry, s. awyr-feidraeth Afflictive, a trailedus; gofidiol
Aeronaut, s.awyr-deithiwr Affluence, s. Hawnder, Ilawndid,
Aerostatic, a. awyryddiaethol helaethrwydd, digonedd, di
Aeroscopy, s. awyr-modiad garriant, digouoldeb, anilder;
Aerostation, s.awyryddiaeth cyfoeth
Aestuary s. cul-for; mor-ryd Affluent, a. diamdlawd, hełaeth
Aetiterial, a. awyraidd lawn, cythetiog, goiudog, hawn
Afar, ad. pell, hirbell, anghysbell armo, gorilawn
Afeard, g. brawychus, oftus Afflux, s. Hifeiriad, gorenwad
Affability, s. myynderymadrodd, Afford, r. a. Ihoddi, gweini; dwyn
mwynedd-dra, tirionweh chwd; gallu hoi neu wertiu
Atiable, a mwyn, mwyn-eiriog, Afforest, r.a. fforestu,troinforest
hynaws-fwyn, cyweithas Affranchise, r. a. rhyddhau;
Affair, sub. gwaith, gorchwyl; breinio, breimioli, rhyddfreinio
neges; achos; peth, māter Affray, s. cymben, yniadd; ter
Affect, 1. a, cyffrói, effeithio ar; fysg, ymryson, ffrwgwd
gwasgu fuantu, rhithio Aftlight, s. braw, dychryn, of
Affectation, s. cymbendod, mur Affilight. v. a. brawychu, dych
sendod; gwag ynnddaugosiad ryuu, peri arswyd, ctmi
Affected, a cynhyrfedig gan; Afront, c. a. sarhäu, garthruddio,
tueddedig at; rhy-gymäen; anmiarchu, antrio; digio
rhith-ddangosiadus, fluantas Affront, s. sarhad, anmharch, an
Affecting, a. serchiadus, cynhyrf. fri, gwaradwyddiad
iol, effeithiol: rhithgar Affrontive, a. saihaus, &c.
Aftection, s. serch, cariad; endôwl |Afloat, ad. arnawf; ar led
Affectionate, a. serchog, caſu Afoot, ad. ar draed
aida, cariadus, caredig Afore, prep. rhag, cyn, o flaen
Affective, a cyfºrous, cynhyrfiol Afore, ad. o'r biaen, erystalm
Affiance, sub. ymddiried, ered, Aforegoing, part, biaenorol
gogiud, hyder; dyweddiad Aforehand, ad. y'miaen llaw
Affiance, r. a. dyweddio, rhoi Aforenamed, part, a ragenwyd
cred, yundtlinied, ymgredu Aforesaid, part. rhag-ddywed
Affidavit, s. iiw eyhoedd, rhaith edig, rhag-gybwyliedig
Affined a yn perthyn Aforetime, ad, or blaen, gynt
Affinity,s.perthynas;tebygoliaeth Afraid, a. dychrynedig, ofinus,
firm, r. a. sicrhäu, gwirio, arswydlawn, brawychus
cadarnhäu; taeru, haeru Afresh, ad. or newydd, etto
Affirmation, s. sicrhād cadarn Afront, ad. gyferbyn o flaen
had, gwiriad, homiad, haeriad | Aft, ad. Edr. Abaft
Affirmative, a, cadanhãol | After, prep. & ad. gwedi; arol
Affix, v. a. cydio, cyssy litu, sicr Afterbirth, s. hemysgar; y brych
hâu, hoelio meu esod wrth | Afterclap, s. ail dily mod
Affix, s. cysawd Aftercrop, s. * ail gmwd
A G 10 A G.
>

Afterdate, s. olddyddiad Aggrievance, sub. gofid, gormes,


Afternoon, s. pryddawn, divedd poen, tristwch, alaeth, dygnedd
dydd, echwydd Aggrieve, v. a. blino, gormesu
After thought, s. ail feddwl Agile, a ystwyth, gwisgi, espnd
Afterwards, ad, gwedi lyry Agility, s.buander, bywidgwydd,
Again, ad, eilwaith, dracliefn, 0 cyflyindra, buanedd
newydd, etto, elchwyl Agist, v. a. cymmeryd anifeiliaid
Against, prºp, erbyn, yn erbyn, i bori with yr wythnos
gyferbym; thag; with - Agitate, v. a. cyrhytfu, cychwyn,
Agape, ad. yn safn-lwth trin, llywid; afionyddu
Agaric, s. madarch Agitation, s.triniad, cychwyniad, º
Agast, Aghast, a. syn, dychryn cynhyrfiad.—In agitation, ar
edig, brawychus, syfrdan droed, mewn llaw, tan ystyr
Agate, s. maen muchudd iaeth; aryngynhyfiad
Age, s. oed, oedram; oes, einioes, Aglet, s. blaen o fettel ar garrai,
hoedl; to, cemedlaeth pwyntyl-Aglets, eur-gashod;
Aged, a. hen, oedranus, oediog mān-ddalenau aur, &c.
Agency, s... goruchwyliaeth, neg Agnail, sub. evinor, ewinwass,
eswriaeth, golygwriaeth ewin-gas; cadryn, corn ar tys
Agent, s, goruchwyllwr, golygwr troed -

Aggerate, v. a. pentyru Agnation, s. carenydd o du tad


Agglomerate, r. a. pellenu, sypio Aguition, s. cytinabygdiaeth
Agglutinate, r. a. ysgrawlingo, Ago, Agone, ad, cyn hym
głudio y'lighyd; cadāruhău Agog, ad. mewn chwant, yn an
Aggrandize, r. a. urddasu, an esmwyth, argychwyn
rhydeddu, derchafu, mawrhäu, Agoing, adar fyned, ar waith
codi Agonize, r. dirboeni -

Aggrandizement, s, dyrchafiad, Agony, s, gloes, ing, ingder, cyf.


mawrhad, tra-dyrchaſiad yngder, dirboen; dychryndod;
Aggravate, r. a. mwyhäu bai; ymdrech meddwl, Luc 22. 24.
ymhèrio, cyffrói arall tiwy an Agonist, s. ymdrechwr, rhyswr
mharch; almog drwg Agrarian, a. perthyriol i dir
Aggravating, a trymhäol, yeh Agree, r. a. cytuno, ammodi, cyd
wanegol at fai; cyffróawl feddwl, cydfwriadu;heddychu,
Aggravation, s. chwanegiad at cymmodi; cyfateb , -

fai; adgyffroad Agreeable, a boddus, boddhäol,


Aggregate, t. a. casglu, cymnull, ilyfryd; cyfatebol -

meu grymhói y'nghyd Agreeableness, sub, addasi wydd;


Aggregate, adj. cydgrynäedig, hyfrydwch; boddusrwydd
rhefawl -
Agreeably, ad. wrth fodd; yn
Aggregate, sub. Thefdra, cryn gyfatebol; yn gyfaddas
ãad, meu swim y cwbl, cyd Agreement, s. cytundeb : cyfat
grynóad ebiad; cymmod; ammod
Aggress, r. a. dechreur gynhen Agrestic, q, taeogaidd, gwiedig,
Aggression, sub. ymosod, torriad gwladaidd, drèlaidd -

heddweh, Ihuthr, cyrch Agricultural, adj. arddwriaetho!,


Aggressor, s, dechreuwr cynhen amaethyddol, llafuriaethol
A I I 1 A L

Agriculture, s.arddwriaeth; hws Aisle, s. ystlys-ran, neu y rhodfa,


monaeth, llafur, llafuriaeth mewn cór-eglwysaidd
Agriculturist, sub. llafurwr, ardd Ait, s. ynysig mewn afon -

wriaethwr, amaethydd Ake, Edr. Ache


Agrimony, s, llysiau y dryw, llys Akin, ad. yu perthyn, yn debyg
iau y fuddai, y dorllwyd, tamsi Alabaster, s. math ar faen myitor
gwyllt, y drydon, troedy dryw, Alackaday! interj. och fi!
cwlyn y mél, Alacrity, s. bywogrwydd
Agriot, s. ceiriosen sur Alamode, all, yn ol yr arter
Aground, ad ar lawr, ar dir Aland, ad. ar dir, arylan, i dir
Ague, s. y cryd Alarm, s, gwaedd perygl, bloedd
Ague-fit, s. cyrch y cryd, crynſa rhyfel; rhybudd; larwm
Aguish, a. crydol, crymawl Alarm, r. a. dychrynu, brawychu;
Ah! interj. o! och! wb! ahal galw at arſau, alarmu
Aha! interj. with ha' aha! Alarming, part. arswydus
Ahead, ad. yn mlaen, o flaen A: interj. .. º: .
Aid, s. cymborth, porth, help Alb, º
late,s.ad. yn daiweddar, yn wyr
Aid, v. a. cymborth, cynnorth
wyo, helpu, helpio, nerthu Albeit, ad. er, er hyny
Aid-de-camp, s, gweinyddwr, meu Albion, s. hen enw Brydain
gènadwry penciwdawd Alchymist, s. un yn ymhonni y
Aider, s. cynnorthwywr gall droi metteloedd yn aur ac
Aiding, Aidant, a, cymnorthwyol arian, uch-feryll
Aidless, a. digymhorth, diborth Alchymy, s. y gelfyddydo newid
Ail, t. a. dolurio, poemi, gofidio metteloedd, &c.
Ailing, part. & a. doluriol, yn Alcohol, s, gwirf
dolurio, clefychlyd, clwyfus; Alcoran, s. y Coran, Bibly Tyrc
lledglaf, clafaidd, clefyca iaid, llyfr Mahomet
Ailment, s. dolur, clefwch, clefwg, Alcove, s. ystafell men-fwd, neu
afiechyd, cystudd à'i men ar ddull bya
Aim, s. amcan, cyfeiriad, nôd Alder, s. gwernen
Aim, r. a. annelu; cyfeirio neu Alder-grove, s. gwern-wig
amcanu at; rhoi cais Alderman, s. hemadur, seneddwr
Air, s. awel; awyr, wybren Aldermanlike, a. henaduraidd
Air, v. a, rhodio neu sychu dam yr Aldern, a. gwernaidd
awyr, awyro, heulo Ale, s. cwrw, heiddlyn, cwryf
Airbaloon, s. awyr-fwlan Ale-brewer, s. cyrtydd, daillaw
Airbuilt, part. disail; fugiol ydd cwrw
Airling, s. coegyn, ysgentyn Alegar, s. cwrw sur -

Airpump,s. offeryni sugnorawyr Alehouse, s. tafarn, diotty, cyrfdy


o lestri, awyr-sugmedydd Alehouse-keeper, s. tafarmwr, &e
Airs, s. pl. pèr-donau, &c. mewn Alembic, s. math o ddysdyll-lestr
cerddoriaeth:-coeg-ddulliau, Alert, a bywidg, heini, heinif,
coeg-droion, &c. diflin, parod-waith
Airy, a. awyrol, awyraidd; aw Alertness, s. bywidgrwydd, &c.
elog, yn mywynhäu'rawel; ys Alexipharmic, Alexiteric, s. cy
gafn, disylwedd, coeg-ffol faredd rhag tºwn
2
A L I - A L

Algebra, s. rhifyddeg lythyrenol, Allayer, s. ilinarydd, &c.


alsawdd Ailedge, r. a. datgan, haeru,
Algid, a, oerlyd, fierilyd gwirio, traethu, sicrhäu; dadieu
Algorism, Algorithm, s. rhifydd Allegation, sub. honmiad, haeriad,
iaeth, cyfrifyddiaeth gwiriad; tystiolaeth; dadi
Alias, ad. yn amgen, osamgen Allegiance, sub. ffyddlondeb ir
Alible, a. maethus, lyſaeth Hywodraeth; cywiredd
Alien, s. alitud, cstron, allwlad Allegorical, adj. arallegel, dam
Alien, r. a. estroni, trosi megol, cyffely biaethol
Alien, a. estronol, dyeithr Allegorize, v. a, arallegu; dam
Alienable, d. trosgivyddadwy megu; afer alegori
Alienate, t. a. dyeithro, pell Allegory, s. aralleg, alleg, cyffel
hau; trosi, trosglwyddo, arallu, ybiaeth, dammeg; alegori
gwerthu ymaith Allelujah, s. molwchyr Arglwydd,
Alienation, s.aralliad, trosiad,tros mawl i Jehofa
givyddiad; gwerthiadymaith Allelujah, (herb) suran y gog,
Alight, v. disgyn, dyfod i lawr surafy coed, suranteirdalen
Alike, ad. yn gyffelyb, undqull Alieviate, r. a. ysgafulián, lion
Aliment, s. maeth, thuliaeth yddu, esmwytho, llinaru
Alimental, Alimonious, a. maeth Alleviation, s. ysgafahād, &c.
oi, magwriaethol, maethus Alley, s. rhodfa; heol gil
Ali;nomy, s. maeth; rham gwraig Allfours, s. y bedair bagi
a droerymaith gan eigwr, heb Allheal, sub. Ilysiau y gwrda, y
achos cyfreithlawn ddellen daudda, yr holl-iach
Aliquant Number, s. mifer ang Alinail, intej hamiyehweil, hen
hydred, ac ma ellir ei rammu flych well
(megis 10 yn dricedd;) amnifer Allhallowtide, s. calan gauaf
Aliquot Part, s. cydnifer, neu a Alliance, s. cyfathrach, cystlyn
eilir ei ranmu (fel 20 yn bump edd, carennydd, tras; cyngh
13 ru
rair, cyfammod, ammod
Aº. cwrwaidd Allied, d. cyfathrachol; cyngh
Alive, tr. byw, yn fyw; bywing reiriol
Alkahest, s. ardrwyth Allies, s. cynghreiriaid
Alkakengi, s. y suranen godog Alligation, s. cyd-glymiad
Alkali, s. yr halen mewn llysiau; Alligate, v. a. cyd-glymu
y gwrthwyneb i sur Alligator, s. math o grocodil
Alkanet, s, llysiau y gwrid Allision, s. cyd-darawiad
All, a. oll, yr holl, pawb, y cwbl Alliteration, s. cyd-lythyreniad
Allabout, ad. obob tu, ar led, ar Allodial, a breinrydd, breiniol
wasgar, yn wasgaredig Allonge, s, gwth neu gais agarf
Allalone, ad. wrtho ei hun Allot, v. gosod, penmodi, dos
Allalong, ad. o hyd; 0 hyd gyhyd parthm, cyfranmu
Allay, Edr. Alloy Allotment, s. cyfran, argyfran
Allay, Allaying, s. esmwythäd Allow, v, a. camiatäu; goddeſ,
Allay, v, a. Ilinaru, esmwythäu, gadael; gestwmg; dogmi
Ilonyddu, tawelu, dylofi; cym Allowable, a caniatāol, goddefol,
mysgu, tymheru; leihau goddeſadwy
+ r.
A L 1.2 A M

Allowance, s, goddefiad; dogn # Altar, s, allor; byrdd yr allor


Allude, c.a. byrw, tattu neu gyf Aitarage, 8, yr offewm
eirio at; cyffelybu Alter, c. a. arallu, newid
Allum, s. allawg, alwm. Alterable, a newidiol, newidiad
imate, r. a. allogi, almu wy, cyſnewidiol
Allure, r. a. denu, hudo, litthio Alteration s. cyfmewidiad
Allurement, s. hudoliacth, !lithiad Altercate, v. yīneirio, yinrafaelio,
Allurer, s, hudwr, twyllwr ymſlaeru, yngecru
Allusion, s. cyfeiriad, yºngyfateb Aftercation, s. ynyrafael,ymryson,
iad, tafliad at ymddadleuad, yūgeeriad
Allusive, a. cyffelybol, cyfeiriol Afterer, s. newidºwr
Ally, s. un newn cynghrair Alternate, a. argyleh, bobyn ail
Ally, c. a. ymgyfathrachu Alternately, ad. yn gylchynol
Almanac, s. dyddlyfr, almanac Alternative, s. dewisiad
Almightiness, s. hollahuogrwydd Alternation, Alternity, s. cylch
Almiglity, a. hollalluog yniad, cylchnewidiad
Aimond, s. almon, firwyth y pren Although, ad, er, er hymy;' pe
almon, cneuen Groeg.—Al rhoma, pe, ped, cyd bo
monds of the ears, cilchwyrnau Altimetry, s.ucifeidraeth, mesur
neu cliwarémau clustiau iaduchder, uchfesur
Almoner, s. elusenwr; amnerydd Altisonant, a uchelseiniol
Almonry, Ambry, s. elusenſa Altitude, sub. uchder, uchelder,
r Almost, ad. ofawnychydig, agos, uchedd
braidd, prin, yn mron Altogether, ad. yn hollol, yngyfan
Alms, s. elusen, cardawd gwb!, i gyd, yn llwyr
Almsdeeds, s. elusenau Alveary, sub, gwenynlle, gardd
Almsgiver, s. rhoddwr elusen wenym, gwenynog
Almsgiving, s. elusengarwch Alway, Always, ad. yn wastadol,
Almshouse, s. elusendy, yspytty bob amser, o hyd, byth
Aloes, s. suddy prem aloes Amability s. hawddgarweh
Aloft, ad. yn uchel, ifynu Amain, ad. a'r hollegni, yn ddy
Alogy, e.gwrthreswm fal, yn lew, yn bybyr
Alone, a.umig, wrtho ei hun Amalgamation, s.corphoriadarian
Along, ad. yn miaen, rhag blaem by w a rhyw fetel
Aloof, ad. o bell, o hirbell, adlaw Amanuensis, s. ysgrifenydd, cop
Aloud ad. ynuchel, yn groch iwr, ysgrifen-was
Alpha, s. enwyllythyren gyntaf Amaranth, s. blodau ammor
yn yr egwyddor Roeg Amaranthine, a. ammoraidd
Alphabet, s. yr egwyddor Amass, v. a. pentyrru: cronni;
Alphabetical, a. egwyddorol casglu, tyrru y'nghyd
Alps, s. yr Alpan, mynydd myn Amassment, s. cronniad, casgliad
nau Amatory, a. serchlawn
Already, ad. eisoes, cyn hyn, yn Amaze, v. a. symmu, irdangu, ar
barod, hydyn hym uthraw, perisyndod, ofti, braw
Alsine, s. y flewynog, clust y ychu, chwitho
Ilygoden Amazement, sub. syndod, braw,
Also, ad. hefyd, ynyrun modd aruthredd; irdang, irdange
A M 14 . A M

Amazed, a. syn, dychrynedig Amen, ad, yn wir; felly y bo


Amazingly, ad. yn rhyfeddol Amenable, a. attebol
Amazon, s, gwraig Wraidd Amend, v. a. adgyweirio, adne
Ambage, sub. cwmpas-ddadi, ys wydau, diwyglo, gwellhäu
trywiaeth daisylwedd Amendment, sub. adgyweiriad,
Ambassador, s. cenad, cènadwr, Amends, s, lawn [divvygiad
prif-gènadwr, negeswr Amenity, s. hyfrydwch lle, tirion
Amber, s, gwefr, elydr, ambr wch, sirioldeb
Amberbeads, s, glaim gwefr Amerce, v. a. dirwyo, finio
Ambergris, s. ambyr, ambr | Amercement, Amerciament, sub.
Ambidexter, s, un deheuig o bob ſlin, dirwy, camlwrw
law: fig. iin dauwynebog Amethyst, s. maengwerthfawr
Ambient, a. amgylchol Amiable, adj. hawddgar, hygar,
Ambiguity, s. amheuaeth, petrus caruaidd, serchus; prydweddol
der; tywyllni, amwysedd Amiableness, s. hawddgarwch
Ambiguous, a. amhéus, tywyll, Amicable,a.caredigol, mwynaidd, |
arbetrusol, dwbl-feddwl cyfeiligar, cariadus, cymmodal
Ambit, s. cylchyniad; amgylch Amid, Amidst, ad. yn mghanol, yn
edd, cylchedd, cylched mysg, yn mhlith, rhwng
Ambition, sub. uchel-gais, uchel Amiss, ad. ar fai, yn feius, yn
drem, uchel-fryd, swydd-ym wal us, allan o le
... gals Amity, s. caredigrwydd, cyfeill
Ambitious, a, tra-chwannog, aw ach, cyfundeb; cariad
yddus; uchelfrydig, rhwyfus Ammunition, s. darpariaeth mil
Ambitiousness, sub, uchelfrydig wraidd, defnyddiau rhyfel
rwydd, uchel-gais, tra-chwan Amnesty, sub. deddfebargofiad
mogrwydd troseddau
Ambie, t. a. rhygyngu Among, Amongst, prep. yn, yn
Amble, s, rhygyng, rhygyngedd, mhlith, yn mysg, rhwng, gyd a
rhygyngiad.—Ambling horse, Amorist, Amoroso, s. cariad-fab,
march rhygyngog serchawg-ddyn
Ambrosia, s. derwen Gaersalem: Amorous, a. careugar; anllad
—bwyd y duwiau Amorous Potion, s. swyn serch
Ambrosial, a. per, hyfryd; an Amort, ad. yu daigalon, arfarw
farwol, bywiol Amotion, s. symudiad
Ambry, s. bywytty; cardawtty Amove, t. a. symud, rhoi-heibio;
Ambulate, v. a. rhodiena, rhodio, diswyddo
amdramwy, cerdded Amount, v. n. cyrhaedd; dringo;
Ambulation, s, rhodiad, amdram. ymddyrchafu; tyfu
wyad, cerddediad Amour, s. nwyfwaith, nwyf-neges,
Ambulatory, adj. rhodienol: ar cariad godmebus
amredol; amdramwyol Amphibious, a. a fo bywar dir
Ambury, s. daſaden chwisoglyd, ac mewn dwfr, deu-elfenog,
... a dyfar gorph ceffyl cyntefin
A. ſº. sub. * Amphibology, s. mwys-iaith, gair
wyn; cynllwynfa, rhagodfa amwys, gwyll-iaith
Amelcorn, s, gwenith frengig Amphibolous, a.mwys-ieithol
*
A N 15 A N

Amphitheatre, s. chwareudy neu Anathema, s.a.iofryd-beth, esgym


chwareufa cyngrwin; cemmaes mun-beth; un melidigedig
Ample, a. helaeth; mawr; elang, Anathematize, v. a. melldithio,
llydan; llawn esgymmuno; rhegu
º• Ampleness, s. helaethger, &c. Anatomical, a. difyniadol, difyn
**
a Amplification, sub. helaethiad, iaethol, difyniol
º
changiad; yehwamegiad Anatomist, s. difymiwr, difyniaeth
Ampilfier, s, helaethwr, amlhãwr; ydd, difymiedydd
ehangydd; cirwanegwr Anatomize, r. a. man-dorri cyrph
Amplify, v. a. heiaethu, chwa yn gelfyddaidd, difyniadu, di
negu, ehangu, taenu, lledu fynio -

Amplitude, sub. helaethrwydd; Anatomy, s. y gelfyddyd ddifyn


ehangder; maint, mawrder iaethol, difymiaeth: ysgerbwd;
Amply, ad. yn heiaeth, yi gyf. croen ac esgyrn.
lawn, yn helaethlawn Ancestors, sub. hymafiaid, hymaiſ,
Amputate, v. G. torriymaith, am rhieni, teidiau, cyndadau
dorri, amdrychu Ancestral, a. hynafaidd, cemedl
Amputation, s, amdorriad awl, teldaidd, cyndadaidd
Amulet, s. cyfaredd rhagllygad Ancestry, sub. gwelygordd, ach,
tyniad, gwenwyn, &c. gwrth achau, bonedd, cyff cemedl
gyfaredd, rhag-gyfaredd Anchor, s. angor, long-fach
Amuse, t. a. difyrru; coeg-ddi Anchorage, sub, amgorfa, angor
| fyrru, hud-foddio; daliu draeth: angor-dreth
usement, s. difyrrwch, difyr Anchoret, s. meudwy, didryfyr,
riad, difyrwaith unigwr -

Anabaptists, s. ail-fedyddwyr Anchovies, s. manbysg, brwyniaid


Anachronism, sub. cam-arfrud Ancient, a.hèn, hir-hoedleg, oed
iaeth; camosodiadamser mewn ranus, oediog; oesol
Anciently, ad. gynt, yn y cynfyd
Anagram, sub. traws-symudiad Ancient-of-Days, Hen ddihenydd
llythyrenau: traws-lythyriad (o di, a hamu)
Analeptic, s. meddyginiaeth ad Ancients, s. hymafiaid, hymaif
ferol, neu gryfhäol Ancientry, s. hymafiaeth, achau
Analogical, Analogous, a cyffel And, conj. & part, a, ac
ybol, cymbarol, cyfatebol, cyf. Andiron, s. brigwn, gobed
laddol, cydweddol Ancle, Ankle, s, ffèr, asgwrn y
Analogy, s. cyfatebiad, cydwedd fièr; migwrm, deilw
iad, cyffelybiad, cysondeb Anecdote, s, hanesyn, hames per
, Analysis, s. dattodiad, datzlym somol, chwedl
iad, dosparthiad, dosraniadº Anemony, s. Ilysiau'r gwynt
Analytical, a. dattodol, datglym Ament, ad, argyfer, gyferbyn
iol; dosparthiadol Anew, ad, or newydd -

Analize, v. a. dattod, datglymu; Angel, s. angel; cemad: chweug


. . dosrānu aim o arian -

Anaphora, s. ad-ddywediad Angelic, Angelical, a. angylaidd,


Anarchy, s.terfysg, aflywoolraeth; engylaidd, angelaidd ...
* annhrefu, wbwaith - Angelica, s. llysiau'r ysgyfaint
A N 16 A N

Anger, s. dig, dicter, l'id, cºg | Anker, s. barilan; pum galwyn


Anger v. a. dipio, amfoddloni Annalist, s, lanesy'd blynyddol
Angle, s. ong], congl, cornet | Annals, s. blynyddelhanesion
Angle, v. gei.vcırio, pysgotta à Annates, s.cynnwyn, cyn-ffrwyth,
gwialen elw'r flwyddyn gymtat, cyn
Angier, s, genweiriwr gºwd i.
Anglesey, s. Miðr, Ynys Môn.— Annex, r. cyssylltu, yehwanegli
Inhabitants of Anglesey, Mon Annexion, s. cwdgly aliad, cłyń
wysiosa iad with; cyssy litial
Anglicism, s. saesnigiaeth Annihilate, r. dyddynºr, diddytºn
Angling-line, s, llinyn pysgotta Annihilation, s. dyddymiai,t, dy
Angry, a. dig, digotus, digilawn, ddymedigaeti, did dymiant
gygus, amfoddog.--To be angry, Anniversary, s. cylth-wyl
monni; brochi, diglioni, firémi, Annotations, sub. nodau eglurl:2:
liidio ol, modiadau, sylwiadau, sylw
Anguish, s. ing, cyni, gofid, cys adau
teg, gloes, cystudd Annotator, s. nodiadur, nodieſ:
Angular, a. ongog, conglog nydd, nodiedydd
Angulated, a. ongledig Announce, r. datganj cylioeddi
Anhelation, s. dyhead, byr-anadi Annoy, r. drygu, niwe dio; bling,
iad, diffyganadl aflonyddu, terfysgu
Anights, ad. bob nos, yn y nos, Annoyance, sub. niwed, sarhād;
liw nos, yn mosweithiol blinder, aflonyddwch
Anility, s. gwracheiddrywydd Annual, a. blynyddol, blvyddel
Animadversion, s. barn, sylwad, Annuitant. S. un y bo hawl gall
ystyriaeth; beinniadaeth dqo i dal blynyddol -

Animadversive, g. barhol, sylw Annuity, s. dogn biynyddol .


iadol, sylwadaidd Aumul, t. dicymu, dileu, galw Yū.
Animadvert, r. barnu, sylwi ol, diddymu .
Animadverter, sub. ceryddwr; Annular, a. modrwyaidd -

beirniad, sylwiedydd Annulet, s. modrwyig


Animal, s. mil; anifail Annumerate, r. a. rhoddi mewſ,
Animal, a, eneidiol, bywidl cyfrif
Animalcule, s, pryfyn rhy fach i'r Annunciate, r. hyspysu, amlygu,
llygad noeth u atmo dwyn cenadwri -

Animality, d. anianogrwydd Annunciation, sub. (Lady-day


Animate, a. byw, eneidiol Gwyly Cyfarcliad, Gwyl Fui.
Animate, v. bywhäu; cefnogi, y cyhydedd
cysuro, calonogi Anodyne, s. meddyginiaeth i et
Animated, part. bywing, calónog mwythäu neu derri gloes: cº,
Animating, adj. bywhäol; annog mwythäydd, llinarydd *
aethol; cynhyfiol Anodyne, a. Ilonyddol, esmw ti
Animation, s. iºd, bywiog ãol, llinarol
rwydd, bywyd; calondid Anoint, r. eneinio, iro, elio
Animosity, s. casineb, dygasedd, |Anointed, s. cnciniog
blyngedd, gelyniaeth, cilwg |Anointed, a. eneiniedig
Aniseed, s. had anis, gwewyrys i Anointer, s. ene niwr; irw
A N 17 A N

Anomalous, a. di-reol, anghyfar Anthony's-fire, s. tin iddwf -

tal; anghydredawl Antichrist, s. yr anghrist


Anomaly, s. anghydrediad; ang Antichristian, a. anghristaidd
hyfwedd, anghyfartaledd Antic, s. digrifºr: a. digrif
Anomy, s. anghyfraith Anticipate, r. a. thag-gymmeryd,
Anon, ad, ar fyr, yn y man, yn rhag-redeg, rhag-aclub, acliub
finan y blaem; blaen-ganfod
Anonymous, a. dienw Anticipation, sub. blaen-brofad,
Another, a. arall, un arall, all blaem-olwg ; ritag-fwynhad
Answer, s. atteb, attebiad, ateb Anticor, s, clwy'rysgyfaint
Answerable, a. attebol; cyfatteb Antics, s. digrif-gastiau
ol; rhwym i ateb Antidote, s. cyfaredd yn erbyn
Answerer, s. attebwr, gwrtliebwr gwenwyn meu un rhyw gle: yd
Ant, s. morgrugym, my wicnym Antifebrile, a. da rhag twymyn
Antagonist, sub. gwrthwynebwr, ion, gwrthdwymynol
gwrthymdrechwr, gwrthblaid Antimonarchical, a gwrthdeyrn
Antarctic, a. deheuol, perthynol i awg; yn erbyn unbénaeth
begway dehau Antimony, sub. macm gwyn me
Antecede, r. blaenori, rhagflaenu ddygol, a geir mewn mywyn
Antecedence, sub. blaemoriaeth, gloddiau ariam
rhagflaeniad, blaenafiaeth Antinomians, sub. Antinomiaid;
Antecedent, sub. blaenor, rhag gwithddeddfwyr; rhai a yin
flaenor foddlonant mewn flydd farw,
Antecedent, a.blaenfod, blaenorol neuffydd heb weithredoedd
Antechamber, Antichamber, sub. Antipathy, s.gwrthnaws; casineb;
ystafell mesafallan gwrthwynebedd
Antedate, r. a. pennodi dydd a Antipestilential, a. da rhag yr
aeth heibio yn ller dydd pres haint, gwrth-heimiol
ennol; rhagddyddio Antiphonē, s. ateb-gan
Antediluvian, a. a fu cyny diluw, Antiphrasis, s, gwrthair
cyn y dylif, or cynfyd Antipodes, s, gwrthdraedwyr
Antediluvians, s. gwyry cynfyd, Antiquarian, s. hymafiaethydd
y bobl cyn y diluw, cyn-ddi Antiquarian, a. hemaidd, hymat.
luwiaid iaethol
Antelope, Antilope, sub. creadur Antiquary, s. hymafiaethydd: al
rhwng hydd a gafr wydd-fardd -

Antemeridian, a.cym canol-ddydd Antiquate, r. henu, henciddio,


y bore dyddymn, diddymu, diléu
Antemundane, a. o. flaen y byd Antiquated, a. heneiddiol, allan o
Antepast s. blaen-brawf arfer, diddymedig
Amterior, a. blaenorol, hym, o Antique, s. hen-beth, henwaith
flaen, cyn, yn gynt Antique, a. hemaidd, oedramus,
Anteriority, s. blacnoriaeth ym ol dull nou arſer gynt
Anthem, s. mawl-gan atteb-leisiol Antiquity, s. hymafiarth, yr hēn
Anthology, s.trathawdar flodeu; amser, yr oesoedd gyi;t
blodeu-lyfr; darluniad blodeu; Antiquties, s. pl. hen bethau,
blodeu-air oesol-weithiau
A P 18 A P

Antithesis, s, trawsddodiad, cyf. Apologetical, a. diheurol, esgus


erbyniaeth. Edr. 2 Cor. 6.8, &c. ol, amddiffynol
Antitrinitarian, s. gwrthdrindod Apologist, s. amddiffynydd; es
iad; gºwrthwynebwr athraw gusodydd, diheurydd
iaeth y Drindod Apologize, r. amddiffyn; esgus
Antitrinitarian, a gwrthdrinded odi, dilleuro, dadleu dros
aidd Apologue, sub. cymbwysiad o
Antitype, sub. gwrthlun, gwrth chwedl; addysg-wers
gysgod, atteb-lun; Sylwedd ef. Apology, s. diffyniad, diheurad,
engylaidd, yn atteb i un o'r esgusawd
cysgodau ſuddewig Apophthegm, s. doeth-air, cym
Antiers, s. pl. cangau cyrn carw hen-wers, direb
Antre, s, lloches, frau Apoplectic, adj. o natur parlys
Anvil, s. eingiom mud
Anvil-stock, s. cyffeingion Apoplexy, s. y parlys mud, marw
Anxiety, sub. trymfryd, pryder, hainty gian
gofal, anesmwythder, cur Apostacy, s, gwrthgiliad, syrthiad
Anxious, a trywmfrydig, pryderus, ymaith, gwrthgwymp
gofalus; awyddus Apostate, s. gwrthgiliwr, &c.
Any, a. un rhyw, nebun, neb Apostate, a. gwrthgwympawl, a
rhyw, neb, dim, nebawd syrthiodd yinaith
Apace, ad. yn gyflym, yn fugn, Apostatize, v. gwrthgilio, &c.
ar frys, ar firwst, yn diliaros, Apostle, s. apostol, ebostol, cènad
yn esgud, yn rhwydd Apostleship, s. apostoliaeth
Apart, ad. o'r meilldu, arwahān Apostolic, a. apostolaidd
Apartment, s.rhandy, ystafell Apostrophe, sub. gwrthdro; nôd
Apathy, s. annheimlad ymsathr;--megishwn, yn myn'd,
Ape, s. ab, eppa, gwrab yn lle mumed
Ape, v. dynwared Apostrophize, v. a. gwrthdroi
Aperitive, a rhyddhāol, agorawl Apothecary, s. gwerthwr modd
Apertion, s. egoriad, agoriad ion meddygol; cyfferiwr.
Apertly, ad, yn eglur, yn daigudd Apothegm, s. Edr. Apophthegm.
Aperture, s, bylch, adwy Apozem, s.trywyth, isgell, diod
Apex, s. cópa, pen, tépyn, crib, Appal, v. dychrymu; digalóni,
uchedd, ucheledd brawychu, peri arswyd
Aphorism, s. ymadrodd synwyr Appalled, a brawychus, dychryn
lawn, call-chwedl, prif-réol, edig, synedig
prif-reswm, gwirddadl Appalment, s. dychryn, braw, ar
Apiary, s. gwenynlle, gwenynog swyd, dyddelwad
Apiece, ad. bob un, ar walian Apparatus, s, offer, darpariaeth at
Apish, a.gwrabaidd; dynwared orchwyl, cyfarpar
ol; fol; fel eppa Apparel, s. gwisg, gwisgad, dill
Apocalypse, s.llyfry datguddiad ad; trysiad, divyg: addurn a
Apocalyptical, a datguddiadol thaclau llong
Apocrypha, s.llyfr annilys Apparel, v. a. gwisgo, dilladu, ar
Apocryphal,a. cudd, ammheuedig wisgo; taclu, trysio, trvsiadu;
Apodictical, a. arddangosiadol addurmo
A P IQ A P
Apparent, a... eglur, amlwg; ym Appetibility, s. chwennycholdeb
ddangosiadol.-Heir apparent, Appetite, sub. awydd; chwant
edlin bwyd; blys; awyddfryd
Apparently, ad. yn amlwg; mewn Applaud, r. canmol, clodfori
gwelediad meu debygoliaeth Applauder, s, canmolwr, molwr
Apparition, s. drychiolaeth; ys Applause, s. clod, cammoliaeth
pryd; ellyll, anyspryd Apple, s. afal: pl. afalau.-Apple
Apparitor, s. rhingyll, gwysivr, of the eye, canwyll llygad
dyfynwr Appliable, Applicable, a, cym
Appeal, s. appeliad; cyrchiad at hwys, cyfaddasol, priodol
lys uwch, cais am farm arall Application, s. cymbwysiad, cyf.
Appeal, v. appelio; galw am farm addasiad, cyfléad; cais; ymrūad
arall; rhoi ararall Applier, s. cymbwysydd; cyfie
Appear, v. ymddangos, dyfod i'r ydd; ceisiwr; ymrówr
golwg; bodym debyg Apply, r. cymbwyso; cyfaddasu;
Appearance, sub. ymddangosiad, gofyn cynghor meu gymhorth
golwg, dull, rhith, agwedd; Appoint, v. gosod, trefnu; penu,
tebygoliaeth: cyrchfa pènodi, dogmi; appwyntio
ease, v. gostegu, dystewi, di Appointment, s. gosodiad, trefn
ddigio, dyhuddo, heddychu iad, pennodiad; cyttundeb
Appeasement, s. gostegiad, dy Apportion, r. a. dogmi, hanmu yn
huddiad, heddychiad gyfartal, cyfrannu
Appellants. appeliwr; cwynied Appose, v. holi, dwys-holi
ydd, achwynydd; beiddiwr Apposite, a cyfaddas, cymbwys
Appellate,Appelée, s.y nebyr ap iadol, cyfladdol
pelieri'werbyn; y cyhuddedig Apposition, s.arddodiad, cydiad
Appellation, S. enwad; galwad; wrth; cyfaddiad
enw, titl Appraise, v. prisio, cywerthyddio
Appellative, a. enwedigol, galw Appraisement, s, prisiad, &c.
edigol Appraiser, s. prisiwr, cywerth
Appellative, s. enw cyffredin yddiwr
Appellor, s. cyhuddwr; achwyn Appreciate, v. a. prisio; gwerth
wr; beiddiwr, hêriwr. fawrogi, mawrhäu
Append, v. dibynu neu grogi Apprehend, v, amgyffred, dirnad;
wrth; º chwanegu at tybio; offii; dal, dala
*:
Appendage, sub. dibynai
dringl; giad Apprehension, sub, amgyffred,
yehwanegiad;
deall; offm; ameaniad; daliad
Appendant, s. Edr. Appendage. Apprehensive, a. ofaus, pryderus;
Appendant, a chwamegol, chwan synwyrol, synwyrlym
egiadol; dibynol, cyssylltiedig, Apprentice, s, un wedi ei rvymo
inol
glyno i ddysgu crefit; rhwym-ddysg
Appendix, s.llabed; dibyndraith, ydd, prentis
at iad, chwanegiad at lyfr Apprentice, v.a. rhwymo unwrth
Appertain, v. m. perthymu, delryd gelfyddyd, &c. prentisio
Appertinent, a. perthynol Apprentiseship, s, prentisiaeth
Appetence, Appetency, s. blys, Apprize, v. hyspysu, rhybuddio,
awydd, chwennychiad lºwº
rhoi
2
A R. 2O A R

Approach, s. nesād, dynesād, dy Arbitrariness, s, huuanedd, tra


mesiad humanedd, trahausedd
Approach, t. a. nesau, mesu, dyn Arbitrary, a. arglwyddjaild, tra
esu, dyfodynagos arglwyddiaethus, tra-awdur
Approbation, sub. cymmeradwy. dodus, meistrolgar, gormesol,
aeth; ymfoddloniad - gorwasgawl.-Arbitrary power,
Appropriate, v. a. meillduoli; pri tra-awdurdod
odoli; cymmeryd iddo ei hun Arbitrate, r. dyddio, rhoi barn
Appropriate, a. priodol; addas cylafaredd, torriymrafael
Appropriation, s. priodoliad Arbitration, s. cylafareddiad
Approvable, a. profadwy, cym Arbitrator, s. Edr. Arbiter.
ineradwyol, derbyniadwy Arborary, a. swydd-wasgodawl
Approval, s. cymmeradwyaeth Arborist, s. gwydd-wasgodwr
Approve, r. a. cymmeradwyo; Arbour, sub. gwydd-dy, deildy,
ymfoddloni; profi, dangos gwydd-gell, gwasgodwydd
Approximate, r. dynesu, tymnu at Alºuet, s, mefus-bren, pren.
Approximation, s. dynesiad sy -

Appurtenance, s. peth perthymol, Arcana, s. dirgelion, eyfrinachau


perthynas Arch, s. bya, mwd, mwdd
Apricot, s. bricyllen - Arch, r. byău, mydu
Apricot Tree, s. bricyllwydden Arch, a, cyfrwys, ystry.wus; prif,
Aprii, s. Ebrill, mis Ebrill nodedig.—Arch-thief,carn-leidr
Apron, s, arfredog, barclod, balog Archangel, s. arangel, archangel,
Apt, a. chwannog, parod, tuedd prifangel -

ol; hyddysg; cymlıwys Archbishop, s. archesgob -

Aptitude, s. cymbwysder, parod Archbishopric, s. archesgobaeth


rwydd; hyddysgrwydd Archer, sub. saethydd, byāwr,
Aptness, s. chwamnogrwydd; de bwéydd
heurwydd; addasrwydd Archdeacon, s. archddéon, prit.
Aquafortis, sub. math o ddwfr ddéon, archdiacon
cryfysol Archduke, s. arch-ddug
Aquarius, s. y dyfrwr Archery, s. saethyddiaeth
Aquatic, a. dyfrog, dyfrawl Archetypal, a. argymddelwaidd
Aquavita, s. dwfry bywyd Archetype, s. argymddelw, cyn
Aqueduct, s. dyfr flos, dyfr—lwybr, llum, cynddelw
dyfr–gist Archiepiscopal, a. archesgobaidd
Aqueous, Aquose, a. dyfrilyd Architect, s. saer, pen-saer
Aqueline, a. eryraidd Architecture, sub. y gelfyddyd o
Arable, a. arddadwy, hyar.—Ara adeiladu; pen-saermiaeth, ad-.
ble land, Ilafur-dir, tir àr eilad-waith -

Araneous, a, fel gwe cópyn Architrave, s. prif drawstadeilad;


Aration, Arature, s. arddwriaeth capan colofin, pen colofm -

Arbalist, s. bya croes, albrys Archives, sub. cof-ysgrifenadau;


Arbiter, sub. dyddiwr, canolwr, cof-lyfrdy, cof-gelloedd
cylafareddwr; athrywynwr Archwise, ad. yn fuáol, fel bywa
Arbitrage, sub. barn cylafaredd, Arctic, a. gogleddol, gogleddig.
barn dyddwyr neuganolwyr —Arctic pole, pegwm y gogledd
A R 21 A R

Ardency, sub. taerni; twymder, Arminian, s, arminiad; dysgybl


pocthui, angerdd, gwres Arminius; ewyllysivr rhydd
Ardent, a. taer; twym, brwd, Arminianism, sub. arminiaeth;
gwresog, angerddol; awchus athrawiaeth gallu dyn
Ardour, s. mawrchwant, therni, Arnipotent, a rhyfel-gryf, dewr
awyddfryd, gwresogrwydd arfog
Arduous, a. amhawdd, perygius » Armistice, s.vmattaliad oddiwrth
uchel, gorchestol, mawrbwys ymladd tros amser terfynedig;
Area, s. clawr, arwyneb, neu fesur byr-gynghrair
wyneb darn o dir, llawr ty, neu Armlet, s. ceingcell, morgamlas
ryw wyneb arall; wyneb-tesur; Armorial, a. perthynol i arfau
llanerch bonedd.—Armorial ensigns, ar
Arenaceous, a tywodlyd wyddion bonedd; pais arfau
Argent, a. ariannaidd, arianlliw Armory, s. celfyddyd arf-beisiwr
Argil, s. clai'r crochenydd Armour, s.arfogaeth, rhyfel-wisg;
Argue, r. dadleu, ynnddadleu, taclau rhyfel
ymresymu, rhesymu; profi Armour-bearer, s. yswain, clud
Arguer, s. dadleuwr, ymresymydd ydd arfau
Argument, s. dadl, rheswm; swim Armourer, s, arfwr, arfydd, gof
araith, testun, defnydd arfau; artogwr
Argumentation, sub. rhesymiad, Armoury, s. artdy, arfºell
dadleuad, ymresymiad Arms, s, pl. artau; breichiau
Argute, a. Ilym, blaen-fain Army, s. Ilu, byddin, cad-lu
Arian, s.ariad, dysgybl Arius Aromatic, a. peraroglaidd
Arianism, s. athrawiaeth Arius Around, a. o. amgylch, o amgylch
Arid, a. sych, cras, gwyw, crim ogylch, o bob tu .
... Aridity, s. sychder, gwywder Arouse, v. cyffrói, cynhyrfu; deſt.
Aries, s.arwydd yrhwrdd roi, dihuno
Aright, ad. yniawn, yn gywir, yn Arquebuse, s. gwn llaw, cyflegr
eile, yn gymhwys Arrack, s. dwir cryf a wneir or
Arise, v. a. codi, cyfodi, cwmu, cnau cocoa; cwrw India
arwyrain; esgym, dyrchafu Arraign, v. cyliuddo ger bron
Aristocracy, s. Ilywiaeth pende brawdle; achwyn ar
figion, pendefig-lywiaeth Arraignment, s. cyhuddiad; ach
Aristocratical, a. perthynol i lyw wyniado flaen brawdle
iaeth pendefigion Arrange, v. trefnu, rhesu, rhestru
Arithmetic, s.rhifyddeg, rhifydd Arrangement, s, trefuiad
iaeth, cyfrifyddiaeth Arrant, adj. hyspys, hynod, cy
Ark, s.arch; Ilong; cist; cawell hoedd, carn, cywilyddus
Arm, s. braich, angell; caingc Arras, s, eurlen, brithlen
Arm, r. arfogi, arfu Array, s, gwisg, trywsiad; trefn
Armada, s. llynges arfog Array, v. trºvsiadu: trefnu; bydd
Armament, s. llu neu lynges ar ino; addurno
fogawl; artogedigacth Arrearage, Arrears, s. ol-ddyled,
Armature, s. artogaeth ol-ddyledion, y swm ar el
Armillary, adj. breichledawl, Arrest, v. a. dal, cymmeryd, dal
breichrwyawl yn garcharor; attal
A R 2O
* A S

Arrest, s. daliad; attaliad; dalfa. Artillery, s. peiriannau neu ºffer


Under Arrest, mewn daifa rhyfei; gymnau mawrign; mang
Arret, s, trefniad, meu ordinhād nelau, magnelau º
liffs, neu uchel awdurdod Artisan, s. Edr. Artificer.
Arrival, s, dyfodedigaeth; dyfod Artist, s. celtyddwr, manylweith
iad i bem taith ydd, celfydd-was
Arrive, v. dyfod i'r porthladd, Artless, a. angheifydd, anghym
neu i ben taith; cyrhaedd adref hem; annichellgar, didwyll,
|
l

Arrogance, s. tra, traha; balch syml


der, rhytyg; human-dyb Aruspice, s. dewiniaeth oddiwrth
Arrogant, a. ucheifrydig, balch, goludd anifeihaid, perfedd
traliàus, rhyfygus goel
Arrogate, v. rhyfygu, ymgym As, prep. & conj. megys, fel, fal,
myreddu, ymbonni; humanu mal; tra, a ; cyn, mor; ag
Arrow, s. saeth, piccell Asafoetida, s. math o sudd drew
Arse, s. tin, rheft, cyfeistedd llyd
Arse-smart, s. y dim-boeth, yr Asbestine, a. annifáol; o urael
elimog, Ilysiau'r dom, y bengoch Asbestos, s. maen ystinos—ym yr
Arsenal, s.arfly, ystoidy arſau hwn y ceid defnydd edaſedd
Arsenic, sub. aur-bibau, eurlliw: ma's gallai tän ei daita
math o wenwyn cryfiawn Ascend, v. a. esgym, dringo,
Art, s, celfyddyd; crefft; cyw dyrchafu, derchafu
reinrwydd; cyfrwysdra; medr; Ascendancy, sub. goruchafiaeth,
dichell; manylwaith awdurdod; rhygymmeriad
Artery, s.rhedweli Ascension, s. dyrchafiad, esgyn
Arterial, a rhedweliawl iad, esgynedigaeth
Artful, a cyfrwys, dichellgar, Ascent, s, esgynfa; rhiw, llethr
ystrywgar; medrus, manwl Ascertain, r. sicrliãu, gwirio; sef
Arthritic, a, cymmalwstog ydlu pris, meu fesur, &c. cael
sicrhād
Artichokes, sub. marchysgall y
gerddi, march-ysgall dóf Ascertainment, s. sicrhād, cad
Article, s. bannod, rhagwas, mēd arnhãd, gwiriad; sefydiad
bannog.—Articles, ammodau, Ascetic, s, gwr llym-fucheddol;
cyfammodau; erthyglau; pen meudwy; didrifvr
mau, prif-byngcian Ascititious, a yehwanegiadol º
Article, v. a. ammodi; rhwymo Ascribable, a cyfrifadwy
Articulate, v. Ileſaru yn groyw Ascribe, c. cyfrif i, byrw ar;
Articulate, a. eglur-lawn; gwa priodoli; rhoddi º
han-nodol; difyngial Ascription, s. priodoliad
Articulation, s. cymmaliad; gwa Ash, s, onen, onwydden, on
han-nodiad; dywediad croyw Ashamed, part, yn cywilyddio, yn
Artifice, s. dichell, dichell-waith, cymmeryd cywilydd
ystryw, cyfrwyswaith Ash-coloured, a. o livºr onen,
Artificer, s. crefftwr, saer, cel- || ilwydwyn, onliw
fyddwr, llawgelfyddwr Ashen, a. onenaidd, o onen
Artificial, a celfydd, cywraint; 'Ashes, s. Iludw, ulw, ulwyn
ansylweddol; dynwaredol Ashore, ad, ary traeth, arlann
A S 23 A S

Aside, ad. o'r meilldu, or naill Assault, sub. ymgyrch, rhuthr,


ochr, ar ddidol; ar wyr, ar hwrdd, ymhwrdd; ymladd;
osgo; heibio ymosodiadyn erbyn—sarhād
Asinary, Asinine, a. asymaidd Assault, v. a. ymosodyn erbyn,
Ask, r. gofyn, ymofyn; holi; ymgyrchu, rhuthro; taro
ccisio; erfyn; deisyf, dymuno Assay, s. cais, cymygiad, prawf
Askance, Askaunce, ad. ynllygad Assay, v. profi; ceisio; cynnyg .
traws, arosgo, yn gam Assayer, s, profºr; un a roddo
Askew, ad. arosgo, yn wyr-gam feteloedd ar brawf
Aslant, ad. ar ogwydd, ar dro, ar Assemblage, s. cydgasºliad, cyd
oleddf, arystlys gymnulliad, cyfundeb tyrfa;
Asleep, ca. yn nghwsg, mewn casgl, cydgyfarfod
cws in cysgu, yn ei hun Assemble, v. ymgymnull, ym
A. : ; lechwedd, ar Wyr, gasglu; galw *a, cymull;
aroleddf; ar leddf casglu, crynhôi
Asp, Aspic, s. math o sarph dra Assembly, s. cymnulleidfa, tyrfa;
gwenwyng; yr asp cymanfa; eisteddfod
Asparagus, s. llysieuyn o'r enw Assent, s. cydsyniad
Aspect, s. golygiad, yimddangos Assent, c. cydsymio; cydgordio,
iad; edrychiad; drych; trem cyduno
Aspen, Asp-tree, s. aethnen, aeth Assert, v. haeru, taeru, honni,
wydden; pl. aethwydd gwirio, cadarnhäu; amddiffyn
Asperity, s. gerwindeb, Sarrug Assertion, s. haeriad; yimhóniad
rwydd, lymder, garwedd Assertor, s. amddiffynydd, ym.
Asperse, r. a. gwaradwyddo, di waredwr, mawddwr
io, enllibio, goganu Assess, t. trethu; dogni treth
Aspersion, s. taenelliad; gwarad Assessment, sub.pennodiad swim
wyddiad; enllibiad, gogamiad treth; ysgrifen yn dogmi treth
Asphodel, sub. math o elestr neu Assessor, sub. trethwr; dognwr
lili; gwayw'r brenin treth neu deyrnged; tasgwr
Aspirate, s. lythyren arwsain Assets, s. eiddo personolunmarw,
Aspirate, r. seinio'n arw-gryf o barai y telir ei ddyled
Aspiration, s. chwythiad, anadl Asseverate, v. a. gwirio, haeru;
iad: uchel-gais, gorawydd sicrhâu trvy lw, tyngu
- r. anadlu: ymgeisio; Asseveration, s, gwiriad, honiad,
uchel-geisio; dringo at fawredd sicrhād truly lw, &c.
Asquint, ad, yn llygad-draws, a Assiduity, sub. dyfalwch, divyd.
lled-olwg, yn llygad-gam rwydd,astudrwydd,ystigrwydd
Ass, s. asyn.--A she Ass, asen Assiduous, a. dyſal, diwyd, astud,
Assail, r. a. ymosod ar, rhuthro gofalus, ystig
ar, taro ar, dwyn cyrch Assign, s. Edr. Assignee
Assailant, s. ymosodwr, tarawyddAssign, r. pennu, rhoddi; trosi
Assassin,s.dirgel-lofiudd, murniwr
Assignable, adj. trosiadwy; pen
Assassinate, t. a, cudd-lofruddio,modadwy, dangosadwy
murmio, murn-add, lladd truvy Assignation, s. trosiad meddiant:
gynllwyn neu frad pennodiad cyfarfod serchog,
Assassiuation, s. brad-laddiad,&c. eilwydd; oed dydd, addoed
o AT
A S - 4

Assignee, s. meddiannydd dros Assure, r. a. sicrliau, gwarantu,


arall; rhaglaw; diprwywr dilys-homi, gwirio; diogelu,
Assignment, s. meillduad, aralliad, moddi
trosiad, gosodiad . Assuredly, ad. yn dàjau, yn sicr;
Assimilate, v. gwney'd neu droiyn yn dailys, yn delinam
'debyg, tebygoli, tebygu Asterisk, s. serenig, fel hym *
Assize, Assizes, s, eisteddfod barn, Asterism, s, twrro sér sefydiog
yngnaid-lys, brawdlys, gorsedd. Astern, ad. ar ol y llong, tu a'i
—Assize of Bread, trefiliad meu phen ol, tu a'r llyw
osodiad pºwys bara Asthma, s. clefyd yr ysgyfaint,
Assize, p. a. pennodi pris, mesur, difyganadl, byr-amadliad
a plwysau: cymmesuro Asthmatic, a. anadl-tyr
Associate, sub. cydymaith: cyd Astonish, r. brawychu, dychrynu,
swydd; cyſaill; cyfranogwr peri syndod; symnu
Associate, r. a. cymdeitbasu, ym Astonishment, s. braw, dychryn,
gyfeillachu,ymgyweithasu: cyd syndod, synedigaeth
fasnachu, cyd-drim Astound, r. hurtio, syfrdanu
Association, s. cyd-gymdeithas; Astraddle, ad. troed o bob-tu
cymmanfa; cymdeithasiad Astragal, s, fêr: addurn-gyich i
Assoil, v. rhyddhäu o esgymmun ben colofm
dod, gollwng yn rhydd Astral, a. serenol, serenog
Assort, r. a. cymmathu, cyhafal
Astray, ad. argyfeiliorn, ar ddi
hau, gosod mewn cyd-drefn dro, argoll, argrwydr
Assortment, s. cymmathiad, cyd
Astriction, s. cydglymiad
Astride, ad. Edr. Astraddle.
drefiliad; dewis o amry w fath,
&c. pigion Astringent, a. argaeol, bolrwym
Assuage, 1... tawelu, lonyddu, dy
ol, rhwym, argaeadol
huddo, esmwythäu, llinaru;
Astringe, r. rhwymo, clymu
gostegu, doſi, llarieddioAstrologer, s. sér-ddewin
Assuagement, s. Honyddiad, dy
Astrologize, r. a. sér-ddewinio
Astrology, s. sér-ddewiniaeth
huddiant, gostegiad; esmwyth
àd, llinariad - Astronomer, s.serydd, sywedydd,
-

serofydd, astronomydd
Assuasive, adj, esmwythäol, llin
arol Astronomical, a. seryddawl, ser
Assume, t. a. cymmeryd, cym onawl, serofyddawl, serydd
merydyn rhyfygus iannol -

Assumption, s. cymmeriad am Astronomize, r. a. seroni, serydd


wir mewn dadl; penderfyniad iaethu, seryddiannu
cymnull-ddadl: Fe'i harferir Astronomy, s. seryddiaeth, sér
gan y Pabyddion am gymmer ofyddiaeth, seryddiant, sywed
iad y Forwyn Mair, yn gorph yddiaeth, sywed
orol, i'r nef - Astrotheology, s. ser-dduwinydd
iaeth
Assumptive, a. a ſo gyfreithlawn
i’w feddiannu gan un oeddyn Asunder, ad. o'r meilldu, ar ddi
ddihawl i'r peth o'r blaen dol, ar wahān, yn wallanredol
Assurance, s. sicrwydd: hyder, Asylum, s. noddfa, mawddle
hyfder; haerllugrwydd At, prep. yn, wrth, ger, ar
AT 25 A 'H'

Ataxy, s. annhreſm, hylldrefn Attempt, s. anturiaeth, cynryº,


Atheism, s. didduwiaeth, annuw cais, yºgais, ymdrccł, gosed
iaeth, atheistiaeth Attempt, r. a. yngeiso, ridi
Atheist, s, un annuw, atheist cais, yntegnio, yndrecht
Atheistical, adj. annuw, annuw Attempter, s. vinegriwº, yºngyn
iaidd, annuwiaethol, didduw, hygiwr, anthriwr; profºr
atheistaidd Attend, r. goſalu; gwrando; ys
Athirst, ad. yn sychedig tyried; canlyn; heilio, gweath
Athletic, a. pybyr, cadarn-gryf Attendance, sub. goſal, diwyº
Athwart, ad. ar draws, ar wyr rwydd, dyſalwch; gweinydd
Atlantic, s. mêr werydd iad;—gosgorddwyr -

Atlas, s. casgliad oddarlumiau Attendant, s. cydymaith; gwas,


Atmosphere, s. yr awyr-gylch gweinidog, gweinydd -

Atom, sub. mymryn, brycheuyn Attendant, adj. dilynol, cydfyu


corphilyn, y gromyn lleiaf edol - - - *

Atone, r. a. rhoi iawn, talu dros; Attention, s. clust-ymvrandaw


gwnéyd cymmod; heddychu iad; ystyriaeth; dytalwch .
Atonement, s. iawn; cymnod | Attentive, a gwrandawgar; yS
Atop, ad. arben, argoppa tyriol, gwyliadwrus, dyſal
Atrocious, a. creulon, erchyll, Attentiveness, s, ymwrandawiad,
ysgeler, echryslon, antad mawr ofal a dyfalwch -

Atrocity, s. creulonder, ysgeler Attenuate, r, lleihau; teneuo


der, erchylldod, erchylldra Attenuation, s. Ileihād; tenetiad
Atrophy, s. disborthiant, amfaeth Attest, v. tystio, tystiolaethu,
Attach, v. a. dal; ymaflydmewn gwirio, gorchwirio
gwr, neuei eiddo; attafaela— Attestation, s. dygiad tystiolaeth,
To attach one's self, to be at arwiriant, prawf trvy dystion
tached, glynu, ymlynu wrth— Attic, adj. ym ol trefn Attica;
To attach a friend, ymill cariad hardd, prydferth; synwyrgall
cyfaill —Attic story, y llawr uchaf
Attachment, s. ymafiad mewn mewn ty
gwr neueiddo: ymlyniad,serch Attire, s. gwisg, dillad: v. dilladu,
Attack, s.rhuthr, cyrch, ymosod trºwsiadu, addurno
Attack, v. a. gosod, ymosod ar, Attitude, s. ystum, agwedd
gwnéyd rhuthrineu gyrch; ym Attorney, sub, dirprwywr; cyf.
gyrchu, &c. reithiwr, gwro gyfraith
Attain, r. cyrhaedd, cyrhaeddyd, Attract, v. tymnu; denu, lithio
cael gafael, caffael, cael Attraction, sub. tyniad; lithiad,
Attainable, a. cyrhaeddadwy hudoliaeth, mwyn-ddeniad
Attainder, s. coll-farmiad yn er Attractive, a tynedigol, demawl,
byn gwrai feddiannau handdenawl, hudolaidd
Attainment, s. cyrhaeddiad, caff. Attrahent, a. a dynno atto
aeliad; dawn, dysg Attribute, s, prodoledd, priod
Attaint, v. dyfarnu, euog-brofi; oliaeth
amurddo, llygru, difwyno Attribute, v. priodoli, gosod neu
Attemper, v. tymberu, ardym fwrw ar, cyfrifi •
heru, cymmedroli Attribution, s, priodoliad”
E.
A V C.
- 6 A W

Attrition, s. ymrwbiad, ymdreul Aver, r, gwirio, haeru, gorch


iad:—cynradd o dristwch am wirio, sicrhâu, arwirio
bechod Averment, s. gorchwiriad, haer
Attune, v. hwylio, cyweirio iad, sicrhād, arwiriad
Avail, s. Iles: v. Ilesau, buddio Average, s. cyfartaledd; canol
Available, a. Ilesol, effeithiol bris: dogn i feistr Ilong at
Availment, s. budd, llesåd golledion, Ilong-wobr
Avant! interj. ymaith; fſwrdd’’ Averdupois, s. Edr. Avoirdupois
Avarice, sub. cybydd-dod, tra Aversation, sub, gwrthwynebiad,
chwant, crintachrwydd ymwrthodiad; annhuedd
Avaricious, a. cybyddlyd, cyb Averse, a gwrthwynebol, gelyn
yddus, ariangar; crintach ol, annhueddol -

Avast, interj. gan bvyll, dal dy Aversion, s, gwrthwynebiad, c


law, aros aros ineb, cas, casedd
Avaunt, interj. Edr. Arant Avert, v. a. troi heibio, troi yin
Auction, s, gwerthiant cyhoedd aith, dat-droi
i’r uchafei gynnyg; arwerth Auf, Elff, s. delff, lleban, ynfyd
iant, arwerth Auger, or Augre, s. taradr, ebill,
Auctioneer, sub. arwerthwr, ar trwyddew, trul, rhwmp
werthydd Aught, pron, un peth, un rhyw
Audacious, a. hyfaidd, di-arswyd; beth, dim, um dim
digywilydd; haerllug; rhyfyg Augment, v. yehwanegu, am!-
us, arfeiddiawl häu; cynnyddu, helaethu, mwy
Audaciousness, Audacity, s. haer häu; ymhelaethu
Ilugrwydd; eofnder,4 rhyfyg, Augmentation, sub. yehwamegiad
hyfeiddrwydd, tra-dewredd cynnydd; amlhãd, cynnyddiad
Audible, a. hyglyw; croch, son Augur, s. dewin, daroganwr wrth
iarus, llafar ehediad adar, &c.
Audience, s. clywedigaeth; gos Augur, Augurate, v.dewinio wrth
teg, gwrandawiad; gwranda ehediad neu leisiad adar
wyr Augury, s. dewindeb wrth adar,
Audit, S. prawf cyfrifon; holiad adar-goel, ehed-goel
tystion August, s. Awst, mis Awst
Audit, v. trim a phrofi cyfrifon August, a. mawreddig, brenhinol,
Auditor, 8. gwrandãwr; golygwr ardderchog, urddedig
cyfrifon; clywiadur Augustness, s. urddasrwydd, ar
Auditory, S. gwrandawle; cyn dderchawgrwydd
nulleidfa, gwrandawyr Aviary, s. adardy, adar-gell
Avenge, v. dial, ymddial, cospi Avidity, s.awydd, gwangc, aingc,
Avengement, s. dialedd, dialedd gorwangc, rhaib
iad, dialedigaeth Aulic, a llysol, breiniol
Avenger, s. dialydd, dialwr, dial Aumbry, s, llogawd, buydgell
eddwr; cospwr, arteithiwr Aumelet, s. crempog, crèmog
Avens, s, llysiau fy anywylyd, y Aunt, s. modryb
fabcoll,º y’sgyfarnog Avocate, v. galwymaith
Avenue, sub. dyfodfa; cyntedd; Avocation, sub. galwad ymaith,
rhodfa, rhodle rhwystr, tymniadymaith
A U. 97 AW
---

Avoid, v. gochel, gochelyd Author, s. awdur, awdwr, gwneu


Avoidable, a. gocheladwy thurwr
Avoidance, s, gocheliad;ariloesiad Authoress, s. awdures
Avoider, s, gochelwr Authoritative, a. awdurdodol
Avoirdupois-weight, s. y puys sy Authority, s. awdurdod, gallu
yn cymnwys unwns arbymtheg Authorize, v. awdurdodi, cefnogf |
Avouch, v. gwirio, haeru; ar Autography, s. prif-ysgriſen, ys
dielw, ymarddelw; ateb dros grifenlaw'r awdwr
Avoucher, Edr. Voucher Automath, s. hunan-ddysgydd
Avow, v, addef, cyffesu, arddelw, Automaton, s, peiriant a fomegis
amddiffyn; addunedu ā'i symudiad ynddo ei hun, fel
Avowable, a. arddelwadwy y mae orlais, oriadur, clock,
Avowal, sub. cyffes, arddelwad; watch, &c. human-ysgogydd
human-fynedydd ysgogy (tu,
anddiſfyniad; adduned
Avower, s. cyffeswr, arddelwr, Automatous, a hunan-ysgogol
amddiffynwr; addunwr Autumn, s. hydref, cynauaf
Avowry, s. rhydd-gyffes; diheu Autumnal, a hydrefol, hydrefaidd
rad, amddiffyniad Auxiliar, Auxiliary, s. cynnorth
Avowtry, s. godineb, puteindra wywr: a, cymnorthwyol, attegol
Auricle, s. clusten, godre'r glust Await, v. dysgwyl, aros, cyfaros,
Auricular, a. clustaidd, dirgel ymaros am neu wrth
Auricular-confession, sub, dirgel Awake, v. deffrói, dihuno, deffro
gyffes, clust-gyffes Awake, a.ar ddihūn, yn effro
Aurora, s. gwen-ddydd, y seren Awaken, r. defroi, dihuno un
ddydd; y wavr-ddydd, y wavr Award, s. barm cylafaredd, ded
Aurora-borealis, sub. y goleumi fryd, barn derfynol
gogleddol Award, r. a. barnu, rhoi barn
Auspical, Auspicial, a. argoelaidd derfynol; cylafareddu
Auspice, s. adar-goel; fiawd Aware, a, rhagystyriol, yn rhag
Auspices, s. nodded; tywysiad gamfod, yn gwybod or blaem,
Auspicious, a llwyddiannus, flyn yn dysgwyl, yn arwybod
adwy, flodiog, dedwydd Away, ad. ymaith, fivrdd
Auspiciousness, s, flawd, flyniant, Awe, s.arswyd, ofin, parchedigofu
flynedigrwydd Awe, r. dychrynu, cadw mewn
Austere, a. gerwim, tost, sarrug, ofu, peri arswyd
garw-guchiog; marweiddiadol Awful, a. ofaadwy, arswydus, ar
Austerity, s. gerwindeb, llymder, swydlawn; tra-pharchus
toster, sarrugrwydd Awfulness, s. arswydolrwydd
Austral, a. deheuol, deheuberthig Awhile, ad. ennyd, encyd
Authentic, a. awduredig, gwar Awkward, adj. chwithig, aswy,
antedig, profedig, dilys, diam lled-chwith, annehau, anhylaw
heuol, sicr Awkwardness, s. anneheurwydd,
Authenticate, r. . a. gwarantu, annhrefnusrwydd, difoesedd
gorchwirio, awdureiddio Awl, s. mynawyd
Authenticity, sub. awdurdodiad, Awless, a diofm, diarswyd
awdureiddiad; sicrwydd, di Awm, s, cól yd
y
lysrwydd, gwiredd Awning, s. sº 2
gwasgodfa,
I3 A 28 B A

Awork, ad. ar orchwyl, ar waith Backbiter, s. athrodwr, absenwr,


Awry, ad. ar Wyr, ar ledtraws, i. enllibiwr, hortivr
yn Hedgam, ar eleddf Backbiting, s. drwg absen, athrod,
Ax, Axe, s. by yell, cymynai cabl, anair
Axiom, sub. ynadrodd profedig; Backfriend, s. cyfaill gau
arwiredd; gair neu réol osod- | Backgammon, s. chwaraegwydd
edig bwyll, firistiol a thawlfwrdd
Axis, sub. echel; echel dilychym Backside, s. budrth; tu cefin, tu
ygol y byd; canol-lined y byd: | ol, pen ol; gwrth-wyneb
dau begwn y gogledd a'r dehau |Backslide, v. a. gwrthgilio, encil
Axletree, s. echei, echel menn io: gwadu crefydd
Ax-vetch, Ax-wort, s, pys y fvy Backslider, s, gwrthgiliwr, encil
e!!, pedoly march, marchronell iwr, gwadwr ei brofes
Ay, ad. Íe Backsliding, s, gwrthgiliad, gwrth
Aye, ad. yn wastadol, byth dróad: a, gwrthnysig
Azure, s. asur, nefliw, glas goleu, Backstays, s. y rhattau sydd yn |
lliw'r wybr, goleu-jas dal yr livylau o du ol llong
Azymus, s. bara croyw Backsword, s.cledd-unfin, cledd
yf gwegilog
* Backward, ad, yn ol, yn y gwrth
B. ol, yn wysgy cefn: a, hwyr
frydig, anewyllysgar, ammharod
BARBLE, s. dadwrdd, bald Backwardness, s. amewyllysgar
ordd, dwindwr, firec, fregawd wch, ammharodrwydd
Babble, v. baldorddi, dwindro, Bacon, s. hallt-gig moch—A fitch
ffregodi, gwag-siarad of bacon, hammer-hob, hanmereg
Babbler, s. baldorddwr, dwndr hwch
wr, gwag-Siaradwr, siaradur Bad, a. drwg, drygionus; miweid
Babbling, s. siaradach; filoreg iol; claf; salw, gwael
Babe, Baby, s. mabam, baban Badge, s.arwydd, néd, amlygyn
i}abish, a. mahanaidd Badge, v. a. modi, arwydd-nodi
Baboon, s. math oeppalled ſawr Badger, s. byr-hwch, daear-foch
}}abyhood, s. mabandod yn, pryf Ilwyd, broch
Bacchamalian, s, meddwyn, ofter Badger, s. edwicwr; um a bryno
ddyn, gloddestwr yd, neur fath gyfreidiau, i elwa
Bacchauals, s, gwleddoedd Bac armynt
chus (duw'r gwin) lleyr arterid Badness, s. bai, drwg ; drygioni;
pob rhyw of redd anhwyldeb; drwg gywair
Bacciferous, a. eirinog, aeronog Baffle, v. a. dyrysu, seithugio;
Bachelor, s. mab ieuangc, dyn dymchwelyd bwriad neu res
a weddw ymiad; call-drechu; twyllo,
Back, s. cefn; gwegil siómi
Hack, ad. yn ol, yn y gwrthol Baffler, s. siómwr; trechwr, &c.
Back, t. a. cefnogi, cymnal, at Bag, s. cwd, cod, fetan, ysgrepan
tegu: myned ar wysg cefn Bag, r. cydu ; ysgrepanu, hel i
Backbite, r. a. absenu, athrodi, giod
cablu; cullibio l Bagatelle, s, firil, filoreg
B A £)
- 9 B A

Baggage, s. clud, dodrefn a chyf. Baleful, adj. alaethus, gresynol,


reidiau byddin, celfi llu; dy trwch, trychiawn; anºcuol
liren–Bag and baggage, cód a Balk, sub. trawst, tylati, ; balc,
chelfi male; sióm, siomiant, seithug
Bagnio, s. ymolchdy, chwysdy; iant -

twymdy; trythylldy - Balk, c. balcio, malcio, twyll-aru;


Bagpipes, s, pibau; céd-bibau sioni, twyllo, seithugio ; miyiled
Bagpiper, s, pibydd, cód-bibydd heibio
Bail, s. mechniaeth; mach, mach Ball, s. bul, pël, pelen, pellen;
niyād, meichai, meichiau clobyn:—dawns-gymanfa
Bail, v. meichio, mechnio, ym Ball-of-the-eye, s, canwyll Ilygad
wystio Ballad, s. can gyffredin
Bailable, a mechniadwy Ballad-singer, s, clerwr y dom
Bailiff, s. swyddog tref, maer; Ballast, s. balasarn, grö neu dy
maerwr, hafodwr; maeron, wod a roir mewn liong wag i
maeronydd; ceispwl, ceisiad; beriiddi mofio'n wastad-lyfn
gwysivr, dyfynwr, rhingyll Ballast, v. a. balasarnu
Bailiwic, sub. cantref, maerdreſ, Ballance, s. Edr. Balance
cwmmwd; swydd cantrefwr Ballisters, Ballasters, s. män-gol
Bait, s. Ilith, hud; abwyd; lith ofilau, ciedr, man-bilerau
iad, deniad;—adwledd, byr. Balloon, s, clobyn ar ben colofm;
bryd bwlgan; awyr-bel, awyren
Bait, r. a. abwydo, gosod abwyd: Ballot, v. a. dewis swyddwyr,
adborthi, adwledda: baeddu, neu derfynu dadi, trvy ysgrif
maeddu, eirthio en, meu belennau amryliw, a
Baize, s. brethyn cedenog deflir i flwch, meu gist: pèl
Bake, r. pobi, crasu fwrw -

Baker, s. pobydd, tylinwr Ballot, s. arſeriad o'r fath uchod,


Bakehouse, s, pobdy, ffwrndy dewisiad trvy bel-fwriad
Balance, s. clorian, tafyl, tafl; Balm, s. math o driagl meddygol.
mantol; cydbwysedd; mantol sudd y pren Balsamum:—llys
iaeth cyfrif ieuyn a dyfmewn gerddi,gwen
Balance, v. a. pywyso; cydbwyso; yn-ddail, llysiau'r gwenyn
mantoli: gwastatau cyfrif Balmy, adj. adferawl, adfywidl:
Balcony, s.lloft neurodia fechan peraroglaidd, pèr-suddawg
y tu allani fur ty Balneary,8.ymolehdy,ymdrochdy
Bald, a. moel, gwallt-gollº Balsam, s. sudd meddygol, en
Balderdash, s. ffregawd, baldordd eimsudd, sudd eneimiol
Baldheaded, Baldpated, a. pen Balsamic, a. iachãol, adferol
foel, siad-foel, coryn-foel Balsamine, sub, mintys y dwfr,
Baldness, s. moelmi, moeledd mintys y meirch
Baldric, s, gwregys; cylch y 12 Balsam-mint, s. mintys Mair
arwydd Balustre, Balister, s, cledrem can
Bale, s, trywsa, burn, byrmaid, llaw, canbost, colofinig
byrmyn: corn crwc neuystwcc Balustrade, s. man-byst canllaw
Bale, c., a, byrnio, byrneidio: —Edr. Ballisters
dyspyddu llong, &c. Bam, s. siom, twyll
B A 30 B A

JBam, t. twyllo, siomi dir; traethell; clawdd :-arian


Bamboo, s, rhyw gorsen o'r India dy, syllt-ty cyffredin–Bank
ddwyreiniol bill or note, ysgrif-docyn arian
Bamboozle, t. a. twyllo dan rith nydd
cyfeillgarwch, siomi, seithugio, Banker, s. sylltydd, arianawr
truth-dwyllo Bankrupt, s. un wedi methu yn
Ban, s. cyhoeddiad; rhég; es ei fasgnach; meth-dalwr
gymmundod: v. rhegu Bankruptcy, sub. torredigaeth;
Band, s.rhwym, rhwymyn, caw, methedigaeth, methdāl'
cewyn; cwlwm, clwm, ach Bammer, s. baner, lluman
lwm:—mintai, byddin, torf– Bamneret, s. marchog a wneler ar
A band of music, sein-dorf, per faes rhyfel; marchog y famer
orion, perorwyr Bannian, s. boreu-wisg laes
Bandage, sub. rhwymyn, gwasg Bannock, s. teisen geirch
rwym Banns of Matrimony, s. gostegion
Bandaliers, s. c6d-dyllau gan fil priodas
wri gadwei ergydion Banquet, s, gwledd, cyfeddach,
Band-box, s. cistan ySgath gwestfa, cywledd
Bandelet, s.rhwymynyn Banquet, v. gwledda
Banditti, s. mintai o yspellwyr, Bansticle, s. crothell: pl. crethyll,
carn-ladron, lladron déoledig math o fan-bysgod
Bandog, s. cadwyn-gi; ci had yw Banter, s, gwawd : v. a. gwawd
ddi-beryglei adael yn rhydd io, cellwair, cymmwedd
Bandy, s, pèlgib, from belgip Bantling, s.llengcyn; maban
Bandy, a cam-fachog Babtise, Baptize, c. bedyddio
Bandy, v. a. taflu meu guro yn ol Baptism, s. bedydd; golchiad
ac y’mlaen; dadleu yn groes, Baptismal, a bedyddiawl
ym ymrysomol, meu yn derfysg Baptist, s. bedyddiwr
us: taenu chwedlau Baptistery, s. bedydd-fan
Bandy-legged, a coesgam Baptization, s. bedyddiad
Bane, s. dien, dienydd, dinystr; Baptized, a, bedyddiedig
gwenwyn; andwyad Bar, sub. barr, bollt, trosol —
Baneful, a. marwol, dimystriol; rhwystr, attaliad:—-sefyllfan
gwenwynllyd; andwyol carcharor o flaen brawdle
Bane-wort, s. y gedawrach Bar, v. a. barrio, bolltio, trosol
Bang, s. lab, lab, llach, flat, dul, io:—attal, rhwystro, lluddias
dyrmod, fömod Barb, s, cefyl owlad Barbaria;
Bang, v. a. llabio, llachio, fusto, barf; adfach; blaen art
curo, pvyo, baeddu, maeddu Barbacan, Barbican, s.gwn fulch
Banish, v. a. alltudio, deol, gyrru mewn mur: rhag-glawdd
allan owlad, mewn flordd o Barbarian, sub. barbariad; gwr
gosp; aethwladu diddysg; gwr anfoesog; dyn
Banishment, s. alltudaeth, deol creulawn: a barbaraidd
iad, difröedd, herwriaeth Barbarism, sub. antoes; amysg;
Banisters, s. Edr. Ballisters llediaith, llygriaith, brithiaith
Bank, s. glän, ceulan, min, tor Barbarity, s. creulondeb, cieidd.
lan; bryncyn, twmpath, esgyn dra, creulonedd
B A SI B A

Barbarous, a creulon, ffyrmig; Barnacles, s, gwyrain, math o


gwyllt; trysgl, antoesgar, ang wyddau gwylltion
hywrain, anghymhen Barometer, sub. hin-ddangosydd:
Barbed, a barfog, adfachog offeryn yn cynnwys pibell o
Barbel, s. math o bysgodyn, bar wydr fig arian bywynddi; yr
fogym, barfawg hwn sy’m codineu'n gostwing yn
Barber, s. barfwr, eilliwr olpwysau'r awyr; ac felly yn
Barberry-tree, s. y pren melyn, arwyddo sychder neu wiyhan
draenen yspinys, eurddraenen iaeth; awyr-bvysydd
Barbles, sub. y llyfanwst, llyfian Baron, s. breyr, barwn, baron
tafod, gwaith y pryf Baronage, Barony, s. breyriaeth
Bard,8.prydydd, bardd; pl.beirdd Baroness, s, bréyres, baron-ferch,
Bard, or Beard Wool, r. blaen arlwyddes, arglwyddes
doccio cnuf, blaen-gneifió Baronet, s. baronig, breyr-farch
Bardsey, Bardesey, s. Enlli, ynys og, marchog
Enlli, ger law Lleyn Baroscope, s. awyr-bvysydd
Bare, a noeth, llwm, moel; unig Barrack, sub. lluest neu fath
To make Bare, v. noethi, dy milwr
noethi; llymhâu ; moeli Barrator, s.ymgyfreithwr, cecryn
Barefaced, a wymeb-agored; di Barratry, s. cyfreithgarwch
gywilydd; goleu, amlwg Barrel, s. baril: v. a. barilo
Barefooted, a troed-noeth Barren, a. anſfrwythlawn, diff.
Bareheaded, a. pen-noeth aeth; anmhlantadwy, di-blant,
Barelegged, a coes-noeth di-eppil; hysp, aflith
Barely, ad. ym noeth, yn llwm; Barrenness, s. diffrwythder, an
braidd, prin; yn dlawd fºrwythlondeb; hysprwydd
Bareness, sub. lymder, noethni, Barricade, Barricado, s. attalgae,
moelmi; prinder; noethder attalglawdd, diffynwrych, ar.
Bargain, s. cytundéb; ammod gau-waith: c. a. cylch-argău
Bargain, v. a. cytuno, cyfam Barrier, s, terfyn, cyffin; argae.
modi, ammodi cyffiniol; attalglawdd
Barge, s. math o fad, neugweh; Barrister, s. dadleuwr; cyfreith
ysgraff; long fechan iwr; cynghawsydd
Bargeman, s. badwr, ysgraffwr Barrow, s. berfa, carthglwyd
Barilla, s. Iludw coed a llysiau. Barrow-hog, s. mochyn dyspaidd
Edr. Potash. Barrows, s. ºngº, tom
Bark, s. rhisg, rhisgl; math o long émau, gwyddfaau
Bark, v.a. rhisgo, dirisgo, rhisglo, Barter, s, newidwriaeth
dirisglo, pilio rhisg Barter, e.a. cyfnewidio, troieiddo
Bark (as a Dog) v. cyfarth neu dola
Barking, s. cyfarthiad Barterer, s. cyfnewidiwr
Barley, s. haidd, barlys Barton, s. cut ieir neuwyddau
Barm, s. burym; ewyn diod Base, a. budr, brwnt, gwrthun;
Barn, sub. ysgubor; heiniardy— gorwael, gwael; isel, isel-radd;
Hay-barn, tygwair, gweirdy gau, fugiol; cymmysg
Barnacles, sub. genfa, penwar, Base, sub. sylfaen, gosail, bon,
trwyn-ffrwyn, gefail drywyn gwadn, gwaelod; ystäl
B A $- B A

Baseborn, a.basaarddaidd | Batch, s. crasiad, pobtjad, pob


Baseness, s, gwaelder; diffeith iad, fyrmaid
der; brynti; gwrthuni Bate, v. Ileihău, colli, gostwmg
Baseness (of birth) s. Iledryw, Bath, s. badd, baddon, ymolehfa,
Iledach, gwael-radd; bastiardd enain: Caer faddon
iad Bathe, v. a. ymolchi, ymdrochi
Bashaw, S. rhaglaw yn mysg y Batlet, s, golchbren
Tyrciaid Batoon, s. berllysg; llaw-fron
Bashful, a gwyl, gwylaidd, yswil2. Battalia, s. brwydr-drefn
cywilyddgar; gwladaidd -| Battalion, s. byddin o 5 i 800
Bashfulness, S. gwylder, yswilder, Batten, s. astell hir-gul
gwladeidd-dra; cywilyddgar Batten, r. brasau, tewychu, tew
weh ; symlrwydd ; lledmeis hau, pvyntio; gwrteithio; yin
rwydd dreiglo
Basil, s, y freninſlys; osgo-fin arf Batter, s. deunydd crempog
Basilic, s, llys brenin; neuadd Batter r. a, curo, pvyo, briwo,
lys; llysesgob; esgobty ysgytio; hwrdd-bwyo
Basilica, s. gwythen yr afu |Battering-ram, s. math o offeryn
Basilicon, s. math o eli - rhyfel; hwrdd-beiriant
Basilisk, s. math o sarph, y fad Battery, sub. in

felen. Edr. Cockatrice glawdd, hyrddglawdd


Basis, s. sail, gwaelod, gwadn Batting-staff, s, golchbren, golch
Bask, v. ymheulo, bolheulo ffon, pvyedydd
Basket, s. basged, cawell; mwys Battle, s. cad, ymladdfa, ymladd,
JBasket-maker, s. basgedwr brwydr, brwydrin
Bason, s. cawg, golchlestr;—pyll Battle, r. brwydro, ymladd, ym
fan, cronbwll, mawfle Ilongau Wrlo

Bass, s. y llais garwaf o bedwar Battle-axe, s. bywyell enmilleg


mewn cerddwriaeth—byrdón Battledore, s.pèl-gip; y llyfr corn
—The bass-string, y llorf-dant Battlement, s. mur-ganllaw
Bastard, s. basdardd, basderddyn, Battology, s. mynych adroddiad
plentyn ordderch o'r un chwedl, flladredd
Bastard, a. basdarddaidd, lled Battoon, s. cwlbren, clwpa
rywidg, dirywiedig Bauble, s. ffril, tegan
Bastardize, v. a. bastarddio Baud, s. carn-butain, llattai
Bastardy, s. basdarddiaeth | Baudry, s. anilad-iaith, serthedd;
Baste, v. iro:-bras-bwytho, go llatteiaeth
wnio: pastwyno,ffonodio, curo Bavin, s. ſiagoden; ysgubell
Bastile, s. carcharyn Paris gynt Bawdy, s. anniwair, serth, budr,
Bastinade, v. a. ffusto, fonodio brwnt, cywilyddus
Bastinade, Bastinado, s. pastwyn Bawdy-house, s, putteindy
iad, ffonodiadar wadmau traed; Bawl, v. gwaeddi, bloeddio, Ilef.
dwys-gurfa ain, croch-lefain
Bastion, s, rhagfur, gwrthglawdd Bay, s. már-gilfach, angorfa
Bass-viol, s. crwth y byr-dòn Bay, sub. cwlas; hyd cwpload.
Bat, s. ystlum, ystlumyn: cwl eilad .*

bren, clwpa, cnwpa; humog Bay, a, gwineu, gwineu-goch


B E. 33 B E

Bay, r. a. cyfarth—To hold at bay, Bearing,s. dygiad, cludiad; godd


attal, fel y gwna cyfarthgi efiad, ymoidefiad -

Bay-salt, s. halen llwyd-las, mêr Beast, s. anifail, inii, milyn, enfº


halen, halen Ilwyd Wild Beast, sub. aniſail gwyllt,
Bay-tree, s. Jiawry'ſ, llawr-wydd bwystſil, gwcs:fi, gwylltfil
en; preny gerwyn Beastial, a. auifeilaidd, by ystä'-
Rayonet, s. gwu-tidawg, bidogan aidd; fiaidd, brwut, nwytus
Bays, s. coron-bleth: brethyn ced Beastiality, s. cydiad dyn ag ani:-
Be, (to be) v. bod, Hanfod [enog ail; anafeiligºwydd
Be it so, boed felly, bid felly Beastliness, s, fl'ieiki-dra; anifºil
Beach, sub. traeth, y feisdon, dra; budredd, budreddi
tywyn Beastly, a. anifeilaidd ; fl. ſaidd,
Beacon, s. dysgwylfa, twr gwyl aflan, budr; creulawn
ied: arwydd am berygl, neu Beat, v. curo, baeddu, maeddu,
ryfel; tān-fwdw! briwo, pvyo, dulio, Ilachio
Beaconage, s. trèth i gymnal twr Beatific, d, gwynfydlawn . . . .
gwylio, neu dán-fwdw! Beatification, sub. perfeithiad
Beadle, s. rhingyll; gwysiedydd gwynfyd: gwyneithad y Pab
Bead-roll, s. paſſer-restr Beatified, part. gwynfydedig
Beads, s. gleiniau ; paderau Beatify, v. a. gwneuthur ym gwbi
Beads-man, s. Paderwr ddedwydd; gwyneithu
Beagle, s. by theiad bychan, ol Beating, s. curiad, cutta
rhéad, olrhein-gi, cor-helgi Beatitude, s. Ilawn wynfyd
Beak, s. Pig, gylfin, gylt, gyltant: Beau, s. coegyn, coegdøym, balch
duryn long drwsiadydd, pefryn
Beaker, s. Ilestr pistyll-big Beauish, d. coegai!d, coegynºidd
Beal, s. Ilinoryn, pendduyn Beaver, sub. atauge, addauge,
Beam, s. trawst, tylath, swimer; fºrangeon, ilestlydan
pely dryn, paladr: pl. pely dr Beauteous, Beautiful, adi, gian,
Beaming, a. pelydraidd, pèlydr glandeg, prydferth, murain
Bean, s. ffaen : pl. fia [awg Beautifulness, s. Jiaºddweh, mir
#. s. codau#. einweh, prydferthwch
can-shells, s. plis masgi fa Beautify, r. a.harddu, prydferthu,
ciban fla, .. 2 g >
addurne, gwychti -

Bean-stalks, s. gwellt fa, callodr Beauty, sub. glendid, harddwell,


neu gallodreman fa tegwch, prydferthwch
Bean-trefoil, s. y ddrewgoed Becafico, s. aderyn tebygir €0s,
Bear, s. arth: fem. arthes: pl. ar ac yn bywyta if gys
thod, eirth Becalm, v. Hollyddu, llinaru, taw
Bear, C. a. dwyn, cludo, cymnal; elu; yndawełu:—bodym deli
goddeſ, cyd-ddwyn awel; colli'r awel
Bear's-breech, s. crafangc yr arth Becalming, sub. gostegiad, hedd
Beard, s. barf; col Śd; adſach ychiad; ymlonyddiad
Beard, r. barfu: Sarhau: blaen Because, conj. & prep. o herwydd,
docio o blegid, o achos; gan, am
Bearded, part. barfog; adfachog Beck, s. amnaid, awgrym, mum
Beardless, a. difarf; moel ud: cornant, gofer
E
B E 34 B E

Beckon, t. amneidio, flioi awg Beef, s. cig eidion men fuwch


rym meu amnaid Beer, s. diod, cwrw, heiddiyu
Become, v. m. gweddu, bodyn Beetle, s. chwil. chwilen dºiu :—
weddus, perthymu, bodym per gordd, pvysodr, gordd fawr
thym:—damweinio, dygwyddo; Befal, r. dygwydd, dygwyddo,
dyfod, as, What becomes of damweinio dyfºd; darfod
him? Beth sy’m dyfod o honor Befit, r. gweddu, yn weddu
Becoming, adj. gweddus, pryd Befool, r. twyllo, siómi, gwatwar,
forth, cymbwys, addas, hardd gwawdio; difrio: ilysenwi: yun
Becomingness, sub, gweddeidd wirioni, pengāmu
rwydd, gweddeidd-dra Before, prep. o taen, ger bron,
Bed, s. gwely, gorweddfa cyn: ad. gymt, or blaen
Bed, v. gwelya, myried i wely Before-hand, ad. yn maen Iław
Bedaggle, r. caglu, diblo Befoul, c. a. divyno, Iltithrodi
Bedash, r. taeneilu, ysgeinio Befriend, ; r. m. cymmvynas",
Bedawb, r. divyno ; priddo; cedu, dangos caredigrwydd,
dwbio; luthrodi; tāmi gwneuthur cymnwynas
Bed-chamber, sub. ystafell wely, Beg, r. a. cardotta; crefu, erſyn,
hun-dy, cuddigi gofyn, deisyf, dymuno, eeisio,
Bedding, Bedclothes, sub. dillad erchi, ymbil am, &c.—To beg
gwely, gorthogwely the question, haeru cyn profi
Redeck, r. a. addurno, trysiadu, Beget, r. a. cenedlu, ynnilleppil,
º yındrwsio, yim eppilio, essillio:-magu
incio, yngymliènu, ymwychu Begetter, s. cemedlwr, hiliwr, ep
Bedew, r. gwlitho, gwlychu piliwr, tad; magwr
Red-fellow, s, cywely Begetting, s. cenedliad; hiliad
Bedim, t. a. dallu, tywyllu Beggar, s. crefwr, cardotai, car
Bedlam, s. bediem, swallgofly, dutyn; pl. cardoteion, rheid
usion
Ile y cedwir pobla fyddo aiian
ou caf, meu wedigwallgofi Beggar, r. a. Ilymhâu, todi, dwyn
Bedlamite, sub, dyn ynfyd, dyn i dlodi; rheiduso
gorph wyllog, bedlemydd Beggarly, adj. thawd, anghenog,
Bodraggle, v. Edr. Bedaggle rheidus: all, yn dlawd; yn salw
Bed-ridden, a. gorweiddiog aidd, yn ſawaidd
Bedstead, s. prem meu ochr gwely Beggary, s. todi, eisiau, anghen
Bedstraw, s. y felynllys, brigau'r Begin, r. a. dechreu, cychwyn
twynau, llysiau'r cywer Beginner, s. dechreilydd, &c.
Bedung, r. tomi; teilo Beginning, s. dechreu, dechreuad,
Bedust, r. Ilycliwino, Ilychio cychwyniad; cychwynfa
Bee, s, gwenymen—Queen bee, y Begird, r. gwregysu, amwregysu,
cormor–Drome-bee, begegyr ymwregysu:—cylchynu
Swarm of bees, haid o wenyn Begotten, part. cenedledig; gan
—Bee-garden, gwenynog e

Bee-hive, s. cwch gwenyn, bod Begrease, r. iro, seimio: ymiro


rydaf, gwenyn-gell Begrime, t. a. duo, pardduo,
Beech, Beech-tree, s. fawydden gordduo, budreddu
Beech-mast, s, fºrwyth y flawydd Beguile, r. a. hudo, llithio, demu
B E 35 B E

Beguiling, s. twyll, hudiad Belles-lettres, sub. tiws-ddysg, yr


I}eilalf, s, plaid, rhan, achos hoyw athrawlithau.-Yr ydys
Behave, v. ymddwyn, arweddu, etto heb gwbi-gytuno pa sawl
º
ymar weddu ; gwmeyd cangen oddysgeidiaeth a ber
Behaviour, s. yºndāygiad, yimar thyn ºr enw hwn
weddiad, moes, moesau Bell-flower, s. dail fion frwyth,
Behead, v. torri pen, dibènu; byseddellyllon, bysedd cochion
terfynyglu Bełł founder, s. clºch-doddydd
Beheading, sub. dibeniad, torriad Belligerent, a, rhyfelus—Bellige
pen rent powers, rhytel-bleidiau
Behest, s. gorchymyn, archiad Bellied, a boliog, crothog—Great
Behind, prep.ymol, arol, y tu cefn bellied, cestiog, potènog, tors
Behold, e.g. edrych, gweled, can tain; beichiog; torrog
fod, golygu, tremio Bell-metal, s. clºch-fettel
Behold, interi. wele! nycha! Bellow, r. a. rhuo, brefu, croch
.
*
Beholden, adj. rhwyńedig, dan
ddyled, dan rvymau`
Behoof, s. budd, llès, mantais
frefu, buguned
Bellows, s. megin: pl. meginau
Belly, s. bol, bola, boly; ceudod,
Behoveable, a. gofynol; gwedd cèst, tor, rhumen; cröth, bru
us; llesol; rheidiol Belly, v.a. bélio, chwyddo alian
Behove, c. gofyn, gweddu Belly-ache, s. bolwst, dolur bol
Being, s. hanfod, bod Belly-bound. a. bol-rwym
Belabour, t. a. maeddu, dwys Belly-friend, s. bolerwr
guro, tresio, baeddu Belly-full, s, gwala, bolaid
Belay, c. a. cynllwyn, rhagod; Belly-god, s. glwth, gloddestwr
cau neurwymo ifynu Belly-worms, s. pl. llyngyr
Belch, s. bytheiriad, brytheiriad Bellman, s. clochydd, criwr
Belch, v. a. brytheirio, ysgyfogi Bell-wether, sub. llwda y gloch;
, Beldam, s. hen-wrach, hen-fall ffol-arweinydd; tinge-daenwr
Belders, s. berw'r dwfr melyn Belong, r. m. perthyn, perthyuu,
Beleaguer, v. a. amgylchu, cylch deiryd, bodyneiddo i
ymu, amgylchynu, gwarchau Beloved, s. anwylyd, cariad, an
Belfry, s.llofty gloch wyddyn-Belored ones, anwyl.
Belgic, a. is-elimymaidd iaid, caredigion
Belial, s. y fall; march malen Beloved, a. anvyl, eu, hoff, an
Belie, v. a. Edr. Bely wyl-gu ; caredig; cariadus
Belief, s, fydd, coel, crèd, cred Below, prep. is, isław, isod, obry,
iniaeth; y Credo tan, tamodd, oddi tanodá
Believeable, a. credadwy, hygoel Belswagger, s, rhodreswr, boc
Believe, v. 4. credu, coelio,flydd Belt. s. gwregys sachwr
io; rhoi coel; hyderu bely, º tºwad, º
Believer, s. credadyn, ffyddlon dywedyd celwydd, bod yn
iad: pl. ffyddloniaid, credinwyr euog o gelwydd-rhoi'r cel
Belike, ad. mae’m debyg, ysgat wydd ararall: fiuantu
fydd, maen debygol Belying, s. enllibiad, athrodiad
Bell, s. cloch; pl. clych, clychau Bemire, v. tomi, budreddu, di
Belle, s, merch län goegaidd wyno ; **
B E 36 I} E

Bemired, a. wedi ymdröi mewn Benefit of Clergy, s. braint Eg:


baw, wedi ei dial yn y dom lwyswyr-braint a fu gyntyn
Bemoan, v. cwynian, cwyno, al cael ei rhoddi i didrwg-weith
aethu, galaru; ynlofidio redwºr—-Os darllemair tros
Hemoanng, s. alaeth, cwynfan, eddwr wers, mewn hen'sgriſen
cwyn-alaeth, ga'ar-gwyn neu argraft, fegyhoed did, Legi:
Bemoil, v, a, qiwyno, anurddo ut Clericus, mae'n darllen fel
Bemonster, t. a. amferthu–Be Eglwyswr: Ac felly yr oedd
monstered, wedianghenfileiddio ei ſywyd yn cael Ci arbed—
Bench, s. mainge, esgemydd, eis Hon a clwid yū Neck-wºrst,
teddle, eisteddfa; eisteddfod; Gwers y gwddf
y cydästedd, cydeisteddwyr Benevolence, s, ewyllys da, car
—ixing's Bench, y llys penadur edigrwydd; rhodd wirfodd
Išench, v. a. mcingcio, Seddu Benevolent, a. daionus, caredig,
I}enchers, s, pl. ae!odau athrofa cymmwynasgar, caruaidd
gyfreithiol; cyd-seddwyr Benight, r. mosi, tywyllu
Bend, c. a. plygu, crymu, camu, Benighted, part. & a. a dilaliwyd
dolènu, gogwyddo, gwyro; am gan y mos; yn crwydro yn y
nelu; cyfeirio mos; yn daylysedig gany nos
Bendable, a. plygadwy, hyblyg Benign, a tirion, hyhaws, mwyn,
£3ending, s. plyg, plygiad, gog rhywiogaidd; hael
wyddiad, tróad; camedd Benignity, s, tiriondeb, hymaws
Bendings, s, tróadau, plygiadau edd; mwyneidd-dra
Bendlet, s, taleithig Benison, s. bendithiad
Beneath, prep, & ad. is, islaw, dan, Bennet, s, llysiau Benet, llygad
tan, goris; isod, obry - yr ysgyfarnog
Benedictines, s. mynachod ourdd Bent, a.& part, ymroddedig; wedi
St. Benet Ilwyr-fwriadu:—plygedig, wedi
Benediction, s. bendith; bendith eiblygu
iad; tal diolch Bent, s. ystumiad, plygiad, cam
Benefaction, s. twrm da, cym edd; tuedd, gogwyddiad
mwynas, cèd, haeledd Benumb, r. a. merwino, ferru,
Benefactor, sub, cymmwynäswr, dwyn y teimlad
céd-roddwr, noddwr Benumbed, a. merwinedig, wedi
Benefice, s. bywioliaeth eglwysig ferru, heb deimlad
Beneficence, sub. haelioni, cym Benumbing, s. merwinad, mer
mwynasgarwch; haeledd win, merwindod, fferdod, rhyn
Beneficent, a. cymunwynasgar, dod; yr ewinrew
hael,haelionus, hy-ged, rivydd Bepiss, t. piso ar, troethi ar
ged, rhoddgar, cedawi Bequeath, v. a. rhoi mewnewyll
Beneficial, a buddiol, llesol ys, cymmynu, gadael
Beneficiary, s, perchen person Bequeathed, a cymmynedig
iaeth, ficceriaeth, &c. Bequest, s. cymmyn, rhodd mewn
Benefit, s.budd, llés, llesåd; cym ewyllys, cymmyn-rodd
mwymas Berate, Berattle, r. a. difrio;
Beuefit, v. Ilesàu, llesu; peri clewtian; ymserthu; tafodi
budd, bodyn liesol Bereave, t, a, difuddio, difeddu
B E J. 7 B E
---

Bereaved, Bereſt, a. & part, di Bespeckle, v. a. mamogi, dy


fuddiedig, amdditad fritho, amliwic, man-fritho,
Bereaving, Bereavement, sub. di britho
fuddiad, difeddiad Bespew, r. a. chwydu ar
Bergamot, s. math o elleigen bér Bespot, v. a. brychu, britho;
a blasus, pèf beren nannu, brycheuo, dyiygeidio
Berlin, s. math o gerbyd . . Bespotted, a. brych, bryeheulyd,
Berries sub. grawn, man aeron, brith, mannog
cyrawel, bacon Bespread, t. a. taenu, lledu, rhoi
Bertram, s. pely dr gwyllt ar led, gorchuddio
Bery), s. y maea beryl Besprinkle, r. a. taenellu, ysgeinio
Beseech, t. a. attolwg, attolygu, Besputter, v. a. taenu poer
ymbil, deisyf, erfyn, ertymied, Besse, s. y pysg penhwyal
crefu, taer-ofyn Best, a goreu: ad. yn orem
Beseecher, s. erſynivr, iolwr Bestead, r. a. Ilesu, Ilesau, cedu
Beseeching, s. attolygiad, &c. Bestial, Edr. Beastial
. Beseem, c. gweddu, cydweddu Bestink, t. a. drewi, drewiannu
I3eseemingness, sub. gweddus Bestir, r, ymgynhyrfu; cychwyn
rwydd, gweddeidd-dra Bestow, r. a. rhoddi ; anrhesu
Beset, c. a. ymgynllwyn, cyn Pestowment, s. rhodd, rhoddiad
Ilwyn; amgylchynu; ymosodar Bestraught, a.gwallgotus -

Beshrew, t. a. difrão, dysennu; Bestrew, r. a. gorchuddio; taenu


rhegu; rhoi tafod drwg * Bestride, v. myned goes o bob tu
Besides, prep. gerllaw, wrth, yn Bet, s. cyngwystl: r. cyngwystlo
ochr, yn ynyl, yn agos at: Betting, s. cyngwystliad
* heblaw, gyda; omil, oddieithr; Betake, r. ymosod, ymroddi;
hefyd, yn milellach, heibio i, rhoi bryd; cyrchu at
am ben hyn Bethink, c. m. adgofio; ystyried,
º Beside one's self, a. gwallgofus; pwylio; rhag-feddwl
ynfyd, gorphvyllog Bethump, p. dyrmodio, pvyo
ſ Besiege, v. a. gwarchae, amgau,
Betide, r. damweinio, dygwydd
amgylchu, amgylchynu Betimes, ad. yn' brydlawn, yn
Besieging, s. gwarchaead gymnar, yn fore, mewn pryd
f
Besmear, v. iro; dwbio Betoken, v. a. arwyddo, argoelia,
Besmoke, v. mygu, mygsychu argoeli, rhagddangos
Besmut, v. a. pardduo, huddiglo Betokening, s, argoel, arwydd
Besoin, s. ysgubell, ysgub v Betony, s. cribau St. Ffraid, llys.
Besot, v. Iled-feddwi, gofrwysgo, iau dwyfog, y ddannogen
ymyfed, ynfeddwi; syfrdanu Betray, v. bradychu, datguddio,
Besotted, a. penfeddw, pensyfr— cyhuddo; dangos falsedd
dan, hurt-feddw -
Betrayer, s. bradwr, bradychwr
Bespangle, v. a. serénu, dyfritho Betraying, s. bradychiad
Bespatter, v. diblo, diwyno :— Betrim, r. a. trusio, hoy wi, cym
enllibio, taenu anair hènu, pingcio, petru
Bespawl, v. poeri, amboeri Betroth, v. a. dyweddio, yungredu
Bespeak, v. a. rhag-erchi, rhag Betrust, v. a ymddiried i
ofyn; ardaangos; rhagddanges Bettee, s. math ogºn cryf
B I 38 B I

Better, a, gwell, rhagorach; am Bibber, sub. yfwr, diotwr, Ilym.


genach; yehwaneg eitai
Better, v.a.gwelihău: ad, yn well Bible, s. yr Ysgrythyr län, y Bibl,
Between, Betwixt, prep. rhwng, y Hyfr, Ilyfr Duw
yn nghyfrwng, yn mysg Biblical, a biblaidd, ysgrythyrol
Beverage, s. diod rodd; gwirod; Bibulous, a. yspwngaidd
adwledd: prydnawnfuwyd Bicker, t. a. yumryson, ynrafael
Bevil, Bevel, s. conglyn, congl io, yngecru, ynserthu
beiriant, pedryd, pedryor Bickering, s. cynhen, ymryson
Bevy, s. haid fechano adar: diad Bicormous, s. dau-corniog
ell: nythlwyth Bid, r. a, erchi; gwahodd; cyn
Bewail, v. cwyno, ewynfan, gal myg; gofyn gostegion
aru, alaethu, gofidio Bidden, part. gwahoddedig; wedi
Bewailable, a. i alaru o'iherwydd, ei gymnyg; wedi ei of yn
gwiw-gwyn, alaethawl Bidder, s. archwr; gwahoddwr,
Bewailing, s. galar, galariad cynnygivr, cynnygydd
Beware, v. a. gochel, gochelyd, Bidding, sub. gwahoddiad; cyn
gwylio, gofalu, Cadw, yungadw, nygiad; cyhoeddiad
ymogelyd; edrych Bidental, a. deuddaint
Bewet, v. a. gwlychu, mwydo Biennial, a. dwy-flwydd
Bewilder, v. a. myned ar ddidro, Bier, s. elor, elorwydd, gelor
myned i amnhrefn; dyrysm, an Biestings, s. laeth tor
mhreſnu; ynddyrysu Bifarious, a. deublyg, dyblyg
Bewitch, t. a. rheibio, llygad Biferous, a. deugnydiog
tynnu; hudo; swyno ; lithio, Big, a. mawr; braisg, praff; an
tymnu serch, demu, rhwydo ferth, amrosgo, abrvysgl Big
Bewitchiug, s. rheibiad, Ilygad with child, beichiog—Big with
Inniad, swyniad; a. hudol, young, tárog—With calf, cyflo
deniadol, hudolaidd —With foal, cyfebr, cyfebol
Bewray, v. a. datguddio, dangos, Bigamic, a. dwyweddog
arddangos: divymo, budro Bigamy, s. bodyn briod a an."
Bewraying, sub. bradychiad; di neu ä dwy, ar unwaith; deu
iad; dangosiad weddiad, dwyweddiad
Bey, s. llywydd, neu raglaw yn Bigamist, s. un dwyweddog
mysg y Tyrciaid Biggin, s. taleith-gap babau
Beyond, prep. dros, tros, tra, tu Bight, s. cylch-dorch rhaff angor
hwnti, tu draw i, uwchlaw Bigness, s. maint, maintioli
Bezantler, s. ail gaugen corn carw Bigot, s. dall a chyndyn ymlynwr
Bezöar, sub. math o garreg rin wrth ei blaid ei hun; dail
weddol rhag gwenwyn bleidiwr
Biangular, s. deuonglog Bigotry, s. dall-bleidiad; cyndyn
Bias, sub. tuedd, gogwydd, ge bleidiad
gwyddiad; tueddfryd Bilander, s. math o long fechan
Bias, v. a, tueddu, gogwyddo, Bilberries, sub. Ilus, llusi duon
lled-ochri; denu bach
Bib, s. bron-liain, bronfoll Bilberry-tree, s. lluswydden
Bib, v.a. llymeitian, diota Bilboes, s. cyffion llongwyr
^
B I J 9 B I
-

Bile, s, geri, llyn y bustl; llynor Bind-weed, s. cwlwin y coed, y


n, pendiluyn gynghafog, cwlwm y gwydd
Bilgé, c. yindolcio, ymddryilio Binocle, s. syll-ddrych y gellir ed
Bilge, s, lled gwaelod Ilong rych drwyddo à'r ddau lygad
Bilged, part. wedi ymddryllio Binocular, a. dau-lygeidiog
Bilious, a geriawg, geriaidd Binomial, a dau-enwawl
Bilk, t. a. twyllo, siómi Biographer, sub. hanesydd buch
Bill, s. ysgrifen cyfrif neurwym eddau: buch-draetkydd
iad; rhybudd cyhoedd; rhwym Biography, s. buch-draethiad
arwydd, ysgrifen-rwym—Bill Biparous, a gefeilldówyn
of erchange, Ilythyr cyfnewid— Bipartite, adj. a fon perthyn i
Bank-bill, llythyr meu sgrifen ddwyblaid; dwyran, deuran
ariandy—A bill in law, cwyn Biped, s, creadur deudroed
cyfreithiol, cynghawsedd.— Bipedal, a. dau-droediog
Cross-bill, gwrth-hawl—Bill of Bipennated, a. dwy-adeiniog
costs, cyfrif or costiau—Bill of Bipetalous, a. dwyddalenog
.fare, buyd-restr, arlwy-restr— Birch, 8, bedw—Birch-tree, bedw
Bill in Parliament, darlun cyf. en—Birch-grove, llwyn bedw
raith—Bill of record, cóf-ysgrif. Bird, sub. aderyn, ehedyn, edn,
en—Bill of sale, lythyr ar edman; pl. adar, ednod
werth—Bill of divorce, Ilythyr Bird-cage, s. gwialgell adar
ysgar—Bills of mortality, cof. Birdlime, s, glud; ysgrawling .
restrau am y melrw Birgander, s. math owyddwyllt,
Bill, (beak) s. pig, gylfant, gylfin, llwynog-wydd
duryn—Bill-hook, glaiſ-Hedg Birt, s, lleden y mêr
ing-bill, gwddi, cryman cau Birth, s. genedigaeth, esgoriad
Billet, s. byr-lythyr, llythyryn: Birth-day, s. dydd genedigaeth
ffagoden fechan, sypyn o fam Birth-right, s, genedigaeth-fraint
wydd neu ysgyrion—Billet Birth-wort, s. esgorlys, ysgarllys,
dour, llythyr caru llysiau'r galon
Billet, c. a. rhoi lletty-lythyr Biscuit, s. math o deisen fechan
Billiards, sub. math o chwarae à Bisect, v. a. deubarthu, rhānu
phelau ifori ar fºwrdd Bishop, s, esgob, golygwr
Billingsgate, sub. Porth Beli yn Bishopric, s. esgobaeth
Llumdain: iaith gyffelybi'r un Bishop's leaves, sub; dannogeny
a siaradir gan y pysgod-wrag dwfr, dailyr esgob
edd yno; ymdaer-wraig gyft. Bismuth, s. math o fettel, deu
redin mydd ystaen (tin) ystaen
, Billow, s. ton, gwaneg, mor-gas wydr
eg, moryn; lifeiriant Bissextile, s. blvyddyn naid
Billowy, a tänog, ténawl Bistort, s. llysiau'r neidr, tegeir.
Bin, s. cist, cist ystyffylog ian, y galdrist
Binary, a. dyblyg, deuol Bisulcous, a. fforchog
Bind, c. a. rhwymo, clymu, cyl Bit, s, támaid, tam; safmaid; difyn,
ymu; sicrhau: ymyl-wisgo dermyn–Tidbit,tameidym mel
Binding, sub. rhwymiad; ymyl us—Devil's bit, clais, y gas
rwym; ymyl-wisgad wenwyn
B L 40 B J,

Bit of a bridle, s. genfa, haiarn Blacking, s. du esgidiau; duad


ffrwyn Blackish, adj. lled-ddu, tywyll,
Bitch, s, gast; gastan duawg; Hyll, erchyll
Bitchfox, s. cadmoes Blackness, s. duedd, duder
Bite, s. cnidad; brath; tamaid; Blacksmith, s. gof, gof du
hoceed; hoccedydd Bladder, s. chwysigen, pledren
Hite, r. a. cnoi brathu, pigo Bladder, r. clawysigènu, pledrenn
Biter, suh, cudwr; hoccedwr: em. Bladder-nuts, s. dagrau Adda, y
liibiwr; brathwr suramen godog
Biting, a. Ilym-bigog, brathlyd Biade, sub. Ilúl, Ilain; eginyu,
Bittacle, s. Ile'r compod mewm glaswellyn, blewyn glas:-
Ilong; cwmpas-gist pettyn, brólyn; lefuyn–Blod,
Bitter, a. chwerw, chwerwaidd, of an oar, palfrnwyf-Blades of
bustlaidd, chwerwlym neu dost a flower, mān-belyar—Blade.
Bittern, s. aderyn y bwn, bymp bone, asgwrn y baites, crafell!
y gors, aſieryn y bwmp yr ysgwydd
Bitterness,s.chwerwedd,chwerw Blade, r, llafuti: ymwychu
der, bustledd Bladed, a. Hafnog, Hafnedig
Bitter-vetch, s. pys y garanod Blake, s, gieiad. Edr. Casings
IBitterwort, s. chwerwlys Blain, s. chwysigl; pendaiiya
Bittersweet, s. y fanygiog llymoryn: gweli: cornwyd
Bitumen, s. math oglai gwydn Blame, s. bai; cwl; gwyd
, fel p$g, pyg-Höyn, digrist
Pituminous, a. diglistaidd
Blame, r. a. beio, ceryddu
Blameable, Blameworthy,a.beius,
|
Bivalve, Bivalvous, a. deufasgl, ceryddus, ar fai
deufasglog; dwygragehog Blameless, a., difai, difeius, diar.
Blab, r. a. di-gelu chwedl, ſhadr gyoedd, diſrycheulyd
adrodd, ffiadr-dywallt, ſhadru, Blanch, r. a. cannu, gwyngalchu,
baldordd, gwag-siarad dirisgo, gwisgiotii
Blab, s, hauwr chwedlau, &c. Bland, adj. mwyn,
afielthus
wºul -
Blabber-lipped, a. gweſi-dew
Black, a du, pygliw, duawg; ty Blandiloquence, sub. gweniaith,
hudiaith
wyll, erchyll, dybryd
Black, r. a. duo, pardduo, du Blandish, v. a. gwenicithio; dar
liwid: s, du fwytho, mwythddenu
Black-art, s. y gelfyddyd ddu, Blandisiument, sul, mwythiant;
dewiniaeth; swyngyfaredd gwenieithiad; afiaeth
Black berries, s. mwyar duon Blank, s, gwashe, gwynle; siom
iłlackbird, s. mwyalch, mwyalch gwtws, cwtws y dim, ergyd y
en, vraderyn dà, merwys colledwr .
Blackbrowed, a. ael-ddu Blank, adj. gwyn-welw, gwelw
Blackcap, s, penlöyn, y lleian lwyd; syn-Blunk rerse, can
Black-iriars, s. mynachod duon bénrydd, pryddest dai-odl–4
Blackguard, s. mab y fall, dryg blank business, gorchwylanfyn
adyn, dyhirddyn, dyhiryn adwy—Point blank, yn union
Jālacken, r. a. duo, gordduo; ty gyrch
Wyllis; dwyn geirda Blanket, s. brycan, gwrthbau
T} L 41 B L

Blaspheme, v. a. cablu, difenwi Blend, r. a. mysgu, cymmysgu,


Blasphemer, s. cablvr, cablydd cyd-gymmysgu : cyd-dymlielu ;
Blasphemous, a. cableddus, cabl cyd-gorphori, cyssoddi
us, cablaidd º Bless, r. a. bendithio, bendige,
Blasphemy, sub. cabi, cabl-air, addwyno, lladu, gorladu
cabledd, diſenwad, cabledig Blesse', a. bendigaid, bendigeu
aeth ig, gwynfydedig, dedwydd
Blast, s. chwa, awel, pvff, piff; Blessedness, s. bendigedigrwydd,
gwynt; chwyth, chwythad, an dedwyddweh, dedwyddyd
adl; malldod, melini, deifiad; Blessing, sub. bendith, addwyn
rhwd; cawod dod, gorlad, gorilad; erfyniad
Blast, v. a. deifio, golosgi; amafu; nawdd, &c.
diddymn, seithugio Blight,s.deifiad, golosgiad; cawod
Blasting, s. deifiad; diflamiad Blight, c. deifio, golosgi; difwyno
Blay, Bleak, s. math o wyniad Blind, a. dall, tywyll
Blaze, s. gwenfilam, filam, ifagl: Blind, u, a. dallu, tywyllu; mwg
seren wen gynffönog yn nhal ydu; byrw hud
cencefyl - Blind, sub. caead-len, gorchudd,
laze, c. a. fflamio, filamychu, mwgwd
º 'm oleu : cyhoeddi ar Blindness, s. dallineb, delini, delli
Blind-nettle, s. danadien diall
Blazon, v. a. paentio neu dáar Blind-worm, s. madfall, dallneidr
, lumio a darliwic arſau bonedd; Blink, r. a. amrantu, ammeidio à
cyhoedd-ddangos, taenu ar led llygad, ysmician, ysmicio, yā
Blazonry, s. cel:yddyd arfºddar. mic-lygadu, ysmigo
lumiwr, arwyddfarddoniaeth Blink, s, ysmig, ysmigiad
Bleach, v. d. cannu, gwynnu yn Blinkard, s. ysmicivr, cil-lygadwr
yr haul, ary glaswellt Bliss, s, gwynfyd, dedwyddwel,
Bleaching, s. canniad, gwynhãd Blissful, g. gwynfydig, gwynfyd
Bleak, a. oer, oerllyd, oerfelog, edig, dedwydd, dedwyddlawn,
noethlwm ; gwelwo amwyd dedwyddus
Bleakness, s.oerni, oerder, noeth Blissfulness, sub. gwynfydedig.
lymder; ferdod, rhyndod rwydd, dedwyddwch
Blear, r. a. tywyllu’r golwg, cil Blissom, r. a. rhidio, cydio
gochi'r Ilygaid; cibddallu Blissoming, s. cydiad hwrdd a
Blear-eyed, a llygad-laith, llygad dafad, rhidiad
wlyb, mol-lygeidiog Blister, sub. chwydalen, potheli;
Bleat, s. bref, breñad : r. brefu chwysig', clawysigen, coden
Bleb, s. chwysigen, chwysigl Blister, c. potilellu, chwydalu,
Bleed, r. a. gwaedu, gollwng chwysigènu, codenu
gwaed, taro gwaed Blite, s. y bigawglys
Bleeder, s. gwaedwr, gwaedydd Blithe, Blithesome, adj. Ilawen,
Bleeding, s. gollyngiad neu red llon, difyr, digrif, hoenus
iad gwaed; gwaedling Plitheness, Blithesomeness, sub.
Blemish, s. anaf, bai, mefl, gwrth Ilawenydd, llonder, digrifveh,
uni; anafiad hoenwedd, hoenedd, gorhoen
edd
Blenish, c. anafu, anharddu
B L 4Q B O

Bloat, r. chwyddogan wynt neu Blowing, s. chwyth, chwythiad


afiechyd; chwythu i fynu Blowing, a, gwyntog, cwthynog
Bloated, adj. chwyddedig gan Blowze, s. Hangces foch-goch
wynt;-balchaidd Blubber, s, rhyw for-bysg; bras
Bloatedness, s. clawyddedigaeth der y morfil
Blob-cheeked, a. bocºdew Blubber, r. a. igian ac wylo nes
Iłock, s. cyff, boneyfi, cippyll chwyddo'r boeiau
Block, is lockade, r. a. cau ifynu, Bludgeon, s. cwlbren, pastwin
gwarchau, amgyichu lle Blue, s, liv glas: a. glas, asur
Blockade, sub. argae, gwarchae, liw : c. glasu, liiwie'n las
cylchyniad, attal-gauad Blueness, s. glesni; clais-liwiad
Blockhead, s. cadafael, pembwl, Bluff, a. uchūl-gest, traws-falch
hurtyn, hurthgen, un pendew Blunder, s. amryfusedd, camgyn
Blockish, adj. pembylaidd, hurt, meriad, camsyniad; gwyrdre,
anhyddysg, penglogaidd methwaith, coll
Blockishness, s. penglogedd, pen Blunder, r. camsymied, amryfus
glogeiddrywydd, pengaledrwydd exiciu
Block-house, s. attal-dwr Blunt, a. pyl; difoes, lled-arw;
Block-tin, s, yr alcam, neu yr hy-eglur
ystaen goreu, alcan Blunt, v. pylu, di-awchu, torri
Blomary, s. tawdd-fwrn haiarn awch neu lymder
Blood, s. gwaed, crau: rhwygwr Bluntness, s. pylni, pyledd; iled
Bloodshed, s, tywalltiad gwaed, arwedd, amfoesogrwydd
gwaed-goil, gwaedrediad Blur, s. dunod, man, brycheuyn;
Bloody, a. gwaedlyd, creulawn anaf; masgl; r. a. brycheuo,
Bloody-flux, s. y gwaedlif, clefyd ysbrychu; divvyno
y gwaed, gwaedlifiant Biurt, r. a. siarad yn fyrbwyll yr
Bloom, sub. blodau; y glesmi ar hym a daylid eigelu; fladru
firwythydd coed Blush, r. a. gwrido, cochi, yswil
Bloom. r. a. blodeuo, blaguro; io, cywilyddio, gwladeiddio
ſtymnu r
Blushing, sub. gwrid, gwyledd,
Blooming, Bloomy, a blodeuog; gorchwyledd; gwridiad
gwridog; ir-las; hoyw-dirf Blushing, a. gwridog; gwyl, cy
I}lossom, sub. bloden, blodeuyn : wilyddgar, gwylaidd
pl. blodau Bluster, Blustering, sub. rhuad,
Blossom, r. a. blodeuo, dwyn twrdd, trvst, terfysg
blodau; blaguro, blaendarddu Bluster, r. n. trystio, dadwrdd,
Blot, s. du, drfan, dunod; anaf; gwagsymio, gwagfygwth, tyr
anair: r. a. du-fannu, mannu; ddu, tyrddain
antirddo, divyno ; diléu, tymnu Blusterer, s. dwndrwr, tyrddwr,
ymaith, crafu allan—Blotting broliwr, bygylwr, brochwr
paper, sugn-bapur Blustering, Blusterous, a tym
T}lotch, s. crug-dardd; Ilymoryn hestlos, ystorm.us; brochus,
Blow, s. dyrnod, ergyd, chwap, bloeddgar, brochgar
cnoc, flat, lab, lab, tres; cer Boar, s. baedd, tremyniad
mod, cernhep Boarish, adj. baeddaidd, baedd
Blow, v, a chwythu, blodeuo awg; taeogaidd, gwladaidd
B O 43 B O

Board, s. eisteddfod; astell, as Boiler, s. callawr, pair


tyilen; bywrdd;—tal-westiad Boiling, s. berw, berwedd, berw
Board, t. a. byrddu, byrddio:- ias, berwad
tal-westu;-arfyrddu llong Boiling, a. berwawl, berwedig
Boarder, s. byrddwr; tāl-westwr Boisterous, adj, tymhestlog, tor
Boarding-school, sub. ysgol gyd fysglyd, garwaidd: bloeddgar
westeiol, meu gyd-deuluaidd Boisterousness, s. ystorm-wedd,
Boast, c. frostio, ymffrostio, boc garwedd him:-bloeddgarwch
sachu, bostio, ymtawrygu Bold, adj. hy, eofn, anturiol, di
Boast, Boasting, sub. frost, ym arswyd,hyderus, byfaidd,dewr;
frost, bocsach, bost, bostiad elud; gwastad-lyfm, dienbyd
Boaster, s. ymffrostiwr, bocsach Boldness, s. hyder, hyfder, gwro
wr, bostiwr, broliwr deb, dewredd, calondid, tom
Boat, s. bad, cwch—Ferry-boat, der: digy wilydd-dra, aníoes
ceubal; ysgraff garwch, haerllugrwydd
Boatman, s. badwr, ysgraffwr Bole, s. paladr: mesur o 6 ſlestr
Boatswain, s. penbadwr aid–Bole-armoniac, priddeli o
Armenia f
Bob, sub. dyrmodysgafn, cnith:
croesan-air, gwawd-air Boling, Bow-line, s.rheftynigeuo
Bob, a. byr, cwta neu dynhäu hwyl llong
Bob, r. taro'n ysmala; gwawdio: Boll, s, paladr llysieuyn, calaf neu
twyllo; maeddu welltyn yd; boltad Îlin, Jus.
Bobbin, s. math o linyngwyn ii. 6, bollteidiau llin
Bobbins, s. pleth-wey'll Boll, v. corsemu, hedeg, hadu
Bob-tailed, a cynſton-gwta Bollemong, s. am-yd, brith-yd
Bode, r. darogan, argoeli; rhag Bolster, s, gobenydd, clustog
ddangos, rhag-arwyddo Bolster, r, attegu, dal i fynu
Bodement, Boding, s. darogan Bolt, s. bollt, saeth; bār; trosol
iad, argoel, rhag-arwyddiad Bolt, v. bolltio, trosolio; saethu;
Bodice, s. gwasg-rwym merch ymsaethu : gogrynu, peiilio
Bodiless, a. digorph, anghorphol Bolter, s. gogrpaill, gogr rhuwch;
Bodily, a corphorol gogrynydd, peilliwr
Bodkin, sub. gwaell gwniedydd; Bolting-house, s, peilldy
mynawyd; nodwydd wallt Bolts, s, pl. gefynau haiarn
Body, s. corph; un, neb-un; swm, Boltsprit, s. yr livyl-bren gog
erynodeb; paladr, bon-cyff; wyddedig y’mlaen long
byddin, Ilu–A dead body, cel Bolus, s. pelen feddygol
ain, celan: pl. celanedd Bomb, Bombshell, s. ceubelen o
Bog, s. cors, mignen, siglen haiarn yn llawn o bowdr, &c.
Boggle, v. n. arbetruso; tymnu a deflir, ar dān, yn erbyn tref
yn ol:—cloff-ddywedyd neu amiddiſºnia, allam o ryw
Boggler, s, rhuswr; rhagrithiwr; fath hynod own rhyfel
geir-guddiwr, anwadalwr Bombard, v. a. ergydio yn y dull
Boggy, a corsog, siglenog uchodyn erbyn tref neu am
Boghouse, s. geudy, ysgothfa ddiffynfa; tafu tän gwyllt
Bohea, s. math o De Bombardier, s, trinwr gyunau y
Boil, s, pendduyn : v. berwi tän gwyllt
a
B O 44 B O

Bombardment, s. ergyd-waith o'r Boom, s, trawst porthladd; hwyl.


fath uchod; tān-dafliad bawl; nod-drostan
Bombasin, s. math o gymmysg-we Boon, s. arch, gofyn, cais, deisyf.
Bombast, sub. y pren cotwm; iad : rhodd, cymmwynias, ced
math o frethyn cotymog:—fig. —Boon companion, glān gyd
chwyddedig eiriau, chwydd ymaith; cyd-ddiottwr ; cell
iaith weir-frawd
Bombastic, a chwyddedig Boor, sub. taeog-ddyn, del-ddyn,
Bomb-ketch, s.llong i daflu pelau drèlyn, delfryn; dyn gwledig
o dam gwyllt Boorish, a. taeogaidd, gwladadd,
Bonaroba, s. putain delffaidd, drélaidd
Bond, s. ysgrifºrwym, rhwymed Boorishness, sub. gwladeidd-dra
igaeth, rhwymiad; rhwymyn, taeogrwydd, dreleidd-dra
achrwym; cadwyn Boose, sub. cymmysg bridd a
Rondage, s. caethiwed, caethfyd mwyn; mwyn-bridd
Bond-man, s. caeth-was Boosy, sub. cymmysglyd: lled
bond-woman, s. caeth-forwyn feddw, gofrwysg, mewn diod
Bond-service, s. caeth-wasamaeth, Boot, s. botas, botasen, curan,
gwarogaeth, gwriogaeth coesarn; cist cerbyd:—mant
, Bone, s. asgwrn: v. di-esgyrnu ais, elwant, yumill º
-
Bonfire, s. coelcerth, bonflagl Boot, r. gwisgo botasau; elwa,
Boneless, a. diesgyrn ymmill
Bouc-like, a. asgyrniawl, asgyrm Booth, s. by th, lluesty, caban,
aidd, esgyrnaidi Ilen-luest, llen-fwthyn
Bongrace, s. pen-archudd rhag y Bootless, a. anſuddiol, diles
gwres; heulrhod Booty, sub. ysglyf, ysglyfaeth,
Boning, s. diesgyrniad anrhaith, yspail, caffaeliad
Bonnet, sub. cwccw!!, penwisg, Bopeep, s. mig-yinguddiad
penguwch, capan merch Borachio, sub. costrel o groen
Bonny, adj. hoyw-wych, dillyn, mochyn; cestivr, meddwyn
destlus; hoenus; difyr Borage, s. tafod yr yeh
Bony, a. asgyrnig, esgyrniog Borax, s. math o halen
Booby, s. hurtyn, hurthgen, del Bordel, s, putteindy, ty drw
was, drèlyn, penbwl Border, s, fin, cyffin, cyffinid,
Book, s. Ilyfr, Ilyfryn, llyfram terfyn, bargod; eirionyn, yimyl,
Bookbinder, s, rhwymwr llyfrau, ymylwaith; godre
llyfr-gloriwr Border, v. cyffinio, terfynu ar:
Book-case, s.liyfr-gloer ymylu, einionynu
Bookish, a, llyfrgar Borderer, s. cyffiniwr, cyffinydd;
Book-keeper, s. Ilyfr—was, cyfrif. cymmydog
ydd, llyfrwr Borders, sub. cyffiniau; addurn
Book-keeping, sub. cyfrif-waith, daleithau; eirionynau
cyfrifyddiaeth Bordure, s. ynyl-waith neu am
Bookseller, s. gwerthwr llyfrau, aerwy i arwyddion bonedd
Ilyfrwr, Ilyfr—werthwr Bore, s. ceuedd dryll; twll clo
Bookworm, sub. lyti-bryf; dar Bore, v. tyllu, ebillio
llenydd diſlin -
Boreal, a gogleddawl
B O 45 B O

Boreas, s. y gogledd-wynt dau–Both of us, myni ein dau


Bored, a. tylog, tyliedig —Both of you, chwi eich dau
Borer, sub. tyllwr: taradr, ebill, Bots, s. pl. yr euon, pryfed y per
trwyddew, treiddew, trill fedd; y rhaisy’m achos o glwy
Boring, s. tyiliad, treiddiad y pry figedd: y perfigedd, y
To be Born, v. geni; caei gened gwyrm ar anifeillaid
igaeth; hanu---To be born Bottle, s, potel, costrel, costrelig
again, ail-eni, ademi Bottom, s. gwaelod, sail, syltaeu;
Born, part. ganedig–Horn again, liawr; godre; pant, dyffryn,
ail-anedig, ad-ahedig–First ystrad: v, gwaciodi, seilio
born, cylitat-ahedig Bottomless, a. divaelod
Borough, sub. bywrdeis-dref, tref Bottomless-pit, s, pvll-divaelad,
freiniel: pentref, Ilandref annwfn, cadduglyn
Borrow, c. a. echwyna, beathyc Bottomry, s. Ilong-wystl; arian
cio, ceisio bettilyg echwyn ar long
Borrowed, a. echwyn, benthyg, Boude, s. pryiynyd, Sil-ysydd
echwynol, benthyciol Bough, s. cangen, cauge, clofen,
Borrower, s. echwyn-geisiwr gwrysgen, osgl
Borrowing, s. benthyciad, ech Bought, ſt. & part, prynedig, pryn,
wyniad a brynwyd, &c.
Boscade, s. coed, gwig; coed-tir Bought, sub. camedd; ystum;
Boscage, s. gwig-firwythau, me cwlwm.
gis més, fla coedydd, &c Bougie, s. offeryn a arferir gan
Bosky, a. coedog; garwaidd law-feddygon: trywyddew
Bosom, s. monwes, mynwes, ces Bounce, s. maid, ysbongc
ail; cilfach: a, mynwesol Bounce, v. neidio; trystio; boc
Bosom, r. a. mynwesu; coledd sachu, bostio
Boss, s. boglyn, boglwm ; bogeil Bouncer, s, trystivr, bocsachwr,
glwm, oddt, oddfyn rhodreswr:—anferth gelwydd
Botanic, Botanical,a. Ilysienaidd, Bouncing, adj. hoenus, by wigg;
perthynol i lysieuwriaeth bocsachus, rhodresgar
Botanist, s. chwiliwr naturiaethau Bound, Boundary, s, terfyn, ffin,
llysiau a phlanigion; lysieuwr, cyffin, cyffinid, miniogau
llysieuydd Bound, Bounden, adj. rhwym,
Botanology, s. darluniad Îlysiau rhwymedig, dyledus; clymedig
a phlanigion; llysieu-draith Bound, v. ffinio, cyffinio: ys
Botany, s. Ilysieuwriaeth bongcio, meidio, gwrthneidio
Botch,s. pyloryn, Hymoryn, crach Boundless, adj. annherfynol, di
en: bras-glwt; bras-waith ddiwedd, diderfyn .

Botch, v. a. hagr-glytio; bras Boundlessness, s. annherfynoldeb


drwsio Bounteous, Bountiful, adj. hael,
Botcher, s. bras-drwsiwr, bras haelionus, rhoddgar, cedawl
glytiwr; un diſedr Bounty, Bountifulness, sul. hael
Botching, sub, annhaclus-waith, ioni, rhadlonrwydd, haeledd,
bras-giytiad, bras-drwsiad cymmwynasgarwch, Syberwyd
Both, a, dau, dwy, daucedd, dwy Bourgeon, t. a. tarddu, egino,
eedd—Both of them, hwy ill blaguro, bhaen-darddu
B R. 46 B R

Bourn, s. cyffin, terfyn, terfynau; Boy, stºº. bachgen, llange, hog,


mant, corrhaut hogyn, heriod, bachgenyn
Bouse, v. Edr. Boose Bºyish, a, bachgemaidd
Bout, s. tro, sińs; cais; firwgwd Boyishness, sub, bachgeneidd
Boutefeu, s. bonfaglwr, tertysg rwydd -

wr, aficilyddwr, pvt y gynhen Brabble, s. ymgecraeth, ymgip


Bow, s. bya; pen-grymiad, yin rys, ymgeintach
grymiad—A bent bow, byva an Brabble, r. yngegu, yneirio, yin
melog—Oa-bow, dol, dolen iau daeru, yimsemu, yumddadwrdd
—Bow-knot, cwlwm dolen— Brabbler, s, ymgegwr, dwmilrwr,
Bow-pin, gwar-llost—Bow-case, cynhenwr, ymrysonwr
cöd bwa-Bow-legged, coes Brace, s. craft, creſtyn, rhwyn
gam—Bow-net, perced, cryw yn; cwpl, pār; cydnod
—Bow of a ship, thureg—Bour Brace, r.a. craffu, cydio, rhwymo,
of a saddle, cambren blaen cyfrwymo; tynhäu, cryfiiau
cyfrwy Braced, par. cyd-rwymedig, wedi
Bow-bent, a, byāog, fel bya ei dynhau, ei gryfhau, &c.
Bowel, v. diberfeddu Bracer, s. cyfrwymydd; peth o
Bowelless, adj. diymysgaroedd: natur gryfhäol: breichrwy,
dideimlad, didosturi breichwisg
Bowels, s. ymysgaroedd, coludd Bracelet, s. breichled, breichrwy,
ion, perfedd, amysgar breichwisg, arddyrn-dlws
Bower, 8, gwasgodfa; deildy– Braces, sub. hwyl-raffau; crog
angor blaen llong gareiau cerbyd
Bowery, a. gwasgodfawr, cysg Brachial, a. breichiol
odaidd, cysgodig Brachmans, s. offeiriaid neu ath
Bouge, r. trydyllu, tyllu tryodd rawon yn yr India
Bowl, s. cawg, mail, cogan, cawg Brachygraphy, sub. byr-ysgriſen
en: pellem, chapen, crónell, yddiaeth
pèl dreigl Brachylogy, s. byr-draith
Bowl, v. a. treiglo, chwarau pèl Bracing, s. cyfrwymiad, cryſhād
dreigl Brack, s. brēg, agen, toriad; bai
Bowling-green, s. twmpath pèl Bracket, s. ysgwyddyn, goben
dreigl, cadras dreiglo yddiad, cymmalbren
Bow-maker, Bowyer, s. byéydd Brackish, a. hallt, heliaidd
Box, s. dyrnod; blvch, golwrch, Brackishness, s.halltrywydd, hallt
prenfol, cistan, llaw-gist; y edd, helltni
prem bocs Brad, sub. math o hoel fain heb
Box, v. a. dyrnodio, dwrnguro, glopa
dwrm-ymladd, paffio, ymbaffio Brag, v. m. bocsachu, firostio, ym
—Boat of a screw, gwain cog frostio, brolio, gwag-fostio
wrn tro Brag, Bragging, s. ymffrost, boc
Boxen, a. bocys-liw, bocysaidd sach, rhodres, broled
Boxer, s. dyrmodiwr, dwrn-ym Bragger, Braggadocio, sub. ym
laddwr, dwrngurwr ffrostiwr, bocsachwr, broliwr
Boxing-bout, Boxing-match, sub. Bragget, s. bragod, meddyg-lyn,
dyrmodfa, dyrnodwalth bragodlyn
B R 47 B R.

Braid, s, pleth, pen-bleth; culyn Sinndished, a. s.sgwydedig


modrwyog; math o ysuoden, Branding, sub. Pryºr swith, yr
meu sidan-bleth abwyd ºr britnyil
Braid, r. a. plethu, crychu, mod Brandy, s, poethlyn, poethwin,
rwyo brandi, dystyllwin
Braided, a. plethedig, crych Brank, 8. gwenith yr hydd
Brain, 8. ymenydd, emenydd | Brańk-ursine, s. crafange yr arth
Brain, v. a. diymenyddio, curo'r Branny, a rhueliomaiki, eismog,
ymenydd allan branllyd: llawncisin
Brainless, a. dieménydd, disyn Brass, s, près, efydd, elydn, elydr,
wyr, fol, ynfyd, penſiol gwelling
Brain-pan, s, penglog, siad, siol, Brassy, a. o brès, efyddaidd
creuan, padell yr eménydd Brat, s. brat, brètyn, cadechyn:
Brain-sick, a. penglwc, penwan, —fig. gwael fab, basterdyn
gwallgofus; hammercof Bravado, s. bro!-was, gwag fyg
Brain-sickness, sub. penwendid, ywr: gwag-fostiad
pensyfrdandod, gorphvyll Brave, a. dewr, glew, calonog,
Brake, s. dyryslwyn, gwydd-le, mawrfrydig, hyderus, hy: tact
gwyddelwern, prysg-le, prys, us, ardderchog, hardd
cardden, ilwyn:—breuan Ilin, Brave, r. a. gofyn gwaethaf,
heislan, heisyllt:—cafn-tylino: gwaradwyddo mewn bycyth
—genfa fºrwyn:—braich sugn iad:—ymbingcio, yumwychu
beiriant long Bravery, s, glewder, gwroldeb,
Braky, a. dreiniog; gwyddelain; dewrder, mawrfrydigrwydd
perthlawn Bravery, (finery) sub. gloywder,
Bramble, s. mieren: pl. mieri;| hoywder, gorhoywder, destlus
dyrysien: pl. dyrysi rwydd, ymbingciad
Brambling, sub. bronrhuddyn y Bravo, interj. puriawn! thagorol!
mynydd gwych iawn!
Bramins, Edr. Brachmans Bravo, s. cyflog-leiddiad
Bran, s, rhuddion, eisin, bran Brawl, s. cecreth, cynhen, ym
Branch, s. cangen, caingc, clofen ryson, ymdaeriad
Branch, t. a. ceingcio, cangènu, Brawl, v. cecru, ymryson, ym
clofenu; torri allan; dosranmu daeru, clewtian
Branchy, a ceingciog, cangenog, Brawler, s. cecryn, ymgecrwr,
clofenog, brigog ymdaerwr, cynhenwr,clewtivr
Brand, s. tewyn, etewyn, pen Brawn, s. baedd-gig; cylyr-gig :
tewyn: nod drwg, dunod; hai grym, merth, cryſder
arm-mod Brawny, adj. cyhyrog, braisg,
Brand, r. a. haiarn-modi:-fig. grymits, cryf, gewynog
gwaradwyddo, rhoi drygair Bray, r. a. pywyo, briwo, malurio:
Branded, part. a modwyd a hai drygmadu; rhuo fel asym
arm; a nód arno, a drygair Brayer, s, pvywr: punyodr:—
iddo, gwaradwyddus rhuwr, drygmadwr, brefwr
Brand-new, a. newydd tanlliw Braying, s.rhuad: pyvyad
Brandish, v. a. ysgwyd; ysgwyd Braze, v. efyddu, cyfannu, asio
dan fygwth, chwyrnellu Brazen, a, efyddaidd; haerllug
B R. 48 B R

Brazen-face, s. unliaerltugwyneb Bred, part, wedi ei fagu, meith


galed, digy wilydd rinedig–Well-bred, moesawg,
Brazenness, s. haerilugrwydd moesgar, da ei ymddygiad—
Brazier, sub. gof pres, göf copr, Ill-bred, aníoesgar, drwg ei foes
efydd-weithiwr Breech, s. cyfeistedd, tin, bon
Brazil-wood, s. math o goed tra tin: r. ſlodri, gwisgo clos—
mor, brasit Breech-galling,y bildin–Breeck
Breach, s. advy, brēg, rhwyg, ºf a gun, būn gwn
rhwygiad, torriad; anghydfod Breecies, s. clés, llawdr, Ilodrau
Bread, sub. bara—Barley bread, Breeches-maker, s.llodrwr, lodr
bara haidd, bara barlys—Oatrºl ydd, lodreuwr, closwr.
bread, bara ceirch–Rye bread, Breed, s, rhyw, rhywogaeth, hil,
bara rhyg—White or Wheaten h:liogaeth, eppil ...
bread, bara can, bara gwenith Breed, r. a. hilio, eppilio, planta;
Bread-corn, s. 5d bara, amyd magu, maethu
Breadth, sub. llèd, llydander, Breeder, sub. hiliwr, eppiliwr,
ehangder, helaethder maethydd—4 female breeder,
T}reak, s. torriad, agoriad mam, magwraig, mammaeth
Break, t. torri, dryllio; doff, Breeding, s. cenedliad, hiliad;
hyweddu meithrindod; ymddygiad
Breakers, s. beisdon, beisdonnau Breeze, s. awel, awelan, chwa :
• Breakfast, sub. bored-fwyd, tor caccynen y meirch
ympryd, boreu-bryd Breezy, a. awelog; oeraidd
Breaking, s. torriad, rhwygiad Bret, Bretcock, s, lleden y mor
Break of day, s. torriad y dydd Brethren, s. brodyr, brodorion
gwawriad y dydd, glasiad Breve, Brevet, s, gwys-lythyr
dydd Breviary, s. crynodeb, talfyriad
Bream, s. math o bysg Breviat, s. byr-bigiad allan o
Bream, r. a. golosgigwaelodillong lyfr meu ryw’sgrifen, &c.
Breast, s. bron, dwyfron Breviature, s. byr-nod
Breast-cloth, s. bronlliain Brevier, s. math o argraffly thyren
Breast-high, a, cyfuwch a'r ddwy Brevity, s. byrder, byrdra
from, hyd y bránau Brew, r. mysgu, darllaw
Breast-knot, s. bron-gwlwm. Brewer, s. cyrfydd, darllawydd
Breast-leather, s. bron-gengl Brewer, ºf mead, s. meddydd
Breast-plate, s. dwyfróneg Brew-house, s. darllaw-dy
Breast-work, s. bron-glawdd Brewess, or Brewis, s. brywes,
- Breath, s. anadl, fun, chwyth, pottes, miccan, brwchan cig
awel; awyr-gyrchiad Bribe, s. gobr, dobr, dobrwy,
Breathe, r. amadlu; cymmeryd gwobr, llwgr-wobr
anadi; gorphyvys; byw Bribe, r. a. dobru, dobrwyo,
Breathing, s. chwythad, amadl Ilwgr-wobru, gwobr-ddenu º
iad, gwyntiad: amadlyu Briber, sub. dobrwywr, budr
Breathless, a. allan o anadl, di wobrwr
amad! ; marw Bºº, s. budr-wobraeth, arian
Brecom, Brecknock, s. Aberhon ag -

Addu, Brycheiniog Brick, s. pridd-faen, pridd-lech


B R. 40 B R.

Brick-bats, s. darnau pridd-feini Brightness, s. gloywder, dysgleir.


Brºck-kiln, s. odyn pridd-feini deb, llewyrch, eamueldrwydd,
Brick-layer s. saer pridd-feini cirianwch, claerder
Brick-maker, s, priddellwr Brilliancy, s. dysgleirdeb, claer
Brick-wall, s. priddfein-fur der, gloywder, gorwychder
Brick-work, s. priddfein-waith Brilliant, s. diemwnt tryloyw
Bridal, s. neithior, priodas Brilliant, a. claerwych, rhagor
Bridal, a. priodasol, neithioraidd wych, dysglaer; ardderchog
Bridal-song, s. priodas-gerdd Brim, s. ymyl, min, cwr
Bride, s. priod-ferch, y briodas Brim, v. Ilodi, goſyn baedd
ferch, y wraig ieuange Brimful, a llawn hydyr ymyl
Bride-cake, s, teisen bríodas Brimmer, s. cwpan lawn
Bride-groom, s, priod-fab Brimming, a, llodig .
Bride's-man, s. gwas priodas Brimstone, s. mygfaen, brwm
Bride's-maid, s. morwyn priodas stan, llos-faen, losg-faen
Bridewell, s. carchar-weithdy Brimstony, a. Ilosgfeinin, brwm
Bridge, sub. pont—Draw-bridge, stanaidd, mygfeinin
ysgrogell–Foot-bridge, pont Brinded, Brindled, adj. brith,
bren—Bridge of an organ, sein brych, cymmysg-liw, amryliw
fwrdd—-Bridge of the nose, Brime, s. heli, dwfr hailt
crymeddy trywyn–Bridge of a Brine-pit, s, pvil heli, heledd
violin, crib crwth Bring, r. dwyn, cyrchu, cludo,
Bridle, s. ffrwyn: genfa: v. attal, cywain, arwain, arwedd-To
no : ellu bring to pass, dwyn i ben, cyf
Bridler, s. ffrwynwr, attaliwr lawmi–To bring up, dwyn i
Bridling, s. ffrwyniad, &c. fynu, magu, meithrin—To bring
Brief, s. byr-lythyr; dyfyn-lythyr, forth, esgor ar; buyrw llo neu
gwys-lythyr; cais-lythyr ebol, Ilydmu; heigio; déor
Brief, a. byr, crymo, cwta Brinish, Briny, a hallt, heliaidd
Briefly, ad, yn fyr, ar fyr eiriau Brink, s. glan, nin, yimyl, cwr
Briefness, s. byrder, crynoder, Briony, or white cine, s, y win
cwtogrwydd, byrdra wydden wen, bloneg y ddaear,
Brier, s. mieren, dyrysien—Sweet rhwymyn y coed, pys y coed,
briers, mieri Mair, dyrysien bér paderau'r gath, eirin Gwion,
—Brier-plut, mierinllwyn llysiau'r twrch, grawn y perthi
, Brigade, s. unfintai, neu tyddin, – Wild Brioxy, y winwydden
mewn llu, byddin-dorf ddu, y winwydden wyllt
Brigadier, s, llywydd y fath fintai Brisk, a. by widg, he enus, heiniſ,
neu fyddin; byddinwr gwisgi, sionge, gorhoenus, es
Brigand, sub. brigantiad, carn gud, cyflym, chwai
leidr, yspeiliwr, brigant Briskness,s.bywiegrwydd, Siongc
Brigandine, s, llurig, curas rwydd, hoen, hawnt
Brigantime, s. math o ysgafnlong Brisket, s. y barwyden
Bright, a. dysglaer, gloyw, can Bristle, s. gwrychyn; rhawnyn:
maid, ysplenydd, eirian, claer pl. gwrych, rhawn
Brighten, r. dysgleirio, Ile Bristie, c. codigwrychyn, gwrych
wyrchu; gloywi, eiriana io; yºuhyllu,flºws:
B R. 50 B R

Bristled, Bristly, a gwrychog, Broker, s. cyflog-werthydd, dir


blewog, garw, rhawnog prwy-fasmachwr: gwerthwrhen
Bristol, s. Caerodor ym Nant bethau; gwystwr, liog-wystlywr
baddon, Bristo Broken, a. & part. drylliedig, tor
Bristol-stone, s. crisial Caerodor redig, briwedig, wedi torri
Britain, s. Prydain, Brydain Broken-backed, a, cefn-dwin a
British, a. Brytanaida Broken-bellied, a. boi-dwm
Briton, sub. Bºythyn, Brytwm, Brome, v. glamhau a thrwsio corph
Brytaniad, Prydeimiad Ilong. Edr. Pream
Brittle, a brau, breuol, bregus Bronchiai, a. perthynol i'r gwddf
Brittleness, s. breuder, breuol Brontology, sub. traethawd ar
der, breuoledd, breuedd dyrfau, taran-draith
Broach, s. ber, beran Bronze, s. pres: Hiw pres
Broach, r. a. gosodar fêr; agor Brooch, sub. tiws, glam gwddf;
baril: cyhoeddi; taenu ar led gwddf.dlws: paentiad un-lliw
Broad, a. Ilydan; ehang, helaeth Brood, sub. hil, hiliogaeth : déor- z
—Broad-awake, cwbl effro— aid, mythlwyth, mythaid o gyw.
Broad day, dydd goleu–Broad ion: v. eistedd ar wyau, gori,
side, tamind ystlys-ynnau llong;
ystlys-ergydion
déor: fig. trvim-fyfyrio
Broad-side, Broody, Brooding, a & part. gor
[among Printers] llen argraff. Ilyd; yn eistedd, yn déor:
|
edig arum wyneb; wyneb-len yn dwys fyfyrio, mewn trvni
Broadness, sub. lled, llydander, r

ehangder, helaethder Bºing, s. déoriad, eisteddiad


Brocade, s. sidan-we men frethyn ar wyau, gorilyddiad
eur-frodiog, neu arian-bleth Brook, s. nant: (pl. meint, nent
Brocaded, a.eurbleth, eurfrodiog ydd:) cornant, afonig, aberig,
Brock, s, gwilfrai, broch, pryf aber ddwfr; gofer
penfrith. Edr. Badger Brook. v. goddeſ, ymoddef, dy
Brocket, s. carw dwyflwydd oddef; cyd-ddwyn a pheth
Broggle, v. a. pywtio am lyswod, Brooklime, s. y greulys fenyw,
llyswena, dal llyswod yr henwr, lychlyn y dwfr, llys
Brocoli, s. math o ardd-lysiau; iau , Taliesin, y glauarlys, y
crych-fresych glaslys -

Brogue, s. esgid goed; llediaith Broom, s. bamad, banal, banadi;


Broid, Broider, v. a. crychu,
plethu, modrwyo; brodio
ysgub fanadl–Butcher's broom,
celyn Mair—Sweet broom, ban.
|
Broidered, a. brodiedig, o waith || adios,eurfanadi--Spanish-broom,
edau a modwydd banadl Yspaen—Thorny-broom,
Broiderer, s. Edr. Embroiderer banadl pigog
Broil, s, terfysg, cynhwrf; cyn Broom, v. Edr. Bream
hen, ymryson, ymgeintach Broth, s. potes, cawl, isgell, sew
Broil, r. a. rhostio ar dān, neu Brothel, s. putteindy, trythylldy;
uwch tan, golosgi, alch-rostio ty wtres a gloddest
Brokage, Brokerage, s. gwerth Brothelry, s. putteindra, anilad
iad am gyflog; cyſlog-werth rwydd; serthedd, croesanaeth
iad; gwobr cyſlog-werthydd Brother, s. brawd; pl. brodyr
E. R. 51 B U

Brotherhood, sub. brawdoliaeth, Brustle, c. clec-drystio; croch


brodoriaeth: cymdeithas fygylu. Edr. Rustle
Brotherliness, s. brawdolrwydd Brutal, adj. anifeilaidd; anwar,
Brotherly, a brawdol; serchog; ereulon; cnawd-wyllt, anllad
ad. fel brawd, yn frawdol Brutality, s. anifeileidd-dra, creu
Brotherly-love, s. brawdgarwch lonedd; brynti
Brought, part. wedi ei ddwyn Brutalize, v. anifeileiddio; ani
, Brow, s. ael; tal, talcen; ellael feilhäu, troin anifail; gor
Brow-beat, v. bygylu, ciliorni, phwyllo; ymgreuloni
edrych meu siarad yn ygus; Brute, s. anifail, mil, ysgrubl;
cuch-ddwrdio, cuweh-ddondio dyn direswm, un ammhwyllog
Browis, s. micas, brywes Brutish, a. anifeilaidd, anifeilig,
Brown, a. Ilwyd; gwinau direSwm, disynwyr, annoeth
Brownish, a. Iled-winau, llwyd Brutishness, s. anifeileiddrywydd;
aidd, gwineu-ddu afresymoldeb, ynfydrwydd
Brown-wort, s, llysiau'r gynddar Bub, c, gair coeg am ddiota
edd, y benddu, y ddigoll lwyd Bubble, s. byrlwm, clochy dwfr,
Brouse, sub. brigau neu dilail a cloch Suddas, morwysiad: fig.
borir, pawr-frig, pawr-ddail gwag degan, gwael-beth; siom
Brouse, r. a. brig-bori iant; meddal-ddyn
Browsing, s. brig-bawr, brig-bor Bubble, p. m. clochi, byrlymn,
iad, deil-bawr tarddellu, boglymu: fig. hoc
Bruise, s. clais, ysigiad, yssigiad, cedu, twyllo, siómi
ysigtod; anafod Bubbling, part. yn clychu, yn
Bruise, v. a. ysigo, cleisio, briwo; tarddellu, yn crych-ferwi

pwyo,āryūio
mām-bwyo,yo, malu, mal Bubbling, s. morwysiad, byrlym
iad, tarddelliad, crychferwad
Bruise-wort, s. glesyn y coed, yr Bubby, s. bron, diden, brónig
olchenid, llyslau'r cwlwm, com Bubo, s.llynoryn arffed
ffri Buccaneers, s. mor-ladron (a fu
Bruising, s. ysigiad, maluriad gynt) yn mår India Orllewin
Bruit, s. y son, ysiarad cyffredin, Buck, s. bych; y gwrryw o'r
y gair, y chwedl geifr, iyrchod, danys, ysgyfarn
Brut, v. a. taenu chwedl, cy ogod, cwmingod, &c.—Roe-buck,
hoeddi iwrch, iyrchfwch, carw, eilon
Brumal, a gauafaidd —Buck-skin, hydd-gen, croen
Brunette, sub. gwineuen, merch carw
wineu-liw: a, gwinau Buck-beans, s. ſſa corsydd, meill
Brunt, s.rhuthr, hyrddiad, cyrch, ion y gors
ymosod; dryglam, anflawd Buck, Buck-lye, s. Ileisw coed,
Brush, sub. ysgubellig, gwrych trwyth--Buck-ashes,lludw coed,
grafell, gwrych-rugl: curfa trwyth-ludw, llytrod–Buck of
Brush, v. ysgubo, rhuglo, craf clothes, golchiado daillad
ellu: frystio; rhoi curfa Bucket, s. ystwc, celwrn, crwc
Brush-maker, S. ysgubelligwr Buckish, a, bychaidd; bychwych
Brush-wood, s. man-wydd, briw Buckle, sub. boglwm, tytanwy,
wydd, gosgymon gwäeg
H2
B U 5o
- BU

Buckle, v. boglymu, tytmwyo, Bug, s. math o leuen, neu døro


gwāegu:—cyd-daro; ymaflyd, gen déâ ddrewllyd
ymafael, ymosod ar, modrwyo Bug, Bugbear, s. bywg, bo, by,
neu grychu gwallt bwcai, bybach, hudwg
Bºº... boglymwr, &c. Buggerer, sub. gwrtyw-gydivr;
Buckler, s. buccled, tarian, aes, cydivräg amifail
aestalch, ysgwyd Buggery, s. gwrryw-gydiad, sod
Buckram, s. syth-liain omiaeth; anifeiligrwydd
Buckram, s. cra'r madroedd Bugle, s. bull; glain: glesyn y
Buckrams, s. crafy geifr coed, yr olchemid
Buck's-horn, s. lyriad y mor, Bºom,hela
s, bual-gorn, corn
Ilysian Efa, corn yr hydd
Bucksome, Edr. Burm | Buglos, sub. tafod yr $ch, y ddi
Buck-thorn, s. rhafnwydden drist
Buck-wheat, s. gwenith yr hydd, Build, r. a. adeilo, adeiladu, codi
gwenith yt ysgyfarneg adeilad; murio; sellio; saernio
Eucolic, s. bugeil-gerdd Builder, s. adeiladydd, adeilwr
Bud, sub. blaguryn, eginyn, by Building, s. adail, adeilad, adeil
wullyn adaeth, adeiiwaith
Bud, r. blaguro, egino, blaen Bulb, s, crwm-wreiddym, crwil
darddu, bywullu, blodeuo ben, (fely mae iamryw lysian)
Budding, sub. blaguriad, blaen liór
darddiad, bywulliad Bulbous, a. crwm-wreiddiog
Buddle, s, golchfa plwm meu ryw Bulge, s. tolc, agen, hollt, pan
fwyn, golch, goichle nwi, neu dwll, mewn long
Buddle, r. a. golchi meu døad Bulge, t. tolcio, agènu, ymddryll
fysgu mwyn io, fely gwna Ilong wrth graig
Budge, s. croen oen wedi ei drin neu feisle
à'r gwlan arno; oem-gen Bulk, s. sum, swim, swimp ; maint,
Budge, r. a. ysgogi, symud, syfyd maintioli, corpholaeth; -praff
Budget, s. cod, codem, fetan, der, thefdra; corph; clamp,
bwlan, bywlgam, bolgan talp: bylg, rhagfwrdd
Buff, s. bualgen; hyddgen Bulky, a.helaeth, mawr, corphol,
Buff, Buffalo, Buffle, s. bual, yell praft, cynnwysfawr, braisg
gwyllt, bittolws Bull, s, tarw, byla, bittolws;
Buffèt, s. ongl-gloer, llawgell eidion digyweiriad—in speech,
Buffet, s. cernhep, cermod, bon gwrthiaith, gwrth-ddywediad,
clust trosgl-iaith—Pope's Bull, cy
Buffet, v. a. cernodio, bonclustio || hoedd-lythyr meu ordinhãd y
Buffeter, s. cermodiwr, dyrnodivr Pab
Buffle-headed, a. pendew Bull, v. rhoi tarw, cyfäi
Buffoon, s. digrifvas, ystumiwr, Bullace, s. eirin perthi o'r fath
ysgentyn, croesaniad, chwardd fwyaf, eirin gwylltion
gampiwr Bull-chafer, s. carw'r dwfr, gwas
Buffoonery, sub. croesanaeth; y neidr, chwilen gorniog
chwardd-gampwaith; cymmw Bull-dog, s. citarw, cystowei
edd; ſtol-ddigrifºwch Bullet, s, pelen gwn, peled
BU 55 P. U.

Bull-feast, s. math owyl-mabsant Bung, v.a. bywng-glorio, eau bung


yn Yspaen, lley bydd marehog Bung-hole, s. bung, twil baril
ion yn ynlladd a theirw Bungle, s. bongler-waith
Bullfinch, s. aderyn rhowngoch, Bungle, e.trywsg!-weithia, bonglera
cochy berlan Bungler, s. bony gièr, bongleryn,
Bull-head, sub. crothell; penci: trusglyn
dyn penglwpa, penbwl Bungling, adj. bongleraidd, an
Bulli s. aur neu arian yn y mhrydierth, trvsgi, antedrus
clamp, heb eifathu Bunt, s. canol neu geuedd hwyl
Bullock, s. bustach, eidion, ºch long, synchwyddogan wynt
Bulrushes, s.liafrwyn, cors-tiwyn, Bunt, c. m. chwyddogan wynt
mör-frwyn, mor-besg Bunting, s. aderyn bras yr $d
Bull-stag, s. adfwi, attarw | Bunting-line, s. rheſiym hwyl
Bull-trout, sub. brºthyll mawr; Buoy, s. cyff neu lestryn mofo
brithyll gwriyw wrth gadwyn, iddangos pale
, Bull-weed, s. y ddau wynebog, y bydd yr angor, meu i nodi
fad felen eisle perygins: nawf-fynaig,
Bull-wort, s, llysiau'r tarw, troed nawf-ddangosydd
y tarw Buoy, r. a. cymnal, dal i fynu,
Bully, sub. bygylwr, yngecrwr, codi ifymu
hyll-ddwrdiwr, cweryl-walch Buoyancy, s. nofiadolrwydd, byn
Bully, r. a. hyll-dawrāie, boc awfedd, nawfluedd
º: sachu, croch-daeru, tán-boeri Buoyant, a hymawf, esgymawl,
Bulwark, s. gwrth-glawdd; di vsgafn, nofiawl, anhysawdd
º ogelfa, amddiffynfa; mawddle Bur, Burdock, s. cynghai, cyngh
Bum, s. tin, bontin, ffolen aw, cacamwcci, cedory wrach
! Bum-bailiff, s. ceispwl, rhingyll, Burden, s. baich, pvn, llwyth,
gwysiwr, cymfony gyfraith clud, pvys, burn
Bum-boat, s. porth-gwch Burden, r. beichio, pynio, pynor
Bumble-bee, s, begegyr io, llwytho-Burden of a song,
Bumkin, s. delff, drel: un difoes byrdon, y gair cyrch, y wers
Bump, s. dyrned; chwydd, enwe eilgyrch
, Bump, v. dyrnodio; codiyngnwe Burdensome, a. trym, pvysfawr,
Bumper, s. cyfor-wydryn, lawn beichiawl; gormesol
gwpañaid, flawnwydryn Bureau, gº."
s
Bun, Bann, s.chwäog, chwiegen, Burg, s. Edr. Borough
" baramiod, teisen lysieuog Burgage, Burgage-tenure, s. yr.
" Bunch, s. swp, sypyn; cwtwm: ammodau ar barai y delirtir
oddſ, cygn: chwydd, hwrwg bwrdeis-drefawl
* Bunch, v.vmsypio; oddfu, cygnu; Burgamot, s. math ragorolo ber
chwyddo allan anen, neuellygen
Bundle, s. sypyn, sopen, burn, Burganet, sub. helm, penfestin,
bwrnel, rhwymynaid, rhwym penwisg, haiarn-gap
faith, ºrwī Burgeois, sub. math o argraph
* Bundle, v. sypynu, sopem, cyd lythyren
º: rwymo tryvio Burgess, s. buyrdais, dinesydd;
Bung, s. twºgganad; twmffed semeddwr tros furdeisdre
B U. 54 - BU

Burgess-ship, s. bywrdeisaeth, di Burse, s. cyfnewidty, cyfnewidf,


mas-traint, bywrdeisfraint marchmadyddfa
Burgh, s. Edr. Borough Burst, sub. ymdorriad; rhuthr;
Burglar, s, torrwr ty meu dai firwt-glec. Edr. Hernia
Hurghary, s. torriad ty Burst, r. ymdorri, ymrwygo;
Bºrgmote, s. cyfarfod neu gy dryllio; torri allan; rhutiro
hwrdd bwrdeisiaid: liwyr-wys Burthen, s. Edr. Burden
tref, lişs tref Bury, c. claddu ; canhebryngu
Burgo-master, s. Maer, neu brif Burying-place, s. beddrod, bedd.
Swyddog tref neu daimas, yn le, claddfa, corphlan, myl
yr Iseldir went
Burial, sub. angladd, claddedig Bush, s. perth, llwyn, twyn
aeth, arwyl, cynhebrwing Bush of hair, cnuwch, cudyn
Burial-place, s. beddrod, myn Bushel, sub. mesur yn cynnwys
went, claddfa wyth galwyn; Ilestraid; hanner
Burlesque, s. dycham, arabedd hestoraid: liestr
iaith, gwawdiaith, gogerdd Bushy, a. perthog, dreiniog; cud
Burlesque, v. a. gwawdio, dy ynog, cedenog, crych
chanu, gwatwar, goganu Busily, ad, yn brysur. Edr. Busy
Burlesque-poem, sub. gwatwar Business, sub. galwad, celfyddyd,
gerdd, dychan, gogerdd gwaith, gorchwyl, swydd, neg
Burn, s.llosg, liosgiad
Burn, v. Ilosgi, goddeithio, go
es, achos, gorchwyliaeth, mat-
ter
)
losgi, deifio Busk, s. bron-atteg, bronbren,
Burnet, or Pimpernel, s. Ilysiau'r bronfoll, a wisgir gan ferched
crymman, gwlydd mair Buskin, s. gwintas; curan, hosan
Burning, s. Ilosg, llosgfa, Ilosgiad, ledr, coesarn, llopan
goddaith, cynneu : a, Ilosgad Buss, s. math o lestr pysgota
wy, poeth, chwilboeth Bust, s.llun y darn uchafo gorph
Burning-glass, s, llosg-wydr dyn; pen-delwedd, hanner-lum:
Burnish, v. a. caboli, arlathru, —arwyl-grug (
gloywi, dyrathu, yslipanu Bustard, s. math oaderyn corph.
Burnisher, s. cabolwr, llathrydd, drwm; twrc-iary gwerni
dyrathydd, yslipanwr Bustle, s.#. terfysg; ym.
Burnt, purt. Ilosgedig–Burnt ffrwst, ffwdan, trafferth
incense, arogl-darth—Burnt Bustle, v. godwrddio, trafferthu,
offering, aberth llosg, poeth ffwdamu
offrwm Bustler, sub. ffwdanwr, ymdra.
Burr, s. Ilabed y glust:-oddfar fferthwr, prysur-ddyn
fön corn hydd:—cefndedyn Busy, a. divyd, gweithgar, Ilaf.
llo, melys-dam. Edr. Bur urus; fſwdanus; swyddgar
Burrow, sub. tyllau cwmingod; Busy-body, s. ymyrwr, rhodrºs
cwning-gaer wr, prysur heb ddiolch
Burrow, v. tyllu allochesu yn y But, conj. ond, omid, eithr, er
ddaear, daearu, ymddaearu hyny—But for, oni buasai
Bursar, Burser, sub. amnerydd, But, Butt, s. annel-nod, parsel;
trysorwr, sylltwr, arianydd gwatwar-nod, gwawd-gyff
BU 55 C A

But-end, s. bom, y bàn Buxomness, s, gorhoem, by wiog


Butcher, s, cigydd, cigwr rwydd, nwyfusrwydd
Butcher, r. cigyddio; dienyddio; Buy, v. prynu, pvrcasu
lladd : Buyer, s, prynwr, prynydd, &c
Butcher-bird, s. y cigydd-The Buzz, s, su; rhuad; husting
great butcher-bird, y cigydd Buzz, p. a. suo; rhuo; sisial, hust
mawr—The red-backed butcher Hºng
bird, y cigydd cefn-goch Buzzard, sub. by mcath, béd y
Butcher's broom, s. celyn Mair gwerni–Bald buzzard, bod tin
Butcherly, adj. cigyddlyd, creu wyn, iár dim-wen
lawn, gwaedlyd, cieyddaidd Buzzer, s. hustingwr, sisialwr
Butchery, s. cigyddiaeth Buzzing, s. hustingiad, sisial, su
Butler, s. trulliad, heilyn, men By, prep. gan, wrth, trvy, heibio,
estr, gwallofiad, gwallofydd ger, gerllaw, gerfydd, yn agos
Butment of an arch, s. pentan By-and-By, ad. ar fyr, yn y mail,
Butt, s. gwawd-nod: llestro 126 allan o law, yn ddioed
galwyn Byas, s.gogwyddbwys. Edr. Bias
Butt, r. cornio, yngornio, gyrth By-blow, s. cél-ddyrnod; amfawd
io, hyrddio, gwth-daro cudd:—plentyn o ordderch
Butter, s. ymenyn: v. ymenynu By-end, sub. cam-dayben, gau
—Fresh-butter, ymenyn gwyrf amcan, coeg-fwriad -

Butter-burr, s. alan mawr, daily By-law, s. deddf gartrefol, cyf


tryfan raith gymmydogaethol
Butter-bump, s.a.deryn y bwn By-past a. wedi myned heibio
Butter-flower, s. crafangcy från By-path, s. coeg lwybr
Butter-milk, s. laeth enwyn By-place, s. Ile diarffordd, cilfach,
Butter-spoon, s. crafell ymenyn godechfa Ilech-fan -

—A lump or print of butter, By-room, s. ystatell dirgel


agalen, rhisgen, breuan, man By-stander, s, edrychwr, Sefyllwr
aid meu seigen oymenyn—But gerllaw
ter-tooth, rhagddant llydan By-street, 8, heol gefn, coeghèol
Butter-wort, s. golchwraidd, clust By-way, s. ffordd ddidramwy
yr arth, yr olcheuraid By-word, s, gwawd, gwawd-nod,
Buttery, s. ymenyn-gell, buyd diareb, gwatwar-gyff
gell: a ymenynog Byzant, Byzantine, Bizantine, s.
Buttock, sub. clun, morddwyd, ilafm aur, (owerth 15l.) a off
pedrain, ffolen, tin—Bare-but rymir gany bremin wrth gym
tocked, tin-noeth uno ar ddydd Nadolig, mewn
Button s. botwm, boglwm. ffordd o gydfurtiad a siamply
Button, r. botymu, boglymu— doethion yn Bethlehem
Button-fish, draenog y mor—
Batchelor's button, y beneuraid
Buttoned, a, botymog C.
Buttress, sub. atteg, atteg-waith,
canbost, cymnal-fur: v. attegu CAB, s. mesur Iuddewig, yn
Buxom, a.by widg,siongc, llawen, cynnwys y'nghylch dauchwart
gwisgi, hoenus; nwyfus Cabal, s, gair o wreiddyn Hebr
C A 56 C A

aeg, yn arwyddo traddodiad benweig men ysgadan–Cade


neu athrawiaeth dierbyniedig: temm, or Cader, pry’r gwellt
mewn iaith gyffredin fe'i har Cadence, s. addasiad liais net
ferir am, gyd-gynghor, cyd dom: lawm-fesuriad: teg-droed.
gynghoriaid, cyd-gyfrimachwyr, iad
cyd-fwriad Cadent, adj. ar ostyngiad, gos
Cabal, v. cyd-Junio; cyd-fwriadu; tyngol
cyd-gynllwyn Cadet, s. milwr ieuansc, yn gwa
Cabala, s. y traddodiadau Iu sanaethu'm dai-eytag
ddewig; dirgelion Iuddewiaeth Cag, s. barian, liestryn
Cabalist, s. unhyfedr yn y tra Cage, s. cº-weil, adardy; frongc;
ddodiadau a'r dirgel-ddysg Iu fau; cadwracth, attalfa
dilewig ; deilongiwr dirgel Caiole, r. ºwenieithio, hudo, denu,
ddysg ilithio, twyiio
Cabalistic, Cabalistical. a. tra Cajoler. s. gwenieithwr, liithiwr.
ddodiadol, dirgeledigaetiol twyllwr
Caballer, s. cyd-fwriadwr Caisson, s. cistaid o bowdr men
Cabbage, s. cawl, cawlen, bres belau rhyfel, powdr-gist
ych, bresych bengron–The sea Caitiff, sub. dyhiryn, diffeithwr,
cabbage, cawl y mor drygddyn, dieflyn, crogyn
Cabbage, v. a, bresychu:-darn Cake, s. teisen, afriladen, torthig,
guddio, darn-ladratta
Cabin, s. cab, caban, cell, cut,
cliwigg, bara miod
Cake, r. n. teisenu, torthi
)
-

cuddigl, lluest, twic Calamanco, s. math owlan-we


Cabin-boy, s. cell-wesyn, caban Calamary, s. mor-gyllell
was Calamine, s. mwyn pres: mwyn
Cabinet, s. cloer-gist; amguedd a gymmysgir à choppr, neu
gist, tys-gist; amguedd-gell, efydd, i wineuthur pres
tlys-gell: cyfrin-gynghor Calamint, s. mintys y gath
Cabinet-maker, s. cistamwr Calamitous, a. adfydus, trallodus,
Cable, s.rhaff angor helbulus; advythig &
Cachectical, a. annivygus Calamity, s. adfyd; blinfyd, hel.
Cachexy, s. annivyg, drwg an bul, aflwydd, cystudd, trallod,
sawdd corph: llifiant trueni, drygfyd, tryehineb
Cackerel, s. math o bysgodyn Calamus, s. math o goed perarog.
Cackle, t. m. cocian, feliãr; crec aidd, pereidd-gyrs
ian: taenu chwedlau Calash, s. math o gerhyd; math
Cacochymy, s. drwg ansawdd y hynod o ben-wisg merch
gwaed a llynlify corph Calcarious, a, calchaidd, calchog
Cacophony, s. dryg-sain Calcimate, Calcine, r. calch-losgi,
Cadaverous, a, celaneddog, bur Scalchogi, ulw-losgi
gunaidd, fel celain Calcination, sub, calch-lossiad
Cadbait, s. abwydyn, abwydbryf llosgiad yn ulw; calchogiad
Cade, s. Ilestryn, barilan Calcinatory, sub. calch-losg-lestr.
Cade, a, tymer, döf, gwār—Cade tawdd-lestr, calch-lestr
lamb, oen llowfaeth—Cade of Calcography, sub. y gellyddyde
Aerrings, mwys, set pumcant, o argraftu ar bres neu efydd
C A 57 C A

Calculate, r. a. cyfrif, burw cyf. Calling, s. galwad, galwedigaeth,


rif; amoan-gyfrif; olrhain; add swydd; ceifyddyd
asu, cymmesuro Callipers, s. math o gwmpas coes
Calculation, s. cyfrifiad, cyńif gain?
Calculator, s. cyſtifvr Callosity, Callousness, s. caled
Calculotis, a graianog, carregog wch; chwydd caled; croen
Caldron, s, pair, callawr dewedd: annheimlad, wydd
Caledonia, s. yr Alban Calicus, adj. caled, croendew,
Caledonian, s, Ysgotyn, Ysgot croen-galed ; dideimiad
iad: a, ysgotaidd Callow, a. dibiu, croen-ilwm
Calefaction, s. gwresogiad; twym Calm, a tawel, dystaw, digyffro,
niad, poethiad Ilonydd, araf araſaidd
Calefactory, a. poethiamol Calm, s, tawelwch, hill-dda, teg
Calefy, v. twymno, poethi, bryd weh : r. a. tawelu, gostegu,
io, gwresogi, poethianum dystewi, lionyddu, dyinuddo
Calmness, s, tawelwch, dystaw
Calendar, s. dyddlyfr; dydd-fynag
Calender, s. pry yr yd, yd-bryfyn: rwydd; arafwch, llavieidd-dra
—gwasg-belliant i lyfishau lli
Calomel, s. arian byw wedi ei
einiau, &c. Ilathr-wasp, lleſh gynilawyso at feddygiaeth
Calorific, a. twymynol
wasg: r. a. liathru, Ilyfnwasgu
Calotte, s. math o gapail
Calends, s. calam-ddyddiau, sef y
dydd cymtafo bob mis; megis Caitrop, sub. math o vsgall tra
calan-mai, calam-gauaf, &c. phigog: offeryn haiarn pigog,
Calenture, sub. twymyn boeth; a arterir niewn thyiel, yue, by in
mör-dwymyn, mor-gryd gwyr meirch
Calve, v. dyfod a llo, bywrw llo
Calf, s, llo—Calf of the leg, cröth
y goes, cróth esgair Calves, s. pl. lioi, Hoiau
Caliber, s. mesur ceuedd gwn Calvin, sut. Diwygłwr enwog o
Calico, s. cotymwe a whaed gynt Geneva, a fu farwyn y fivydd
yn Calicut yn yr India ym 1564, yn 55 oed -

Calid, a twyn, poeth, tambaid Calvinism, s. Caliiniaeth, Calfin


Calidity, Calidness, S. poethler, istiaeth; e.gwyddorion unol a
tanbeidrwydd barn Callin. Y mae Erthygłau
Caligation, s, tywyſini, caddºg Eglwysi Llocar, y Werddon, a
Caliginous, a. tywyll, anamiwg Scotland (ac ſeju egwyddorion
Caliph, s. archofieiriad y Mallo y Lutheriaid, ar holl Eglwysi
metamiaid Protestahaidū) yin dra agos
Caliver, s, gwn ysgafnar long iddynt, oran sylwedd athraw
Calk, Caulk, c. cau agenau Ilong iaeth, er fod cryu wahaniaeth
à charth pygedig ym eu trefiliadau a'u dysgybl
Calker, s. cauwr agènau aeth
Call, s. galw, galwad; goſyniad; Calumniate, r. cam-gyhuddo, en
gwahoddiad llibio, absénu, athrodi
Call, v. a. galw; enwi Calumniator, sub. camgyhuddwr,
Callid, a cyfrwys, fiel-gall athrodwr, enllibiwr, absenwr
Callidity, s. cyfrwysdra Calumnious, a. athrodgar, enſlip
Callimanco, s, gwlām-we o'r enw aidd, culum,gogauawl
C A 58 C A

Calumny, s. anair, cabl, cablair, Cancelling, Cancellation, sub, di


enllib, athrawd léad, durymiad, diddymiad
Calw, s. calch Cancer, s. crange, cancr, dataden
Cambering, g. byāawg, mydawg wyllt: már-grangc
Cambrick, s. bilant, meinlliain, Cancerate, r. cancru, crangcu
sindal Cancerous, a cancraidd, crangc
Cambridge, s. Caergrawnt aidd
Camel, s. cammarch, cawrfarch— Candent, a. poeth, tambaid
Male camel, cémyll Candid, a. teg, clau, gonest, di
Cameleon, s. math o enau goeg, duedd, annilileidgar; rhywidg
madfall, lysard, Lºf. xi. 30. aidd
Camera-obscura, sub. ystafell dy Candidate, s. ymgeisiwr: swydd
wyll; math o beiniant a rydd erlynwr; cyd-ymgeisiwr
olygiadhynod ar wrthddrychau Candify, r. canutſ, gwynnu
allanol yn y fathystafell Candle, s. canwyll–Corpse-candle,
Camerated, par. mydedig; byāog or Fetch-candle, canwyll corph
Cameration, s. mydiad, byāad —Candle-fly, pry'rganwyll
Camisade, s. mos-ruthr, plygein Candlemas, s, gwyl Fair y can
gyrch, trim-gyrch plygeiniol wyllau
Camlet, s. math o gymmysg-we Candlestick, s. canwyllbren, can
Sidan, blew, a gwlan wyllyr, goleu-ddal
Cammock, s. eithin yr icir, hwp Candour, sub. tegwch, rhywiog
yr yehain, crach-eithin, cas gan rwydd, mwyneidd-dra,hymaws
ardºwr edd, tirionwch, cleuder
Camomile, s. y milwydd-Stink Candy, r. crawenu a siwgr
ing camomile, llygadyr Sch Cane, s. calaf, corsen, corsffon
Camp, s. gwersyll, gwersyllta Cane, r. fionodio, ffonio
Campaign, s. rhyfel-dymmor:- Cane-reed, s. cawnen
gwastadedd, gwastattir Canibals, sub. buytawyr cnawd
Campaigner, s, hen filwr dynion; difawyr dynol-gnawd
Campanel, s. clychy perthi Canicular, adj. perthynol i seren
Campestral, a. maesaidd, gwyllt y ci-Canicular days, dyddiau'r
Camphire, s. camphyr cwn
Can, Cann, s. piser, diod-lestr Camine, a. claidd, costogaidd
Canaille, s. gwerinos; gwehilion Camine appetite, y wangc-Ca
y bobl, y werindorf nine-tecth, ysgythyr-ddeint—
Canal, s. dyfr—fos, dyfr–gronfa: Canine madness, y gymddaredd
—rhedfa rhyw fath owlybwr Canister, s. cauad-lestr, o alcan,
Canary-bird, sub. aderyn bychan neu ryw dilefnydd arall
melynlliw, hyfrydlais, a dros Canker, s. cancr; rhwd, rhydni
glwyddir, o'r ynysoedd ded Canker, v. rhydu, ysu
wydd, ynysoedd y cwm (Cana Canker-worm, s, pryfy rhwd
ries.) Gellir ei alw y melynog Cannel, s, pibell baril–Cannel.
muryn bone, corn breuant, corn gwddf
Canary-grass, s, glaswellt y cwn Cannon, s, gwm mawr, cyflegr
Cancel, v. a. dirymu, diselio, di Cannonade, sub. cytlegriad, cur
lèu, dyddymu, diddymu ergydiad
CA 59 C A

Cannonade, r. a. cyflegru, cur Cantred, s. cantref, cwmmwd


ergydio, ergyd-ddryllio, dryll Canvass, s. sachlíain, cywarch
ro len; bras-liain; cynfas-liain
Canoe, s. ceubal, corvgl, crwm Canvass, r. a. holi, chwilio ; gotyn
fad, cwch neu fad un-pren. llais etholwyr, &c.
Canon, s. canon, rheol, gosodiad, Cap, sub. cap, capan, heuriiod,
deddf; canonwr—Minor canon, cwflen, penwisg
adganon, adganonwr—Canon Cap, c. capio, tymnu cap, &c
law, cyfraith Eglwys, canon Cap-a-pee, ad. o'r pen ir traed
dileddf-Canon-type,y fathfras Capability, s. gallu, galluogrwydd,
afolythyrenau argraffydd abledd; cymliwysder
Canonical, a. canonaidd: rheol Capable, a. galluog, abl, addas,
aidd; awdurol, awduredig cyfaddas, digonol
Canonicals, s. y gwisgoedd offeir Capacious, a.helaeth, ellang, cyn
iadol nwysfawr, rhwth
Canonist, s. canonwr; cyfreithiwr Capaciousness, 8, helaethrwydd,
eglwysig eliangder, rhythmi; maint
Canonization, s. defod yn Eglwys Capacitate, t. addasu, cyfaddasu,
Rhufain, i benmodium yn sant; galluogi, cymbwyso
seintiad, samtoliad Capacity, s. gallu, cymbwysder;
Canonize, v. gwneuthur yn sant, medr: sefyllfa; cynnwysiad
seintio, santioli Caparison, sub. Seirch, addurnau
Canonry, s. canoniaeth march -

Canopy sub. gortho, mwd-len, Caparison, r. a. addurno, tryws


gorchuddlen; cylched-len iadu, hardd-wisgo march
Canorous, a. llafar, somiarus Caparisoned, a. Ilurigog, mewn
Cant, s.truth-iaith; frec, fregod: seirch, wedi ei drwsiadu
iaith fugiol; iaith daisylwedd: Cap-case, s. capan-gūd
r. ffregodi; truthio; gwagsynio Cape, s. pennarth, penrhyn, pen
Canter, s, rhagrithiwr, fugiolwr: tir:—mynygl-dorch, coler
gyng-droediad Caper, t. a. dawnsio, llamsach,
Canterbury, s. Caergaint—Can crychneidio, crych-lammu
terbury-bells, clych y perthi Capering part. dan grychneidio,
Cantharides, s. cylion paradwys; llamsachus: s, crychneidiad
cylion Yspaen Capers, s, pl. math o flagur neu
Canthus, s. cil y llygad lysian, o'r Ital, a arferir i
Canticle, can, caniad, cathl wneuthur saws blasus:—crych
Canticles, s. Caniadau Salomon lammau, ystumiau digrif
Cantle, s. darn, dryll, talp Capillament, sub. man-wraidd,
Cantle, v. darnio; dosparthu; gwallt-wraidd, gwreiddiach:--
rhanmu gwallt, neu friger blodau
Cantlet, s. dermyn, telpyn Capillary, a. gwalltaidd, briger
Canto, s. can, dosparth o gån aidd Capillary-têins, mān
Canton, s.rhandir, talaith, ardal, wythenau, mān-Wythi
tiriogaeth; cantref Capital, a. prif, pennat, arbennig
Canton, v. a. rhamnu, tir; rhannu —Capital city, prif diinas–Cº
milwyr rhwng trefi, &c. Pº2
pital letter, lythyren
C A 60 C A

Capital, s. (in mercantile affairs) Captive, s. caeth-was; caeth-glud'


y swmgwreiddiol; arian treigl; carcharor: a. caeth
arian anturiaeth—In architec Captivity, s. caethiwed, caethfyd;
ture, un o brif ranmau colofm caethgludiad
meu biler; y penclwm—Capital Captor, s. ysglyfivr, ysgafaelwr:
crime, trosedd marwol, trosedd cymmerwr, gafaelwr, daliwr
bywyd; achos crog Capture, s. ysgafael, helfa, caff.
Capitation, sub, treth y pennau, aeliad; daliad, cymmeriad
treth bennol; dofraeth Capture, c. a. dal, cymmeryd
Capitulate, r. n. ymroddi aram Capuched, a. cwcyllog
modau i dwylaw gelynion Capuchin, s. cwcyll-frawd
Capitulation, s. ymroddiad am Car, s. carr; cerbyd; memn
modol ; coll-ammodiad Carabine, s. gwn byr
Capon, s. ceiliog dyspaidd, cabwllt Carack, s. math o long arferedig
Capon's-tail, s. cynfton y cabwilt, gan wyr Portugal, &c.
y Falerian, Ilysiau Cadwgan, Carat, s, pvys pedwar gronym
gwell na'r aur Caravan, s. mintai o farsialidwyr
Capouch, s. cwewll, cwfl yn y dwyrain yn cydymdaith:
Capouchin, s. mynach cwcyllog hefyd math o fenn döedig
Capping, s. capiad; tāp, tapyn, Caravansary, s, lletty cyffredin yn
tàpig, capan y dwyrein-fyd
-
Caprice, s. chwidredd, mympwy, Caraway. s. y garddwy
gwammal-dyb * Carbonade, r. rhostio cig yn
Capricious, a. anynad; gwammal, ddermynau ar farwor
anwadal, penchwiban Carbuncle, s. math o faengwerth
Capricorn, s. arwydd yr afr fawr; carbwncl:—-pyloryn,
Capriole, sub. cydgarniad march llymoryn du-goch
arei lawn egni: gafriam, car Carcase, Carcass, s. celain, abwy,
lam ysgerbwd, corph marw, bur
Capstan, Capstern, sub, dirwyn gym, buria, ysgrwd, llurgym
drawst Ilong, dirwynlath Card, s. cerdyn: pl. cardiau–
Capsular, a. ceuaidd, cistanaidd Stock Cards, cribau cyffion
Capsulate, r. cau am, tyfu dros, Card, r. a. gardio, cribo gwlan
gorchuddio , Carder, s. gardiwr, cribwr
Captain, s. pen, pèmaeth, cadben, Cardamoms, s, grawn Paradwys,
blaenor—Captain general, pen grawm Paris
civdod—Captain of a hundred, Cardigan, s. Aberteifi
canwriad–Captain of a thou Cardiganshire, s. Ceredigion
sand, milwriad—Captain of a Cardinal, s, un o bengraddolion
ship, meistr, pèmaeth, llywydd eglwys Rhufain: cochl benyw:
long - a. prif, arbēmig–Cardinal num
Caption, s. daliad, gafaeliad bers, y prif rifedi—Cardinal cir
Captious, a, cecrus, ymrafaelus, tues, y prif rinweddau
gair-gipgar, croes, dichellgar Carduus-benedictus, sub. ysgallen
Captiousness, s. cecrusedd, &c. fendigaid " -

Captivate, c. dwyn yn gaeth; dal Care, r. gofalu, gwylio, pryderu,


acymill serchiadau dwys-feddwl
C A 61 CA.
Care, sub. gofal, pryder, ystig Carmosity, sub. candigrwydd:—
rwydd chwydd-gig, oddſ-gig
Careen, r. glambāu'r tu allan i Carol, s. mawi-gerdi madolº:
waelod long, ginnweithio Carotisal, s, gloddest-ºy!, witres,
Career, s, gyrta, rheilſa, helynt wttres-wyl, cyfeddach, cytedd
Careful, a. gofalus, gwylladwrus, Carouse, r. gloddesta, wittes, l,
carcus, diesgeulus - cyfed ach, hieddw-wledda
Carefulness, s, goſal, astudiºwydd, Carp, s. math o lyn-bysg: v.cnoi,
pryder, carc, cablu, sennu, pigo beiau
Careless, a. diofal, esgeulus Carpenter, s. saer, Saer coed
Carelessness, s. diofałwch, esgeu Carpentity, s. saermiaeth, coed
lusdod, esgeulusdra saerniaeth, saerwaith
Caress, r. a. anwest, mynwest, Carpet, s. Iławr-len; byrdd-len
achlesu, lochi, gwěn-garu Carriage, s. clad, cerbyd: menn,
Caret, s, gwall-nod, diſtyg-uod carr:-gwaith carrio, cywein
Cargo, s. livyth long iad: yīmddygiad, ymarweddiad
Caricature, s. digriſ-itin, anſerth Carrier, sub. carrivr, cludydd ;
lun, gwarth-lun arweddodwr, eyweiniwr
Cariosity, s. pydrni esgyru Carrion, s. burgun, llurgun, cel
Carious, a. pydr, braenllyd aim, abwy, buria
Cark, r. gofalu, rhyofalu Carrots, s. moron cochion: sing.
Carking, s. dygn ofti, rhyoſal moronen goeh-Wild carrots,
Carl, Carle, s. cerlyn, bawddyn morony maes
Carl-cat, s. gwr-cath, cath wriyw Carroty, a. moronaidd, moronliw,
Carline-thistle, s. ysgallen wen coch, pen-goch
Carlisle, s. Caerliwelydd Carry, c. 4. carrio, cludo ; cy
Carman, s. certwynwr, certiwr wain; dwyn, arwedd
Carminatives, s. meddyginiaethau Cart, sub. certwyn, trol, mem,
i chwalu gwynt carr, car-ſon–Dray-cart, carr
Carmine, s, lliw goleu-goch llusg—Child's cart, carr cerdd
Carmage, s. galanastra, lladdfa ed; chwareu-fen—-Cart-horse,
Carual, a. cnawdol, ; anianol— men-farch, cefly!gwedd-Cart
Carnal appetite, cnawdolfryd, load, trolaid, mennaid, Ilwyth
cmawdwylltrywydd–Carnal con trol
mection, cydgmawd, cydgnodiad Cartel, sub. cyttundeb i mewid
—Carnal mind, syniad cnawdol, carcharorion rhyfel
syniad y cnawd Carter, s mênwr, certwynwr
Carmality, s. cmawdolrwydd Cartilage, s. madruddyn
Carnation, s. blodeuyn teg cig Cartilaginous, a. madruddawg
liw, oryw'r fabgoll Cartoon, s darluniad neu gynllum,
Carnelian, s. maen gwerthfawr o i weithio wrtho; bras-ddarlum.
liw cig ammrwd; maen cigliw iad, rhag-baentiad
Carneous, a.cnodig, cigog Cartouch, s. math o addurn mewn
Carnival, s, gwyliau hymod yn adeilad-waith
Venice; gloddest-wyl, cig-wyl Cartridge, s, papuraid o bowdr,
Carnivorous, a ciglwnge, ciglyd, a phelen ar, achosion: ergyd
ysgig, cig-reibus lwyth, ergyd-ról -
CA 62 CA
Cartridge-box, sub. céd i gadw'r dalwr: v. a. diswyddo, diraddº,
ergyd-lwythi, ergyd-göd troi ymaith neu alian
Cart-wright, s. saer troliau, saer Casings, s. tom gwartheg wedie;
certi, cert-weithiwr sychu yn danwydd, gleiad
Carve, r. a. certio; ysgythru:— Cask, Casquet, s, helm, penifestin ||
rhamnu, torri by yd Cask, s. baril, barilan
Carver, sub. certiwr, cerfiedydd, Casket, s. cistan, premfol; blvch
}...". ysgythrydd: torrwr Cass, v. diléu, dirymu
wyd, bywyd-rannwr Cassation, s. dilead, dirymiad
Carving, sub. cerſiad, cerfwaith, Cassaware, s. aderyn mawr of
ysgythriad; torriad bwyd India -

Caruncle, s. difyn o gig, cigyn Cassia, s. rhisglyn pèr, casia


Cascade, s, rhaiadr Cassidony, s. math o flodeuyn:-
Case, sub. amwisg; cod; cistan; maen myrierid
gwain: ystäd, helyut, cyflwr: Cassock, s. casul, crys-bais offeit.
matter, peth, achos; treigl— iad; Ilaeswisg; toryn º
Noun without case, enw di Cass-weed, s. pywrs y bugail º

dreigl—Of one case, un-dreigl Cast, s. tafliad, ergyd; cymnyg;


—Of two cases, deu-dreigl— prawf, prawen; anturiaeth:
Of three cases, tri-threigl–Of gwawr, gwedd, edrychiad;
many cases, amry-dreigl—No bath, dull-wneuthuriad
minative case, achosenwedigol, Cast, v. a. byrw, taflu, Iluchio,
enwedigaethydd—Genitive case, ergydio: toddi, tawdd-lunio:
achos deilliadol, deilliedydd-– —cyfrif, swm-rifo: coll-farnu,
Dative case, achos rhoddedigol, euog-farnu–To be cast [in law]
rhoddedigaethydd—Accusative colli cynghaws neu achos cyſ.
case, achos cyhuddawl, cyhudd Faith—To be cast away, [in sea
iedydd--Vocative case, achos affairs] cael llong-ddrylliad
galwedigol, galwai, galwedig Castanet. s. rhugl aged wiryn eu
aethydd-–Ablative case, achos dwylaw gan dawnswyr &
gwrthodawl, gwrthodai, gwrth Cast-away, s. un anghymmeradº
odiannydd wy, ungwrthodedig -

Case, t. a. anwisgo; gweinio. Castellain, s. ceidwad castell


Case-harden, v. dur-galedu Castellany, s.rhandir castell
Case-hardened, a. dur-galed Castellated, a. castellog
Case-knife, s. cyllell cegin Caster, sub. taflwr, ergydiwr.
Casemate, s, gwaith bvāog bwriwr, toddydd, tawddlum
1Wr
Casement, sub. rhwyll fiemestr;
ffenestr-ddór:—bwaad pen col Castigate, v. a. cospi, ceryddu,
ofn, neu y rham a fo'n crogi cystwyo, curo, flangellu
drosodd; colofm-gap Castigation, s. cystwyad, cosped
Case-shot, s. sypyn o fan belau igaeth, curfa, ceryddiad
rhyfel; cód-belau Casting, s. tathad; chwydiad
Cash, s. cist a fo'n dal arian:- Casting-net, s.tafl-rwyd, rhwyd
arian-gist:—arian, mwmai: ar fwrw
ian-dāl, arian-werth Casting-voice, s.llais terfyniadol,
Cashier, s, arian-ddaliwr; arian terfyn-lais
C A 63 C A
r

Castle, sub. castell, amddiffynfa, pen, neu fºr y cefi, i is-rannau'


twr; Ilysdin, castellan corph:--maws-lifiad, gormwyth,
Castling, s. erthyl, peth annhym dyterwst
mig; marw-lo; marw-ebol Catarrhous, a gormwythus
Castor, s, yr afangc, Ilostlydan: Catastrophe, s. gwrthdro; triad
Edr. Beaver. Creadur a fu'n a diveddiad chwarae: drug
gyffredim yn Nghymru, mewn dqiwedd, dwys-derſyniad
oesoedd gynt Cat-call, s. math o cliwibanogl
Castrate, r. a. dyspaddu, cyw Catch, s. difyr-gān:—bach, attal
eirio:—byrhau, anafu fach, clicied:—dalfa, caffael
Castration, s. dyspaddiad iad, ysgafael, ysglyf
Castrel, s. cudyll, y cudyll coch, Catch, r. a. dal, dala, gafaelu,
cudyli y gwynt, ceinlly goch ymätly dyn, cipio, ysgipio, cym
Casual, a damweiniol, dygwydd meryd -

º talol, dygwyddol Catcher, s. daliwr, daliedydd, gaſ


Casualty, sub. dygwyddiad, dam aelwr; cipiwr, ysgipiwr
wain, damchwaen, dichwain Catchpole, s. ceispwl, ceisiad
Casuist, sub. dattodwr amheuon Catchup, sub. math o gyfaith a
crefyddol, neu gydwybodol wneiro fºyd y llyffaint
Casuistical, a. perthynol i daat Catch-word, s. my neg-air
todiad amheuon cydwybod Catechetical, a, gwydderig
Casuistry, s. beinniadaeth achos Catechise, t. a. dysgu diwy holi
ion cydwybod; cyfrwysdrin acateb; gwyddori, egwyddori
Cat, sub. cath; titw-A gil-cat, Catechism, s, gwyddor-lith, hol
gwr-cath—Musk-cat, cath fusg iad-lith, catecism
—Pole-cat, cath goed—Cat Catechist, s.gwyddorwr, egwydd
mint, mintys y gath orwr, cateceisiwr
Cat-like, a. cathaidd, fel cath Catechumen, s. dysgybl, egwydd
Catabaptist, sub. gwrthwynebwr orig, un dan holiad
bedydd Categorical, a. pendant, pennodol,
• Cataclism, s. diluw, llif, dylif dihoced, eglur, penderfynol
Catachresis, s. cam-arferiad, neu Category, sub. trefn ac ansawdd
arferiad rhy bell, o air: Megis pethau mewn rhesymedigaeth
pe dywedid, Gwrrhagorol a Catenarian, u, cadwynaidd
rhinweddol yw Napoleon Catemate, v. a. cadwyno, cyf
Catacombs, s. claddfeydd awneid rwymo, cydgadwyno
gynt, fel ogféydd ; cladd-lys Catemation, sub. cadwyniad, cyf.
oedd: sing. cladd-lys rwymiad
Catalogue, s. cof-restr, llech-res Cater, r. m. darparu, prymu, meu
Catamite, s. Ilangc at drin brynti; arlwyo Iluniaeth; bol-wein
brynt-was, Sodom-was yddu; darmerthu
Cataplasm, s. plastrifeddalu, &c. Caterer, sub. bol-weinyddwr, ar
sugaethan, meddalai lwywr, neu arlwywraig
Catapult, s, taff-beiriant Caterpillar, s. y lindys, y pryf
Cataract, s. rhaiadr, dwfr-ddisg cadachog, pryfy dail
ynfa, eirw: sych-bilenar lygad Caterwaul, r. cathderica—A ca
Catarrh, s, disgymad gormaws y certeauling, cathderig
C A 64 C E

Caterwauler, s. cathdericai Causal, a. achosawl, achlysurol,


Cates, sul, danteithion, ammeu pariamus, paiiannoi
thymion, ancwynion Catisation, s. achosiad, parad, par
. Catilartics, s. meddyginiaethau a iait, acłdysuriad, paradwyad
fo'n carthii'r corph : cartheion Cause, s. acios, etiaryb, achiysur:
Cathedral, s, e.giwys gadeniawi, —cytºtraws, flawi, dad!
gorawl, neu esgobaw! Cause, r. a. peri, effeitãio, thoi
Caithness-point, s. penrhyn Blath acitly stºr, aciliysuro, nchosi
aon, yn yr Alban Causejoss, a. diaches
Catholic, a. cyffredawl, cyffred, Causey, Catiseway, s. sarm, ilwybr
coffretlinol, catholic troed
Catholicism, s. cyffredinder, cyff. 'Caustic, a. a ysa gig marw, ysol,
rediaedd, cyffredimwydd difáol: s, eli poethnaws
Catholicon, sub. cyfaredd holl Cauteious, a. pywyllog, gochelgar
iachãol: plastr di-flael Cauterization, s. seriad; ysiad
Catkins, Cat's-tail, sub. conawon Cauterize, r. serio; liosg-ysu
cyli, twddſ hirgrwm argyll neu Cautery, s. haiarn poeth; seriad
fedw, cynifon y gath Caution, s, pryder, pvyli, ym.
Cattle, sub. da byw, anifeiliaid, bwyll; gochelgarwch; gochel.
dof-filod, gwartileg, ysgrublaid iad, rhybudd, rhybyddiad
Cavalcade, sub. gosgordd, torf Caution, r. a. rhybuddio, rhoi
farchogawi; marchordaith rhybādd neu ocheliad
- Cavalier, s, un o blaid y brenin Cautious. a. gochelgar, pvyllog,
Charles gynt: march-filwr ymogelgar, gofalus; craff
Cavalierly, ad. yn uchelſalch Cautiousness, sub. gochelgarwch,
Cavalry, s. march-lu, marchawg gofalustwydd, hybwyliedd
lu, meirch-filwyr, marchrawd : Cawl, s. penrhwym; rhwyden
pl. marchrodion Caw, r. crawcian, cren, crefu
Caudle, s. Hymeid-fwyd; sucan Cease, r. peidio, gadael, gorpl.
Cavate, Edr. Eaccurate wys, y mattal, dyspeidio
Cave, sub, ogof, gogof, ceudwll, Ceaseless, a. dibaid, didor, di.
fiau dawl, diball, diorphwys, di.
Caveat, s, rhybudd, gocheliad, odor
gwaharddiad:—anach-lythyr Cecity, a. dellni, dallineb, delli
Cavern, s. ceudwll, ogof, Ilechta Cedars s. cedrºydd, coed cedr
Cavernous, a. ogofawg, tyllog Cede, v, rhoi i ſymu, trosi
Cavil, s. cceg-wrthddadl, traws Cedrine, a cedraidd, o gedr
ddadl -

Ceil, r. a, cronglwydo, menfydu,


Cavil, r. n. traws-ddadleu, cecrus nem-guddio, nen-galchu
ddadlen, gwag-ddadleu Ceiling, s. mwd, men-fwd; myd
Caviller, s. cecryn, traws-ddadl iad, men-ſydiad; cronglwyd.
euwir
Celandine, sub. dilwydd, y ddi.
Cavity, s. cendod, ceudwll wlith, llysiau'r wennol, llym Y.
Caul, s, gwerem fol, rhwyden; Ilygaid, llysiau y llaw.
penguwch rhwyllog Celebrate, v. g. cyhoeddi, datgan;
Uauldron, s. pair, callawr, croch dathlu; cadw gwyl; gweini
an, efyddyn, efydden Celebrated, a, clodfawr, enwog
C E 6 J. C E

Celebration, sub. cadwad gwyl: Centesimal, a y gamfed, camfed


camnoliad; dathliad; gwein Centifolious, a candalènog
yddiad Centinel, s. gwyliwr, gwyliedydd
Celebrious, a, enwog, modedig, Centinody, s. canclvm, camewin,
hynod, clodfawr, dathl, hyglod canclawdd, berw'rieir, y glym
Celebrity, sub. enwogrwydd, hy og, y wasdlys
glodedd, clodforedd ; hynod Centipede, sub. pryf gwenwynig
rwydd amidroediog; cantroed
Celerity, s. buander, cyflymdra Cerito, s, pryddest gasgledig allan
Celestial, a.mefawl, nefolaidd o amryw awdwyr
Celibacy, s. gweddwdod, anny Central, a camolawg, canolaidd,
weddiaeth, unigrwydd cymmherfeddol, canolberthig
Cell, s. cuddigl, cell, celfa Centre, sub. y canol, canol-barth,
Cellar, s. diod-gell, seler, trull cymmherfedd, perfedd-bwngc
Cellarist, s. trulliad, diod-was Centre, r. cymmherſeddu, canol
Cellular, a cellog; tyllog gyfeirio; cyd-gyfarfod
Celsitude, s. uchder, ucheledd Centric, a. canolaidd
Cement, s. cymmrwd, syth cyd Centrifugal, a canol-ochcl
iol, priddgalch Centripetal, a canol-gais, canol
Cement, r. cymmrydu,syth-gydio, gyrch, canol-gyrchawl
cyd-ludio Centry, s. Edr. Centinel [maint
Cemetry, s. beddrod, gwyddfa, Centuple, a can-plyg, can-gym
mynwent, corphlan, bedd-le Centuriator, s. un yn rhoi hanes
Cemotaph, s. bedd-adail er an amser bob yngan mlynedd:—
rhydeddi un wedi ei gladdu oes-hanesydd, oes-frudiwr
mewn lle arall; gwag-fedd Centurion, s. canwriad
Censer, s, thuser; padell dām Century, s. can mlynedd, oes
Censor, sub. uchel swyddwr yn Cephahc, a. da rhag dolur pen
Rhufain gynt, i nodi a diwygio Cerastes, s. sarph gyrmig
beiau:—beirniad:—hyfelwr Cerate, s. eli cwyrog, cwyr-eli
Censorious, a. hyfarn, cyhuddgar, Cere, v. cwyro, gludio, pygu
enllibus, gogamus, hyfai Cerebrosity, s. tueddiadi wallgof
Censoriousness, s. cyhuddgarwch, Cere-cloth, sub. pyg-liain, cwyr
sengarwch, hyfeiedd liain, sugliain
Censorship, s. uchel-faeroniaeth Ceremonial, sub. Ilyfr defodau :
Censurable, a, belus, ceryddadwy a. defodawl, seremoniawl
Censure, sub. Sen, barn, gogan; Ceremonious, a. ffurfiol, moesgar,
cerydd moddus; manylaidd
Censure, r. barnu, beio, cablu, Ceremony, s. defod, arddefod;
ceryddu, sennu, sardio moesgarwch; rhwysg, rhodres
Censurer, s. ceryddwr, sénwr Certain, a. sicr; diau, diammau,
Cent, s. (centum) cant dilys, diddadl, gwir, cywir;
Centaur, s, rhyw anghenfil dych gosodedig; rhyw, rhai
ymmygol, rhwng dyn a march Certainty, sub. sicrwydd, dilys
Centatºry, s. busti y ddaear, y rwydd, dilysiantrywydd, dilys
gamrhi goch, ysgol Crist dod, hyspysrwydd, dieurwydd,
Centenary, a canted-rifol gwiredd, diammheuaeth
K.
C E G6 C E

Certificate, s. ysgrifendyst, 'sgrif Chain, t. a. cadwyno, tido


dyst, lythyr hyspysrwydd Chair, s. cadair; eisteddfa; sedd
Certify, r. a. sicrlián, hyspysu, —Chair of state, urddasfainge,
ardystio, gwirio, dilysu brenhinfaingc—Chairman, gor
Certitude, s.a.rwiriant, dinamedd. seddwr, cadeirwr--Folding-chair,
Edr. Certainty cadair hyblyg—Elbow-chair,
Cerulean, a brithlas, nefliw cadair elinog
Cerumen, s. cwyry glust Claise, s. cerbydan, taithgerbyd
Cerusse, s. gwyn-blvm puredig Chalcedony, sub math o faen
Cess, s. treth: tasg: v. a, treth gwerthfawr llwyd-las
ddogni, rhannu treth. Edr. As Chalcography, s. pres-gerfiaeth
sess Chaldron, s. mesur gloo 36 llestr.
Cessation, s. paid, tor, gorphvys aid, nea 9 baril; calloraid
iad, peidiad, dyspeidiad, toliad, Chalice, s. cymun-gwpan
seibiant, ymattaliad Chalk, s. calch-bridd
Cessible, a. ymollyngadwy Chalk, t. a. calchu, calch-nodi,
Cession, s, rhoddiad i fynu, tros calciubriddo
iad; ymroddiad; hawl-drosiad Challenge, sub. baidd, beiddiad;
Cessment, s.treth, trethiad her, ynihériad:—Jiawl, luoliad;
Cessor, s, trethwr, treth-ddognwr llysiant, nam, anach
Cestus, s, gwregys Gwener Challenge, t. a. beiddio, bygwl
Cetaceous, a. morfilaidd feiddio, hêrio, ymbèrio:—hon
§. : §: S. d ni hawl: llysu; rhoi yin erbyn
had, s. matno bysgo Chalybeate, a. duraidd, durllyd
ºSoriant,
Chafe, s. dig, digter, Chamade, s. arwydd-Sain: sain
cythruddiad tabwrdd neu udgorn, i ofgn
Chafe, v. ymrwbio i wrés, ym cylafaredd, neu ymddyddan
dwymno; poeth-rwbio; crafu am heddwch, mewn : el
i’r byw:—cyffrói, cythruddo Chamber, s, ystafell; cell; par
Chaff, sub. us, man-us, peiswyn; lawr; llofft; llogawd
hedion, mwlwg ; gwehilion Chambering, sub. cyd-orwedd,
Chaffer, r. marchnatta, porth trythyllwch; cyfeddach, wtties
monna, prymu a gwerthu Chamberlain, s. ystafellydd
Chafferer, s. marchmattàwr, masg Chamberlainship, s. ystafellydd
machwr, porthmon iaeth; trysoryddiaeth
Chaffinch, S. y wingc Chamber-maid, s. ystafellyddes
Chaffy, a llawnus, manusog Chamber-pot, s.troeth-lestr
Chafing-dish, s. tan-ddysgi, pad Chamblet, v. a. brith-liwic
ellig dām, crasiedydd Chamfer, s. rhigoi, rhych, fosig
Chagrine, sub, cythrudd, gofid; Chamfer, v. a. rhigoli, rhychu
siómedigaeth; anfoddloniad : Champ, v. cnoi; cnoi'r awen
trwm-feddwl:—math o ledr Champaign, s. gwastadedd, rhôs,
amwisg, wedi ei drwsio'n arw bro; tir digoed
Chagrine, v. cythruddo, gofidio, Champion, s, rhyswr, ornestwr;
anfoddogi, antoddloni campiwr, pen-campiwr; cawr
Chain, s. cadwyn, torch, cadwyn Chance, s. damwain, damchwaen,
dorch; tid, très * dygwyddiad, dychwaen .
C H 67 C H

Chance, v.n.damweinio,dygwyddo Chap, s. agen, hollt; gèn, boch


Chancel, s. canghell, cafell germ: prynydd, masnachydd
Chancellor, s. canghellwr, cang Chap, v. agennu, ymagennu, ym
hellydd, canghellawr—Lord agor
chancellor, prif ganghellwr, pen Chapel, s. capel, cyssegrfa, eg
ymad, pen-sel lwvsan
Chancellorship, sub. canghellwr Chap-fallen, a. boch-laes, llaes
iaeth wetl; digalom
Chance-medley, s. Ilofruddiaeth Chapiter, s. heilog, meu benclwm
ddi-fwriad neu daamweiniol colofin
Chancery, s. llys cydwybod: llys Chaplain, s. caplan, capelwr
yr arglwydd ganghellwr Chaplainship, s. capelwriaeth
Chandelier, s, canwyllyr; can Chaplet, s. coronig, talaith, tal
wyllbrem ceingciog eithig, coronbleth -

Chandler, s. canwyllwr, canwyll Chapman, s. masgnachwr; pryn


ydd; gwerthwr canwyllau, &c. wr, porthmon, maelier
Change, s.aralliad, newid, newid Chapter, s. penmod; seneddr eg
iad, cyfnewidiad, tro: v. newid lwys gadeiriol; cabidwi
Changeable, a cyfmewidiol, &c. Chapter-house, s. cabidw), cabid
Changeableness, s. cyfnewidiol yidy; cadeir-dy
deb, anwadalwch, anwastad Char, s. y pysg torgoch: swydd
rwydd, newidiolder meu orchwyl dygwyddiadol
Changeling, sub. anwadal-ddyn: Char, or Chare, v. cyflawni mãn
ymmewidiwr; hurtyn swyddau, meu waith tros amser
Changer, s. cyfmewidiwr. byr:—-golosgi, glo neu goed,
Channel, sub. cyfyng-fôr; rhédle i’w cael yn gymmud di-fwg
afon; dyfrile : rhych meu fös Character, sub. y gair, enw, neu
colofm: cyfiead hyspysrwydd gymmeriad, y cyfrifir un yn
neu newydd haeddiamnolo hono:-nód, neu
Channel, r. cwyso, neu rychu arwydd, i gadw lle geiriau:—
colofm—English channel, mór bath, neu faintioli, argraff-ly.
Udd-Bristol channel, mêr thyren
Hafren—Irish channel, mêr Characterize, v, darlumio, hymedi,
Iwerddon, Mörwerydd priod-lunio, dosbènu
Chant, r. canu, córganu; pyngcio Charcoal, s, glo neu goed wedieu
Chanter, s. cantor, ceiniad, cór golosgi; golosged
geiniad, ceiniad cór Charge, s, gorchymyn, annogaeth,
Chanticleer, sub. croch-geiniad: archiad : gofal, cadwraeth;
enw a rolr ir ceiliog gorchwyl, swydd, neges; cwyn,
Chantress, s. cantores, ceiniades cyhuddiad; east, traul, rhuthr,
Chantry, s. c6r-gafell ymgyrch, ymosod
Chaos, sub. cymmysgedd, cym Charge, r. a. gorchymyn, annog :
mysgfa, anmhreſm; pentwr af. bwrw neu osod ar, cyhuddo,
lumiaidd—Gwel Gen. i. 2. rhoi ynerbyn; rhuthro ar, ym
Chaology, s. darluniad o'r pentwr osod: goſyntāl
afluniaidd, dechreuol Chargeable, a, treulfawr, costus;
Chaotic, q, cymmysg, didrefn gofynadwy; sº
C H 6. C H

Charger, s. cawg, dysgl, dwbler; Chat, s. clebar, cogor, siaradach,


march rhyfel pepraeth
Chariot, s. cerbyd—War clutriot, Chat, c. a. pepru, baldordd
căd-gerbyd Chattels, s, pl. da, dàoedd, da
Charitable, a. cariadus, caredig, symudol, da cyffro
diragfarm; hael, ciriawl, elus Chatter, v. freg-siarad, ffregodi,
engar, cardodol lolio, trydar, ymddadwrdd
Charity, s. cariad; tosturi; elusen, Chaw, v. cnoi. Edr. Chew
cardawd, ciried Cheap, a. a newid arno, isel-bris,
Chark, v. golosgi. Edr. Char go-rad: dielwig, di-werth
Charles's-wain, sub. y saith seren Cheapen, v. a, gofyn pris, march
ogleddol, a elwir Pleiades; gan natta; cynnygar beth
rai Llun y llong Cheapness, s, iseldir pris, newid,
Charlock, s. berw'r fam, berw’r dielwant, iswerth
famog, berw'r torlänau, berw Chear, v. Edr. Cheer
Caersalem, berw'r gauaf Cheat, s. twyllwr, budol, hoced
Charm, s. swyn, swyn-gyfaredd; wr; hoced, dichell, twyll
serch lithiad; swyn serch Cheat, v. twyllo, cam-golledu,
Charm, v. a. swyno ; rheibio, siómi
llygad-dynnu;--boddio, gwych Check, s. attaliad, rhwystr; pig
foddio; enmill serch, hudo iad, cerydd:—gwastatád cyfrif
Charmer, s. swynwr, hudol; bodd Check, t. a. attal, nadael, cer
hâwr, dyhudd-wr meu wraig yddu, firwyno, arafu
Charming, a. boddhaus, boddawl, Checker, s. attaliwr, argyoeddwr
hyfrydawl, hardd-deg Checker-work, sub. gwaith amry
Charnel-house, s. esgyrn-dy weddog; rhwydwaith (1 Bren.
Chart, s. argraff-len yn dangos Z. 17.) gwaith fristialaidd
gosodiad gwledydd Cheek, sub. grudd, běch, cern—
Charter, s. braint-ysgrifen, breint Cheek-bone, asgwrn grudd-–
lyfr, breimlen Check-by-joll, ochryn ochr
Chartered, a, breiniol, breiniog Cheer, s, hoen, llonder: ariwy,
Chary, adj. gofalus, gochelgar, darmerth: v. llonni, sirioli—
pryderus, cymil, dyſal Good clear, byd da, byd gwych
Chase, s. coedwig, gwigfa; hel Cheerful, w, siriol, llon, hoenus,
waith, helwriaeth: erlyniad llawen, dyddan, difyr
Chase, v. hela, hely; ynlid, erlid Cheerfulness, s. Hawenydd, siriol.
Chaser, s. heliwr; ymlidiwr deb, llonder, hoenusrwydd
Chasm, s. agen, hollt, gwag-le, Cheerless, a. aflawen, amnifyr, an:
gagendor, adwy, eyfwng nyddan, athrist
Chaste, a. diwair, dihalog, dilwgr, Cheerly, Cheery, a. siriol, llon,
pur, gwyryſaidd llawen, hoenus; go-lon, &c.
Chasten, Chastise, t. a. ceryddu, Cheese, s. caws—A cheese, cosyn
cospi, cystuddio, cystwyo Cheese-monger, caws-werthydd
Chastisement, s. cerydd, cerydd —Cheese-press, caws-wryf,caws
iad, cosp, cospad, cospedigaeth wasg-Cheese-runnet, caul, cy.
Chastity, s. diveirdeb, diweiredd, wair—Cheese-rat, caws-lestr
purdeb, gwyryfdod Cheese-curds, s, caws gwyn
C H 69 C H.

Cheese-wort, s. y felynllys, llys Chief, a. pen, pennaf, pènial, ar


iau'r cywer, brigan'r twynau běnig, prit, blaenaf
Cheeslip, s. gwrach y lludw Chief, s, pen, pènaeth, pènaeth
Cheque, s. math o liain brith; iad, pènadur, blacnor, penaig,
braithliain, lilain croesreng llywydd, arglwydd
Chequier, t. a. amryliwie, braith Chiefdom, s. blaemoriaeth, &c.
livio, britho Chiefly, ad. yn bennaf, gaumwy
Chequered, adj. amryliw, briti:- af, yn bendiſaddef
edig hieftain, s. blaenor, tywysog
Cherish, r. maethu, meithrin, cyn Chilbain, s. cibwst, malerth, llc.ch
hesu, achlesu, yngeleddil eira, Ilosg-eira
Cherry, sub. ceiriosen, Siriamen— Child, s. plentyn, maban
Cherry-tree, pren ceilios—Agri Child-bearing, adj. plantog, yn
cot cherries, cenics surion— planta
Winter cherries, surain codawg, Child-bearing, s. esgoriad, dygiad
dagrau Adda - plant
Cherry-cheeked, a. rhuddfochog Childbed, s. gwely esgor, gwely
Cherry-cheeks, s. gruddiau flion fod, gwelyfiad, esgorfan
Chert, s. math o garreg dàn Childhood, s. mebyd, mabeed,
Cherub, s. cerub, angel mabanoed, mabolaeth
Cherubim, Cherubic, a.ccrubaidd, Childish, a. plentynaidd, maban
angylaudd, nefol aidd -

Chesnut, s. castan Childishness,s.plentyneiddrwydd,


Chesnut-tree, s. castan-wydden plentyndra, mabaurwydd, mab
Chess, s, gwyddbwyll alleidd-dra
Chess-board, s. clawr y wydd Childless, a. anmålantadwy, di
bwyll, tawibwrdd blant
Chest, s. cofir, cist—Chest of the | Chiliad, s. mile rifedi
stomach, cledr y ddwyfron— Chiliasts, s. Edr. Millenarians
Chest of drawers, cist logellawg Chill, s. ffer, ferdod, rhym, rhyn
Chevalier, s. marchog dod: v. fferru, rhymnu
Cheveril, s, gafr wyllt Chilling, a. fferilyd: s. ferdod
Chew, r. cnoi—Chew
cil, atgnoi, all-gnoi the cud, choi
t Chilliness, Chilness, s. oerni, an
nwyd, oerllydrwydd. Edr. Chilt
Chibol, s. wymionym bach Chilly, a rhynllyd, ferllyd, an
Chicane, Chicanery, s. cecraeth nwydog, oer, oerllyd
ceeri: ystryw-ddad; dichell Chime, r. m. cynghaneddu, cyd
drin, ystrangc seinio: cytuno, cyd-daro
Chiche, s, yt-bysman cochion Chimes, s. cynghan-glych -

Chicken, s. cyw: pl. cywicn Chimera, s. rhyw anghenfil dych


Chick's-foot, s.troedy cyw ymmygol; dychymmyg .*
Chicken-pox, s. brechyriair Chimerical, a. dychymmygol
Chicken-hearted, a.digalon Chimney, s. fumer, simme, sim
Chick-weed, s. gwlydd • dde, mygdwll, sawell
Chide, t. a. semu, sardio, cer. | Chimney-piece, s. cladde
yddu; dwrdio, dondio Chin, s. gén; aegerth, elgeth—
Chiding, s.sen, ceryddiad, dwrdiad | Double chin, tagell * *
reſ
C H O C H

China-ware, s. Ilestri pridd China, Choke, p.a. tags, llindagu; mysu; "
neurai cyffelyb sychfurnio; Henwiceg
Chincloth, s. miswrn, gènlíain Choke-pear, S. gellygen dàg
Chincough, s. pās, sych-beswch Choking, s, tagiad, tagta, Ilindag
Chine, s. glain cefn, cefnddryll Choky, a, taglyd, tag
Chink, s. agen, hollt, holltiad Choler, sub. geri:—fig. digter,
Chink, v.m.agennu, yimagor, hollti: gwyth, digilomrwydd, anynad
—tingcio, tingcian rwydd, llidnaws
Chinky, a. agenog, holltog Choleric, a. geniog, llawn geri;
Chip, s. asglawd, asglodyn; pl. digus, digofus, digilawn, hyddis,
asglodion nawswyllt, drwg-anwydus
Chip, v.asglodioni, asglodi—Plow Choose, r. dewis, ethiol, pigo,
chip, gwadn aradr dethol -

Chirographer, s. ysgrifénydd Chooser, s. dewiswr


Chirography, s. Ilaw-sgrifen, ys Chosing s, dewisiad, etholiad |
grifen-law, ysgrfwaith Chop, s, dyrnod, torriad, holitiad K
Chiromancer, s, llaw-ddewin dermyn; cig-ddermyn
Chirp, v. a. trydar, clochdar, Chop, c. a. darnio, dryllio, cinyn.
grillio, grillian, gwich-leisio io, briwo:—cyfnewid, tinne.
Chirper, s. mainleisiwr, &c widwriaeth; llewa; glewa
Chirurgeon, s, llaw-feddyg Choppin, a bochlew, bochog
Chirurgery, s, llaw-feddygaeth Chopping-block, sub, trych-gyfi, ,
Chisel, s. gaing, cyn cerfio, cym
Chit, s. corryn; cecryn; eginyn
trychfivrdd; trestl
Chopping-house, s. buyt-dy f
|
Chit, v. blaen-darddu, egino Chopping-knife, s. cy-lell friwo
Chit-chat, s. trydar, siaradach, lol Choppy, s. tyllog, holltog
Chit-pease, s. pys y llygod, gwyg Cliops sub. safn: bochau, boch.
bys, mān-bys germall—Chops of the channel,
Chitterlings, s. coluddion; mom geneu’r cul-for
och: pleth-addurn Shoral, a. corawl, cafellaidd t
Chitty, a. brych, brycheulyd Chord, s.tant: pl. tannau K
Chivalry, s. urddas milywraidd: horister, s. cérydd, cor-geiniad
marchwriaeth; gwrol-gamp Chorographer, s, parth-arluniwr
Chives, or Cives, s. män-gènin; Chorography, sub. darlumiad llc.
cèniny gwinwydd:—canol-dwf ocqd.; parth-arluniad
blodau Chorus, s. cor, cyd-gór, cyd-gān
Chocolate, sub. cymmysgdoes a Chosen, a. & part. etholedig, de
wneir, yn bennaf, o flawd y wisol, dewise.dig, dewis
gneuen Gocoa:---hclydygwlyb Chough, s. y gogfran, y gegid, y
wr oddi wrtho gawci, palores
Choice, s. dewis, dewisiad; am Choule, s. crombil; cern
rywiaeth Chouse, s. fivlcyn, gwirionym;
Choice, u. dewisol, rhagorol, go hūd, hoced: r. twyllo, sidmmi
didog, odiaeth, daiawn Chrism, s. olew cyssegredig gan
Choiceness, s.rhagoriaeth, &c Eglwysi Gröega Rhufain: en
Choir, sub. cór, cafell; coraid o meiniad
gantorion, cór-fintai Chrismatory, s, yr enein-flwch
M
C H ſ I C I

Christ, s. Crist, Emeiniog Churching, S. egiwysa


Christen, r. a. bedyddio, enwi ar Church-land, s, tireglwys, clasdir
enw Crist, cristionogi Church-man, s, gwreglwysig; eg
Cinistendom, s: gwledydd crèd, lwyswr; aelod o'r eglwys
y byd Cristionogol, crèd Church-warden, s, golygwreglwys
Christeniug, s. bedydd, bedyddiad Church-yard, s. mynwent, bedd
Christian, s. cristion; credadyn— rod, corphlan, beddlan
Christian name, enw bedydd Churl, s. delfi, drel, taeog-ddyn;
Christianity, s. cristionogrwydd cybydd, mab y crim-was, carl,
Christianize, v. cristion.ogi cerlyn, buach, basai
Christian-like, a. cristionogaidd Churlish, a. drelaidd, taeogaidd
Christianly, ad. yn gristionogaidd, Churlisliness, s, taeogrwydd
fel cristion Churn, s. buddai: v. corddi
Christmas, s. madolig–Christmas Chuse, r. Edr. Choose
º box, calenig; cyfarwys Citylacious, a ceulaidd
a Chronic, Chronical, a. parhäol, o Chyle, S. cuul; traul-Sug
hir barhād, hen, henaidd Chilification, s. ceulad ymborth
Chronicle, s. brud, cof-lyſr, amser wrth ei dreulio yn y cylia
Hyfr, oes-lyfr, cronicl Chylous, a.A. fel caul
Chronicler, sub. brudiwr, brudai, Chyme, s. sudd bwyd (arol ei
pennod-hanesydd, amseriedydd dreulo yn y cylla) sy'n rhoi
: Chronologer, s. brudiaethwr, am maeth i'r holl gorph
seriedydd, oesrestrydd Chymic, Chinmical, a. fferyllaidd
Chronological, a. oes-restrawl Chymist, s. fferyll, fferyiit
Chronology, s. brudiaeth, amser Chymistry, s. fierylliaeth
yddiaeth, oes-restriad Cicatrice, s. craith, crachen
Chronometer, s. mesuryddamser, Cicatrize, v, creithio, crachenu
awr-ddangosydd:—awr-fynag, Cich-peas, s, gwyg-bys
awr-lais, oriadur Cichory, s. dant y llew ileiaf
Chrysanthemon, s. y beneuraid, Cicurate, v. doſi, arafu
yr olbrain, crafangcy från Cicuration, s. doſiad
Chrysolite, s. yr eur-faen Cider, s. afal-ddiod, osai
Chub, s, p$sg penfawr, y penci: Cieled, a. mydedig; byrddedig
deiff, penbwl, un pendew Cieling, s. mwd, men-fwd, men
Chubbed, a. penfawr, pendew Cilery, s. deil-gerfiad
Chub-cheeked, a. boch-dew Cilicious, a. blewog, garw
Chuck, s. clwciad; dyrnod dan Cimetar, s. cleddyfy Tyrciaid
yr en: v. m. clw.cian felieir neu Cimmerian, a felgwlad y Cimbri
betris: taro neugnithiodan yr —tywyll, trathywyll, erchyll
ên–To play chuck, or chuck far ddu, caddugawl
thing, taflu presi dwll, fel y Cincture, s. gwregys, rhwymyn
gwna plant ysgol, &c Cinder, s. marworyn, cecysyn
Chuckle, v. crechwenu; hoff-lochi || rhysodyn: pl. marwor, cecys,
Chuff, s. delff, drelyn, lleban rhysod; henlo, sinydr
Chum, s. cywely, cydymaith Cingle, s. cengl
Chump, s. boncyffyn, cippyll Cinnabar, s. sinobl, sinopr
Church, s. eglwys: llan |Cinnamon, s. cane, synämwn
C I 7 - C I

Cinque. s. pump Circumference, s. cylch, cwmpas,


*Cinque-foil, s. Ilysiau'r pumbys, cylched, cylchedd, gogylch
pumnalen edd -
Ciom, sub. blaguryn, impym, ys Circumferentor, s. cylchedydd
brigyn Circumflex, s. nod hir-dón; forch.
Cipher, sub. y dim-nod (0) peth gapan, fel hyn (a)
dyddim: dirgel-nod Circumficence, s. cylch-lifiad
Cipher, r. m. rhifyddiaethu, byrw £ircumfluent, a cylch-lifawl, am.
, cyfrit, trim rhifyddeg: ysgrif. ddyſław), ambifawl
enu mewn dirgel-modau Circumfluous, a cylch-li'eiriel
Ciphering, s.rbifyidiaeth, cyfrif. Circumfulgent, a. amdywynaw!
yddiaeth; rhifyddeg Circumfuse, r, amdywallt, tywalt
Circinate, v. crynhäu o bob-tu neu o ameylch
Circle, sub. cylch, cant, cylchig, Circomfusion, s, amdywalitiad
cylchyn, cylchwy,comp, cwmp, Circuingyrate, r. amdreiglo, tre |
cwmpas, amgylch, trvn fel olwyn ar echel
Circlet, s. cylchig, cylchyn, torch Circumition, s. cylch-ſymediad
Circuit, s. angylchedd, cwmp Circumligation, s. cylchrwymiad
awd, cwmpas, cylch, cylchen Circumjacent, a. argyffiniawl
Circuitous, a cylchawl, amgylch Circumlocution, s. cylch-ymal
awl, cwmpasog rodd, amgylch-iaith, cylch-aſ
Circular, a cylchaidd, cylchyno!, cithiad, cwmpas-chwedl /
cylchawl--Circular letter, cylch Circummured, a. amgadarn, am!
lythyr—-Circular motion, am gaerawg, cylch-furiedig
red, cylchdro Circumnavigation, s. amfordwy.
Circularity, sub. cylcheidd-dra, ad, cylch-fordwyad
cylcheiddrwydd,cylcholrwydd, Circumnavigator, s. amfordwywſ,
coreddusrwydd cylch-fordwywr
Circulate, r. cylch-gerdded, am Circumposition, s. cylch-osodiad
droi, cylch-dramwy; cylch-lifo, Circumrotation, s. cylch-dröad
cylch-redeg:—cylch-anfon Circumrotatory, a. cylch-dröawl
Circulating, par. cylch-redawl, &c Circumscribe, r. amgau, cyſyngu
Circulation, s. amrediad, cylch ar, argyfymgu
rediad, coreddiad, amlifiad Circumscribed, part. amgauedig,
Circumambiency, s. cylchyniad, cyfyngedig, cylchganedig
cylchrediad, cylchynoldeb Circumscription, s, terfyn-gylch,
Circumambient, adj. amredawl, cylch-sgrifemiad, amgauad
cylchynawl, cylchredawl, cylch Circumspect, a. amwel, amgraff,
ynedig gwyliadwrus, gochelgar, dies
Circumambulate, c. cylchrodio, geulus, gofalus, call
amrodio Circumspection, sub. gwyliadwr.
Circumcise, v. enwaedu iaeth, gochelgarwch, gofal
Circumcision, sub. enwaediad, Circumspective, a gochelgar, go
cylch-dorriad, cyd-dorriad falus, gwyliadwrus
Circumduct, r. cylch-arwain Circumstance, sub. amgylchiad:
Circumduction, s. cylch-araith; dygwyddiad; achos perthynol;
cylch-arweiniad helynt; sefyllfa; cytl wr
C I 73 C L

Circumstantial, adj. perthynol i Civil, a gwledig, gwladaidd, di


amgylchiad, amgylchiadol nasawl: hymaws, moesgar
Circumstantiate, r. a. manwl Civil-law, s. y gyfraith whadol
ddangos, arbenmodi Civil-war, s, rhyfel cartrefol
Circumvagant,a cylchgrwydrawl Civilian, s. cyfreithiwi’
Circumvallation, sub. amglawdd, Civility, s. moesgarwch, moes
gwarchglawdd, cylchglawdd hymawsedd, mwylleidd-dra
Circumvent, v. twyllo, cam-goll Civilization, s. moesoliad, gwedd
edu, hud-siommi eiddiad, gwareiddiad
Circumvention, s.twyll, siomiant, Civilize, r. gwareiddio, moesoli,
twyllofaint, hoccedwaith gweddeiddio, hyweddu
Circumvest, v. amwisgo Civilized, part. hyweddedig, di
Circumvolve, r. amdreillio, am wygiedig, gwar, glān-foes
droi, cylchdreiglo, cylchdroi Clack, s. clec, clap, clep, clebar,
Circumvolution, s.amrod, amdro dadwrdd
edigaeth, cylch-dröad, cylch Clack, r. clecian, clepio, clepian,
rediad, clawyl-dro clegyr, dadwrdd
Circus, s. cemmaes, maesy camp Clacking, s. dadwrdd, dwndwr,
au, cylch-chwareule clec, clegr clep. Edr. Clack.
Cisalpine, a. o'r tuyma i fynydd Clad, Edr. Clothed. ' -

Mynnau neu'r Alp • Claim, sub, hawl, arddelw, ar


Cist, s. gwain, cód; cauad ddelwad: "...arddelwi, arddelw,
Cistern, sub. dyfrgist; flynnon honni hawl
( Esay 36. 16.2 Bren. 18. 31.) Claimable, a. arddelwadwy
pydew (Diar. 5, 15. Jer, 2.13.) Claimant, s. arddelwydd, homnwr
Citadel, s. castell, amddiffynfa hawl, ymhonnwr
Cital, Citation, s.gwys eglwysig; Claimed, a. arddelwedig
Ilythyr dyfyn: adroddiad geir Clamber, r. dringo, yungribo
iau um arall Clamm, t. glymu; giud-ddal
º: Citatory, a. dyfynol, gwysawl Clamminess, sub. gludiogrwydd,
Cite r. gwysio, dyfyn, dyfynu; gwydnedd
adrodd dywediad um arall Clammy, adj. gludiog, gwydn,
Cit, s. dinesydd:—ysbrigyn tref toeslyd
Citizen, s. dinesydd, burdais Clamour, s, dadwrdd, twrdd,twrf,
Citrine, a. o liv neu flas tebyg trwst, diaspad; croch-achwyn
i’r Citron:--melynlliw, curlliw Clamour, r. m. croch-waeddi,
Citrine, s. maen grisialaidd croch-rwgnacil, croch-achwyn;
Citron, s. afal eurad diasped, diaspedain
City, s. dinas, caer, dinas-dref Clamorous, a. dadyrddus,gwaedd
Cives, s. cénin Pedr, cèniu y gar, bloeddfawr, achwyngar
gwinwydd, cènin syfi Clamp, s. darn o haiarn at gydio
• Civet. s. per-arogl tebyg if wsg meini; darno brenigydio wrth
Civet-cat, s. cath fºwsg, cath Peru un arall, i'v gryfhäu.—Clamp
Civic, a. dimasaidd; gwladol.-- of bricks, odymaid o briddfeini,
Ciric crown, coron-bletharodd 16,000
id, gany Rhufeinwyr, yn wobr Clamping s. math o gysylltiad as:
an orchestwaith gwladol dellod, trvy º &C.
C L 74 C L
Clams, s, rhythony brain Clasp-knife,8.cyllell gauyniy carn
Qian, s. Tylwyth; cydymlynwyr §ºf º:
Clandestine, a. dirgel, dystaw, Classic, s. awdwr uchel-raddol
dam gudd, dam law, lladradaidd Classic, Classical, adj. awduroi,
Claug, r. seinio fel udgorn profedig, hyglod, uchel-raddol
Clang, Clangor, s. swin croch a Clatter, s, twrdd-glep, dadwrid,
hirilaes, mehel-sain mawr-drywst, Swn ailafar, bal
Clangous, a, crochseiniol dordd, clewt
Clank, v. cras-dingcio Clatter, v. m. baldorddi, croch
Clap, sub. twrf, trywst: y frech ddadwrdd, gwag-ddwudio, di
ſtrengig, y poethglwyf aspedain, clew tian
Clap, r. curo, dulio, taro; byrw; Clause, s, gwersig, byrbwngc,
prysuro; cau yn cliwyrm adnod, penran, pyngey in
Clap-boards, s. erwydd; esdyll Claw, s. craf, crafange, ewin,
barilau - - -
palf; r. crafu, crafangu, cripte,
Clapper, s. curwr dwylaw: clap cripian, ewino, paliu
bren, adar-glap ; clap melin; Clawed, a... evinog, crafangog;
clep-dafod, clecai; morthwyl crafedig fig cwinedd, cripiedig
drws, ystwffwl Clay, s. clai, priddgist: c. cleio
Clapperclaw, c. ymdafodi Clayey, a ciellyd, cieieg
Clarencieux, s. yr ail arwydd Clean, a. glam, gloy w; c. a. glam
fardd, a enwir felly oddi wrth häu, puro, gloy wi -

dduciaeth Clarens Cleanliness, s, glendid, glamweith


Claret s, gwin coch; frtion-win
Claricord, s. math o offer cerdd;
claerdant, pereidd-dant
dra,taclusrwydd,destlusrwydd;
puredd
Cleanly, Clean, ad. yn gwbl, yn
|
Clarification, s. teriad, gloy wad Ilwyr, yn lan, yn lanwaith
Clarify, v. teru, gloywi, puro Cleanness, s, glendid, gloywder
Clarion, s, utgorn meinlais Cleanse, r. glanhäu, puro, gloy wi;
Clarity, s, gloywder, purder coethi; teru - -

Clark, Edr. Clerk. Cleanser, s, glanhãwr, purwr


Clary, s. y gochlas, clais y moch Clear, a. eglur, amlwg, golen,
Clash, r. m. mawr-drystio; gwrth annhywyll; glān, gloyw;, di
daro; annghyttuno, angllyduno, euog, rhydd; claer, claerdeg;
annghydsymio - - croyw; c -

Clashing, s. mawr-drvst; mawr Clear, r. egluro; glanhäu, dieu


drystiad; annghydfod, an ogi; symud rhwystr; difeich
nghordiad; gwrthdarawiad io; talu dyled, &c. -

Clasp, s, gwieg, boglwm, gafael Clearance, sub. rhyddhād Ilong


fach, craff, craff-glwm. (trwy dalu arian y porth:) ys
Clasp, r. a, boglymu, tytmwyo, grifen rhyddhād
gwāegu, craff-glymu:—-coff Clearness, s. croywder; eglurder,
eidio:-cau, argau amlygrwydd, claerder
Claspers, s. y man edafedd a pha Clear-sighted, a. craff-olwg
rai yr ymeif pys, ac amryw Cleave, v. hollti, ysgyrioni, as
lysiau, mewn peth i'w cymnal; dellodi, delltenu; forchogi:
amglymyddion glynu, ymlyuu
C L 75 CL
Cleaver, s. holltwr, ysgyrionwr, Clicketing, s. ymgais am gyd-ym
delitenwr: by yell cigydd gydiad mewn llwynogod, &c.,
Cleft, s. hollt, agen, rhigol Client, s. un a dalo i gyfreithiwr
Cleft, part. hollt, holltedig am ei gynghor a'i ddadleuad;
Clemency, s, gwaredd, gwareidd ymgynghorydd, nawd-ddyn
dra, hymawsedd, tiriondeb, llar Cliff, s, dibyn, ciegyr, clogwyn,
ieidd-dra, tymerweh serthallt, ewin-allt, gallt; mor
Clement, a.gwār, mwyn, tirion, ddibyn
Ilariaidd, hymaws, hygar, tost Climacteric, Climacterical, adj,
uriol, trugarog, tyner enydraddoſ, gair perthynol
Clench, r. a. blaen-dynhäu. i farn yr, hen sywedyddion, a
Clergy, s, gwyr llén, offeiriaid dybient bob seitlifed fivyddyn
Clergyman, s. offeiriad, eglwys o oes dyn yn fºy perygius
wr, periglor, gwr llén iddo nã blynyddoedd ereill
Clerical, a. oftiriado, clerig, eg. Climate, sub. un o ramniadau'r
lwysig, eglwysaidd º ddaear oddi wrth linyn y Cy
Clerk, s. ysgolaig, Ilêenawg, gwr hydedd, tu agun o'r ddau beg
Ilén, eglwyswr; ysgriferydd, wn, gogledd a deheu: parth
ysgrif-was; llyfrwr, cyfrit was; ram, byd-ddosparth. Deg ar
dysgadur yny gyfraith-Clerk hugain or partl-rannau, lyn a
of the kitchen, alwywr bwyd, gºlfrifir oddi wrth ganol-barth y
ceginwr.—Clerk ºf the peace, dilaear i begun y gogledd, new
hedd-lèenawg.—Clerk of the i begwn y deheu -

market, gorchwiliwr y farch Climax, s, graddeb, gradd-iaith;


º clochydd, sef, dull oymadrodd o'r fath a
iteny wy. gawn yn 1 Cor. 3. 22.
cº. jºiod,
S. ysgol
-

Climb, v. dringo; ymgodi


eigiaeth, llèn: swydd ysgrifen Climber, s. dringiedydd, dring
ydd meu daysgadur yn y gyf. wr; ymdderchafydd
raith: amser ei ºf Clime, Edr. Climate.
Cleromancy, s. dewiniaeth trvy Clinch, v, gwrth-blygu; tym
fwrw coelbren, neu dynmu afaelu, sicrhau; cau dwrn
cwtws ; cwtws-ddewiniaeth, Clinch, s. cwlwm; llawn-wiriad
coelbreil-goel . -

Clincher, s. craff, Greffyn


cº q. hardd, thws; º, Cling, p. glynu wrth, cydio wrth,
iaw, hºeir
deheuig, " celfyd
medrus, lfydd, hy -
cynghafu, ymlynu wrth
Clink, v. tingcio, tingcian
Cleverness, s. dichwithder, de Clip, v. cneifio, brig-dorri, toccio,
heurwydd, medrasrwydd, cyw laen-dorri, gwelleifio
reinrwydd, prydferthwch | Clipping, s. biºdoriad, blaen
Clew, s. pellen edafedd; edefyn docciad, ymyl-dorriad r

arweiniol:—cwr isaf hwyl Clippings, s. cneifion; ciniach


long; r. codi'r hywyl -Cliver, s. y wreiddrudd
Click, c. clecian, tingcian Cloak, ºn.". cochl, cob,
Clicker, s. drws-wahoddwr CO ug, hugan : t
Clicket, sub, clicied; morthwyll
drws
c.". *... cuddio,
dirgelu; twº: lliw meu esgus
2
C L 76 C L

Cloath, r. a. dilladu, gwisgo, ym Cloth, s. brethyn; gwisg-ddeu


wisgo, arwisg0, trvsiadu nydd: llìain.-Home-spun cloth,
Cloathing, s. dillad; archenad brethyn cartref, brethyn tal.
Clock, sub. orlais, awrlais, awr pentam.—Superfine-cloth, bre
fynag,awrgloch, cloch:-chwil, thym meinwych.--Broad-cloth,
chwilen:—blooleu-waith ar ho brethyn deuled.--Narrow-cloth,
san.-One o'clock, unar y gloch brethym un-lled.—Hair-cloth,
Clock-niaker, s, orleisivr, orlais sachlen flew, carthen rawn.—
weithydd, orleisydd Table-cloth, llìain bvrdd.—
Clock-work, s. orleis-waith Horse-cloth, hws, hwsin cefyl,
Clod, s. tywarchen, priddell cefnlliain march
Cloddy, a. tywarchog Clothe, r. Edr. Cloath.
Clod-pate, Clod-poll, s, un pen Clothed, adj. gwisgedig.—Well.
feddal, pendew: hurtyn clothed, trvsiadus, taclus
Clog, s. rhwystr, attalfa, lludd:
attal-bren:-esgid bren
Clog, r. a. gorlwytho; afrwyddo,
Clothier, s. brethynwr, dilledydd
Clothing, s. dillad, gwisg, tryws
iad; gwisgad; gwisgoedd
Iluddio, goluddio, attal; llyſ Clotty, a, tolchénog
etheirio; rhwystro Cloud, s. cwmwl, cymwl
|
Cloister, s. mynachdy, mynach Cloud r. cymylu: tywyllu; gor
log; lleiandy; achudd; clás: chuddio; cwmwl-liwic
rhodfa golofmog, cyntedd col Cloudberries, s. mwyar y ddaear,
ofnog -

I
º berwyn, mwyar gwen
Cloister, c. cau mewn mynachdy
Cloisteral, a. mynachaidd, myn Cloudy a cymylog: cuchiog
achlogaidd; leianaidd Clove, s, ewin garlleg:-seith
Cloisterer, s. mymach; unigwr pwys owlan:-ffrwyth o'r In
Cloistress, s.lleian, mymaches dia
Cloke, Edr. Cloak. Cloven, part. hollt, holltog, hollt
Close, s. cae, buarthgae, argae; edig, fforchog
terfyn, clo, cload, diveddglo Cloven-footed, a. fforch-droed,
forchog ei evin, ewin-hollt
Close, adj. cauedig, tym-gaued;
cyfagos; tawedog; cynnil Clover-grass, s. meillion-wair
Close, v. a. cau: terfynn, gorph Clough, s. nant-bentref
º
en, dybènu:—cyssylltu Clout, sub. clwt, clwtyn, carp,
Closeness, s.agosrwydd; tynder; cerpyn, bril, brilyn, cadach,
anhaelder;tawedogrwydd; dur cadacham, cadechyn, brat,
fingrwydd, dwysder bretyn
Closet, s. cell, cuddigl, llogawd, Clouted, part. clytiedig; clytiog,
ystafellig: llogell carpiog, bratiog
Close-stool, s. cadair gaued Clouterly, a. ammhaelus, anſedrus;
Closing, s. cléad, terfyniad; cyd llabíaidd, llabystaidd
iad, cyssylltiad Clown, s. drel, lleban, buach
Clot, s. tolchen, gwaed-dolchen Clownish, adj, trvsgl, drélaidd,
Clot, v. tolchi, tolchénu gwladaidd, llebanaidd d,
Clot-bur, s. cacamwcilleiaf Clownishness, s.gwladeiddrywyd
Clot-head, s, penbwl, hurthgen drèleiddrwydd
C O 77 C O

Cloy, r. digoni, Henwi, gorllenwi, Coalesce, r. cyd-ymumo


arddigoni, gorddigoni Coalescence, Coalition, s. cyd
Club, s. clwpa, cnwpa, pastwin, ymuniad, cyduniad, cyfumiad
cwlb rem: cymde ithas gydr an Coalescent, a cyfunol; undwf
nol, cwlwm o daynion Coal-mine, Coal-pit, s. glo-bwll,
Club, c. cyfuno i dalu, &c. gwaith glo, pvil glo
Club-footed, a. troed-gam Coal-rake, s. cribyn glo
Cluck, v. clw.cian, clochdar Coaptation, s. cyfaddasiad
Ciue, s. pellen; edefyn Coarse, a. garw, bras, braisg;
Clump, s. clwf, cnwff trwsgl.—-Coarse thread, edau
Clumperten, s. Ileban, llabwst, fras.-Coarse wool, gwlan garw
hurthgen, delbren Coarseness, s. garwedd; anmlıur
Clumsiness, s. annhaclusrwydd, deb; anharddwch
aumeheurwydd; musgrellni; an Coast
, s. arfordir, glan y már;
ystwythder bro, goror, cyffin, tuedd, cost
Clumsy, adj. trvsgl, amnestlus, Coat, s. coban, amwisg, corph
lledchwith, antedrus bais.-Great coat, or Riding
Clung, r. m. crimsychu; gwystmo coat, gorbais, hugan, cób, ar
Clung, a. celſan; cul-fain wisg.— Maistcoat, siaced, crys
Cluster, s. swp, magwy, sypyn, bais.-Petticoat, pais merch.--
pwng, pvnga, bagad Coat of arms, pals arſau.-Coat
Cluster, r. cyd-ymsypio, cyd-ym-: of mail, pais ddur, cad-bais,
dyrru, bagadu Ilurig.—Sheep-coat, cail, corlan
Clutch, s. crafangc: r. crafangu defaid
Clutches, s. craangau, ysbachau Coax, v. a. gwěn-foddio, twyll
Clutter, s. dadwrdd, godwrdd, | foddio; gwenieithio, hudo
wrf, twrdd, trywst Coaxer, s, gwenieithydd; hudwr
Clyster, sub. chwistrelliſeddygin Cob, s, gwylan lwyd; cybydd
iaeth, rheft-chwistrelliad
Clyster-pipe, s.rhefr-chwistrell Cobbl e, c. a. trvsio, clytio, neu
gyweirio hen esgidiau:—bras
Coacervate, v. crugio, pentyrru drwsio; hacru gwaith
Coach, s. cerbyd; certwyn ledr Cobbler, s.clytiwrneugyweiriwr.
Coach-box, s. º hem esgidian—bras-glytiwr
Coach-house, s. cerbytty Cob-iron, s. brigwn, gobed
Coach-maker, s. saer cerbydau Cobweb, s, gwe'r cor, rhwyd y
Coach-man, s. cerbydwr pryf copym:—gwag-esgus
Coaction, s. cydweithrediad Cochineal, s, rhywbryſ tramor a
Coactive, a. cydweithiawl arferi at livio ysgarlad, &c.
Coadjutant, Coadjutor, s. cyd Cock, s.r ceilio g: pl. ceiliogod.-
gymnorthwywr; cyfmerthwr A heath-cock, ceiliogy mynydd.
Coagment, r. cyd-dyrru —Cock of a ressel, dwsel.-Cock
Coagulate, r. ceulo, troin geuled of hay, &c. mwdwl.—Cock of
Coagulated, part. ceuledig a dial, mynegfys, nodwydd.—
Coagulation, s. ceulad Cock of an arrow, gwlf saeth.-
Coal, sub. gloym: pl. glo.—Live Cock of a bow, rhigol buſa,—
coal, marworyn, rhesyn, rhys Cock of a gun, clo-drècyn gwn
odyn; pl. marwor, rhés, rhysod Cock, v, a.mwdylu; clo-drècio
co 73 CO

Cockade, s. cern-addurn, cern Coercive, a. attaliadol; gorſodol


bleth, ysnoden-glwm. Coessential, a. cyd-hanfodol
Cockatrice, s, gwiber, asp Coetaneous, a gogyfoed, cyfoed,
Qock-boat, s. cwch long, bad cydoed, un-oed
Cockbrained, a. penchwiban Coëternal, a cyd-dragywyddol
Cocker, v. cocru, anwesu, llochi Coeval, a cyfoediog, gogyfoed
Cockerel, s. ceiliogyn, cyw ceiliog Čoexist, r. cydfod, yijianfod
Cocket, s. toll-ysgrifen, ysgrifen Coexistence, s. cyd-hanfod
ollyngiad, a roir or tolldy i Coexistent, a cyd-hanfodol
longwyr wrth adael porthladd Coffee, s. math orawn a daygir
Cocket, a bywidg; pert; hy-air owledydd tramor; a'r gwlyb
Cockish, a. nwyfus, anilad wr a wheir o honynt
Cockle, s.ller, gith, ydig, bulwg Coffer, s. cist, ysgrin, coffr, coffor
Cockles, s. cocos, rhython Coffin, s. arch; prêmial, ysgrin
Cockle-stairs, s, grisiau tro Cog, r. a. hudo, siómi, fuantu
Cockney, s. enw oddirmyg arun Cogs, s. pl. cocos, dannedd K
a fagwyd yn Llundain: y mae mewn olwyn, neu gyffelyb
narwyddo ma wyrefe wahan Cogency, s. dirmi, dinerth, dir
iaeth rhwng caniad ceiliog a ddangosiad, nerth, effeithioldeb
gweryriad march Cogent, a. grymus; effeithiol
ock-pit, s, twmpath ceiliogod Cogger, s. fugiwr, siómwr
Cock-roche, s. math o chwilen Cogitate, c. meddylio, ystyried
Cocksure, a. hyderus, cwbl sicr |Cogitation, sub. mytyriad, ystyr
Cockswain, s. bād-lywydd
Coction, s. berwad; pobiad
iaeth, meddylwaith, º,
argynghyd, myfyrwaith
Cocoa-nut, s. cmeuen o'r India Cogitative a. meddylgar, myfyr
Coctible, a hyferw, berwadwy iol, myfyrgar -

Cod, s. coden, cibyn, plisgyn:— Cognation, sub. cystlynedd, tras,


ciliºmatio bysgodyń dwfr carennydd, neu berthynas
hallt rhwng eppil un-tad K.
Code, s. Ilyfr; deddflyfr; casgl Cognisance, Cognizance, s, gwy- \a
** iad o dddeddfan gwladol byddiaeth; holiad, chwiliad.-- 1:
Codex, s. deddflyfr eglwysig To take cognizance, profi neu
Codicil, s. chwanegiadat Ewyllys chwilio achos, gwrando dadl
meu Lythyr cymmyn Cognition, sub. adnabyddiaeth,
Codle, v. berwi, goferwi beirniadaeth, gwybyddiaeth
Codling, s. afal berwadwy Cognizable. a. holiad
Coefficient, a cyweithiol, cyd. Cognomen, s. cyfenw, llysenw
º
effeithioſ: s. Cognoscible, a. a ellir ei wybod,
Coequal, a gogystal, gogyfuwch, olrheinadwy, chwiliadwy
º; º
§§
Coeguality, s. cyd-gyfartalrwy
vvdd
ydd,
Cohabit, a. cydfyw, cyd-drigo,
cydwelša, cyd-anneddu
Cohabitant, s. cyd-drigiannydd, .
Coerce, v. a. dal i mewn, attal, Cohabitation, s.cyd-dyaeth, cyd.
o; rhoidan orfod drigias; cywelyogaeth
Coercion, s. attaliad, rhwystr Coheir, s. cyd-etifedd
Coercible, a. attaliadwy Coheiress, s. cyd-etifeddes
CO 79 CO

Cohere, v. cyd-lynu; cyttuno Collapse, r. cydsyrthio; adfeilio


Coherence, Coherency, s. cyd Collar, sub. torch, gwddſ-dorch,
lyniad; cyttundeb ; cydrediad mwnwgl-dorch, º:
Coherent, Cohesive, a cydiyuol; myngci ; coler; penfestin.—
cyttum : cyson, cyfaddas §."º yr ys
Cohesion, s. cyd-lyniad, yngys gwydd.—Golden-collar, eur
sylltiad,ºi - dorch, cadwyn aur
Cohibit, v. attal, lluddias Collar, v. a. coleru: Ilindagu
Cohobate, v. a. ad-ddysdyilio Collate, c. cydmharu, chwilio;
Cohort, s. mintai yn myddin y cyfivymo, cyfieu: rhoddi
Rhufeinwyr gynt; degfed ran Collateral, a. cyfochr, cyfochr
o'u lleng - awl, cyd-ystlysawl, cyfystlys
Coif, s. molcd, penwisg, cap : Collation, s. cyd-gymhariad; cyn
capan Graddwr yn y gyfraith armerth, amryfwyd, gwleddig:
| Coº, s.terſysg: rhaff dorchedig —rhoddiad perSonoliaeth
º Coil, c. torchirhaff; cylch-ddy Collator, s. cyd-gymharwr: cyf.
rwyn; yimdorchi lèwr mewn by wipliaeth eg
Coin, s. bath, arian bath, mál, lwysig
mwnai, arian, ariant Colleague, sub. cyd-swydd, cyd
Coin, r. a. bathu; furfio; fugio swyddog, cydwr, cydwas
Coins, s. pl. congl-feini addurn Collect, s, gweddi fer ar achos
awl mewn adeilad; darnau priodol; colect
bathedig:—cynion argraffwasg Collect, r. a. casglu, cydgasglu,
Coinage, sub, bathiad; yr arian cymnull: cryphoi
bathol; gwaith bathwr. Collection, s. casgl, casgliad
Coincide, c. cydgyfarfod, cyd Collective, a cryno, casgliadol
daro, cyttuno, cyſładd Collector, s, crynhöwr, casglydd;
Coincidence, sub. cyd-darawiad, tollwr, cyllidwr
cyfiaddiad, cyttundeb College, s. cymdeithas, brawdol
Coincident, adj. cyd-ddygwydd iaeth; brodordy, prif-ysgoldy
awl; cydunawl, cydredawl, Collegiate, a. perthynol i frawd
cyſładdawl; cyd-amserol oliaeth meu brifysgoldy
Coiner, s. bathwr; dychymygwr Collier, s, glöwr: glo-lestr
Coit, s. coeten -
Colliery, s, gwaith glo, glo-bwll
Coition, s. cyd-dueddiad; cydiad Colligation, s. cyd-glymiad
Coke, s. mwyn efydd meu bres: Colliquate, v, toddi, cyd-doddi
—golosg-lo, marwor, Edr.Char Colliquation, s. cydidoddiad
coal. - - - - -
Collision, s. gwrth-darawiad
Cold, s. oerni, oerfel, oerder: Collocate, r. cyfléu, rhoi mewn
annwyd; rhyndod: ferdod lle neu swydd
Cold, a. oer, oerllyd, rhynllyd, Collogue,w.a.mwyn-lithio, mwyn
annwydog; 0erfelog; noeth dynmu, mwyn-dwyllo
Colish, a déraidi,iledderſiwm Collop, s, golwyth o gig
Coldness, s. oerni, oerfel Colloquial, a. cyd-ymddyddanol
Coleworts, s, bresych Colloquy, s. cydymddyddan, cy
Colic, s. bolwstwynt, coluddwst, lafaredd, cynnadl -

rhwym-gnofa | Collow, s, parddu, huddigl


C O 80 CO

Collude, r. cyd-wnéyd twyll; Combat, r. ymladd, ymryson,


bradychu hawl, chwarau'r gwrthsefyll, gwrthladd
bradwr Combatant, s, ymladdwr, rhys
Collusion, sub. cyd-dwyll, cyd. wr, ormestwr, cyspwywr
ddichellwaith; cytundeb i Comber, s. cribwr, cribiedydd
dwyllo Combination, s. cyttundeb; cyd
Collusive, Collusory, adj. cyd fwriad; cydymgysylltiad
ffuantus, dan chware'r fion Combine, r. cyduno, cydymgys
ddwybig ylltu, cydfwriadu; cysoddi
Colly, s. parddu: r. pardduo Combustible, a. hylosg
Colon, s, gwahan-nod, fel hyn (:) Combustion, s. cydlosgiad, bon
—y coluddyn mawr fragliad: terfysg, blin-gynhwrf
Colonade, sub. rhes o golofinau; Cone, r. n, dyfod, dynesu : dyg
colofiledd, colofil-res wyddo, damweinio
Colonel, s. swyddog mewn bydd Comedy, s. chwardd.draith; llon
in : milwriad chwareuwaith, cymwedd
Colonise, v. trefiannu, trefu Comeliness, s, glendid, tegwch;
Colony, s. trefedigion; bro dref. prydferthwch, gweddusder
iannol; trefedigaeth Comely, a glän, teg, prydwedd
Colossus, s. enw'r ddelwo bres a awl; prydferth, gweddus
godwyd gyntyn Ynys Rhodes. Comer, s, gwestai; dyfodiad, dya
Yr oedd y llongau yn myned i dyeithr, dyfodadyn
mewn i'r porthladd rhwng ei Comet, s. seren gynfonog
thraed: anterth-lwyth Comfits, s. pl. ancwynion, dam
Colour, s.lliw, eiliw, gne; gwawr: teithion, sych-felysion
frug, rhith, fºug-liw Comfort, s. cysur; hyfrydwch,
Colour, v. livio, lliwo; cochi, dyddanwch
gwrido, ymliwid; fugio Comfort, r. cysuro, dyddanu
Colourable, a hardd-ymddangos Comfortable, a cysurus, dyddan
iadol, rhith-deg us; hyfryd, cysurol, hylon K
Coloured, a. Iliwiedig; fugiol Comfortless,a.digysur, annyddan,
Colours, s, llummanau, banerau anghysurus, amddiſad
Colt, s. ebol, blanc, llwdn caseg Comforter, s. dyddamydd
neu asen: fem. eboles, ffilog Comfrey, sub. y gyfardwf, yr
Colt'sfoot, s. carn yr ebol, alan olchemid, llysiau'r cwlwm, gles
bychan, y besych-lys yn y coed
Columbary, s. colomendy Comic, Comical, a. digrif, ar
Columbine, s. troed y ceiliog, abeddus, cellweirus, ysmala
troed y golomen, Ilysiau y Coming, s. dyfodiad, dynesād
cwlwm. Comitatus, s. gosgordd; ardal,
Column, s. colofm, cymnal-bost, swydd, sir
post; dosparth tu-dalen Comitia, s. cymmanfa
Comb, s. crib; ysgrafell Comitial, a cymmanfaol
Comb, U. a. cribo Comma, sub. lled-wahan, adran,
Comb-brush, s. carthwrych crib lled-wahan-mod, fel hyn (, )
Combat, s. ymladdfa, trim, ym Command, v. erchi, Ilywic, rhe
gyrch, ymryson, ornest; trafod oli, gorchymyn
C O 8} C O
-

Command, s. arch, archiad, gor Commination, s. bygythiad, barn


clymyn; awdurdod, Hywodr ddatganiad, bygyliad
aeth Comminatory, a. bygythiol
Commanded, a gorchymynedig Comminution, s. maniſatiad
Commander, s.archwr, gorchym Commiserable, a. tosturiadwy
ynwr; penaeth, llywydd, pen Commiserate, r. tosturio, tostur
civdod, blaenor, llywiadur iannu, tosturhau, trugarhau;
Commandment, sub. gorchymyn, cyd-ymdeimlo
arch Commiseration, s. tosturiad, &c.
Commemorable, a gwiw-gof Commissary, sub. rhaglaw, dir
Commemorate, v, coffau, cadw prwywr; golygwr, goruchwyl
coffa, cofio iwr; arf.olygydd
Commemoration, s. coffiad, coff. Commission, sub. gorchymyniad,
adwriaeth; cof-wyl, cylch-wy! awdurdodiad : dirprwyaeth,
! Commence, v. dechreu, cychwyn
Commencement, s. dechreuad,
swyddogaeth; gwneuthuriad,
gweithrediad troscºld
cychwyniad; cychwynfa Commission, v. a. swyddo, swydd,
Commend,v.cannawl; cyflwyno; ogi, awdurdodi, swydd-ben
cymmyuu ; anner nodi, pendodi
Commendable, a. cammoladwy, Commissioner, s, rhaglaw, rhag
hygłod, gwiwglod, cyfoladwy swyddwr ; cyndwrychiolydd,
Commendation, s. cammoliaeth, dirprwywr; aſſionawg
clod, geir-da Commit, r. a. ºweithredd, gwriet
Commendatory, a canmoliaeth thur, gwntºyd; traws-weith
ol; cymmynol, cyſtwynol redu ; gorehymyn; traddodi;
Commensurability, s. cymmesur rhoi incu yn
oldeb; cyfartalrwydd Commitment, s. anſomiad i gar
Commensurable, adj. cydfesur char; carchar-warant; traws
adwy, cymmesuradwy werthrediad
Gommensurate, a cymmesurol, Committee, s, nifer dewise.dig i
cyfraddol, cymmesur, gogym ystyried achos: cyfeisteddwyr
mesur: r. cymmesuro Commix, r. cydgynmysgu
Commensuration, s. cymmesuriad Commixture, s. cymmysgiad
Comment, Commentary, s. arnod Commodious, a cyātus; cym
iad, agoniad, eglurhād, Sylwad, liwys; cyfaddas; defnyddioſ,
sylwiad buddiol, prydlawn
Comment, r. armodi, eglurhau Commodiousness, s. cyflèusdra,
Commentator, s. arnodydd, Sylw addastvydd, cymbwysder
jedydd, ysgrifenwr ar, eglur | Commodity, s. céd, ſles, buddiol
hâwr deb-Commodities, pl. nwytau,
Commentitious, a. dychymygol, da neu eiddo marwol gwerth
fugiol, dychymygedig -
adwy, nwyddau
Commerce, s. masgnach, cystlvn, Commodore, sub, mir-raglaw, is
newidwriaeth, cyweithas, mas lyngeswr, all-lyngeswr
mach Common, s. maes meu dir cyff.
Commercial, a. masnachol, cy redin, cyttir
weithasol, cystlynol Coulmon, v. cºsta, cyd-bori
C O 82 C O

Common, a cyffredin, cyffredin s, cytundeb, cyfammod, cyngh


ol, sathredig, arferol, arferedig, rair, cyfundeb: r. cytuno, cys
cynnefim ; gwael, lledwael ; ylltu, cyfumo; cyfammodi
gwladol.--Common Pleas, yr Compactedness, sub. crymoder,
ail lys gwladol crymodeb, cyfnerthedd
Commonage, s. hawl i gyd-bori Compactness, s. crynoder, &c.
Commonalty, s, y werin, y gwlad Compacture, s. cyd-gysylltiad
ogion, y cyffredin Companion, s. cydymaith, cyf.
Commoner, s. swerinwr, gwr aill, canymdaith, cyd-wr
engwr, cyffrediuwr; cyd-fwyt Company, s. cymdeithas; cyd
ãwr; seneddwr or Ty Isaf gyfeillion; cyd-gyfuniad; cyd
Commonly, ad. yngyffredin, &c. fasnachw$r: cydrestr neu gyd
Commonness, s. cyffredimedd,8.c. res, megis offilwyrmewn bydd.
Commonplace-book, s. nod-ly fr, in:—cymdeithion
cöflyfr Company, r. a, cyd-deithio, cyū- !
Commons, s. armerth men arºwy fyned, canymdeithio
gyffredin, cyſymborth; dogn o Comparable, adj. cymbaradwy;'
luniaeth Seneddwyry Ty isaf cydradd; i'w gystadlu
Commonweal, Commonwealth, s. Comparably, ad. mewn cymbar
gwladwriaeth; y lles cyffredin iaeth, yn gymhariaethol
Commotion, s. cyffro, cynhwrf, Comparative, a, cymbariaethol
terfysg, cythrwfl, godwrdd Compare, s. cymbariaeth; r. cym
Commune, v. ymddyddan, ym haru, cystadlu, cydraddu
gómio, chwedleua, siarad Comparison, s. cymbariaeth, cyff.
Communicable, a cyfranogol,cyf. ely biaeth, cystadliad
ranadwy; hyspysadwy Compartition, S. parthiad, rhān
Communicant, s. cymunwr iad, cydgyfraniad, dosparthiad
Communicate, r. cymuno; cyf. Compartiment, Compartment, s,
rannu; hyspysu; cyframogi rhan, dosparth; .
Communication, s, ymddyddan, Compass, s. cylch, cylchedd, am.
ymddiddan, cyd-ymddyddan; gylchedd, rhygylch ; comp,
cyframogiad; rhydd-dramwy compawd, cwmpas, cwmpawd
Communicative, adj. cyfrangar; Compass, r. a. amgylchu, am
rhydd-feddwl; athrawaidd ; gylchynu, cylchymu, cwmpasu;
cymmwynasgar, cedawl cael, caffael; dwyn i ben
Communion, s. cymun, cymun Compasses, s. cwmpas, compodaa
deb, cyfundeb, cymdeithas Compassion, s.tosturi, trugaredd,
Community, s. y whadwriaeth, y tosturiaeth; dyn-garwch
cyffredin; cyffredinrwydd,cyf. Compassionate, u. tosturiol, tost
ramogiad, cyd-feddiant uriaethol, tosturiannus: r. tost
Commutable, a. mewidiadwy urio, tosturiaunu *

Commutation, s. newidiad; cyf Compatibility, s. cydweddoldeb


mewid; newidwriaeth Compatible, a cydweddol, cyd
Commute, r. newidio; prymu di unol, cydfodawl, cytunoi
gospiad; prynu ymaith gosp Compatriot, s. cywleidiad (pl.
Compact, a cryno, cynnwys, cywleidiaid,cywleidiadou)cyd
byr, cyfrdo; cydnerth; taclus: i wladwr; cydwladgarwr
C O 83 CO

Compeer, sub. cyfurddor, cyd Complaisant, a. moesgar,cyweith


raddwr, un gogyfürdd asol, hymaws, boneddigaidd
Compel, r, a cymbell, argym Complement s. cyflamw, llawns
hell, dirio, dir-gymhell rif, llawn-ddognad; dogn -

Compendious, a, crymo, byr Complete, adj. perfaith, hollol,


Compendiousness, s. crynoder cwbl, cyfan, cyflawn, cyfrdo
Compendium, s. crymodeb, tal Complete, r. a, cyflawni, cwbl.
fyriad, byr-gasgliad orphen, perffeithio, cyfrdói,
Compensate, v. talu, gwneuthur cyfānu, cwblhau
iawn, gwobrwyo; iawni Completely, ad. yn gwbl, &c. . . .
Compensation, s.tal, taledigaeth, Completeness, s. perffeithrwydd,
iawn, boddloniad, gobrwy cyfanrwydd, cyſlawnder
Competence, Competency, sub. Completion, sub. cwblliad; cyf.
cyfraid, cyfaddasrwydd, addas lawniad, perffeithiad
ran, gweddeidd-ran; digon Complex, s. amrygasgliad
Competent, a.cymhwys, digonol, Complex, a. amrywidg, amryw
addas, cymmesur, cyfreidiol, iedig, dyrus, anhawdd; amry
cymmedrol ddull, amrywedd
Competition, s. cydgais, cydym Complexion, sub. gwedd, pryd,
gais, cydymganlyniad, cyfam gwyneb-pryd, eiliw; edrychiad
ryson, cydymryson ; cyfar Compliance, s. cydsymiad, ym
was
ostyngiad, ufudd-dod,ymºut
Competitor, sub. cydymgeisiwr, iad; cydymagweddia
cyderlynwr, cyderfynivr Compliant, a. cymmodlawn, cyd
Compilation, s. casgl, cydgasgl, symiol, hyblyg, plygadwy
cyfansoddiad; amrygasgliad . Complicate, adj. cymblethedig,
Compile, r. casglu, cyfansoddi cymmysg-ryw, cymbleth, cym
Compiler, sub. casglydd, cyfan hlyg, cynghawog, dyrus
soddwr, amrygasglydd Complicate, v., a cydblethu,
Complacence, Complacency, s. cymblethu, dyfysgu ; cym
ymfoddloniad, ymfoddhād, cy mysgu ; dyrysu
foddiant, addfwynder; boddol Complicate, Complicated, a. &
deb, cymmodlonedd part. aml-ryw, cymblethedig,
Complacent, a.hynaws, addfwyn, dyrysedig, cymmysgedig
mwynaidd, cyfoddus Complication, sub. cymblethiad
Complacential, a cyfoddiamnus cydblethiad; cydgasgliad; am
Complain, c. achwyn, cwyno, rywiaeth; cymmysg-rif
cwynfan, ymgwyno; beio Compliment, sub, moes-air; an
Complainant, s. achwynwr,cwyn merchiad, cyfarchiad; defod-air
wr; hawlwr, hawlblaid Compliment, c. a. moes-gyfarch,
Complainer, s. achwynwr, cwyn moes-annerch:— truth-foddio;
wr; grwgnachwr, tuchanwr rhith-ganmol
Complaint, s. cyhuddiad, cwyn, Complimental, a. moesawg
achwyniad; dolur; gofid Complimentary, a.dameirchiawl,
Complaisance, s. mwyneidd-dra, ammerchawl -

cyweithasrwydd, moesgarwch, Complot, v. a. cydlunio, cyd,


hymawsedd, boneddigaeth | ddychymyguº cydfwriadu 2
CO 84 CO

Complot, s. cydfwriad; cyfrad Comprehend, r. a. cynnwys; ar


Comply, t. a. ymroddi, cydsynio, gymnwys; amgyfired, dirmad
cyttuno, ymgydweddu Comprehensible, a. amgyffredol,
Component, a. ansoddawl, cyf dirhadadwy, dyalladwy
reidiol; a fo'n rhan gymnwys Comprehensibility, s.amgyfired
edig mewn rhyw-beth; cyfan iad, dirnadaeth
sawdd, hantodol, cyssoddawl Comprehension, sub. amgyffred,
Comport, r. m. ymweddu, yºn dirmadaeth, dealltwriaeth
ddwyn; cyttuno, cyngweddu, Comprehensive, a. cynnwystawr,
cydymweddu cyrhaeddgar, dirmadus; helaeth
Comportable, a cyttun, cyng Compress, r. a. gwasgu, cyd
weddol, gweddns, cyson wasgu, cydgymnwyso
Comportment, sub. ymddygiad; Compress, s, gwasg-dusw, goben
cyngweddiad, ynweddiad yddyn llaw-feddyg.
Compose, r. cyfaisoddi, cys Compressible, a cydwassadwy
sodi; Ilonyddu, tawelu; ym Compression, sub. cyngwa giad,
lonyddu cydwasgiad; cydwass
Composed, adj. cyfansoddedig; Comprise, r. cynnwys, cydgyn
araf, tawel, Ilonydd, digyffro nwys, argynnwys
Composednessys.tawelwch, araf Compromise, s. cytundeb trywy
wch, anghyffróad rannu ymrafael, meu ei roi ar
Composer, s. cyfansoddwr, cyf. farm ereill; cyfaddawd
ansoddydd, gwneuthurwr
Composing-stick, s. cyssodur
Composition, sub. cyfansoddiad,
awdur-waith; cymmysg, cym
Compromise, s, torri neu rannn
ymrafael; rhoi ar farm ereill;
cylafareddu; cytuno
ſ
Comptroller, s, cyfarchwyliwr
mysgiad; cytundeb, cymmod Compulsative, a. cymbelliadol
Compositor, s. cyfansoddwr; cys Compulsatively, ad. yn gymhell
sodydd, cyssodwr iadol, trvy gymhell, dam ortod
Compost, s. tail, gwrtaith, cym Compu , a.cymlielliadol
mysgdail; marlbridd Compulsion, s. dir, dirórais, dir.
Composure, sub. cyfansoddiad; dra, dirgymhelliad, argymhell
tawelwch, anghyfiréad iad, i. ul
º.
Compotation,s. cyd-yfed, cyfedd, Compulsive, Compulsory,, g.
a cy
cym
cyfeddach: cydwledd
Compound, s. gair cyfansawdd; Compunction, s. pigi dwys
cymmysg, cymmysgfa bigiad; ...”
Compound, r. a.cymmysgu : cyf. Computable, a cyſtifadwy
ansoddi; torri yimrafael; cyt Computation, s. cyfrit, cytrifiad
uno i dalurhan oddyled, cyf. Compute, r. a. cytºif; burw cyf.
randalu rif, amcan-gyfrif
Compound, Compounded, a.cym Computed, a cyfrifedig
mysgedig, cymmysg; cyfan Comrade, s. cyfaill, cydymaith,
sawdd, cyfansoddedig cyd-fucheddwr; cyd-filwr
-

Compounder, s, dyddiwr: cym Con. (abbrev. ºf Contra, Lat.) yn


mysgwr; cyfram-dalwr erbyn-Pro and con. drosto ac
Compound-Interest, s. ad-lóg i’w erbyn
C O 8.5 C O

Con, r. a. myfyrio, adfyfyrio; To concern one's self, ymdra


camfod, deall, dirhad fierthu, ynthno-lt concerns
Concamerate, c. mydu, crong me not, ni'm dawi, ni'm dy
lwydo déawr, mid yw'm perthyn i mi.
Concatemation, s. cyd-gadwyn —To le cºncerned, bod a law
iad; rhes olynol; cynghlymiad mewn peth
Concave, a cau, ceuol; whengca Conceramg, prep. am, a ran, yn
Concavity, s. ceuedd, ceudod achos, tu ag at ani, y'ughylch,
Conceal, r. a. cuddio, celu, celc o herwydd, mewh pertily has i.
io, argelu, dirgelu, cadw y'ng Concernment, s, pvys, pvysig,
hudd rwydd; achcs obwys; gorch
Concealable, a celadwy, celc ww.l
adwy, cuddladwy Concert, s. cydgynghanedd, cyd
Concealed, a. celedig, cudd berorlaeth :-cydgais, eyely in
Concealment, sub. celedigaeth, drech; cydgynghor
celciad, cuddfa; argelwch Concert, c. cydynigynghori, cyd
Concede, v. a. cyspcidio, caniat bwyso, eydlumio, cyd-dretuu
tān; cyfroddi; addef Concession, s, goddefiad; can
Conceit, s, tyb, lledty b, coeg iattàd: addefiad
dyb; dychymmyg; human-dyb Conciliate, r. a. ynnill bodd,
Conceit, c. tybio, meddylio, lled boddloni; heddychu, cymmodi
goelio; dychymmygu | Conciliator, sub, yinillwr bodd;
Conceited, a humail-dybus, coeg- | cymmodwr, heddychwr
falch, cymmyreddus Conciliatory, sub., cymnodawl,
Conceitedness, sub. human-dyb, bodd-yumilgar, Ilonyddol
coeg-falchedd, mawr-dyb Concinnity, s. crynoder, gwedd
Conceivable, a tybygawl, am usder, dillynedd, cydweddiad
gyfiredadwy, dyalladwy | Concinnuous, a. cryuo, gweddus
Conceive, r. amgyfired, deall, Concise, a byr, cryno, cynnwys
diruad; lled-ddirnad, tybied; Concisely, ad. ar fyr eiriau, &c.
dychymygu, llumio yn y medd Conciseness, s. cynnwysder, cryu
w!; beichiogi, ynddwyn oder, byrder, cryuodeh
Concent, s. cydlais, cydsain Comcision, s. cyd-dorriad
Concentrate, t. cyspellu, cym Concitation, s. cynllyriad
herfeddu, cyd-ymgyfarfod | Conclamation, s. cyd-floedd
Concentre, r. cydgyfarfod, &c. Conclave, s. cymanfa Cardinal
Conceutration, sub. cymlierfedd iaid Rhufain; en 'stafell
iad, cyd-ganoliad, un-ganoliad | Conclude, v, diweddu, gorphen,
Concentric, Concentrical, a cyni dybènu, cwblau; penderſynu,
herfedd, cymberfeddawl Sefydlu; casglu, barnu
Conceptible, a. dirhadw | Conclusion, s. diveddglo, cliad,
Conception, s.amgyffred, dirnad terfyniad; canlyniad, casgliad
aeth; beichioglad |Conclusive, a. penderlynol
Concern, s. achos, neges, garch- | Concoct, t, treulio yn y cylla;
wyl, trafferth; goſal, dyddor cyd-ferwi, berwi
deb, cur, gofid,..". Concoction, s. cydſerwad; berw
Concern, v. Perthyn, deiryd neu dreuliad bwyd yay cylia
C O 86 C O

Concomitance, s. cydfymediad Concussion, s. ysgydwad, ysgyt


Concomitant, s. cydymaith, cyd iad, cyd-ysgydwad
ganlynwr, cyd-deithiwr Concussive, a. ysgytiol
Concomitant, adj. cydgamlynol, Condemn, v. a. dyfarnu, euog
cydfodawl, cydfydiol farmu, collfarnu, burwi farw,
Concord, s. cydgordiad, cyfun condemnio, damnio
deb; cyfundôn, cydsain, cyd Condemnable, a beins, camgy
lais; cydweddiad, cyssonedd lus, barnadwy; damniol
Concord, r. cydfod, cytuno Condemnation, s. dyfarmiad, coll
. Concordance, s. cyd-dyumiaeth, farmiad; damnedigaeth
cytuniaeth, cytundeb; geirlyfr, Condemnatory, a. dyfarnol
geiriadnr, mynegal, dangoseg, Condemned, adj. colledig, coll
neu hyspysai ysgrythyrol farmedig, wedi eifvrwi'w golii
Concordant, a. cyd-dyunol, cyt Condensate, Condense, r. cyd
unol, cytûn, cyfunol, unfedd dewychu,cyd-ddwyso,tewychu
wl, un-galom; cyson Condensation, s. dwysiad, cyd
Concordate, s. cyd-dyumiad, cyt dewychiad, cyd-ddwysiad
uniad; cytum-draith Condense, a tew, dwysedig
Concorporate, c. cyd-gorphori, Condensed, a. tewychedig
cyd-gymmysgu, un-gorphi Condensity, s. tewedd, dwysedd
Concourse, s. torf, tyrfa; cyng Conders, sub. cyfarwyddwyr (i
had, cyd-gasgliad, cyrchfa hwylio Ilong, neu i gyfeirio at
Concrete, c. casglu, hel, neu didy haig o ySgadam, meu ben
fod y'nghyd, cyd-dyrru weig;) canfyddwyr
Concrete, a cydgasgledig, cyd Coudescend, v. ymostwmg, ym
gorphoredig.—In the concrete, blygu, cyd-ymostwmg; teilyngu
yn y cydgorphoriad, mewn Condescendence, Condescension,
cyfuniad a pheth arall s, ymblygiad, ymddarostyng
Concretion, sub. cydgorphoriad, iad, hymawsedd, difalchedd, tir
cyd-doesiad, cyd-dewychiad iondeb, iselfrydedd, ymostyng
Concubinage, s. cydorweddiad, arwch -

cywelyogach; gordderchiad Condign, a.dyledus, haeddiannol,


Concubine, s. gordderch, gor tra-theilwng, rhyglyddedig
dderch-wraig; cywelyes, cyff Condignity, Comdigmness, s. cy
oden wiwdeb, cymmersurrwydd
Conculcate, v. Sathru, Sarnu Condition, s. cyflwr, ystäd, hel
Concupiscence, s. chwant, tra ynt; ansawdd; tuedd; gradd;
chwant; amladrwydd, chwant ammod: v. ammodi
ach, cydchwant Conditional, a. ammodol
Concupiscent, a trythyll, anllad Conditionally, ad. tan ammod
Concupiscible, a. chwantus (meu ammodau) yn ammodol
Concur, v. cytuno, cydsymied Conditionary, a. ammodedig
Concurrence, s. cydrediad, cyd Condole, v. cydymdeimlo, cyd
uniad, cydsyniad gwyno, cydofidio; cwyno i
Concurrent, a. cydredawl, cyd Cº.; º sub.
unol, cydsyniol, cyfredawl,cyd cydymdeimlad, cydgwyn, cyd
amserol -

alar, cydalaeth, cydofidiad


-
CO 87 CO

Conduce, r. m. cydarwain, cyd Confession, s. cyffes, cyffesiad,


dueddu, cydweiuyddu, cyd addefiad, cyfaridefiad, cydna
ddwyn y’mlaen; bod o lés byddiad; profes -

Conducible, Conducive, a cyd Confessional, Confessionary, sub.


gymnorthwyol, llesol, buddiol, cyffesfa, cyffes-gell
gwasanaethgar, defnyddiol Comfessor, s. cyffeswr; addefºr
Conduct, s. ymddygiad, ymar ygwirioneddyn wyneb perygl
weddiad: arweiniad: diogel Confest, adj. cyffesedig; noeth,
iad amlwg, addefol, di-wad
Conduct, r. a. arwain, tywys; Confidant, s. cyfrinachwr, cyfaill
ymarweddu: trefnu, trin mynwesol, ymddiried-ddyn
Conductor, sub. arweinydd, hy Confide, r. hyderu, ynnddiried,
fforddwr, hebryngwr; trinwr rhoi goglud meu hyder ar
Conductress, sub. arweinyddes, Confidence, s. hyder, yimddiried;
rheol-wraig, trin-wraig eondra, hyfder, rhy:yg
Conduit, s. dyſr-lle; dyfr—bibell; Confident, a hyderus, eon, eofn,
dyſrhynt hyfaidd, hy, anturus
Cone, s. cyfan-gorph bên-braff a Confidential, adj. cyfrinachol;
brigfain; pig-adail ffyddlawn; ymddiriedus
Coney, s. cwningen, ffiogen Configuration, s. cyfluniad, cyd
Confabulate, v. ymchwedlema fºurfiad, cyfddulliad
Confect, s. cyffaith Confine, s. cyffin. Edr. Confines
Confect, r. cyffeithio, cyweirio Confine, v. a. attal, cyfattal,
Confection, s. cyffeithiad carcharu, caethiwo; cyfyngu
Confectioner, s. cyffeithiwr, cyff ar; gosodterfyn; cadwi mewn
eithydd, cyffeithiedydd Confine, v. m. cyffinio, terfynuar
Confectory, sub. cyffeithdy, an Confinement, s. attaliad, cyfat
cwyndy, cyffeith-gell taliaeth, caethiwed, carchar
Confederacy, s. cynghrair; cyd iad; carchar, rhwymau
fwriad, cydfrad, cydbleidiad Confines, s. ffiniau, cyffiniau, ter
Confederate, sub. cydfwriadwr, fynau, amminiogdir
cynghreiriwr, cysswynwr Confirm, v. cadarnhäu, Sefydlu;
Confederate, v. a. cydfwriadu, awdurdodi; rhoibedydd esgob
cysswyno, cydbleidio Confirmable, adj. cadarnhãol,
Confederation, sub. cynghreiriad, profadwy, arddangosadwy
cyfammodiad, cysswyniad Confirmation, sub. cadarnhãd,
Confer, v, a cydymddyddan,cyn ºf; Sefydliad: bedydd es
madlū, cylafareddu, yimchwedl go
i. ymgómio, cyd-siarad: an Confirmatory, a. cyfnerthawl
jº.
egu, cynnysgaeddu : cym
y Confirmed, a. sefydledig, awdur
edig, profedig
Conference, s. cynnadledd, cy Confiscate, v. a, cymmeryd yn
lafaredd, cydymddyddan attafael, attafaela, anrheithio;
Confess, r. cyffesu, cyfaddef, cyd dirwyo; cyhoedd-arwerthu
nabod; yimgyffesu Confiscation, s. attafael, attafael
Confessedly, ad.yn addefedig, yn iad, anrheithiad, dirwy odda
ddigèl, yn ddiddadl dirwyad; cynºddarwerthai
CO SS C O
*

Conflagration, s. cydłosgiad, cyn Confusedness, s. annhrefnusdra


neu, flagliad, cydfiaghad, hon Confusicn, s. ammhrefin, amhrefn
fragliad, godderthiad; gwen iad; afreolaeth, terſysg: gwar
filam, gwenſ;agl, goddaith, tan adwyddiad; cymmysgedd
Ilwyth Confutable, a gwrthbrofadwy
Conflict, s. vimladd, ymladdfa, Confutation, s. dadbrawf, dad
ymsawd, brwydr, cadatwy; brofiant, gwrthbrofiad
cydymlynité; yíngyrch Confute, r., dadirofi, dibrofi,
Confict, r. a. yimryson, brwydro, gwrthbrofi, gwrthdystio
cyfergydio, windymiu, ymraf || Coºrge, Congºe, s. moes-blygiad;
aelio, ymladi, ynornest moes-genadiad–Conged elire,
Confinence, Conflux, s. cydłº, cºnad iddewis: felly y gelwir
cydifiad, cyd:#ydiad, cym. Lythyr y Brenin, sy’m rhoi
mer, cymmer denddwfr; cyd cenad i dilewis Esgob, ar ol
gyrchiad, cydymgasgliad marwolaeth neu symudiad un
Confluent, a.cydlifeiriol arall
Conform, r. cydfarfio, cydym Congeal, r. cyd-dewychu, cyd
fºurfio, cyd-ddullio: cyflunio gettlo; rhewi
Conformable, a. unfurf, cytûn, Congealable, u. cyd-dewychad
ºyſatebol, cyfluniaidd ; cyd. wy, rhewadwy, hyrew
furfiol, cydymiſurfiol Congelation, s. cyd-dewychiad,
Conformableness, s. cwflunieidd cyd-geulad, cyd-rewiad
rwydd: cydymfürfiad Congenerous, Congenial, a. cyd
Conformation, s. cytiumind, cyſ. ry w, cydrywidl, cydnaws, un
ddulliad, cydymweddiad maws,cyfnawsaidd, ungymeddf
Conformist, s. cydfurfivr, cyd Congeniality, Congenialness, s.
ymſfulfiwr, ymgydfurfivr cydrywiaeth, cydgynneddf
Conformity, s. cydiſurfiad, cyd Congeniture, s. cyd-darddiad
ymfürſiad; cyfveddiad, cyf. Congeon, s. cór, pegor, när
addasiad; cydgordiad; cydar Conger, s. morlyswen, y bendoll
weddiad, cydarwedd Congeries, s. pentwr neu grug o
Confound, r. a. cymmysgu, dy amrywbethau mån
fysgu;annhrefnu,dyrysu:gwar Congestion s. cydgasgliad, crón,
adwyddo.—To be confounded, iad, crawngasgliad
delwi, dyddelwi Conglomerate, r. pellemu, crwn
Confoundedly,ad.yngywilyddus, dyrrn, pentyrru, crugio ; ynt
ymerchyll, yn of madwy sypio, ymbellenu
Confront, r. wynebu, cyfwynebu, Conglomerate, a. pellen-ddull
gwrthwynebu; cydgyffelybu, Conglomeration, s. crugiad, pelk.
cydgymharu emiad, ymsypiad, pentyrriad
-Confronted, a. cyfaran; wymeb Conglutinate, v. a. gludio, cyd
yn wyneb Judio, cydysgrawlingo
Confronter, s. cyfarwynebydd Conglutination, s. cydiudiad, cyd
Confuse, r., cymmysgu, dyrysu; ysgrawlingad
cy wilyddio, gwaradwydd: Congou, s. math o Dea
Confused, a cymmysgedig, di Congratulate, r. a. cydlawenhäu;
drefn, dyrus, rhwystrus lawen-gyfarch
C O 80 CO

Congratulation, s. cydlawenych Conjunction, s. cysylltiad, cys


iad: lion-gyfarchiad sylltiad, cydiad; cysyllt-air
Congreet, c. cyd-annerch Conjunctive, a cysylltiol, cyfunol
Congregate, c. cymnull, crynhöi; Conjuncture, s. cyfnod; cyswllt,
cydymgynnull arfod, cytle addas; trefn, an:
Congregation, sub. cymnulleidfa, sawdd, neu amgylchiad pethau
cyd-dyrfa, tyrfa Conjuration, s. cyd-dynghediad,
Congregational, a cymulleidfa cydfrad, cydfwriad:—dewin.
ol; cymanfäol iaeth, rhinwaith, consuriaeth
Congress, s. cydhenuriaeth; cyd Conjure, r. a. tymghedu, dir-ofyn;
gynghor; cydgasgliad, cydgyf. cydfwriadu, cydbleidio: dew
arfod; ymgyrchfa inio, galwar ysprydion drwg;
Congressive, adj. ymgyfarfodol, llygadtynu, argamfod
cyfrychol, cydymgyrchol Conjurer, s. dewin, hyspys-ddyn;
Congruence, Congruity, s. cyd llygadtynwr; dieifl-drinwr:
naws, cydmawseiddiad, eyd chwaréydd ysgafn-law
rediad, cydgordiad, cyfun Connate, Connatural, a. cynhen
deb; cyfaddasrwydd, cyfadd id, greddfol, cydryw, cydnaws,
rwydd cydanian, cy-inwynol
Congruent, Congruous, sub. cyf. Connect, v., a, cysylltu, cyd
addas, cyd-gordiawl, cyfladdol, glymu, cyfrwymo, cydio
cyttumol, cyfun Connection, Connexion, s. cyd
Conic, Conical, adj. bön-braff a iad, cydglymiad, cyssylltiad;
blaentain, breisg-fon a mein cydberthynas; cyfuniad; cyſ.
frig rwymiad, cydgysylltiad
Conjectural, a tybygol, amcan Connivance, s. goddefiad, cyd
awl, amcanadwy, aramcan ddygiad; esgeulusiad
Conjecture, sub. amcan, amcan Commive, r. a. ynoddefă, goddeſ,
iaeth, tyb, tybiad, tybygiad cyd-ddwyn; esgeuluso
Conjecture, v. a. tybio, tybied, Commiver, s, ymoddefwr, &c.
tybygu, lled-dybio, godybio, Connoisseur, sub, un cyfarwydd,
yfalu, byrwamcan, lled-dair beirniad hyfedr, celfyddwr
mad Connote, c. arddangos, cyfnodi
Conjoin, v., cyssylltu, cydgy Comnubial, a cydweddog, priod
sylltu, cydrwymo asol, dyweddiol
Conjoint, a. & part. cyssylltiedig, Conquer, r. gorchfygu, goresgym,
cydiedig, cynghly medig;-cyf gorfod, trechu
un, cyfunedig Conqueror, s, goresgynwr, gorch
£onjugal, a. dyweddiol, priod fygwr, gorfodwr, gorſodai;
asol, cydweddog, cydieuol concwerwr, Rhuf. 8. 37
“Conjugate, t. a. cydieuo:—iawn Conquest, s, goresgyniad, goruch
dreiglo gair ym ei amryw der afiaeth, gorfodaeth
fyniadau, amrywidli Consanguineous, a, cyd-dras, o'r .
Conjugation, s. cydieuad; am um gwaedokiaeth, cydwaed
rywicliad; iawn-dreiglad gair Consanguinity, sub. cydwaedol
Conjunct, part. cysylltiedig, cys iaeth, carennydd o waed, tras,
sylltiedig, cydiedig, cyfunedig perthynas, º
C’O 90 CO
Conscience, s. cydwybod Conservation, s. cadwriaeth
Conscientious, a. cydwybodol, Conservative, a cadwriaethol,
cydwybodus, o gydwybod dda cadwedigaethol; noddawl
Conscientiousness, s, cydwybod Conservator, s. ceidwad, noddwr
oldeb, cydwybodusrwydd Conservatory, s. ystór-dy; maeth
Conscionable, a. cyfiawn, rhe le; nawdd-le; achles
symol; cydwybodol Conserve, s. pereiddſwyd rad
Conscionableness, s. iawnder, rhe wadwy, për-gymmysg, cyd
symoldeb, cydwybodolrwydd gyfaith, cyweir-fy"g
Conscious, a, ynwybodol, cyd Conserve, r. a. eadw, noddi, am
wybodus, ymwybyddus ddifiyu:—per-gyffeithio, pèr
Consciousness, sub. ymwybod, gymmysgu, pèr-gadw
ymwybyddiaeth, cydwybodol Consider, r. a. ystyried, meddyl
rwydd, tystiolaeth cydwybod. ied; pyyilo, dwys-fyfyrio
Conscript, part, rhestredig-Con Considerable, a haeddolo ystyr- .
scripts, rhestredigion, rhifedig iaeth; go fawr; o gryn bywys,
10n mifer, gwerth, &c.
Consecrate, r. cyssegru, sanct Considerableness, s. cyfrifoldeb,
eiddio ; urddo; meillduo mawrder, dwysder
Consecrate, Consecrated, a. & Considerably, ad. o gryn radd, o
part. cyssegrawl, cyssegr-lan, grym lawer, o, lawer
cyssegredig; urddedig Considerate, a. ystyriol, pvyllog,
Consecration, s. cyssegriad pwyllig, myfyrgar
Consectaneous, a. camlyniadol Considerateness, s, ystyrioldeb,
Consectary, s. camlyniad, casgl pwylledd, hybwylledd
iad, cynghlo, cload Consideration, s. ystyriaeth, my
Consecution, s. swim camlyniadau fyriad ; bri, parch; p wys;
Consecutive, a. camlynol iawn, tàl
Consent, s. bodd, cydsyniad Consign, r. a, rhoi mewn ymddir
Consent, v, a cydsynio, cyttuno; ied, rhoi dan law arall; trosi, (
cènadu, caniatán trosglwyddo
Consentaneous, adj., cydsymiol; Consignable, a. trosiadwy -

cyssen, cyfatebol, cyttun Consignment, s. yr hyn a fomar


Consentient, a cydsyniol, unfryd, siandwr ym ei drosglwyddo i
cydunol, cyttun law arall i'w werthu; tros
Consequence, sub. canlymiad: glwyddiad; daymddiried
pwys, mawr-bwys; mawr-fri Consimilar, a cynnhebyg
Consequent,s, dirdarddiad, arlyn Consimilarity, s. cynnhebygiad
iad, cydgamlyniad Consist, r. sefyll, cydsefyll; bod
Consequent, a camlynol, arlynol, yn gynnwysedig; cymwys
arlyniog : . s. pl. arlyniogion, Consistence, Consistency, s. cy
olion, oliaid somdeb, cydsafiad; tewedd,
• Consequential, a canlyniadol; o sylwedd, tewder.
fawrbwys; uchelfrydig Consistent, adj. cyson, cytûn,
Consequently, ad. ***, O yn cydsefyll, un-eiriog; tew
. . gamlyniad; yn me ychol -

Conservable, a, cadwadwy Consistently, ad, yngyson, &c.


-
C O 91 CO

Consistorial, a. perthynol i lys Conspire, v. bradfwriadu, cyd


esgob, gorseddfaol, gorseddawl fwriadu, cyfradu, bradlumio
Consistory, s. brawd-lys meu farn Conspirer, s. cyd-fwriadwr, &c.
15's Esgob; cynghordy; cabid Constable, s. ceidwad heddweh,
w!, cabidyldy hedd-was, dyheddwr
Consociate, s. cydymaith, cyf. Constancy, s. ffyddlondeb, dian
aelod, cydweddog, cyfaill; cyd wadalwch, parhād
bleidiwr, affeithiwr Constant, a. dianwadal, diym
Consociate, v. a. cyduno, cyf. mod, sefydlog, gwastadol, dyf
aelodi, cydgyfeillachu; cyd al, parhäus; fryddlawn
beidio, cydgyfrinachu Constellation, s. cyd-sér, sér-gyn
Consociation, sub., cydweddiad, mull, twr neu swpo sér
cymdeithas; eydgyfrimach Consternation, s. braw, dychryn,
Consolable, a dyddanadwy, cy syndod, synedigaeth
suradwy; hylon, llon Constipate, v.tynhäu,tyn-rwymo,
Consolation, s. dyddaniad, dy bol-rwymo, cysychu; sechi
ddanwck, cysuriad, cysur Constipation, s. tynhãd, rhwym
Consolatory, a dyddanus, cysur iad, cysychiad, cyd-dynhãd
ol, dyddanawl, cysurus Constituent, s. sylvedd-ran, cys
Console, c. dyddanu, cysuro ail, elfen :—anfonydd, cthol
Consolidate, r. cyssylitu, cyfan. ydd; cyfansoddydd
mu, cydgasglu, cydgynhôi, cyd Constituent, a. sylwedd-ranmol,
rwymo; cryfhäu . elfènol, elfyddol, amsoddawl,
º s. cyfaniad, cyfun cyfansoddawl; anhepgorol
iad, cyfrwymiad,
iad; cydgyssyllt Constitute, v. a. gosod, cyfosod,
cryfhäd , cyagyssy
arosod; gwneuthur i fynu, el
Consonance, s. cydsain; cysson fêmu, elfyddu, cyfansoddi
edd, cydweddiad, cydsyniad Constitution, s. gosodiad, sefyd
Consonant, s. cydsain: a cyd liad; furf llywocraeth; an
seiniol, cyssain; cysson, cyt sawdd y corph, tymher, ardym
tún her, divyg, dyli, maws
Consonantness, s. cyssondeb, cy Constitutional, adj. gwreiddiol,
sondeb, cydseinioldeb greddfol; cydunol ā ſurf y
Consonous, a cydseiniol llywoolraeth; cyfreithlawn
Consort, s. cydwedd, cydradd; Constrain, r. a. cymbell, argym
gwraig briod: cyfeill-long:— hell, dirgymhell, gwasgu ar,
cydgerdd, cydberoriaeth dirwasgu, gorfod, gwnéyd
Consort, r. cydgyfeillachu, cyd Constrainable, a cymbelladwy t º
ymgyssylltu, ymuno Constrained, a cymbelledig
Conspicuity, s. eglurdeb, amlyg Constraint, s. cymbell, cymliell
rwydd, eglurder - iad, dirgymhell, trais, dir
Conspicuous, a. amlwg, hynod, Constriction, sub. dirwasg, cyd
enwog, hyspys, argy flwg,hywel rwymiad, cydwasgiad, dywasg
Conspiracy, s. cyd-fwriad, cyd Constringe, v. cydwasgu, tyn
fradwriáeth, cyfrad, cy frad rwymo, cydglymu; crebachu
Conspirator, s. bradwr, cydfrad Constringent, adj. rhwymiadol,
wr, cyfradwr bolrwymol, § naws rwymol ,
2
C O 942
~! C O

Construct, v. adeiladu, cyfeilio, Contaction, s. cyfyrddiad


cyd-osod, cyfansoddi Contagion, s, haint, liaint llyn,
Construction, s. adeilad; adeilad heinglwyf, heintnaws, cyngh
iad, cyfansoddiad; dehongliad, lwyfedd, advyth ; pla
ystyr; cystrawen Contagious, adj. heintus, heint
Constructure, sub. adail, adeilad ddwyn, llygrol, heintmawsaidd
aeth; cydosodiad, cyfeiliad Contagiousness, s. heinusrwydd
Construe, v. dehongli, esponio, Contain, r. cynnwys, dal, cyffred,
cyfieithu, lladmeru amgyffred, angu
Constupration, s. treisiad, difor Contained, a cynnwysedig—To
wyniad, llathruddiad be contained, gweddu, genni
Consubstantial,s.cyd-sylweddawl Contaminate, v. halogi, llygru
Consubstantiate, v.cyd-sylweddu, Contamination, s. halogiad
cyd-sylweddoli Contemm, v, diystyru, dirmygu,
Consubstantiation, sub. cyd-syl difrio, dibrisio -
|
weddiad, cysylweddiad Contemned, a. dirmygedig
Consul, s, prifswyddog yn Rhuf. Contemplate, p.myfyrio, meddyl
aim ; uchel-faer:—negesydd ied, arsynied, ymsymied
masnachol Contemplation, sub. myfyrdod,
Consular, a.uchel-faeronawl meddylgarwch, myfyrwaith
Consult, r, ymgynghori, gofyn Contemplative, adj. meddylgar,
cynghor, cydymgynghori; go myfyriol, arystyriol, myfyrgar
falu, golygu, ystyried Contempt, s. dirmyg, tremyg di
Consultation, s. cynghor, cyng ystyrwch, dielwedd, anſri
horfa, cydymgynghoriad; ys Contemptible, a. dirmygadwy,
tyriaeth, myfyriaeth dirmygus, dielwig, salw—A
Consulter, s. ymgynghorydd contemptible fellow, bawddyn,
Consume, v. dyſetha, difa, treul adyn, adlaw, brilyn
io, ysu; afradloni; nychu, sāl Contemptibleness, sub. dielwig
wino, dihoeni, edwi, edwino, rwydd, sālwedd, dielwant
dedwino Contemptuous, adj. diystyrllyd, (
Consumer, s. afradwr, difrodwr; tremygus, dirmygus, sarhäus
defnyddiwr, treuliwr Contemptuousness, sub, diystyr
Consummate, a. perffeithiedig, wch, dirmyg, dirmygiant
gorphenedig, cyflawn Contend, v. amrafaelio, ymdyn
Consummation, s. cwbliád, per nu, ymryson; croes-dynnu;
feithiad, cyſlawmad, divedd, ymddadleu,ymdaeru; ym wrio,
diveddiad, dyben, gorphen ymladd, ymdrechu
Consumption, s. treuliad, darfod Contending, s. ymryson, &c.
iad; y llifiant, y darfodedig Content, s. boddlomrwydd, bodd:
aeth, mych, mychdod cynnwysiad, éniad, angad
Consumptive, a, nychlyd, llifian Content, a boddlawn, boddgar
nus, darfodedigol Content, v. a. boddio, boddhau,
cº, tiveness, s. darfodedig boddloni, rhyngu bodd
rwydd, nychlydrvydd Contentation, s. boddlonrwydd
Contact, sub. §d, cyd Contented, part. & a. boddlawn,
gyfyrddiad, cyhyrddiad boddawg, boddlonus
Contentedness, s. boddlonrwydd, Continually, ad. o hyd, beunydd,
boddgarwch, diddigrwydd ym barhaus, &c.
Contention, s.ymryson,ymrafael, Continuance, s. parhād; dyſal
cynhen, anghydfod, ymgeint bara; arosiad, golliriad
ach, ynnddadleu, cynhwrf, cyf. Continuate, adj. didor, dibaid,
arwas, firwgwd cyfan, digyfwng, diodor
Contentious, a cynhenllyd, ym Continuation, sub. para, parhād,
rysomgar, cecrus, cwerylus ystyniad, gorystyniad
Contentiousness, s. ymrysongar Continuator, s. ystynwr, gorys
wch, croesdyniad, cecraeth tynydd, estynydd
Contentless, a. amfoddawg Continue, r. parhau, aros, cyf
Contentment, s. boddlomrwydd, aros; dwyn y’mlaen, estyn
boddineh, boddgarwch, bodd Continued, a. yn caelei barhau;
Contents, s. cynnwysiad, y pethau estynedig, parhäol, didor, di
cynnwysedig; crynodeb odor, didawl, cydawl,digyfwng
Contest, s. ymdrech, ymdrechiad Continuity, s. parhausder, cydol
Contest, t. a. gwrthdaeru, ym rwydd, gorestyniad, eyfunedd
ddadleu,ymeirio, ynryson,ym Contort, c. croes-droi; nyddu yn
dynnu; ymdrechu, dadleu wden; dirdynnu
Contestable, a. dadleuadwy Contortion, sub. dirdyniad, croes
Context, sub. cyd-destum, cyd droad, cam-ystumiad
wersi,cyfadnodau,amgylch-ran Contour, s. cynlinell, amlinell,
Contexture, s. cydwead, cysyllt. cylch-luniad, brasluniad
iad, cymblethiad; cyfansoddiad Contra, prep. yn erbyn, cyf
Contignation, s. cledriad pen ty, erbyn
ceibrad Contraband, a gwaharddedig,
Contiguity, Contiguousness, sub. anghyfreithlawn
cyfagosrwydd, cyfnesafedd Contract, s. ammod, cyfammod,
Contiguous, a cyfagos, cyffyrdd cytundeb; ymgred
awl, cyfnesaf Contract, v. ammodi, cyfammodi,
Continence, Continency, s. di cytuno; yngredu, dyweddio,
weirdeb, dianlladrwydd, dy rhoi cred, cyfaddaw: byrhau,
gynnwys, ymarbed cwtogi—To contract a halit,
Continent, a. ynattalgar, dian ymreddfu, dysgu arſer neu
llad, divair, diveirin, dihalog acen—To contract a debt, myned
Continent, s. y tir cydiol (annos neu redeg i dayled—To con
parthediggan för;) cyfandir tract friendship, ymgyfeillachu,
Continently, ad. yn ddiwair, &c. tymnu cyfeillach—To contract
Contingence, Contingency, sub. together, crebachu,ymgrebachut
dygwydd, dygwyddiad, dam Contracted. a. ammodedig; dy
wain, damchwaen, dichwain, weddiedig; cyfyngedig; cryno
dychwaen, hap Contractedness, s. cyfynglad
Contingent, a. dygwyddol, dy Contractible, adj. byrºadwy; a
gwyddiadol, damweiniol; an ellir el fyrhau; ammodadwy
sicr: s, dogmiad, cyfran, dogn Contractile, a. crebachaidd
Continual, a. dibaid, gwastadol, Contraction, s. byrhād, cwtogiad;
parhāus, didor, didawl, bythol | crebachiad; tyrfiad
C O 94 C O

Contradict, c.a.gwrthddywedyd, Contrivance, s. dychymmyg, dy


gwrtheb, creesddadleu, gwrth fais; artwriad; dyſeiswaith
haeru Contrive, r. a. dychymmygu, dy
Contradiction, s, gwrthddywed feisio, Ilumio; trefau
iad, gwrthiaith, gwrthwyneb Contriver, s. dychymmygwr, dy
iad, croesddadl feisiwr, lluniedydd, liumiwr
Contradictious, a. gwrtheiriawg, Control, s. awdurded, rheolaeth
cecrus, cwerylus, croes Control, r. ffrwyne, meistroli,
Contradictory, a gwrthwyneb, rheoli, cyfarwain, cyfattal
croes, gwrthwynebol Controlable, a. attaliadwy, a aller
Contradistinction, s. gwrthddy ei gadw tanodda', recil
nodiant, gwrthwahaniaeth Controller, s, gornchwyliwr, go
Contradistinguish, r. gwrthwa lygwr, cyflywydd, rheolwr
hanu, gwrthddynodi Controllership, s. golygwriaeth,
Contramure, sub, gwrthglawdd, arlywyddiaeth, arolygiaeth
rhagfur, gwrthfur Controlment, s. attaliaeth, rheol
Contraries, s. pl. croes-bethau aeth, arolygiaeth
Contrariety, s. gwrthwymebedd Controversial, a. dadleuawl, ym
Contrarily, Contrariwise, ad. yn ddadlawl; dadleuadwy
ygwrthwyneb, o'r tu arall Controversy, s. dadl, ymddad
Contrary, adj. gwrth, gwrthawl, euad, dadleuad, dadleu, yin
gwrthwyneb, gwrthwynebol, rafael; cwyn, cynghaws
croes, anghyson, anghytumol. Controvert, r. gwrthdrin, gwrth
Contrast, s. cyferbyniad sefyll, gwrthddangos; dadlu, º
Contrast, r. cyferbynu, gwrth cyfddadlu ; anmau -

osod, amgenu Controverted, a. dadleuedig


Contravene, r. a. gwrthdrin, torri Controvertible, a. dadleuadwy,
ammod, diammodi; dieffeith arbetrus, ammheus, annilys
io, rhwystro, lluddio Controvertist, s. dadlwr, dadleu
Contravention, sub. difuddiad, ydd, cysdadlwr, cysdedlydd º

gwrthweithrediad, dieffeithiad Contumacious, adj. cyndym, ys.


Contributary, a cyd-drethawi' tyfnig, gwrthmysig, anhydyn
Contribute, r. a. cyd-roddi, cyf. Contumacy, s. cyndymrwydd, ys
ramnu, cyd-dalu; rhoddi; cyn tyfnigrwydd, gwrthnaws
northwyo -
Contumelious, a. enllibus, dir
Contribution, s. cyd-daliad, cyd mygus, gwārthns, anmharehus,
drethiad, casgliad, cydgasgl, diystyrllyd, gwarthruddgar
cydran, cydgynnorthwy Contumeliousness, s. enllibieidd
Contributive, a, cynnorthwyol rwydd, trahausder
Contributor, s. cynnorthwywr, Contumely, s. anſri, anmharch,
cyfrånwr,cyfroddwr, cyd-dalwr sarhād, dirmyg, diystyrwch
Contributory, a cydroddawl Contusion, s. cymmriw; briwiad,
Contrite, a briwedig, briw, dryll pwyad, yssigtod, clais -

iog, cystuddiol; edifeiriol Convalescence, Convalescency, s.


Contrition, s. briw neu gystudd gwelliant, gwellhãd o glefyd
calon am bechod; edifeirwch, Convalescent, a, gwellhäol, as
edifarwch, edifeiriant wellhäd, eytherthédig
C O 95 CO
-

Convene, r. galw y'nghyd, cyd Convex, ſt. crwm, amgrwm, ar


gasglu ; cydyingymnuli grwn, cynghrwm, argrwm
Couvenience, Conveniency, sub. Convex, r. crymu, crwmachu,
cyfleusdra, odfa, cyfle; cyf amgry mu
addasrwydd, cymlawysdra Convex, s. crwmach.
Convenient, a. cyflèus; buddiol, Convexity, s. amgrymedd, ar
cyfaddas; amserol, cymbwys grynedd, crymedd, crymiad
Convent, s. cyfaint, mynachlog, Convey, r. a. cludo, cywain,
mynachesdy, mynachdy, cre dwyn, trosglwyddo: arallu,
fydd-dy Pabaidd trosi . -

Convent, p. gwyso, galwi farn Conveyance, s. trosglwydd, dy


Conventicle, s. cyfarfod bychan: borthiad, cyweiniad; trosiad,
Y mae'r gair ym cael ei gym aralliad; gweithred tir, ,
hwyso, gan rai, at bob cyfar Conveyancer, s. arallydd, troswr:
fodydd crefyddol.sy heb fod trosglwyddwr
yn ol trefn Eglwys Loegr Convict, sub. coll-ddyn, eneid
Convention, s. cyttundeb, cyfam faddeu -

mod, hedd-ammodiad ; cym Convict, v. euog-broſi ; euog


manta o flaemoriaid gwlad farnu, coll-farnu, dyfarnu
Conventional, sub. eisteddfodol, Conviction s. argyhoeddiad; dy
cymmanfäol; cyfammodol farmiad, diddadiad
Conventual, a. cyfeimniawl, my Convictive, a. euocãol, digonol i
ºnachlogaidd brofºn euog, euogbrawf
Conventual, s. mynach Convince, v. argyhoeddi ; di
Converge, v. m. cyd-dueddu, cyd ddadiu; sicrbau, arbrofi
gyfeirio, cydgyfarfod Convincement, s. argyhoeddiad;
Convergent, a, cyd-dueddol i'r diddadliad; sicruád -

un man, cydgyfeiriol Convincible, a. argyhoeddadwy


Conversable, s, hyfwyn, cyfeill Convincing, a. anWrtlawynebol,
gar, ymddyddangar diymwad, tra-eglur
Conversant, a. cynnefin, cyfar Convincingness, s, llawn-eglurder,
wydd, hyddysg, ymarferus diymwadrwydd, coel-baredd
Conversation, sub. ymarweddiad, Convivial, a cydwleddol, cyd
ymddygiad; ymddyddan westeiol, cyfeddwog, cydym
Converse, s. cydymddyddam: cyf. lónawl
eillach, cydymdeithas Conundrum, sub. mwys-air cell
Converse, c. cydymddyddan, cyd weirus; gair cytgam; doeth
siarad: ymgyfeillachu alt
Conversible, Edr. Conversable Convocation, s. cydwys, llwyr
Conversion, s, tróad, tróedigaeth, wys, neu gymmanfa eglwysig
dychweliad, ymchweliad Convocation-house, s. dadleudy
Convert, s. dychwelwr, ymchwel gwyr llén, cynghordy
wr, dysgybl Convoke, r. gwysio, Cydw$sio,
Convert, v. , troi, dychwelyd; cydalw, galw y'nghyd
trosi; newidio Convoy, v. a. eanymdöi, canym
Convertible, s, tróadwy, newid daith, noddi neu dáiogelu
iadwy, newidiawl, hydro longau llwythog, canhebrwing
C O 96 CO

‘Convoy, s. canymdo, canymdö Cope, s. offeren-dòr, toryn Off.


ydd; nawdd-lu; mawdd-long eiriad; cwcwll, cwfl; mwd,
Convulse, c. dirgrynu, dir-ysgwyd, mwd-len; crib mur neu wal,
dir-gynllyrfu trum, truman
Convulsion, s. dirgryn, dirgryd, Cope, v. mydu; trumio, gosod
dirgryniad; dir-gynhwrt—Con crib gwāli: ymladd, ymwrio,
vulsion fit, gloes o dairgryn brwydro, dal brwydr
Convulsive, a. dirgrynaw! Copesmate, s. cydymaith
Cony, s. cwningen, ffiogen Copier, s. adysgrifenwr
Cony-warren, s. cwning-gaer Coping, s. ymladd, brwydrad:
Coo, v. Ileisio fel colomem crib, cribiad, trum, truman
Cook, sub. cegimwr, ceginwraig, Copious, a helaeth, ehelaeth, hel
cög, cogydd, coges
Cook, v. arlwyo, cegino, trip
bwyd, cogesa
aethlawn, dibrin, llawn
Copiousness, s. helaethara, hel-
aethger, meithder; estyniad
.
Cookery, s. arlwyaeth, cogydd Copped, a. cribog, cobynog
iaeth, ceginiaeth, byvyd-drin Coppel, Copple, s, tawddlestr
iaeth, buyd-gyweiriad eurych
Cook-shop, s. buyd-dy Copper, s. copr, rhudd-efydd;
Cool, a. Ilygoer, lled-oer, go-oer, elydn: pair, crochan
anwresog:—-llariaidd, tawel, Copperas, s. copras, dū'r crydd
pwyllog, arafaidd Copperplate, s. argraff-lafn |
Cool, v. oeri, lledoeri, Ilygoeri, Coppice, Copse, sub. coedwig:
diboethi: fig. torri awch llwyn manwydd, prysgoed,
Cooler, s. oeriedydd, llestroeri glasgoed, prys, prysg
Coolish, a.lledoer, go-oer, oeraidd Copulate, r. cydio: ymrain, ym
Coolness, sub. oerfelgarweh, an rewydd; aru.

wresogrwydd :-anwylltineb, Copulation, s. cydiad; cydgmawd,


diboethder, arafwch ymréad, cydgnodiad
Coom, s. huddygl: iraid trol Copulative, a cydiol, cymghlym
Coom, Coomb, s, mesur syeh o awl, cyssylltiol, cynglynol
bedwar llestraid Winchester Copy, s. adysgrifen ; cyn's grif,
Coop, v. cau, argău, cutio Synysgrifen; arium, cynllun,
Coop, s. adardy, eutieir, cwb bath: unllyfr, cópi
Cooper, s. cylchwr, cylch-lestrywr, Copy, v. a. ad’sgrifemu : cyn
crwc-lestrvi, barilydd melwi; canlyn siampl meu gyn
Co-operate, v. eydweithio llun
Co-operation, s. cydweithiad Copy-hold, s. meddiant odir dan
Co-operative, a cydweithiol modded Arglwydd y Maenor:
Coot, s. cors-iar, dyfriar twmgc-feddiant, daill-feddiant
Cop, s. coppa, coryn; crib, cób, Coquet, v. rhith-garu, twyll-garu,
cobyn, siobyn, siób esgus-garu, hoedena
Copartner, s. cyfranogwr, cyd Coquetry, s. hoeden-waith
gyframogwr, cydränwr, cydwr Coquette, s. chwidwen, croesen,
Copartnership, sub. cydgyframog hoeden, coegen dwyllodrus
aeth, cydràniad, cyd-driniaeth, Coracle, s. corwg, corwgl, cyck.
4-ydfasgnach yn Pysgota, ysgoren
C O 97 C O
==== -- -

Coral, s. math offir-lysieuyn, am Corn, sub. Yd, yilau, grawn yol,


ryliw athew-sypiog; cwrel barlys, llys bara :--corn ar
Coralline, a. cwrelaidd droed, &c.—Corn-board, cól yd
Corant, s. math o dilawns fuan –Corn-rose, pabi coeli yr yd,
Corb, s, cawell, basged globwll bulwg—Corn-yard, ydlan
Corban, sub. elasen-gist; elusen, Corn, r. caledu a halen, sychu,
rhodd, rhodd gyssegredig argaledu: cornio
Corbel, sub. gobenydd-waith o Corm-chandler, s. adverthwr yd
bridd i diogelu milwyr: ys. Cornel-tree, Cornus, s. cwyros,
gwydd-drawst, corbal, corbed cwyr-wialen
Cord, s. cord, corden, cort, cort Corneous, a. cornaidd, caled
ym, rheffyn, tennyn; tant:- Corner, s. ougl, congl, cornel, cil,
cludair o goed, cord cilfach, lloches
Cord, v, a cortio, cord-rwymo: Cormer, r. cornelu **
cludeirio, cordio Cornet, s.lluman wrmewn march
Cordage, s. cordeddwaith, rheff. awglu : math o udgorn: math
ynwaith; rhaffau braslin, bras o gragen-bysg
reflynau, rhaff-daclau Corn-horsetail, sub. y gedowrach
Corded, a. & part, cortiedig ; leiaf
cordeddig.: cludeiriol Cornice, s. addurn-dalaith
Cordelier, s, rheffynydd; mynach Cornicle, s. cornyn, corn bach
ourdd St. Ffrancis, a rhefyn Cormigerous, a. cyrnig, corniog
ganddo yn lle gwregys, yr hyn Cornish, a. Cerniwaidd—Cornish
yw nod y frawdoliaeth language, y Germiweg
Cordial, s. meddyglyn, eli'r galon: Corn-marigold, s, graban
fig. dyddanwch, cysur Corn-salad, s, gwylaeth yr $d
Cordial, a. diffuant; caredig, car Corn-sedge, s. y gell-hesg
eugar, gwresog, o'r galon Cornucopia, s. corn llawndid, o
Cordiality, sub. caredigrwydd: ddychymmyg hen Bagamiaid
gwresogrwydd; diffuantrywydd Cornute, Cornuto, Edr. Cuckold
Cordmaker, s.rhaffwr, rheftynwr, Corny, adj. corpaidd, caled fel
cortynwr, cortynydd corn: grawmaidd
Cordon, s. cyfres, cyfrestr Corollary, s. casgliad, canlymiad,
Cordwan, Cordwain, s.lledr Cor cléad, diweddglo
dova, lledr hydd-gen Coronal, a corymawl
Cordwainer, s. crydd Coronale, s. asgwrm y talcem
Core, sub. bywedyn, bywed, Coronation, s. coroniad
bywyn, y galom; crawn; gwaed Coroner, s. swyddog i'r hyn y
grawn perthyn ynholi am achos pob
Coriander, s, coriander (Ecs. 16. math o angau disyfyd
31.)—llysiau y bara, bulwg Coronet, s. coronig, talaith
Rhufain Corporal, s, y swyddog isafyny
Cork, s. math o risglyn neddal llu, dengwriad
tramor, a arferir at amryw Corporal, Corporeal, a. corphor
orchwylion: core, corcyn ol, corſawl, corphol
Cormorant, s. mêr-fran, mulfran: Corporality, s. corpholaeth
jig, dyn glwth, ymrythwr Corporate, a. *
C O OS C O
-

Corporation, sub. corphoraeth; Corrival, s. cydgeisivr


bwrdeis-dref, tref freiniol Corroborant, a cyfnerthawl
Corps, s. byddin, by ddin-ran Corroborate, r. a. cyfnerthu, cad
Corpse, s. colph Inarw, celain: arnhäu, cryfilau, sicrhau
pl. celanedd, celaneddau Corroborating, a. cadarnhãol
Corpse candle, s. canwyll corph Corroboration, sub. cyfnerthiad;
(sydd i'w gweled, neu addych cadarmhād; llawn-wiriad
ymygir ei gweled, o flaen Corroborative, a cadarnhäol
marwolaethan, yn esgobaeth Corrode, v. ysu, difa, angmoi,
Dewi) cyfysu, amdreulio
Corpulence, Corpulency, s. corph Corroded, a. ysedig, amgmöedig
ogrwydd, tewdra Corrodent, Corroding, a. ysol
Corpulent, a corphol, corphog, Corrodible, a. ysadwy
cnodig, tew, corſawg: trvn Corrosion, s. ysiad, cyfysiad, am
Corpuscle, Corpuscule, s. corph gnóad, amdreuliad
ilyn, mymryn, briwsionyn Corrosive, a. ysol, cyfysol
Corradiation, s. cydlewyrchiad Corrosive, s. eli cytysol
Correct, r. cospi, ceryddu; di Corrugate, r. crychu, rhychu
feio, divvy.gio, cywiro Corrupt, a. llygredig, halogedig;
Correct, a cywir, divygus, di budr-wobrawl; budr-wobrwy
fwlch, cywrain; cywair edig
Correction, s. cyweiriad, adgy Corrupt, r. Ilygru, halogi, di
weiriad, divygiaeth; cerydd, fwyno, divvymo: gwobri, do
cosp, cospedigaeth, cystwyad brwyo: pydru, crawni
Corrective, a. divygiadol; tym Corruptibility, s. Ilygroldeb, hy
herol, cyweiriol, ardymberol lygredd, llygrolrwydd
Coirective, s. ardymlierydd, cy Corruptible, a. Ilygradwy
wair, cyweir-gymmysg Corruptibleness, s.llygrolrwydd
Correctness, s. cywirdeb, cyweir Corruption, sub. Ilwgr, llygredd,
deb, manylrwydd llygriad, llygredigaeth: gwobr
Corrector, s. divygivr, divyg gariad: crawn, gör, pydredd :
iedydd ; ceryddwr, cospvr Corruptive, a. Ilygrol, hyłwgr
Correlative, s. cydberthynas Corruptness, sub. llygredigaeth,
Correlative, a cydberthynol llygredd, llygrolder
Correptory, a. ceryddol, &c. Corsair, s. mor-leidr, mór-williad,
Correspond, r. cyfatteb, cyn gwillmyr; herw-long
mhebygu, cyngweddu : cyfeill Corse, Edr. Corpse
achu trvy lythyrau, gohebu, Corselet, s. bron-gengl
cydymateb, goheb Cortical, Corticose, a. rhisglog
Correspondence, s. cyfattebiad, Corticated, adj. rhisglaidd, rhis'
cyfattebiaeth, cyfatebrwydd: glawg, rhisgawg
eydmabyddiaeth lythyrol,goheb Coruscant, a. Ilewychawl, llachart
Correspondent, s. cydymatteb tywymawl, dysgleiriol
ydd, cyfatebwr, gollebwr Coruscation, s. Ilewychiad, mell
Correspondent, a. cyfattebol teniad, tywyniad
Corrigible, a. ceryddadwy, cosp Cosmetic, a. addurnol, tecáol
adwy; diwygiadwy. Cosmical, a. perthynol i'r byd
C O 99 CO

Cosmogony, s. créad neu haniad Covenanter, s. cyfammodwr


y byd Cover, s. clawr, caead, croeg,
Cosmographer, sub. byd-ddarlun gorchudd, gwasgawd, to ty
iwr, darluniedydd y ddaear Cover, c. toi, gorchuddio, cysgodi
Cosmography, s. byd-ddarluniad Covering, s. toad, gorchuddiad
Cosset, s. oen llowfaeth Coverlet, Coverlid, sub. cwrlid,
Cossick, a. perthynol i Algebra huling, teisban, torsed, cadwy,
(Alsawdd) yn ol ei hen dàull; pallen
alsoddawl Covert, s, gwasgawdle, ymgudd
Cost, s. traul, cóst; pris fa, cudd-lwyn, cudded, cuddigl,
Cost, v. costio brycell, brycini
Costal, a, eisawl, asènawl Covertly, ad. yn didirgel, dan law,
Costard, s. math o afal masw dan gudd, yn gelgar
Costard-monger, s. afaleu-wr Covertness, s. dirgelrwydd
Costive, adj. rhwym, bolrwym, Coverture, s. cyflwr gwraig dan
rhefrwym; bolrwymawl mawdd ac awdurdod eigwr
Costiveness, s. rhwynedd, bol Covet, v. chwennych ; deisyfu;
rwymedd, bolrwymiad trachwantu, cybyddu
Costliness, s. mawr-göst, mawr Covetous, adj. trachwantus, cy
werth, gwerthfawrogrwydd bydd-lyd, cybyddus, crintacil,
Costly, a gwerthfawr, costfawr ariangar, cyrruth
Cot, sub. byth, bythyn, lluest, Covetousness, s. cybydd-dod, cy
caban, cabandy, twic, cwt byddiaeth, cybydd-dra: arian
Cotemporary, s. eyfoed, cyfoes garwch, argynnildeb
wr, cydoed Covey, s. haid, mythlwyth o betris
Cotemporary, a cyfoediog, cyf. neu adar
oesol, cyfoed, cydoesol Cough, s. peswch: c. pesychu
Coterie, s. llon-gymanfa Covin, s. cyd-dwyll
Cottage, s. byth. Edr. Cot Coulter, s. cwlltwr, cwlltr
Cottager, s. caban-ddyn, lluestwr Council, s, cynghor, cydgynghor;
Cotton, s. c6twm, ceden cymanfa, eisteddfod; cylighor
Couch, sub. glwth, trvl; gwāl;fa–Privy Council, cyfrin-gyng
gorweddfainge: brăg-wely hor, cyfrimachwyry brenin
Couch, v. gorwedd; ymgrymu; Counsel, s. cynghor, cysul: cyng
tor-orwedd: cynnwys, cydgyn horwr. dadleuwr
nwys: tymnu pilen neu ruchen: Counsel, c. cynghori
annelugwaywffon Counsellor, s. cynghorwr, cyng
Couchant, adj. Mewn Arwydd hawsydd, cynghoriad, cyfreith
farddoniaeth mae n arwyddo iwr, dadleuwr, cynheiliaid
º creadur yngorweddar ei dorr, Count, sub, yr un mewn amryw
a'i ben ifynu: tor-orweiddiol wledydd agiarll gyd a ni
Cove, sub. cil, cilfach, ebach, Count, s, gair cyfreithiol am ben
gwasgodfa, gwasgawd nau dadl neu gynghaws: heſyd
Covenant, s. ammod, cyfammod, y gloch-olwyn mewn awrlais:
cynghrair cyſrif, rhif
Covenant, r. cyfammodi, ammodi, Count, r. a. cyfrif, rhifo
| cytûno, cyd-dyuno. Countenance, 6 noddi, cefhogi
2
CO 100 C O

Countenance, s. wymeb, gwyneb, Country, s. gwlad; bro, goror,


trem, wynebpryd, gwedd; der ardal; tir, gwerydre, peties
byniad; cefnogiad; nawdd Country, a. gwladaidd, gwledig;
Counter, adj. gwrth, gwrthawl, gwladol
eroes, gwrthwyneb, cyferbyn County, s. sir, swydd, rhandir;
iol: ad. yn groes, yn erbyn iarliaeth; a. perthynol i sir
Counter, sub. rhifwr, cyfrifydd: Couple, r. cysylltu, cyfrwymo,
bwrdd cyfrif a phwyso, &c.— cydio, cymbaru, cydieuo, pri
rhith-arian, tegan odi, cydweddogi, cyplu
Counteract, v. a. gwrthsefyll, Couple, s, pār, dau, cwpl
gwrthweithio, gwrthladd Couplet, s. pemmill
Counterbalance, sub. cyfarbwys, Couplings, s. (of a net) maglau
gwrthbwys rhwyd -.
Counterbalance, r. cyfarbwyso, Courage, s. dewrder, glewder,
gwrthbwyso; cydbwyso gwroideb, calondid, dewredd
Counterbond, s, gwrthrwym Courageous, a, dewr, gwrol, cal
Countercharge, v. a. gwrthgy 6mog, mawrfrydig, glew
huddo, achwyn aryrachwynwr Courageousness, s. gwroldeb, &c.
Countercharge, s. gwrthgyhudd Courier, sub, cèmad, cèmadyad,
iad, gwrthgwyn negesydd, rhedegwr, brys
Counterfeit, a. gau, geuol, fugiol, gènad
fals, fuantus: v. ffugio, fu. Course, s. ystod, gyrfa, rhedfa,
antu; dynwared rhedegfa; cylch, tro, chwyl;
Counterfeit, sub. ffugbeth, rhith; helynt, hyntº fordd, ilwybr,
dynwarediad haen, rhes—Of course, yn gan
Countermand, v. gwrthorchymyn lynol—Course of meat, saig,
Countermine, v, gwrthgloddio, hail, neu huliad of wyd—Course
dadymchwelyd of nature, rheol meu gwrs natur;
Countermine, s. gwrthglawdd troell maturiaeth
Counterpane, Edr. Coverlet Course, v. hela; carlâmu
Counterpart, s, gwrthran, cópi Courser, s. hel-farch, rhedfarch,
Counterplea, s, gwrthddadl cefyl rhedeg neu hela; butan
Counterplot, s.gwrthfrad, gwrth farch, carlänlydd, gyrfüydd
ystryw, gwrthgynllwyn Courses, s, dyferlif, misgivyf
Counterpoise, S. gwrthbwys Court, s. llys, palas, brenhindy;
Counterpoise, v. gwrthbwyso, cwrt, cyntedd, cyntcddfa
cyferbwyso Court, c. a. caru; arddeisyf, dy
Counterscarp, s, gwrthglawdd; gamlyn, adolwyn, erfyn
rhag-glawdd, rhagfur Courteous, a. m.wyn, addfwyn,
Countersign, v. Ilaw-arwyddo moesawg, cyweithasol, mynawg
Counter-tide, s. gwrthlif Courteousness, s. mwyneidd-dra,
Countervail, p. a cyfartaln; cyf. tiriondeb, moesogrwydd
iawni; cyferbynu Courtesan, Courtezan, s. putain,
Counterview, s. gwrth-olygiad dwynwen, llys-butain
Countess, s. iarlles Courtesy, s. tirion-foes, moesgar
Counting-house, s. cyfrifay wch, hymawsedd, cyweithas.
Countless, a, aneirif, dirif
*
| rwydd:—glin-ostyngiad
C R 101 C R

Courtier, s, gwr llys Crabbed, a. sarrug, sur, anſodd


Courtleet, s. llys pentrefol og, dryganwydus; rhwystrus
Courtlike, adj. llysaidd ; moes Crabbedness, sub. surpi, Sarrt:g-
wych rwydd, antoddogrwydd ; dy
Courtliness, sub. moeswychedd; rysrwydd
moesogrwydd, hytoesedd Crack, s. brèg, agen, hollt:—
Courtly, ad. Ilysawl; moesawg; trwst, croch-drwst; bøst
destlus; gwenieithus Crack, r. agennu, holiti: ym
Courtship, s. carwraeth hollti:—crociº-drystio, trystio;
Cousin, s. car—First cousin, cefn gwichio:-brolio, gwag-fostio
der: fem, cyfnither—-Second Crack-brained, a. pen-chwiban,
cousin, cyfyrder pen-wan, penfiol
Cow, s. buwch, buchsbu, hemfon: Cracker, s, gwag-fostiwr
pl. Rine, buwchod, buchod, Crack-hemp, s. crogyn
buw:—gwartheg Crackle, r. clindarddacli; ysgwr
Cow, r. digalóni; cystwyo lwguch; crimellu -

Coward, s. anwr, anwas, cachan, Crackling, s. clindarddach; criti


cachgi, annewrddyn, ofilawg elliad, ysgwrlwgach
Cowardice, s. anWreidd-dra, llyfr Cracknels,s, pl. teisenau caledion
der, ofnogrwydd, cachgieldd Cradle, s. cryd; cawell; alch
rwydd, amewredd Craft, s. celf, celfyddyd, creſt;
Cowardliness, Edr. Cowardice dichell, ystryw, cyfrwysder:-
Cowardly, a. digalon, anWraidd, celfi pysgotta: man longau
anwroi, annewr, cachgīaidd Craftiness, s. cyfrwysedd, &c.
Cow-blake, s. gleiad Craftsman, sub. celtyddwr, llaw
Cow-dung, s. biswal, bendail gelfyddwr, creſtwr, ceifwr
Cower, r. cwrian, cwrcydu Crafty, a. cyfrwys, dichellgar
Cowered, a hufenawg Crag, s. blaem gwddf; pencraig,
Cow-herd, s. bugail, heusor clegyr, clogwyn, ysgythredd,
Cow-house, s. beudy craig ysgyryd
Cowl, s. cwcwll, cwfl: mit Cragged, Craggy, a. ysgythrog,
Cowslip, s. y dewbānog fechan, clegyrog, serth, garw
symylen, llysiau'r parlys Cram, v. sechi, gorienwi; pesgi;
Cow-wheat, s. y gliniogai ymsechi, bol-lwytho
Cow-yard, s. buches, buarth Crambo, s. chware rhosb, un yn
Coxcomb, s. coegyn, ysgoegyn rhoi gair, ar llallyn rhimymu
Coxcomical, a, coegynaudd mewn cydodhad a hwnw
Coy, a. mursemaidd, osgoilyd–4 Cramp, sub. yr wrwst, ewlwm.
coy lass, mursen gwythi: t. attal, eaethiwo ;
Coyness, s. mursendod cretlymu; dirwasgu
Cozen, v. twyllo, hudo, siommi Cramp-iron, Crampoon, s. craff.
Cozenage, s, twyll, siom creñyn, cretlyn halarm; craft
Cozener, s, twyllwr, dichellwr fach, gafael-fach
Crab, s. afal sur, cogwrn Cranberries, s, pl. ceirios y wern,
Crab-fish, s. crange, mēr-grangc cryglus: sing. crygiusen
Crab-louse, s. crange-leuch Crane, s. garan, cregyr, crych
Crab-tree, a. atallen sur ydd, y gwddt cryg
C R IO6)
- C R -

Crane, s. peiriant i godi pethau Cray-fish, Edr. Craw-fish


trymion, dyrwyn-lath, dyrwyn Crayon, s, puntriluniedyddion:
dq —cymmysg-liw at eu gwaith
cłºbil, s. y droedrudd, llys Craze, v. Syfrdanu, penwannu
iau'r llwynog, pig yr aran, Crazed, Crazy, adj. methedig,
mynawyd y bugail, llysiau breulyd, ysig, dinerth ; an
Rhobert -
mhwyllog, penwan, fol
Crane-like, a. garanaidd Crazedness, Craziness, s. meth
Crane's-peas, s, pys yr aran iant, ysigrwydd, anmhwynt;
Crank, s. offeryn bachog—Crank aumhwyll, penwendid, ffoledd
, of a well, dyrwynlath pydew Creak, r. grillian, gwichian, crec
Crank, a heini, hoenus, bywidg, ian, gwich-drystio
iachus, hawntus, cryf Cream, s. Hafen; c. hufenu
Crankle, v. dolemnu fel afon Cream-faced,a.gwep-salw,digalom
Crankles, Cranklings, sub. crych Creamy, a hufenog, hufenllyd
ion; doleniadau; bachdroiau Crease, s. Ól plygiad, crychiad
Crankness, s. bywiogrwydd, &c. Crease,w.crychiadu, pericrychiad
Cranny, s. agen, hollt, agenig Create, r. crèu; peri; urddo
Crape, sub, teneu-we arferedig Creation, s. créad, créadigaeth,
mewn galar; galar-we crèadwriaeth; urdăiad
Crapulence, s. afiechyd oddiwrth Creative, a créadawl, créawi
feddwdod neu lythineb Creator, sub. créawdwr, crèydd,
Crapulous, adj. glwth, meddw, créawdydd, gwneuthurwr
brwysg; meddw-glaf Creature, s. créadur; dynyn
Crash, s. trvst, tordrwst; cnec, Credence, s. crèd, coel, fydd
grem, gremiad, grill, rhingc Credenda, s, pethau iw credu,
Crash, v. cnec-drystio ; chwil pyngciau frydd; bamau
friwic ; grillian, rhingcian, Credent, a. credus, crediniol
grêmio, grèmial Credentials, sub. cred-lythyrau,
Crassitude, s. tewedd, triveh tyst-lythyrau, gwarantoedd
Crastimation, s, gohiriad, oediad Credibility, s. crededd, coeledd,
Cratch, s. preseb; rhesel; cor coeledigaeth, credinolrwydd;
nelig gaued; cafnebran tebygoliaeth, tebygolrwydd
Cravat, s. math o wadf-liain Credible, a credadwy, coeliad
Crave, v. a. crefu, deisyf, taer wy, hygoel, crededig
ofyn; dychwantu, chwennych Credibleness, Edr. Credibility
Craven, s. ceiliogyn digalon Credibly, ad, yn gredadwy
Craving, sub. dychwantus; creſ. Credit, s. coel, cred; cymmeriad,
awl; gwangcus: s, taer-gais cyfrifiad, bri, parch, ymddiried
Craunch, v. rhygnu dannedd Credit, v. credu, coelio
Craw, s. crombil, croppa Creditable, a cyfrifol, urddasol,
Craw-fish, s. ceimwch coch, ceim hybarch, anrhydeddus
weh mair Creditableness, sub. hybarchedd,
Crawl, v. ymlusgo, cropian, ym cyfrifiad, cymmeriad, bri
gripian Creditor, s. coeliwr, achretawr,
Crawler, s, crópiwr, ymlusgwr; goſynwr; echwynwr
crópiedydd, ymlusgiad | Credulity, s, bygoeledd
C R 103 C R

Credulous, a coelgar, hygoelus Crick, s. dolur poenus yn sythu'r


Credulousness, sub. hygoeledd, gwddf, annwyd-bigyn
coelgarwch, hygreded d Cricket, sub. criciad, criciedym,
Creed, s. prif byngciau frydd, grilliedydd, pry’r tān—A fen
bānau frydd, credo cricket, rhing.c y tes—Cricket
Creek, s. cilfach, crigyll, ebach, play, chware pèl a chlwpa
mör-gilfach ; aber Crier, s. criwr, cyhoeddwr
Creek, c. gwichian, gwichio Crime, s. bai, trosedd, cyflafan,
Creeky, a. cilfachawg, ebachawg camwedd, pechod, camgwl
Creep, r. ymlusgo, ymlithro, Criminal, sub. troseddwr, drwg
crópian, ymgribo; ymledu weithredwr, caniweddwr
º tr.
Creeper, s. ymlusgydd, cropied Criminal, a camweddus, g
ydd, cropiwr; ymlusgiad lawn, camgylus
Crepitate, r. rhingcian, clindardd Criminality, s. camweddusrwydd
ach; crinellu Crimination, s. cyhuddiad
Crepitation, s. clindarddach Criminatory, a. cyhuddawg
º Crepuscle, s. lled-dywyllni, cyf. Criminous, a. beius, cared dog
nos, cyflychwyr, gwyll y nos, Criminousness, s. beiusrwydd
gwyll y dydd, cyfddydd Crimp, a crych; crimpiol; brau
Crescent, sub. cefn-lioer, hanner Crimp, Crimple, r. crychu, crimp
lleuad; hanner cylch io; clofi-ymiusgo
Crescent, a. cynnyddol, tyfol Crimson, s. coch dwfn, porphor
Cresses, s. berw, berwr, berwy Crinated, a. gwalltiedig
—Water-cresses, berw'r dwfr— Cringe, v. Cynfoni, isel-druthio,
JWinter-cresses, barfy gwr hen, gwenieithio
berw'r gauaf—Garden-cresses, Cringe, s. truthblygiad
berw freinig, berw, fraingc, Crinkle, s. crych, crychiad
berw'r ardd Crinkle, v. crychu, ymgrychu
* Cresset, s. goleu twr gwylied; Crinose, a. gwalltog, garw
tān-fwdwl; try bedd Cripple, s. un cloff efrydd, dyn
Crest, s. crib, cópa: mwng: helm baglog: v. efryddu, cloffi
gribog arſau bonedd—Crest Crisis, s. amser tróad clefyd er
fallen, wedi torri ei grib, wedi gwaeth meu er gwell; cyfwng
eiddarostwmg--Crest-tile, crom o berygl neu o fawr ddysgwyl
beithynen iad: dwys-gyfwng
Crested, a cribog, cobynog Crisp, a.crisbin, crisbiniog, sych
Crestless, a. di-grib; pen-isel gras: v. sych-grasu, crisbinio;
Crevice, s. agen, hollt crychu
Crevis, sub. ceimwch yr afon, Crispation, s. dwys-grasiad
llamhidydd. Edr. Crawfish Crisping-pin, s, crychnodwydd
Crew, s. cydforwyr, dwylaw meu Crispness, s. crasder, cras-dym
ddymion llong:-haid o ddy heriad, sych-grasiad
hirwyr Criterion, s, prawf, maen prawf
Crewel, s, edau fain o wan, &c. Critic, Critick, s. beirniad, llèn
Crib, s, preseb ; cor; rhesel feirniad, arholwr
Crib, v. darnguddio, celcio Critical, a. beirniadol, manwl;
Cribble, s. gogr, gwagr tro enbyd, perygius
C R 104 C R
-º-

Criticalness, s, enbydrwydd Croslet, s. croesig; talaith baban


Criticise, v. arholi, manwl-favnu Cross, s. crocs, croesbred, crog:
Criticism, sub. arholiad, beinniad fg. adfyd, blinder, erlid
aeth, manyifarn, cystraw Cross, a. croes, traws; anyuad,
Critique, s. manwl-sylwad gwrthwyuebi's, amfoddog
Croak, r. crygleisio fel llyſant Cross, r. a. croesi; gwrthwynebu
meu frān; grymial Cross-beam, s, trawst, trawst-lath
Croaking, s. cryglas Ilyffant 'ross-bow, s. albrys, bywa croes
Croceous, a. saffryinaid:l Crossness, s. croesineb, anyuad
Crock, s. crochan; y parddu ar rwydd, croesdyniad
gefn crochan: r. pardduo Crosswise, ad. ar wedd croes, ar
Crockery, s, llestri pridd, croch draws
anau priddion - Crotch, s, forch neuffwrch pren
Crocodile, s. crocodil; creadur Crotchet, s. crom fach [ ]
tebyg i'r genau goeg, ond o Crouch, r. m. isel grymu; human
faintanferth; y lefathan (yu grymu, ynablygu
Job 41.) yn ol barn rhai–Cro Croup, s, pedrain, ffolen, cloren
codile's tears, dagrau bradus neu ben ol march, Edr. Crupper
Crocus, s. saffrwm, saffrwn Crow, s. bran: pl. brain—Irvn
Croft, s. cae bychan, maesan crow', trosol neu wif haiarn
wrth dy, erw, cadlas Crow, r. n, cauufel ceiliog-fig.
Croisade, Crusade, s, rhyfel y bostio, ynnddyrchafu
groes, a gymnaliwyd gan Grist Crowd, s. torf, tyrfa, tym-dorf
ionogion, tros oesoedd gynt, i Crowd, r, tyn-ymdyrru; gor.
geisio ynnill gwlad Judea oddi
ar y Tyrciaid
Crony, s. cyfaill neu gyfeilles
lenwi, tynleuwi; sengi, gwasgu,
ymwasgu, ynwthio
Crowder, s. crythor, crythwr
Crook, s. crwbach, crwbach-ſton, Crowfoot, s. crafangcy från, ol
|
ffon gnwpa, baglan; bugeil brain, chwys Mair
from—By hook or by crook, ryw Crow-garlick, s. garllegy brain
ffordd meu gilydd; bid cam Crow-toes, sub. blodau cœnin y t
bid cymbwys brain
Crook, v. crwbachu; crwm-lifo Crown, s. coron, corymrwy; tal
Crook-backed, a. crwca, cefn aith; coron-bleth: darn arian
grwm, gwar-gam o werth puniswllt—Crown of
Crooked, a, cam, crwm, crwca; the head, eoryu, cópa, carau,
gwyrdraws, trofaus; bachog siol, iád, sia
Crookedness, s. camedd, cèmi, Crown, r. coroni, addurno
gWyrni, gwyredd, crymedd Crowning, s, coroniad; perfeith
Crop, s. cnwd; adgen, firwyth, iad, gorphemiad
cynnyrch; y goreu, goreuon: Cruciate, t. arteithio, poemi
crópa, crómil, crombil Crucible, s, tawdd-lestr
Crop, a. cwta, cwtog; clust-gwta Crucifix, s. Ilun Crist ary groes
Crop, v. 4. cwtau, tácio, blaen Crucifixion, s. croeshoeliad
dorri; brig-ladd, difrigo, ys Crucify, r. croeshoelio
gythru; blaen-bori; cmeifio Crude, a, anmawd, llymrig; an'
Crosier, s, from esgob; bugeil-ſion i addfed; analureuliedig
C R 105 CU
—r

Crudeness Crudity, s. ammryd Cry, r, wylo, Ilefaim, bloeddio,


edd, Ilymrigrwydd: anaddred gwaeddi, clio, dolefaim, ubain
rwydd | Cryer, s. criwr., cylioeddwr
Cruel, a. crenlawn, gwaedlyd, Crying, s, wyloſain, lefaim, beich
milain, fyrmig, erchyll, ysgeier, iad, gwaedd, gerain
cíaidd, dywal -
Cryptic, Cryptical, a. dirgel, cel
Cruelty, Cruelness, s. creulon edig, cudd, cuddledig
deb, creulonedd, creulonder Cryptography s. ysgriºcniad trvy
Cruet, s. gwydryn gwinegr neu nodau dirgel; cel-nodiad, cèi
olew; gwinegr-lestr; costrelig 'ysgrifen
Cruise, s.gwyl-fordwyaeth, gwib Cryptology, s. céliaith, nod-iaith
fordwyaeth Crystal, s. crisial, crisiant, sloyw
Cruise, r. n.gwyl-fordwyo, gwib wydr
fordwyo, gwib-forio Crystal, Crystalline, a. crisian
Cruiser, s, gwiblong maidd, crisialaidd, tryloyw—
Crum, Crumb, sub. difyn; briw Crystalline humour, canol-naws
sionyn, briwionyn, mymryn y llygad
Crumble, t. a. briwo, briwsioni, Crystalization, sub. crisianniad,
briwicni, malu, malurio crysialad, tryloywad
Crummy, adj. bywymawg, llawn Crystalize, c. crisialu, crisianmu,
bywyn; cnodig, tew tryloywi, tra-loywi
Crump, a. cam, crwm, crwca Cub, s, cc.nau, cenaw
Crump-backed, a. cefn-grwm Cube, s. corph neu beth chwe
Crumple, s. crych, crychiad ochrog, meu chwe-wynebog
Crumple, r. crychu; annhrefnu Cube-root, s. º
Crumpled, a crychiog, crychedig Cubic, Cubical, a chwe-ochrog
Crumpling, s. math o afal faeth Cubit, s. cufydd, cyſelin, troed
Crupper, s. pedrain, bontin, neu fedd a hammer
fiolen march; pystylwyn Cucking-stool, s. ystäl drochi:
is . Crural, a. perthynol i'r glun neu'r Buarteriad olloni gyutyu gosp
ſ: groes - araml fath o droseddwyr
Crusade, Edr. Croisade. - Cuckold, s. enw o dairmyg ar
Cruse, s. ffidl fechan. Edr. Cruet Wr gwraig odinebus: gwanwr,
. Crush, sub, gwasgiad, llethiad; anwr; cycwallt
ysigtod; dinystr Cuckold, r. a. di-wrio
Crush, v, gwasgu, llethu, ysigo, Cuckoo, S. y gog, y gegid fechan,
mathru, malurio, dyfetha, gor y gethlydd, y gwcw
threchu Cuckoo-chafer, s, gwichell y gāg
Crust, s. crawen; crafen, cresten Cuckow-point, 8, pidyn y gāg
Crust, r. crawenu; crestenu Cuckow-spittle, s. poeryn y gog
Crustaceous, adj. crawenaidd, Cucqueam, s.chwidwen, mwyglen
cragenaidd; cramenaidd Cucumer, sub. y chwerwddwr,
Crustiness, s. crawenogrwydd cucunner

Crusty, a. crawenog; afrywing Cud, s. cil boch, buyd cilfoch–


Crutch, s. bagl, ffon-fagl To chew the cud, cnoi'r cil: fig.
Cry, s. bloedd, gwaedd, llef, cri, myfyrio, hoff-gofio
dolef Cuddlé. v. Ilechu; cofieidio
. P
C U 106 - CU

Cuddy, s. He man-gelloedd, mewn Cumulate, r. casglu, crugio, tyrru,


Ilong, at was anaeth is-swydd pentyru, carmeddu
wyr Cumulation, r. casgliad, crugiad,
Cudgel, s, fon, cwlbren, delbren, peutyriad, carneddiad
cogel, clwpa, pastwm Cunctation, s. oediad, gehiriad
Cudgel, r. a. ffénodio, pastymu Cuneal,Cuneated, a fel cºn, cyn
Cud-weed, s. vradafeddog, llwyd. aidd, geingaidd; cymiol
y fordd, Ilwyd boneddig Cunning, a cyfrwys, gochelgar,
Cue, s.amaid, awgrym; diwedd, call; dichellgar: cywrain, cel
cynifon; tymher, hwyl - fydd, hy-fed", medrus
Cuff, s. torch llawes: dyrnod, Cunning,Cunning mess, s. cyfrwys
cermod, bonclust:—drèlyn edd, cyfrwysder, cyfrwysdia:
Cuff, r. a. torchi, torch-wisgo:— dichell, ystryw; medr, medr
dyrmodio, bonclustio usrwydd, cywreinrwydd
Cuirass, a llurig, curas Cup, s. cwpan; cib, caffen, fiol.
Cuirassier, s. milwr Ilurigog cibyn mesen heu flodenyn
Culerage, s. yr elimog goeb, y Cup, c. a. craffinio, ysgraffinio
benboeth. Folr. Arsc-sºart Cup-bearer, s. heilyn, trulliad
Culinary, a.ccginaidd Cupboard, sub. Hogell, Ilogawd,
Cull, r. cwlio, dewis, pigo clo-gell, cup-burrád, cwpan
Cullender, s. hidl gell
Cully r. siómi, twyllo, hudo Cupid, s. duw'r anlladrywydd
Cully, s, un a hudwyd gan ferch Cupidity, s. chwant, truehwant,
Culm, s. glo pelau, glo cwlwm gorawydd; trythyliserch
Culminate, r. m. ucheddu, bod Cupola, s. cromen, twr byāog
mewn ucheddiad neu entrych Cupper, s. craffinydd
Culpable, a beius, cam-gylus Cºpping, s. craffiniad
Culprit, s. um tan gyhuddiad Cupping instrument, s. craffinai
Cup-shot, a. meddw, Hech-feddw
Cultivate, r. a. divyilio, amaethu,
hwsmonaethu, llafurio, gwr Cur, s. corgi, costawg, costawe
teithio: meithrin, coledd ci, ci defaid, bugcilgi
Cultivation, Culture, s. amaeth Curable, a. meddygadwy
wriaeth, amaethiad, divylliad, Curableness, s, iachãolrwydd
gwellineb; addysg, addysgiad; Curacy, s. bugeiliaeth, periglor
meithriniaeth; coleddiad iaeth, curadiaeth
Culver, s. colomen: ysguthan |Curate, s. periglor, curad
Culverin, s. math ownn mawr Curative, a. iachãol, meddygol,
Cumber, r.a. rhwystro, luddias; meddygin, meddyginiaethol
beichio, gorlwytho; diffrwytho Curb, s, genfa; attaliad
Cumberance, s.rhwystr, rhwystr Curb, r. ffrwyno, attal, cadwi
ad, afrwyddiad; trafferthiad mewn
Cumberous, Cumbersome, adj. Curd, s. caul, ceuleden–Cheese
llwythfawr, amrosgo, rhwystr curds, ceulfraen, caws gwyn
awi, beichiawl, gorthrwm Curdle, r. ceulo, ceuledu, cawsio
Cummin, sub. Ilysiau'r hedydd, —Curdle, or milk tray, ceul.
troed yr hedydd, tafod yr hed awr

ydd, curmin. | Curdled, a. ceuledig, ceulog


CU 107. C. U.

Curdy, a.cawsog, ceuledawg Curse, v. a. melldithio, melldigo,


Cure, s. iachãd, gwellhäd, gwell rhegu, offrwm ir fall
iant; perigloriaeth, bugellwr Cursed, a. melldigedig, esgym
iaeth, cur, gotaleucidiau mun, esgymmunedig, atgas,
Cure, c. a. iachãa, meddygin anted, ysgeler, erchyll
iaethu, gwellitäu:—halltu Cursedness, s. melldigedigrwydd,
Cureless, a. amwelledig, divell ysgelerder, anțadrwydd
iant, anteddyginiaethol, anwell Cursorily, al. ar frys, ar redeg,
advy argiparem, yu lled ysgatin
Curer, s. iachãwr:—halltwr Cursoriness, s. buanwedd, cyſ
Curfew, s: gloch wyth (gynt:)— lymedd; brys; ammwysder
gorchudd tâm meu aelwyd Cursory, a. buánred; cipdremiol;
Curiosity, s. manylwch, manyl bryslawl; ySgafnddull
gais : cywrein-beth, manyl Curtail v. cwtogi, byrhäu
waith, hymodwaitia; tıysyn Curtain, s. llen, crog-len, caead
Curious, adj. manwl, cywraint, len–Curtain-rod, llenlath, llen
celfydd, tiws; ymofyngar ; wialen
rhy-fanwl Curtilage, s. cadias, buarth
Curl,* crychgudyn, doleniad Curtsy, s. moes-blygiad
gwſalt Curvated, a cam, crwca
Curl, v.crychu, dolemu, modrwyo, Curvation, s. crymiad, doleniad
argrychu Curvature, s. camedd, dolemiad,
Curled, a crychedig, argrych dolystum, crymder, cèmi
Curlew, sub. y gylfinhir, aderyn Curve, a cam, crwca, crwm
Iniot
Curve, s.cémi, crymedd: v. camu,
Curmudgeon, s. cerlyn, bawddyn gwyro, crymu; plygu
Currant, sub. rhyf; pl. rhyſion, Curvet, s. crychnaid, carlam
grawn Corinth, currens Curvet, v. a. llamsach, crym
Currant-tree, s, rhyfwydden garnio, cariamu, crychneidio
Currency, s.hydreigledd, rhwydd Curvilinear, a. crymlinellaudd
rediad neugerddedad; rhed Curvity, s. camedd, gwyrmi
iad:—arian neu werth der Cushion, s. clustog, gobenydd
bymiol Cushionet, s. clustogam
Current, s. frwd, cerhynt, gofer Cusp, s. dyſiaen heu fiaen saeth:
Current, a. derbymol, cymmer um o gyrn y lleuad
adwy; cyffrediu; rhugl Cuspated, a. pig-faha, blaen-fain
Currentness, s. Edr. Currency Cuspidate, r. blaen-llymu, blaemu,
Curricle, s. cerbydan ysgafu ar pugfeinio
: ddwy olwyn Custard, s. brithog, ceulfwyd
Currier, s.lledrur; ysgrafellwr |Custody, s. cysdodiaeth, cadwr
Currish, 8, corgiaidd; sarrug iaeth, ceidwadaeth, adne; dal
Curry, e. g. cyffeithio Il-dr, ys-li fa, carchar
twytho; ysgrateliu-To curry Custom, s. arſer, defod, cynneſ
farour, ceisio boddio trvy druth od, moes, arddefod, hen-foes:
neu weniaith masgnachaeth, cuismariaeth ;
Currycomb, sysgrafell, rhistyll toll, arian porth, treth, cyllid,
Curse, s. melldith, rueg teyrnged
P2
C Y 108 D A

Customable, a tolladwy; aifer Cymbal, s. symbal


edig, cymeſin, cyffredin Cynanthropy, s. y gynddaredd
Customarily, ad. yn arterol, yn Cynegeetics, sub. hyfrau helwr
gyff edin, yn ol y ddefod ideº, men gynyddhaeth
Customariness, s. arteredigaeth, Cynic, Cynical, a cialda, costog
arferoldeb, arferolrwydd aid , antwyn, difoes.
Customary, a detodol, cynnefin, Cynorexy, s. y rhaub-glwyf, dolur
, arferol, arferedig bwytčig -

Customer,s, prynwr, masgnachwr Cynosurus, s. (Ilysieuyn) rhônell


Custom-house, s. tolldy, toilfa y ci:—seren y gogledd, seren
Cut, s. torriad; archoll, briw; y morwyr, yr arth leiaf
tafell, darn: argraff-lun:—dyfr.
Cyon, s. impyn. Edr. Cion
glawdd, dyfrile cloddiedig Cyperus, s. ysnoden Fair
Cut, r. a. torr.; naddu; trychu Cypher, Edr. Cipher -

Cut, part. torredig; gwahanedig, Cypress-tree, s. cypres-wydden—


trychedig, atdrychedig Field-cypress, troed y gath bali
Cutaneous a. croemaidd Cyst, s. coden, crawn-goden
Cuticle, s. croenyn, tánen, pilen Czar, s. byrhād o enw Caisar,
Cuticular, a. croenymaidd enwawd neu ar-enw Ymer
Cutlass, s. bidog, byl-gleddyf awdwr Russia
Cutler, s. cyllellwr; cledd-öf Czarina, s, titl neuenwawd Ym
Cutlets, s. darnau teneuon o gig erodres Russia
llo wedi eu trim yn addas
Cut-purse, s. Ileidr pyrsau
Cut-throat, s.llofrudd, murniwr, D.
Ileiddiad; drygddyn, dyhiryn
Cutter, s, térwr, maddwr; cylien: D, TRWY fyrhād, a arterir
—ysgafn-long rhyfel yn lle Doctor, dysgawdwr, a
Cuttle-fish, s. ysdifflog, mēr-gyll. Dirinity, duwinyddiaeth: ac,
ell, math o bysg—Cuttle-bone, fel rhifnod neu rif-lythyren, y
bron alarch, asgwrn yrysdiffio. mae'n sefyll am bum cant
Cyamus, (or Blue-bottles) sub, y Dab, s. math o bysgodym llydan,
glafr-lys, y bengaled, y benlas lleden gènnog, lythien: dyrn
wen, y gramenog, penlas yr yd od ysgafn, cuith: celfyddwr
Cycle, s. cylch-rediad, rhygylch, medrus
cylchwy:—cylch-wyl Dab, v. a. ysgafn-daro, cnithio
Cyclometry, s. cylch-fesuriad Dabble, c. ymsicio; ymdryboli;
Cyclopaedia, sub. cylch-gwybod ymyrraeth; bas-ymbela
aeth, corph o didysgeidlaeth Dabbler, sub. ymdrybaeddwr;
Cyder, s. suger, osai. Edr. Cider gwan-ymyrrwr
Cygnet, s. cyw alarch, alarchen Dab-chick, s. math o Wylan;
Cylinder, s, rhol, trol, rhol-bren, tundroed
rhol-faen:—ceuedd dryll crwn, Dace, s. brwyniad, math offithyll
crwil-geuedd Dactyle, s. mesuro dair sillaf, un
Cylindrical, a rhólaidd, trólaidd; hir a dwy ferr, mewn plyd
trolynog, trolynaudd; crwn yddiaeth #: a Ladin
geuol Dad, Daddy, s, tad, tada
D A 100 D A

3Dadock, s. prengwyn, prem pvdr Damascene, Damson-plumb, sub.


Daffodil, s. math o lili, gwayw'r entinen Damascus
brenum, blodau'r gwyddau bach Damask, s. Iliain meu sidan wedi
JDag, v. blaen-gneifio ei wau yn ol arter Damascus,
Dag-locks, s. blaem-gneifion sefyn guerog flodeu-wedd
Dagger, s. cleddyfan, bidogyn, Damasked, adj. caerog-flodeu
clun-gyllell, dagr wedd
Daggle, s. dibl; cagi: r. diblo Dame, s. arglwyddes; meistres,
Daggled, a. diblog, caglog benyw; hen wraig; bodo
Daily, a beunyddiol Damn, r. a. damnio; dyfarnu,
Daily, ad. beunydd, bob dydd, o colitarnu : melldithio, rilegu
ddydd iddydd, yn feunyddiol Damnable, a. damniol, barnad
Dainties, s. dantentimion, moethau wy; ysgeler, echryslawn
Waittiness,s, moethusder, moeta Dammation, s. barmedigaeth, coll
" usrwydd; dichlynedd; dant edigaeth, damnedigaeth
eiddiwydd; dicrawch Damiatory, a. damnioi, melldig
Daunty, sub. danteiddfwyd, am ol, colifarnol, colliannol
meutlyn, meddfaeth Damned, a. melldigedig, colledig,
JDainty, a. moethus; danteithiol, collfarnedig, dammedig
danteiddiol, ammeuthyn,medd Damniſy, v. colledu, niweidio
faeth—Dainty-mouthed minfel Damnifying, a colledus, niweid
us; min-flysig iol, dry gweithiol
Dairy, s. hafod, llaeth-dy, maer Damp, sub. Ileithder, ſleithdra,
dy, hafodty—Dairy-man, ha lleithrwydd, gwlybnaws; tarth,
fodwr, maery biswall—Dairy mygdalth; ager, agerdd: llyfr
maid, llaethwraig, maeromes der, gwan-galondid
Daisy, s.llygady dydd, aspygan, Damp, a. liaith, lledwlyb
sensigl Damp, r. a. Ileithio, liedwlychu;
Daker-hen, s-crec-iar Hyfrián, digalóni
Dale, s, dyffryn, glyn; ystrad, Dampish, Dampy, a. Iledlaith
cwm, dól, allmor; dol-dir 3Dampishness, Dampness, s, lled
Dalliance, s. ysbleddach, nwyf. leithder, Ileithder, oer-maws
, chwarae, maldodaeth; oediad Damsel, sub. geneth, heriodes,
Dally, v. maldodi, maswedda, llangces, bachgenes, bun
chwarena; yndrythyllu; cell. Dance, s, taplas, dawns
wair, cydgam; g.ohirio Dance, r. taplasa, coroli, dawns
Dam, s mam: dyfr-glawdd, ar io, liamsach, crychneidio, llem
gae, arglawdd, clonia, pvnt ain

Dam, v. a. argau, cróni, llynio Dandeliom, s. dant y llew, danty


3Dama e, sub. niwed, colled, ar ci, clais, dail clais
gywedd:—iawn barne ig Dandeprat, s. cór cymbenffraeth
Damage, v. a. miweidio, colledu, Dandle, v. mwyn-foddio: oedi
argy weddu, gwaetuu . Dandruff, s. marwdon, mandon
Damageable, a. gwaethygadwy Dane-gelt, sub. treth a dalai y
Damaged, a gwaethygiedig Saeson gynt ir Daniaid
Damage-feasant, sub, iawu am Dane-wort, s. ysgaw, Mair, ys.
niweidio aniſail gaw'r dilaear, gwacdy gwyr
D A 1 10 D E

Danger, s, peryg, perigl, perygl, Data, s. pl. rhoddedigion


pyd, embydrywydd Date, s. dyddiad, dydd-nodiad:
Dangerless, a. diberygl, diogel —math offrwyth peraidd
Dangerous, a. perig, peryglus, Date, r. a. dyddio, dydd-nodi
enbyd, enbydus Dative, a rhoddawl. Edr. Case
Pangerousness, s. enbydrwydd Daub, r. a. dwbio: priddo; iro
Daugle, v. rhydd-grogi, rhydd Daubed, a. dwbiedig, iredig
. . lusgo, llusgo arol Dauber, s, priddwr, dwbiwr.
Dangler, s. yunganlynydd Daubing, sub. dwbiad; dwb;
Dapper, a bach a bywiog—Dap priddad, cleiad
per mag, crynfarch, siongcyn Daughter, s. merch–Daughter
Dapperling, s. dynyn, corryn in-law, meich y'nghyfraith,
Dapple, Dappled, a. mannog, dawes, gwaudd-Step-daughter,
brithliw, amliw, amliwicg, cym llys-ferch, elses -

mysgliw; troellog Davids, St. s. Ty Daewi, Menew,


Dapple-gray, a, briti-las Mynyw
JDare, r. beiddio, arteiddio, an Dannt, v. digalóni, brawychu
turio, Ilyfasu; rhyfygu Dauntless, a. calónog, diofm, di
Daring, a hy, eon, êofm, rhy ddychrym, hyfaudd, beiddgar
fygus, anturiol, arfeiddiol Dauphin, s. titl meu enwawd mab
Daringness, s, beiddgarwch, ar hynaf Bremin Ffraingc
hyder, hyfeiddrywydd Daw, s. corfran, cawel, palores
Dark, a gwyll, tywyll, du, cadd Dawn, s, gwawr, gwawrddydd,
ugawl; anamlwg, aneglur clais neu daychlais dydd, cyf
Barken, v. tywyllu; duo
Darkness, sº tywyllwch, tywyll.
ddydd, cynddydd, glasddydd,
glasiad neu dorriad dydd, bor i
wg, tywyllni; caddug, yfagddu eu-ddydd -

Darksome, a tywyll, godywyll,


lled-dywyll, anoleu
Dawn, r. gwawrio, dyddio, dydd
hau, goleuo, torrin didydd
|
Darling, a. anvyl, hoff, gorhoff Day, s. divrnod, dydd, dwthwm, |
Parling, s. anwylyd, anvylddyn dydd-gwaith, dyw, diau (
Barn, r, darm-wnio, cyweirio Day-book, s. dydd-lyfr -

Darnel, s, efre, efcau; ller Day's-man, s, dyddwr, canolwr,


Dart, s, picell, pilwrm, gatlach cylafareddwr, barnwr *
Dart, v. picio, ynasaethu ; pic Day-spring, s. swawr-ddydd º
ellu, tafiu picellau Dazzle, r. a. ardywynu, serénu,
Dart-fish, Dase, s. brwyniad gorddysgleirio; Ilygaid-ddallu,
Dartingly, all. yn chwyrm, ar bwrw hud
ergyd Dazzling, a llachar, gorddysglaer
I)ash, s. tarawiad, ergyd ; taen, Deacon, s. diacon, dyweinydd
taenell, cymmysg; croesłinell Deaconry, Deaconship, s. diacon
Dash, e. taro, chwyrn-daro, mal-; iaeth, dyweinyddiaeth
urio; ysgemio, taenellu; ar "Dead, a. marw; marwaidd, di
wiychu; yswilio ; symnu:— fywyd; di-enaid; diflas
croeslinellu: cymmysgu Deaden, e. g. marweiddio, lladd,
Dastard, s. anvr, bawddyn gwanhäu, torri gryn,
Dastardly, a, anºraidd, bawaidd * Deadish, a, Inarwadd, Hedfarw
D E 111 DE

Dead-lift, s. cyfyng-fºwlch Debase, r, iselu ; gwaethu; bych


Deadly, a. marwol, angeuol, din anu; dibrisio, difrio
ystriol: all. yn farwol Debased, adj. isel, dirmygedig;
Deadness, s. marweidd-dra gwaethedig, wedi ei lygru
Deaf, adj. byddar; trymglyw, Debasement, sub. gwaethygiad,
trwm eiglybod; di-glyw darostyngiad, iseliad, llygriad
Deafen, v. byddaru; syſrdanu Debaser, s, gwaethygwr, llygrwr;
Deafish, a. lied-fyddar, anhyglust dirmygwr, anmharchwr
Deafness, s. byddarweh, byddar Debatable, a. dadleuadwy
dra, clyst-drymedd, trymglyw, Debate, s. dadl, arddadledd
bydderi Debate, r. a. ymresymu; dadleu,
Deafening, s. byādariad arddadlu : amrafaelio
Deal, s, rham, cyfram—A great Debateful, a. dadleugar; cecrus
deal, helaethran, ilawer, amledd Debater, s. dadlwr, ymresymwr
Deal, v. rhamnu, cyfrannu: cy Debauch, s, gormodedd, rhysedd,
werthu, cyfaelio, masgnachu, wttres; dyföliad; meddwdod
marchmatta: trin, ymdrin Debauch, r, wttresu; ymlygru;
Dealer, s. cywerthydd, cyfael. halogi,diforwyno,treisio;ilygru
iwi, masgnachwr, marchmatwr, Debauchée, s, wttreswr, rhys
maelier: rhānwr eddwr, of rddyn; anilad-fab
Dealing, sub. cydfarchmadaeth, Debaucher, s. halogwr, Ilygrwr
marchmadaeth; masgnach, ym Debauchery, sub. rhyseddwaith,
driniaeth, triniaeth wttreswath, brynti, drygfuch
-

Deal-tree, s. fawydd, pren flaw edd


ydd; fivnidwydden. Edr. Fir. Debenture,s.ysgrifen-dystiolaeth
Bean, s. déon; cór-flaenor am dayled; hawl-sgrifen
Deanery, s. déoniaeth: déondy Debilitate, v. gwanhäu,
‘Deanship, s. déoniaeth ychu, annerthu, eiddilo
Dear, a. anvyl, cu, hoff; drud Debility, s. gwendid, nychdod
Dearness, s. anvyledd, cudeb : Debonair, a. moesgar, mwynlan;
drudaniaeth, uchel-bris hoenus, llonwych
Dearth, s. prinder, drudaniaeth; Debt, s. dyled, dylyed; goſyn
newyn, dir-anghen Debtor, s. dyledwr, dledwr
Beath, s. angan, dylaith, marwol Decade, sub. deg; degaid; deng
noS
aeth, trang, trangc, trangced
igaeth, diem, dienydd Decadence, Decadency, s. ad
Deathless, a. antarwol feiliad, dadfeiliad; dirywiad
‘Death-watch, s. c6pyn neu gor Decadist, S. unyn rhoi hamespob
bryf a wna Swn tebyg i awr. deng mlynedd
lais; yr hyn, trvy wan-goel Decagon, s. darlun, neu adeilad
Ilawer, a gyfrifir yn arwydd deng-ochrog meu dáeng-onglog
angau: marw-orlais Decalogue, s. y deg gorchymyn,
Debar, r. attal, lluddiais, llestair,
y deng-air deddf, dengair
cau allan, difeddiannu Decamp, v. dadwersyllu; mudo
Debarred, a. attaliedig Decamping, Decampment, s. dad
Bebark, t. a, tirio, glannio; ar wersylliad; mudiad
arlannio; dailwººth, Decant, v. a. araf-dywallt
s

ID E ..I I o D E

I)ecanter, sub. Ilestr tywallt, ty Decerptible, a gwahanadwy


walltydd, gwallofydd Decertation, s. ymrysoniad
Decapitate, v, torri pen, dibennu Decide, r. a. penderfynu; cylaf.
I)ecapitation, s. diböhlad eddu, terfynu ymrafact
Decay, s. ammhariad, adfeiliad, Decider, sub. barnwr, terfynwr
methiant, nychdod, dihoeniad ymryson, dyddiwr.
, Decay, r. adfeilio, gwaethygu, Deciding, s. penderfyniad, &c.
nychu, dihoeni, gwanilau Decimal, a. degawl, degymawi
Decayed, a. methedig, nychlyd Decimate, v. degymu, degu
Decaying, s. methiant, adfeiliad, Decimation, s. degymiad, degiad
, anmhariad: a. methiannus Decipher, r. a. dehongli, dynodi;
Decease, s. marwolaeth, trange, dirhad neuegluronodau tywyll,
trangcedigaeth, ymadawiad neu eiriau ammheuol
Decease, r. marw, trengi, ymado Deciphered, a. dehongledig
Deceased, a. wedi marw, wedi Decipherer, s. dehonglydd dirgel
yınadael, a ymadawodd modau, dynodydd
Deceit, s. hoced, hud, hudoliaeth, Decision, s. barniad, dybendod;
twyll, siomedigaeth, geudeb, tor-ymryson, penderfyniad
dichell, falsedd Decisive, a. terfynol, penderfyn
Deceitful, a twyllodrus, hocedus, ol, pen lant, dybènol
ystryw-ddrwg, geuol Decisiveness, s.terfynolrwydd
Deceitfulness, sub. twyll, hudol Deck, s. burdd long
iaeth; dichellgarwch - Deck, r. tacclu, taccluso, trvsio,
Deceivable, a hydwyll, twyllad trwsiadu, gwychu, addurno:
wy; twyllodrus, dichellgar ymdrwsio, ynbingcio
Deceivableness, s. hydwylledd; Decked, a. byrddiedig; trvsied
hudoliaeth, twyll, dichell ig, trvsiadus, addurnedig
Deceive, r. twyllo, siómi, hudo Declaim, v. ymadroddi, areithio:
Deceived, a. twylledig, siomedig dwys-feio; croch-feio
Deceiver, s. twyllwr, fugiwr Declaimer, s. areithiwr
Deceiving, sub. twyll, twyllad: Declamation, s. araith; areith
part. gan dwyllo, yn twyllo brawf; areith-floedd; areithiad \-
December, s. Rhagfyr, y mis du Declamatory, a croch-feiawl
Decemvirate, s. rheolaeth deng Declaration, sub. adroddiad; ar
wr, dengwriaeth dystiad; cyhoeddiad, datgan
Decency,s.gweddusrwydd, iawn iad, hyspysiad; ardystiolaeth
foes, gweddeidd-dra, cymbwys Declarative, Declaratory, a. hys
der, harddwch, º, pysol, mynegol, datganawl, ad
gweddeiddrwydd roddawl, arddangosawl
I)ecennial, a. deng-mlwyddol Declare, r. mynegi, hyspysu, dat
Decent, a gweddaidd, hardd, gan, traethu, adrodd, cyhoeddi,
prydferth, moesgar, addwyn arddangos, dangos; tystio, ar
Teceptible, a. twylladwy dystio, gwirio; addef, cyffesu
Deception, s, twyll, hud, siom Declarer, sub. mynegwr; cy
Deceptious, s. siómgar, geuol oeddwr, &c.
Deceptive, a. twyllodrus, hudol Declaring, sub. mynegiad: part.
Deceptory, a. hudolawl gan fynegi, ganddatgau
D E I 13 D E

Declension, s. adfeiliad, ymlaes Decoy, s. hud, deniad; hud-lyn,


iad, dirywiad, anmhariad, hudle, llithle—-Decoy-duck, hud
gwaethygiad: treiglad geiriau, hwyad, hudnwy
amgenedigaeth, dychwyliad Decoy, r. a. hudo, denu, lithio
Declinable, a. hydreigl, treigl Decrease, s. Ileihād, treiad: cil
adwy: gocheladwy adeg y lleuad, cil y lloer
Declination, sub. gogwymp, go Decrease, r. Ileihău, treulio,
gwyddiad: Gradd-bellder, sef, treio: myned argil
pellder planed, tua'r gogledd Decreasing, s. Ileihād, trciad
neur dehau, oddiwrth linyn y Decree, s. gorchymyn, deddf;
Cyhydedd gosodedigaeth; arfaeth
Decline, sub. methiant, nychdod, Decree, v. a. gorchymyn, deddfu,
darfodedigaeth, mych; gwaeth dyerchi; arfaethu
ygiad, adfeiliad Decreed, a. gosodedig, gorchyni
Decline, v. nychu, anmharu, ynedig; arſaethedig
gwanhäu; gochelyd, gwrthod: Decrement, s. Ileihād, treuliad
—treiglo gair, amgenu Decrepit, a. methianllyd, crym
Declined, adj. methedig; go edig, egwan, cleiriach
gwyddedig; treigledig Decrepitness, s. methiant, cleir
Declining, (on the decline) a. go iachrwydd, gwendid hemaint
gwyddol, ar ogwydd, ar feth, Decrescent, a. yn leihau, treiawl
ar drai, ar ball Decretal, a gorchymynol, gos
Declivity, s. gwaered, gorwaer odawl, gosodedigol, ordeinioi
ed, disgyniad; llethr, Ilech Decretal, sub. gosodiad; lly fr
wedd; serthi, serthedd gosodedigaethau : deddf-lyfry
º Declivous, a. llethrog; serth Pab
Decoct, v. a. berweddu, crych Decretory, a. barnedigol, barn
º iasu, trvytho; treulio awl; terfynol; awdurdodol
Decoctible, a berwadwy Decrial, s. difenwad, gogamiad
Decoction, s. berwad, dyferwad; Decry, r. cablu, diffio; beio
meddyglyn; trvyth, isgell Decumbence, s. ystum gorwedd
Decollation, s. di-beniad iad; gorweddiad
: Decompound, v. adgyfansoddi Decumbiture, s. claf.orweddiad
* Decompounded, Decomposite,a. Decupie, a. dengmhro, degplyg,
º adgyfansawdd, adgyfansodd
edig, ail-gyfansawdd
dengmyblyg
Decurion, s. dengwriad:
Decorate, a. addurno, gwychu Decursion, s. dylifiant, rhediad
Decoration, s. addurniad, &c. Decurtation, s. cwttogiad
º Decorator, s, tacluswr, addurn
wr, harddwr, prydferthwr
Decussate, r. croesi, cynghroesi
Decussation, s. cynghroesiad
Decorous, a.gweddus, prydferth, Decypher, r. Far. Decipher
addwyn, hawddgar Dedicate, p. cyssegru; cyflwyno ;
Decorticate, r. a. dirisgo, di dyanmerch; priodoli
risglo, dadrisgio, dadrisglo Diº. a. cyssegredig, &c.
º Decortication, s. dirisgliad, &c. Dedication, s. cyssegriad; cyf.
Decorum, sub. gweddeidd-dra, lwyniad; dyannerchiad; an
harddwch, gweddusrwydd rhegiad; priodoliad
Q
D E 1 14 D E

Dedicatory, a. anrhegawl, cyf. Defamation, s. cabl, difenwad,


lwynawl, dyanmerchawl enllib, gogan, athrod, absen
Dedition, s. gorfod-roddiad, ym Defamatory, a. athrodus, enllib
roddiad, yimroad us, gwaradwyddiadol
Deduce, v. tymnu casgliad, casglu Defame, t. athrodi, cablu, difen
!)educed, a. casgledig oddiwrth wi, gwaradwyddo, diffio
Deducement, s.tardd-gasgliad Defamer, s. athrodwr, difenwr
1) educible, a casgladwy Defatigate, r. peri blinder; blino
Deduct, r. a. tymnu allan, tynnu Defatigation, s, lludded, lludded
oddiwrth, tymnu'm ol iad, lluddedigaeth
Deduction, s. tardd-gasgliad, ar Deſault, s. difiyg, gwall, meth,
gamlyniad, casgliad: tymniad bai, gwallusdra; pall-daliad
allan, neu'rhyn a dynmir allan Defaulter, s. pall-dalwr
Deductive, a casgliadol Defeasance, s. dirymiad ammod;
Dee, s, dyfrdwy, dwrdwy diddymiad; dadymrwymiad
Deed, sub. gweithred; gwaith, Defeasible, a. diddymadwy
gorchwyl, peth; ammod-sgrif Defeat,s.gorchfygiad; maeddiad; s
en—Deeds, gweithredoedd ; dymchweliad; curfa
ysgrifenadau Defeat, r. a. gorchfygu, arymlid;
Teedless, a. diveithred; segur dymchwelyd; seithugio; di
Deem, v. tybied, meddylio, rymu, curo, maeddu
barnu, cyfrif, tybygu, tybio Defeature, s. newidiad neu an *...

Deeming, s, tyb, tyhygiad fºurfiad wyneb-pryd


Deemster, s. dyddiwr, barnydd Defecate, v. divaddodi, puro, ".
Deep, a. dwfm; isel; gorddwfn teru, diammhuro
JDeep, s. dyfnder, eigion, dyfm Defecated, a. divaddod, tér, pur,
for, anoddyfm, affwys diammhur, puredig
Deepen, v. dyfnhäu ; tywyllu Defecation, s. divaddodiad, &c.
I)eepening, s. dyfmhād Defect, s. byrdra, diffyg, gwall,
}}eeply, ad. yn dawfn; yn ddwys coll, aball, fael, mēth .
Peepness, s. dyfnder, dyfnedd Defectibility, s. diffygiolrwydd
I}eer, s. danas, ewig, hydd; carw, Defectible, a gwallygus
eilon—A deer-park, parc evig Defection,s.gwallygiaeth, gwall
\
od; parc ceirw; hydd-gae— wg, gwallygiad, -

Deer-skin, hydd-gen; croen enciliad, syrtiliad ymaith


carw Defective, a.gwallus, gwallygus;
Deface, r. a. hacru, gwrthumo, diffygiol; ammherfaith; anafus,
anfurfio, anharddu, anterthu, cloff, byr
llygru, divyno ; diléu Defectiveness, s. gwallusrwydd,
Defaced, a hacredig, &c. diffygiolder, byrdra
Defacement, s. atluniad, anfurf. Defence, sub. diffyn, amddiffyn,
iad, hacriad: diléad amddiffyniad; amddiffynia;
Tefailance, s. meth, diffyg amnawdd, amgaer; modded
Pefalcate,".. blacn-dorri; cwtogi; Defenceless, a. diamddiffyn, di
rhoi cyfrif cwta; attal rhan ymgeledd, dinodded
Tefalcation, s. brigdorriad: coll Defend, v, amddiffyn, ymddiff
gyfrit, colliant diogelu, diffyn, moddi, achu
D E 115 D E

Defendable, a. diffymadwy Deforcement, s. trais-attaliaeth,


Defendant, sub. ymddiffynwr, y cam-oresgym, trais attatael
ddiffynblaid; y cyhuddol Deform, r. a. anſfurfio, gwrtkuno,
Defender, s. diffynwr, noddwr hagru, hyllu, anharddu, all
Defensible, a. diffynadwy ferthu, aflumleiddio
Defensive, a.diffynol, amddiffyn Deformation, s. anſfulfiad, &c.
us, ymddiffynol beformed, a. alluniaidd, anterth,
Defer, r. oedi, addoedi, golirio, gwrthum, hyll, hagr
dyoedi, bywrw heibio Deformity, s. aflunieiddrywydd,
Deference, s, parch, bri; ymos. anfelthwch, gwrthuni, hagredd
tyngiad, dymroddiad Defraud, r. a. twyllo, camgoll
Defiance, s. beiddiad, her, hêr edu, cam-attal; siommi
iad, aws; cyngwys Defraudation, s. twyllofaint
Deficiency, s. difiyg, byrdra Defrauded, a twylledig
YXeficient, a. diffygiol, byr, ang Defrauder, s. hocedvr, twyllwr
hyflawn, amorphen Defray, r. a. dwyn traulineu º ost,
Defile, s. cul-ffordd, rhes-lwybr digostio
Defile, r. halogi, divyno, bud Defrayer, s, dygwr traul
reddu, aflamhau; diforwyno Defraying, s. dygiad traul, di
Defiled, a halogedig, aflan gostiad, cost-ddygiad
l)efilement, s. halogiad, haloged Defunct, a. marw, wedi marw
igaeth, llygriad, divyniad Defy, v. a. beiddio, arſeiddio, an
Defiler, s. halogwr, divynwr nog, dir-annog, gofyn gwaethaf;
Definable, a. darluniadwy ynwrthod a
Define, r. amlygu, darlunio, eg Degeneracy, s. dirywiad, afryw
lurhäu ; pennodi, nodi iaeth, llygredigaeth * - .

Defined, a. darluniedig; hyspys Degenerate, c. dirywid, afrywid,


edig; pennodedig -
adrywid; amfoesogi
Definer, s. darlunivr Degenerate, a. dirywiel, afryw
Definition, s. darnodiad, darlun iol, diry w, dirywidg, dirinwedd,
iad, egluriad; pennodiad llygredig, adrywidl, dadryw,
1)efinitive, a terfynol, pender dadrywidl, afryw
fymol, pennodol; eglur Degenerated, a. dirywiedig
Deflagration, s. Ilosgiad Degenerateness, s, dirywiaeth,
Deflect, r. m. gwyr-gammu, cam atrywidgiad, llygriad. Edr. De
lwybro, gwyr-fyned generacy
Deflection, Deflexture, s. gwyr Degenerous, a. dirywicg
iad, gwyr-dyniad; Osgöad Deglutinate, v, diysglawringo
Defloration, s.treisiad, diforwyn Degradation, sub, difreimiad, di
iad, llathruddiaeth urddiad, diraddiad
Deflour, r, a. treisio, Ilathruddo, Degrade, r. a. diraddu, di-urddo,
diforwyno; diflodeuo di-urddasu, difreimio; iselu
Defloured, a. treisledig, &c. Degree, s. gradd, urdd; mesur
Deflourer, s. halogwr, treisiwr Dehort, r. a. gwrthgynghori
#: a. Ilifiannaidd Dehortation, s. gwrthgynghor
Defluxion, s, llifianniad, gorddy
lifiad; dyſerwst rddy Deject, c. digalomni, Ilwrhäu
Dejected, a. º2
digalou
D E D E
116
ldejectedness, Dejection, s.trym Deletion, s. diléad, diddymiad
fryd, ardrymedd, ymollyngiad, Deleterious, a. gwenwynig, ad
digalondid, anghysuriaeth wythig, miweidiol, marwol
Deification, s. duwiolaeth, cyfrif. Delf, s. cloddfa, cleddiwig
iad yn deilwng o addoliad, Delibation, s. chwaethiad, prawf
dwyfoliaeth, dwyfoliad Deliberate, v. arystyried, ym
Deify, v. a. cyfrif yn deilwng o gynghori, pvyso, dyfal-bwyso
addolia , duwioli, dwyfoli Deliberate, a. pvyllog, pvyllig,
Deign, r. n. tellyngu, bodyn pwyllgar; dwys-fwriadol
wiw ganddo, gweled yn dia Deliberately, ad. gyd a bywriad,
Dcism, s. tyb y rhaia addefant yn bywyllog, yn ystyriol
fod Duw, ond a wadant Grist, Deliberateness, s, pvyllogrwydd,
ac a wrthodant y Bibl; gwrth ystyriaeth; arafedd
gred, anſfyddiaeth,anghrefydd Deliberation, s. ymgynghoriad;
iaeth, deistiaeth ystyriaeth, pvyll, dyspwyll
Deist, s, gwrthgredydd, anſfydd Deliberative, a. ystyriol, pvyllus,
iwr, anghrefyddwr, deist darbwyllus, mytyrgar
Deistical, a. anglirefyddus, rhydd Delicacy, s. manylwch, cynmil
dybiol, gwrthgredawl wch; moesgarwch, harddwch
Deity, sub. Duwdod, Duwdeb, ymddygiad; moethusdra, moe
JDuwiaeth; Duw thusder—Delicacies, moethau,
Delactation, s. dilaethiad danteithion, ancwynion, dant
Delapsed, a syrthiedig, syrthiawl eiddfwyd, melysion
Delate, r. dwyn, dygyd Delicate, adj. moethus, tymer,
Delation, s. dygiad; cyhuddiad mwythus, meddfaeth; cynnii,
Delator, s. cyhuddwr; athrodwr manwl; moesgar, dillynfoes
Delay, s. oed, aros, attreg, go Delicateness, s. manylder; gwan
hiriant, godrig, cyfaros dymher corph;-danteiddflas;
Delay, v. a. oedi, addoedi, go moethusrwydd
hirio; aros, ymaros Delicious, a. danteiddiol, dant
Delayed, a. oediedig, &c. eithiol, moethus; pèr, peraidd,
Delayer, s. oedwr, ynarhöwr tra-pheraidd, tra-hyfryd
Delaying, s. oediad, gohiriad Deliciousness, s. danteiddrvydd,
Delectable, a, hyfryd, hyfrydlom, pereiddrvydd, pereidd-dra
hyfrydlawn; dymunol; tirion Delight, s. hyfrydwch, digrifvch,
Delectableness, s. hyfrydlonedd, dyddanwch, difyrwch
hyfrydwch, tirionwch Delight, v. difyrru, hyfrydu,
Delectation, s. dywenydd boddio; ymddifyrru, ymhy
Delegate, s. cénad, negeswr dros frydu, ymhoffi, ymserchu, yn
arall, rhaglaw ddigrifo; hoffi, serchu
Delegate, t. anſon yn gènad; Delightful, Delightsome, a. hy
rhoi mewn swydd fryd, cysurlawn, hyfrydlawn
Delegated, adj. anfonedig dros Delightfulness, s. hyfrydlonedd,
arall; dirprwyol tirionwch, hyfrydwedd
Delegation, s. dirprwyad; gosod Delighting, s. ymddigrifiad
iad mewn swydd neu ar or Delineate, v.a. darlunio, dylumio,
chwyl arlumio; cynllumio
D E 117 D E.

Delineation, s, llun, furf; bras Demandant, Demander, s. gofyn


lumiad; darlumiad, arluniad wr, hawlwr, eirchiad
Delinquency, s. beiusrwydd ; bai Demean, v. m. ymddwyn, ymar
Delinquent, s. troseddwr weddu, ymarwedd
Deliquate, c. toddi; ymdoddi Demeanour, s. ymddygiad, &c.
Deliquation, s. toddiad, yndodd Dementation, s. gwallgof, coll
iad: poeth-ddysdylliad bwyll, lledfrydedd, ynfydiad
Delirious, adj. pen-ysgafn, pen Demerge, v. trochi, suddo, soddi
syfrdan; gorpliwyllglaf, gor Demerit, s. anhaeddiad, anhaedd
phvylius iant, drwg-haeddiad, drygedd
Delirium, s. pen-ysgafnder, ym Demersion, s. suddlaut, soddiad
leferydd, marwerydd, gor Demesne, s.treftadaeth; tyddyn;
phvyll, gwallgof, synwyrgoil tiriogaeth ; maerdref
Deliver, v. traddodi; gwaredu, Demi-god, s.lled-dduw, hanner
achub, rhyddhau: ymadroddi dduw, mabwys-dduw
Deliverance, s. acuubaeth, gwar Demigration, s. symudiad trigfa,
edigaeth, rhyddhād, gollyng mudiad o le i le
dod, ymwared : y madroddiad Demirep, s. mwyglen, putain
Delivered, a. achubedig, gwar Demise, s. marwolaeth
edol; esgoredig Demise, r. a. cymmynu, gadael
Deliverer, s.achubwr, gwaredwr mewn evyllys: gosod tir, &c.
Delivery, s. rhyddhad; esgorfa, Demission, s. iseliad, diraddiad
tymp, ; traddodiad; parabl, Democracy, sub. gwerin-lywod
dawn ymadrodd raeth, gweriniaeth
Dell, s. glyn, mant, pant Democratic, a. gweriniaetho!
ble, a twylladwy Demolish, v. a. dinystrio, dym
Delude, v. twyllo, hudo, llithio chwelyd, diadeilio, dystrywid,
Deluded, a. twylledig, &c. dyfetha, dadymchwelyd
Deluder, s. twyllwr, hudwr Demolishing, loemolition, s. di
Delve, v. cloddio, palu nystriad, dymchweliad
Delving, s. cloddiad Demon, s. cythraul, yspryd drwg
Deluge, s. diluw, dylif, gorlif, Demoniac, s. um cythreulig, un
lifeiriant, rhyferthwy dieflig, un a chythraul ynddo
Deluge, v. lifeirio, gorlifo, rhy Demonstrable,a.dangosadwy,&c.
ferthwyo, trol yn för Demonstrate, r. arddangos, profi,
Delusion, s. twyll, hudoliaeth, dangos, amlygu, egluro
hūd, siom, lledrith JDemonstration, s. arddangosiad
Delusive, Delusory, a. twyllgar, Demonstrative, a. arddangosiad
twyllodius, siomgar, hudolaidd, ol, eglurhäol, eglurol
lledrithiol Demulcent, a. esmwythäol
Demagogue, s, torf flaenor, cor Demur, sub. petrusder, attreg;
noryr adlawiaid, corny gynhen petrus-ddadl, attreg-ddadl
Demand, sub. gofym, gofyniad, Demur, v. petruso ; petrus
hawl, holiad, arch, archiad, ddadlu, gwrth-ddadlu; oedi
galw, galwad, ymofyn, ym emure, a. human-ddwys, human
ofyniad; c. a. gotyn, holi, ceis ddiſrif, gwep-ddwys, gwefl
io, erchi -
sych, mursenwedd
D E 113 D E

Demi-reness, s. Ewep-ddifriſwch, Dentifice, s. deint-lwch


human-ddwysder Dentils, s. damnedd waith
Demurrer, s. attreg, meu attaliad,}}entist, s. deintydd
mewn cynghawsedd neu achos Dentition, s. dentiad, danhedd
cyfraith iad, magiad dannedd
Demy, s. papur helaeth-len Denudate, r. a. moethi, amnoethi,
Dem, s. frau, gwal, lloches dynocthi, dihatru
Denbigh, s. Dinbych, Caledfryn Denudation, s. dynoethiad
yn Rhos, Din-buch Denude, r. noethi, dihatru
Denegation, s, gwadiad; maccād Denunciate, r. a. Edr. Denounce
Deniable, a. gwadadwy, hywad Penunciation, s. arddatganjad
Denial, s, gwad, gwadiad; mag, Deny, r. a. gwadu, ynwadu, dy
nacăd, negyr, negyddiad wadt; macău, gommedd, pallu
Denier, s, gwadwr, dywadwr, Denying, s, gwadiad, ymwadiad;
negydd, macawr, pallwr maccad, gommeddiad
Denigration, s. duad, ardduad Deobstruct, r. dirwystro
Denison, Denizen, s. alloud wedi Deodand, sub. rhodd i Dduw;
cael braint dinesydd duwimrodd. Mae'r gair wedi
Denization, sub. dinesyddiad, tarddu oddi wrth yr arſer o
rhydd-freiniad, bremioliad fymnu gwerth yr anifail neu'r
Denizen, v. a. breinio, breimioli, offeryn a barai farwolaeth i
rhydd-freinio, dinesyddio ddyn, i'v roddi at wasanaeth
Denominate, v. enwi, cyfenwi, creſyddol
enwedigo, rhoi henw, galw Deoppillate v. a. digarregu,
Denomination, s, enw, cyfenw; rhwyddhäu, neu wastatäu
enwad, cyfemwad, henwad ffordd
Denominator, s, enwedydd Depaint, v. darlunio, darnodi
IXenominatrix, s. enwedyddes Depart, v. ymadael, cefnu ar,
Denotation, s. nodiad, penmodiad, troiymaith; ymwahanu
dynodiad, hymodiad Departing, s. ymadawiad
Denote, c. arwyddo, arwyddoc Department, s. Ile, swydd, dy
cău, darnodi, hymodi ledswydd, swydd-gyfran
Denounce, r. a. argyhuddo, Departure, s. ymadawiad
croch-gyhuddo; cyhoedd-fyg j}epasture, v. pori, porfău
wth, arddatgan; achwyn Depauperate, v. thodi, lymhâu
Denouncer, s. arddatganwr Depend, r, ymddibynu: hyderu,
Denouncing, Denouncement, s. gorphvys; argredu
arddatganiad; bygythiad Pependant, s. ymddibynydd
Dense, a tew, dwysedig, cyn Dependence, s. ymddibyniad;
mwys, cydwasgedig ; durfing dibyniad,ymorphwysiad, pvys,
Density, s, tewedd, cynnwysedd, goglud, hyder, ymddiried: at
iº, durfingrwydd teg, º
Dent, s. buylch; tolc; rhigol Dependent, a ymddibynol
Dent, v. gylfu, bylchu, rhigoli Deperdition, s. cyfrgolledigaeth
Dental, a. deintiol, damneddol Depict, v. darlumio, darliwid
Denticulated, a. deintiawg Depicted, a. darluniedig
Denticulation, s, danneddiad Depilation, s, divalltiad; hiſiad
D E 1 19 D E

Depilatory, a. moel-mawsol Depredation, s. dybreiddiad, an


}}epilons, a. moel, diwallt rheithiad, yspeilwaith
Deplorable, a. galarus, gofidus, Depredator, s. anrheithiwr, di
gresin, gresynus, tostur, athrist frodydd, dybreiddiwr
Deplorableness,s.gresyngarwch; Deprehend, v. dynoethi bai
gresyn, gresyni, truemi Deprehension, s. dynoethiad bai,
Deplore, r. a. gofidio, tosturio, dadenhuddiad trosedd
galaru, meu gwyno dros Depress, v, gwasgu i lawr, gost
Deplumation, s, dibluad wng, iselu, arlethu, gor-iselu
Deplume, v. dibluo; pluo Depressed, adj. darostyugedig;
Deponent, s, tyst ar Iw, ardyst, isel, llwfr, prudd, gor-isel
tyngedydd, damdyngwr Depression, sub. puysiant, gor
Depopulate, v. dibobli, attrefu bwysiant; iseliad, goriseliad;
Depopulation. s. dibobliad, at iselder
trefiad, anghyfameddiad Depressive, a. pvysiannol, isol
Deport, v. ymddwyn, bucheddu häol, gorthryn awl, rhyddwys
Deportation, s, alltudiaeth Deprivation, s. difuddiad, difudd
Deportment, s, ymddygiad, ym iant; diraddiad
arweddiad, bucheddiad Deprive, v. a. difeddu, difedd.
Depose, v. tystio ar lw, tymgu: iannu, difuddio; diraddu
diswyddo, difreinio, diorseddu Deprived, a. difuddiedig
Deposit, s. admeu, gwystl Depth, s. dyfnder, dyfnedd
Deposit, v. a. rhoi y'nghadw, Depulsion, s. ymlidiadymaith
rhoi mewm ymddiried, adneu, Depurate, a. pur: v. puro
gwystlo, cyngwystlo; tystio Depuration, s, puriad, dyburiad
Depositary, s. gwystl-ddaliwr, Deputation, sub. antoniad cémad
law gadw: trysorle, croule meu gènadau; nifer o gènadau
Deposition, sub, dodiad i lawr; anfonedig; cénadwriaeth; dir
tystiolaeth ar lw; diswyddiad prwywyr; awdurdodddirprwy
Depository, s. cronfa, trysorfa; Depute, v, q, anfon cénad neu
ystórdy, trysorfan, ystär-gell gènadau; dirprwy-osod
Depravation, s.llygriad, difwyn Deputy, s. cenadwr, rhaglaw,
iad, gwaethygiad dirprwywr, rhag-swyddwr
Deprave, v. llygru, halogi Deracinate, v, diwreiddio
Depraved, a llygredig, haloged Deraign, r. profi; cyfiawnhäu
ig; drygfoesawg, drwg Dereliction, s, gadawiad, gwrth
Depravity, sub. llygredd, halog odiad, llwyr-adawiad
rwydd ; drwgduedd, drygioni Deride, v.a. gwatwar, gwawdio,
Deprecate, r.gwrth-ymbil,gwrth dirmygu, tremygu
erfyn, erfyn rhag Derided,a.gwawdiedig; dirmyg
Deprecation, s, gwrth-ymbiliad, edig, gwatwaredig
gwrth-erfyniad, archan Derision, s, gwatwar, gwatwar
Depreciate, v. diffio, bychanu iad, gwawd, gwawdiad, dir
Depreciating, a difriawl, dirmyg myg, dirmygiad, tremyg
awl, dirmygus, diystyrus Derisory, a.gwatwarus, gwatwar
Depredate, r. preiddio, anrheith gar, gwawdus, dirmygus
io, difrodi, dybreiddio Derivable, a. deilliadwy
D E I oO- D E

ñerivation, s. tarddiad, tardd Desertless, a. anhaeddiannus


gyrchiad, tardd-lifiad, deilliad Desertion, s. enciliad, gadawiad,
Derivative, a. tarddedig oddi brad-giliad, traws-fioad; encil
wrth, deilliawl, deilliedig Deserve, v. liaeddu, rhyglyddu,
Derive, r. cyrchu; tarddu, deillio, gobrynu, bodyn deilwng, dir
hanu : olrheinio er - -

Perived a tarddedig, deilliedig pºwd, a. haeddiamnol


H}ernier, a. olaf-Dernier resort, Deserving, a. haeddawl, haedd
noddfa daiweddaf iannol, teilyngawl, rhyglydd
Derogate, v. Ileihau, bychanu, awl
iselu; tolio, tymnu oddiwrth Desiccate, r. dysychu
Derogation, s.lleihād, bychaniad, Desiccative, a. dysychawl
iseliad; toliad; antriad Desiderate, r. a. chwennychu
Derogatory, a bychaniadol; am Design, s, arfaeth, arfeddyd, am
friawl, er anfrineu anghlod can, byriad, arofyn:—adeil r
Dervise, s. math o fynach neu furt, cynllun, arfel
offeiriad Mahometamaidd Design, r. a. arfaethu, amcanu, |
Desart, s. anialwch, anial, anial bwriadu, arofyn; cynllunio
dir, diffeithwch, dyserth Designation, s. arfaethiad, Ilun
Descant, s. traethiad, ardraeth ieithad, arfwriad: dynodiant
iad, ymhelaethiad: pymgciad Designative, a. arwyddāol, ar
Descant, r. ardraethu, traethu, wyddocăus; darluniadol
ymhelaethu neu areithio ar, Designedly, ad. of wriad, o wir
pyngcio, arbyngcio gwaith goddeu, ym furiadol
Descend, t. disgyn, dyfod i lawr, Designer, s. Iluniedydd
ymostwing; hanu, tarddu Designing, a. dichellgar, twyll
Descendants, shil, heppil, eppil, gar, cyfrwys, hócedus
hiliogaeth, esillydd Designment, s. dyfais, buriad
Descension, s. disgyniad Desirable, a. dymunol, ceiswiv,
Descent, s. disgynta; gorwaered: hyfryd, boddwych, hoſt, anwyl
rhuthri äch, bonedd Desirableness, s. dymunoldeb
Describe, v. a. darlumio, dar Desire, s. dymuniad, deisyfiad,
ddullio, dynodi, arddangos, eidduned, dyhewyd, argyllid,
datgan; dosparthu gofyniad, erfyniad; chwant
Describer, s. darlunivr, &c. Desire, r. a. chwennych, chwen
Description, sub. darluniad, dar mychu, ewyllysio, dymuno,
modiad, arddulliad; dull, bath eidduno, adduno, dymumed;
Descry, r. canfod, dirmad gofyn, ceisio, erchi, deisyſ,
Descrying, s. canfodiad deisyfu; blysio, chwantu
Tesecrate, r. digyssegru, halogi Desirous, a. chwannog, awyddus
I)esecration, a. digyssegriad Desist, v. ymattal, peidio, rhoi
Desert, s. ancwyn, ancwynion, heibio, gadael heibio
pêr-ddysgleidiau, melysion Desistance, s. peidiad, paid
Desert, sub. haeddiant, gobryn, Desk, s. estyll-fwrdd, estyll-gist
rhyglyddiant, rhyglydd —Reading-desk, darllenta: ar
Desert, r. gadael; encilio eithfa–Writing-desk, ysgrifen
Deserter, s. enciliwr; füadur fa, ysgrifen-fwrdd
D E 121 D E

Desolate, a. anrheithiedig; ang Despot, s, gorlyw, gorfodwr, ar


hyfannedd; amddiſad, unig glwyddiaethwr, rhwysgwr
Desolate, r. a. anrheitilio, ang. Despotic, Despotical, a tra-ar.
hyfanneddu, diffeithio glwyddiaethol, arglwyddiaida
Desolation, s. anghyfanneddiad, Despotism, s, llawn-rwysg, aw.
difrodiad, anrheithiad; aug durdod annibynol
hyfannedd-dra; diffeithwch Despumate, v. a. diewynu, puro
Despair, s. anobaith Despumation, s. diewyniad
Despair, r. anobeithio, diobeithio Destinate, t. arfaethu, luniaetid
Despairing, a. & part. diobaith, Destination, s, llumiaethiad
anobeithiol: gan anobeithio Destine, r. arfaethu, byriadu
Desperado, s. dyn frychwyllt, Destiny, s, tymged, tynghedſen
dyu cidymwyllt, dirieidwas Destitute, a. amddiſad, diymge!.
Desperate, a.diobaith; byrbwyll, edd, anghenus, amdlawd
fyrmig, diriaid, gorwyllt JDestitution, s.aughen, amddifedi
Desperateness, s. anobeithioldeb, Destroy, t. a, dystrywid, dimystr.
anobeithlondeb; angirioldeb; io, dyfetha, difrodi; lladd
gorwylltedd Destroyer, s. dinystydd, &c.
Desperation, sub. anobaith, an Destructable, a dinystradwy
obeithiad; gorwylltiad Destruction, s. dinystr, dystryw,
Despicalle, adj. dirmygadwy; diſancoll; colledigaeth
salw, dielwig, gorwael Destructive, a. dimystriol
Despicableness, s. dielwigrwydd, Desudation, s. chwysiad dirfawr
salwedd, gorwaelder Desuetude, s. anghymefindra
Despitefulness, s, traha, dirgas, Desultory, a. anseſydlog, au
dygasedd, rhygasedd, dirmyg rywiedig, darincidiol, neidiol
Despight, s. Edr. Despite Detach, r. a. mcillduo ac anton
Despisable, a. salw, difrãawl ymaith ran o lu; gwahau
Despise, v. a. dirmygu, diystyru, drefnu, gwahan-auton
tremygu, dielwi, difrio Detached, a. mcillduedig, gwahau
Despiser, s. dirmygwr, diffwr anfomedig; meillduol
Despite, s. dirmyg, diystyrwch; Detachment, s, gwahan-lu, gwa
cas; mic–In despite, o dra han-res, gwahan-rif
dirmyg; o fic; ergwaethaf Detail, s, adroddiad, adnodiad,
Despiteful, a. diystyrllyd; tra adriſiad: r. manwl-adrodd
haus, dygasog, cenſigemus Detain, r. a. dal, attal, caethiwo,
Despitefulness, s. traha, dirgas, rhwystro, Ilestair, Huddio
dygasedd, rhygasedd, dirmyg Detainer, s. attaliwr, lluddiwr
Despoil, r. anrheithio, yspeilio Detaining, s. attaliad, attaliaeth,
Despoiling, Despolation, s. an attal, dal, dàliad yn ol
rheithiad, yspeiliad, difuddiad Detect, r. a. diachludo, dat
Despond, r, anobeithio, gwan guddio, dwyn i'r amlwg; dy
galóni, gwanobeithio noethi, diargelu, digelu; dal
Despondence, Despondency, s. Detection, s. (tymoethiad, &c.
gwanobaith, digalondid Detention, s. attaliad, carchariad.
Despondent, Desponding, a. di Deter, r. a. rhwystro trvy of),
obaith, digalom, yºuollyng-gar lluddias, attal: dychrynu
R
D F 122 D E

Deterge, r. glān-svchu; carthu Deuce, s. deulygedyn: y fall


J)etergent, a. glanhãol. Develope, r. dynoethi, egluro
J)eterment, s.rhwystr, liudd Devest, r. dios3. Edr. Direst.
Determinable, a. terfynadwy Devexity, s. gwyredd, llethredd
Determinate, r. a. terfynu, pen Deviate, v. diarfforddi, gwyro
derfyna; sefydlu, gosod Deviation, s. gwyriad, trawswyr
Determinate, a. penderfynedig; iad; enciliad, trawsgiliad
sefydledig; ymroddedig Device, sub. dyfais, dychymyg,
Determination, s, penderfyniad; dychymmyg, dyſeiswaith
diofryd; buriad, yimróad Devil, sub. diafol, diawi, diaf,
JDeterminative, u. penderſynol, cythraul, andras, y fall—A de
terfyniadol; yimroddiadol vil incarnate, dieflyn, diawiddyn
Determine, r. terfynu, pender Devilish, a. dieſlig, diaflaidd, Sc.
fynu, dyspènu, penmodi; byr Devilishmess, s. diefligrwydd, &c.
indu, llwyr-fwriadu: ymrôi Devil's bit, s. clais, y glaswen
Determined, a terfynedig : ym wyn, y wreidd-don:-calon
roddedig, tan lwyr-fwriad afal
Determining, a. penderſynol; Devil's fish, s. v már-lyffant
ymroddediº, ymroddgar Devil's milk, s. laeth y drwa
Petersion, s. glanhãd archoll Devious, a. diarffordd, gwyrog,
W)etersive, a. glanhãol. cyfeiliornus, trofits
})etcst, v. fficiddio, casău Devise, r. dyſeisio, dychymygu :
IDetestable, affiaidºl, atgas, dygas dylumio:-- cymmynn, rhoddi
I}etestableness, s. atgastwydd trvy Ewyllys men lythyr cym
})etestation, s. fficiddiad, dygas myn -

ād, casād, casineb Devisee, s. derbyniwr trvy ly


Pethrone, r. diorseddu thyr cymmyn neu Ewyllys
Dethroning, s. diorseddiad Devisor, sub. cymmynwr, cym
Detinue, s. cwyn cyfraith yn mynai, rhoddwr trvy Ewyllys
erbyn cam-attaliwr; attal-gūyn Devoid, a. gwag, Ilwyrwag
Dctonation, s. croch-scimiad Devoir, sub. parch-ddangosiad;
Detort, r. gwyrdroi, gwyro iawn ymweddiad; gwasanaeth
Detract, r. a. Ileihău geirda; Devolve, r. disgyn; treiglo
bychanu; athrodi, enllibio Devon-shire, s. Dyfn-neint
Detracted, a. enllibiedig Devoration, s. ysiad, llyngeiad
Detraction, s. by chaniad geirda, Devote, r. cyssegru, cyſlwyno;
athrodiad, athrodiaeth rhoddi; ymroddi; diofrydu
Detracting, Detractory, a. en Devoted, a cyssegredig; diof
llibus, athrodus, hortiawl rydedig; ymroddedig
Detractor, s. athrodwr, difriwr Devotedness, s. v.mroddiad, ym
Detriment, s. colled, niwed gyflwyniad; diofrydedd
Detrimental, a. miweidiol, coll Devotee, s. y mgyflwynwr: coel
edus, niweidiannol,argyweddus grefyddwr ; diofrydydd
Detrude, r. gwthio i lawr, gwth Devotion, s. duwiolder, crefydd
io ymaith, troi allan older; dyhewyd
Detrusion, s. gwthiad allam Devotional, a. crefyddus, cre
Devastation, s. difrodiad, Hafog fyddol, creſyddgar, defosiynol
D I 123 ID I

Devour, v, gwangcio, traflymgcu, Dialectic, s. rhesymeg


afradloni, difa, difrodi Dialectical, a rhesymegawl
Devourer, s, gloddestwr, difrod Dialing, s. deialiaeth
wr, gwangcrwr, difáwr Dialogue, sub. cynnadlyddiaeth,
Devout, a. duwuol; crefyddgar, cydymddyddan, cylcl;-ymddy
dyhewydus, creſyddus; alſo: dilan, ymddyddan
siynot, duwlol-serchus i Diameter, s, tryfesur, camoldraws
Devoutncss, s. cretyddgarwch, Diametrical, a tryfesurol, canol
crefyddoldeb, duwlolfryd draws, union draws
Deuteronomy, sub. ell-ddeddf, Diametrically, all. ynllwyr-groes;
pummed lyfr Moses; Dcuter ym union trvy'r canol
OilOnlitiºn Diamond, s. math o faen gwerth
Deuteroscopy, s. ail-fwriad fawr; diem wint; adamant
Dew, s. gwlith, arien: v. gwlitho Diaper, s. Illain caerog; blodeu
Dew-berry, s. math ofwyaren we: c. a. gwau'm gaerog
Dew-drop, s. gwlithyn Diaphanous, a tryloyw, gloyw
Dew-lap, s. tagell-eidion Diaphoretic, a. cliwysgar
Dew-snail, s, gwithen Diarhoea, s. y dolur rhydd, dar
Dewy, a gwithog, ariënog, ar ymrediad, y darymred
iênol, gwlithlawn Diary, s. dydd-lyfr, dyddiadur
Dexterity, s. deheurwydd, de Dibble, s. planbren, prem neu
heuder, dichwithrwydd, medr, haiarn plaunu
medrusrwydd, cyfarwyddyd Dicacity, s. dywedgarwch, Siar
Dexterous, a. deheu, deheuig, adusrwydd, baldordd
hylaw, medrus, hyfedr, dich Dice, s. pl. darnau mån-lygeid
with, cyfarwydd, celfydd iog, chwe-ochrog, o bren neu
Dextral, Dexter, a. deheuol ifori: disiau, fristiau
Dey, s. enwawd y priſ-lywydd Dice-box, s, firistial, fristiol
yn Tunis, Algiers, &c. Dichotomy, s. torriad neu barth
Diabetes, s. dolur sy’n peri ym iad yn y canol: hammer-lloer
adael à gormod oddwfr; dyfr. Dicker of leather, s. deg o grwyn
lif, troethliſ, trvngclif Dictate, v. a. addysgu ; hyffordd
Diabolic, Diabolical, a. dieſlig io: Theol-roddi; meistrol-erchi;
Diacope, s, rhyngsang penmodi -

Diadem, s. corymrwy,coronbleth, Dictate, s. cyfarwyddiad, rheol.


talaith; coron; meitr roddiad, addysglad; cymbell
Diaeresis, s. gwahaniad; dydoleg, iad; meistrol-alchiad
gwahan-nod, dydol-nod Dictator, s, pen-rheolwr
Diagnostick, sub. arwydd-brawf, Dictatorial, a. meistrolaidd
eglur-nod, argoel-nod Dictator-ship, Dictature, s. pen
Diagonal, s. croes-linell o gongl rheolaeth, penogaeth
i gongl: a, croes, traws Diction, s, dywediad, ynadrodd
Diagonally, ad. ar oleddf, yn iad; dawn ymadrodd
grees o ongli ongl; ar draws Dictionary, s, geir-lyfi, geiriadur,
Dial, s. deial, awr-ſynag iaith-restr, geiriedydd
Dialect, s, priod-laith, amryw Didactic, Didactical, a. addysg
iaith, canghen-iaith
alolausewººsadora2
D I 124 ID I

Didapper, s. math o for-aderyn, Digest, v. a. iawn-drefnu, dos


tindroed, ymdroch-iar parthu: treulio yn y cylla: araf
Didascalic, a. athrawaidd fwydo: addfedu crawn-ddolur
Die, v. marw, trengi, ymado, Digest, s. deddf-gasgliad cryn
diffodd, diffoddi; trigo odebo dieddfau gwladol
Die, s. dis, frist. Edr. Dye Digester, s. treulydd
Diet, s. Iluniaeth, ymborth; llum Digestible, a treuliadwy, hy.
iaeth pennodol:—-eisteddfod draul; trefnadwy
tywysogion yr Ellmyn Digestion, s. berw’r cylla, treul
Differ, v. amrywid, amrafaelio, iad bwyd yn y cylla; cyd.
anghytuno, gwahanu; cwerylu doddiad
Difference, s. amrywiaeth, gwa Digestive, a. a bair dreuliad
haniaeth; anghytundeb ; cweryl Digger, s. cloddiwr, palwr
Different, a. amrywidl, gwahanol, Dight, v. trvsio; cymbènu
amrafael; amgen Digit, s. lled bys, tri chwarter
Differing, s. amrafael: part. yn modfedd:—unig-rif, sef a fo
amrywid; yn amrafaelio islaw deg:—y ddeuddegfed ran
Difficult, adj. anhawdd, caled, o wyneb yr haul, neu’r lloer
...” afrwydd, rhwystrus; Digital, a. perthynol i'r bysedd
ygn Digladiation, s. ymgleddyfiad
Difficulty, s. anhawsder, anhaws Dignification, s. urddasiad
dra, dyryswch: caledi, cyfyng Dignified, a. urddasol
der, astrusi, afrwydd-deb Dignify, v. a. ardduno, urddasu, {
Diffidence, s. anhyder, cynnil anrhydeddu, dyrchafu
gred, anymddiried, petrusder Dignitary, s. eglwyswr urddasol
Diffident, a. anhyderus, anghoel neu arddunedig; urddol
gar, anymddiriedus, gwan Dignity, s. urddas, bri, dyſri,
gredawl, gwan-gredawg; pe cymmeriad, teilyngdod, ardd.
trusgar uniant, uchel-radd; bonedd
Difluence, s. hylifedd, amlifad Digress, v.n.dywanu, diarfforddi,
Difluent, a. hylif, amlifawl gadael y llwybr neu y testun,
Diffranchisement, s. difreimiad troi º,*:
Diffuse, v. a. taenu ar léd, lled Digression, s. dywanfa, dywan.
tanu; tywallt at led iad, diarfforddiad; osgöad
Diffuse, Diffused, a. amnhalfyr, Dijudicate, v. barnu rhwngpleid
annhalgrwn, digrynhöus: lled iau, cylafareddu
wasgaredig; helaeth, dibrin Dijudication, s. barn rhwng dwy
Diffusedly, Diffusely, ad. yn hel blaid, cylafareddiad
aeth ar led, yn ddibrin Dike, s. clawdd, fos; argae
Diffusedness, s. annhalgrynedd, Dilacerate, v. rhwygo, dryllio,
annhalfyredd; helaeth-daemiad llarpio, cinynio, darnio
Diffusion, s, gwasgariad, taniad Dilaceration, s.rhwygiad, &c.
Diffusive, Diffuse, adj. helaeth Dilamiate, v. cigyddio, dryllio
daenedig, helaeth, dibrin Dilamiation, s. drylliad, cinymiad
Diffusiveness, sub. Edr. Diffused Dilapidate, v. difrodi, difurio
ness
Dilapidation, s. adail-ddifrod, di
Dig, r, cloddio, ceibio, palu furiad, adgyweir-ball; adfeiliad
DI 125 D I

Dilatable, a lledadwy, ymledawl Dimity, s. math o gotwm


Dilatation, s. yimlediad Dimly, ad. yn byl, yn dywyll
Dilate, c. ynihelaethu, ynledu: JDimness, s. pylni, tywyllni
arlydann, helaethu ar Dimple, s. pannwl, boch-dwll—
Dilatorily, ad. yn hwyrfrydig Dimple-cheek'd, boch-dyllog
Dilatoriness, s. oedgarweh, go Dimpled, adj. pyllog, mänog
hiliant, hwyrfryd, hwyrfrydig Dimpled cheek, boch byllog
rwydd, goinriogrwydd Din, s. dyar, twrdd, dadwrdd
Dilatory, a. hwyrfrydig, gohiriog, Dim, v. Syfrdanu, byddaru
oedgar, oediamnus Dine, c. ciniawa, byyta cinio
Dilemma, s. dyryswch, anhaws Ding, sub. dyrnod, dwrngmith–
dra, cytyngder obob tu Ding-dong, yn didityr; ar sigl
Diligence, s. divydrwydd, dy Ding, v. taro; trystio, dwmdro,
falwch, astudrywydd rhuo; Syfrdanu
Diligent, a., dyſal, diwyd, ystig, Dinge, s. pant, pannwl, tolc
astud, diflin, esgud Dinge, v. pannylu, tolcio
Dill, s. math offenigl neu anis: Dingle, s. cwm, glym, mant
y wenynllys, gwenynddail Dining-room, s. ciniawfa, ciniaw
Dilling, s. anwyl-fab–Dilling gell, ystatell fivyta
pig, cardydwyn, corbedwyn Dinnér, s. ciniaw, canol-bryd
Dilucid, a.eglur, tryloyw Dint, s. grym, merth, min, awch
bilucidate, v. egluro, amlygu Dinumeration, s. rhifiad o un i
Dilucidation, s. eglurhād un, un-rifiad
Dilute, t. a. teneuhau; cym Diocesan, s. esgob
mysgu á dwfr Diocese, s. esgobaeth, esgobawd
Dilution, s, teneuhad, tymheriad Dioptrics, s. celfyddyd pell-olwg,
Diluvian, a. diluwaidd, lliteiriol a gymnorthwya ºr golwg igan
Dim, adj. tywyll—Dim-sighted, fod gwrthddrychau pell ; pell
llygad-bwl, gwan o olwg drèmiaeth
Dimension, s. mesur, maintioli Dioptrical, a. pelldrèmiol
Diminish, v. Ileihau, primhau, Dip, c. a. trochi; gwlychu: bras
tolio; bychanu; treio, cilio chwilio; bras-dreiddio
Diminishment, Diminution, sub. Diphthong, s. dwy fogail unsain,
toliad, toliant, lleihād, bychan lliosseiniad, deulais
iad, treiad, primhad Dipped, Dipt, a trochedig
Diminutive, a bychamig, arddi Dipper, s. trochwr, suddwr
sum, disum, sebach s. trochiad, suddiant
Diminutive, sub. bychamig-beth; Dipping,
Diploma, s. Ilythyr cymdeithas
eiddil-air; bychauig-air; megis freiniol, yn addefgwryn radd
dynym, gwreigan, yn lle dyn,
gwraig: pl. bychanigion wr ym eu mysg: gradd-lythyr
Diminutiveness, sub. bychanig Dipsee-line, Đeepsea-line, sub
rwydd, eiddilwch, salwedd
Ilinyn iblymio dyfnder
Dimissory-letters, s. Ilythyr goll Diptote, s. enw deudreigl
Dire, a. erchyll, aruthr, echrys
ngdod, a antomir gamum esgob lawn, arswydus, erch, engir
at y llall, yn llaw un a fo yn Direct, adj. cyfeiriawl, uniawn
ceisio urddau | gyrch, uhiawn, didro
D I 126 D I

Direct, e. a. cyfarwyddo, hy Disadvantage, r. colledu, aflesu,


fforddi, hylwybro, addysgn, niweidio, drygu, difanteisio
cymmedru; cyfeirio; ariy wid Disadvantageous, a. anſanteisiol
Directive, a. hyfiorddiadol anfudd, anfuddiol; colledus,
IJirection, s. hyfforddiad, cyfar niweidiol; anghyſaddas, ang
wyddiad, tywysiad, trefilad; hyfieus
arch, gorchymyn; cyfeiriad . Disadvantageousness, s. anghyf
Directly, ad. yn ddloed, yn un leusdra, aflesolrwydd, aufudd
iawn, argyfer iolder; dilesiant
Directness, sub. unionder, cym. Disadventure, s. dryglam, drvg
hwysder, cyfeiriolleb dianwain, anñawd
Director, sº hytforddwr, arlyw, Disaffect, v. angharu; peri ang
llywyd , cyfarwyddwr hariad ; dielthro, oeri
Directory, s. cyfarwyddor: pl. Disaffected, a. anºharedigol, arl
cyfarwyddorion; ariywiaeth foddog, amfoddlawn
Directory, a cyfarwyddol, &c. Disaffectedness, sub. anghariad,
Direful, a. erchyll, echryslawn, angharedigrwydd, anserch
angiriol, arswydlawn, aruthr Disaffection, s. anserch, antodd
Direfulness, s, erchylldra, erch lonedd, anghariad, amghariat!-
ylldod, echryslonedd, aruthr oldeb; angllywiredd
edd Disaffirmance, s, gwād, mag
Direption, s. anrheithiad, trais Disagree, t. anghytuno, anghyd
Dirge, Dirges, s. y gwasanaeth symio, anghydweddu, amraf.
pabaidd dros y marw; galar aelio, anghordio; croesi
mad, marwnad, galar-gan Disagreeable, a. anghytumol, ang
Dirk, s. math o gleddyf byr hydfyddus; anhyfryd, difias
Dirt, s. baw, tom, llacca, Ilaid Disagreeableness, s. anhyfryd
Dirtily, ad. yn fawlyd, &c. edd,anhyfrydwch;diflasrwydd;
Dirtiness, s. budredd, budreddi, anghyfladdrwydd
baweiddrvydd, brynti Disagreement, sub. anghytumdeb,
Dirty, a budr, brwnt, bawlyd, anghydfod, amrafael, cweryl
bawaidd, tomlyd, swga, aſian Disallow, c. a. anoddeſ, anghym
—A dirty fellow, bawai, baw meradwyo, llysm, gwrthod
ddyn Disallowable, a. anoddeſadwy,
Dirty, v. divyno, budreddu; Ilyt anghaniatáol, llysadwy
rodi, Ileidio; tāmi, tomlydu Disallowance, Disallowing, sub.
Diruption, s. ymdorriad anghymmeradwyaeth, llysiant
Disability, s. anallu, analluedd, Disanimate, r. digalóni, gwan
analluogrwydd, gwendid galóni; lladd, diemeidio
Disable, v. analitieg, anaddasu Disanimation, s. diemeidiad
Disabuse, v. didwyllo; lawmi Disannul, r. dyddymu, diléu
Disaccommodation, sub. angllyf. Pisannulling, s. dyddymiad
leusdod, anglly fleusdra Disappear, v, diflānu, diffinu
Disaccord, v. anghytuno Disappearance, s. diflaniad
Disacknowledge, v. anaddef Disappoint, c. siómi, seithugio,
Disadvantage, s. anghyfleusdra; twyllo, torri addewid
afles, colled, anſantais Disappointed, a. sicruedig
D I 12 7
- D I
- a--

Disappointment, s. siomedigaeth, Discerning, a. craffus, deallus,


Seithugiaeth; anhap gwybodus, synwyrol: treiddiol
Disapprobation, s. autoddlongar Discernment, s. dirmad, dirmad.
wch; Ilysiant; anmerbyniad aeth, dealltwriaeth, craffder
º Disapprove,t.anghymmeradwyo, Discerptible, a gwahanadwy
llyst, gwrthod - Discharge, s, gollyngdod, rhydd
Disarm, r. dadarfogi, diarfu hād: ... talnod; taliad: ergyd,
Disarmed, part. diarfedig: a. ergy.diad
dadarfog, diarfog, anarfog Discharge, r. rhyddhäu, gollwng
: Disarming, s. diarfogiad ymaith, diswyddo; talu dyled;
Disarrange, r. dadrestru - cyſławni dyſcdswydd: ymdy
Disarray, s. adwisg: annhreſm: wallt, ymarilywys; dilwytho;
º, dad wisgo; aunhrefnu gollwng ergyd men ergydion
º,
Disaster, s. anſfawd, anhap, af. Discinct, a. Ilaes, rhydd, llac
lwydd, dryglam, trychineb Discind, r, gwahauu, rhannu
* Qisastrous, a. trychinebus, &c. Disciple, s. dysgybl; ysgolais;
Disavouch, Disavow, r. diar canlynwr, dilyniedydd
… ddelwi, gwadu, diarddelw Discipleship, sub. athrylithdod;
... Disavowal, Disavowment, sub. dysgyblaeth; ysgoleigiaeth
gwād, gwadiad; gwrthodiad Disciplinable, adj. athrylithgar;
º, DiSauthorize, r. diawdurdodi ceryddadwy; llywodraethus
Disband, r, difyddino, gollwng Disciplinarian, s. dysgyblaethwr,
yn rhydd: ynnwasgaru dysgyblvr; carwr trefn
Disbeliefs. anghoel, anghrededd, Disciplinary, adj. dysgyblaidd,
anffyddiad, anymddiried dysgyblaethawl; ceryddgar
Disbelieve, s. anghredu, anſfydd.Discipline, s. dysgyblaeth, rheol
io, anghoelio; anhyderu aeth; addysg; iawn-drefn;
, Disbeliever, s, , anghredwr, an cerydd
fyddiwr, anghredadyn Discipline, r. dysgyblu, dysgybl
4 Disburden, r. a. dadfeichio, di aethu, addysgu, iawn-drefnu;
, , feichio, dadbynio, dadlwytho hyfforddio; ceryddu
Uisburdening, s. dadlwythiad,&c. Disclaim, v. diarddelwi, diar
Disburse, r. a. gwārio, talu arian, ddelw, gwadu, gwrthod, diholi
costio, treulio Disclose, v. dynoethi, amlygu, cy
Disbursement, s, traul, taliad hocddi, dadenhuddo, digelu
Disburser, s. talwr arian Disclosing, Disclosure, sub. dat
Disburthen, r. dilwytho, &c. guddiad, dynoethiad, digeliad
Discalender, v. direstru Discolour, v. diliwic, drygliwic,
Discandy, v. toddi llychwino; amliwic
Discard, v. diswyddo ; diar
Discoloured, adj. drygliw, wedi
ddelwi, diarddelw; Ilysu colli ei liv. amliw, amliwicg
Disceptation, s. ymresymiad;ym Discomfit, r. gorchfygu, gorfod,
2. ddadl; dadlwriaeth baeddin, dymchwelyd -

º
Discern, v. a. canfod, dirnad, Discomfiting, Discomfiture, sub.
déall; barnu; gwahaniaethu gorchfygiad, dymchweliad
* Discernible, a. amlwg, gweled. Discomfort,s, anghysur, tristwch,
ig; dealladwy; dirnadwy gofid
D I 123 D I

Discomfort, v. tristan, goſidio, Discordant, a. anghydsain, ang


anghysuro, digalóni hydgerdd, angllywair, anghy
Tiscomfortable, a. anghysurus weiriol: anghyson, anghytûn
Discommend, r. anghaumawl, Discover, r. a. datguddio, daden
beio, cablu, anfoli, gogamu huddo, dad-ddirgelu, amir
Discommendable, a. anghammol º
od
amlygu ; cael allan, can
adwy, beius, ceryddus
Tiscommendation, sub. anghlod, Discoverable, a. dirnadwy, ol
anair, gogan, drygair, hort rheinadwy, i'v gael allan
Discommode, r. perianghyfiens Discoverer, s. caffaelydd allan
dra, aflesu Discovery, s. dadenhuddiad, am
Discommodious, a. anghvfleus lygiad, amirgeliad: caffaeliad,
Discommodity, s. anchy fleusdra; allan, olrheiniad
colled, afles, anfantais Discount, s. toliad, toliant, tyn
Discompose, r. afionyddn: an iad allan o daliad, taw-gyfrit
mhrefnu, cythruddo, cyffroi Discountenance, r. anghetnogi
Discomposure, s, didrefniad; an: Discourage, t. anghysuro, ang
mhrefniad, annhrefn; cynilwrf hymnal, anghalonogi, digalóni,
Disconcert, v. siómi, seithugio, gwan-galómi
dymchwelydamcan neufwriad Discouragement, s. digalóniad,
Disconcerted, a. wedi cael siom anghefinogiad, anghalóndid
neu dálymchweliad amcan Discourse, s. yumddyddan, ynn
Tisconformity, s. anghydfurfiad gómiad, chwedleuaeth; traeth
Discongruity, s. angllydgordiad, awd; araith; pregeth
anghydweddiad . Discourse, r. m. ynnddyddan,
Disconsolate, a. anghysurus, gal chwedleua, ymresymu, siarad;
arus, athrist, prudd, digysur traethu; cémio, ymgómio
Discontent, s. anfoddlonrwydd, Discourteous, a. anſwyn, difoes,
ancsm.wythder, anſoddoldeb anfoesgar, antoneddigaidd
Discontented, a. antoddlongar, Discourtesy, s. anſwyneidd-dra
anfoddlonus, antoddog Discous, a. fel dysgl, dysglaidd
Discontentedness, Discontent
ment, s. anſoddlonrwydd, an
-

Discredit, s, gwaradwydd, ang


hlod; r. gwaradwyddo; ang
\
foddlondeb, anſoddogrwydd hoelio; perianghoel
Discontinuance, s. anmharhād, Discreet, a. call, synwyrol, deall
dyspaid, toliant, dibarhād gar; pywyllog; dwysgall
Discontinuation, s, dyspeidiad Discreetness, s. callimeb, callder,
Discontinue, t. anmharhān, di pwylledd, pvyllogrwydd
barhâu, gadael heibio, peidio, Discrepance, s. anghydfod
dyspeidio; anghyfānu Discreet, a gwahanedig, dos
Discontinuity, sub. anghyfander; parthedig, arddosparthawl
dibarhād; tor-cyfunedd Discretion, s. dyspwyll, doeth
Discord, s. anghydfod, anghym ineb, callineb, synwyr—At dis
modiad, amghytundeb, ymraf. cretion, yn ddîammod
ael; anghydgerdd, anghydsain Discretionary, a. digyfyngol, di
Discordance, s. anghydgerdd: derfyn; diammodol
anghyfundod, anundeb Discretive, a. dosparthus
D I 120 D I

Discriminable, a, gwahanadwy Disfavour, r. amhoffi, angilaru;


Discriminate, c. gwahaniaethu, angllefrogi; anſſurfio
dydoli, dynodi, gwahanredu Disfavoured, a. amhoff; anmrhyd
Discrimination, s, gwahamiaeth ferth, salw, hagr
iad; dynodiad, dosparthiad Disfigure, v. a. anſfürſio, an
Discriminous, a, enbydus harddu; anafu, hacru, hyllu
Discumbency, s. Iledorweddiad Disfiguring, Disfigurenient, sub.
Discursive, a. amredawl, gwibiog anfurfiad, gwrthuniad, hylliad
Discursory, a rhesymiadol Disfranchise, v. a. difreinio, di
Discuss, v. holi, chwilio, trin, arfreintio, difºrdeisio; difuddie
holi; eglurhäu; chwalu Disfranchisement, s, diffeiniad
Discussion, s. holiad, arholiad; Disgarnish, v. a. diaddurno
manwl-driniad, ymboliad Disgorge, v. arilwys, chwydn;
Disdain, s. dirmyg, tremyg, diys ymarllwys, ymdywallt
tyrwch; fieiddiad; traha Disgrace, s, gwartli,gwaradwydd,
Disdain, v. dirmygu, diystyru, gwarthrudd, sarhād, gwg
fieiddio; bodyn anwiw Disgrace,t.gwarthruddo; gwarad
Disdainful, a. ſtroen-uchel, diys wyddo, anurddo; diffeinio
tyrllyd, llawn dirmyg Disgraceful, a cywily ddus, an
Disdainfulness, sub. diystyrwch, mharchus, gwaradwyddus
lichel-drem, coegfalchedd Disgracefulness, s, gwaradwydd
Disease, s. clefyd, dolur, afiech usrwydd, gwarthusrwydd
yd, anhwyl, haint, anmhwynt Disguise, s. Hedrith, fºuant, flug,
bis-ease, s. ahesmwythder finant-wedd, ſiuaniad; ymddu
Disease, v. a. poeni; aflonyddu eithrad; twyll-wis:
Diseased, a. claf, afiachus Bisguise, v. a. ffiiant-wisge,
Disembark, t. tirio. Edr. Debark gºedd dailin, lledrithio, iſ:-
Disembarkation, s. tiriad antti, fugio, gosod lug
\Disembitter, v. dadchwerwi Disguised, a. Hedrithiog, &c.
-

Disembodied, a. anghorphedig Disgust, s. difiasrwydd ; flieidi


Disembogue, r. y marilywys i'r | rwydd; antlas; dihofiedd
mór, aberu, ymdywailt Disgust, r. ditlast : peri diſłasºod
Disenable, r. anallitogi lieu flieiddiad, antoddi:áti
Disenchant, c. dadreibio Disgustful, v. diſlas, flaidd, fli
Disencumber, r. dadrwystro ciddlawn, atgas, casăus, cas
Disencumbrance, s. diteichiad Dish, s. dysgl, ysgudell, cawgen
Disengage, r. rhyddhäu, dad A dish of meat, dysglaid of wyd
rwymo, gollwng; diddyrysu Dish, r. dysgleidio, ysgudellu
Disengaged, a rhydd, dirwym Dishabille, s. bore-wisg, adw.sg
l)isengagement s. dirwymedd Dishearten, r. a, anghaiolii, gwan
Disentangle, r. dad-ddyrysu; galámi, digalóni, lly filău
rhyddhau; rhwyddhau Disheartening, a, digalónus
Disenthrone, r. diorseddu Disherison, s. diet if dollad
Disesteem, s. dibarchiad, antii Disherit, r. dietiſeddu
Disesteem, r. difrio, by chanu, Dishevci, r. a. dyrysu gwait
dibarciu, dibrisio Dislieveiled, adj. dyrysedig, an
Disfavour, s. anghymmeriad | mhrctnus, didrefn, I'l:ydd
D I 130 T) I

Dishonest, adj. anonest, anghyf Diskindness, s. angharedigwaith,


lawn, an:lyddlawn, anghywir anghymnwymas, twrm drywg
I}ishonesty, sub. anomestrºwydd, Dislike, s. antoddhad, anhofedd;
anghywirdeb: aniiweirde ffieiddiad, gwrthwynebiad
Bishonour, s, diamrilydedd Dislike, r. a. amhoffi, angliaru
JDishonour, t. a. dianrhydeddu, Dislikeness, s. angllyffelybrwydd,
annihal chu, gwaradwyddo, di amlebygolrwydd .
frio, Sarhäu, anurddasu Dislocate, r. ladgymmalu
Dishonourable, a.dianrhydeddus, Dislocation, s. dadgymmaliad
gwaradwyddus, gwarthus, all Dislodge, r. a. dilochesu, didSo,
friawl, anweddus, annlics tarfu, codi alian, ymlid ynlaith
Dishonoured, a. ammharchus, &c. Dislodgement, s. didyad, tarfiad
Disinclination, s. annhuedd, an Disloyal, a. anſfyddlawn, angliy
mhueddiad; anewyllysgårwch, wir, bradwraidd, bradus
gwrthwynebiad, gwrtsfryd Disloyalty, sub, auffyddiondeb,
Disincline, v. anniu;eddu angllywirdeb, brad-duedd
1)isiliclined, a. anºhueddol; an Dismaï, a cethin, hyll, erchyll.
ewyllysgar, gwrthwynebus eciaryslawn; galarus, gresynol;
Disincorporate, r. gwahanu, di tywyll; ansiriol, anghysurus
gorphori, dadgynunysgu Dismalness, sub. erchyllrwydd,
Disingenuity,sannhegwch,hóced, erchylldod, hyllrwydd; ansir
dichell, anglleuder iolaeb
Disingenuous, u. Annbég, anonest,
húcedus, dichet!gar
Disingenuousness, s, anfoueddig
Dismantle, r. a. difurio, digaeru;
digochli, difantellu
Dismay, s. braw.wch, syn-fraw,
J
-{

ciddrywydd, antihegwch synnedigaetia, dychryn, cethin


JDisinhabited a. did; igiedig fraw, dwys-off, arswyd
Disinherit, r. didrefiadu, dietif. Dismay, r.ofmhau, othi, dychryuu,
eddu, diholi, difuddio brawychu, peri braw–To be
Disinter, r. dadgladdu dismayed, arswydo, ofiſogi, &c.
Disinterested, a. anhunanol, di Dismayed, a. dychrymedig, ofil
littman, anhumangar; diduedd og, digalon, brawychedig
Disinterestedness, s. anhumanol Disme, s. degwn: pl. Dismes
rwydd, dihumanedd; tegwch Dismember, r. diaelodi, darmio
Disjoin, r. dadgyssy litu, daduno, Dismembering, Dismemberment,
ysgaru, gwahatºu, ysgar s. diaelodiad, darniad
Disjoining, s. dadgyssylltiad Dismiss, r. gollwng ymaith, dar
Disjoint, v. dadgymnalu ddanfon; rhyddhau; diswyddo
Disjunction, s. dadgyssylitiad Dismission, s. antoniad meu droad
pišjunctive, a dadgyssylltiadol ymaith; rhyddhād; diswyddiad
IDisjunctively, ad. yil ddigysswllt, Dismount, r. disgyn, dyfod i
arwahan, ar ddidol lawr; taflu i lawr, dadym
Disk, s. wyneb gweledig yr haul chwelyd; didrwyllogwn mawr
meu'r Ileuad, neu un o'r planed Dismounted, a. disgyaledig, &c.
at : y cano! lygcidym mewn Disobedience, s. anufudd-dod,
blodau: hetyd y gwydr-wyneb anhydynder, anhyweddiad, an
mewn y spienddwych : byweithder, cylidynrwydd
D I IS 1 D I

Disobedient, a. anufadd; anhy Dispatchful, a brysgar; cyflym


dyn, gwrthnysig, anhywedd Dispel, r. cliwalu, gwasgaru :
Disobey, r. anufuddhäu ymlid ymaith, tarfu
Disobligation, sub. antoddlád; Dispend, r. gwārio, treulio
anghymmwymas, twrn drwg Dispensary, s. cyſtyr-lyfr; cyfyr
Disoblige, r. antoddhâu, antodd dy, meddyg-dy
loni, Sarhäu, digio; drygu Dispensation, s, goruchwyliaeth,
Disobliged, a. antoddedig trefniad; gorchwyl: lly thyr yn
Disobliging, a. anſwyn; sarhäus; rhoi goddefiad, cènadiad neu
antoesgar, diserch esgusodiad; braint-lythyr
Disorder, s.amnhreſm, didrefnedd, Dispense, r. a. Thamnu; gwein
afreolaeth; terfysg: anhwyl, yddu: rhyddhau oddiwrth
afiechyd, cle:yd rwymiad; goddef troseddiad;
Disordered, a. annhrefnedig; an esgeuluso; esgusodi
hwylus, claf, Iledglaf Dispenser, s, rhannwr; gweinydd
Disorderly, adj. afreolus; pen Dispensing, adj. cyfråniadol-4
rhydd, didref", drywg eidrefn dispensing power, awdurdod
Disordinate, a. afreolaidd cymmedrolaidd, gallu tymher
Disorganize, c. a. dadgyweirio iadol -

Disown, r. diarddelwi, gwadu, Dispeople, r. dibobli, difrodi


gwrthod, diholi, ymwadu a Disperge, r. a. taenellu, taenu
Disowned, adj. diarddelwedig; Disperse, r. a. gwasgaru, chwalt,
gwrthodedig, diholedig hau, tanu, taenu
Dispand, c. lledu allan, amleda Dispersed, a. gwasgaredig
Dispansion, s. amlediad, ymled Dispersedly, ad, ar wasgar, yn
siad, ymagoriad wasgaredig, ar léd, yn llamastr
isparage, v. a. difrio, ammherchi, Dispersion, s, gwasgariad; gwasg
bychanu, anfoli, goganu, cablu, aredigaeth, lled-daemiad
dirmy })ispirit, r. a. digalóni, anwroli
Disparaging, a. diffiawl, &c. Dispirited, a. digalon, anviol
Disparager, s. bychanwr, dir Dispiritedness, s. of mogrwydd
mygwr, goganwr, difriwr Displace, r. a. anghy fleu; di
isparagement, s. gwarth, anſri, swyddo; symud, troi o le
gogan, dirmyg, antoliant Displacing, s. anghyfléad, &c.
Disparity, sub. anghyſartalwch, Displacency, s. anſodd, antodd
anghyffelybrwydd longarwch; anfoesedd
Dispark, c. digau, dibarcio Displant, r. diblånu, divreuddio,
Dispart, v. a. Thamnu, gwahanu dadwreiddio, dadblånu
Dispassion, s. diddigrwydd, llar Display, s, dadblygiad, dangos
ieidd-dra, anwylltimeb iad, arddangosiad: e.dadblygu,
Dispassionate, a. arafaidd, pvyll arddangos, gosod allan -

us, anwyllt; anmhleidgar Displeasant, s. anhyfryd


Dispatch, s. brys, dyfrys: gorph Displease, r. a. amfoddhâu, an
emiad: Ilythyr arachos arbènig foddio, antoddloni, antoddogi,
Dispatch, v. d. brysio, dyfrysio;
digio, diglloni; diflasu
anfon ymaitla, anfon cémad: Displeased, a. anſoddlon, dig
gorphen, dybènu; lladd Displeasure, s. **.
2
D I 132 D I

Displeasure, s. sorriant, antodd; Disputant, s. dadleuwr,ymresym


anghymmwymas, twrm drwg ydd; ymbyngciwr
Displode, c. torrimeu ollwng allan Disputation, s. dadl, ymddadieu
gyd a mawr-drwst ad; dadlwriaeth; dadleuad
Dispoil, t. anrheithio, yspeilio Disputatious, Disputative, adj.
Disport, s. chwareu, difyrwch dadleugar, cecraidd, cecrus
Disport, v. chwareu, chwarwyo Dispute, s. dadl, ymbyngciad;
Disposal, sub. trefniad, triniad, ymrafael, ymryson
rheoliad; gwerthiad Dispute, c. a. dadlen, pyngcio,
Dispose, r. trefnu, dosparthu; ymbyngcio, ynnddadleu, ym
cyfléu, llywoolraethu: tueddu, ddadlu, arddadlu; ymryson,
addasu ; defnyddio; gwerthu ymbarlio, ymdrech, ymdrechu
Disposed, part, trefnedig; tuedd Disputer, s, dadleuwn, ymholydd,
edig; wedici werthu ymresymydd, ymbyngciwr
Disposition, s.trefniad; dosparth Disputing, s. ymddadl; ymryson
iad ; llywiad ; gogwyddiad, Disqualification, s. anghymhwys
cymbwysiad, tuedd, hwyl ; iad, amaddasiad
tymher, ardymber, ansawdd Disqualify, v. anghymhwyso
Dispossess, v. difeddiannu, di Disquiet, s. aflonyddwch, ames
berchenogi, difeddu mwythder,anorphwysdra; cyn
Disposure, s. Edr. Disposal hwrf, blinder, cur, gofal
Dispraisable, a. anghaumoladwy, Disquiet, v. a. aflamyddu, ter
beius, anghlodus fysgu, cyffrói, cynhyrfu, blino,
Dispraise, s. anghlod, amfoliant, trallodi, cythruddo
anair, drygair, gogan; cabl Disquiet, a. atlonydd, anesmwyth,
Dispraise, v. a. anghammawl, an diorphwys; rhy-ofalus
foli, goganu, beio Disquietude, s. Edr. Disquiet
Dispread, c. taenu ar lèd. Disquisition, s.arholiad, Pyngc
Disprofit, s. afles, anfudd, colled iad, manwl-chwiliad
Disprofit, v. m. aflesåu, colledu Disregard, s. diystyrwch, amfriad
Disproof, s, dadbrawf, gwrth Disregard, v. a. diystyried, di
brawf, gwrthbrofiad ystyru, bychanu; esgeuluso
Disproportion, sub. anghydran, Disregarded, a. diystyredig
anghymesuraeth, anghyfartal Disregardful, adj. esgeulus; diys
edd, anghymmedroledd tyrllyd, dirmygus, dirmyglawn
Disproportion, v. a. anghydrānu, Disrelish, sub. diflasdod, diflas
anghymesuro rwydd, anſlas, amchwennychiad
Disproportionable, a. anghymes Disrelish, v. a. anflasu, diflasu,
ur; anghydran; anghyfatebol, anhoffi
anghymedredig Disreputable, a. anghlodfawr, di
Disproportionableness, sub. ang gyfrif, dibarch
hymesuroldeb; amaddasrwydd Disreputation, Disrepute, s. an
Disprovable, a gwrthbrofadwy fri, anghlod, drygfri
Disprove, v. a. dibrofi, gwrth Disrespect, s. anmharch, dirmyg;
brofi, dadbrofi, gwrth-ddangos dryg-foes, dibarchrwydd
Disputable, a. ammheus, dadleu Disrespectful, adj. ammharchus,
adwy, a fomewn dadl dirmygus, aníoesgar, dibarch
D I 133 I) I

Disrobe, r. dadwisgo, diosg, Disserviceable, a. aflesol, an


dyosg, dihatru: diraddu fuddiol; anwasanaethgar
Disruption, s. ymdóriad Dissever, r. dadgyssylltu, gwa
Dissatisfaction, s. antoddlondeb, t
hanu ; dyrannu; dirwanu
anfoddedigaeth, antodd Dissimilar, a. angllyfielyb, an
Dissatisfactory, a. antoddliãol, mhebyg, anrytal
anfoddlongar, difoddläd Dissimilarity, sub. annhebygol
Dissatisfied, a. antoddlawn, an rwydd, anghyfiely brwydd
foddedig, antoddog - Dissimulation, s. rhagrith, argel
Dissatisfy, r. antoddio, amfodd iad, Iledrithiant, fuant, flug
hâu, antoddloni–To be dissulis. Ilissipable, u. gwassaradwy
fied, antoddloni, antoddogi, yin Dissipate, r. a. gwasgaru, chwalu;
ddigio afiadu, afiadloni, gwastraflu
Dissatisfying, a. antoddgar Dissipation, s. gwasgariad, afrad,
Dissect, r. difymio: fig. manwl gwastraft, afradlonedd
chwilio, manwl-farnu Dissociate, t. a. digyfeillio, digyf.
Dissection, s. difyniad; difynineth ieuo, anghyfieuo
Disseisin, s. diteddiad; ditedd Dissolvable, a. dattodadwy, todd
ianniad trvy-drais, cam-oresgym adwy, dadmeradwy, hydawdd
Disseize, c. difeddiamnu, diteddu Dissoluble, a. toddadwy, &c.
Disseized, s. un diteddiannedig Dissolve, r. toddi, dadmer, dad
Dissemble, r.ffugio, fruantu, lied leithio, ymollwng: dattod, dad
rithio; argelu; ymargelu glymu; digorphori; diweddu
Dissembler, s. lledrithiwr, rhag Dissolvent, s. dadmerydd; a baro
rithiwr, argelwr, fugivr doddiad; dadleithydd
Dissembling, adj. dau-wynebog, Dissolute, a. penrydd, afreolus:
twyllodrus, fuantus, fugiol afradlom, ofter, diffaith, dyhir
Disseminate, v. hau, lledu, taenu Dissoluteness, s. penrhydd-did,
arlèd, arlydanu; cyhoeddi atreolaeth, of redd, diffeithder
Dissemination, s. heuad, taeniad Dissolution, sub. ymddattodiad:
Dissent, s. anghytundeb, anghyd dadmeriad, toddiad; digorph
syniad; ymmeillduad' oriad, gollyngiad ymaith; yn
Dissent, c. anghydsymio, anghyt adawiad; ymdoddiad
uno; ymmeillduo, ymwahanu Dissonance, sub. anghydseiniad,
Dissentaneous, a. anghytunol; anghysoniaeth, gwrthseiniad
anghydsyniol; anghyson Dissonant, a. anghyson, anghyd
Dissenter, s. ymmeillduwr, neill sain; anghytûn
duwr, ymwahanwr Dissuade, r. a. gwrthannog, di
Dissention, s. anghydsyniad, ym annogi, anghynghori
wahaniad,anghydfod,anuildeb, Dissuasion, s, gwrthgynghor
anghytundeb, ymrafael, ym Dissuasive, a. gwrthamnogawl
râniad, cynhen Dissyllable, s. gair oddwy sillaf;
Dissertation, s. traith, traethiad, dwysill, deusill -

traethawd; ymresymiad Distaff, s. cogel, cogeilyn


Qisserve, v. affesu, niweidio Distain, v. ystaenio, divymo
rvice, s. anghymmwynas, Distance, s. pellder, pelledd, pell
auwasanaeth, aufuddiaut dra, pellineb, pe
D I I ~) 4 T) I

Distanced, a. pell arol Distort, r. croes-droi; hacru,


Distant, a. pell, pellenig, anghyf hyllu
agos, anghysbell Distorted, a gwyr, gwyrgam,
Distaste, s. diſlasrwydd, anfodd gwyrdröedig, wedi eigămu
had, drygchwaethiad; casineb Distortion, s. camystum, croes
Distaste, v. diflasu; anfoddio dróad, camystumiad, gwyrad
Distemper, s. annhymber, anar Distract, c. afionyddu, terfysgue
dymher, anmhwynt, anhwyl, trallodi, syfrdamu; peri gwall
afiechyd, clefyd, saldra, saledd gof; gwallgofi
Distemper, t. a. annhymkeru, am Distracted, a. terfysgedig, ter
hwylfo ; amnhrefnu fysglyd—To grow distracted,
Distempered, a. afiach; anardym anmhwyllo, gorphvyllo, gwall
herol: anmhwylledig gofi, ynfydu, colli y cof neu'r
Distemperate, a. anglrymmedrol, synwyr
annhymberus Distractedness, Distraction, sub
Distemperature, s. annhymmer terfysg, anmirefin; gwallbwyll,
usrwydd gwallgof, ammhwyll, gorphvyll,
Distend, r. a. arledu, arlydanu; gorphvylliad
ehangu, rhythu, helaethu Distrain, r. a. gafaelu, attafaela,
Distention, s, lled, arled, arled attafaelu, cymmeryd gafael
iad; ellangiad; dirdyniad Distrainable, a. attafaeladwy
Distich, sub. penmill dwyfraich, Distrainer,s.attafaelwr, gafaelydd
cywydd deuair JDistraint, s. attafaeliad
Distill, t. a. dysdyllio, dyhidlo— Distress, s. cytyngder, cyni, ing
To double-distill, arddysdyllio der, trallod, adfyd: attafael
Distillation, sub, dysdylliad, def iad, gafaeliad cyfraith
nyniad, dyhidlad Distress, r. a. arwasgu, gwasgu
Distillery, s. dysdyllfa, dysdyll ly; neu gyfyngu ar, trallodi, blino,
dysdyllyddiaeth gorthrymu; attafaela, cymmer
Distinct, a. eglur, croyw, dynod yd gafael
ol; gwahan-nodol, gwahanedig Distressed, a. helbulus, trallodus,
Distinction, s, gwahamiaeth; gwa adfydus, adfydig, truemus
han-nodiad; rhagoriaeth Distressful, a gofidus, gorthrym
Distinctive, a gwahamiaethol derus, traliodus, trychimebus
Distinctly, ad, yn wahanredol: Distressing, a. blin, trallodawl
yn groyw, yn llawn-llythyr Distribute, t. a. rhannu, cyfran
Distinctness, s. eglurder; croyw nu, dosparthu; cyflèu
der; manwl-modiad Distributer, sub. cyframwr, dos
Distinguish, r. a. dosparthu, gwa parthwr; cyfléydd
hamiaethu, dynodi; hymodi Distribution, s. rhāniad, parth
Distinguishable, a.d.osparthadwy, iad; cyfléad; iawn-drefniad
gwahanadwy, nodadwy Distributive, adj. cyfranedigol;
Distinguished, a nodedig, hymod cyfrangar, haelionus: cyfran
edig, rhagorol, godidog, ar edig-Distributivejustice,iawn
dderchog; gwahanedig der cyfranedig
Distort, v, a camystumio, dir District, s. tiriogaeth, rhaglaw
gåmu, gwyrgåmu, croes-Wyro, iaeth; ardal, rhandir
M
HD I 135 D I

Distrust, s. anhyder, drwg-dyb, Diverge, r. dal draw, tymnu


pryder, anymddiried, anghoel draw, ymbellhau, lledwyro,
Distrust, v. a. anymddiried, ang lleddfu, osgoi, gwyr-dynmu
hoelio, ammeu, drvgdybio Divergent, a ymbellhäol, osgö
Distrustful, a. drwg-dybus, pryd awl, lled-wyrog, yn gwyro
erus, anymddiriedus Divers, a. amryw, amrywidl, am
• Distrustfulness, s. anymddiried, ryſal, aml un, llawer—Of dirers
gwam-gred. Ldr. Distrust colours, amryliw, amliw, am
Disturb, e. aflonyddu, cythruddo, liwicg, symudliw--Of divers
terfysgu, cyffroi forms, amryddull, amrylun,
Disturbance, s. terfysg, aflonydd aml-wedd
wch, cynhwrf, cytiro Diverse, a. amrywidl, gwahanol;
Disturber, s. aflonyddwr, &c. annhebyg, anghyffelyb
Disunion, s. anundeb ; yśgariad Diversification, s. amrywiad
Disunite, r. gwahanu, amuno, Diversified, a. amrywiedig, am
daduno, dadgyssylltu, ysgaru ryfaledig, amgenedig; britil
I)isunited, a. gwahanedig, &c. edig
Disunity, s. anumdeb, angllyfun Diversify, r. a. amrywid, amryw
deb, yimrāniad, anghytuildeb ioli, amryſalu, amgenu; brith
Disusage, s. anarteriad nodi; gwahanredoli
Disuse, r. anarferu, diarferu Diversion, s. difyrwch, digrifveh;
Disyllable, s. Edr. Dissyllable chwaréyddiaeth; troad o'rneill
Ditch, s. clawdd, fos, camlas du, meillduol-waith
3Ditch, r. a. cloddio, fiosi Diversity, s. amryfeiliaeth, am
Ditch-bur, s. cacamwci ileiaf ryfeiliant, amrywiaeth
JDitch-dock, s, tafol Mair Divert, r. difyru, boddio, Ilonni,
IDitcher, s. cloddiwr, fosivr dyddan-foddio: troi meu dynmu
Ditching, s. cloddiad, flosiad or meilldu: ymlomni
Dithyrambus, s. ofar-gam, gwin Diverting, a. dutyr, digrif
gerdd, medd-fawl a Divertisement, s. difyrwch, &c.
Dittander, s. berw gwyllt, bulwg Divertive, a. difyrus, difyrgar
Rhufain Divest, r. dihatru, dyosg, diosg;
Dittany, s. dittain, y ddittain difeddiannu, difuddio
Ditto, s. yr un, yr un peth Divide, t. rhamnu, dosparthu;
Ditty, s. can; cwyn-gerdd gwahanu, ysgar: ymrannu
Divan, s. y prif gynghor-lys, neu'r Dividend, s, rham, cyfram, rhan
prif gynghor, yn Twrci dwy, ysgår; sum meu Swmi'w
Divaricate, v. fiorchi; forchogi; rannu; tāl-gyfran; dogm
rhammu yn didau, gwaham Divider, sub. rhānwr, parthwr,
rannu
dosparthwr, dydolwr, gwa
Divarication, s.fforchogiad, rhān hanwr -

iad yn diau; ymråmiad Dividers, sub. math o gwmpas,


Dive, v. myned, ac aros emmyd, rhaniedydd
dan dwfr; fig. dyfn-dreiddio, Dividing, s.rhāniad, dosparthiad,
dyfn-chwilio, olrhain dydoliad
Diver, s, ymsuddwr, dyfneddwr, Divination, s. dewiniaeth, chwik
dyfil-dreiddiwr, &c. iogaeth, dewindabaeth
D I 136 D O

Divine, s. duwinydd, dewinydd Dizzy, a. pendröedig, penysgafn,


Divine, a. duwiel, dwyfol, dewin pensyfrdam, penfeddw
yddol, duwinyddol Do, r. gwneuthur, gwnéyd
Tivine, r. a. dewinio, darogan, }}obeler, s. dysgl fawr
brudio, dychymmygu, coel Docible, Docile, adj. hyddysg,
gyrchu; dyfalu, dyſeisio dysgedyddol, hydrin, dofaidd,
Divinely, ad, yn néfolaidd, gam dysgadwy, athrylithgar
Dduw, yu dduwiolaidd, yn Docility, 1}ocibility, s. hyddysg
rhagorwych edd, eorthfryd, athrylithgar
Diviner, sub. dewin, daroganwr, weh; hymaws dueild
brudiwr, coelgyrchwr JDock, sub. gorsaf neu borthle
Divinity, s. duwdod, duwdeb, Ilongau, llongborth:-cymfon,
duwiaeth, dwyfoldeb:—duwin cloren men folen march
yddiaeth, dewinyddiaeth Dock, v. a. torri cloren
Divisibility, sub. gwahauredol Dock, s, tafol—Water-dock, sur
rwydd ain hirion, tafoly dwfr—Sour
Tivisible, a. rhānadwy dock, surain yr Yd, strain y
Division, s.rham, rhāniad, dyran maes, y ddringol–Garden-dock,
iad, cydraniad; ymraniad, ym tafol gwaedlyd, tafol hiriou
bleidiad, ymbleidiaeth Docked, a. and part. digloren,
Divisor, s, rhaniedydd wedi torri'r gloren— Strong
Divorce, s. ysgar, ysgariaeth, di docked, cefn-gryf, cryfyn ol *
ddymiad priodas Docket, s, hyffordd-nēd, cyfeir
Divorce, r. a. ysgar, ysgaru, gwa nód;sº cynnwysiad
hanu priodas, bywrw ymaith Dock-yard, s. cadias Ilongsaer
Divorcement, s. ysgariaeth, &c. niaeth
Divorcer, s, ysgarydd Doctor, s. athraw, dysgawdwr,
Diuretic, a. a baro ymadael à cadeirdraw, doctor
llawer oddwfr; troethbair Doctrinal, a. athrawiaethol
Diurnal, s. dydd-lyfr : u. dydd Doctrine, s, athrawiaeth, addysg;
iol, beunyddiol athrawlith, athronddysg
Diuturnity, s, amser parhad, par Document, s. addysgiad, cyfar
hausder, hyd oes neu ryw am wyddiad, addysg-lith, rheol
gylchiad; pa um by nag ai hir wers; ysgrifen-brawf
faith ai byr - Documental, a. addysgiadol, hy
Divulge, r. a. cylioeddi, dad fforddiadol ; ardystiawl
ddirgelu, anghelu, anghytrin Documentize, r, addysgu, cer
achu, cyffredino yddu
Divulger, s. dadgelwr, anghelwr Dodder, s. cwlwm y gwydd, y
Divulging, Divulgation, sub. cy Ilindro cynghafog, cwlwm y
hoeddiad, dad-ddirgeliad coed
Divulsion, s. dadgyssylltiad Dodge, r. traws-ddadleu; tyir.
Dizen, v. taclu, addurno ddadleu; cecru, cecruso
Dizzard, s. cadafael, hurthgen Dodger, s. cecryn; tyn-ddadleu
Dizziness, s. pen-ysgafnder, pen wr; dimei-ddyn, bawddyn
syfrdandod; madrondod, pen Dodkin, s. Ilai na ſtyrling
feddwdod, pendilaredd }Joe, s, ewig, gafr datas
}* *
D O 137 ID O

Doer, s. gweithredydd, gweith Doing, sub, gwaith gweithred,


redwr, gwneuthurwr; gweith gweithrediad, cytlawmiad; hel
lwr ynt, dygwyddiad; inawrwaith
Doff, r. a. dadwisgo, dihatru Doit, s. Ilaină flyrling
Dog, s. ci, costawg; cian: v. dir Dole, s.rham, cyfran, dogn, ysgår,
gel-olrhain neu dailyn rhandwy , cardawd ; cwyn,
Dogberry-trec, s. pren pisgen cwyufan, galar: v. Cyfraumu, &c.
Dog-briar, s. mieri Miair, rhôs Doleful, Dolesome, a. alaethus,
Mair galarus, athrist, cºynfanus, tos.
Dog-cheap, a rhy iselbris tur, irad
Dog-days, s. dyddiau'r cwn Dolefulness, sub. alaethusrwydd,
Doge, s. penllywydd (gynt) yn galarusrwydd, iradedd
Venice -
Dollar, s. darn arian sydd yn
Dog-fish, s. morgi, penci werth y'nghylch 4s. 6c.
Dog-kennel, s. tycwn, cynhordy Dolorous, a. alaethus; achwyn
Dogged, a. olrheiniedig: cºaidd, gar, cwynfallus; dolurus
costogaidd, anhymaws, sarrug Dolour, s, gofid, dolur, cysteg,
Doggedness, s. cieidd-dra; an poen; alaetli, galar
hymawsedd, satrugrwydd Dolphin, s. mór-hwch
Dogger, s. math o long fechan, Dolt, s. penbw!, hurtyn, hutyn,
ysgoren, ysgwin, llongig lurthgen, deltf
Doggerel, d. gwael, gorwael, sål, Doltish, a. delfiaidd, hurt
salw, anghelfydd Domain, s, tir meddiant, treft:d-
Doggish, d. ciaidd. Edr. Dogged acth, etifeddiaeth; arglwydd
Dog's-colewort, Dog's-mercury, iaeth
s.bresychy cwn, blaenyriwrch Donic, s. twr buyāog, crômen
og's-grass, s. glaswellty cwn, Domestic, a tyaidd, teuluaidd,
llygady ci, triagly cwn cartrefol: s, teulu-was
Dogstar, s. seren y ci Domicil, s. anneddle, trigle, car
Dog's-stones, s. baldar, ciriny ci, tref, tref, ystref
y galdrist, Ilysian'r neidr, teg Dominate, r. trechu, gorthrechu,
eirian. Edr. Satyrion a Rugirort darostwmg
Dog's-tooth, s. Ilyiiad y mor, llys. Domination, sith, arglwyddiaeth,
iau Efil rheoliad, rheolaeth
Dogs onions, s, winwyn y civn Domineer, t. a. rhwysgo, ar
Dog-trick, s. cast brvnt, cast ci glwyddiaethu, tra-arglwydd
Dogma, s. egwyddor neu addysg iaethu
sefydiedig; daliad neu dyb Domineering, a tra-meistrolaidd;
cyffredin traliàus: S. rhwysgiad
Doganatical, a rhy-awduraidd,
cryfymlynol with ei dyb ei
Dºrukuº, s.
Sul
Ilythyren y
hun, human-gryf, doctoruidd Dominican, a. o. urdă I)ominic
Dogmatist, Dogmatizer, s. dys Dominion, sub, llywodraeth, ar
gawdwr human-gryf, meistrol glwyddlaeth, meistrolacth, rhe
ddysgwr, awduriaethwr - olaeth, goruchaſiaeth, awdur
Dogmatize, r. a. awduriaethal, dod, llywyddlaeth
meistrol-ddysgu Domino, s. cwewll mynach
- 'i'
D O 188 D O

JYou,s, enwawd bomeddyn'spacn Doting, a. ffol-serchus


I}onation, sub. rhodd, anrheg; Double, a. dyblyg, deublyg, dau
rhoddiad, doniad, anthegiad ddyblyg, duebl; dau
}}onative, s rhodd; rhodd dili Double, s. plyg, plygiad, di",
gyſ, wing. Edr. Donation dilliad, dyblygiad
Dome, a. wedi ei whéyd neu ei Double, r. plygu, dyblygu, dyblu,
orphem: int. dyna ben! chwamegu'r cymmaint arall;
159nee, s. derbyniwr rhodd ymddyblygu
Donor, s, rhoddwr, rhoddydd Doubler, s, dysgl helaeth
3200m, s. barn, dediſryd, brawd Doublet, s. math o wasqawd
JDoom, r. barnu, dyfarnu, coll Doubling, s. plygiad, dyblygiad;
farmu, cyhoeddi barn plyg; rhediad traws-ddyrus
Poomsday, s. dydd y farm, dydd Doubly, ad. yn dayblyg, &c.
brawd, y dydd olaf Doubt, s. ammkeuaeth, ammatl,
Deomsman, s. barnwr, barnydd, ammheuad, petrustier; amilys
brawdwr, ynghad, ynad rwydd: dadi -

I}oor, sub. drws, dör; porth—A Doubt, r, ammau, petruso


fore-door, rhagddor, rhagddrws Doubtful, a. ammheuol, ammheu
Door-frame, s. attegwisg drws us, petrus; annily's
Doubtfulness,s.ammheinstwydd,
Door-post, s, gorsin, gorsing, post
drws—-Upper door-post, capan petrusrwydd, annilystwydd
drws, gwār-ddrws Doubtless, ad, yn daiammau
T}oor-keeper, s, drysor, porthor Doucet, s. ccultwyd, brithog
i)oor-sill, s, liiniog, trothwy Doucets, s, certig cwd carw
}}or, JXorr, s. chwilen y baw Douceur, s, gwobr; budr-wobr
Dorado, Doree, s. y pysgeurgefn, Dove, s. colomen—A stock-dore,
eurbysg, pysgodyn yr haul or Wood-pigeon, cuddan, ys
I}oric, a ym ol dull y Doriaid gutham—A ring-dore, ysguthan
i)ormant, a, yn cysgu ; tam gudd, gadwynog. Edr. Turtle-dore
or golwg ; marw Dove-cot, s. colomendy
l)ormant, s, prif-drawst, swmer Dove-like, a, colomeuaidd; di
Dermer, s, fenestrym men ty niwed
Dormitory, sub. hundy; ystafell Dove-tail, s. math o gysswilt
gysgu; humfa'r meirw mewn gwaith coed, peusyth
T}ormouse, s. math o lygoden, Dough, s. toes
pathew; (wn or saith cysgadur) Doughty, a.gwych, dewrwych—
I}orser, s, cefn-gawell, bancr Doughty fellow, dewryn
1)orture, s. hundy, hunle Doughy, a toeslyd, fel toes
I}ose, s. dogn gan feddyg Douse, s. bonclust; r. rhoi bou
!)ose, r. humo, liedgysgu clust: rhoi trochfa
}}ot, s. man, mod: r. mammu Dowager, a. gwaddolog
I}otage, s, lledfrydedd, pen-wen Dowdy, s. benyw wiadaidd
did, gwall synwyr; maldod Dower, s, gwaddol, cynnysgaeth,
Dotard, s, tra-serchwr; un lied agweddi, egweddi; cowyll
fydig, un penwan Dowered, a.swaddolog, cymysg
Dote, r. gorhoff, fol-serchu;
gwambwylio, ynfydu ! aeddedig,
ddi
a chymnysgaeth gan
|
D O -I 30 D O

Dowerless, a. digynnysgaeth, di | great dragon, tegeirian, Edr.


waddol, anwaddolog Histort ac Orchis
Dowlas, s. Ilíain lled-fras Dragon-fly, s. gwas y neidr
Down, s. man-blu, plucan, goſlew, Dragon-like, a. dreigaudd
pān; plu'rysgall, plu'r gweu !'ragoon, s. march-filwr
nydd; gwastadedd; rhôs Dragooning, s.gormestrvy filwyr
Down, ad. i lawr, i waered, obry, Drain, s. dyfer-fios, såch
tu a'r llawr: a trvn, athrist Drain, r. a. dyhysbyddu, Sychu
Downfall, s. cwymp, codwm, di Drainable, a. dyhysbyddadwy, ºc
nystr, dymchweliad Drainage, s. dyhysbyddiaeth
Downhill, sub-gwaered, gorwaer Drained, a. dyhysbydd, dyhys
ed, llethr, llechwedd byddedig; wedi ei wagliau
Downlying, a. ar wely esgor Draining, s. dyhysbyddiad: a, dy
Downright, a didwyll, diliocced, hysbyddawl; gwaghäol
Syml, gonest; eglur Drake, s. ceiliog hwyad, adiad
Downs, s., gwastatair, noethair, Dram, s. darlwm.gc neu draflwnge
heldır, rhosydd or dyfroedd poethion
Downward, Downwards, ad. i Drama, s. chware dynwaredol
lawr, i was red, tu agi wacred Dramatic, a.chwaryddol, chware
Downy, a. pluaidd, man-bluawg, yddol; dynwaredol
panawg; esmwyth Dramatist, s. chwaryddiaethydd,
Dowry, s. Edr. Dower. awdur chwareu-waith
Dowse, s. cernod, dyrnod Drap, s. defuydd dillad
Doxology, s. mawl-wers Draper, s. marchmatwr brethynau
Doxy, s. cyffoden, putain allieiniau, brethynwr
Doze, v. Edr. Dose Drapery, s. marcluladaeth llìain
Dozel, s. dwsel, pistyll a brethyn: y dillad neu'rero ºr.
*
*

Dozen, s. deuddeg, ilwsin lenni mewn llumiau


Doziness, s. cysgadrwydd Drape-sheep, s. defaid cwliedig
Dozy, a cysgyd, tryinlyog Drastic Medicine, s. meddygiu.
Drab, s. dyhiren; budrog, dwg iaeth gref-weithiol
en:-math o frethyn tew-gryf Draught, sub. llwngc, traflwnge,
Drachm, s. Wythfed ran wins:– Ilymaid:—arloesdy, geudy :-
dermyn o arian Rhufain gymt tyn, tyniad; tynia; helfa:--
Draft, s. Soeg, gweisgion; b.vyd gwcrth, gwerthiad
moch; cibau; golchion, &c. Draught-horse, s. march tymnu
Drafty, a. soeglyd; tra-saiw Draught-tree, s, trawst men, &c.
Draft, s. cymlium, darlun, bras Draughts, s. chware gwyddbwyll:
ddarlun:—hawl-lythyr, tym —offer march tymnu
lythyr Draw, c. a. tymnu, llusgo; arwain,
Drag, s. carr llusg: tym-fach i denu: llunio, darlunio; llinellu;
godio dawfr; rhwyd dynuu portreiadu -

Drag, r. a. Ilusgo, dylusgo Drawback, s. at-dal, at-daliad


Draggle, v. a. diblo, dibl.lusgo Draw-bridge, s. ysgrogell
Drag-net, s, tyn-rwyd Drawer, s, tynwr; heilyn, goll
Dragon, s. draig-Dragon-wort, yngwr diod, diodwas:—llum
llysiau'r ddraig–Common or iwr, darlunivr:—llogell
T2
D R 140 D R

I)rawers, s. ſlodrau: llogellau Dribble, v. defnynu; dyboeri


Drawing, s.llum, arlun, arluniad, Dribblets, s. dryllyniach (o ar
darluniad; tym, tymiad–Draw ian); cyrbibion
ing room, cyfarchfa Dribbling, part. yn defnymu
Drawl, r. llusgo geiriau Dribbling debts, dylediach, män
Drawn, a. wedi ei dymu; noeth; ddyledion, dylètach
heb ei derfynu Drift, s. amcan, tuedd: lluclifa
Dray, s. car, car hir, car trol eira; eludair oia: croeslwybr
Drayman, s. eariwr, gyrwr trol mewn gwaith muyn
Drazel, s. budrog, dwgen Drift, v. a. Iluchio, liuwchu
Dread, sub. ofa, arswyd, braw, Drift-sail, s. attal-hwyl i'w roi
dychryn, echryn, arynaig dam dawfr mewn 'storm
Bread, r. offii, arswydo; crynu Drill, s. trvyddew, ebill, trul:—
Dreadful, a. offiadwy, erchyll, math oeppa:-aberig; si aber
echryslawn, arswydus, irad Drill, v. a. trulio: dysgu milwyr;
Dreadfulness, s. erchylldod, ar gofern; sio fel aber
swydohrwydd, iradedd Drink, s. diod, llyn, gwirod
Dreadless, a. diofm, diarswyd Drink, v. yfed; ymddiodi
Dream, s. breuddwyd; fol ddy Drinkable, a...yfadwy, i'vyfed
chymmyg: r. breuddwydio Drinker, s, yfwr, diotwr
Dreamer, s. breuddwydivr Drip, s. disgyniad tâ neu fur ty
Drear, Dreary, a. hyll, erchyll, Drip, v. m. dyferu, defnymu -

cchrysol, cethin-hyll Dripping, s. toddion, dyferion


Dredge, s.rhwyd Ilymeirch neu Dripping-pan, s: padell y toddlion
westrys: v.rhwydomeu dreillio Dripple, a gwan; prin; cloff
am lymeirch (westrys)—blodio Drive, t. gyru, gwthio, ymlid
bwyd a foºm rhostio Drivel, s, glafoerion, ymboer
Dredger, Dredging-box, s.blawd Drivel, v. n. ymboeri; ynfydu
flwch, blvch blodio Driveler, s: glafoerwr, ymboerwr:
Dredger, s. daliwr llymeirch ynfyd, un penwan -

Dregs, s. gwaddod, gwaelodion, Driven, a ymlidiedig–Driven.


fivlbri; gwellilion y bobl snow, y man-Öd, lluvch
Dreggy, a. gwaddodlyd Driver, s, gyrwr, gyriedydd
Drench, s. diod-feddyginiaeth i Driving, s. gyriad, gwthiad
anifel, meddyglyn i farch Drizzle, v.defnynu, gwlith-wlaw
Drench, r. a. inwydo; trochi; io, definio, deigrynu
trwytho: rhoi diod lysiau i Drizzling-rain, s: gwlaw mān
anifel Drizly, a. man-ddefnynog
Dress, s, gwisg, gwisgad, dillad, Droll, s. ysgentyn, cymbenwr,
trwsiad, divyg; addurmiad digrifvas, cellweiriwr
Dress, v. a. dilladu, gwisgo, tryws. Droll, a. digrifol, digrifgall, ar
iadu, addurno; trin; gwrteith abeddus, cellweirgar
io; cyweirio, cyffeithio Drollery, s. digrifveh, cymben
Dresser, s. gwisgwr, dilladwr, dod, arabedd, cymmwedd
dilledydd; trinwr; cyweiriwr, Dromedary, s. math o gamel neu
&c.—trestl, cegin-fwrdd gammarch ä dau grwmp ar ei
Dressing, s, gwisgad; triniad gefn; camelbuan. Jer, 2.23.
D R 141 D R

Dromo, s. Ilong fuan: math o Drudging, s. cystogial


bysgodym Drug, s. detnydd meddygol: petle
Drone, sub. gwenymen ormes, di-werth, gwael-beth
bychygyr, begeryr: fig diogyn Drugget, s. math o frethyn
Dromish, a. diog, musgrell Druggist, s. -gwerthwr defnydd
Droop, v. diheeni, llipău, llip iau meddygol, cyfferiwr
rynu, pendrymu, ynollwng Druid.s.derwydd: pl.derwyddon
Drooping, s. dihoeniad: a. ilipa, Druidical, a. derwyddawl
methedig, lliprymaidd Druidism, s. derwyddoni, der
Drop, s. dyſeryn, dafm, defnym wyddoniaeth
Droplet, s. defnym byclian Drum, s. tabwrdd, rhuglen
Dropping, s. dyſeriad: a. dyfer Drum, r. tabyrddu
iog: part. yn dyferu Drummer, s. tabyrddwr
Droppings of the Eares, s. defni Drunk, a. meddw, brwysg
y bargod, dyferiony to Drunkard, s. meddwyn, brºwysg
Propwort, s. crogedyf, crog-edau ym, brwysgwr, diotwr
Dropsical, a. dyfrglwyfus Drunkenness, sub. meddwaint,
Dropsy, s. y dyfrglwyf meddwdod, brwysgedd, medd
Dross, s. sorod, sothach, gorferw, .wedigaeth
ammhuredd—-Dross of iron, Dry, a. sych, hysp, sychlyd, cras,
sinidr sychedig: v.sychu; crasu; dy
Prossy, a.sothachlyd, ammhur hysbyddu
Drove, s, gyrr, deade'l, cenfaint Drying, s. sychiad, crasiad
Drover, sub. porthmoil; gyrwr, Dryness, s. sychder, crasder
gyriedydd-–To act as a drover, Dry-shod, ad, yn droed-sych
porthmóna, porthianna Dual, adj. perthynol i dilau,
Drought, s. sychder, sych-hin, deuol
crasder, gwres; syched Dub, v. a. urddo, urddasu
Droughty, a. sych-hunog, sych Dubious, a. ammheilus, ammheu
edig, sych-wresog, tesog ol, annilys, ansier, petrus
Drown, t, boddi, soddi, suddo Dubiousness, sub. annilysrwydd;
Drowned, adj. boddedig, wedi petrusdra, petrusedd
boddi, wedi ymsoddi Dubitable, a. ammheuadwy
Drowning, sub, bawdd, sawdd, Dubitation, sub. petrusder, am
suddiant: a. & part. yn boddi mheuad, arbetrusiad
Drowsiness, s. cysgrwydd, cysg Ducal, s. dugiawl
adrwydd, syrthni, trymlyogder Ducape, s. math o sidan masw
Drowsy, adj. trymlyog, swrth, Ducat, sub. darn arian o werth
swrthlyd, cysglyd; marwaidd 4s. 6c.—y ducat aur yn werth
Drub, v. a. llabio, llachio, dyrnu, 108.
pastynu, tionodio, fusto Duck, s. hwyad, hwyaden
Drubbing, s. curfa, maethgen Duck, v. trochi, tafu dam ddwfr
Drudge, s, gwas cegin, cystogwr, Duck-bill wheat, s. gwenith Nor
poenwr, gwas carr mandi, gwenith Ffrainge
Drudge, v. gwnéyd gwaith caled Ducking, s. trochiad
neu wael, cystogi Ducking-stool, s. ystól drochi
Drudgery, s. caled-waith, cwst Duckling, s, hwyadieuangc
DU 1492 D U.

Duck's meat, Duckweed, s. bywyd Dun, r. a. cnip-gyffwrdd; gofyn


yr hwyaid, y gyflafan, llinos y dyled yn daer a mynych
dwfr Dum-bee, Dum-fly, sub. clyryn
Duct, s. hyfforddiad, tywysiad llwyd, cacynen y meirch, cre
Ductile, adj. ystwyth, hyblyg, "ren
hydyn, hyddwyn, estynadwy Dunce, s. delfi, penbwl
Ductility, Ductileness, sub. ys Dung, s. tom, baw; tail; biswall,
twythdra, hydynrwydd -
ebod; r. a. tello; tommi, bis
Dudgeon, s. bidogan; sorriant, weilio, ebodni
drygnwyd, antoddogrwydd, dig Dung-beetle, s. chwilen y dom
Due, sub. dyled, died, dy!yed; Dungeon, s. daeardy, dyfngell
haeddiant; iawn; eiddo Dung-fly, s. cyliomen y dom
Due, a.dyledus, dyladwy; iawn; Dunghill, s, tomen dail
da—Due to me, yn dilai mi Dunging, s. tellad, tomiad
Duel, s. ymladd rhwug dau, or Dungy, a, teilawg, tomlyd
nest, ornestwaith: v. ornestu Dum-meck, s. gwas y gāg, gwich
. Duelist, s. ornestwr ek neu gwigyn y gāg
Duet, s. cam-deulais Dummer, s, taer-ofynwr
Dug, s. teth, diden, bron Duodecimo, a. deuddeg plyg
IXuke, s. duc, dug Dupe, s. dyn hydwyll, symlyn
Dukedom, s. dugiaeth Dupe, r. a. twyllo, siom-ddenu
Dulcet, a.melys, hyfryd, peraidd, Duplicate, s.adysgrifen, adly thyr
hyfryd-bêr, melusbér Duplicate, a. deublygawl
Dulcification, s. melusiad Duplicate, r. deublygu ; adys
Dulcify, v. melysu, pereiddio grifemu; ail-adrodd
Dulcimer, s, dwsmel, symphon Duplication, s. deublygiad, dy
Dulcorate, v. melysu blygiad; adluniad
Dull, a hurt, sym, syfrdam, syn Duplicative, a. dyblygawl
hwyr-bvl; marwaidd, swrth; Duplicature, s. deublygiaeth, dy
diflas; diawch, pvl, di-fin blygedd, dyblygiad
Dull, v. hurtio, syfrdamu; pylu Duplicity, s. twyll, dyblygrwydd, {
Dullard, s. delfi, hurtyn, hutyn dau-wyneb
Dulness, s. hurtrºwydd; pylni: Durability, s. parhausrwydd
tywyllni; marweidd-dra, anſlas Durable, a. parhäus, parhäol,
Duly, ad. yn ddyladwy, yn addas, o hir-bara, Safadwy, cryf
yn iawn, fel y gweddai Durableness, s. parhausder, para
Dumb, a. mud, atlafar, dystaw Durance, s. carchar, carchariad,
Dumbness, s. mudaniaeth, aflatar caethiwed, dalfa, attalfa
edd, afleferydd Duration, s. para, parhād
Dump.sh, a. dystaw-ddig Dure, v. parhâu, aros, sefyll
Dumpling, s.rhólen, póten Dureless, a, dibara, darfodedig
Dumps, sub. dig-ddystawrwydd, Duresse, s. carchar, dalfa; trais
ysmigwst, antoddogrwydd ddaliad, trawsrwymiad
Dun, a gwineu-ddu, Ilwyd-ddu, Durham, s. Deifr, Dewyr
gwineu-lwyd, du-frych - During, part. yn parhau; tra par
Dun, s. cnip-gyſtyrddiad, cnipws; häo, cyd ag, hyd tra
gofyniad; gofynydd dyled Durity, s. caledrwydd, ealedwch
D Y 143 E A

Dusk,s. cyfnos, cyflychwyr, gwyll iyysentery, s. clefyd y gwaed


y mos; gwy:l y dydd; rhwng Bysnomy, s. anghyfraith
gwawl a gwyll Dyspepsy, s. difiyg treuliad ar
Duskish, Dusky, a. Iled-dywyll, fwyd yn y cylia
Ilwyd-dywyll; Ilygliw, dulwyd Dysphony, s. attal dywediad
Duskisliness, s. tywyllni; llygliw Dyspnoea, s. diffyg anadi
iad, lled-dywyllni -
Dysury, s. y tostedd, attal dwfr
Dust, s.llwch, pluor, fylor
Dust, r. Ilychwino, Ilychu
Dusty, a. Ilychlyd, llycliwin E.
Butchess, s. duges -

Dutchmen, s. yr Isellmyn EACH, pron. pob, pob un—


Dutch-myrtle, s. mordywydd Each other, y naill y llali, eu
Dutchy, s. dugiaeth gilydd
Duteous, 3Dutiful, a ufudd, gos Eager, adj. awyddus, awchlym,
tyngedig, dyledgar awchus; gwangcus, rheibus,
Dutifulness, s, uſuddgarwch, dy trachwantus:–surflyd, egr
ledgarwch; ufudd-dod Eagerly, al. yn daer, yn awydd
Duty, sub. dyled, dyledswydd: us, yn drachwantus
gwasamaeth: cyllid, toll, teyrn Eagerness, s.taer-flys,awyddfryd,
ged, treth awchlymder, awydd, gwangc,
Dwarf. s. corr, corryn, pegor dirchwant; chwibledd, surm
Dwarfish, a, corraidd, maraidd Eagle, s, eryr: fem. eryres
Dwarfishness, s. correiddrvydd Eagle-eyed, s.llygad-lym, Ilygad
Dwas-light, s. Ilewyrm, tan ellyll graff, craffei olwg
Dwell, v. m. preswylio, trigo, trig Eagle-like, a. eryraidd
iannu, anneddu, cyfanneddu ; Eaglet, s. eryram, cyw eryr
aros; ymhelaethu Eagle's-stone, s. eryrai, eryrfaen
Dwelling, s. annedd, preswylfod, Ear, s. clust, ysgyfarm:-tywysen
trigias, trigiant, ty; amneddiad, Ears of corn, tywys yd–Eur, of
preswyliad---Dwelling-place,am a vessel, dolen, dyrnddol, clust,
meddle, ameddfa, trigfa, trig y gafael
fan, preswylfa Ear, r. m. tywysemu, hedeg; hadu
Dwindle, v. dihoeni, gwanhäu, To give ear, r. a. clust-ym
gwywo, methu, darfod, edwi wrando, rhoi clust, clustfeinio
Dye, s.lliw, gne: r. Iliwic, lliwo: Eared, a tywysemog
marw, trengi Earl, s, iarll: fem, iarlles
Dye-house, s.lliwdy Earldom, s, iarllaeth
Dyer, s. Iliwydd, lliwiwr Earless, a. diglust, heb glust
Dyer's-weed, s. banadlos, eurfan Earliness, s. cymnarwch, boreu
adl, cor-fanadl edd, boreuolrwydd, boreuder
Dying, s. Iliwad; lliwyddiaeth Early, adj. cynmar; prydlawn;
Dying, part, yn marw, ar drangc boreu, boreuol: ad, yn fore, yn
Dynasty, s. Ilin o frenhinoedd; gynmar, mewn pryd
y rheolaeth, llywodraeth Earn, r. a., ynmill, elwa, maelio;
Dyscracy, s. afiechyd, drwg an rhyglyddu, haeddu
sawdd corph, anhawnt |
Earnest, s, ern, ernes, gwystl .
E A 144 E C
—r-

Earnest, a. difrif, difrifol, prysur; Easily, ad. yn hawdd, yn dai


dwys; divyd, dytal, taer boen, yn rhwydd, yn estuwyth
Earnestly, ad. oddlifrif, yn ddy Easiness, s.rhwyddyd, esmwyth
fal; yn daer; yn graff der, hawsedd, hawsder, hwyl
Earnestness, s. dyfrifvch, awydd usdcr: lymawsedd; meddaldra
fryd, dyfalwch, dwysder, taer Easing, s. ysgafnhãd, liinariad
ineb, prysurdeb East, s. dwyrain, codiad haul
Earning, s. cyflog, ynmill, enmill Easterly, Eastern, a. dwyreimiol
iad, elwant Easter, s, gwyly pasg
Ear-pick, s. clust-garthydd Eastward, ad. tu a'r dwyrain
Ear-ring, s. clust-dlws Easy, a hawdd, rhwydd, es
Farsh, s. tir àr, tira arwyd mwyth; hymaws; meddal
Ear-shot, adj. yn nghyrhaedd y Eat, r. buyta, ymborthi, lleva;
glust difa, ysu, dyfetha, treulio
Earth, s. daiar, daear, tud, daear Eatable, s...bwyd: a, buytadwy
en, tir, pridd; r. priddo, claddu; Eater, s. buytâwr; dyn glwth
daearu; ymddaearu Eating, sub. buytād; part. yn
Earthen, adj. pridd, o'r pridd, bwyta, gan fºyta; ySol
priddol, priddlyd Eating-house, s. buytty
Darthen-ware, s.llestripridd Eaves, s. bargod, bondo
Farthing, s, priddiad; daeariad Eaves-dropper, sub. bargodlech,
Earthliness, s. daearoldeb clust-feiniwr dan fargod
Iºarthling, s. bydol-ddyn Ebb, s, trai, adlit, mordrai, er
Farthly, a. daearol, bydol trai, dysdyll
Earth-nuts, s. clor, cylor, cnau y Ebb, r. n. treio, adlifo; lleilhäu
ddaear, bara'r liwch Ebony, s. math o bren du caled
Earthquake, s. daeargryd, daear o'r India, ebenus
n, daeargrynfa Ebriety, s. meddwdod, meddw
Earth-smoke, s. cwd y mwg, mwg waint, brwysgedd
y ddaear, y pvff-gwd Ebriosity, s. ymroddiad i feddw
Earth-worm, s.llyngyren y ddaear, dod, diodgal weh
amwydyn, abwydyn Ebullition, s. dyferwad, gorfer
Earthy, a.dacaraidd, priddlyd wad, crychias: fig. cynhwrf
Far-wax, s. cwyr clust Eccentric, Eccentrical, a. afreol
Earwig, Earwiggle, s. pryfy glust, aidd, anghydweddol, anghyd
chwilen glust gerddawl; pengam
Ease, s, esmwythder, gorphwys Eccentricity, s. afreoleiddrwydd,
dra, Ilonyddwch, seibiant, ys anghydweddusrwydd
gafnhād; hawsedd, hawsder, Ecclesiastes, s.llyfry Pregethwr
rhwyddineb Ecclesiastical, a, eglwysaidd, eg
Ease, v.a.esmwytho, esmwythau, lwysol, eglwysig
hawsau; lonyddu, Ilinaru, di Ecclesiastic, sub. eglwyswr, gwr
flino; cysuro eglwysig
Easel, s. atteg-wydd paentiwr Echo, s. adsain, dadsain, carreg
Easement, sub. esmwythiad, cs atteb, adlef
mwythedigaeth; fordder cyf. Echo, r. a. adseinio, dadseinio,
leusdra attebleisio
E D 145 'E F
—--

Echoing, s. atebleisiad, &c. | Edile, s. adail-olygydd


laircise, r. a. eglurhau, de Edition, s. argratifiad, cyhoeddiad
hongli, dangos yn oleu Editor, s. cyhoeddwr
Eclaircisement, s. amlygiad, eg Educate, r. meithrin; addysgu ;
lurhād, dehongliad dwyn i fynu; hyfforddi
Eclat, s. dysgleirdeb; urddun Education, s. dysg; dygiad ifynu;
iant, clod, parch, mawrhād meithriniad; moes -

Eclectic, a. dewise.dig, dewisol: Educe, t. a. dwyn allam, dangos


yn meddu havli didewis Eduction, s, dygiad allan
Eclipse, s. difyg ar yr haul neu Edulcoration, s. melysiad, &c.
y lleuad, &c. cil; cwmwl Eek, t, estyn, ystyn, hwyhäu,
Eclipse, r. peri diffyg, pylu neu mwyhäu, helaethu, yehwanegu
drechu llewyrch; cymylu Eel, s, llyswen—To catch eels
Ecliptic, s. y linell wybrömolyn llyswena, dal llyswod
yr hon y dygwydd diffygion, Effable, adj. hydraeth, traeth
cylch y diffygion; cylch blyn adwy
yddol y ddaear Efface, r. a. dilén, dimystrio, di
Pclogue, s. bugeil-gerdd ddymu; antturfio
Ecstasy, s. pèrlewyg, llon-lles Effaced, a. anſfurfiedig, diléedig
mair, llawen-fas Effect, s. effaith, camlyniad, ar
Ecstatic a. per-lesmeiriol gamlyniad, affaith; lies, budd;
Edacity, sub. gwangc, buyteig ystyr, amcan, dyben, perwyl
rwydd, glythmi, bol-raib Effect, c.a. effeithio, achosi; ar
Eddy, sub. cylch-dröad dwfr; lwyddo; dwyn i ben; digoni
gwrthlif—Eddy wind, tro-wynt Fffectible, a. effeithiadwy
Edge, s. min; awch; ymyl, cºwr, Effective, u. effeithlawn, effeith
Ochr, goror iol; digoll, grymus
Edge, v. minio, awchu, hogi, go Effectless, a. dieſfaith, dirym
lymu; ymylu; ymyl-weithio; Effector, s. effeithiwr
ymyl-wasgu–To set the teeth Effects, s. da, dioedd, eiddo
on edge, peri y ddeincod Effectual, a. effeithiol, gorawſ,
Edged, a miniog, awchlym; ym achosawl; digonol, digonian
ylog; eirionynog nus
Edging, s. eirionyn, amaerwy, Effectuate, v. effeithio, effeithioli,
ymylgylch, rhidens, sider digoniannu, dwyn i ben
Edgeless, a. pyl, di-fin, di-awch Effectuation, sub. effeithiolaeti,
Edge-tool, s.arf neuerfyn miniog effeithiad, digoniant
Edge-wise, ad. tu a'r min Effeminacy, s. maswedd, mas
Edible, a bywytadwy wedd-dra; gwreigeidd-dra, an
Edict, s. deddf neu ordinhãd gy wreiddry ydd, mwythusder
hoedd, cyheeddiad Effeminate, adj. maswedd-gar;
Edifieation, s.adeiladaeth, adeil merchedaidd; mursenaidd, an
adiad, adeilad; addysgiad Wraidd, mwythus, masw
Edifice, s. adail, adeilad, ty, ad Effeminate, r. masweddu, an
eildy, adeiladaeth, adeilwaith Wreiddio, gwreigeiddio -

Edifying, a. adeiladol: s. adeilad, Effervesce, r. brydio, gorferwis


adeiladiad, adeiladaeth dyfrydio; ***
EG 146 EI
Effervescence, s. brydiad, dyfer. Egg, r. a. cyffrói, annog, amnos,
wad; ymgynghyrfiad cymbell, symbylu
Ffficacious, a. effeithiol, merthus Egging, s. atmogiad, annosiad
Efficaciousness, Efficacy, s. eff. Eglantine, s. mieri Mair, drysien
eithioldeb, effeithiolrwydd, bèr—Eglantine berries, egroes,
achosoldeb, digoniaeth, di aeron mieri Mair—Wild eglam
gonolrwydd, nerthusrwydd time, rhôs y cwn
Efficience, Efficiency, s, effeith Egotism, s. myfaeth humanol
iad,achosiad.Edr. Effivaciousness iaeth, humanaeth
Efficient, s, effeithydd: a, eff. Egotist, s. ſhyfivr, hunan-gan
eithiol, achosawi, merthog molydd, humanwr
Effigy, s, llun, eilun, delw, dull, Egotize, r. myfio, hunan-foli
dyluniad, cyffelybrwydd Egregious, a nodedig, tra-mod
Effiorescence, Effiorescency, s. edig, gormodawl, tra amlwg,
blodenad; tarddiad hynod, hymodawl; gwrthum
£fflorescent, a. blodeuog, blod Egregiousnes, sub. hymodrwydd, ſ
euwedd; tarddiol, yn tarddu dirfawredd, aruthredd
Effluence, s. dylifad, deilliad Egress, Egression, s. ffordd neu
Effluent, a. dylifawl, firydiol fynediad allan. Edr. Ingress
Effluvia, s. pl. chwäs-hedion, Egret, s. aderyn y bwn
chw$s--darth, arogl--hedion, Egrette, s, tal-flodeuyn, addurn
sawr-hedion, mws a wisgir gan bendefigesan
Efflux, sub. ffrydiad: v. ffrydio, Egriot, s. math o Aurianen
lifo, meu darddu allan, dylifo Egritude, s. clefyd; tristyd s
Effluxion, s. dylifad, rhediad Egypt, s. yr Aipht
Effort, s. cais, hwp, huppynt, Egyptian, sub. aiphtwr; trinwr
hwb; argais, dirgais, yindrech tesmi: a. aiphtaidd
Effraiable, a. erchyll, arswydus Ejaculate, r. a. saethu, ergydio:
Effrontery, s.talgryfder, digy wil anadiu saeth-weddi
ydd-dra, haerllugrwydd Ejaculation, sub. saeth-weddi:—
Effulgence, s.arddysgleirdeb, ar ergy.diad neu dafliad alian 4.
loywder; Ilewyrchiad Ejaculatory, a. saethawl, saeth
Effulgent, a.arloyw; Ilewyrclius edig; di-ragſyfyr; taer-wresog
Effuse, v. tywallt at led Eject, v. burwallan; didyo
Effusion, s, tywalltiad ar léd; Ejection, s. byriad allan; didyad
bol-dywalltiad; gwastraffiad Ejectment, s. didyad º
Eft, s, genau goeg, modrvyen, Eigh! interj. ow! och fi! haſ
modrwyfil,budr-chwilen, bryn Eight, a wyth—Eighth, wythfed
tyn Eighteen, a. deumaw, triar bym
Eftsoons, ad. yn fynych; ar frys, theg—Eighteenth, deunawfed,
ym fuan wedi, yn fuam trydydd arbymtheg
Fgestion, s. carthiad y corph Eighty, a. pedwar ugain—Eight
Egg, sub. Wy—Addled egg, Wy ieth, pedwar ugeinfed—Eight
mysorig, wy madreddog, hundred, wyth-gant—Eight
clongc-Wy—Treadle of an egg, hundredth, Wyth-gamfed—Eight
y rhith, gorilydd Wy—A soft hundred fold, wyth gan-plyg
*gg, meddal-Wy -Eisel, s, gwinegr; sur-beth
-
E. L. 147 E L

Either, pron. un o'r ddau, y naill Elect, adj. etholedig; r. ethol,


neur Ilall: conj. naill ai dethol, dewis
Fjulation, s. cwynofain, udfa Election, s, etholiad, dewisiad;
Eke, ad. heſyd, heblaw hym, yn etholedigaeth, etholiant
mhellach, gyd a hymy Elective, a. etholiadol, dewisiad
Ela, s. y gradd, liais, neu’r tant ol, a roddir trvy ddewis
uchaf mewn peroriaeth: y Elector, s-etholwr, dewisydd
llorf-dant Electoral, a. etholyddawl
Elaborate, a cywrain, celfyddus, Electorate, s. ardal etholydd;
manwl;-llafurfawr, poemfawr etholyddiaeth
Elaboratory, s. gweithdy, fieryll Electre, s. gwefr, ystor coeth
dy, peiriandy Electric, Electrical, a. perthymol
Elapse, v. lithro ymaith, ym. i ryw ddefºlydd, neu gorph, a
lithro, diauge, myned heibio, dynno diefnydd neu gorph
päsio, darfod arall atto ei hun; ac yn en
º
Elapsed, part, wedi myned heibio wedig tan at gorph dynol
Elastic, adj. gwrthmeidiol; ar Electricity, s. y ddyfais uchod;
dwythawl, ystwyth, hydwyth tàn-dymniad; gweft-dyniad
Elasticity, s. gwrthneidiolywydd, Electrify, r. a. afferu'rgelfyddyd
ardwyth, ystwythder, hy uchod; ceeth-gynhyrfu, twym
dwythedd gymnyrfu—-Electrifying jiu
Elate, r. a. derchafu; balchio chine, peiriant ir dyben uched;
Elate, Elated, adj. derchaſedig, rhugl-beiriant, coeth-beiriant
wedi yumddwrchafu neu yn Electuary, s. cyfaith; cydiew
chwyddo, uchel-frydig, pen gymmysg meddygol
uchel Eleemosynary, a. elusenol
Elation, s. ymfalchiad, ymgod Elegance, Elegancy, sub, dilini,
iad,ymdderchafiad, ymchwydd dillynder, tiysni, prydferthwch
Elbow, s. elin, penelin; plyg Elegant, a. dillymaidd, tiws, cain,
Elbow-chair,s.cadair ddwyńaich, ceinwych, gorwych :—ilyawdl,
neu elimog cymben
Elbow-room, s. changle Flegiac, a. alaethawl, galarnadol,
Elbow-wise, a. elinog; bachog marwnadol, cwynfanus
Elden, s. tauwydd, cymnud Elegy s. marwnad, galarnad
Elder, s. henuriad, hemadur, hyn Flement, s. elfydd, elſen; eg
afgwr: a, hym, hymach, hen wyddor; cymddysg, mabddysg
eiddiach Elemental, Elementary, a. el
Elderly, a. henaidd, oedranus fyddol, elfenol; egwyddorol;
Eldership, s. hemaduriaeth dechreuol, gwreiddiol
Elder-tree, s. pren ysgaw, ys. Elench, s. eyfrwys-ddad!
gawen—Dwarf-elder, ysgaw’r Elephant, s. elephant, cawr-fil
ddaear, ysgaw Mair, gwaed y Elephantime, a, cawrfilaidd
gw$r—Elder-wine, gwin grawn Elevate, r. a. dyrchafu, mawr
ysgaw hâu, urddasu; llonni, Ilawenu
Eldest, a hymaf, heneiddiaf Elevated a. dyrchafedig; llon,
Elecampane, s. marchalan crychlawen, siriolwych
Elect, s, etholedigion Elevation, s, dyrchaſiad; uchden
TJ 2.
E L 148 E. M.

Flevator, s. derchwr, derchafwr, Eloquent, a. parablus, firaeth,


derchafydd, dyrchafydd hyawdl, ymadroddus, rhwydd
Eleven, a. un-ar-ddeg—Eleventh, cliwedl, arain ; aur-enau
unfed ar ddeg Flse, a. all, arall, amgen
Elf, s. ellyll, gwyll, gwag-yspryd, Else, ad. osamgen, pe amgen,
un o'r tylwyth teg omid 8, onibai hymy
Elfish, a, ellyſlaidd, gwyllaidd Elsewhere, ad...mewn lle arall
Elf-lock, s. cudyn yr wyll Elucidate, r. eglurhäu
Elicit, t. a. Gael neu dyimu allan, Elucidation, s. eglurhād, arlleniad;
eglurhau, manwl-egluro Elucubration, s. mos-gyfansodd
Elicit, a. egluredigyny weithred iad, 'sqrifemiad wrth ganwyll
Elicitation, sub. . eglurhād trvy Elude, v. gochelyd, cyfrwys--
weithred, dygiad allam yn ochel, ymddiangc rhag
ngweithred Elvers, s, pl. man lyswod
Eligibility, s, gwiwdeb iw dée Elves, s. pl. ellyllon, tylwyth teg,
wis, dewisoldeb, dewisolrwydd gwag-ysprydion
Eligible, a. dewisol, dewisadwy, Elvish, a, anymad, drygnawsus
dymunol, dewis-wiw Elusion, sub. cyfrwys ocheliad;
Eligibleness, s. dewisolrwydd, rhith-ocheliad, siom-esgus; ys
dymunolrwydd, rhagoriaeth tryw, ystrangc, ymdro
Fliquation, s. tawdd-wahamiad Elusive, Elusory, a gochelus,
Elision, s.torriad ymaith, torriad hocedus, annheg, ystrywgar
Ilythyren, bogel-drweh Elutriate, c. hidlo, glān-hidlo
Elixation, s. tymiad nerth llys Elysian, a. paradwysaidd, hyfryd
iau trvy eu berwin araf lawn, tra-hyfryd .
Elixir, sub. cyd-ffrwyth amryw Emacerate, Emaciate, v. teneu
gyfiyriau meddygol häu, culhäu, curio -

Ell, s. mesur o dair troedfedd a Emaculation, s. difrycheuad, dad


naw modfedd, hir-lath făniad, difániad; glanhãd
Elm-tree, s. Ilwyf, Ilwyſen, Ilwyf. Emanant, Emanative, a. deilliol,
anem—Made of elm, livyfin, || tarddiol, deilliedig
lwyfemin—-Witch-clin, Ilwyf. Emanation, s. deilliad, tarddiad, .
amen lyfn-ddail ffrydiad, dylifiant, dylifad
Elocution, s. dawn ymadrodd; Emancipate, c.a.digaethu, rhydd
ffracthomeg, araethyddiaeth; häu; breinio, breinioli
hyawdledd, parabledd Emancipation, sub. rhyddhād,
Elogy, s. clod-air, clod-araeth rhyddfreiniad, digaethiad
Eloigne, v. a. symudymaith Emasculate, v. dyspaddu, anwr
Elongate, v. a. symūd y’mhell: rywid, anwrio
ystyn - Emaseulation, s, dyspaddiad
Plope, r. m. dirgek-gilio neu Embale, v. a. cydrwymo, neu
ddīange, ymgelcio; encilio gydsypio eiddo iw cario
Elopement, s. dirgel-giliad, ym Embalm, v. a. pèr-arogli, pèr
gelciad, ffo, enciliad lysieuo, pèremeinio
Eloquence, s. ffraethder, ffraeth Embalming, s, pèr-lysieuad, &c.
edd, fraethineb, hyawdledd, Embargo, s, gwaharddiadilongau.
areinrwydd, parabledd. ddyfod i mewn neu allan
E. M. 149 E Nſ

Embargo, s. porth-attaliad wrth y lleuadau : y gorym


Embark, r. myned i long, gosod dºlwyn, ymsang, lleuad ormes
ar long; hwylio meu gyehwyn Emboss, r. boglymu, brodio neur
at ryw orchwyl meuanturiaeth; gerfio boglyn-waith
arhwylio, taro allan Embossment, s. boglyniad, bog
Embarkation, s. mynediadi long, lyn-waith, argerſiad
dodial mewn ilong; arhwyl Pmbowel, r. diberfeddu
... iad, cychwyniad Embrace, s. cotleiðiad
Embarrass, r.a.rhwystro, dyrysu, Embrace, c. cotleidio, breicheid
dyrus-attal, afrwyddo io, ymzaredigo
Embarrassment, sub, dyrysweh, Plmbracer, s. coticidiwr
cyfyng-gynghor, anhawsedd Embrasure, s. twll mewn muryn
Embassador,.s. Edr. Ambassador ymchangu oddi ſewn
Embassy, s. cenadwriaeth, cem Einbrocate, r. a. twym-fwydo,
adwri, cenadiaeth, herodraeth twym-olchi, twym-rwbio.
Embattle, c. byddino, llueddu Embrocasion, s. twym-fwydiad,
Embay, r. cornelu, llocio, cil twym-olchiad neurwbiad . .
fachu—A ship embayed, Ilong Embroider, c. a. brodio, brwyd
ym caeleidal mewn cilfach weithio, addurn-wnio
Embellish, r. addurno, liarddu, Embroiderer, s. brodiwr, brwyd
Kmbellishment, sub. Addurn, ydd, brwydweithydd
addurniad, hardd-wisgad Embroidery, s. brodiaeth, brwyd
Embers, s. marwor, marwydos, waith, gemwa.th
rhysod, ulw, ulwyn, ſludw Embroil, r, enuynterfysg, golosgi:
Ember-days, s. dyddiau ympryd, neu y mlosgigan yºuryson neu
dyddiau'r lludw ryfel, tertysgu
Ember-weeks, s, wythnosau y Embryo, sub. defuydd anelwig,
cyd-goriau milrhith, ebwystl, cymſturf,
Embezzle, r. a. celcio, chwiw gortlydd; peth anorphem
bigo, chwiw-ladratta, darn Emendation, s: gwellhäd, difeiad,
guddio, dirgel-afradu diwygiad, diwygiaeth
Embezzlement, s. darnguddiad, Emendator, s, gwellhäwr divyg
afradiad, chwiwiad iwr, dwygiedydd.
Bmbezzler, sub, darnguddiwr, Emerald, s. y gwyrdd-faen, eme
celciwr. rald, smaragdus
Emblaze, Emblazon, t- elaer Emerge, r. dadysmsuddo, ad-ym
addurmo; tymnu arfau bonedd ddanges; deilliaw 0
Pmblem, s, lluniad arwyddocãol, Emergence, Emergency, s. achos
arwydd-lun, bath meu anghen disymmwth, dir
Emblements, s. ffrwyth llafurdir, dro, dirni, chwaen-dditiyg
cynnyrch, toreth, cnwd Emergent, a. a ddelo i'r golwg
Embody, v. Edr. Imbody megis o dan ddwfr, dadym
Embolden, v. Edr. Imbolden soddawl, adymddangosawl
Embolism, s.amser chwamegol i Emerging, s. dadymsoddiad
gyflawm'r flwyddyn; megis y Emerging, part, yn dadymsoddi
29 o Chwefron, neu'r drydedd Emeroids, s. clwy’r marchogion,
leuad ar ddeg, pan gyfrifid hi Iledewigwst; ſtolenau
E M 150 E M
--~~

Emersion, s. dadsuddiant Emperor, s. ymherawdwr, am


Fmery, s.llwyd-faen caled herawdwr, unben, archdeyrn
Emetic, s. cyfoglym, carthlyn; Emphasis, s.pwys ar air; dirlais,
cyfogydd, carthydd pwyslais . º

Emetical, a cyfog-bair Emphatic, Emphatical, adj. ar


Emigrant, sub. ymfudwr, ymgil nodol, arbennodol, tra phwysig
1Wr , Empire, s. ymerodraeth
Frnigrate, r. ymgilio, ymfudo Empiric, s. craeh-feddyg, cyfar
Emigration, s. symudiad, trigias, eddwr, coeg-feddyg
ymgiliad, ymfudiad Empirical, a, coeg-feddygol
Eminence, Eminency, sub. uch Empiricism, sub, crach-feddyg
edd, rhagoriaeth, ardderchawg waith, coeg-feddygwaitli
rwydd, enwogrwydd Emplaster, s, plastr, eli-lain
Eminent, a, uchel, enwog, godi Emplastic, a. glynol, eliol
dog, ardderchog, nodedig Emplead, r. a. dadleu, arddadlu
Eminently, ad-yn hynod, &c. Employ, v. a. rhoiar waith, cadw
Emissary, sub. cél-gènad, cél mewn gwaith; arſeru; treulio
negeswr, yspienwas Employ, Employment, s. gorch.
Emission, s. anſoniad neu dafliad wyl, galwad, gwaith, gorch
allan; taeniad ar led wyliaeth, gwasamaeth, swydd
Emit, v. a. anton neufwrw allan; Nº. galwedigaeth, neges
Saethu; pelydru; lled-taenu Walth
Emmets, s. pl. morgrug, mywion, Empoison, v. gwenwyno
bywign, myrion, grugion, dy Emporium, s. prif-farchmadfa
banod: sing, morgrugyn, myw. Empoverish, c. llymhâu, thodi
ionyn, &c. dyban Empower, t. a. awdurdodi, gall
Emmew, v. g. can i mewn uogi, rhoi awdurdod
Emolliency, s. mwythedd Empress, s. ymherodres
Emollient, a. meddalhãol, tymer Emprise, s. antur enbydus
ol, esmwythäol, mwythawl Emptiness, s.gwagder, gwagedd,
Emollition, s. tymeriad, ystwyth gorwagedd, coegedd, coegni
iad, rhywidgiad; esmwythiad Dmpyreal,a.uwch-wybrol, uwch
Emolument, s. budd, céd, elw, wybrenol
ynnill, mantais, elwant -
Empyreum, s. y mefuchaf neu
Emotion, s. cyffro, cyffroad, cyn uch-wybrol; nefy meſoedd
hyrfiad, dysgegiad Emrose, s. blodeuyn y gwynt |
Empale, c. a. argău, pawl-gau, Emulate, v. ceisio rhagori ar
|
cylch-gau; pawl-wanu arall; gwynfydu; cydymgeisio
-
Empalement, sub. pawl-gauad, Emulation, s. cydymgais, cyd
cylch-gauad; pawl-waniad, di ymestyniad; gwynfydiad
enyddiad creulawn trvy wthio Emulator s. cydymgeisiwr
pawl ifymu i'r corph Emulge, v. godromeu sugno allan
Empannel, v. a. rhestru rheith Emulous a. taer-chwennychus;
w$r wrth eu henwau awyddus i ragori; gwynfydig
Emparlance, s. oed-gais mewn Emulsion, s. meddyg-laeth
llys gwladol, oed-ddadl Emunctories, s. mannau cnewyll
Empasting, s.tew-liwiad ogym (a charthleoedd) y corph
E N 151 EN

Enable, r. a. merthu, galluogi, Encourage, t. a cefnogi, calon


Enact, r. a. deddfu, dedlf-osod, ogi, ysprydoli, annog y’mlaen
gosod cyfraith, ordeinio Encouragement, s. calonogiad,
Enamel, s, arliw, amliwiad cefuogiad, ammogiad; ammog
Enamel, t. a. alliwic, ardowbio aeth; calondid, cefitogrwydd
Enamelling, s.arliwiad, arddwb Encroach, r. cytymgu, gwasgu,
iad, owmal, berneisiad gormesu ; trais-feddiammu :
Enamour, v. a. emmyn cariad Encroaching, a gormesol
Enamoured, a.mewn cariad Encroachment, s. gorines; gor
Ennarration, sub. mymegiad, ad mes feddiant,gormesiad, traws
roddiad, traethiad, mynag wasgiad, traws-gymmeriad
Encamp, r. gwersyllu, linestu Encumber, t. a. gorlwytho,
Encampment, s, gwersyllfa beichio, gorfeichio, rhwystro
, Encephali, s. Ilyngyry pen Encumbrance, s.arludd, arlwyth,
Enchain, r. cadwyno gorlwyth, rhwystr, trymfaich,
Enchant, r. swyno, cyfareddu, attal faich, baich
darswyno ; hudo serch Encyclical, a cylchaidd
* Enchanted, a, swynedig - Encyclopedia, sub. cylch-ddysg,
Enchanter, s. swynwr, hudol cylch-olwg ar y celfyddydau
Enchantment, s. cyfaredd, hud End, s. divedd, terfyn, pen; dy
oliaeth; swyn serch ben; amoan, byriad, perwyl
Enchantress, s. dewines, hudoles End, r. a. dybenu, diveddu, gor
Enchase, c. a. gosod addurn phen, terfynu, cwblhäu
dlysau mewn gwaith aur, arian, Endable, a. terſynadwy
&c. gor-dlysu; addurn-gerfio Endamage, v. a. miweidio, aflesu,
Enchasing, s, gordlysiad colledn; gwaethygu
Enchiridiom, s, llaw-lyfi, llyfryn Endanger, v, peryglu
Encircle, r. a. cylchynu, am Endear, v. anwylhäu, anwylo
gylchynu, amgylchu, cwmpasu Endearment, s. anwylweh, an
nclose, v. a. amgau, caui mewn, wylder, anwyledd, earueidd
gwarchau, angylchynu WCh -

Enclosure, s. cae, caeadle, clas, Endeavour, s. cais, ymgais, egni,


cadas, ceufaes; clawdd ymdrech, llafur, hwp
Encomiast, s. molydd, molied Endeavour, v. a.egnio, ymegnſo,
ydd, darglodydd, gwawdydd ymgeisio, ymdrechu
Encomium, s. mawl, clod, geirda, Endemial, Endemic, a. pºol
mawl-gān, molawd, arwyrain, iryw whad, lle, neugened
darglod Endict, v.a. cyhuddo, achwyn ar
Encompass, r. a. cwmpasu, am Endictment, s. Edr. Indictment
gylchu, cylchymu; amdoi Endite, v. a. cyfansoddi meu
Encore, t. a. galw am, meu fyned draethu sylweddllyfr, &c.
tros, yr un gåneilwaith: galw Endive, s. math olysieuyn o ryw
ail-byngciad; adbyngcio ogaeth yr ysgall—Wild endice,
Encounter, s. brwydr, ymgyrch, march-ysgall
ymladdfa, gwrthdrin Endless, a. diderfyn, didrange
Encounter, t. a, brwydro, ym Endorse, v. a. ysgrifemu ar gefä
gyrchu, ymladd, gwithdrim. gweithred, &c, arysgrifemu
T. N. 152 E. N.

Endorsement, s. cºfi-sgrifen, ar. Enfranchisement, sub., breiniad,


ysgrifen, arysgrif breiniolaeth, dinesyddiad, dim
Endow, v, gwaddoli, cynnysg as-freiniad, bywrdeisiad
aeddu ; domio, arddonio Engage, r. ammodi; ymrwymo;
Endowed, a cynnysgaeddedig, ymgyduno; addaw; yínosed
gwaddołedig; dawnedig men osod ar waith: ynladd,
Endowment, s. gwaddol, cyn brwydro, cydio mewm brwydr
nysgaeth ; , cynnysgaeddiad, Engagement, s. rhwymedigaeth,
'doniad, gwaddoliad, rhoddiad; ymrwymiad; ammod; brwydr,
dawn, arddawn; darddoniant, ymladdfa ; gorchwyl
dawnedicaeth, dyddoniad Engager, s. ammodwr; mäch
Endue, r. domio, cynnysgaeddu Engaging, a. serchns, hyserch,
Endurable, a goddeſadwy tirionfºyn, boddhāol, ynnill
Endurance, sub, parhād, para; gar
goddefiad, goddetgarwch Engender, r. a. hilio, eppilio,
Endure, r. parhäu ; goddeſ, ym. cenedlu; magn; peri
aros, dyoddeſ, ymoddefă " Engine, s, peiriant, Imig; mans
Endwise, ad, gerfydd ci ben nel; offeryn
Enemy, s. gelyn, gwrthwynebwr, Engineer, s. mangnelydd
cas-ddyn, esgar; andras England, sub. Lloegr, Lloegyr,
Energetic, a grymus, northol, gwlad y Saeson, bro y Sais
darfryw, effeitiliol English, a. saesonig, seis'nig–-
Energy, sub. grym, ymi, nerth; English tongue, Saesoneg, Seis
effeithiolacth, gweithrediad 'meg—English-like, Seis'nigaidd
nerthol —English-men, gwyr Lloegr,
Enervate, r. dinerthu, gwanhäu, Saeson, Seison (sing. Sais)—
gwanychu, annerthu An English woman, Saesones,
Enervation, s. Ilesgåd, gwaihād, Saesºnes, Seis'nes
dinerthiad, eiddiliad Englut, v. ymrythu; gorlenwi,
Enerve, v. Edr. Enerrate arddigoni, bolrythu, gwangcio
Enfeeble, e.g. gwanhäu, llesgäu, Engorge, v. Edr. Englut
eiddilo. Edr. Enerrate Engraft, v. impio
Enfeebled, a. Ilesg, egwan Engrailed, a ymyl-fylchog
Enfeoff, t. rhoi mewn meddiant Engrain, v. dwfn-liwic, adliwic
Enfeoffment, s, gosodiad mewn Engrave, v. a, cerfio, crifio, crif
meddiant, rhoddiad goresgyn ellu, ysgythru, torri à chyn
Enfilade, s.cydres, cydresiad Engraved, a cerſiedig, &c.
Enfilade, t. cydresu; saethu ar Engraver, s. cerfivr, ysgythrydd,
draws cydres, traws-sgubo, crifivr, crifiedydd
traws-gyrhaedd Engraving, s. certiad, ysgythriad,
Enforce, v. a. . grymuso, rhoi crifelliad, crifiad
-mewn grym a gweithrediad; Engross, v. a. glān-sgrifenu:
dirgymhell, dirio llwyr-brynu; llwyr-feddiannu
Enforcement, s. diriad, gorfod Engrossing, sub. glān-sgrifemiad:
iad, dirgymhelliad; cyfnerthiad llwyr-feddianniad o eiddo
Enfranchise, v. breinio, breinioli, marchmad; rhagbryniad
dinesyddio; rhyddhau Engrossment, S. glān-sgrifeniad
E N 153 E N

Engyscope, s. craff-ddrych Enrap, Enrapture, Enravish, r.


Enhance, r. a. mwyhäu, angh gorionni, tra-llonni, tra-bodd
wanegu, yehwanegu; codi liau
Enhancement, s. yeliwanegiād, Enrich, r. cyfoethogi; brasău
codiad pris neu werth Enripen,
addfed v. addſedu; dyfod yn
yiod y
Enigma, s. dyſal-wers, dammeg,
grymeg, dychymmyg, cymmyg Enrobe, r. dilladu; harddwisgo,
Enigmatical, a. damme awl, &c. arwisgo, Ilaeswisgo
Enjoin, r. gorchymyn, erchi Enrol, v. cofrestru, coſyfru
Enjoined, u. gorchymynedig Enrolment, s. cofrestriad, & c.
Enjoy, r. meddu, mwynhau, ym Ensample, s. cynllun, cynddull,
hyfrydu yn, amwesu; bod wrth anghraifft, siampl
ei fodd Ensconce, r. amgloddio
Enjoyment, s. myyniant, medd Enshrine, v.u. coffru; creir-gadw
iant, mwynhãd, amwes Ensign, s.llumman, baner, ban
ge, v. ehangu, helaethu ; iar: llummanwr, bamierydd,
ymhelaethu: rhyddhäu banerwr
Enlargement, sub. helaethiad, Enslave, r. caethiwo, caethu
ehangiad; ymbelaethiad; di Enslavement, s. caethiad, caeth
garchariad, rhyddhād iwed, caethiant, caethqdygiad
Enlighten, r. goleuo; egluro Ensnare, r. a. bachellu, maglu,
Enliven, v. adfywid, bywidgi, byddaglu, rhwydo, cyfrwys
bywidli; arialu; sirioli ddal
Enlivening, s. bywiccad, &c. Ensnarer, s. byddaglwr, maglwr
Enmity, s. gelyniaeth, dygasedd, Ensnaring, a. bachellgar, dicliell
cas, casedd, casineb . gar, rhwydawi; dengar
Ennoble, r. a. uchel-raddu, ur Ensue, t. argamlyn, sicr-gamlyn
ddasu, uchraddu, uchfreinio, neu døyfod ar ol, canlyin
ardderchu, ardderchogi Ensuing, a. canlynol; nesaf
Ennoblement, s. urddasiad, &c. Entail, t. a. gadael etifeddiaeth
Enormity, s. anfadrwydd, ysge i wr, &c. a'r etifeddion ar ol,
lerder; dirfawredd, anterth di-arallu, anarallu
edd; afreelaeth Entall, s, penmodiad i etifeddar
Enormous, a. anwëdd, anferth, ol, &c. anaralliad, diaralliad,
difesur, dirfawr; ysgcler rhwymiad anaralladwy. Edr.
Enough, sub., digon, digonedd, Fee-tail.
gwala: a. digon, digonol Entangle, r. a. dyrysu, magiu,
Empassant, ad. ary fordd, wrth rhwydo, methlu, nidro
yned heibio, ar hynt Entangled, a. dyrys, dyrysedig
Enquire, r. holi, ymorol, ymor Entanglement, s. dyrysiad, ym
alw, ymofyn, chwilio, ceisio ddyrysiad, ynrwystriad; dy
Enquiry, s. ynofyniad, holiad ryswch
Enrage, r. gwylltio, cymddeir Entendment, s. Edr. Intendment
iogi, cyffróillid, gorddigio Enter, r. a. myned neu døyfod i
Enraged, a lidiog, gorwyllt mewn; ysgrifenu mewn llyfr.
Enrange, c. rhesu, rhestru, rhengc —To enter an action.rhoicwyn
io, iawn-dreſnu; by ddino i Inewn, cychwyn lawl
Y
E N ! 54 E N

Enterlace, r. a. cymlilethu, brith Entombed, a. claddedig, &c.


fysgu, cyfresu. Edr. Interlace. Entrails, s. coludd, coluddion,
Enterology, s. traethiad ar ran perfedd,amysgar,ymysgaroedd
nau tumewholy corph Entrance, s. mynediad i mewn;
Enterparlance, sub. cylafaredd, dyfodia; drws, porth ; cycli
cydsiarad, cydymddyddam wyniad, dechreuad; derbyniad
Enterprize, s. arlefasiad, antur, Entranced, a.mewn pèr-lewyg
anturiaeth, beiddwaith Entrap, r. maglu, bachellu,
Enterprize, v. anturio, arſeiddio, rhwydo, byddaglu, dyrysu
argychwyn, arlefasu Entreat, r. attolygu, deisyfu, er
2ntertain, c. a. croesawu, dygyn fyn, eiriol, ymhwedd
nal, gwesta, llettya; difyru Entreaty, s.º, deisyfiad,
Entertaining, a. difyrus, dyddan erfyniad, ymbilia
Entertainment, sub. croesawiad, E. : angloddio: gor
croesaw, gresaw ; ilettyad; mesu, gwasguar
cymnaliaeth; gwiedd; difyr. Entrenchment, sub. amddiffyn
well; chware glawdd, amgaer, amglawdd;
Fntbral, c. caethu, caethiwo caer
Inthraliment, s. caethiad, caeth Entrust, r. ymddiried
iant, caethiwed, caethdrimiad Entry, sub. cyntedd, porth : dy
Enthrone, r. gorseddu fodiad neu tymediad i mewh;
Euthronement, s. gorseddiad meddianniad, goresgym; hys
£nthusiasm, sub. ymdériad gor pysiad, cófºnodiad, llyfriad
wyllt; gor-awydd: fºug-ys Entwine, r. cynglymu, cylchlynu,
prydoliaeth; penboethnimewn cordeddu, cyfrodeddu
rhith-grefydd, gwynfydiaeth Enubilous, a. di-gwmwl, teg
Enthusiast, s, gwyllt-ymdórwr; Enucleate, t. a. digniewullu, tyuu
gwynfydwr, creſyddwr pen 'r cnewullyn; eglurhäu
boeth: awenydd Envelope, r. cuddio, encuddio;
Enthusiastic, a gwynfydig, pen gorchuddio, enhuddo, arlennu,
boeth, gwyllt-grefyddus amgorni, amguddio -

Entice, v. hudo, denu, lithio Enveloped, adj, cuddiedig, am


Enticement, sub. lithiad, hudol wisgedig, enhuddawg, &c.
iaeth, hudiad, deniad Envenom, c. gwenwyno
Pntire, a cyfan, cyfa, cyflawm Envenomed, a, gwenwynedig
Entirely, ad. yn hollol, yn llwyr, Envier, s. cenfigenwr
yn gyfangwbl Envigorate, r. grymuso, arialu,
Entitle, r. enwi, rhoi enwawd, gwroli, cryfhäu, bywiggi º
galw; rhoi hawl Envious, a. cenfigenus, dygas
Entitled, part. yn meddu hawl; Environ, r. amgylchu, cylchynu,
yn cael yr enw neu emwawd gwarchâu ; amwre
Entity, s. hanfod, bod; hanfod Environs, s.amgylch-leoedd, am
aeth, bodolaeth - gylchoedd, y wiado angylch
Entoil, r. dyrysu, dal mewn magl; Enumerate, v. cyfrif, rhifo
ymddyrysu, ymrwystro Enumeration, s. cyfrifiad, rhifiad
Entomb, r. a. claddu, dacaru, bob yn un
rhoi mewn bedd neu feddrod Enumciate, v, datgan, adrodd º
E P 155 EQ

Enunciation, s. adroddiad, &c. Epiphany, s. yrystwyll


Envoy, s. cénadwr, negeswr Episcopacy, s. esgobaeth; llyw
Envy, s. cenfigen, cynghortynt, odraeth esgobawl
cynghorfen Episcopal, a. esgobawi
Envy, r. cenfigemu, cynghorfynnu Episcopate, s. csgobaeth, swydd
Enwrap, v.a.amblygu, amgylchu, esgob
amwisgo, amdoi, androi Episode, s. adgan, ystlys-gān
Epact, s, un dydd ar ddeg, sef y Epistle, s. Ilythyr, epistol
rhagoriaeth annserrhwng cylch Epistolary, a. epistolaidd
blynyddol yr haul a deuddeg Epitaph, s. bedd-argraff
llenad: yr epact. Epithalamium, s, priodas-gerdd
Epenthesis, s. chwamegiad llyth Epithet, s. addas-air, enw dodi,
yren mewn gair cyfenw; cylm-air, cylym-air
Ephemera, s. cryd diwrnod, brad Epitome, s. crynodeb, cynnwys
gyfarfod iad, talſyriad, crynóad
Ephemeris, s. sér-lechres ddydd Epitomise, Epitomize, r. crynói,
iol; sér-olygydd; dydd-lyir talfyru, talgrynu
Ephialtes, s. yr hun-llef Epitomist, s. taifyrwr, crynówr
Ephod, s. ysgwydd-wisg, addurn Epitrope, s. math offugyrmewn
wregys, ephod araethyddiaeth, sef caniatau
Epicene, a. deu-ryw, deurywiel yr hyn a ellid ei wadu, i'r dy
Epic-poem, s, pryddest neur gy ben o gadarnhau'r ddadl; dar
wydd hanesiol, ac ar hanes o oddefiad
bwys: difrif.gerdd Epoch, Epocha, s. amser dech
Epicure, s: glythyn, mwythym, reuad rhyw gyfrif, megis oddi
anewynai, glythwas, blys wrth enedigaeth Crist, &c.
borthwr cyff cyfrif, priſuod amser
Epicurean, a blysig, moethgar Epulosity, s. giythineb, gly thi
Epicureanism, s.athrawiaeth Epi Equability, s. cymbwysdra, cyf.
curus ; chwantgarwch, bysig artaledd, gwastadruvydd
rwydd; glythineb Equable, a. cytartal, cymbwys
Epidemic, Epidemical, a cyff. Equal, a cytartal, cystal, cys
redin, ymdanawl, llyn, llymol dadl, cydradd, cyfuwch, cyd
Epidesmus, s.rhwymyn wastad, gogymmaint
Epigastrion, s, gwaelody bol Equal, r. cydraddu, cysdadlu,
Epigram, s. englyn, pennill cymmeinio, cyfatalu, cymbaru
Epigranumatic, Epigrammatical, Equality, s. cytartalrwydd, cyd
a. englynai d, euglymawl wastadrºydd, cydgysdadledd,
Epigrammatist, s, englynydd cydraddoldeb
Epigraph, s. argraft, arysgrifen Equalize, r. a. argysdadlu, argyf.
Epilepsy, s. yr Haint dygwydd, io, cydraddu, gogyfio
y gloesion, gloesion llewyg, Equalization, sub. argysdadliad,
llesmeir-glwyf cyfartaledd, cymmeintiolaeth
Epileptic, a. darostyngedig i'r Equanimity, s. tawelfryd, tawel
haint dygwydd wch meddwl, cymmodlonedd,
Epilogue. s. divedd-glo, gorph addwyn-fryded
en-chwedl, ol-araeth Equanimous, “; gwastadfrydol
EQ 156 E R

Equation, s. cyfartaliad; cyhyd Equivocal, a. amwys, amwysawi,


iad; cymmedriad ammheus, deu-feddwl
Equator, s. y cyhydedd, canol Equivocate, v. deu-eirio, nyddu,
barth, neu ganolgylch y byd, mwys-eirio, cyfrwys-eirio
cylch meu linyn y cyhydedd Equivocation, sub. mwys-iaith,
Equatorial, a cyhydeddawl mwys-eiriad, amwysedd; deu
Jºquerry, s, gwastrawd, marchwr eiriogrwydd, mydd-dröad
Equestrian, a. marchogawl Equivocator, s.amwyswr, mwys
Equi-angular, a cyfongl eiriwr, nydd-eiriwr; deu-einwr
Equi-distant, a cydbell Era, s. Edr. Epoch -

Equiform, a. cyflun, gogyfun Eradicate, v. divreiddio, dad


Equiformity, s. cyfumedd wreiddio; llwyr-ddifa
Equilateral,a.cyfochr, cyfochrog, Eradication, s. divreiddiad, &c.
gwastad-ochrog, cyfystlys Erase, v, diléu, crafu ymaith
Equilibrate, v. cydbwyso Erasement, s. diléad; difáad
Equilibration, s. cydbwysiad Ere, ad. cyn–Ere long, cyn bo
Equilibrium, s. cydbwysedd hir—Ere now, cyn hym—Ere
Equinoctial, a, cyhydeddawl while, yn daiweddar
Equinox, s. cyhydedd dydd a Erect, a.syth, uniawn-syth
mos, llinyn y cyhydedd Erect, r, sythu, syth-godi; adeil
Equip, t, a, taclu, offeru, trecio, adu, codi adeilad
rhag-daclu, darpariaethu Erection, s. codiad, syth-godiad;
Equipage, s. addurnau a gwein adeiladiad; adeiladaeth *
yddion ymdaith, gweinydd-res, Erectness, s, uniawn safiad
addurn-res; taclau Eremite, sub. meudwy. Edr.
Equipment, s. dodrefniad, tacl Hermit
iad, arddarpariad, trèciad Eremitical, a. meudwyol
Equipoise, s. cydbwys, unbwys Ergo, ad, am hymy, gan hymy, o
Equipollency, s. cyfalluedd, cyf. herwydd paham
alluogrwydd, cyfallu Eringo, s. celyn y mêr
Equipollent, adj. cydnerth, cyf. Ermine, s. pān; pali; eroen mån
rymus, cyfalluog, cydnerthol flewog y gāth bali—hefydy
* e
sub. cydbwys creadur ei hun, cath bali
Erode, v, amgmoi, ysu, difa
Equiponderant, Equiponderous, Erogation, s. rhoddiad; céd
adj. cydbwys, cydbwysol, um Err, v. cyfeiliorni, amryfuseddu,
bwys, uniawm-bwys camsymied; ymgrwydro, diar
Equitable, a, iawn, uniawn, cyf. fforddi; dotio; gwibio
iawn, cymmesur, cymbwys | Errable, a. cyfeiliornadwy, cam
Equitableness, s, iawnder, &c. syniadwy, dotiadwy
Equity, s. cyfiawnder, uniondeb, Errand, sub. neges, cennadwri;
iawnder, cymbwysder gorchwyliaeth, herodraeth
Equivalence, sub. cyfwerthedd, Errand-goer, s. neges—was
cydwerth, cywerth, arbrwy Errant, adj. crwydraidd, gwib
Equivalent, a. cyfrdal, cyfwerth, iog—Knight-errant, marchog
cydwerth, cywerthawl, argyf. crwydr, gwib-farchog
iawl, cyfartal Errata, s. beiau, gwallan.
ES 157 Tº S

Erratic, a crwydraidd—Errutic Espousal, a. dyweddiol, priodas


stars, sérgwibiog ol, neithiorawl
Erroneous, a cyfeiliornus, am Espousals, s. dyweddiad; priod
ryfus, camsyniadol: beius; gau as ; ymgred priodasol
Erroneousness, s. geuolrwydd Espouse, c. dy weddio, priodi
Error, sub. cyfelliornad, dutiad, Espoused, a. dyweddiedig
camgymmeriad, candyb, am Espy, r. a. sciu, camfod, yspelo,
ryfusedd, geufarm; gwall ySpeienna: Syllu, tremio
Ers, s. gwygbys chwerwon Espyal, s. seliad, yspeiad, yspei
Erst, ad. gynt, cyn lyn ant, yspelenniad, craft-drenuad
Erubescence, s. gwrid-liw; ym Espyer, s. selwr,selydd, yspeiwr,
: wridiad, ymgochiad yspereuddyn; tremiedydd
Eructate, v. darlyngcu Espying-place, s. gwylfa, dys
Eructation, s. dailyngeiad, bryth gwylfa; twr gwylled
eiriad; torriad allan Esquire, s. yswain, yºgwier; clud
Erudite, a. dysgedig ydd arran, isailler
Erudition, s. dysg, dysgeidiaeth, Essay, s. cais, yingais; prawf,
mawr-ddysg, ysgoleigdod prawen, cyūbrawf; byr-draith,
Druption, s. crugdarddiad, tardd byr-draetawd - -

iant allan; chwyrndarddad, Essay, r. a, profi, gwnéyd prawf,


rhuthrad allan caus, meu gymyg, ymgeisio
Erysipelas, s. iddwf, tán iddwf Essayer, s, profwr, profydd
Escalade, s. mur-ddringediad Essence, s. aniam, natur, Sylwedd,
IXscape, s. diangfa, ymwared cymryw; bod, hantod: sudd
Escape, v. diangc, cilio, fioi; sylveddol llyslau, &c.
gochelyd; yumddiangc Essential, a.hanfodol, sylweddol,
Eschar, s. craith, craf-graith cynrywidl; anhepgorol
Escheat, sub. fforfed i arglwydd Essoign, s, esgus cyfreithlawn am
maenor: v. myned yn dairwy beidio ymddangos arol cael
neu fiorffed gwys; asswyn, esgusawd
: Escheator, s. dirwy-olygwr Establish, r. seſydlu ; sicrhäu,
Eschew, c. gochel,gochelyd, cilio cadarnhäu, arsetydln
rhag, ymochel, ymogelyd Established, a. selydledig, gosod
Escort, s. canymdo, porth, cym edig ; awduredig
horth: v. canymdoi, amdditlyn, Establishment, s. sefydliad; sicr
noddi, diogelu hād, cadarnllad, cyfnerthiad
Escrutoir, s. ysgrifen-gist Estate, s.tir neu dila meddiannol,
Esculent, a buytadwy etifeddiaeth: cyflwr, ansawdd,
Escutcheon, s. arwydd-len, ar stad–Estutes of the kingdom,
wyddwaith addurnol gwyr o onedd-raddau'r deyrnas
fonedd; arf-gwnsallt Esteem, s. cyfuñad, cymmeriad,
Espaliers, s. coed gwastad-gang bri, parch; pris, prisiad
henog mewn gardd Esteem, r. a. gwuºyd cyfrif 0,
Especial, a. arbenig; neillduol; º, perchl, dyfrio; cyfrif;
enwedigol; pèmaf; priodol risi

Especially, ad. yn enwedig, yn Emile, a. cyfrifol, hybarch,


bendifaddau, yn anad dim gwerthfawr; cyfrifadwy
ET 158 E V

Estimate, s. prisiad, cywerthiad, Etymologist, sub. cyfiachydd,


cywerthyddiad, amcan-brisiad #. chwiliwr àch neu darddiad
Estimate, r.amcan-gyfrit, amcan geiriau, gwreidd-chwiliwr
brisio, cywerthyddio; cyfrif Etymologize, v. cyfiachyddu
Estimation, s. bri; parch, cym Etymology, s. tadogaeth geirian,
meriad, cyfrifiad; cywerth geir-darddiad, cyfiach; cyf
yddiad, amcan-gyfrifiad iachyddiaeth
Estival, a hafalda, hafawl Etymon, sub. tadog-air, cyn-air,
Estrade, s, gwastadle, ystrad gwreidd-air
Estrange, r. estroni, estroneidd Evacuate, r. arloesi, arlloesi,
io, dyeithro; pellhau gwaghäu, dyhyspyddu
Estranged, a. dyeithredig Evacuation, s, gwaghād, arloes
Estrangement, s, estroniad, dy iad, dyhyspyddiad
eithrad, estroniaeth; pellhäd Evade, v. gochelyd, cyfrwys
Estray, s. anifall crwydr ochel, cilio neu ymlithro oddi
Estreat, s. copi cywir; ystréd wrth, myddu, nydd-eirio
Estuary, s. caing.c o for; már Evagation, S. gwib; crwydrad
gamlas, mor-ddwfr Evanescent, a. difanedig, diflan,
Esurine, a. ysol, difäol diflamus, diflanedig, dedwinol,
Eternal, a tragywyddol, bythol, difan, difanw
diddechreu a diddiwedd, an Evangelical, a, efengylaidd
mherſynol, tragywydd Evangelist, s. efengylwr
Eternalize, Eternize, v. tragy Evangelize, r.efengylu
wyddoli, anniveddu, bytholi Evanid, a. gwānaidd, diflâmus
Eternally, ad. byth, byth byth. Evaporate, v. tarthio ymaith,
oedd, yn oes oesoedd, yn dra mygdarthio, anweddu
gyfyth, yn dragywydd, dros Evaporation, s. mygdarthiad
byth, &c. &c. Evasion, sub. cyfrwys-ocheliad,
Eternity, sub. tragywyddoldeh, rhith-esgusiad, myddiad
byth, tragwyddoideb Evasive, adj. gochelus, cyfrwys,
Eternization, s, tragywyddoliad, ymlithrol, rhithiol, ystrywus
tragywyddoliaeth, tragwydd. Eucharist, s. y cymun, swpper
oliad, &c. yr Arglwydd; coffa diolchus
Fther, s. uwch-awyr, awyr bur, Eucharistical, a cymunawl; per
uwch-wybr thymoli swpper yr Arglwydd;
Ethereal, a. awyrol, wybrenol; diolchus
ur-awyrol; pur E crasy, s. ardymher iachus
Ethic, Ethical, adj, perthynol i Eve, s. moswyl, nos o flaengwyl
foesaa, moesol, moesaidd Even, adj. gwastad, cydwastad,
Ethics, sub. moes-ddysg, moes gwastad-lyfn; cyfartal, cyf
athroniaeth, moesogaeth radd; gogymmaint
Ethnic, s. cemedl-ddyn, pagan Even, ad. hydyn nod; yn ddiau,
Ethology, sub. moes-draethawd; fe, sef; yn yr un modd
moes-ddarluniad, moesogaeth Even, Evening, s. nawn, pryd
Etwee-case,s, ofter-gistan; llogeli nawn, gosper, diwedd-dydd,
Etymological, a cyfiachyddol, echwydd, ucher, yr hwyr, y
tadogaethol; gwreiddioſ cyfnos -
E. W. 150 E X

Evenly, ad, yn llyfn, yn wastad Evince, r. arddangos, sicr-broſi:


Evenness, s. cyfartaledd; gwas. | ymnill with gyfraith
tadrvydd, llyfndra; tawelwch Evincible, a. arddangosadwy
Event, s. damwain, dygwydd, Eviration, s, anwrrywiad
dygwyddiad; canlyniad Eviscerate, v. diberfeddu
Eventful, a. dwys-ddygwyddol, Evitable, a gocheladwy
dwys-ganlyniadol, pvysig Evitate, c. gochel, diangc rhag
Eventilate, t. withio, gwyntyllio: Eulogy, s. clod-air, clod-araeth,
dwys-holi, chwilio allan elodiad, inawl-gān, molawd
Eventual, adj. dygwyddol, dyg Eunuch, s. dyspaidd, mab dys
wyddedig; canlymiadol paddedig, ystafellydd
Ever, ad. bob amser, yn wastad, Evocation, s. galwad allan
erioed; byth, yn diagywydd Evolve, r. dadblygu, egori;
Evergreen, s, llysieuyn a fon treiglo; dad-ddyrysu
wyrdd o hyd; gwyrdd y gauaf Evolution, s. troell-ysgogiad neu
Everlasting, adj. bythol, tragy dreigl-symudiad milwyr dan
wyddol, diddarfod, didrange, eu harſau; dadblygiad
diddiwedd; antarwol Eupathy, s, da-oddet, goddefedd,
Everlastingness, s. tragywyddol dyoddeſsarwch
rwydd, bytholrwydd Euphony, s. pereiddsain, erddy
Everlastingly, ad, yn dragywydd, gan, cynghanedd, pèr-sain
byth, hydbyth Euphonical, a. per-seiniol
Ever-living, a. anſarwol, byth Euphrasy, sub. y dorſagl, effros,
fywidl, byth-fodawi gloyw-lys. Edr. Eyebright
Evermore, ad. yn ddidawl, yn Euroclydon, s: gwynt tra thym
ddi-drangc, yn oes oesoedd, o hestlog or dwyrain-ogledd
hyn allau byth, yn dragywydd Europe, s. Europa, Ewrop
Everse, Evert, c.dadymchweiyd, Eurus, s. y dwyrein-wynt -

dymchwelyd; didrefau Eurythmy, s. iawn-dreſn, cyd


Eversion, s. dadymchweliad weddiad, hardd-weddiad
Every, a pob, pob un, pob rhyw Euthanasy, s. marwolaeth dda,
un, pawb; pob peth ymadawiad dedwydd
Evestigate, c. chwilio allan Euthymy, s. bodd-garwch, tawel
Evict, c. difeddu, taflu allan weh meddwl
Evidence, s. tyst, tystiad, tystiol Eutrophy, s. iawn-saethiad
aeth, prawf, profiad; eglurder Evulsion, s, tymiad allan, &c.
Evidence, v. tystio, profi; egluro, Ewe, s. dafad; mamog-An eve
amlygu, arddangos lamb, oenig, oenesig–A young
Evident, a. amlwg, eglur, goleu, ewe, hespim, datadan—An ewe
arddangosedig, honnaid Tig with lamb, dafad gymmwyn
Evidentness, s.amlygrwydd, &c. neugyfoen—.Ewes having lambs,
Evil, s. drvg, niwed, aſlwydd, mamogion
anffawd; drygioni, ysgelerder; Ewer, s. dyfrilestr; ystèn
haint, clwyf; abred Exacerbate,s.gerwino, chwerwi;
Evil, a drwg, blin, drygionus, cyffroi, cythruddo
anfad, anrasol, abredog Exact, a manwl, cywraint,cryno,
Evil-speaking, s. athrod, enllib cywir, cyfrdo; Ilym
E X 160 E X

Exact, r. mynnu,dirgeisio,gwasgu Exceed, r. rhagori, blaenori,


oddi gan; elwa truy dwyll dwyn y blaen ar, myned tu
neu nerth; traws-fynnu, crib hwmti
ddeilio; tyn of n Exceeding, part. and a. yn rha
Exaction, s, gorthrymdreth, cam gori; rhagorol; dirfawr; iawn:
dāl, tyn-wasgiad; gormes ad. tra, dros ben, tu hwnti
Exactness, sub. cywreinrwydd, Exceedingly, ad. yn dra, yn dair
cywreindeb, cywiredd, manyl fawr, yn dramawr, yn rha
rwydd, dichlynedd gorol
Exaggerate, r. mwyhäu, yehwan Excel, r. blaemori, mymed tuhwut
egu, trymhau; pentyrru i, rhagori; trechu
Exaggeration, sub. chwanegiad, Excellence, Excellency, s. rhag
mwyhäd, helaethiad - oriaeth, ardderchawgrwydd,
Exagitate, c. cyffrói, cynhyrfu, rhagorolrwydd,urddasolrwydd
aflonyddu, cythruddo, blino Excellent, a diareb, rhagorol,
Exalt, v, dyrchafu, arddyrchafu, ardderchog, arbenig, od
mawrhâu, mawrygu Excellently, ad. yu od, yn od
Exaltation,
alth
s. dyrchaſiad: arwyr • *
iaethol, yn dda odiaeth, yn dia
iawn, &c.
Examen, Examination, s. holiad, Except, prep. ºithr, oddieithr,
profiad, chwiliad, ynlofyniad amyn, ond, onid, namyn, heb
Examine, v. holi, profi, chwilio, law, oddigerth . . .
craft-edrych, arholi, dyholi Except, conj.oddieithr, oddiſfyg;
Examiner, s. holydd, arholwr oni, onid, oni bai; pena, os
Example, s. angraifft, cynllun, na, penad
cynddelw, cyntfurf, rhagffurf, Except, v. llysul, gadael allan,
portreiad, siampl; esampl, pa eithro, dyeithro, rhagu
trywn Exception; sub. eithrad, gwrth
Exanguinous, a. divaed ddadl, llysiant, nam, anach
Examimate, v. dieneidio; digal Exceptionable, adj. eithladwy,
6ni; gorfrawychu gwrthodadwy, llysadwy
Examimate, a. diemaid, difywyd, Exceptious, a hy-feiawl, cecrus
digalon, diyspryd; ofmog Exceptive, a. eithrol, llysiannol
Examimation, s. diemeidiad, treng Pxceptless, a. dinam, dios, di
iad; digalondid wrtheb, dilysiant, dianach
Exantlate, v, gwaghäu, dyspyddn Excerp, r. pigo, dewis; cwlio
Exarch, s. math o Raglaw gynt Excerption, s, pigiad, detholiad
Exarchate, s.rhaglawiaeth Excess, s. gormodedd, anghym
Exasperate, t. cyffroi llid, chwer edrolder, rhys.edd, rhw
wi, gorddigio, llidio - Excessive, a gormodol, iñº,
Exasperation, sub. eyffroad, dy rhy, rhyfawr, tra
. gorddigiad, llidiad Exchange, s. cyfmewid, mewid
Exauctorate, r. difuddio oblvy wriaeth; newidfa, cyfmewidty
Excandescence, s. poethni en Exchange, v. mewid, newidio,
nymfa; fromiad, gwylltimeb cyfnewid, cyfnewidio
Excavate, r. cafnu, ceudyllu Exchequer, s. y syllt-dy, y dry
Excavation, s. ceuad, cafniad | sorfa, y trysor-lys
ex 161 EX
Excise, s. ardreth, dofraeth, toll, Excrement, Excrements, s. tom;
cyllid, trêth, māl, cais carthlon, ysgarth, ysgarthlon;
Excise, r, gosodnet godi toll,&c. trwngc; chwys; poer; llys
Pºlº, adj. tolladwy, treth nafedd y trvyn, &c. eulon
adwy - Excremental, a. ysgarthawl
Exciseman, s, tollydd, ceisydd Excrescence, Excrescency, sub.
Excision, sub. torriad ymaith: go thwf, hwrwg, twddf, oddf;
trychiad; dinystriad, difrodiad dafaden, meu ryw dyfiant an
Excitation, Excitement, s. cyff naturiol ar y corph
rôad, annogiad, annosiad, cyn Excretion,s. ysgarthiad, ymgarth,
lyriad, annogaeth ymgarthiad, ymarlioesiad
Excite, r. cynllyrfu, cyffroi, an Excretive, Excretory, a. ysgarth
nog, annos, dirgymhell bair, arlloesawl -

Exclaim, r. croch-lefaim, croch Excruciable, a. poemfawr, poem


floeddio, gwaeddi; croch-feio, adwy, artelthiol, poenus
dwys-oganu, wfftio - Excubation, s. nos-wyliad
Exclamation, s. croch-lef, bam Exculpate, v, difeio, esgusodi,
llef, cri, bloedd, croch-waedd: digyhuddo, dieuogi
gwrth-lef; rhyfeddeb Fxculpation, s. diteiad, glanhãd
Exclamatory, adj. bloeddiawl, Excursion, s.rhuthr-gyrch; gwib
croch-leisiol, croch-lefawl 4| ymdaith: osgo-gyrchiad mewn
| Exclude, r. cau allan, byrw ymadrodd, &c.
allan; llysu; eithro; gwrthod Excursive, a. gwib-redawl
| Excluded, a. gwrthodedig, an Excusable, a. esgusadwy, esgus
nerbyniol, llysedig; didoledig odol; maddeuadwy
Exclusion, s. canedigaeth allan, Excusatory, a. esgusol, diheurol
gwrthodiad, Ilysiant, llysiad Excuse, s. esgus, esgusawd; di
Exclusive, a gam gau, neu yn heurad; rhith-ddadl; asswyn
cau, ereill allan: prep. heb, Excuse, v. esguso, esgusodi; di
| heblaw; oddieithr heuro, difeio ; maddeu; as
! Exclusively, ad... ar ddidol, heb swyno
eigyfrif gyd ag ereill, arei ben Excuser, s, esguswr, esgusodwr
ei hun, or neilldu, yn meill Execrable, adj. atgas, dygas,
duol -

echryslawn, melldigedig, es
Excogitate, r. dychymmygu, cael gymnaun, ysgeler
allan, ... Execrate, e. melldigo, rhegu;
Excommunicate, r. a. ysgym ffieiddio; dygm-gasäu
muno, bu'rw allan o gymmun Execration, s. melldith, rhegfa,
deb, esgymmuno melldithiad, rheg, rhegiad
Excommunication, s. ysgymmun Execute, v. a. gwneuthur, cyf
dod, esgymmundod lawui, cwblhau; dienyddu;
Excoriate, v. digroeni, blingo; crogi
pilio, dirisglo; tymnur dénen Executer,s.gwneuthurwr,gweith
Excoriation,
ad; piliad,s.dirisglad
digroeniad, bling
w
redydd, cyſlawnwr, cwblawr
Execution, s. cwblhad, cyfawn
Excreate, r. hoch-boeri iad, gweithrediad, ymarferiad;
Excreation, s, peswch-boeriad dienyddiad, gºal
E X 162 EX
---

Executioner, s. dienyddwr, dial Exhale, r. mygdarthu, agerddu ;


eddwr, crogwr anadlu allan; tarthu
Executive, a gorchwyliaethol, Exhaust, v. gwaghān, dyhys
gweithrediadol; llywiawl pyddu, Ilwyr-dreulio
Executor, s. cymmyn-weinydd, Exhausted, a dyhyspyddedig, ar.
goruchwyliwr Ewyllys ball, wedi darfod
Executrix, s. cymmyn-weinyddes Exhaustless, a. ammy'spyddadwy,
Exegetical, a.eglurol, eglurhäol, diddyspydd
egiuriadol, esponiadol Exhibit, c, dangos, darlunio, go
Exemplar, s. cynllum, cymddelw, sod allan, arddangos
Siampl, patrwn, egluryn Exhibition, s. gosodiad allan, ar
Exemplary, a. dilyn-wiw, teilwng ddangosiad, dangosiad cy
o'i dailyn; anghreifftiol; hynod hoedd: arian porth i ysgolaig,
I.xemplification, s. cynddelwad, Exhilarate, r. llonni, llawemu,
cynllumiad, arddangosiad, ar sirioli, bywidgi, tra-llomni
luniad, darluniad, egluriad Exhort, r. cynghori, annog, cym
Exemplify, v. egluro, profi trywy hell; rhybuddio; erfyn ar .
siampl; adysgrifemu Exhortation, s. cynghor, annog
Exempt, v. rhyddhau, dirwymo; aeth; annogiad; rhybudd
esgusodi; breinioli Exhortative, Exhortatory, a. an
Exempt, adj. rhydd, esgusodol, nogaethol, cynghorol; rhy
dirwym, breiniol, afrwym buddiol; attolygiadol
Exemption, s. breiniad, trvydd Exhorter, s. cynghorwr, annogwr
ed, rhyddfraint, afrwymiad Exigence, Exigency, s. anghen,
Exenterate, r. diberfeddu rhaid, anghenrhaid, anghenoc
Exeguies, s. arwyliant, defodau tyd; achos; gofyniad; dir-achos
claddedigaeth meu attgladd Exigent, sub. dir-anghen; dir
Exercent, a. arſeriaethol achos; dir-alwad -

Exercise, s, ymarferiad, gorch Exiguity, s. bychander; eiddil


wyl--waith, gorchwyliaeth ; well; bychodrwydd
gwneuthuriad, cyflawniad;ym Exiguous, a. bychan, eiddil
drech-waith, dogn-waith, tasg Exile, s. alltud, alltudes, herwr,
waith; eirf-driniad gwr déol, difro: alltudaeth,
Exercise, v, arferu, ymarfer; alltudedd, herwriaeth, deol,
profi; go-lafurio; trim deoliad, difröedd -

Exercitation, sub. traith-sylwad, Exile, r. alltudo, allwladu, dēol


esponiad; ymarferiad Exiled, a. déoledig, alltudawg
Exert, v, arferu yn egniol; yn Exilement, s. alltudaeth, deoliad
egnio, ymorchestu, ymdrechu Exility, s. eiddilwch, meinder
Exertion, s. ymroddiad, ymegmi Eximious, a. rhagorol, gwych
ad, ymdrech, ymdrechiad Exist, v. bod, hauffod, byw, bod
Exeter, Excester, Exon, s. Caer. ym fyw, hanfod
wysgyn Nyfneint (Devonshire) Existence, sub. bod, bodolaeth,
Exfoliate, v. deilio allan; filoch bywdeb, hanfod, hantodaeth
enu, delitëmu Existent, Existing, a bodawl,
Exhalation, s, tarth, mygdarth, hanfodawl, mewm bod
ager, anwedd; tarthiad Existimation, s, tyb, barn; cyſtif
E X 16S EX

Exit, s. ymadawiad; marwolaeth Expectorate, r. poeri allan; tailu


Exodus, Exody, sub. mymediad o'r cylla; peswch-boeri
allan, ymadawiad, Fcsodus Expedience, Expediency, sub.
Exonerate, r. dadlwytho; es cyfaddasrwydd, cymbwysder,
mwythau; difeichio addasrwydd, rheidiolrwydd
Exoneration, s. difeichiad, &c. Expedient, a. addas, cymbwys,
Exorable, a cymmodadwy, hy. cyfaddas, cyfleus, buddiol, lles
maws, hyblyg, tymerol ol, cymmesur, rheidiol
Exorbitance, s. dirfawredd, an Expedient, s. dyfais, dyteis-fodd,
weddeidd-dra,anweddolrwydd fordd addas, dychymyg
Exorbitant, a. anwëdd, gormod Expedite, a. rhwyddawl, parod
ol, gormoddus, afresymol, ang ol, prysurol, brysiawl
hymmedrol, anweddol Expedite, r. dirwystro; rhwydd
Exorcise, r. tynghedu, byrw, hau, ebrwyddo, prysure, brysio
men alw allan dººrwg yspryd; Expedition, s. prysuriad, brys
cyfareddu, swyn--gyfareddu, iad, dytrysiad, cyſłymedd:–
swyn-ganu hynt filwraidd, rhytel-gyrch--
Exorcism, s. swyn-gyfaredd Expedition money, brys-wobr
Exorcist, s. tylighedydd, swyn Expeditious a... ebrºwydd, cyfiyin,
wr, swyn-gyfareddwr esgud, gwisgi, budu, prysuroi,
Exordium, sub. rhagymadrodd, brysgar, fièst
rhagdraith, rhaglith Expel, v, bywrw allan, gyrru nen
Exornation, s. addurniad ymlid ymaith
Exotick, s. alltud, dyeithryn Expence. Expense, s. traul, cost
Exotick, a. alltudawl, estronol, iXpenceless, a. digost; rhad
pellênig, allwlad Expend, t. gwārio, costio, treul
Txpand, r. taenu, lledu; ynledu, io:—afradu; dita
ymagor; darestyn; dadblygu Expender, s. treuliedydd, gwār
Expanse, s. ehangder: ymlédiad iwr, &c.
Expansion, sub. taeniad, llediad, Expensive, a costfawr, costus;
ehangedd, ehangiad, ymiedlad afradus, treuifawr; drud
Expansive, a ymdaemawl Expensiveness, s. costisrwydd,
Expatiate, r. ymhelaethu tra-chostiad, mawr-gostiad
xpatriate, Expatriated, a. ang. Experience sub. prawf, profiad;
hywladol, anghywladedig prawf-wybyddaeth, ymarfer
*}. iaeth, hirbrawf, cyfarwyddyd
v. allwladu, alltudo,
ifröi, deol Experience, v, profi, teimio, yni
Expatriot, s. anghywleidiad brofi; gwybod trvy brawf
Expect, t. dysgwyl; aros, ym Experienced, a. profiadol, prof
aros, edrych am, goberthio edig, cyfarwydd, hyfedr
Expectable, a. dysgwyliadwy Experiment, s, prawf, cais, cyn
Expectance, Expectancy, s. dys myg; ymbrawf, profiad -

gwyliad; gobaith Experimental, a. profiadol; seil


Expectant, s. dysgwyliwr, ymar iedig ar brawf; profedig
osydd: a. dysgwylgar Experimentally, ad, yn brofiadol,
Expectation, sub. dysgwyliad; trvy broſiad, ar brawf
gobaith; yurarosiad; Hiraeth Experimented, a. profediº, &c.
Z2
E X 164 E X

Expert, a. cyfarwydd, hwylus, Exploits, s. gorchestion


medrus, hyfedr, tra-pharod, Exploration, sub. chwiliad allan,
deheuig, hyddysg, campus fforiad
Expertly, ad. yn fedrus, &c. Explore, r. chwilio allan, florio:
Fºxpertness, sub. deheurwydd, dyfal-chwilio, craff.yspeio
medrusrwydd, hwylusrwydd Explorer, sub. chwilledydd, ys
Expiable, a. dyhuddadwy, dile peiwr, fforivr, syllwr, yspei
adwy, maddeuadwy enwr
Jºspiate, r. ºwncuti:iir iawn; Explosion, s.tafliad allan, gwrth
iawni; dyliuddo; diwygio odiad, hwtiad: rhuthr ergyd
Expiation, sub. iiawn; cynimod allan oddryll tamio; tān-ruthr;
warth, dyhudd-waith, iawniad taran-ruthr; taram-dorriad; ys
Expiatory, a. dyhuddawl, cym gortiad
modroddawl, iawmawl Explosive, adj. ysgortiawl, tan
Exp ration, s, rhoddiad ifynn yr ruthrawl, tam-swniawl
yspryd, y madawiad; terfyniad, Export, s. trosglwyddiad allam—
diweddiad, divedd Earports, eiddotrosglwyddedig
Expire, v. trengi, rhoi i fynu'r allan
yspryd, marw; Garfod, di Export, c. anfom allan, carrio
weddu, terfynu; gorphen allan, mor-drosi, trosglwyddo
Expired, a. wedi marw, darfod, Exportation, sub. trosglwyddiad
neu døyfod i ben allan, antoniadi orwlad, mor
Explain, v. eglurhau, egluro, de drosiad
hongli, esponio, agoryd Exporter, sub. amfonydd allan,
Explanation, sub, eglurhād, de gwerthwr tros for
hongliad, goleufynag Expose, r. a. amlygu, arncethi,
Explanatory, a.eglurhāch, amlyg dynoethi, datguddio, cyhoeddi,
iadol, agoriadol dangos allan, gwaradwyddo;
Explicable, adj. egluradwy, de gosodym mgwyneb perygl, per
hongladwy, dattodadwy yglu - -

Explicate, r. dadblygu, dattod, Exposed, a. amlygedig, dynoeth


egluro, dehongli edig, agored, armoeth, yn wyn
Explication, s. dadblygiad; eg eb, tan berygl
luriad, dehongliad Exposition, s. dehongliad, egor
Explicative, g. eglurhäol, &c. iad, agor-draith, agor-draeth
Explicator, S. eglurhāwr, eglur iad, egluriad, esponiad
ydd, agorwr, dad-ddyryswr Expositor, s. dehonglwr, armod
Explicit, a. amlwg, eglur, pen ydd, agoriedydd, esponiwr
nodol, di-gēl, di-hocced Expostulate, r, ymliw, ymliwic,
I.xplicitly, ad, yn eglur, &c. ymliwied, ymddadlu
Explode, r. h.wtio; gwrthod yn Expostulation, s. ymliwiad, ym
ddirmygus, troi allan liw; ymresymiad.
Exploded, a gwrthodedig, hwt Expostulatory, a, ymliwuidd, ym
iedig; anarferedig - liwiawl; dadleuol
Exploit, s.gwrol-waith, gorchest Exposure, s. dynoethiad, gwarad
waith, mawr-gamp, antur wyddiad; dodiad mewn per
waith, gwiw-gamp ygl, arberygliad
E X 165 E X

Expound, r.csponio, egluro, egori, Exquisite, a. rhagorol, odiaeth,


dehongli, lladmeru tra--chelfydd, tra—chywrain,
Expounder, s. csponiwr, dehong!- cyfr-ben, perfaith, eithaf, tra
ydd, lladmerydd dygn, arteithiol, cyfrdost
Express, a.egiur, hyspysol, gwir, Exquisiteness, s. dichlynrwydd,
pendant, pennodol manylrwydd: dygnedd -

Express,s.brys-gēnad, rhedegwr; Fxscript, s. adysgri en; adlum


brys-gēnadwri Exsibilate, v. hwtio y maith
Express, r. mynegi, adrodd, dat. Exsiccate, "... sychu, dysychu -
gan, traethu ; darlunio; gwasgu Exsiccation, s. dysychiad -

allan, gwryfio alian Extant, a, yn bod, mewn bod,


Expressed, a hyspysedig; gwryf. i’w gael, I'w weled -

iedig, gwasgedig; adroddedig Extasy, sub. mad-lesmair, pèr


Expressible, adj. adroddadwy, lewyg, llawen-lewyg
traetladwy, darluniadwy Extatic, Extatical, a. pèr-gyn
Expression, s, gair, ymadrodd, hyrfiol; per-lesmeiriol
dywediad, mynegiad; gwasg Extemporal, Extemporary, Ex
iad allan; darluniad temporaneous, a. disyfyd, di
Expressive, a.mynegawl, myneg fyfyr, heb rag-fyfyrio
iannus, mynegiadol; dailum Extemporariness, s. difyfyredd,
iadol ; dwys, dwys-eiriedig, parod.rwydd yimadrodd
dwys-ddywedawl,gryunus; cyn Extempore, ad, yn difyfyr, yn
uwystawr ddiaros, yn ddîattreg
Expressy, ad. wrth ei enw, yn Extemporize, v. lletaru yn ddi
bennodol, yn eglur, yn dawys fyfyr
Expressure, s. mynegiad, myneg Extend, c. estyn, cyrhaedd, dar
iaeth,datganiad:gwasgiad allan estyn, estyn allan, ehangu,
Exprebrate, r.edliw, dannod lledu, rhythu, arledu
Exprobration, S. edliw, edliwiad, Extended, adj. estynedig, es
danmodiaeth, lliwiant tyniog
Expropriate, c. arallu; trosi Extender, s. estynwr, arledwr
Expugn, c. ymlid allan neu ym Extension, s. estyniad, estyned
aith; gortiirechu, gorchfygu igaeth, ystyniad, arlediad
Expugnable, adj. goresgynadwy, Extensible, a. estynadwy, &c.
gorchfygadwy, ynnilladwy Extensive, adj. ehang, helaeth,
Expugnation, s, gorchſygiad, &c. llydan, estymol, amgyrhaeddiol
Expulse, r. byrw, troi, gyrru, Extensiveness, sub. amgyrhaedd
neu ymlid allan iad, ehangder, helaethrwydd,
Expulsion, sub. ymlidiad, tróad, meithder, ymlediad
gyriad, men f\wriad allan Extent, s. cyrhaedd, maint, hel
Expulsive, a. a allo, neu a fon aethder, amgyrhaedd
tueddu i, fºwrw allan Extenuate, c. leihău, ysgafmhâu ;
Expunge, r. dilén; croesi allan esgusodi; bychanu -

Expurgation, s. glanhãd; carth Extenuation, s. Ileihād, toliad,


iad; puredigaeth ysgafmhād; esgusodiad
1.xpure-ºry, adj. carthawl, ys Exterior, a. mesaf allan, allanol,
garthawl, glanweithiol oddi allan, o faes
E X 166 E X
-

1.xterminate, 2xtermine, r. di Extract, Extracts, s. dewis-ran,


wreiddio, Ilwyr-ddileu, llwyr sylwedd-ran;–pigion, dewis
ddyfetha: gyrru ynlaith ion—-Eatract of a Letter or
JExtermination, s, llwyr-ddyſeth Treatise, rhau-lythyr, rhan
iad; torriad ymaith draethawd
External, a. allanol, or tu allan, Extraction, s, tymiad allan; gwe
mesaf allan, o faes lygordd, bonedd, gwreiddym,
Externals, s, pl. rhamnau neu cyff, ach
bethau oddi allan, allanolion Extractor, s, tynwr allan, tyn
Extersion, s. dilead, rhwblad neu iedydd -

olchiad ymaith Extrajudicial, a. afreolaidd, allan


32xtimulation, s. annogiad, o reol cyfraith; antarn
ſ
Extinct, adj. dittoddedig ; wedi Extra-mundane, a. oddi allan ir
darfod, diffodd, neu ballu byd, goruwch y byd
Extinction, s. diffoddiad, diffodd Extraneous, a. estronaidd, arall
, iant; iiwyr-ddyfethiad; dričad, aid; oddi allan
diddymiad Extraordinary, a. anghyffredin,
Extinguish, r. diffoddi, diffodd; hynod, odiaeth, antynych, all
diddymu, diléu ; ilwyr-ddifa arferol, anghynnefim
Extinguishable, a diffoddadwy Eºſi. a. annhlwyſol,
Textinguisher, s. diffoddydd heb fod yn perthyn i blvyf
$Extirpate, r. divreiddio; dinystr Extravagance, s. afrad, afradiad,
io, llwyr-ddystrywid afradlonedd, gwastraff, gwas.
Extirpation, s. divreiddiad, di traffiad, rhysedd, gormodedd;
nystriad, dystrywiad afresymoldeb, ynfydrwydd,
Extol, v. mawrygu, dyrchafu, ar chwidredd
ddyrchafu, arfoliannu, clod Extravagant, a. afradlawn, afrad
fori, arwyrain, canmawl us, gwastraffus, of er-dreulgar,
Extolled, a, dyrchafedig; clod difrodus; afresymol, anwedd
fawr, clodforedig aidd, didrefn; gormod, gor
Extoller, s. clodforwr, canmolwr
Extolling, s. clodforiad, &c.
modol
Extravagate, r. ynfyd-siarad, ym
º
32xtorsive, a treisiawl, cribddeil leferydd, filadru -

us, cribddeiliaidd, cribildeil Extravasated, adj. wedi myned


iawg allan o'i briod lestr
Extorsively, ad. yndreisgar, trvy Extreme, s. eithaf, eithaf-nod,
drais, yn dreisiawl, &c. pellder; eithated, pellated: pl.
JExtort, v. gwasgu, gorthrynuu, eithafoedd, pellafoedd
cribddeilio, edwicca, angheri Extreme, a. eithaf, eithaſig, di
Extortion, s. cribddail, cribeddeil weddaf, pellaf; dirfawr, rhy
iad; gorthrymiad, dirárais, fawr, dygnaf, tostaf
gorthrym-gais Extremely, ad, dros ben, yn dair
Extortioner, s.cribddeiliwr, tyn fawr, yn dra, yn eithaf
wasgwr, gorthrymwr, treisiwr, Extremity, sub. eithaf, . blaen,
treisiad, ceisiad, gormeswr cwr eithaf, pen pellaf: cyf.
Extract, r. tynnu, gwryfio, yugder, calediyd, gwasgfa; en
gwasgu, neu bigo allan bydrwydd
E. Y. 167 F A

Extricate, t. rhyddhau, diddy Eye-tooth, s. Ilygad-ddant, ys


rysu, dadrwymo, dirwydo githr-ddant
Extrication, s. diddyrysiad, &c. Eyed, a. and part. Ilygeidiog:
Extrinsic, Extrinsical, a. or tu golygedig, tan olygiad, yn cael
allan, allanol, anmhrīodol ei olygu-Blear-eyed, Ilygad
Extrude, c. gwthio allan goch Goggle-eyed, llygad
Extrusion, s, gwthiad nea fºwriad fawr, llygadog—Squint-eyed,
allan. Edr. Expulsion. llysad-gam, llygad-draws—
Extuberance, s, gordy fiad, men Wall-cycd, Ilygad-frith
godiad yn y cnawd; otidſ, Eyet, Eyght, s. ynysan, ynysig
oddfyn, fivrrwg, twddf Eylet Eyict-hole, s. orpāi, olpai,
Extumescence, sub. chwyddiad twil olpai
allan, ymchwydd Eyre, s. Hys barmwrymdeith
Exuberance, s arddigonedd, gor iol, cylci.-lys
Ilawndid; gerdyfiant
Exuberant, a rhylawn, gorilawn,
tra-helaeth, goriuodol, tra-aml F.
Exudation, s. chwysiad allan N

Exulate, r. alitudo; bywºn alltud F ABLE, sub. chwedl, fug


Exulcerate, r. gwelie, torri yn chweill, rhith-hanes; dywed
friw; chwanegu briw iad disail, geudeb
Exulceration, s, gweliad, göriad; Fable, r. flug-lunio, fugio
chwanegiad briw Fabled, a. ffug-lumiedig, &c.
Exult, v. gorfoleddu, llammu, Fabler, Fabulist, s. chwedlydd
Ilemmain, neidio o lawenydd; Fabric, s. adall, adellad, adeildy,
ymorfoleddu, ymlawenychu ałeliadaeth, adell-waith
Exultation, s, gorfoledd, llam Fabricate, ".. adeiladu; llunio,
miad gan laweuydd; ymffrost, dyſeisio, dyehymmygu, flurfio,
ymorfoleddiad; gorhoen fºurfciddio, gwneuthur -

Exundation, sub. gorllif, llifiad Fabrication, s. adelladiad; llum


drosodd, lifeiriant, lif iad, gwneuthuriad, furſiad
Eye, sub. llygad; golwg, trem, Fabulosity, sub. chwedlzarweh;
drem—crau, rhwy:1–Eye fugiolrwydd, amieurwydd
ball, canwyll flygad, mab-lygad Fabulous, u. fugiol, dychymmyg
—Eye-brow,ael y llygad–Eye ol; celwyddog'; disail
lid, amrant, caead lygad, sail Fabulousness, s, flugiolrwydd
—Eye-witness, gwybyddiad Face, s. wymeb, gwyneb, gwyn
Eye (of pheasants) s. mythaid o ebpryd; arwyneb
ieir coed Face, v. wynebu, gwynebu;
Eye, r. Ilygadu, trêmio, edrych, gwrthwynebu ; sefyil yn
golygu, gwylio, syllu wyneb
Eye-bright, s. y dorſagl, effros, Facet, s. gwyneb bychan
goleu-ddrem, gloyw-lys Facetious, a cellweirus, arab
Eye-service, sub. Ilygad-wasan eddus, afieithus, digrif, cell.
aeth weirgar, difyr, llon-eiriog
Eye-sight, s. golwg, golygawd; Faeetiousness, s. cellweirgarwch,
llewyrch, neu drem y llygaid digtifvch; digrif-iaith
F A 168 F A

Facile, adj. hawdd, esmwyth, Fag, r. curo, baeddu; bodyn


rhwydd, hyblyg, hydyn, hy flinedig, blino, Ilesgäu
naws
Fag-end, sub. gobed brethyn, y
Facilitate, r. rhwyddhäu, ly pen eithaf, pen yr eddi, y pen
rwyddo, cyfrwyddo, hwyluso gwacthaf
Facility, s. hawsder, rhwydd Faggot, s. fagod, fagoden, ced
ineb, rhwyddyd, rhwydd-deb ysen, cidysen, fasg, flasgeii
Facing, s. wynebiad, gwynebiad; Faggot, r. ffagodi, cydrwyme,
gwynebwaith: ad. argyfer, yn cidysio, cedysio, fasgu
gyferbyn, yn wynebu Fail, r. faelu, methu, pallu; torri
Tacinorous, a. ysgeler, diried ifynu
Fact, s, gweithred, faith, gwaith; Fail, Failing, Failure, sub. ffael,
gwir, gwirionedd faeliad, meth, pall; gwendid,
Faction, s. plaid, ymblaid, ter bai; torriad mewn masgnach
fysg-blaid; ymbleidiad Fain, r. ewyllysio, chwennycliu
Factious, a. pieidiog, pleidgar, —To be jain, bod yn awydd
ymbleidgar, terfysgus, cyn. lawn:-bod dan orfod neuang
nhönus henrhaid
Factitious, a, celfydd-weithied Fain, adj. awyddus, chwannog,
ig; fugiedig, frug-weithiedig evyllysgar, boddlawn, llawen
Factor, sub. marchmattāwr dros Fain, ad. yn chwammog: tan orfod
arall, marchmadydd dirprwy, Faint, v. n. Ilesmeirio, llewygu,
gorchwylydd, gloesygu; diffygio, llesgau,
Factorage, s. masgnach-wobr llwfrhau
Factorship, s, gorchwylyddiaeth, Faint, a. egwan, diffygiol, meth
marchmadaeth tros arall edig, llegach; ameglur, angh
Factory, s. gweithfa; trigle cym laer, pvl
deithas o fasgnachwyr dirprwy Faint-hearted, adj. gwan-galon,
neutros eraill llwfr, anmewr, anvrol
Faculty, s. medr, dawn, dawn Faint-heartedness, s. gwan-galon
edd, galluedd; rhydd-fraint : did, annewredd .."

cynneddf, swydd-gyuneddf; Fainting, sub. Ilewyg, llewygiad,


celfyddyd; meddyg-waith; y ilesmar, llesmeiriad, gloes,
gymdeithas feddygol gloesiad
Facund, a. hyawdi, fraeth Fainting, a. Ilesmeiriol, &c.
Facundity, s.ſiraethder, hyawdi. Faintly, ad, yn wan, yn ameglur
edd, ffraethineb Faintness, s. gwendid, Ilesgedd,
Faddle, v. ofara, coeg-flºwdanu, llyfrder, methiant, Ilesgrwydd
ofer-siarad–Fiddle fuddle, of Fainty, a. Ilesmeiriol, llwfr
er-glep, ofter-waith, oftegedd Fair, s. ffair, prif farchmad
Fade, v. edwi, difannu, diſlannu, Fair, a. teg; glān, glandeg, pryd
gwywo, tygio, dihoeni weddol, gloyw: hardd-deg,
Faded, a gwyw, gwywedig, &c. telaid, mwymaidd: cyfiawn, di
Fadge, v. cydweddu, cyfladd, dwyll
cyfatteb, cytuno, cyd-daro Fairing, sub. ffeiryn, rhodd o
Pading, a difian, diſlânus, diflan ffair
edig, difan, darfodedig Fairly, ad, yn dég, yn län
F A 169 FA

Fairness, s.tegwch, glendid; un Fallacy, s. twyll, hocced, anwir


ionder, iawnder, cleuder edd; hudoliaeth; hudoliaith;
Fairy, s. gwyll, ellyll, anyspryd twyllgarwch, falsedd
Fairies, s. pl. y tylwyth teg, Fallen, a. syrthiedig -

gwyllon, ellyllon, gwag-yspryd Fallibility, Fallibleuess, s, ffael


ion, anysprydion edigaeth, faeledigrwydd, an
Faith, s. #ydd, crèd, crediniaeth; mherffeithrwydd;siomgarwch,
hyder, ymddiried; fryddlon hydwylledd
deb -

Fallible, a. ffaeladwy, faeledig,


Faithful, a. ffyddlawn, ffyddiog, hysiom, a dilichon gamsynied
ffyddiol, cywir, didwyll. s. pl. Falling, s. cwymp
fyddloniaid,credimwyr; cywir Falling, part. yn syrthio; ar
~iaid syrthio, &c.
Paithfulness, sub. ffyddlondeb, Falling-sickness, s. Edr. Epilepsy
ffyddlonder, cywirdeb, gonest. Fallow, s. braenar, cynwydd,
rwydd adwydd: r. braemaru
Faithless, a. diffydd, digred, an Fallow, a hydd-liw, braenar-liw,
fyddiog; anſfyddlawn melyn-goch, gwelw-goch
falcated, a crymauaidd; cyrnig Fallow-deer, s. damys, gafr danys,
Talchion, s.cleddyfcam, cryman evig iwyd; hydd, bych danys,
gledd, crwm-gledd False, a. amwir,anwireddus, flug
Falcon, s. math o wakh, hebog iol, gau, celwyddog, celwydd
Falcomer, s. gwalchydd, hebog us; twyllodrus, fals, bradol.
ydd: camminydd bradog, rhagrithiol—False *
Falconry, s, hebogyddiaeth, &c. swearing, anudon, anudoniaeth
Faldage, s. hawl gwarchaead Falshood, Falseness, s, anwiredd,
Faldistory, sub. gorsedd Esgob celwydd, falsedd, geudeb
y’nghor ei Eglwys gadeiriol; Falsify, v. ffalsu, fugio; ang
call-fainge, bugeil-ſaingc hywiro; llygru; gau-eirio:-
Faldstool, s. ystol meu famgc, ar profiyn gelwydd, gwrthbrofi,
baun y penlinia brenhinoedd celwyddo, dibrofi
Lloegr, pam eu coronir Falsifier, sub. ffugiwr, llygrwr:
Fall, s. cwymp, cwympiad, cod gau-eiriwr:—gwrthbrofºwr
wm; syrthiad, disgyniad: dyg Falsity, s. anwir, celwydd, fals
wyddiad, dygwydd, syrth tedd, geudeb, anwiredd
Fall, v. cwympo, syrthio, cod Falter, r. petruso; blocsai; attai
ymu: tramgwyddo, cwyddo; geiriau; bod ag attal dywedyd
dygwyddo—To fall to, or upon, arno; methu, aflwyddo
dechreu neu syrthio ar, neu Fame, s. gair, son, chwedl, ne
daro at—To fall back, syrthio wydd; enw, enwogrwydd,elod,
meu gilion ol, encilio bri–Good fame, sair meu enw
Fallacious, a. twyllodrus, fugiol, da—1ll fame, gair drwg
gau, twyllgar, geuol Famed, a. envog, clodfawr
Fallaciously, ad. trwy dwyll, Familiar, a. cyfeillaidd, cyfeill
mewn dichell, mewn lliw, &c. gar; cymeſin, adnabyddus;
Pallaciousness, s. twyllgarwch; teuluaidd-Familiar spirit, ys.
geuedd, geudeb, siómiant pryd dewiniaeth, cyfeilifai,
w)
* -
F A 170 F A

Familiar, s. cyfaill, cyfeill-frawd, Fang, s. ysgithr-ddant; crafangc,


cyfathrachwr, cydnabod t ewin, yspag
Familiarity, s. cydynideithas, cyſ. || Fangled, a coeg-furfiedig; flug
eillach, cyfeillgarw.ch, teulu iedig; newydd-day feisledig
edd, cymdeithas; cymeſindra, Fangless, a.diysgithr, digrafangc,
ymarferiaeth diewinedd
Familialize, c. cynnefimo; , peri Fannel, s, ysgwydd-rwy offeiriad
cyfeillach neu gydhabyddiaeth Fanner, s, gwyntylliwr, &c.
Family, s. teulu, tylwyth, tyaid; Fanning, s. gwyntiad, gwyntyll
Ilwyth, cemedl, ach: caren iad, nithiad; purad
ydd Fantastic, Fantastical, a fol
Famine,s.newyn, diffygymborth, ddychymmygus, pen-chwiban;
eisiau buyd anwadal, mympwyol
Famish, r. newynu, lladd a new Fantasticalness, Pantasticness, s.
yn ; marw o newyn anwadalwch; coeg-falchedd
Famished, a. newynog, newyn Fantasy, s. mympwy, tyb. Edr.
|lyd, wedi ei newyuu, wedi Fancy
marw o newyn Far, ad. pell, yn mhell, neppell—
Famishing, part. ar drengi gan By far, o lawer—As far, cyn
newyn belled, mor bell
Famishment, s. newyniad Far, a. pell, pellenig, anghysbell
Famous, a.enwog, lynod, hyglod, Farce, s. coeg-chwarae; esgus
clodfawr, honnaid beth, rhith-waith, law o beth
Fan, s, gwyntyll, awyren, mithlen Farcical, a. coeg-chwareurol
Fan, r. gwyntio, gwyntyllio, Farcy, s. y clafr, y clefri mawr,
puro, mitilio, glanliau yd gwahanglwyf y meircii—Wa
Tamatic, s. crefyddwr penboeth ter farcy, y clefri dyfrilyd
Fanatical, a. gwyllt-greſyddus, Fardel, s. sypyn, soppen, byrn **&
ynfyd-grefyddol, penboeth aid, flasgell; pun, pynor
º
Fanaticism, sub. gwallgofrwydd Fardingale, s. cylch-bais {º
mewn crefydd, gwyllt-grefydd Farding-deal, s. chwarter erw
iaeth, gau ysprydoliaeth Fare, s, llumiaeth, buyd, ym
Fancied, a, dychymmygawl borth; clud-wobr; porth-lóg
Fanciful, a. dychymmygus, coeg Fare, r. byw, bod, bydio; ym
dybus, coelgar, fol-dybus daro; ymborthi; hyntio
Fancifulness, sub. tybgarwch, Farewell, s. cyfarchiad wrthym
mympwyaeth, dychymmyg adael, cymmeriad cemad, canu
iaeth yn iach
Eancy, s. cymmyg, dychymmyg, Farewell, ad. byddwych, yn iach
darſelydd; ias pen, mympwy, y byddych, rhwydd-debit
ofer-dyb, lled-tyb: serch, hoff Farinaceous, a. blodwy, blodiog
edd, ymserchiad Farm, s, tyddyn, syddyn, rhan
Fancy, r. dychymnygu, darfel dir, ferm; maenor; hafod
yddu; tybio, brith-dybio:hoffi, Farm, c. cymeryd dan rent meu
serchu, chwennychu ardreth; rhemtu, ardrethu; trim
I’ame, s. awel-fynag neu fyneg neulafurio tir, amaethu,ardda;
ydd, coiliogy gwynt: teml gosod tir, &c.
E. A. 171 FA

Farmer, s. amaethon, amaethwr, Fashionable, a. dull-wiw; dillyn


Ilafurwr, hwsmon; maerwr, wych, llunieidd-wych, moes
hafodwr; rhentwr, fermwr, ar wych: modd-gar, ystumgar
dretirwr Fashionably, ad, yu ol moes y
Farming, s.hwsmonaeth, amaeth byd; yn hardd-foes, yn foes
iad; ardrethiad, rhentiad wyeh
Farmost, a. eithaf, pellaf Fashioned, a. Ilumiedig, furfiedig
Farness, sub. pellder, pellenig Fashioning, s, llumiad, furfiad,
rwydd, pelledd, pellineb furfeiddiad, dyluniad -

Farrago, . s. cymmysgfa, cym Fast, s. ympryd, attal-bryd, dir


mysgedd, cymmysg-grug west, cythlwng; cad-gor
Farrier, s. meddyg meirch Fast, v. ymprydio, dirwestu, attal
Farrow, r. byrw perchyll, dyfod brydio, ymattal
à pherchyll Fast, a tym, sicr; diysgog, diogel,
Farrow, s. porchell, porchellyn safadwy—buan, cyflym, fest,
—A sow with farrow, hwch chwai; trym
dorrog— A farrow cow, mys Fasten, v. sicrbău; cadarmhâu,
wynog diogelu ; gafaeln; cyfrwymo
Farsang, s. hyd tair milldir Fastening, s. sicruād; rhwymiad
Fart, s. bram, rhech, flair: v. Faster, s. ymprydivr, dirwestwr
brammu, rhechain, fileirio Faster, a. sicrach; buanach
Farther, adj. pellach: ad. yn Fast-handed, a. crintach, cynnil
mhellach, etto, hefyd Fastidious, adj. cynihen-falch,
Farthest, Farthermost, a. pellaf, froen-uchel, dirmygawl, di
eithaf, eithafig; olaf ystyr-lawn; rhy-twythus
Farthing, s, flyrling Fastidiousness, s. diystyredd, di
Fasces, sub. fiasgau, ysgub meu ystyrwch; cynihemiddull
fragoden o wiail a daygid o Fasting, s. yniprydiad, dirwest
flaen hen lywiawdwyr Rhufain iad: a ymprydiol: ... ad. ar
Fascia, s. addurn-dalaith gythlwng, dan ymprydio
Fasciation, s. cyfrwyniad Fastness, s. sadrwydd, diysgog
Fascicular, a. rhwymynol rwydd; diogelfa, amddiriynta;
Fascinate, r. Hudo, arhudo, llithio, diogeliad, sicrhād; cyflyinder
ymnill serch; rheibio, arswyno, Fat, s. brasder; mehin, mehin
llygad-tymu gig; gwér; blomeg; tawdd :
Fascination, s, llithiad, gordden pl. toddion
iad, arswyniad, llygadtyniad Fat, a. brås, tew, tirf, pvyntus,
Fascine, s. math oysgub neuffa cnodig; gwerog, blonegog;
goden owiail, neu fan gangau; mehinawr; llawn gwer, &c.
cidysen, cedysen Fatal, a. tymgedfenol, tynged
Fascinous, a rheibiol, swynol awl; angeuol, marwol, dinystr
Fashion, s. dull, gwedd, flurf, sut, iol; anochel
filmud, llum; fordd, modd; Fatalism, s. athrawiaeth tymged
arfer, defod, cynnefod;—dill fen (sef honno, sy’n dal fod
yn-ddull, pefr ddull pethau yn dygwydd, drwy’r
Fashion, “.. furfio, flurfeiddio, fath anghenrheidrwydd agsy'u
llanio, dullio, agweddu, addasu gwneuthur yºu()
Jºnewºº
2 -
F A 172 FA
------

daioni, a gocheliad drygioni, Fatidical, a tynged-fynegol


yn bethan cwbl ofcr:) tyng Fatigue, sub. lludded, blinedd,
edfenyddiaeth blinder -

Fatalist, s. tyngedfemydd, tyng Fatigue, r. blino, perilludded


edfenwr. Fatigued, a lluddedig, blinedig,.
Fatality, s. tyngedfen; drwg blin, wediblino
dynged; angeuolrwydd, dim Fatlings, s. pasgedigion
ystriolrwydd; anochelrwydd Fatness, s. tewder, brasder
Fatally, ad. yn dyngedfemol, yn Fatted, Fattened, adj. pasgedig,
anochel: yn angeuol wedi pesgi, tew-fag, magod
Fate, s, tynged, tyngedfem: an Fatten, r. pesgi, brasău, tewychu,
flawd, drwg damwain, af. tewhâu, pvyntio
lwydd: dinystr, drwg ddiwedd, Fatty, a, tew, bras, ireidlyd
dyrraith. Hafyd, ond cymumeryd Fatuity, s. delfreiddrwydd
y guir ym ei ystyr iachusaf, fe Fatuous, u. delfſaidd, hurt
cllir ei arſeryd am Raglumiaeth Fat-witted, a.delfſaidd, synhwyr
—Ill fated, anffodiog, trywch, bwl, penbylaidd
aflwyddiannus Fawcet, s, dwsel-Spiggot and
Fated, a, arfaethedig, rhaglun fawcet, yspigod a dwsel
iedig, yn ol rhagluniaeth Faulchion, s. cleddyf cam
Father, r. tadu, tadogi: arddelw, Faulcon, s.hebog, gwalch
mabwysio, mabwysiadu Fault, s. bai; trosedd ; amryſus
Father, s. tad, tadwys—Father edd, cwl, pechod; amaf
in-law, tad y'nghytraith, llys Faulter, v. Edr. Falter
dad, chwegrwn—Fore-Father, Faultiness, s. beiusrwydd
hen-dad, hymaf---God-Father, Faultless, adj. difai, difeius, di
tad-bedydd, alltraw, alldad— ddrwg, dimam; diamaf
Foster-Father, tad-maeth—— Faulty, a, beius, arfai, o le, cylus,
Grand-Father, tad cu, taid | ceryddus, gwydus
Great Grand-Father, hen-daid Favour,s.hoffedd, serch, cymmer
gorhendad---Greatgreat Grand iad, ewyllys da, hawddgarwch;
Father, gorhendaid—Step-Fa cymmwynas, cèd, rhadlonedd:
ther, llysdad —ysmodem rodd
Fatherhood, sub-tadaeth, tadog Favour, v. hoffi, dangos hoffder;
aeth, tadoliaeth cymnuwynasu;-tebygu
Fatherless, a. amddifad, ymddi Favourable, adj. hymaws, tirion,
fad, di-dad tymer, rhadlawn, hawddgar;
Fatherlike, Fatherly, a tadaidd, cymmwynasol, cymnorthwyol;.
tadol: ad, feltad, yn dadol, &c. prydlawn
Fathom, s. gwrhyd (h. y. hyd Favourableness, sub. tiriondeb,
gwr ) chwech troedfedd rhadlonedd, hawddgarwch
Fathom, v. gwrhydio; plymio Favourer, s, hoffwr, ewyllysiwr.
meu fesuro dyfnder: cael neu da, noddwr, achleswr, cetn
gyrhaedd y gwaelod; dirmad, ogwr
amgyffred . Favourite, a hoff, anwyl, cu,
Fathomless, a. anoddyfm, divael caredig.: s. hoffddyn, anwyl
Qd; annirnadwy -
ddyn, anwylyd; dewisddyn.
F E l 3 F E.

Fausen, s. math olyswen fawr Feather, s, pluen, pluyn, plufem:


Fawn sub. elain, rhydam, eilon, pl. plu, pluf
carw ieuangc, llwdnewig Feather, r. pluo, plufio; dibluo;
Fawn v. bvrw llwdm ewig:— pluenu ; addurno a phlu
truthio, gwenieithio, cynfoni Feather-dresser, s. plufwr, pluwr
Fawningly, ad. yn druthgar, &c. Feathered, a. pluedig; pluog;
Fawns, s. math o rag-dduwiau a adeiniog, asgellog, ehedawl
wag-dybid eu bodym trigo yn Featherless, a. d.blu; croen-liwm,
y coedydd noethlwm.
Feaberry, s. Edr. Gooseberry. Featly, ad. yn ddigrif wych
Feague, r. gwialenodio Featness, s. digrif-wychder
Fealty, s. fiyddlondeb, cywiredd; Feature, s. wymeh-pryd, wyneb
gwriogaeth wedd, wyneb-ddull, wyneb
Fear, s. of n, arswyd; braw, orn, drem, pryd, Ilum wyneb
dychryn; arynaig, achryd Febrifuge, s. cyfaredd neu fedd
Fearful, adj. of mog, brawychus, ygiuiaeth rhag y cryd neur
ofmus; of madwy, arswydus, cryd poeth; tarf-gryd
dychrynllyd, dychrynadwy Febrifuge, a. taif-gryd, tarf-gryd
Fearfulness, s, offiusrwydd, of mog iawl, gwrthgrydiawi
rwydd; echryslonrwydd Febrile, a cryd-bar, crydiawl,
Fearless, a. diofm, dibryder, di twymynawł, crydaidd
fraw, diddychryn, &arswyd February, s. Chwetror
Fearlessness, s, eonder, dewrder, Feculence, Feculency, s, gwadd
diofilogrwydd, anarswyd, an ediad, gwaelodiad, annheredd
mliryder Feculent, adj. gwaddodłyd, an
Fearn, s, Edr. Fern mhör
Feasibility, Feasibleness, s. hy Fecund, a. ffrwythlawn, helaeth,
wneledd, hawsedd, hawsder toreitiriog, ffaeth
Feasible, a, gwneuthuradwy, hy Fecundity, s. ſaethger, faeth
wnel, hy-wnedd, hawdd ei iant, fºrwythlondeb; toraeth
wnéyd Fed, part. pasgedig, porthiannus;.
Feast, s. gwledd; cyfedd, cyf. divall, llawn, digonol
eddach: gwyl—Solemn Feust, Federal, a cyſanimodol
uchel-wyl, gwylarbènig-Wed Fee, s.gwobr, gobrwy, dobrwy,
ding-Feast, neithior, priodas tål, cyflog—Fee farm, tir cyd
wledd uabod, meu y telir cydnabod
Feast, v. gwledda; gloddesta, am dano–Fee simple, a fo iwr
cyfedd, cyfeddach, cyfedd a'r neb a fynno efe arei ol—
wogi, wttresa, gwylmabsanta Fec tail, a fo dam rwymiad pri
Feaster, s, gwleddwr; wttreswr, odol, oran yr etifeddion a'i
bolerwr, cyfedd-walch meddiamant rhag-llaw
Feasting, s. cyfeddach: part. yn Fee, r. cyflogi, gwobrwyo, do
gloddesta, yn gwledda, &c. brwyo, gwobri; talu gwobr
Feat, sub. camp, rhagor-waith, Feeble, a gwan, egwan, eiddil,
º,
wal
rhagor-gamp, gwrol llegach, liesg, mychlyd, llegus
Feebleness, s, gwendid, llesgedd,
Feat, a, digrifol, digrif-wych anmerth, eiddilwch
F E 174 F E

Feed, v. porthi, by ydo, divallu, feeling, cyd-ymdeimlad.—Fel


maethu ; , ebrānu ; bvyta; low-creature, cyd-greadur—A
liewa, ymbortini: pesgi: por wretched-fellow, adyn—A wick
fau; tewhâu, pvyntio ed fellow, dyinryn, dyhirwas—
Feed, sub. ebran, march-ddobr, A base fellow, bawddyn, bawai
ceirch-ddogm; porth, gogawr —Surry fellows, dynionach—A
Feeder, s, porthwr, porthydd, pretty fellow, pefryn, propryn,
maethydd, maethwy; buytâwr siongcyn—A little fellow, dyn
Feel, v. teimlo; clywed yn—A proud fellow, coegyn,
Feeler, s, teimtydd, teimledydd belchyn—A surly fellow, mán
Feeling, sub. telnilad; profiad; yn, del-ddyn—A wrangling fel
syniad: a, teimladwy, tyner low, cecryn, &c. &c.
Feet, s. traed; troºdfeddau Fellow, c. cyfeillio, cymbaru,
Fegary, s, gwib-feddwl; gwib cyfiello: cyfielybu
waith Fellowship, s. cymdeithas; cyd
Feign, v. dychymmygu; gwméyd ymdeitilas, cy;eillach, cydgyf
lliw, o, fruantu, cymmeryd eiliach, cyweithas, cyframog
arno, rhagrithio aeth
Feigned, a gau, fugiol, fuantus, Fell-wort, s. crwyn-llys, chwerw
rhithiol, geuol, fals lys
Feint, s, rhith, lledrith, lliw Felly, ad. yn fyrmig, yn greulon
Feint, a. gau, gwag, fugiol, fals Felo-de-se, s. human-leiddiad
Feist, r. fileirio: s. ſhair Felon, sub. Ileidr; cyſiafanwr;
Felicitate, v. llwyddiamnu, ded drwg-welthredwr:—dolur bys,
wyddo; dymuno livyddiant: y bysdºwn, gwrly's
Ilawen-gyfarch Felonious, a cyflatanawl, cyfiaf.
Felicitation, sub.llwydd-ddymun anaidd, lladradawl; ysgeler
iant; dedwyddiad Felony, s. cyflafan; lladrad
Felicity, s. dedwyddwch, gwyn Felt, s. brethyn law-ban, breth
fyd, llwydd, flynniant, flawd yn hetiau: r, llaw-banmu
Feline, a. cathaidd, fel cath Felt-hat, s. iiet frethyn (
Fell, a. creulawn, fiyrnig Felt-maker, s. gweiti.iwr hetiau -

Fell, s. croen, bling-goen brethyn


Fell, r. torri i lawr, taro i lawr, Felucca, s. math o long ysgafn
taflu i lawr; cymynu Female, s. menyw, benyw; dy
Fellable, a. tatladwy, addas i'w lies, merch, bun, gwraig
dafu Female, a. menywaidd, benyw
Fell-monger, s. crwynwr, march aidd, benywawl; gwreigaidi
nadydd crwyn Feme-covert, s. gwraig briod
Feller, s. cymynwr, cymynydd Feme-sole, s. benyw weddw
coed, taflwr; coedwr Feminime, a benywaidd, or rhyw
Fellies, Felloes, sub. cylchgoed fenywaidd; merchedaidd
olwyn, cèmyg, camegau Femoral, a. morddwydawi
Feilº, a jail, cydymaith, Fen, s. cors-dir, corsle, cors,
- cymbar, cyd-radd, gwaun wiyb; morfa, merfa
cyd-wr, brodawr—Fellow-ser Fen-berries, s. ceirios y waun
tant, cyd-was, &c.—Fellow Fen-duck, s. cors-hwyad
F E 17 5 F E

Fence, r. cau, amgåu, caeru, am Ferment, r. gweithio; lefeinio,


gaeru, cloddio, argău ; amddi eplesu: ymweithio; bragodi
ffyn, diffyn:—chwarae diffyn Formentation, s. ymwaith, ym
ă'r cleddyf weithiad, ymferwad; ymgyn
Fence, s. cae, gwalc, clawdd, hy, fiad; ymleteiniad
gwrych, pawlgae: amddiffyn, Fern, s. Thedyn: sing. rhedynen
achles, modded, diogelfa —Male-ferm, rhedyn y cadno,
Fenced, a cadarn, caerog, argau rhedyn mair–Oakfern, the dyn
edig, dittynedig y derw–14 all-fern, rhedyn y
Fencer, s. cleddyfwr fagwyr, march-redyn, rhedyu
Fencible, a. amddiffynadwy, di yr ogofau
fynadwy, hymawdd Fern-brake, s.rhedyneg, rhedyn
Fencibles, s. diffymolion os, rhedynllwyn
Fencing,s, cledd-driniaeth, cledd Ferny, a rhedynog, rhedymaidd
yfyddiaeth - Ferocious, a. ſyrnig, gorwyllt,
Fencing-master,s.pen-cleddyfydd bleiddſar, golofrudd, creulawn
Fen-cricket, s. rhingcy tes Ferocity, s. fyrmigrwydd, mil
Fend, r. cadw draw; dadlen; einrwydd, gwylltnaws, creu.
gwrth-resymu–To fend and lonedd, gorwylltrywydd
prore, profia gwrthbroſi; gwag Ferrel, s, amdorch, amgarn
t. symu Ferrel, v. a. amgarnu, amidorchi
Fender, s. haiarn aelwyd,aelwyd Ferreous, a. haiarnaidd
gyich, gwalcaelwyd Ferret, s. ſtured: v. olrhain, hela;
Fender-bolts, s. diffyn-fyllt ffuredu
Fennel, s. ſenigl Fennel-giant, Ferriage, s. porth-lóg, porth-dāl
march-fºenigl Iſild fennel, Ferruginous, a. haiarmaidd
fienigi y cwm—Hog's fennel, Ferrule, s. amgarn, amdorch
femigly moch, pyglus—Fennel Ferry, s. portli, porthfa, tros
flower, bulwg Rhuſain, llysiau'r glwyddfa, ceubalfa
Fenny, a. corsog, corslyd [bara Ferry-boat, sub. trosglwydd-fad,
Fenugreek, s. y grog wyran ysgraff, ceabal—Ferry-man,
Feodal, a. a dilalier dan arall, porthwys, porth-was—To ferry
gwriogaethol over, croesi'r borth: taflu dros
Feodary, s. deiliad dan wriogaeth odd, trosglwyddo
Feoff, r. a. rhoi llwyr feddiant Fertile, a. ffrwythlawn; toreith
Feoffee, s. meddiaunydd cyflawn iog, cnydfawr
Feoflinent, s. meddiaumiad llawn Fertileness, Fertility, s, firwyth.
Feracious, a.ffrwythlawn,cnydiol londeb, ffrwythlonedd -

Feral, a. alaethus; marwol Fertilize, v. ffrwythloni


Ferine, a. ffyrmig, gwylltfilaidd, Fervency, s. gwresogrwydd, ang
anwar, buystfilaidd erdd; awyddfryd; taerineb
Ferimeness, s. anwaredd, fyrmig Fervent, a.gwresog, brwd, tan
rwydd, gwylltfileiddrvydd baid; taer,...iii. -

* Ferment, sub. gwaith, ymwaith, Ferventness, s. gwres, twym'der;


neu chwydd-waith, gan furym, difrifvch. Edr. Ferrency
swyf, lefaim, eples, meu sur Ferula, s. crafell i guro llaw—
does:–cyffro, cynhwrf Ferula herb, cedorwydd, pyglys
F E 176 F I

Fervour, s, gwresogrwydd, gwres, Feverſew, s, tarfgryd, y wermod


poetilder; taerineb wen, llysiau'r fam, amranwen
Fescue, s. dangoseg, cyfeir-bin Feverish, a crydawl; poeth
Fester, r. crawmi, gori, madru Feuillage, s. sypyn, meu rés 9
Festimate, a. buan, Rrystiol ddail
Festination, s. brysiad, frystiad Fuillemort, s.lliw gwyw-ddail
Festival, s. gwyl, gwledd; dydd Few, a yehydig, bychy dig, an
gwyl—High festival, uchel am], bychan onifer
wyl—Solemn or principal festi. Fewel, s. cymnud, tanwydd, gos
tal, prif wyl, gwyl arbenig gymmon, dylwyt, briwydd
Festive, Festival, a gwieddawl, Feweller, s. cymnutai, cymnutwr
llawem, gorhoemus, gwestfäol Fewer, a. Ilai, amamılach
Festivity, sub. Ilawenydd, difyr Fewest, a. Ileiaf, amamlaf
wch, gorhoen; gwledd, gwyl Fewmets, s. cagl hydd
Festoon, s. addurn-bleth ar go Fewness, s. anamledd, anamidra,
lofm, adeilad, &c. anamlder, bychodedd
Fetch, r. cyrchu; dwyn, arwedd, Fib, s. anwiredd, celwyddan
cludo; cyrhaeddyd Fib, r. flugio, celwyddu
Fetch, s. ystry w; dichell-dro, Fibber, s. celwyddwr, fugiwr
dichell-gyrch; liedrith Fibre, s. main-edefyn: pl. Fibres,
Fetid, a. drewllyd, drewedig mān-edafedd, mān-wraidd,
Fetidness, s. drewiant, drewdod, mân-linynan
drewi, drygsawrusrwydd Fibrous, a. man-wreiddiog, &c.
Fetlock, s. cudyn egwyd: eg Fickle, adj. anwastad, anwadal,
wyd, swrm, eswrm, deilw, meil gwannual, oriog, ySmala, an
wn, meufwydle march: troedog safadwy, ysgoew, ysgoewain
Fetter, s. ſlyffethar, llyfiethyr, Fickleness, sub, gwammalrwydd,
ºws".
- hual, bu anwadalwch, anwastadruvyd
rwy; ge Fiction, s. fug-cliwedl, dychym
Fº ºffencio,
º hualu, myg; flugiad, flugwaith, fruant
troedogi, cloffrwymo, burwyo; Fictious, Fictitious, a. ffugiol,
gerynu fugiedig, dychymmygedig
r: s, llyffetheiriwr, &c.
Fettle, v. Simera; gwag-daclu
Fiddle, s. crwth: c. crythorio
Fiddle-faddle, sub. coeg-waith,
Fetus, s. milrhith. Edr. Embryo oferedd: a, coeg-ffwdanus
Feud, s. dygasedd; cynhen, ym Fiddler, s. crythor, filor
ryson; anysgymnod Fiddlestick, s. bya crwth,ffiloryn
a Feudal, a. a ddalier dan arall; Fidelity, s. ſtyddlondeb, cywir
gwriogaethol deb, aeirwiredd, cywiredd
Pever, s. Ilucheden, llycheden, Fidge, Fidget, r. ofar-hela, coeg
cryd, poethgryd, twymyn— redeg, coog-olrhain
Intermitting fever, cryd dys Fiducial, a hyderus, diried
peidiawl—A Continual Fever, gar, ymddiriedus, ffyddiadol
cryddiddyspaid—A Quotidian Fiduciary, s. un y bo eiddo arall
Ague or Fever, cryd beunydd dan ymddiried gauddo, yu
iol—A Tertian Ague, cryd ddiriedolwr
*Lidiau -

| Fiduciary, a ymddiriedus
F I l 77 F I
-------,

Fieſ, s. maenor ammodol, maenor Figurable, a. Iluniadwy, hylum


wriogaethol -
Figurability, s. hylumedd
Fie! Fy! interj. ffeit fi! hach! Figural, a. darluniadol
Field, sub. cae, maes, ceu-taes, Figuration, s. furfiad, lluniad
maesan; cad-faes Figurative, adj. cysgodawl; ar
Field, a. maesawl ddangosawl; traws-fudawl;
Field-fare, s. aderyn ganaf, tebyg ail-ystyriaethawl, allegawl
ifronfraith; socan eira, socan Figure, s. Ilun, dull, flurf, ifumud,
lwyd gwedd, eilun, delw; cysgod,
Field-marshal, s. maes-lywydd cyffelybiaeth, alleg, aralleg;
Field-mouse, s. Ilygoden, twrila, fugyr, flugyryn; rhif-möd;
Ilyg, Ilygoden maes tröell-ymadrodd
Field-officer, s. maes-swyddog, Figure, r. Ilumio, darlunio, flurfio
maes-raddog, rhyfel-raddog ystumio; rhif-nodi
Field-piece, s. maes-ddryll, gwn Figuring, s.lluniad, darluniad
macs, gwn mawr Figwort, s, llysiau'r figys, melyn
Field-sow, s, gwrach y lludw, y gwanwyn, dannogen y dwfr,
gwrachy coed, twrch y coed y filtyw, y fronwys, llygady
Fiend, s. ellyll, diafi, cythraul, y didyniawed, y fioled fraith,
fall, y ddera, yr andras gwenith y ddaear, Ilygadebrill
Fierce, a. ffyrmig, gorwyllt, ger Filaments, s. man-edafedd; man
win, dywal, creulawn wraidd; man-wythenau
Fierceness, s, fyrmigrwydd, &c. Filbert, s. cmeuen y gerddi, barſ.
Fiery, a. tanllyd, tanbaid, o dán, gneuen; cueuen Yspaen
llachar; poeth, poethlyd Filch, v. chwiwic, chwiwbigo
Fiest, s, flair: v. fileirio Filcher, s. Ileidryn, chwiw-leidr,
Fife, s. pib feinllais, chwiban, chwiwgi, ysgipiwr, un ysgip
chwibanogl; r. chwibanu law
Fifer, s, pibydd, chwibanydd File, s. rhygmen, dur-lif: rhès,
Filteen, a. pymtheg rheng, rhengc; rhestr, coi
-

Fifteenth, a. pymthegfed restr; llinyn


Fifth, a. pummed - File, v. dur-lifio; rhestru; myned
Fiftieth, a. degfed a deugain. yn rhès, ymresu; llinynu
Fifty, a. deg a deugain, haimer File-cutter, s, göf dur-lifiau
File-dust, Filings, s. blawd dur
r."
19, S. ffiisen; pl. fä
ffigys lif, dur-lifion, llwch y ddur-lit
Fig-tree, #. ffigysbren, ffigys Filemot, s.lliw melyn-lwyd
wydden; pl. ffigyswydd Filer, s. dur-lifivr
Fight, sub. ymladd, ymladdfa, Filial, a. mabaidd, mabawi
brwydr, cad: u. ymiadd, ym Fill, s. Ilonaid, gwala; digon: e.
frwydro, ynwrio, ynbaffio llenwi, divallu, digoni, cyt.
Fighter, s. ymladdwr, paffivr lenwi; cyforio; gorleuwi
Fighting, s. ymladd, ymladdfa, Fillet, s. ysnoden, talaith, funen,
ymbaffiad: a ymladdawl, yin eirionyn, rhwymyn, penrwymt:
laddgar, rhyfelgar, tringar addurn-gylch, eirion-gylch—:
$igment, sub, flug-ddyfais, fug Fillet of real, morddwyd ddryl,
chwedl, celwydd, dychynamyg o giglio
9 JB
FA 178 F. A

Fillet, r. ysnodemu, rilwymo: | Fined, a. dirwyedig, camlyrºus;


addurn-gylchu gloywedig, teredig, puredig
Filligree, s. math o fanyl-we Fincly, ad. yndlws, yu wych, &c.
Filling, s, llenwad, cyſienwad Fineness, s. meindra, manyltra;
Fillip, s. culpws, cnocell coethder, teredd, purder; tºys
Filip
el
tº. rhoi chipws incu gnác ni,harddwch,dillynedd, gwych
der; cywreinrwydd
Fillipendula, º, y grog-cdau, crog Finer, s, purwr, coethwy
edyf. Edr. Dropwort Finery, s, gwychder, harddwisg,
Filly, s, ebolcs, flog hoyw-drwsiad
#. s, pilen, pilionen, croenen Finery, Finary, s. coeth-fwrn;
coeth-efail i'r haiarn
ilmy, a. pilonog, crocalynaidd
Filter, Faitrate, r. a, hidio trvy Finesse, s. ystryw, dichell-dro,
wlamen, meu, liain, &c, glam yStryw-gamp, ystrange
hidlo - Finew, s. braem-llwydui bara
Filth, sub, brynti, hudredd, an Finewy, a braenllwyd
|
mhuredd; baw, carthion, tom Finger, s, bys: pl. bysedd
Filthily, ad. yuffiaidd, yn fudr Finger, r. bysio, bys-deimlo, go
Filthiness, s. bryuti, budreddi deinulo; yimdrafod.
Filthy, adi. bryant, budr, aflam, Finical, a cymben-ffol coegyn
swga, flaidd; drewllyd; au-j aidd, coegemaidd, pingc
111 wair. Finicalness, s. coegeneiddrwydd
Filtration, s, hidlad trvy liain,&c. Fining, s. coethiad; gloywiad,
Fimble-liemp, s, cywarch benyw purad, teriad; dirwyad-4.
Fimbriated, u, yuyl-weithiedig. fining-house, coethdy---A fuing.
Fin, s. adan.ncu adain pysgodyn pot, tawdd-lestr, coethlestr.
Finable, a dirwyadwy. Finish, r. diveddu, gorphem, ter.
Final, a. diveddaf, terfynol, fynu, dybènji, cwbluan
Finally, ad, o'r diwedd, yn ddi Finisher, s, gorphenwy, &c.
weddaf, yn derfynol -
Finishing, s. gorphemiad, &c.
Finance, pl. Finances, s, ardreth, Finite, d. terſynol, terfynedig,
ardrethion, trysor, neugyllidy meidrol, mesurol; peniiodol.
deyrnas; y cyllidau Finiteness, s, terlynoldeh, ter
‘Financier, s, cyllidwr, trysorydd; ... ſynolrwydd, meidgoldeb, &c.
golygydd y syllt-ty - * Finny, a. adeiniog fel pysg.
Finch, sping"; pingcyn, yspingc Fir, s, flawydden, premifiawydd,
yn, telor, pila -
Pyr, [...; ftynidwydd:
Find, t. ... cael, caffael, chwilio en: pl. flawydd, pyrwydd, &c.
allan, déall; taro wrth, Fire, s, tán, ufel; goddaith, talk
Fine, sub, dirwy, camgwl, cam llwyth—St. Anthony's fire, idd
lwrw, forfed; sarhād, wf, tan iddwf. -

Fine, a, main, manwl; man; pur, Fire, t. tamio; goddeithio.


dilin, coeth; gwynliw.; thws, Fireblast, Fire-damp, s.tanchwa,
ping, pefr, hardd, llumiaidd, tanfa, poethcliwa
gwych, teg, hoyw Firebrand, s, pentewyn, tewyn 0
Fiuc, c. dirwyo:—coethi, glān dān; bonflaglydd, tertysgwr
buro, diwaddodi; pingcio |Firedrake, s, sarph dauilyd.
F I F L
170
Firelock, s. gwn; dryll saethu Fissile, a, holitadwy; hyddellt
Fireman, s. diffoddydd tân Fissure, s. holit: r, hoiſti
Firenew. a. newydd dailliw Fist, s. dwrm—Chih-fisted, dyrn
Firescreen, s. tin len fawr Close-fisted, law-gaead
Fire-wood, s, tanwydd, coed tân Fistula, s. math o bibell aarferid
Firing, s. cymūd, turwydd, goi!. gynt:—anafod, new diluhur, sy.
yngiad ergyd, taliad yin rhedeg, ac megis yn pibellū,
Firkin, s. pedwaredd ran baril; yn barhaus
fircyn Fistular, a tyllog, pibellog
Firm, a. Čadarn, eryſ, diamwadal, Fit, s, ſlewyg, goes; cyrch o
diysgog, scr, sefydlog ddolur; cylch-las, sińs, cliwiw
Firmament, s, flurfafen, wybren, Fit, a. addas, cyfaddas, cynihwys,
awyr-nen, entrych, entyrch cymmesºr, lawn-weddawg, cyſ.
Firmamental, a. wybremawl, &c. ladd, cyligweddawl, gweddus,
Firmly, ad. yin gadarn, yn dilian rhesymol, uniawn
wadal, yn safady Fit, t. addasu, cyfaddasu, cym
Firmness, s. cadernid, divsgog mesuro, cymmedroli; cyd
rwydd, sadrwydd, cryfiler weddu, cyſładd, cyfatteb-T
First, adj. cyn, cyntaf, blaen, fit out, dal . fºr.”
Blaenaf, pénat, prif: ad. yil up, dodrethu, addurho;cyweirio
gyntaf, yn mlaenaf Fitches, s. pl. gwyg-bys, py's y
First-born, s. cyn-blentyn, cyntaf. llygod, gw$g -

anedig; cyn-fab; cyti-ferch Fitchet, sil. iiwibart, gwiclyn,


First-frtiit, s. blåen-ffrwyth, cyn gwichyi, gwichydd
ffrwyth, cynnwyn Fitness, sub. addāsrwydd, cym
Firstling, s. cytºtºanedig anifel hwysder -

First-milk, s. cynilaeth Fitter, a. addasach: s. addaswr,


-

Fiscal, a. perthynol i gyllid neu addasydd, cyfaddaswr, &c.


drysory deyrias: cyſlidawl | Fitting, a cymbwys, cyfaddas
Fitz, s. mab, ab,
Fish, s. pysg, pysgodym: pl. pysg
od, pysg—Dogfish, penci— Five, a. primp, pu
Sand fish, or Stone fish, Ilam #:...' *"... dail pum
riad: pl, llamriod - bys, pumnalen -

sh, r. pysgota, dal men hela Fives, s. chwarae pèl humog


pysgod—To fish with a net, Fivefold, a. pum º
treillio, rhwydo Fix, r. sictián, sefydlū, gosdá
isher, Fisherman, s. pysgodwr Fixed, a.sefydledig, sicry &c.
Fishery, s. !...ºft." Fixedness, s. diysgogrwydd, di.
Fishing, s. pysgota—Fishing-line, anwadalwch, anysgogiãd
- funen bysgota - Fixity, s, tyū-osodiad, &c,. . .
Fish-guard, Fish-wear, s. cored Fixtures, s. da anghyffro, dodrefa
Fish-market, s. pysgodfa, march arosol f wºr - -

nad pysgod - -- Fizgig, s.tryfer morwyr


Fishih ger, s.gwerthwrpysgod #; #. ;t. bråmu.
º
Fish-pond, s, pysgod-lyn Flabbiness, s. º -

Fish spawn, s, gravn pysgod | Flabby, a. Ilipa, meddāl, masw,


Fishy, a. pysgodawl - llibyu, Irº, liac, llaes
«» 4)
- F L 180 . If f:

Flaccid, adj. gwyw, gwywlyd, Flammeous, a. fflâmaidd, flam


mychlyd, edwin, llibiu, llipa liw, flamllyd, fel flam
Flaccidity, s. Ilipryndod Flammiferons, a filamddwyn
Flag, s. ſluman, baniar, penwn, Flammivomous, a. ffiamboer
arwydd-len:-llèch-faen, liech. Flamy, a. fflamllyd, filämiog
en, flag:-hesgen: , pl. hesg Flank, s. tenewyn, ystlys-ddarn:
Flag, r. Ilippäu, llesgäu, diffygio, adam, asgell, neu ystlys by ddin
ymollwng:—llorio allecil-feini, Flannel, s, gwlanen
llech-lorio, flagio Flap, s. palfod, tarawiad a llaw:
Flagelet, s. pibell, cliwibanogl llip-ddarm, llip-gaead, llipryn;
Flagellation, s. filangellad cantel—Flap of the ear, lip
Flagginess, s. Hibinrwydd, &c. ddarny glust—Flap of a pocket,
Flagging, s. Iliprymiad; dihoen gwerchyr coden—Flap of a
iad, ymollyngiad, llacad shoe, clust esgid—Flap of the
Flaggy, a. iiipa, thbin, llibinaidd, throut, cloch yr ymadrodd
ymollyngol; diflas Flap, r. palf-daro, palfodio: llip
Flagitious, a. anſad, drygionus, ău, Iliprymu, crogi'n Ilipa
ysgeler, dyhir, dybryd - Flare, v. difa (fel canwyll gan
Flagitiousness, s. dyhirwch, ysge wynt); coeg-lygadu: serému
lerder, amfadrwydd, direidi Flash, sub. lucheden, meliten;
Flagon, sub. cwpan grothog, cos fiagl; flâmiad; byr-lewyrch,
trel -
mellteniad; gwagfostiad, ym
Flagrancy, s. amlygrwydd, hyn. wychiad
odrwydd, eglurder, cyhoedd. Flash, v. melltenu, lluchedenu,
rwydd; flamiad, llachar-ddull byr-lewyrchu meu daysgleirio
Flagrant, a homaid, hynod, hys Flashy, a. disylwedd; bocsachus,
pys, cyhoedd; gwarthus bostgar; diflas; dibara
Flag-ship, s, lluman-long Flask, s. costrel, flacced, fasgell;
Flag-staff, s.lluman-brea cornflwch, pylor-flvch, corn
Flail, s. frust, fustfel—Flail han powdr
dle, Helve, or Handstuff, troed Flasket, s. basgedan, cawellan,
ffust—Flail yard, or Swipple, cawellyn, basged mān-ddillad
gwial-ffust - Flat, a. gwastad, gwastad-lyfn,
Flake, s, tafell, filocheu, clwyd wymeb-wastad; o hyd gyhyd,
en; gwanaf llèch-wastad;llydan, anghrwm:
Flaky, a. clwydenog flochenog diflas, difywyd, marwaidd
Flam, sub. rhith-chwedl, coeg Flat, s. beisle, traethell: bāslestr
chwedl, celwydd, siom Flat, r, llafnu; gwastatau: di
Flam, r. siomi; chwedla flasu, diawehu, pylu
Flambeau, s. carth-ganwyll, can. Flatness, s, gwastadrywydd; di
wyll-b$g, goleu-raff tlasrwydd, difiasedd; pylni
Flame, s. ſham, gwenfilam, fagl, Flatten, v, gwastatau:—marw
gwentiagl eiddio, diflasu; pylu
Flame, v. filamio, flaglu, flam Flatter, v. gwenieithio, truthio,
ychu; ennymu truth-foddio, truth-foli
Flaming, a filamllyd, filămaidd, Flattery, sub. truth, gweniaith,
filamiawl, flaglog truth-iaith, ymolaith, rhyfawl
F H, 1S 1 F I,

Flattish, adj. liedwastad:—lica | Fleer, sub. gwawd ; r. gwatwor


ddiflas, go-dditlas, antywidg | gwawdio, gwawd-syllu
Flatulence, Flatulency, s.gwynt Fleering, adj.gwatwarus, gwawd
ogrwydd, gwynt-chwydd, gwag seat -

chwydd: gwagder Fieet, a. cyflym, bun-droed


Flatulent, Flatuous, a. gwyntog, Fleet, s, llynges, llyng-fintai
gwynt-chwyddawl Fleet, r. rhedeg meu ehedeg yn
Flatwise, ad. yn lledſen, ar ei fuan, cytlymu: dilufenu
wastad, are wyneb Fleeting, a. diflanedig, brenol,
Flavin, s. cras-galaf trangcedig, rhedadwy, buan .
Flaunt, r. balch-ymddwyn; ym Fleeting-dish, s. ysgal hufen
rod.resu; coeg-ymdrwsio, lledu Fleetness, s. buander, cyflymdra,
esgyll: s. balch-dro cytlymder, cyflymedd
Flaunting, a hoyw-wych, coeg Flesh, s. cig; cigfwyd: cmawd
aidd, coeg-ſalch, pingc Flesh-fork, s. cigwain
Flavour, sub. archwaeth, blas, Flesh-meat, s. cigfwyd
sawr; arogl, arogledd Flesh-monger, sub. cigydd, cig
Flavourous, adj. blasus, sawrus, werthwr: cmawd-was -

safwyrus: arogl-bër, aroglus Fleshiness, s. cigogrwydd, cnod


Flaw, s. agen, gagen, flaw, hollt; igrwydd, llawnder o gig
rhwyg, brog, bradwy; bai, di Fleshly, a. cnawdol; cnawdwyllt.
fiyg, gwall, meth Fleslilmess, s. cnawdolrwydd
Flaw, r. filawio ; agènu Fieshy, w. cigog, cnawdog -

Flawy a. agenog, flawiog Fletcher, sub. saeth-weithiwr,


Flax, s, llin gwneuthurwr saethau, paledr
Flax-comb, s. heislan, rhuppai y
Flaxen, adj. o lin, o liv'r llin, Flowed, a.gweflog, llaeswefl
goleu-liw Flexibility, Flexibleness, sub. hy
Flax-finch, s. aderyn y llin, eur biygrwydd, ystwythder
limosen. Edr. Goldfinch Fiexible, adj. hyblyg, ystwyth,
Flay, r. blingo, digroeni, pilio plygadwy; hydro, ystumgar,
Flea, s. chwänen: pl. cuwain: anwadal, anSafadwy -

c. chweina, dal chwain Flexion; Flexure, sub. plygiad,


Flea-bane, s. y gedowydd, llys tröad, ystumiad; camiad; cam
iau'r tenewyn, chweinilys, llys edd
iau'r cliwaln Flexuous, a. cam, ystumiol, cam
Flea-bitten, part. wedi ei frathu
edig, tróedig, trofaus
gan y chwain, chweinllyd; Flicker, v. ysgwyd adenydd
gorwael Flier, s. ehedydd: főadur, cil
Fleam, s. ſhaim iwr—Flier of a Jack, mantol
Fleck, c. maunu; britho ydd troell rostio
Fledge, v. pluèmu, magu plu Flight, s. hedia, ehediad: encil,
Fledged, a. pluénog, pluog fio, ffoad—Flight of steps, rhes
Flee, v. ffoi, cilio, diangc o risiau—Flight of birds, haid
Fleece, s. cmu, cnuſ, cnaif o adar
Fleeced, a, cneifiedig Flighty, a. anwadal, anwastad,
Fleecy, a.cnuog; gwlanog ansefydlog, ysgafn, gwyllt ’
T L 132
—-

flimsy, a. masw, gwan, gwael, bobi); praidd–Flocks of troot,


egwan; distadl, disylwedd &c. casiaeh, casnod, neugneiſ
Flinch, r. cilio neu dynmu yn ol: ion gwlan, &c.
rhuso; ymlacău, ymollwng Flock, c. cyd-dyrru, cydyn
Flincher, s. ciliwr, ynsiliwr gasglu, cydgyrchu, hel y’ng
Fling, s. taff, taillad, ergyd: v. hyd, ymdyrru, yngasglu
taflu, byrw, ergydio, Iluchio Flog, r. flangellu, ffrewyllio
Flint, s. callestr, maen callestr, Flogging, s. ſhangelliad
carreg dan, cellt Flood, s.llif, lifdwfr, dwll, lif.
Flintshire, s. bro teg-eingl,swydd eiriant, firydlit, rhyferthwy;
cellt, siry Flint - dylif, llamw, gorilanw; dilyw,
Flinty, a.o gallestr, callestraidd, cefallif
callestrawl; tra-chaled Flood, r. Ilifo; Iſifeirio, dyſru
Flip, s. math o gymmysg-ddiod Flood-gate, s. dyfr—ddër
hoff gan forwyr Flood-mark, s. Ölgrym lif
Flippancy, s. siongc-lafar, gor Flook, s. adfach, gafael-fach
ffraethder - Floor, s. Ilawr: v. Ilorio; pal
Flippant, adj. ffraeth, cynihem, mantu ; llech-lorio
tafodrydd; cyflyin-red Floor-cloth, s, llawrien, llorlen
Flirt, sub. ysbongc, gwrth-maid, Flop, r. a. curo à'r edyn: troi i
gwib-naid: gwawd-gais:—dy lawrymyl het. Edr. Flap
hiren, hoeden, mwyglen Floral, a. pertiiynol i flodau
Flirt, v. taflu gwawd: siongc Florid, sub. blodeuog, godidog,
neidio; chwyfio gwynt; am addurn-wych, liardd-wych :
wadalu; hoedèna tirf, ireiddlawn; gwridgoch
Flirtation, s.siongc-ysgogiad, &c. Floridness, s, goddogrwydd
Flit, r. nudo, symudo, treiglo, gymhenrwydd ynadrodd: tirf
. trigias; hedeg heibio, der, blodeuogrwydd
rhedeg ymarth, ditlânt Floriferous, a.blodeu-fag, addwg
Flitch, s, hapherob (sef hanner flodau
hob) ystlys neu hannereg Florist, s. blodeuwr, un cyfar.
mochyn - wydd mewn blodau s
Flitter, s. dermyn; crempog— Flounce, s. addurn ymyl gwisg,
All to fitters, yn ufflon, yn sider, amaerwy, ysnoden
chwilfriw Flounce, v. sideru, amaerwyo, ys
Flittér-motise, s. ystium modemu:—ymdaflu; ymddigio
Float, s. chud ar ddwfr, cludair ymchwerwi -

Float, v. nofio ar wyneb dwfr, |Flounder, s. Hythien: pl. lythi:


cludinofio, mawf-gltido; ysgafn |_lleden; pl.lledau: ºymdreiglo
mofo = #ifeirio neu døyffhäu Fiour, s. peillied, perflion, blawd
tir:-difeiddio caws paill, can, blawd cán, mängan,
Floating, s. ſofiad, mawf; buſhw miãrigant
man: part. arnawf, ar wyneb Flour, v. blodio
y dwfr, yn nofio, yn byhwman Flourish, s. addurn-waith, blod
Flock, s. diadell, dèadell (oddet. eu-waith: blaem-gerdd, rhag
aid); llu neu haid (o'adar); chwarae: gwag-fost, ym
maintai, tyrfa, cymnulleidfa (o
| chwyddiaith, firðst, yūffrost
F L. 183, F L
-

Elourish, r. blodeuo; addurno: Flue, sub. man-flew cwningen;


Ilwyddo, flynnu:—rhag-chwa man-blu:--simne, simueian,
reu:—gwag-fostio, ſirostio pibell mwg neu wres
Flourisher, s. addurnwr; bostiwr Fluellin, s, yr euad, llysiau Llyw
Flourishing, s. blodeuad; fºym eign, gwrmerth, rhwyddlwyn, y,
iant; gwych-ymddangosiad; ddeileh (idu dola, craith unnos.
ymffrostiad: adj, blodeuog, Edr. Speedwell, Peronica, a
llwyddamnus: part. yn blod Ytes.
eno, yn ei flodau, yn livyddo Fluency, s, rhugledd, hyawdledd,
Flout, s, gwawd: e. gwawdio, ffraetader, parabledd
mingāma, difrio Fluent, a rhugl, ilyawdl, firaeth,
Flów, s, llif, firwd, lianw; Ilitad, parablus; lllfawl
rivediad - Fluid, ſt. hyllf, frydiol, teneu
Flow, r. Ilifo, dylito, frydio, lit. wlyb, rhedegog, lifiannaidd,
eirio, rhedeg; llcnwi; gor Fluid, s, lliſ-nodd; gwlybwr
T. llenwi; tarddu, deilliaw. Fluidity, sul. hylifedd, firydiol
Flower, sub. blodeuyn, blodyn, rwydd, gwlybeiddrvydd
blodon, blaen-dardd; blodeu Fluke, s. Edr. Flounder
waith; pl. blodau, gwull Flummery, Flumry, s, Ilymry,
Flower, r. blodeuo, gwullio llymruwd, mwdran, uwd suc
Flower de luce, sub, cammined, an, uwd sugaethan, brwchan
elestr. Flurry, s. chwa o wyat; firwst,
Flowered, a. blodeulyd fivaan, terſysg, trafierth
Floweret, s. blodenyn byclian Flurt, s. fivſtau-dro
Flower-gentle, s. blotlau ammor Flush, a, llawn-fywiog; gorllawn:
Flowers, s. misglwyſ, mislif gor heini; balch
Floweriness, s. blodenogrwydd Flush, s, gwrid-liw, coch-liwº—
Flowering, a. blodeuawi: s. biod-l. dylif, dylanw, amledd, haſlug:
euad, tarddiaul hlodau —haſing unlliw.
Flowery, a, blodeuog, blodeu Flush, v. gwrid-gochi:. . gorlifo,
lawn, addurmiedig a bloſłau: gorlenwi; gotlonni, balchio,
Flowing, s. Ilifad; a. ffrydiol, |Flushed, Flusht, part. yn llawu.
Ilifeiriol, rhedegog; ynllifo hyder; wedi yinfalchio.
Flowk-wort, s. Ilysiau'r geiniog, Flushing, s, gwrid, cochni
dail y grom, y gron doddaid, Fluster, s. cynllwrf meddwl.
bogaily forwyn Fluster, c, ymderſysgu ; annhreſ:
Flown, part, wedi hedeg—High mu'r-meddwl; lled-feddwi.
flawn, uchel-falch, uchelfrydig |Flute, s, pibell, chwibanogl;
Fluctuant, a. amwadal, ansafadwy Flute, t, rhychu meu rigoli co
Fluctuate, u, yndreiglo, (felton lofa, &c. pannelu, papnylu
nau) yn olac y’mlaen; byhw Flutings, s, rhychau neu. rigolau
man, anwadalu, bodyn ansaf colofin, pamuylwaith,
adwy - Fluted, a, rhychawg, &c,
Fluctuating, a, anwadal, ansef Flutter, t, ynhedſam, ysgwydyr
ydlog. ānwastad; petruso edyn, yìnchwyfan;–ymder
Fluctuation, sub, ymdóniad; an fysgu, yºnddyrysu mewn, gor
wadalwch, anwadalrwydd | chwyl new yuadrodd,
F O 184 F O

Flutter, s. ysgydwad adenydd: dróad, lled-godymiad:—cledd


curiad y galon; annlirefn, cyff yf blaem-bwl, prawfgledd:—
rôad, ymderſysglad gwrth-lun; gwrth-len
Flutterer, s. ysgoegyn Foil, r. gyrru i ammhrefn: lled
Fix, silif Öyſif, iihad, Ilifºir. godymu, gorchfygu, maeddu
iad, dylifiad; gwaedlif; y dolur Foiler, s, gorfodai, maeddwr
rhydd Foiling, s. armhrefiliad; gorch
Fluxion, s. dylifiad, lifiad, rhed fygiad, dymchweliad:—rhith
iad, ffrydiad addurniad:—lled-öltraed hydd
Fly, s. gwybedyn, cyliomyn, ed ar laswellt
nogyn, clyryn:-chwyfilroell: Foin, s. ysgwd, ysgwth; gwān; r.
—ehed-ran cwmpas gwān-frathu, gwanu, trywamu
Fly, r. hedeg, ehedeg, ehedfan, Foist, r. rhoi i mewn yn dairgel
floi, diangc; ynhollti ac amonest; flug-ddodi
Flying, s. enediad; fºad: m. hed. Foisty, a. ſileiriawg, drewllyd
egog, fiedig, floawl; dan Fold, s. cail, corlan; fºald, de
ffoi; dan hedeg, &c. feitty, Iloc; buarth gwarchae:
Foal, s, ebol, (fem. eboles) ilwdm —plyg, dyblyg, dyblygiad
. To foal, llydmu, burw ebol— Fold, r. corlänu, ffaldio, llocio,
To be with foal, bodyngyfebol buarthu, ceilio:-plygu, dy
meu gyfehr, cyfebru blygu, dillio, cydblygu
Foam, s, ewyn, ewyngant; bu Folded, a. Ilociedig, gwarcheu
rym, swyf, swyfi; ysgai; glaf. edig:—plygedig, dyblyg, dy
oerion y genau; dystrych blygedig, dilliedig
Foam, c. ewynu, malu ewyn; Folding, s. plygiad; Ilociad
dystrychu; glafoeri Foliage, s. deilfrig, deiliant; llun
Foaming, Foamy, a. ewynawg, dail, deil-waith
ewynllyd; glafoerllyd, &c. Foliation, s. dalèniad, deiliawd,
Fob, s. coden oriawr neu orlais deiliad; blodeu-ddail
Fob, v. siómi, twyllo Foliate, r. dalènu, deilio
Focus, s. cymnull-fan pelydry Folio, s. dalen lawn
goleumi; aelwyd, foc, fivrn Folio, a. umplyg, llawn-ddalen,
Fodder, s. porthiant, byyd anif. dalen-lawn
eiliad, gogawr, ogawr: ebran Folk, s. pobl, dynion -

Fodder, v. porthi, ebrannu Folkmote, s. cymmanfa ºr bobl


Foe, sub. gelyn, (fem: gelynes) Follicle, s. had-goden; cibyn
gwrthwynebwr, casddyn Follow, r. dilyn, canlyn, rhodio
Foetor, s. anadi drewllyd ar, ol, dilyd; erlyn, ymlid,
Foetus, s. milrith. Edr. Fetus erlid
Fog, s. nivl, nifwl, mygdarth, Follower, s. dilynwr, dilynydd,
tarth, ysmwcan, nydd; caddug. dilyniad, dilyniedydd, can
—myngwellt, sych-borfa lynwr, &c.
Foggy, a. miwlog: godywyll; pot Folly, sub. ynfydrwydd, ffoledd,
ënog, swrth-dew, tew , ffolineb, synhwyrwall
Foible, s. man gwan; gwendid, Foment, r. cynhesu, twymdwyro
gwan-duedd; ochr ddall twym-eneinio; achlesu, magu,
Foil, sub, dymclaweliad, gwrth meithrin, cefnogi
FO 18.5 F O

Fomentation, s, twym-dwyriad, Foot-pad s. Ileidr traed, leidr


twym-olchiad, twym-emeiniad, pen fordd, Ileidr pedestrig
brwd-olchiad Foot-path, s, llwybr troed
Fomentor, s. annogwr, cefnog Foot-step, s. 6l troed, arlwybr
wr: brwd-olc.iwr. Foot-stool,s.troed-fainge, lleitliig,
Fond, u. gor-hoff, hoff, maldod troed-le
us, mal; ysmala; fol * Fop, s. mursenwas, ysgogyn
Fondle,r. maldodi, hoff-lochi, gor Foppery, s. coegyneiddrvydd,
hoffi, mwyth-foddio, dorlota mursen-ddull, coog-wychder
Fondling, sub. anwylyd, hoff. Foppish, a. coegymaidd, coeg
ddyn, mab anwes, dorlawd faich, coeg-wych, fol-falch
Fondly, ad. yn faldodus; ym ffol; Foppishness, s. coegfalchedd,
yn amwesog coegſtoledd, coegedd, eoeg
Fondness, sub. cudeb, cnedd, ddull. Edr. Foppery
mabiaeth, hoffder, gorhoff For, conj. canys, o blegyd, ohér
tler; maldod; maledd; mab wydd, gan, can, am, o ach9s, 9
iaith -

ethryb, dros, tros, yn lle, rhag,


Font, s. bedydd-faen, bedydd er
fan, troch-lestr Forage, s. gogawr, ebran, porth
Food, s. buyd, porthiant, ym iant, ysborthion
borth, llumiaeth, maeth Forage, v. casglu neu hel porth
Fool, sub. dyn ynfyd, ynfyd iant, porth-geisio, porth-hela
ddyn, fol-was, fivl, hurtyn Foraminous, a tyllog, amdwll
Fool, v. siómi, twyllo; fol Forasmuch, conj. yn gymmaint,
dreulio, ofCra, afradu gam, o herwydd, am
Foolery, s. fºoledd, fliloreg, of r Forbear, v. gadael neu roddi
edd, gwegi, bregedd heibio, peidio, ymattal; godd
Fool-hardiness, s. ynfyd-ddewr ef, dyoddeſ, cyd-ddwyn; oedi
edd, rhyfyg, ehudrwydd Forbearance, sub. cyd-ddygiad;
Fool-hardy a ynfyd-ddewr, yn amynedd, ymaros, hirymaros,
fyd-wrol, rhyfygus, ehud dyoddeſsarwch; ymattaliad
Foolish, a. ffol, annoeth, ynfyd Forbid, v. gwahardd, gwarafun,
Foolishness, s. ffolineb, annoeth llestair, lluddias, gommedd
ineb, ynfydrwydd, ffoledd Forbidden, a gwaharddedig
tºº. s. llysiau'rysgyfarnog Forbidding, part, and a. yngwa
'oot, s. troed; troedfedd hardd, gwaharddawl, gwa
- Foot, r. troedio, pedestru, cerdd harddedigol, gwarafunol; cas
ed, mynedar draed wrthun
Football, s, pèl droed Force, sub. grym, gallu, nerth,
Foot-bridge, s. pont droed, pont nertholdeb, egni; dir, dirim,
bren, pont unpren cymbellwaith, trais, gortinech,
Footing, s. cerddediad, pedest, rhysgyr, gorſod . -

pedestrig; lle troed, sefydliad, Force, c. dirio, cymbell, dirgym.


ymsefydliad; sefyllta; cyflwr; hell; gwthio; goresgym
ammod, ammodau Forceless, a. dirym, dineith
foot-man, s, gwr traed, gwas Forceps, s, gefail law-feddyg.
traed, pedestrydd, rhedegwr Forcer, s. ** treisivr
2C
FO 186 FO

Forcers, s. gefail damnedd Forelock, sub. taldrywch, blaen


Forces, s. galluoedd, byddinoedd, guſlyn, cudyn talcem
lluoedd, rhyfelwyr Foreman, s. blaenor; hyffordd
Forcible, a cryſ, cadarn, grym wr; pen-gweithiwr
us, nerſhol, effeithiol Foremost, adj. blaenaf: ad. yn
Forcibly, ad. yn gryf, &c. flaenaf
Ford, s.rhyd, rhydle, bais Fore named, a. rhag-enwedig
Ford, r. rhydio, beisio Fore-noon, s. bore, rhagnawu
Fordable, a, rhydiol, beisiol Forensic, a cyfreithiol, perthyu
Fore, a. blaem, blaenaf: ad, yn ol i'r gyfraith
mlaen: prep. rhag, cyn Fore-ordain, r. rhagderfynu, rhag
Forebode, r, darogan, rhag arfaethu, rhag-ordeinio
dangos, rhag-argoeli, arddar Fore-part, sub. rhan flaen, pen
main, darmain blaen—Fore-part of the heul,
Forecast, s. rhag-ddyfais, rhag yriad
ddarbodaeth, rhag-weliad Forerun, t, blaem-redeg, rhag
Forecast, r. rhag-ystyried, 1hag flaemu, rhag-redeg
ddarbod, rhag-lumio Forerunner, sub. rhagflaenydd,
Forecastle, s. ſhureg, blaem lion rhagredwr, blaenred
Fore-chosen, a. rhagddewise.dig Fore-sail, s. hwyl flaen long
Fore-cited, part. rhagbemnodedig Foresay, r. rhagddywedyd
Foreclose, v. torriymaith y fraint Foresee, c. rhagweled
o daiwystlo , ; rhagcău, ar Foreshew, v. rhagddangos
gäu, llawm-feddianmu Foresight, sub. rhag-olwg, rhag
Fore-deck, s.arfwrdd blaenllºng welediad, rhagddarbodaeth
Fore-end, a. blaen, pen blaen Foreskin, s, blaen-groen
Forefathers, s. hymaiſ, hymafiaid, Forest, s. coedfa, coedwig, for
hen-deidiau, cyn-dadau est, coedtir, gwigfa, celli
Fore-fend, r. noddi, diogelu o'r Forest, c. forestu, gwigio
blaen; troi meu gadw draw Forestall, t. rhagachub, rhag
Fore-front, sub. talcºn; blaen brynn, rhagod y farchmad, ed
wIca
wyneb
Forego, c. rhoi i fynn, gollwng Forestaller, s, rhagbrynwr, ed
gafael, gadaw, gadael; rhag wicWr
fyned, mymed o'r blaen Forester, s. ceidwad coedwig,
Foregoer, s. blaenwr, blaen-was fforestwr; gwigyn
Foregoing, a. blaenorol, blaenol Foretaste, s, blaembrawf, rhag
Forehead, s, tal, talcen brawf, rhagflas, cymbrawf, cyn
oreign, a. alltudaidd, estronol, chwaeth
tramor, pellenig, dyeithr Foretel, r. rhagfynegi, daroganu,
Foreigner, s, alltud, estron rhagddywedyd, darogan
Toreknow, r. rhagwybod Forethiuk, t. rhagfeddwl, cyn
Foreknowledge, s. rhag-wybod bwyllo, rhagfyfyrio, rhagdybio
aeth, rhag-ddeall Forethought, s.rhagfeddwl, rhag
Foreknown, a. rhagwybodedig fwriad, cymbwyll
Fore-land, s. pentir, penrhyn Fore-token, s. rhagarwydd, ar
Forelay, r. cynllwyn, rhagodi goel: t. rhagarwyddo, argoelio
FO 187

Fore-tooth, s. dant blaen, rhag Formal, a furfiol, furf foesol;


ddant; pl. daint, damnedd rheolaidd, trefnus, defodus
Forewarn, v. rhagry buddio Formalist, s. ffurfiolwr
Forfeit, s. camlwrw, camgwl, Formality, s. ſurfioldeb, furt
dirwy, forffed; colled; penyd garwch; trefnusrwydd
Forfeit, v. forffedu, colli, talu Formalities, s. swydd-wisgoedd,
eamlwrw, meu dáirwy urdd-wisgoedd: urdd-focsau
Forfeiture, s. collediad, forffed Formalize, v. furfioli; furfio
iad; forffed-daliad Formally, ad. ym fulfiol, &c.
Forge, s. gefail neu aelwyd göf; Formation, s, furſiad, llumiad
ffwrn-weithdy, morthwyldy Former, s. ffurfivr, llumiwr, lluu
haiarn; foc, ffwrnes iedydd, furfeiddiwr
Forge, r. morthwylio, morthwyl Former, a, cynt, blaenorol
weithio: fugio, fºug-fathu, Formerly, ad. gynt, cyn hym, er
fug-lumio, twyll-lumio ystalm, erys Ilawer dydd
Forgeman, s. morthwyliwr haiarn Formidable, a.arswydol, arswyd
Forger, s. fug-lumiwr, fugiwr bair, offiadwy, arswydus
Forgery, s. ffugiad, fºug-sgrifen Formless, a. aſlunaidd, dilum
iad, twyll-fathiad Formula, s. ſurf reol, furf
Forget, v. ebargoff, anghofio, Formulary, s. ſurflyfr, rheol
gollwng yn anghof neu dros Fornication, s. puteindra, godi
go§f neb; amniweirdeb
Forgetful, a. anghofus, ebargofus, Fornicator, sub.puteiniwr, gor
drwg men wanei göf dderchwr, aullad-fab
i Forgetfulness, s. anghof, ebargof.
iad, ebargof, diffyg cof
Fornicatress, s, anilad-ferch, &c.
Forsake, v. gadael, gadaw, gadu ;
Forgive, v. madden, cyreifio ymadael à
Forgiveness, s. maddeuaut, rhydd Forset, s. cistan, premfol
had, gollyngdod, trugaredd, Forsooth, ad. yn wir déïau; neu.’
cyreifiant, cyraf rywheth cyffelyb mewn flordd
Forgiving, a. maddengar ddirmygus, neu ysgafn
º Fork, s. forch; pigforch; cig. Forswear, v. anudoni, tyngu an
wain, tyfer gig.: #wrch udon: gwadu artw, ymwadu ä
Forked, Forky, s. fforchog Forswearer, s. anudonwr
Forlorn, a. diymgeledd, digarad, Forswearing, s. anudon, anudon
amddiſad, truan; gwrthoded. iaeth, anudonedd, geu-lw
ig, colledig, diobaith Forsworm, a. anudonawg
Forlorn-hope, s. felly yºgelwir Fort, s. caer, castell, llysdin, ani
mintai o filwyr aranturiaeth dditſynta, gwrth-glawdd
enbydus; tāmaid angau Forth, ad. allan, yn mlaem, rhag
Forlornness, s. amddifedi llaw, i maes
Form, s. ſurf, dull, funud, llum; Forthwith, ad, yn ddîattreg, yu
gwedd, agwedd; modd, divyg, ddioed, yn daiaros
trefn, ystum: rhith:—-llen Fortieth, a. deugeinfed
ddull argraffydd Fortification, s.amddiſfynfa, am
Form, v, furfio, furfeiddio, llum gaer, caer-waith, diogelfa; am
io, ystumio, ardumio gaeriad, caer-luniad
2 C2
F O. 188 F O.

Fortify, r. cadarnhäu, cryfhau; Foul, a. afian, brwnt, budr; an


amddiffyn, caeru, amgaeru mheg, amonest; garw; afiach
Fortitude, s. gwroldeb, calondid, Foul-mouthed, adj. budr-eiriog ;
mawrfrydedd, glewder cás-eiriog, drwg ei dafod
Fortlet, s. castellyn, llyslin Foulness, sub. brynti, budredd,
Fortnight, sub. pythefnos, pum gwrthumi: annhegwch
thengmos Found, r. seilio, sylfaenu; sef
Fortress, s. amddiffynfa, caerſa, ydlu; burw, tawddfwrw
caer; castell, cadarnle, pill Foundation, s. sail, sylfaen, bon
Fortuitous, a. damweiniol, dy sang, gwadn, sell-wadm
gwyddawl, dygwyddiadol Founder, sub. seiliwr, sylfaenwr,
Fortuitously,ad.arddamwain,&c. adeiladydd; byriwr, toddydd
Fortunate,a.ftyniannus,hylwydd, Founder, v. suddo, soddi; ym
ffodiog, hāpus ddryllio:—cloffi, meth-gloffi
Fortune, sub. tesni; tymghedfen, Foundery, Foundry, s.tawdd-dy,
damwain, dygwyddiad, dam tawdd-le; gwaith toddi: tawdd
chwain:-gwaddolºcynnysgaeth gelfyddyd -

Fortune-hunter, sub. gwaddol Foundling, s. plentyn cael, plent


geislwr, aur-garwr yn diarddelw
Fortune-teller, s. darllenwrtyng Fount, Fountain, sub. ffynnawn,
ed, adroddwr tesmi ftymon, ffynnonell, fynon
Forty, a. deugain, dau ugain Fount of letters, s. mifer cyfrdo o
Forward, a. dilwfr, hyfaidd, an argraff-lythyrenau
turus, awyddus; cynnar Four, a. pedwar; fem. pedair
'Forward, r. gyrru nen hwylio yn Four-cornered, a. pedrongl
mlnen, prysuro, rhwyddo, hy Four-fold, a. pedwar-plyg, ped
rwyddo; cyfarwyddo wardyblyg; arei bedwerydd
Forwarding, sub. rhwyddhād, Fourscore, a. pedwarugain
rhwyddiad, hyrwyddiad, prys Four-square, a. pedrongl, pedror,
uriad ysgwar-—A four-square spot,
Forwardness, sub. parodrwydd, petrual, pedryfal
ewyllysgarwch, awydd-fryd Fourteen, a. pedwarar ddeg
edd; arhwyliant; cymnarwch Fourth, a. pedwerydd: fem. ped
Forwards, Forward, ad, yn mlaen, waredd
yny blaen, rhagddo, rhag blaen Fourthly, ad. yn bedwerydd
Fosse, s, fros, clawdd-Fosse-way, Fowl, s. aderyn, edn, ehedyn,
ſtos-ffordd, sarm ddwy-fios, ehediad
ffordd ddeu-glawdd Fowl, r. adara
Fossile, s. mwyn, mwn Fowler, s. adarwr
Fossile, a. , mwymawl, o natur Fowling-piece, sub. adar-ddryll,
mwyn, elydrawl dryll adara
Foster, r. magu, maethu, meith Fox, s, cadno, llwynog, gwydd
rin–Foster-Father, tad-maeth gi—She Fox, cadnöes, llwyn
—Foster-brother, brawd-maeth, oges, llwynog-ast
brawd un-fron, brawd cyd Foxgloves, sub, menyg ellyllon,
faeth neu cyd-laeth, &c. &c. bysedd cochion, dail fion.
Foul, r. divyno, budreddu º, llwyn y tewlaeth
F R 189 FR

Fox-like, a cadmüaidd, llwynog Frangible, a. hydor, torradwy,


aidd brau, breuol, hawdd ei dorri
Foy, s. gwledd gychwyn, arlwy i Frank, s. gwr o Ffraingc, ſtrenc
gyfeillion cyn cu gadael yn, ffrangc-ddyn: gwr rhydd;
Fraction, s. torriad, rhwygiad: un bywidg:—darn arian yn
—twn-rif, rhan-nifer, nifer ang Ffraingc (gwerth 20c.)—nod
hyfan breiniolar lythyr
Fractional, a. twn-rifawl: breg Frank, t. rhydd-nodi neu frein
awl, anghyfan ioli Ilythyr -

Fractious, a cemtachlyd, cecrus, Frank, a. ffranc, by wiog; hael,


anymad, cwerylus, croes hyged, cleu-fryd, hwydd-galon
Fractiousness, s. anymailrwydd, Frank-almoigne, adj. cardodawl,
cecrusrwydd, croesineb elusemawl: s. cardottir, elus
Fracture, s. torriad, gorthóriant; endir
brég, bradwy, twn: c. torri Frankincense, s. thus, math o
Fragile, a. brau, breuol, hydor ystor per-aroglaidd
Fragility, s. breuder, breuolder Frankly, ad, yn rhwydd, o fodd
Fragment, s. dryll, darn, cwt, Frankness, s.rhydd-der, rhwydd
briwsionyn, cetyn, cilcyn— ed, clau-frydedd, cleuder
Fragments of meat, briwsion, Frantic, a.gorphwyllog, gorwyllt,
briw-fwyd, gweddillion; cil. gwallºotus, ynfyd
cynos Franticness, s, gorphwyll
Fragmentary, a. o. fan diarniau Fraternal, adj. brawdol, brawd
Fragrance, Fragrancy, sub. per aidd, brawdgar
arogledd, perarogliant, per Fraternity, sub. brawdoliaeth,
arogl brawdoriaeth, brodoriaeth
Fragrant, a. peraroglus Fratricide, sub. brawd-leiddiad,
Fragrantly, ad. yn ber ei arogl brawd-lofrudd: brawd-laddiad
Frail, a. brau, breuol, gwan ; an Fraud, sub. twyll, siom, hóced
wadal; gwanfrydig waith, dichell-waith, Slom
Frailness, Frailty, sub. breuder, waith, siómiant, hud
breuolder, breurwydd; gwen Fraudulence, Fraudulency, sub.
did, gwanfrydigrwydd dichellgarwch, twyllgarwch
Frame, sub, ansawdd, agwedd, Fraudulent, a. dichellgar, hoced
trefu. adeilad y corph, ei gyf. us, twyllodrus, chwiredus
ansoddiad, cyd-osodiad, &c.— Fraught, part. Ilwythog, llawn
lº ymyl-byst, llwyfan, Fray, s. ymrafael, ymryson; ym
lwyf, atteg-wydd, cymnal laddfa, ymgipprys, ymladd
wydd, gwalc Fray, v. gwaethygu, bregu; tyg
Frame, c.ffurfeiddio, ſurfio, llum io; ymdreulio, ymrwbio
io; dychymygu, dyfeisio: ymyi Freak, s. chwidr-dro, ysmal-dro,
gylchu, gwalcio chwiban-dro, nwydwaith
France, s. Ffraingc, Ffrainc Freakish, a. penchwiban, pen
Franchise, sub. braint, dinas wan, chwidr-ffol, nwydus
fraint, rhydd-fraint; breim-dir Freakishness, s, penchwidredd
Franciscan, a. o. urdd neu frawd Freckle, v. brychu, ysbrychu,
- oliaeth St. Francis | brychynu, brych-nodi
F R. 100 F R

Freckles, s. pl. brychion, brych Frenchify, v. frengigo


fannau—Freckled face, brychyn Frenzy, s. cynddaredd, gwallgof,
Frecklines, s. brychni gorphwyll, gorwylltedd
Freckly, a. brychlyd Frequency, s. mynychder, my
Free, v, rhyddhau: breimioli mychrwydd: cyffredimrwydd
Free, a rhydd, bremiol; hael, Frequent, a. mynych, am!, cyff
haeliomus, rhwydd, parod redin, arteredig, mynychawl
Freebooter, s. yspelliwr, yspeil Frequent, v. mynych-dramwy
ydd, ysglyfaethwr, preiddiwr neu gyrchu, cynniwair, myn
Free-born, a breiniol gemi, brein ychu, mynychâu, hygyrchu
rydd, breiniol, rhydd Frequented, a. hygyrch, hyddyn,
Freedom, s.rhyddid, rhydd-did; mynychedig
rhyddhād, rhydd-deb: brein Frequenter, s. cynniweiriwr
iolaeth, dinas-fraint Frescade, s. cysgodfa
Freehold, s, rhydd-ddaliad, tir Fresco, a. go-oer, cysgodol, allan
di-ardreth, tirum ei hun, rhydd or poeth-wres
feddiant Fresh, a, croyw, anhallt; gwyrf,
Freeholder, s, uchelwr, perchen gwyryf; crai, cri, newydd;
tir, rhydd-ddeiliad, gwr tiriog by widg; gwridog, gwyrenig,
Freely, ad, yn rhydd, yn rhad, tirf
ym rhwydd, yn rhodd, yn hael Freshen, p. croywi, creio, gwyrf.
Freeman, sub. gwr rhydd, gwr io: bywiogi; bywiocău
breiniol; buyrdais; dinesydd Freshening, a creiawl: s. creiad,
Freeness, s. rhwydd-deb; hael croy wad; bywiecăd
, ionusrwydd, haeledd. Freshet, s. Ilyn dwfr croyw
Freestone, s. carreg madd, tywool Freshness, s. croywder, creider,
faen, madd-faen, mwrl, maen croy wineb; by wiogrwydd ;
myldardd gwyrfedd
Free-thinker, s, rhydd-dybiwr Fret, s. cythruddiant, soriant,
Freewill, s, ewyllys rhydd: a. anfoddlonedd:—torriad; treal
ewyllysgar, gwirfodd, bodd iad
lawn, mynmawl Fret, r. frómi; ymgythruddo,
Freeze, s. math o frethyn tew ymofidio, ymdrallodi: yn
ban: addurn-dalaith pen colofm dreulio fely gwna dilledyn
Freeze, v. rhewi, oer-geulo wrth rwbio, &c.
Freezing, s, rhewiad, rhewiant Fretful, adj. anſoddog, digofus,
Freezing, a rhewllyd, rhewog hyddig, amynad, from, digus
Freight, sub. llwyth llong: hur Fretfulness, s. fromder, dryg
liong: v. Ilwythollong. nawsedd, anynadrvydd
French, adj. ffrengig; tireinig– Fret-work, s.rhwyll-waith, thigol
Frenchman, ffrancwr, franc, waith; clwm-waith
ffrange-French language,ñrang Friable, a hyfriw, briwsionllyd
eg, iaith Ffraingc—French wo Friar, s. cre yadiawā, mynach,
man, frangees, &c.—trench manach -

larender, llwyn cotymog freng


Fribble, s. ffritiwr, ffrilyn, gelach
ig–French Mercury, Ilysiau'r Fribble, v. ofar-chwarau
gwrda, -
Fricasee, s, man-fwyd, brithog
191 F R

Friction, s. rhathiad, rhwbiad Frivolous, a. dibwys, disylwedd,


Friday, s. dydd gwener diverth, gorwag, salw, diddim,
Friend, sub. cyfaill, cydymaith, gorwael, coeg
car, anwyldaym, carodyn Frivolousness, s, gwagder, gor.
Friendless, a. digyfaill, amddiſad, wagedd, gorwaeledd, coegedd
digar, diborth, digarad Frizzle, r. crychu, modrwyo
Friendliness, s. caredigrwydd, Fro, ad. Edr. From-To and fro,
cyfeillgarwch, ewyllys da yma a thraw—Fro and to, uwut
Frieze, s. Edr. Freeze ac yma; acw acyma
Frigate, s. ysgafn-long rhyfel Frock, s, twyg, lingam, arwisg
Fright, sub. arswyd, braw, dy Frog, s. lyfiant, grifyll, llyfiant
chryn, of n, orn, echrytl, echryn melyn: bywyn carn march
Fright, Frighten, v. brawychn; Frog-Kite, s. bād y gwerni
dychrynu, ofmău, offiu Frog-spawn, s, grift. Edr. Tad
Frightful, adj. hagr, erchyll, dy poles
chrynllyd, ofiladwy, aruthr Froise, s. crempogen: frwysen.
Frigid, a. oer, oerllyd; marw Edr. Pancake -

aidd, egwan, divres Frolic, s. gwammal-waith, cell


Prigidity, sub. oerni; marweidd weir-gamp. Edr. Preak.
dra, gwendid, anwres Frolic, Frolicsome, a.gorhoenus,
Fringe, s. sitrach, sider, pleth, afielthus, chwateugar
amaerwy, rhideus, eddi Frolicsomeness, sub. gwagsaw
Fringe, v. eiddio, amaerwyo, rwydd, nwyfusrwydd, chwidr
sitrachu, sideru, gwaio rhid edd, gorhoenusrwydd
ens From, prep. o, oddi, oddiwrth
Fripperer, sub. gwerthwr hen Front, s, tal, talcen; wyneb, tu
ddillad, &c.; bragaldivr blaem, tal-wyneb : blaen y gād,
Frippery, s. hen daillad ar, eil cynnhorf:-wyneb caled, tak
werth:-gwerth-lehenbethau, gryfder
diliad, &c: baldardd Front, v. wynebu, gwynebu
Frisk, s. crychnaid, rhont Frontal, s, tal-addurn; talaith
Frisk, v.crychneidio, moel-ystota, Frontier, s. ffin, cyffin, terfyn:
nwyf chware, rhonta a. amminiog, cyffiniol
Frisker, s. crychneidiwr, rhontai, Frontispiece, s. wyneb adeilad;
rhontyn: fem, rhonten wymeb-addurn llyfr
Frisket, s, cylch haiarn iddal y Frontless, s, talgryf, haerllug
bapur-len a roir dan y wasg | Frontlet, s, talaith, rhagdal
Frisky, u, clawareugar, llamsach Front-stal, s, taiffrwyn, rhagdal
us, nwyfus, rhontus Frost, s.rhew—Hour frost, bar
Frit, s. Iludwi whéyd gwydr rug, llwydrew
Frith, s. cyfyng-for, mêr-gamlas, Frosty, a, rhewllyd, rhewlyd
cainge o for, mēr-nant Froth, s, ewyn, ewyngant, gor
Fritter, sub. erempogen, miod ferv, ewyngaen, burym, broch
deisen, crammwythem: dernyn Froth, c. ewynu, malu ewyn
Frittered, a. man-ddarniol meu Frothy, a. ewynog; ysgafn, di
ddarmiedig, ... man-ddrylliog: sylwedd, gorwag, gwag
efer-drculiedig - Frounce, t, tindaflu; ynnddigio
F R t I9 o
•l FU

Frouzy, a.mws, drewllyd Frustraneous, a. ofar, difudd, di


Jºroward, a. afrywidg, anynad, les, seithug,aflesol
hwstr, dryguaws, anhyfodd, am Frustrate, r. a. seithugio, di
hydyn, anhywaith, ystyfnig, ddymu, difuddio: siómi
gwrthnysig, cyndyn. Frustration, sub. seithugiad, di
Frowardness, s. afrywidgrwydd, ddymiad, dirymiad, siómiad
hwstredd, cyndyurwydd, &c. Frustrative, Frustrating, a. seith
Frower, s. haiarn hollti, delltawr, ugiawl, twyllodrus
dellt-gyllell Fry, s. grawn pysgod, mān-bysg;
Frown, s. cuch, cuwch, gwg, pysg haig
cilwg, garw-guch Fry, r. cras-bobi, ffrio
Frown, v. cuchio, gwgu Fryed, s. cras-boeth, ffriedig
Frowning, a. gygus, cuchiog, Frying, s. cras-boethiad, flriad
digllon, digus, cilygus Frying-pan, s. padell ffrio
Frowy, a rhwydd-hollt, rhywiog, Fryth, s. ffrith; prysg-lwyn
di-gwlwm, hyhollt Fuage, s, treth aelwyd
Frozen, a... rhewedig, ceuledig Fucate, v. rhith-liwic
Fructiferous, adj. cynnyrchiol, Fucus,s. golch-liw, arliw:—math
ffrwythlawn, ffrwythawl o for-lysieuyn
Fructify, c. fºrwytho, firwythian Fuddle, v. ymyfed, diotta
nu,cmydio,cynnyrchu; fºrwyth Fuddled, a. meddw, brwysg
loni, faethu Fuddling-bout, s. cyfeddach
Frugal, adj. cynnil, ymarbedus, Fudge, s. ffug-waith
hw.smonaidd, annhreulgar Fudge, v, frug-liwic; rhith-weith.
Frugality, s. cynnildeb, cynnil. io; chwiléna -

edd, cynmilwch, cynnildraul, Fuel, s, tanwydd, cynnud, tan


annhreulgarwch borth, dylwyf
Frugiferous, Fruit-bearing, a,' yn Fugacity, s. ffoadusrwydd
dwyn fºrwyth, ffrwythawl, Fugitive, s. ffoadur, enciliwr: a.
ffrwythiannus, cnydiol, cyn oadurus, crwydrus, hyffo
nyrchiol Fulcrum, s, gwif-rwym, trosol
Truit, sub. ffrwyth, cnwd, cyn ddaliedydd
myrch, toraeth: aeron Fulfil, r. cyflawni, cwblhäu, dy
Fruitage,s.ffrwythau, ffrwythydd bénu, gorphem, cyflenwi
Fruiterer, s, aeron-werthydd Fulfilled, part, a gyflawnwyd
Fruitery, s. aeron-gell; frwyth Fulfilling, Fulfilment, s. cwbk.
Fruitful, a. ffrwythlawn, toreith hād, cyflawniad; dybèniad
iog, cnydfawr; faeth Fulfraught, a cyflenwedig
Fruitfulness, s. ffrwythlondeb Fulgency, s. dysgleirdeb, claer
Fruition, s. mwymhād, mwymiant, der, claeredd, gloywder
meddiant Fulgent, Fulgid, a. dysglaer
Fruitive, a.mwymawl, mwynhäol Fuliginous, a. huddyglyd
Fruitless, a. ofar, seithug, diles, Full, a llawn, cyflawn; cyfan;
difudd, anſuddiol; diffrwyth dan sang, sechedig: s. Ilonaid
Frump, v. gwawdio, gwatwar —A cupful, llonaid cwpan,
Frumper, s, gwawdiwi, gwas di cwpanaid—A mouthful, llonaid
grif, gwatwarwr ; safn, safnaid
F U. 193 FU

Full, r. påuu Funambulation, s, rhaft-ddawne


Fuller, s. pânwr, pânydd, golch iad, rhaft-ddamsangiad
ydd—-Fuller's trade, panwr Function, sub. swydd, galwad,
laeth—Fuller's earth, gogarth, galwedigaeth, swyddogaeth
pridd y pânwr—Fullery, Full Fund, s, arian-grawn, arian-gyft,
ingmill, dy, melin bānu trysorgyff; trysorfa, ystäy
Fuller's thistle, s. Ilysiau'r cribau, Fundament, s. yr eisteddfod, y
blysian'r pânwr cyfeistedd, y rhefr, y cwthr
Fulling, s. pān, pâniad Fundamental, a. sylfaenol, bon
Fully, ad, yn llawn, yn gyflawn, sangus; gwreiddiol; hanfodol;
yn gwbi, yn hollol, yn gyfun arbenig, prif, pèmaf
Fulminant, part. yn taramu: a. Fundamentals, s. pl. pyngciau
taranllyd; bygylus, bygythiol neu wirioneddau sylfaenol
Fulminate, c. taramu; bugwth Fundamentally, ad. yn y sylfaen,
Fulmination, s, taraniad; byg yn y gwreiddbwngc(neubync.
ythiad, bygyliad §. sylfaenol
Fulminatory, a taramawl; bygyl Funeral, s. angladd, arwyl, cladd
us, bygythiol edigaeth, arwyliant
Fulness, s. Ilawnder, llawndid, Funeral, a. arwylawl, arwylian
cyflawnder, digonedd, gwala mol, angladdawi
Fulsome, a...chwydlyd, gwrth Funereal, a tywyll; cethin-hyll
wynebus,ffiaidd, brwnt, gwen Fungous, adj. ysbyngaidd, mad
ieith-frwnt, fieidd-fwyn archaidd; masw, chwysoglyd
Fulsomeness, sub. ffieiddrywydd: Fungus, s. cig balch, meddal-gig;
gor-fwynder, gor-folawd madarch; buyd ellyllon, buyd
Fulvid, a.melyn-goch y barcud
Fumado, s. pysg coch-fygedig Funk, s. drew-dawcli, tag-fwg
Fumble, e. gweithio dam dawy Funnel, s. plaiol gég, i dywallt
law, neu yn antedrus rhyw wiyb i lestri:-ceu-dwli,
Fumbler, s. bongler, anghelfydd iddwyn myºg neu awyr; fryn
was, musgrellyn ell, flynel, pibell; carthdwil
Fume, s. tarth, mygdarth, ager; Fur, sub. pān, manweidd-tiew,
mwg; broch, digter ftwrw, mān-flew; cén, ftwrwr.
Fume, v., mygu:—sorri, digio, Fur, v. pānu; cenu; cresténu
ffrómi, brochi Furbelow, s. sider, amaerwy
Fumid, a.myglyd: tarthiol Furbish, v. dirydu, gloywi, trvs.
Fumigate, c. mygu, mygdarthu io, llathru. Edr. Burnish
Fumigation, s. mygdarthiad Furbisher, s, lugenydd, cabol
Fuming, a from, digus, digofus, ydd; trvsivrarfau
brochus, anſoddog Furies, s. cethern, cythreuliaid,
Fumitory, s. cwd y mywg, pvſfy ellyilon; plant y fall
mwg, mwg y ddaear—Hedge Furious, a. ffyrmig, cynddeiriog,
fumitory, math olysieuyn coes dywal, ethrywyllt, ffrochwyllt
goch,y goesgoch, mwgy perthi Furiousness, sub. ftyrmigrwydd,
Fumous, Fumy, a.mygdarthiol cymddaredd, llidiogrwydd
Fun, s. digrifveh, ysmalhãwch, Furl, v. a. crychio, plygu, neu
ysbleddach, cellwair, difyrwch gymmhlygu
2
º
FU 194 G A

Furled, a crychiedig, &c. Fuss, s, gwag-helynt. Edr. Fuzz


Furlong, s. ystäd, wythſed ran Fust, s, paladr colofm
milidir Fustian, s. math o frethyn co
Furlough, s. ysgrifen drwydded, tymog; iaith chwyddedig
yn rhoi caniattádi filwr ſodyn Fustic, s. math o bren lliw
absenmol dros amser pennodol Fustilarian, s. bawddyn
Furmenty, s. cawl gwenith Fusti lugs, s. pyttog fudr
Furnace, sub. ffwrn, foc; odyn, Fustiness, s. drewiant; llwydni
cyl, cylyn; creisier, creis-bair Fusty, a llwyd; drewllyd; mºs
Furnish, v. dodrefnu; diwallu, Futile, a. gwag, coeg, disylwedd,
digoni; cymnal, cyunysgaeddu, gorwag; siaradus, filadr
darparu, arlwyo Futility, s. coegedd, gwagedd,
Furnisher, s. darparwr, &c. gwegi, of redd; filadredd
Furnishing, s. diwalliad, arlwy Future, a. rhagllaw, dyfodadwy,
ad; dodrefniad; darpariad deuawl, iddyfod, a dilaw
Furniture, s. dyodrefn, dodrefn; Futurity, s. yr amser i dayfod, {
trefnan, taclau, trec; addurn amser yn ol, dyfodiant
au; arfau; doniau Fuzz, s. dadwrdd, mawr-swn
Furrier, s. pânydd. Edr. Fur. Fuzz, v. Sio; chwistrellu:—dad
Furrow, s. cwys; rhych; rhigol; wäu, eddio
fos, fynegl Fuzz-ball, s. coden fåg.
Furrow, v. cwyso, rhychu; flyn Fy! interi. Edr. Fie!
eglu
Furry, a. pånog, llawn pån neu
-

*
ffwrw ; cénog. Edr. Fur G. y
Further, adj. pellach; pellaf,
olaf, eithaf: ad. yn milellach, GABARDINE, sub. mantell
etto, hefyd, heb law hym; mwy werddonig, bugeil-wisg
Further,r.rhwyddhau, hyrwyddo; Gabble, s. clebar, clec, clegyr,
cynnorthwyo baldordd, dwindwr, llol, lol º
Furtherance, s.rhwyddhād, cyn Gabble, r. clolian, lolian, lïolio K.
northwyad, hwyliad Gabbler, sub. dwmdrwr, loliwr, |
Furthermore, ad. yn mhellach, clebryn, Ilolym, fladrwr
heblaw hym, am ben hyn Gabel, s.treth; treth ar halem
Furthest, a. pellaf, eitha Gabion, s. cawell llawn o bridd
Fury, s. ffroch, cynddaredd, flyr Gabionade, s. amddiffynwaith o
nigrwydd, gorphyvyll; angerdd gewyll llawn o bridd .
ol gymnhwrf meddwl Gable-end, s.talcenty or bondo
Furze, s. eithin; sing. eithinen i’r grib; piniwn ty
Furzy, a. eithinog—Furze-stalks, Gad, s, llafn oddur
creilwg, poeth-fom, poeth-foel Gad, r. crwydro, crwydr-wibio;
Fuse, v. toddi; ymdoddi rhodièna, gwyn-wibio
Fusee, s. chwerfan : gwn llaw Gad-bee, Gad-fly, s. cacynen y
Fusible, u. toddadwy meirch, creyryn, clyryn
Fusileer, s. milwr yn carrio ys. Gaddel, s. math o hwyad a chyn
gafn-ddryll ffon flaen-fain
Fusion, s, toddiad Gadder, s. rhodiènwr; chwilast
G A 10.5 G A

Gadding, adj. ...gwib-grwydrus, y mab afradlon, galaeth.-Y


gwibiol, amwibiol, gwibiog séraneirit ynddo, mewn pell"
Gaddingly, ad. ar wib der dirfawr, sy'u peri iddo
Gaff, s. math o fach pysgota ymddangos i ni fel cylch
Gafter, hen wr; fy evythyr dysglaer
Gafle, s. gaflach; tym-fach bva Galbula, s.a.deryn y gegid
croes; yspardun ceiliog Gale, s. awel, chwa; chwyth'
Gag, s. safn-sypyn, safn-glo Gale, s. adfwl, attarw, buia
Gag, r. cau'r safn--Gag-tooth, Galeas, s. math orwyf-long
arddant, ysgithr-ddant–Gag Galeated, a. helmog
toothed, ysgithrog, arddan Galeon, s, trysor-long yspaenaidd
neddog Galeot, Galiot, s. math o long
Gage, s. gwystl, cyngwystl, ar ysgatin a chyflym-red
wysti, admeu, attafael Galingale, s. ysnoden fair
Gage, r. gwystlo. Edr. Gauge Gail, s. bustl, geri—Gall-bladder,
Gager, s, gwystlwr, arwystiwr coden y bustl neu'rgeri
Gagged, a. safn-gauedig Gall, r. digroemi, ysu'r donnen,
Gaggle, r. clegyr (fel gwyddau) cig-noethi; dolurio, gwasguar,
Gaiety, sub. gorhoen, Ilonder; dygn-boeni, gorlwytho
hoyw-wedd, hoywder,gwychder Gall, s. math o afal neugneuen a
Gaily, a yn hoyw-wych, &c. dyfar dderw tramor
... Gaim, s. elw, enmill, budd, cèd, Galled,a.poenedig; wedi ei lygru,
eiwant, mael, mantais meu ei rwbio yn gig noeth
Gain, r. elwa, maelio, manteisio, Gallant, adj. gwrol, dewr-wych;
enmill, ynnill; cyrhaedd godidog, hoyw-wych, gwych
Gainable, a. enmilladwy Gallānt, sub, cariad-ddyn, serch
Gainer, s, ennillwr, maeliwr was, gwr caru; gordderchwr
Gainful, a. enmilliawr, buddiawr, Gallant, a. dillynwych, twtnais,
cédlawn, manteisiol trvsiadus, hoywych
Gainless, g, difudd, diennill Gallantize, v. ymhoy wi; ymdry
Gainsay, v. gwrthddywedyd, thyllu, godinebu
.gwrthebru; amman | Gallantness, Gallantry, s. dewr
Gainsayer, s. gwrthddywedwr edd, dewrder, gwrolder;
Gainsaying, s. gwrthddywediad gwychder, hoywder
Gairish, adj. hoyw-wych, pingc Gallantry, s. nwyf-waith, nwyf.
wych, claerwych; nwyf-lon neges, cariad godinebus
Gairishness, sub. hoyw-wychder, Gallery, s, rhodfa, llofft-rodſa,
gor-ddillynedd; nwyſ.londer uchiawr, oriel; llofft y gān
Gait, s. agwedd unar ei rodiad; Galley, s.rhwyflong
agwedd-foes, trawd-ddull Galley-slave, s. caeth-rwyfvr
Galaxy, a. laethog—Galary way, Galliard, s. corelw, llam-ddawns
y llwybr llaethog (sydd ar nos Gallican, a. ſtrengig, yn perthyn
waith eglur, i'v gamfod yn i Ffrainge
gyleh-res lwyd-oleu yn y finrf. Gallicism, s, llafar-ddull neu ym
- afen); arian-rod, eirian-rod, adrodd frengig
: caergwdion, crygeidwen, heol Galligaskins, s. uch-lodrau, clás
ygwynt, by nt St. Ialm, Ilwybr Ilongwr, llac-glös
.2 b x
G A 196. G A

Gallimatia, s, filadredd, ffregawd, Gane-fish, sub, mor-modwydd, y


cceg-araeth corn-big
Gallimaufry, s. cymmysg-fwyd Ganet, s, gwylan lwyd, hucan
Gallipot, s. blveh emaint, gor Gang, s. mintai, torf, liaid
flwch y cyfferiwr Gang, r, hyntio, trotian, ffrystio;
Gallon, s. galwyn; galwynaid eydlwybro
Galloon, s. ysmodem gul Gang-flower, s, llysiau Crist
Gallop, s. carlam, gwilhobain Gang-way, s. rhodfa ar long
Gallop, r. carlâmu, pedwarcarnu Ganglion, s. chwydd y giau f
Galloper, s. carlamwr Gangrel, sileian, labºst, Habi
Galloping, s. carlamiad: part. ar Gangrene, s. madredd, braenedd
garlam, ar bedwar-carmiad yn y cnawd, marw-gig
Galloshoes, s. ar-esgidiau, foll Gangrene, r. magucig drvg
achu, Ilúpanau Gantlet, Gauntlet, sub. dyrntol,
Gallow, r. brawychu, dychrynu maneg dilur—To throw the
Galloway, s. math o geflyl bych gantlet, hērio, meu her-feiddio
an; eryn-farch Gantlope, s. gwial-gosp—To run
Gallow-grass, s. cywarch the gantlope, rhedeg rhwaig
Gallows, s. crog-bren, pren-dy dwy rés o filwyr i derbyn
oddef, dial-bren gwialenod gan bob milwr
Gambade, Gambado, s. botasen Ganymede, s. Edr. Catamite
gyfrwy, coesarn Gaol, s. carchar, geol
Gamble, r. chwareu am arian, Gaoler, s, ceidwad carchar ,

gwystl-chwareu; chwiredu Gap, s. bulch, adwy, iſosp; agen, “ .


Gambler, s. chwaréydd; twyll agendor, gagendor
chwaréydd, chwiredwr Gape, v. dylyfu gén; lledusafin,
Gambol, s, nwyf-maid, crychnaid, safn-rythu; llygad-rythu; yin
chwydawiaeth, taplas agor; agénu; dyhéu
Gambol, r. hwyf-chwareu, crych Garb, s, gwisg, gwisgad, trusiad,
limu, moelystota divyg, arddull
Game,s.chwarau, chware, gware, Gatbage, s. perfedd, perfeddion, &
camp, ysbleddach; gwawd;— coluddion; tripa; syrth; budr- \
asgafaeth, helwriaeth eddion, ysgarthion
Game, r. chwarau, ysbleddach; Garbel, s. baw, sorod
campio; gwawdio, cellwair Garble, v. glān-bigo, difrychu
Gamesome, adj. chwareugar, Garbler, s, purwr, glam-bigwr
chwaréus, cellweirus; nwyfus Garboil, s. cynllwrf, ymgiprys
Gamester, s. chwaréwr, chwar Garden, s, gardd; v. garddu
éydd, campiwr; chwiredwr Gardener, s, garddwr
Gaming, s. chwaréyddiaeth; a. Gardening, s. garddwriaeth
chwareu-Gaming-house,chwar Gare, s, gwlan garw ; ceden
eu-dy, clawiredfan Gar-fish, s. Edr. Gane-fish
Gammon, s. morddwyd neu balf Garget, s. math o haint marwol
ais mochyn, angell hwch ar anifeiliaid
Gamut, s. dring-raddau, meu don Gargle, s. sefnig: gelch safn
raddau cerddoriaeth Gargle, Gargarise, v. golchi'r safa
Gander, s. ceiliawgwydd a'r gwddf, dygegu
G A I 97 G A

Gargol, s. math o haintar foch Gashing, s.archoliad, cylielliad


Garland, s. coron-bleth o delail Gasp, s, tyniad amadl; chwyth,
neu, flodau, coronig, gwyrlen, fun; r. tymnu anadl mewn
talaith, garlant, (Act. 14, 13.) Iludded, dyhéu; hiraethu
Garlick, s. cra'r gerddi, cémin Gate, s. porth, taldárws; porth
ewinog, garlleg—Wild garlick, daër; Ilidiart, clwyd
cra, cra ºr meusydd, yr atlleg Gate-house, s. cynhordy, ty 'r
og, troed yr asen porth, porthdy --

Garment, sub. gwisg, dilledyn; Gate-keeper, s, porthor; drysor


pilyn, achre, achris, twyg | Gather, r. casglu, cymull, cryn
Garner, s. ysgubor, yd-gell, ydle, hôi, hel y'nghyd, pentyru
ytty, heniar-dy Gathered, r. casgledig, &c.
Garnet, s. math o faengwerth | Gathering, s. casgliad, cymnull
fawr, o liv rhudd, rhudd-em iad, crynhãad; casgl
Garnish, s. addurn, trvsiad: r. | Gathers, s. plygiadau, dillian
addurno, harddu, trysiadu | Gaud, s. coeg addurn; tegan
Garnished, a. addurnedig, hardd Gaudily, ad. yn goegwych
edig; trºwsiedig Gaudiness, s. coegwychder
Garnishment, s. addurniad, &c. Gaudy, a. coegwych, gorwycli,
Garret, sub. llofft y gronglwyd gorddillyn, hoyw-flol
meu’r nèmawr, uch-stafell, uch Gavel, sub. treth, toll, cyllid,
lofft, coeg-lofft teyrnged;ardreth–Garcl-kind,
Garretteer, s, un a fo ºn byw yr arſer 9 roi ºr meibion oli
mewn coeg-lofft; ymlechwr | yn gyd-rannog o direu tad
Garrison, s.amddiffynfa, caderfa, | Gauge, s. cyfartalai; mesurai;
castell; gwarchawd-lu mesur-lath; mesur; mesuriad
Garrison, v. gwarch-luyddu; gos Gauge, e. mesur, mesuro; fton
od llu i gadw castell, &c. fesuro; cyfartalu, cymmedreli
Garrulity, s. dywedgarwch; bal Gauger, s. mesurydd; fon-fesur
dordd, siaradach; trydar wr; cyfartalydd
Garrulous, a. tafod-rydd, siarad Gauging, s. y gelfyddyd of sur
us, hy-delwed, dywedgar; bal llestri, &c.
dorddus, clebarddus Gauging-rod, s. mesur-lath
Garter, s. gardas, gardys, coes Gâtint, a, cul, achul, cul-fain
rwymyn, gardysyn: tº gardysu Gauntlet, s. Edr. Gantlet.
Gartering, s, gardys-we Gauntree, s, trestl barilau
Garter-king-at-arms, s. pen ar Gauze, sub, teneu-we o lin neu
wydd-fardd Brydain, arwydd sidan, niwl-we
fardd y gardys Gawky, a. yslebog, swga
Garth, s. cored bysgota Gay, a. gwych, gorwych, dillyn,
Gasconade, s. bocsach, coeg-fol dillyn-wych, addurn-lawn:
ach, gwag ymffrost: r. boc huenus, gorhoemus, llonwych
sachu, gwag-fostio neu frolio Gayety, Gayness, s. gwychder,
Gash, sub, archoll, dyfn-dorriad, dillynedd. Edr. Gaiety
dyfu-drwch, hac-dorriad Gaze, s. sylliad; ardrem
Gash, v. archolli, hacio, cyllellu, Gaze, r. syllu tremio, ardremio,
dyfu-dorri, trychu llygadrythu, hylldremu
G E 198 G F.

Gazette, sub. papur newydd; y General, s.arweinydd llu, tywys


newydd a gyhoeddir gan y og, cad-flaenor, cad-ben, pen
llywodraeth; newydd-len civdod, llueddwr
Gazetteer, s. cyhoeddwr newydd Generalissimo, sub. pen-tywysog,
ion: hefyd enwawd llyfrau a pen-Ilueddwr, pen-liuyddwr
nodant ansawdd gwledydd, Generality s. cyffredinolrwydd,
dinasoedd, &c. darlundraith y rhan fºyaf
Gazing, sub. sylliad, ardrenaiad, Generally, ad. yn gyffredin, yn
llysad.rythiad, hylldremiad gyffredinol, gan mwyaf, yn ſyn
Gazing, a. hylldremiol: part, yn ychaf, yn amlaf
syllu, yn hylldremio—Gazing Generalness, Generalty, s. cyff
stock, drych; gwawd ; syll redimol;wydd, cyffredinedd,
ddrych, gwawd-ddrych cyffredimwch, cyffrediniaeth
Gear, Geer, s. cer, seirch, trec, Generalship, sub. arweinyddiaeth
taclau; tresi; offer; trvsiad llu, Iluyddwriaeth : medrus
Geese, s. gwyddau rwydd yn y swydd -

Gelable, a. ceuladwy, hygaul Generate, r. a. cenedlu; magn.


Gelatine, a, ceuledig Generation, s. celiedliad, hiliad,
ſield, r. dyspaddu; cyweirio esilliad, eppiliad: cemediaeth,
Gelder, s. dyspaddwr, cyweiriwr hiliogaeth, rhywogaeth; gem
Gelder-rose, sub. corswig, cors edigaeth: oes
wigen -
Generative, a hiliawl, eppiliawl
Gelding, s. march dyspaidd, ad Generical, a rhywogaethol
farch Generosity, s. haelder, haelioni,
Gelid, a. fferllyd, fferedig; oer cèdrwydd-der; mawrfrydig
Gelly, s. glud-gawl; ceulfwyd, rwydd; navseiddrvydd, tir
cawl ceuled (sef, wedi ceulo) ionwch, boneddigeiddrvydd
Gelt, Gelded, a. dyspaidd, dys Generous, a. hael, haelionus, bon
paddedig–Gelt-goat, hyfr eddigaidd, rhwydd-galon
Gem, s. glain, gem, maengwerth Genesis, s. cenedliad; enw llyfr
fawr, em, thws cyntaf Moses, am ei fod yn
Gemini, s. gefelliaid; arwydd y rhoi hames cenedliad pob peth
gefelliaid Genet, sub. math o farch buan
Gemmary, s.tlys-gell, gem-dy droed: math o gāth mán-flew
Gemmow-ring, s. modrwyddwbl og:—genfa fodrwyog
Gemmy,a.gèmawg; gorddysglaer Genial, adj. genedigol, naturiol;
Gemot, s.llys cwmmwd rhywiog; priodasol, hiliogaeth
Gender, sub. rhyw, ºº:: ol; llon, gorhoenus -

ystlen: r. a. cenedlu, hilio, Genialness, s. rhywiogrwydd


silio, eppilio; magu Gemiculate, r. tyfu'n gylymog,
Genealogical, a. achawl neu yn rhannau blvyddol
Genealogist, s. achwr: hamesydd Geniculated, a cylymog, fel y
achau, äch-chwiliwr mae'r planigion a ddangosant
Genealogy, s. ach, cemedl, edryd, bob twſ blvyddol ogwlwm i
edryfigwelygordd; āch-draeth gwlwm
iad; achyddiaeth * Geniculum, sub. paladr meu galk.
General, a cyffredin, cyffredinol odryn cylymog
G E 100. G. E.

Genital, a.cenedlawl, hiliawl Geographical, a. daear-ddarlun


Genitals, s. y rhamnau cenedlawl iol, byd-ddosparthawl
Genitive, a hiliawl; tarddiadol Geography, s. daear-ddosparth
—Genitire cuse, (mewn grama iad, daear-ddarluniad; daearen
deg), yr achos tarddiadol, y draith, byd-ddangosydd
tarddledydd, y gwahanai, y Geomancy, s. daear-goel
gwahanedigaethydd. Edr. Cuse Geometer, Geometrician, sub.
Genius, s. math o wagyspryd a daea:-fesurydd; mesurydd
ddychymmygwyd gynt Geometrical, a. mesuryddawl
Genius, s. athrylith, anian-duedd; Geometry, s. daear-fesuriaeth,
anian: dym athrylithfawr neu daear fesuriad: Yn yr ystyr
ddawnus yr arſeriº y gair ym bresemol
Genteel, a. moesawg, gwedd y mae'n arwyddo mesuriaeth
eidd-dlws; divygns, bonedd pethau dychymmygol, gystal
igaidd, dillyn-wedd a'r holl bethau sy’m wirionedd
Genteelness, sub. moesogrwydd, olmewn bod
boneddigeiddrwydd ; dillyn. Georgic, s.llyfr ar lafuriaeth
rwydd, gweddeiddrwydd Ger-falcou, s. y bâd mawr
Gentil, s. cynrhonyn Germ, Germin, sub. biaguryn;
Gentile, s. cemedl-ddyn; ethnig : blaendardd, bragur, bregyn,
a. cemedlig, ethnicaidd bragodyn; egiuyn -

Gentilism, s. ethniciaeth, pagan German, s. Allman: pl. Ellmyn


iaeth, eilun-addoliaeth German, a. Allmauaidd:—cyf
Gentility, s. bonedd, boneddig nesai'; cyfrywidl, un-waed—
iaeth ; boneddigeiddrywydd, Brother german, brawd un-dad
cyweithasrwydd ; uchelradd un-fam—Cousin german, cefil
Gentle, a.honeddig; tirion, rhad der un-waed -

lawn, hymaws, mwymaidd, es Germander, s. derwen Caersa


mwyth; gwār, döf; araf lem, y dderwen fendigaid, cor
Gentleman, sub.gwr bo leddig, dderwen, derwen y ddaear
uchelwr, gwrda, boned twr Germany, s. yr Almaen, gwlad
Gentlemanlike, a. boned tigaidd yr Ellmyn
Gently, ad, yn dirion, &c. Germinate, v. blaendarddu, bla
Gentry, s. boneddion, bonedd guro; egino; bragu, bragodi
wyr, boneddigion; dyledog Germination, s. blaendarddiad,
ion; uchelwyr, gwyrda blaemdwf, bragodiad
Genuflection, s, plygiad glim Germins, s. blagur; ysgewyll;
Genuine, a. pur, digymmysg; di impiau; egin; bragodion
twgr; cynnwynol, naturiol; Gerund, sub. gorchwylydd. En
gwir; diledach wawd gramedegawl ydyw yn
Genuineness, s, purdeb, digym mhreiglad geiriau
ºwyll,
edd
cy wirdeb, gwir Gesses, s. addurnau gwalch
Gest, s. rhestr teith-ranmau
Genus, s. bath; perthynas, per Gestation, s. dygiad yn y groth
thymedigaeth; rhywogaeth Gesticulate, v. ymystumio,
Geographer,s.darlunivryddaear, gwneuthur munudiau *

daear-ddosparthydd Gesticulation, sub. ymystumiad,


G I 200 G I

ystumiaeth, fumudiaeth; ag Gifted, a. rhoddedig; domiog;


weddiad, ymddygiad domiol, dawnus, dawnedig
Gesture, s. agwedd, arweddiad, Gifts, s. domiau; rhadau; rhodd
arddull, ystum; ymddygial ion; amrhegion
Get, v. cael, caffael; ceisio; dar Gig, s. math o gerbydan, neu
paru; ynmill, ennill gerbyd-sadair : tro-degan
Gewgaw, s. coeg-beth, tegan Gigantic, Giant-like, adj. cawr,
Ghastful, Ghastly, a. ellyilaidd, aidd, cawrdduli; anferth
erchyll, irad, girad, cethin Giggle, r. ºwyf-ciiwerthin, crych
Ghastliness, s. hyllrwydd, erchyll chwerthin, crechwenu
dod; truan-wedd, gwelwedd Gigling, s. ſtol-chwarddiad
Gherkin, s. cucumer cyffeith Gigling, adj. ffol-chwerthinllyd,
iedig; math o afal pèr Giglet, s. hoedem, mwyglen, dy
Ghost, s. yspryd—Holy Ghost, hiren, coegen drythyll
Yspryd Glån—Ghostly, ys Gild, v. a. gorthói neu olchi äg
rydol aur neu arian; euro, goreuro;
Ghost, pl. Ghosts, s. gwyll, anys ariannu
pryd, ellyll, bybach, buygam: Gilder, s. goreurwr, eurwr
pl. gwyllon, gwyllion, &c. Gill, s. mesur churarter peint
Giant, s. cavr Gill, s. dail eidral, llysiau ºr ger
Giantess, s. cawres, gwiddan wyn, mauteil Fair, y feidiog
Gibbe, s. anifel methedig lås, eiddew'r ddaear, palf y
Gibberish, s. ffieg, ffregodiaith, llew, mantell y cór
baldordd; fugiaith Gill, s. cyffoden, cymmones
Gibbet, s. crogbren, crogwydd Gill-hooter, s. dyiluan rudd, ader
Gibbet, v. crog-osod; cre gi yn y corph. Edr. Screech-owl
Gibbosity, s. crwm-ddull, crym | Gills, s. crogénau, tagellau neu
edd, crythedd, crothédull degyll pysgod, dwy-àn
*Cibbous, a. crothaidd, crothawg, Gillyflowers, sub. blodau y Gor
crybachlyd, crythawg, cryth phenhaf-Winter-gilluſiower, y
awl, crythaidd, crythedig, dewbanog wen, y dewbanog
crymaidd: fem. crömaidd wrryw, gwynddail, nelyn y
Gib-cat, s, gwrcath, cath wrryw gauaf, menygy merched
Gibe, S. gwawd, gwatwar, gwat Gilt, Gilded, a goreuredig, arian
wargerdd: v. gwawdio edig; golchedig; eurdo
Giblets, s. syrth gwydd Gilt-head, s. math o bysg, eur
Giddily, ad. yu bendroedig; yn ben, banwes
ddiofal, yn ddifeddwl Gim, a. pingc, pert, pefr
Giddiness, sub. pensyndod, pen Gimcrack, s. tegan, fril, frilyn
ddaredd, madrondod; gwib Gimlet, s. ebillen, gwimbill
wrn, y gysp, y bendro; pen Gimp, s, eilion-we o sidam
chwibandod, anofaledd Gin, sub. magl, croglath, annel,
Giddy, a. syſrdan; penſtol, pen telm, byddag, byddagl
chwilian; anofal, diofal, di Gin, Geneva, s. diod gref addys
feddwl, anvadal, ysgoewan dylliro rawn meryw, &c.
Gift, sub. rhodd, dawn, anrheg, Ginger, s, rhyw wraidd poeth
rhoddiad, domiad, doniaeth tramor, sinsir
G I 201 G L

Gingerbread, s. bara pér-flas Giving, s. rhoddiad, dodiad


Gingerly,ad.yn araf, yn esmwyth, Gizzard, s. y grópa las, afu glas,
yn yszafn-law y lasog, glas-gylla
Gingerness, s, gochelgarwch, cyn Glasiate, r. ceulo, rhewi, troi'u
nil-driniad; arafedd ia:—myned fel gwydr gan wres
*Gingle, s. tingc, tingcian, rhingc, tān, gwydreiddio
cyd-dingciad Glaciation, s. iiiad, tróad yn ia
‘Gingle, c. tingcio, cyd-dingcio Glacis, s, llethr-glawdd
Gingling, s. tingciad, swn heb Glad, a. Ilawen, llou, siriol, hy
Sylwedd. a. tingciol fryd, dyddan, hoenus
Gimnet, s. mul, bastardd-ful Gladden, r. llenni, llawenhäu,
Gipsies, s. rhyw grwydriaid mel sirioli, cysuro º
yn-ddu a gymmerant armynt Glade, s, goleu-fwlch, advy oleu
ddywedyd tesni, &c. mewn llwyn coed
Girandole, s. canwyllbren ceingc Gladiator, s. cleddyfwr
10g Gladness, s, llawenydd, gorfol
Gird, r. gwregysu, amrwymo, edd, hyfrydwch, Honder
amwregysu; cenglu Gladsome, a. Ikawen, lion, dy
Girded, a. gwregysedig, &c. ddamus, hylon, hoenus, difyr
Girder, s.gwregysydd, &c.—cyf. Gladwyn, s. Edr. Swordgrass
rwym-drawst, gwregys-drawst, Glair, s, gwyn wy
llogail Glair, r. gloy wi, llasarull a gwyn
'Girdle, s. gwregys, rhwymyn wy
Girdier, s, gwregyswr Glamorganshire, s. swydd neu
Girl, s, geneth, bachgenes, her Sir Forganwg, bro Morgan
lodes, hocrell, genethig, llangc Glauce, s. cil-olwg, cip-olwg, Iled
esig, morwynig, croten olwg; |..."lied-lewyrch;
Girlish, a, genethaidd, &c. byr-gyfyrddiad
“Girrock, sub. y pysg corn-big Glance, v. cil-edrych, cip-drem
mwyaf io: ysgafn-gyftwrdd; pelydru
Girt, Girth, s. cengl:—amfesur, Glancingly, ad, argip-drem
cylch.fesur, cwmpas | Gland, s. mesen-gig, cilchwyrm,
Girt, Girth,t. cenglu :—amfesuro, cil-chweryn, chwären
mesur cwmpas Glandage, s. mesºdymmor
Gisarms, s, gwayw-ffon ddwybig Glandage, r. porthi à més
Gith, s. bulwg Rhufain, llysiau'r Glanders, sub. clwy ºr ysgyfaint,
bara -
clwy’r cilchwyrn
Give, v. a. rhoi, rhoddi, dyroddi; Glandiferous, adj. mesawg, ya
anrhegu, donio—To give up, dwyn měs, mēs-lawn
ymiroddi, ymollwng, rhoi i Glaudula, s. cliwarönig
fynu - Glandular, Glandulous, adj. cil
Civen, adj. rhoddedig; ymrodd chwyrnog, chwarénog
edig, yimroddgar, ymroddawl, Glandulovity, s. chwareniaeth -
chwannog Giren to wine, Glans, s. mesen
gwingar—Giren to charity, Glare, s. gor-ddysgleirder
elusengar, &c. Glare, c. º
arwyuygio º |-drènito
serenu,
Giver, s, rhoddwr, domiwr, dēon 1. 2 E
G H, Q02 G L ~,
~,

Glaring, a, and part. arwynyg, Glibness, s. Ilyfnedd, llyfnder,


arwynygiawl, llachar, claer llithrigrwydd; parodrwydd
eglur, claer-amlwg; yn serénu, Glide, r. ynlithro, ymlusgo, llyſm
yn claer-dywynu fymed; llyfn-lifo
Glass, s. gwydr, iolwrch; gwydr Glike, s, gwawd-weniad
ym, cwpan wydr Glimmer, r. go-dywynu, lled
Glass, Glassfull, s, llonaid gwydr llewyrchu, lled-wawrio
yn, gwydrynaid, gwydraid Glimmer, Glimmering, sub, go
Glass-house, s, gwydr-dy lewyrch, lled-wavr
Glass-ware, s. Ilestri gwydr Glimpse, s. godywyn, cipoleumi;
Glass-window, s. ffenestr wydr lledolwg; ber-olwg, cip-olwg
Glassy, a gwydraidd, gwydrawl, Glisten, Glister, Glitter, t. claer
gwydrin, owydr; º lewyrchu, gor-ddysgleirio, ar
Glastonbury, sub. ynys afallach, wynygio, lieueru, echdywyuu
ymys atallon, ynys wydrin (yn Glister, s. Edr. Clyster -

ngwlad yr Haf) Glistering, Glittering, sub. gor.


Glauceous, a, gwyrdd-olau ddysgleiriad, echdywyniad: a.
Glave, Glavie, s. cledd llafia-lydani ysplénydd, gor-ddysglaer,llach
Glaver, r. truthio; gwenieithio ar, llathr, tra-gloyw
Glaze, r. gwydro: caboli, llathru, Gloar, Gloat, v. traws-edrych
arliwic, ysslipanu Globated, a.crwnluniedig
Glazed, a. gºwydredig; caboled Globe, s, pël, pellem, clobyn:—
ig, arliwiedig; arlathraidd bedyssawd, y byd cyfr-grwn:
Glazier, s, gwydrwr, gwydrydd —darlun-bèl y byd
Gleam, s, llygeidyn, pelydryn, Globose, a.crwn, cyfr-grwn, am
godywyniad, lled-lewyrchiad grwn, cyfangrwn
Gleam, v, pelydru, tywynu Globosity, s. crynedd, crynder,
Gleaming, a.go-dywynawl angrynedd, amgrymiad
Glean, r, lloffa, hel llofficu Globular, Globulous, adj.crwn,
Gleaned, a. Iloffedig cyfrgrwm. Edr. Globose
Gleaner, v. lloffwr; casglwr Globule, s. crynyn
-

Gleaning, s. Iloffa; pl. lloffion Glocester, Gloucester, s. Caer


Glebe, s, tir llam, tireglwys, clas loyw
dir: tywarchen, priddell Glomerate, r. pellènu; sypio
Giebous, a. tywarchog; cmydig Glomeration, s. pelleniad, &c.
Glede, s. bād; barcud, barcutan: Gloom, Gloominess, s. mwrllwch;
—marworym poeth tywyllni; gor-brudd-der; trym
Glee, s. Ilonder, llawenydd der meddwl
Gleeful, a. Ilawenlawn Gloomy, a... tywyll, dilewyrch;
Gleek, s. cynghanedd; cerddawr trwmfrydig; gor-brudd
Gleek, c. cellwair; gwawdio Glorification, s, gogoneddiad
Gleet, s. hadlif, dyferlif; crawn, Glorify, r, gogoneddu; moliannu,
gór, dyfergrawn mawrygu, clodfori
Gleety, a crawmaidd ; hadlifaidd Glorifying, s. gogoneddiad: part,
Glib, adj. llyfn, yslib, llithrig, yn gogoneddu
hylithr, cyflym-red Glorious, a gogonawl, gogoned,
Glibly, ad, ynllyfn, yn lithrig gogoneddus; ºf:
G L 2O3 G O

Glory, s, gogoniant, gogonedd; Glue, s, glud, ysgrawling, ys


godidawgrwydd; clod, mawl, glawring, syth: c. gludio, ysg
molawd, moliant; anrhydedd rawlingo, ysglawringo
Glory, v. ymogoneddu, ymffrost Gluer, s. gludiwr, ysgrawlingwr,
io; bostio; gorfoleddu ysglawringwr
Glorying, s. ymogomeddiad, gor Gluiness, s, gludrywydd, gludiog
foleddiad; yimffrost, bost rwydd, gwydnedd
Glorying, a. and part. ynifrostus, Gluish, a. hyſyn, hylud, gludiog,
ymffrostgar; ganymogoneddu, gwydn, ysglawringaidd
yınffrostio, &c. Glum, s. anhylon, diserch
Gloss, s. egluriad, agoriad, de Glut, s, gormodedd, arddigonedd
hongliad, esponiad:—hefyd Glut, v. gorlenwi, sechi
gau-egluriad, rhith-ddehongl Glutinous,a. gludiog. Edr. Gluish
iad, &c.—dysgleirder, grân; Glutted, a gorilawn, rhylawn
wyneb-liw, wyneb-liwiad Glutting, s, gorlenwad
Gloss, r. dehongli, eglurhau;- Glutton, s. glwth, gewai, rhem
wymeb-liwic; ariathra mwth, ymrythwr, cegwr
Glossary, sub. geir-ddehonglydd; Gluttonize, r. gly thu, glythinebu
egluryn, armod-lyfr; geirlyfr Gluttonous, a glwth, glythlyd,
Glosser, s. eglurhāwr, dehongl. gly thig, glythawl; rheibus
wr; yslipanwr; ariiwiwr Gluttony, s. glythineb, glythmi,
Glossiness, s. dysglaeredd, llathr glythi, bolrythni, glythedd
eiddrvydd; wymeb-lyfnedd Glyster, s, Edr. Clyster
Glossing, s. egluriad, arnodiad: Gnarl, v. grymial; chwyrnu
arliwiad, wymeb-liwiad Gnash, v. rhingcian; esgyrnygu,
Glossographer, s. geir-ddehongl ysgyrnygu; ymddanheddu .
wr; armodwr; geiriadurwr Gnashing, s. rhingcian, ymgmöad
Glossography, s. geir-ddehongl Gnat, s. gwybedyn, ednogyn
yddiaeth; geiryddiaeth Gnaw, r. cnoi, deintio; angnoi,
Glossy, s. claer-lyfn, llathr dargnoi; difa, ysu
Glove, s. maneg; (pl. memyg) am Gnawed, a.cnöedig; vsedig
law, dyrnfol Gnawer, s. cmûwr, cudydd, &c.
Glover, s. menygwr, dyrnfolydd Gnawing, s. cnéad, cnofa: part.
Glout, v. edrych yn guchiog yn croi, dan gnoi
Glouting, a. cuchiog, gygus Gnomon, s. mynagfys: dangos
Glow, s. twym-wrid; poeth-ias, eg, mynegai; bys (leial
tywynias; enmyn-lif Gnomonics, s. celfyddyd deialu
Glow, r, twym-wrido; angerddu, Go, r. myned (imp. dès; pl. ew.ch)
gwyniasu, ymboethi cerdded; cychwyn; rhodio
Glowing, s. twym-wridiad Goad, sub. irai, ierthi, garthon,
Glowing, part. and a, yn ang swmbwl, swimwl, swml
Goad, v. a. symbylu, symlu; pigo
erddu; gwynias, tanlliw, claer
Goal, s. gal, cyrch-nād; carchar
wresog, claer-boeth, brydlawn
Glow-worm, sub. y gyfarwydd, Goat, s, gafr; llwdn gafr; Hill,
magien, golenen giten, llillen—A young goat,
Gloze, v. twyll foddio, gwenieith efyrmig–A he-goat, bych gaff
io; wyneb-liwic —A gelt goat, hyfr
2 E2
G O 204 G OF

Goat-beard, s. dail barfy bwch Gold-knobs, s. Edr. Crowfoot


Goat-herd, s. bugail geiff Gold-locks, s. eur-gudynau
Goatish, a, gafraidd; mºs, drew Goldsmith, sub. eurych, eur-of,
llyd, neu drythyll fel bych gof aur
Gob, Gobbet, s, tam, tamaid, Gome, s. cymmysg-iraid
safnaid, tameid-ddarn, bochaid Gondola, s. math o ysgraff
Gobble, r. cegu, boch-lwytho Gome, part. wedi myned
Gobbler, s. cegwr, traflyngcwr Gonfalom, s, lluman, baner
Goblet, s, fiol, cwpan, gwn, god Gomorrhoea, s. had-red, hadlif, y
ard, carfen, mail frech fremgig
Goblin, s. ellyll, gwyll, mwci Good, adj. da, daionus, daiawn,
Go-by, s. hud, siom, rhith-dro mād; llesol, buddiol, cedawl
Go-cart, s. car cerdded Good, s. da, daioni; budd, llès,
God, s. Duw, Duw Celi, (Iðn, mād, llesåd, cèd, llād; mantais
Iör, Näf, Něr) Good-Friday, s. dydd Gwener y
Goddess, s. duwies, dwywes croglith -

God-father, s. all-traw, tad-bed Good-lack, int. och fi! och!


ydd Good-will, s, ewyllys da, bodd.
Godhead, s. duwdod, duwdeb, Goodliness, s, tegwch, prydferth
duwdid, duwiaeth wch, harddwch -

Godless, a. didduw, ammuw Goodly, a, teg, hardd, golygus,


Godlike, a. duwiaidd; duwiol prydweddol, prydus; madawg.
Godliness, s. duwioldeb, duwiol Goodness, s. daioni, addwynder,
der, duwiolrwydd, duwiol-fryd tosturi, hymawsedd, madedd
edd, dwyfolder Goods, s. dà, dāoedd, dodrefu;
Godly, a. duwiol, dwyfol, dwywol nwyfau, golud, eiddo
God-mother, s. mam-fedydd Goose, s. gwydd: haiarn gwni
Godship, s. duwiaeth, duwdeb edydd-Solan-goose, gwyran
God-son, s. mab-bedydd Gooseberries, s. eirin Mair, grwys
Godward, a. tu ag at Dduw Gooseberry-tree, yspinan, grwys
Godwit, s. sofl-iar wydden; pl. grwyswydd, eur
Goer, s. mynedydd-Comers and ddrain
Goers, tramwywyr Goosefoot, s. troed yr wydd
Goff, s. mwdwl o wair, &c. . Goose-grass, s. cynghafan
Gog, To be agog, v. awch-ddilyn Goose-pen, sub. ffrongc, cut
Goggle, r, llawn-rythu—Goggle gwyddau
eyed, afo à llygaid llawn-rwth Gorbelly, s. cestwr, bolrythwr
Going, s. mymediad, cerddediad Gorbellied, a cestog; bolrwth
Gold, s. aur: euraint Gore, sub. gör, gwyar, gwaed
Golden, a.euraid, euraidd, eurin, grawn:-llein-ddarn, cwysed
eurinawl: and in compounds Gore, v. cornio : gori
eur, as eur-enau, golden-mouth Gorge, s. corn gwddf, corn pori,
ed, eloquent; eur-fail, a golden llindag ; breuant ; sefnig;
goblet, &c. crópa, crombil
Gold-finch, s. pen-euryn, melyn Gorge, v. gorlenwi; ymddyfölio,
og, eur-limosen, llinos dyslyngcu
Gold-foil, Leaf-gold, s, eurddail Gorged, a gorllawn, gorlawn
-

G. O. 2OJ. G R.

Gorgeous, adj. hoyw-wych, gor Gourd, s. bresych. (2 Bren. 4.


wych, harddwych, claer-wych 30.) cicaion, palm Crist
Gorgeousness, s. claerwychedd, Gout, s. troedwst; cymmalwst
gor-wychder, hoywder Gout-wort, s, llysiau'r gymmal
Gorget, s. brómeg, bronfoll; bron WSt
dor; mynygl-wisg Gouty, a. yn caei ei flino gamy
Gorgon, s. un rhyw hyll-beth droedwst, troed-wstog, cym
Gormandize, v. bolrythu, glyth mal-wstog; cmyciog, anhyfn
inebu, gor-ymlenwi; gwangcio Gown, s: gwn, ysgin, hug, twyg
Gorse, s. eithin. Edr. Furze Gowned, a gynog, ysginog
Gory, a. gorllyd, gwaedlyd Gown-man, s. ysginawg; pl. ys
Goshawk, sub. gwalch mawr; ginogion
gwyddwalch Grabble, r. palfu; chwilóta
Gosling, s. gwyddan, cyw gwydd Grace, s. rhad, llād, gras, rhad.
Gospel, s, efengyl, newydd da rodd; fatr; gweddusrwydd ;
Gospeller, s, efengylwr erfyniad bendith, tal diolch
Gossamer, s, gwawn; eurwawn Grace, c. urddasu; prydferthu,
Gossip, sub. clepwraig, clècai, addurno, harddu
chwedleuwraig; cilwilast; yf. Graceful, a, hardd, prydferth,
wraig; r. clèca, clèpian tra-threfuus, gweddaidd, pryd
Gossips, s. alltrawon, gosebion, us, hardd-deg, telaid, cain
tadau a mämau bedydd Gracefulness, s, harddwch, pryd
Gossiping, sub. bedydd-wledd; ferthwch, gweddusder
clep-ymgyrchiad, cleewaith Graceless, a. diras, anrasol
Gosting, s. y wreiddrudd Gracelessness, s, anraslonrwydd
Got, Gotten, part. enmilledig; Graces, s.rhadau, grasau, grasus
meddiannedig; wedi ei gael all; teleidion, ceinion
Gothic, a. ar ddull y Gothiaid Gracious, a. graslawn, rhadlawn,
mewn adeil-waith; delfiaidd, trugarog, grasus, tirion
trvsgl, hen-ddulliawg Graciousness, s. rhadiomrwydd,
Govern, r. llywodraethu, rheoli, graslondeb, graslonrwydd
llywid, ffrwyno, gwladyddu, Gradation, s, graddiad, esgyniad,
gwledychu, ardwyo gradd:esgym, graddiaeth
Governable, adj. hylyw, hydrin, Gradatory, s. rhes o risiau
Ilywiadwy, rheoladwy, Gradient, u, mynedawl; graddol
Governance, s, llywiad, llywiant, Gradual, a... graddol, araf-symud
llywodraethiad; llywodraeth ol; gradd-esgynol
Governante, Governess, s.llyw Gradually, ad. yn raddol, bob yn
yddes, llywiadures, athrawes ychydig, yn araf deg
Governing, s. llywiad: a, lly Graduate, s. graddwr, graddol
wodraethol: part, yn llywid wr, urddawg: pl. graddolion
Government, sub. llywodraeth, Graduate, v. graddu, graddoli,
llywiaeth, rheolaeth; ardwy graddogi; graddnodi
Governor, Governour, s.llywydd, Graduation, s. graddawd
llywiawdwr, llywodraethwr, Graft, s. imp, impym
llywiadur; ardwyad Graft, v. impio
Gouge, s, gaing gau, cyn Ilwy Grafting-stock, s. coettrych
G R 206 G R.

Grain, s, gronym, gromynyn, yden: Grant, sub. rhoddiad, anrheg;


pl. grawn, gromynau, yd--Grain goddefiad; cénad, caniatäd
of wood, llin, llinon-Cross Grant,t.caniatäu,cènadu, rhoddi:
grained, afrywidg—Grain of addef
leather, hêrwm—Grained tim Grantee, s. yr hwn y rhodder
ber, llin-goed iddo; y derbyniwr, derbynydd
Grains, smb. grawn, &c. soeg— Grantor, s. y caniatāwr, y rhodd
Empty grains, manion, hedion, wr, y rhoddydd
gwehilion, many glion—Grains Granulary, a gromynol, graeanol
of Paradise, grawn paradwys, Granulate, v. gromynu, mynedyn
grawn Paris, lysiau Paradwys ronynau, graeanu
Grammar, s. Ilythyreg, gramad Granulation, sub. gronyniad,
eg, dwmad, dwmed graeaniad, graeanemiad
Grammarian, sub. lythyregydd, Granule, sub. gronym, graeanen,
gramadegwr, dwnedydd mymryn, briwsionyn
Grammatical, a. Ilythyregawl, Granulosity, s. graeander
gramadegaidd Granuious, a gronymog, gronyn
Grampus, s. math o bysgodyn aidd, gronymawl, graeanawl
mawr, morfilyn Grape, s. grab, gwimronym: pl.
Granary, sub. ystordy $4, yāle, gwimrawn, grawnwin
ydty, heiniardy, yaloft Graphical, a. argraffawl; cyw
Granate, s. gromyn-faen; rhudd raint, celfyddgar, manwl
em, Edr. Garnet Graphically, ad. yngywraint, yn
Grand, a. mawrwych, mawredd gy wir, i berfeithrwydd
us, ardderchog, prif, pènaf, Grapnel, s. angor bychan, angor
arbènig, uchel, dyrchafedig– yn; gafael-fach long
Grand-son, wyr-Grund-father, Grapple, s. gafael-fach; tynfach:
Grand-sire, taid, hemdad —gafael-drin, ymornest
Grand-daughter, wyres—Grand. Grapple, v. bachu, dyfachu, bach
mother, Grand-dame, main, hen gydio, crapio ; cyd-ymgydio,
fam—Great Grand-child, gor cyd-ymfachu
wyr—Grand-child's Grand-son, Grappler, sub. crapiedydd, crap
gor-esgynnydd-Great Grand. 1Wr

mother, hen-naim, gor-hen-fam Grasp, sub. dyrmaid, crafangaid,


—Great Grand-mother's mother, lloweth; dwrn-wasgiad, gaf
gor-hem-main—Great Grand-fa aeliad; afflau; gafael
ther, hendaid—Great Grandfa Grasp, r. tyn-afaelu, tyn-wasgu,
ther's Father, gor-hendaid dwrm-wasgu, crafangu
Grandee, s. pendefig, uchelwr Grasper, s, tym-afaelwr, crafang
Grandeur, s. mawredd, mawr wr, cipiwr, gafaelydd
wychedd, rhwysg, gwychder Grass, s. glaswellt, gwellt-glas,
Grand.jury, s. uchel-reithwyr, yr ir-wellt, porfa, gwellt—Latter
uchel-raith, pen-rhaith grass, aeth-wellt, adladd
Grange, s. maer-dy, maer-dref, Grashopper, s. ceiliog rhedyn,
hafodty; maenor, ferm; ydle, hagab, (Lef. 11. 22.) locust
, ydlan, yd-lannerch Grassplot, s, glas-lannerch, cad
Granivorous, a. yn byw arrawn las, talwrn, g
G R. 2O7 G R

Grassy, a. glaswelltog, glaswellt Gravel, s, graean, marian, gro,


aidd, porfãog; ir-las marian-ro, grut: y graeanwst,
Grate, s. alch; gradell y dywod-wst, y graean-dostedd
Grate, t. rhathellu, mān-rwbio, Gravel, r. graeanu; marianu: dy
rhygnu : gofidio, dygnu, an rystſ, dyrys-boeni
foddhan Gravelled, a. dyrysedig; cloff.
Grateful, a. diolchgar, diolchus; edig, graean-gloff
boddus, hyfryd, dymunol, hôff, Gravelling, sub. graean-daemiad;
derbymiol, cymmeradwy graean-ddoluriad; dyrysiad
Gratefulness, s. diolchgarwch; Gravelly, a. graeanog
hyfrydwch, boddusrwydd Gravely, ad, oddifrit, yn ddwys;
Grater, s. rhisellt, rhathell yn weddāidd, yn sobr
Gratification, s. boddhad, bodd Grav, n, a cerfiedig, crifiedig
iad; boddloniad; tāl, taliad, Graveness, s. difrifwch, difrifol
gwobr; digoniad, porthiad deb, dwysder, sobrwydd
Gratify, v, boddio, rhyngu bodd, Graver, s. cerfivr, crifivr, crif.
boddhau; gwobrwyo, talu iedydd:—cyn cerfio; crifell
Gratifying, a boddhäol, &c. Gravitate, r. pywyso tu a chanol
Grating, a. garw, llym, anhyfryd, barth, dyscyrchu, dymgyrchm;
gerwinol, antoddgar gobwyso, pvyso
Grating, s. alch-waith, alches; Gravitation, s. dyscyrchiad, dym
eiswaith; cledriad gyrch, dyscyrchiant, tueddiad
Gratis, ad. yn rhad, yn rhodd, am tu a'r canol-barth
ddim, yn rhwydd Gravity, s. tueddiad i'r canol
Gratitude, s. diolchgarwch barth:-difritwch, dwysder,
Gratuitous, a. anrhegawl; gwir doeth-ddwysder, sobr-wedd
foddawl, rhad; dibrawf Gravy, s. sudd cig, ir-nodd meu
Gratuity, sub. rhodd, gwobr, fras-modd cig
gobrwy; cydmabyddiad Gray, a llwyd. Edr. Grey
Gratulate, r. cytarch gwell, llon Graze, r. pori, porfău, ynbawr:
gyfarch, llwydd-annerch ysgafn-gyffwrdd, crafu
Cratulation, sub. cyd-lawenhād, Grazier, s, porfăwr, porthwr am.
llwydd-annerchiad, cyfarchiad ifeiliaid: pasgadur
Gratulatory, a cyfarchiadol, cyf. Grazing, s. porfãad, ymbawr
archedigol, llwydd-annerch Grease, s. saim, iraid; bloneg
awl
Grease, v. iro, seimio, ireidio,
Grave, a. diffif, difrifol, dwys, Greasiness, s. seimlydrwydd
difrif-ddwys,doeth-brudd,sobr, Greasing, s. seimiad, ireidiad
sobr-ddwys; go-dywyll Greasy, a. seimlyd, ireidlyd
Grave, sub. bedd, beddrod: Great, adj. mawr, mawreddus,
acèn-nod Grave-clothes, mawreddog, mawryddig; hel
amdo, amwisg Grave-ful, aeth-fawr:—cyfrinachol
beddaid, llonaid bedd—Grave Greater, a.mwy; pèmach
digger, térwr beddau—Grave Greatest, a.mwyaf; pènaf
stone, carreg bedd, beddlech, Great-hearted, a. mawrfrydig
beddfaen—Grace-worm,breuad Greatness, s. mawredd, mawr
£3rave, r, crifellu, certio; crafu der; maintioli, maintiolaeth
G R. 208 G R

Greatness, sub. mawr-wychedd, Greyling, s. gwyniad; glasgang


rhwysg en, ytembysg
Greaves, s. coes-arfau, coesarnau, Grice, s. porchellyn, porchell
curanau, botasau Gridelin, a.gwyn a choch, gwyn
Grecian, s. Groegwr: a groeg goch symudkiw
awl, groegaidd Gridiron, s. alch, gridyll
Grecism, s. groegeiddiaeth Grief, s, gofid, tristwch, trymder,
“Greece, sub. tir Groeg, gwlad tristyd, cystudd, cysteg, blinder
Roeg, bro Gryw Grievance, s. gofid; camwedd,
Greediness, sub. aingc, awydd, gormes, Sarhād, camwri, cam
trachwant, gwangc, rhaib Grieve, r. gofidio, blino, trist
Greedy, a. awyddus, chwantus, hâu, dygnu, dolutio; galaru
chwannog, rheibus; cipgar Grieving, s. gofidiad: a gofidus
Greek, s. Groeg, Gryw, y iaith Grievous, adj. trvn, gorthrwm,
Roeg: Groegwr: a groegaidd gorthrymus, poenus, gofidus,
*Green, a gwyrdd, gwyrdd-las, blin, dygn-flin, chwerw-dost
ir-las, glas, tirf, ir, iraiſld; an Grievousness, s, trymder, blin
addfed; anmrwd; llymrig der, gorthrymedd; atgasedd,
Green, s. gwyrdd, gwyrdd-liw: anfadrwydd, erchyllrwydd
gwyrddon, glas-lanerch; mar Griffin, s. aderyn dychymygedig,
lan egrifft, griffwn
'Green-chafer, s. chwilen y baw Grig, s. cór-lyswen: ysgentyn
Green-eyed, a. Ilygad-wyrdd Grill, r. araf-rostio uwch ben tån (
Greenfinch, s, llinos neu linosen Grillade, s, golwyth rhostiedig
werdd, y gegid ar y gridyll |
Green-gage, s. yr eirimen werdd Grim, a. cuchiog, garw-guchiog,
Green-house, s. gwyrddendy gygus, gerwin, hyll, cethin- .
Greenish, a.gwyrddaidd,gwyrdd hyll, tra-gwrthun -

in, lled-wyrdd Grimace, s, fuant-wedd, wyneb.- :


*Greenness,s.gwyrddedd,gwyrdd huniad; mingamiad } *

ni, gwyrddlesni, irder: anadd Grimalkin, s. hen-gathewinlew


fedrwydd Grime, s. parddu; budreddi; r.
Green-sickness, s. y glas-glwyf budreddu. Edr. Begrime
Greensward, s. ton las, glasdon Grimly, ad. yn guchiog, &c.
Green-wood, s, glasgoed Grimness, s. cuchiogrwydd, hyll
Greens, s. bresych; cawl drem, gerwindeb, erchylidod
Greet, v. annerch, cyfarch Grin, s. dysgyrmiad, esgyruygiad;
Greeting, s. annerch, anmerchiad cwrgegiad
Gregarious, a. diadellog, deadell Grin, v. dysgyrnu, esgyrmygu;
aidd, minteiawg cwrgegian ; coeg-chwerthin,
Grenade, sub. tan-belen, pelen gwneuthur gwén ddiflas :
fechan lawn o bowdr gwn Grind, r. malu, malurio, breuanº,
Grenadier, s. tal-filwr: tán-bel
ënydd, taflwr tān-belau
Grey, a, llwyd, blawr, llwyd
briwo, chwilfriwid; llifo, lit
iannu; gorthrymu
Grinder, s. malwr; liftwr
i
wyn; llwyd-las; glas Grinders, s. cilddannedd |

Greyhound, s. milgi, hyddgi Grinding, s. maliad; Ilifad |


G R 209 G R
-

Grindstone, s. maen lifo | Grogram, s. math o sidau eyf


Grinner, s. dysgyrhydd, esgyrn. | rodedd-we
ygwr, cwrgegiwr. Groin, sub, gweryd, gwerddyd,
Grimming, s. dysgyrniad damnedd, cylch yr affed, achſen
cwrgegiad | Gromel, s, y gromandi, tormaen
Groaning, u. dysgyrnaw! Groom, s. marchydd, marchwr,
Gripe, s. crafangaid; crafangiad; | marchwas; gwastrawd; sefyll
crafangc; tym-wasgiad; craf. | was—Groom of the Stole, gol
angwr, cribddeiliwr. ygwr y ddillad-gell
Gripe, r. crafatigu; tyn-wasgu; | Groove, s. rhigol, fiosig, rhych,
crib-ddeilio: cnoi, bol-gnoi ceu-rigol; ceu-dwll
Griper, s, crafangwr; tynwasgwr; Groove, r. rhigoli; rhychu
crib-déteiliwr Grope, r. palfalu, ynabaifalu,
Gripes, s. enofa, bol-gmofa, bol palfu; arat-demlo; teimlo
wst, bol-wayw; pryfigedd Groper, s, palfalwr, yumbaifalwr
Griskin, 8. glain ceth mochyn Groping, s. palfaliad: part. dan
Grisled, a. brith, mawr-frith baltalu, dam ymgribo
Grisly, edi, erchyll, hyll, irad, Gross, a, tew, bras; braisg; an
cethin, offiadwy, angiriol ferth; gor-amlwg; gwrthuu;
Grist, s. nal, maliad; arral, toll; hurt-bwl; annhér, animhur
mål-berth, yū i'w falu Gross, s. cyfan-rif; deuddeg o
Gristle, s. madruddyn, mwyth dqeuddegau---In the gross, yn
an—Gristle of the nostrils, teis ei grynswth, y cyfan drywydda
ban y ddwyfireen Gross-beak, s. y gyltin-braff
Gristly, a. madruddog, madrudd Grossness, is tewder, tewedd;
ynog, inadruddaidd anmhuredd; anterthedd
Grit, s, grut, graean-lwch, mān Grot, Grotto, s. ogof dy: gardd
raean, grut-faen gell; addurn-gell
Grittiness, sub. grat-maws, grut. Grotesque, a. digrif-ddull, digrit
rwydd, graeanrwydd * lun; diréol; lynaflun
Gritty, a graeanllyd, tywodlyd, Grove, s. llwyn, coedwig, celli;
graeahog, gratiol llwyn-rodia, gwigfa
Gritty-berries, s, graealilly's Growel, r. ymlusgo, ymgreinio;
Frizzle, Grizzled, a cymms baweitlilo; ymtaweiddio
lwyd, broc, brochliw, brithlas Groveling, s. ymgreiniad, baw
Groan, s. tichenaid, och, erthwch aidd-blygiad: a baweiddiol,
Groan, v,ucheneidio, ocheneidio, lloriog, gorwael: part, dam ym
ochi, griddfan, cwyntam, tuch greinio, &c. -

'an, ebycliu | Ground, s. Hawr, daear, tir, tud:


*Greaning, s.acheneidiad, ebych —sail, syltaen; gwaelod: tes
iad, griddíamiad tun, cyn-ddefnydd-Ground
*Great, s. pedan ceiniog colour, Gyulliw, gorlliw
WGroats, s.rhynion Grouud, v. Beilio, sylfaemu;—ºg
-

+Greeer, s, gwerthwr melysion, wyddori, addysgu; setyallu


per-lysiau, perffrwythau, &c. -Ground, part. maledig, maluried
Green-grower, bresychºwr ig; life dig, ilifed, Hiſaid
grocery, s. per-fºrwythun, &c. | Ground-ash, s, ouen y ddaear
2 F
G R o
- 10 G R

Ground-floor, s.llawr, llawr isaf Gruff, a.sarrug, diserch, arthaidd,


Ground-ivy, sub. y feidiog las, afrywidg, anſwyn
eiddew'r ddaear, Edr. Gill Gruffness, s. sarriagrwydd, &c.
Groundless, a. disail: direswm Grumble, v, grwgnach, grymial,
Groundling, s. rhyw bysgodyn al tuchan, manson, grwgach
drig y'ngwaelod dwfr Grumbler, s. grwgnachwr, &c.
Ground-oak, s. derwen y ddaear Grumbling, a grwgnachlyd, &c.
Ground-pine, sub. palf y gath, y Grume, s, tolchen o waed, ceul
dorllwyd, palfy gath bali waed, gwaed tolchenog
Ground-plot, s, llawr-lun adail Grumous, a. tolchenog, ceulog •
Grounds, s.seiliau;egwyddorion: Grunt, r. rhochain; grydwst
gwaddodion; malurion Grunter, s, rhochiwr, &c.
roundsel, Grunsel, s. y greulys, Grunting, s.rhochiad, grwgnach
y benfelen, y garnedd felen iad: part. yn grwgnach, yn
Groundsil, sub. trothwy, hiniog, rhochian: a, rhochus
gwadm; go-sail, seilgoed Guiacum, s. math o goed tramor
Ground-work, s. sail, seilwaith o maws iachãol
Group, s, llìaws, rhawd; swp, Guarantée, sub. gwarantydd,
crug o lunian, cymbleth rés gwarcheidwad; mechniydd
Grouse, s. ceiliog y grug, grug Guarantee, e.gwaramtu (neu ym
iár: pl. grug-ieir, ieir y myn rwymo i fynnu gweled cyf.
ydd, cochiaid, coch-icir lawmi) ammodau heddwch;
Grout, s.rhyn-flawd, breisgion; gwarchadw; mechnio
rhymion; cymmrwd teneu Guaranty, s. gwarcheidwadaeth
Grow, t. tyfu, cynnyddu, pritio; Guard, s, gwyliadwriaeth, cadwr
chwyddo; chwanegu aeth; gocheliad:— gwyliwr,
Growing, a tyfol: part. yn tyfu gwyliedydd:—gosgordd-lu;
Growl, v. chwyrnu, grymial gwarchawd-lu, gwart-lu
-Growling, part. dan chwyrnu, Guard, r. a. cadw, argadw,
dan rwgnach: a, grymialus gwarchadw, amddiffyn, dior
Grown, part, tyfedig, wedi tyfu gelu; gwylied; gwartu
Growth, s, twf, tyſiad, tyfiant, Guarded, a gwarchodedig, am
ddiffynedig A.
cynnydd, cynnyrch, prifiant
Grub, s, math o gynrhonyn; cor Guardian, s.arffedawg, arffedog
bryf; cor oddyn - wr, gwarchodwr, ymgeledd
Grub, c. divreiddio, dadwreidd wr, noddwr, golygwr
io, tymnu chwyn Guardian, a. gwarcheidwadol,
Grubbed, a. divreiddiedig ymgeleddawl -

Grubbing, s. dadwreiddiad Guardianship, sub. arſedogaeth,


Grudge, s. cas-gofiad; dygascdd, gwarchodaeth, gwarcheidwad
llid, cenfigen; lled-wg; adgno aeth, ymgeleddwriaeth
Grudge, v. grwgnach, gwarafun, Guardless, a. di-wyliadwriaeth,
cynghorſymu; dannod diqfal, penrhydd: dinodded
Gruel, s. cawl, grual, isgell, pottes Guardship,s.mawdd-long, gwarch
—Barley-gruel, heidd-gawl— awd-long, gwart-long
Water-gruel, dyfrgawk pottes Gudgeon, s. gwyniad: symlyn
.blawd a dwff -

Gubernation, s, rheolaeth
G U. 21 J G U.

Guerdon, s, gwobr, tál, iawn Gully, t. ceg-leisio; gorlyngcu


Guess, s. amcan, amcaniaeth Gully-gut, s. bolerwr, glythwr
Guess, r. dyfalu, burw amean, Gully-liole, s. ceg neu dwll canol
amcan-gyrchu, lled-dybio ffos, dam heol tref, &c.
Guess-work, s. amcan-waith Gull-catcher, s. twyllwr, hoced
Guest, s, gwestai, gwestwr, llet wr; un castiog
tywr, osb, (pl. ysb, osbion) Gulosity, s. gwangc, rhaib
Guggle, r. byrlymu, boglymu Gulp, s, traflwngc, 'cegaid, dar
Guidage, s. gwobr hyfforddwr lwngc: v. darlyngcu; cegu
Guidance, s.arweinid, arweiniad, Gum, s. math o sudd addefnyna
cyfarwyddyd, cyfarwyddiad, allan orai coed; glud, gwydd
hyfforddiad, tywysiad lud: v. Sythm, gludio, glud
Guide, s. fforddwr, hyfforddwr, ddwbio
cyfarwyddwr, fforddoliad Gummy, a gludiog:—molog
Guide, r. hyfforddio, tywys, ty Gums, s. gorchfanau, gorchar
wyso, cyfarwyddo, florddoli fanau, cig y damnedd
Guild, s. cymdeithas, brawdol Gun, s, dryll tanio, ergyd-ddryll,
iaeth; dirwy; treth, tasg cyflegr, gwn
Guildhall, s. bywrdeis-dy; dadleu Gunner, s. gynydd, gynwr—A
dy, cynghor-lys master gunner, pen-gynwr
Guile, s, twyll, dichell, hóced Gunnery, s. cyflegr-waith, gyn
Guileful, a hocedus, dichellgar, yddiaeth
twyllgar, cyfrwysddrwg Gunpowder, s. flam-lwch, flam
Guilefulness, s. dichell, dichell rawn, powdr gwn
garwch, twyllgarwch, twyll Gunshot, s. ergyd gwn -

Guileless, a. didwyll, annichell Gunsmith, s. ; gynau, cyflººr.


gar, dihóced, diddichell wr; gynwr, gynydd *-
Guilt, s. euogrwydd; affaith Gurgions, s.rhuchion, rhuddion,
Guiltiness, s. euogrwydd eilflawd, sisel, breision -

Guiltless, a. dieuog, diſai Gurnard, Gurnet, s. math o for


Guilty, a. euog, camgylus, beius, bysg, pengernyn
anwirion, traws-wybodol Gush, s. ffrwd, gorlif
Guinea, s. gwlad yn Affrica:- Gush, v. ffrydio, gorlifo, lifeirio,
darn aur gwerth punt a swllt pistyllio, gorddyferu
Guise, s. modd, dull, sut, llum, Gusset, s. cwysed, llain; dermyn
gwedd; defod, arfer; gwisgad Gust, sub. awel, enawel, chwa,
Guitar, s. math o offerym cerdd cawad, chwaf, chwaw, gor
Gulch, s. bolerwr, ymrythwr chwa:—chwaeth, blas, blesyn
Gules, a, rhudd, rhuddgoch Gusty, a chwäawl, chwawiog,
Gulf, s. mor-gaingc; cadduglyn, ystormus, chwythain, awelog"
Ilynge-lyn, sybwll; mor-ger Gut, s, perfeddyn, coluddyn; yin
wyn; llyn tro; gagendor ysgar, monochen
Gulfy, a llyngclynog, sybyllog Gut; tº diberfeddu, ysparnu neu
Gull, s, gwylan:-gwirionyn ysparchu penweig
Gull, v. twyllo, hudo, siómi Gutling, s. monochen
Gullet, s.sefnig, y corn pori, corn Gut-pudding, sub. gwaedogen,
r
y gwddf; cegen, ceg selsigen, monochen
2 F2
H A 21 2 H. A

Guts, s. perfedd, coluddion Habitable, a. preswyliadwy, trig


Gutter, sub. fos, cwter; dyfr fanawl, cyfanneddol
glawdd, dyfr-banlle, rhewyn, Habitation, sº preswyl, preswyl
bargod-gafn fa, preswylfod, trigfa, trigfan,
Gutter, r. ffosi, cwteru trigle, annedd, cartref
Guttle, r. cegu, yumddyfoli, Habitual, adj. arſerol, defodol,
bolera, glythinebu, ymlenwi gnawd; greddfol; ansoddawl
Guttler, s, glwth, bolerwr Habituate, c. cynnefino, ynmarfer,
Guttling, s. ymddyföliad, glodd arferu, ymgynnefimo
est, gly thimeb Habitude, sub. greddf-duedd;
Guttural, a cegaidd—A guttural athrylith; ymarfer; perthynas
letter, llythyren arw ei sain Hab-mab, ad. yn fyrbwyll, ar
Guzzle, v. ymyfed, cofftio antur, aramcan
Guzzler, s, ymyfwr, bolerai, bol Hack, r. hacio, torri hac neut
erwr, trafiyugewr, cofftivr hâciau:—hurio allan; mynych
Guy, s. dyrwyn-raff (i long) arſer; gyrru'n déliarbed
Gymnasiarch, sub. pºm-ysgolwr; Hack, Hackney, s.yrhyn a logir,
pen-campiwr; pen-meistr neu aarferirynfynych—Hack
Gymnastic, a gorchestol, moeth horse, ceflyl llāg—Hackney º
ymarferol writer, 'syrifenydd am gyflog
Gyration, s. chwyl-dröad —Hack-serraut, gwas i bawb
Gyre, s. cylch; chwyldro Hacking, s, hāeiad; attal-day
Gyves, s, gefynau, hualau | wediad; logiad -

Hackle, s, crib llin, heisyllt


Hackle, r. Edr. Hatchel
H. |Haddock, s, math o for-bysg
Haft, sub. carn, said; menybr,
HA intai, haſ haſ coes; dwrn, neu afael-ddarn
Habeas-corpus, s, lly thyr dyfyn, offeryu miniog -

trwy ba un y mae careharor, Haft, c. carnio, gosod carn


arei ddeisyfiad ei hun, yn cael Hag, Hagard, sub, gwiddanes;
ei ddwyn ger bron Uchel Lys rheib-wraig: hen-wrach; hun
i brofilei achos lle; gwyll, ellylles
Haberdasher, s. gwerthwr mân |Hag, t. aflonyddu; dygn-flino
bethau at wisgad |Haggard, a. anferth, gwrthun;
Haberdashery, s. män-nwyfau eul, truan; gwyllt, answar
Haberdine, s. mêr-bysg (cod) Haggard, Hay-garth, s, gweir
wedieu halltu au sychu llan, gweir-clas f
Habergeon, s.lkurig; dwyfráneg, Haggass, s. selsigea friwgig
bronfoll Haº, a swiddanada, ellyū.
. Habiliment, s. dillad, trusiad; aidd : hagr, hagraidd
addurn-wisg; tree rhyfel -|Haggle,”.gwrthunderri: edwica,
Habit, sub. cyſlwr, ansawdd; tyn-fasgnacha, g -eirio
greddf, tuedd, athrylith; defod, Haggler, s. magmachwraul-sir
arfer; acen:—gwisg, gwisgad; iog; gºwydn-eiriwr; edwiewr
arwisg . |Hag-ridden, a. aflinir gangrº
Habit, v, gwisgo, dilladu uéu hunkle
213 H A
HA
Hagiographer, s. ysgrifenydd ar Halibut, s, lleden y mor
bethau sanctaidd Hall, s. llys; dadieu-lys, eistedd
Hail, s, cenllusg, cesair: c. cen 1$s; plas, palas; meliald; march
lius.go, ceseirio, byrw cenllusg matty
neu gesair Hallage, s, toll marchmatty
Hail, r. cyfarch, cyfarch-alw Hallelujah, 1, moiwch yr Ar
Hail-shot, s. pl. ergydion man gkwydd, Haleluia
belau, haels, cesair-belau Hallier, s, rhwyd adar
Hailstone, sub. ceselrym, carreg Halloo, s. dolef; bioedd; hºwi
genllusg Halloo, r. a. gawri, croch-floedd
Haily, a ceseiriog, cenllusgog io; hwi, hwa, hwyala
Hair, sub. gwallt, briger; blew ; Hallow, r. a, benditlalo, bendigo i
rhawn: sing, blewyn, hoeuyn cyssegru; sancteiddio
Hair-brained, adj. penſiol, peu Hallowed, a. sancteiddiedig, hen
chwiban, ysgoewan, anywastad digedig, bendigaid, cyssegr:
Hair-cloth, s. carthen rawn, sach län, cyssegredig [segriad
len flew, brethyn rhawn Hallowing, s. sancteiddiad, cys
Hairiness, s. blewogrwydd Hallucination, s, gwall, caumsyn
Hairless, a. moel, gwalt-goll, di iad, camgymmeriad
flew : penfoel, 1ad-lwm. Halm, s, callod, gweilt, cyrs
Hairy, a.gwalltog; blewog Halo, sub. y guottai, y çylch o
Hake, v. taer-ymgeisio ddeutu'r haul, lloer, neu Sēr
Hakot, s, math 9 bysgodyn, y Halser, Hawser, sub. tyil-raff, i.
penhwyad, y cegdilu lusgo long yu erbyn dwfr
Halberd, Halbert, s. ffon-fwyell; Halsers, s. pl. gwedd-dresi, cèr
isarm; gwayw-ſion tymnu, rhaffau, carreiau, &c.
Halberdier, s, from-filwr; isarm Halsier, s.llusgwrilong
wr; fon-fwyellwr Halt, s. cloſini; gorphy'ysiad
Halcyon, s. math o aderyn mêr, Halt, c. cloth, cloff-gerdded:
a wna ei nyth, meddant, ar y llácio :—gorphyys, sefyll
feisdon—Halcyon days, dydd Halter, s. cebystr, tennyn, cort
iau tawel tăg;'amser heddych ym, corden; penfiestr, Pen
lawn; hāf-dilyddiau refryn:-clottedigwr; gorsafwr
Hale, a lach, iachus, cryf Halter, p. cebystru; by ºldaglu
Hale, v, flusg0, llurguinio Halve, w, hanneru, ãº:
Haler, 3. llusgwr, dyiusgwr . Halved, a hauneredig
Haling, s.llusg, dyſºsg, ºluºgiad Halves, s, y ddau hammer
Half, s. hanner, hanmereg Ham, sub, morddwyd inochyn,
Half-bred, a cºmmyśgryw, lled. tiolen; y garr;-maer-dy
#. 4. a bachau ynddo
ame, s. mynggi, myºngci Pren
*:::::::: tº: Hamlet, s. maesdref, cordref,
wry r
pentref; maenol r -** -

tº:
ad.arhawerfordd |Hammer, f. morthwyl; gordd
#º: Hammer, r. morthwylio; p wyo
nereall, gwallbwyllºg, led Hammock, s. gwely cºg, gwely
chweian -
morwr wew long
º
H A Q 14
HA
Hamper, s. cawell, balleg Hang, r. crogi; dibynu; ynnddi
Hamper, r. dyrysu, rhwystro bynu: gosodar fachau
Hamstring, s. Ilinyn y garr Hanger, s. bidog, byr-gleddyf
Hamstring, r, torrillinyn garr Hanger-on, s. truth-ymlynwr
Hanaper, s. caweil: syllty—Clerk Hangers, s. crèg-fachau
of the Hanaperºrswyddwr dan Hangings, s. crög-lenni, cylch
y Canghellwr lenni, caead-lemmi; cortyman
Hand, s.law, Ilofen, Ilofen, adaf: Hangman, s. crogydd, crogwr,
—lled Ilaw, dyrnfedd dienyddwr
Hand, r. estyn a law; arwain Hank, s. cengl, cenglyn o edau;
gerfydd y llaw; trosglwyddo boglym; attalfa, cloffrwym
Handful, a. Ilonaid llaw, dyrmaid, Hanker, r. blysio, chwantu,
munaid, llaweth; crafangaid chwennychu, gorſiysio
Handicraft, sub. llaw-gelfyddyd, Hap, sub. hap, damwain, dam
crefft chwaen, dychwaen, dygwyddiad
Handicraftsman, sub. celfyddwr, Hapless, a. anned wydd, anſfod
Ilaw-grefftwr, crefftwr . anhapus, trwch
Handily, ad. yn hyław Haply, ad. ysgatfydd, o dilam
Handiness, s. bylawrwydd wain, fe allai, nid hwyrach,
Handkerchief, sub. llaw-liain, ond odid, hwyrach
chwys-liaim, cadach, mapcyn, Happarlet, s. huling brithog
moled, llawfoled Happen, v. damweinio, dyg
Handle, s. carn; menybr; coes; wyddo, hāpio, dygwydd
troed; dolen; dyrn-ddol:— Happiness, s. dedwyddwch, ded
achlysur; esgus wyddyd, gwynfydedigrwydd,
Handle, r. Ilofi, dylofi, llaw hapusrwydd, dedwydd-fyd,
deimlo; trim, ymdrin a gwynfyd; fiawd, rhwydd-deb,
Handmaid, s, llaw-forwyn, gweim hap dda
ydd-wraig, gweinyddes Happy, a. dedwydd, gwynfyd
Handmill, s. breuan, melin law edig, hāpus, hapusol
Hand-over-Head, ad. yn daiys Harangue, sub. araith, araeth,
tyriaeth, yn ddi-gynghor arawd: hir-chwedl
Handsel, Hansel, sub. calénig, Harangue, v. areithio
gwoseb, goseb, honsel Harbinger, s.rhag-redegwr, rhag
Handsome, a hardd, glän, pryd flaenor, blaenred
weddol, prydferth, gweddus, Harbour, sub. porth, porthladd,
gweddaidd; divael; golygus long-borth, angorfa, moreb,
hafn, aber
, Handsomeness, s. tegwch, glen
Harbour, v. llettya; croesawu;
did, prydferthwch, harddwch,
tlysmi, teledivrwydd arſolli; cynnwyso; Ilochesu
Handspike, s. trosol-brenHarbourless, a. diletty, dinodd
ed; diborth, diymogor
Hand-writing, s. ysgrifen-law
Hard, a, caled, durfin, durfing;
Handy, a. hylaw, dehau, deheu
tyn, cynnil, crintach, cyrrith
ig, medrus, dichwith; parod;
o waith llaw Harden, v. caledu; ymgaledu -
Handy-dandy, s. minddu man Hardener, s. caledydd; duriwr
ddell, chware plant | Hardening, s. calediad; duriad
HA 2 15 H A

Hardily, ad.ynhyfaidd, yn ddewr Harmonics, sub. cyngham-ddysg;


Hardiness, s. “ofmder, “onder, traethodau arberoniaeth
éondra, gwrolder, hyfder Harmoniousness, sub. cyssciniol
Hardish, a, lled-galed rwydd, cysomoldeb, cydsain
Hardly, ad. yn galed; yn al Harmonist, s. cyssonydd, cys
hawdd; yn brin, o braidd seinydd, cysonwr -

Hardness, sub. caledweh, caled Harmonize, r. cynghanu, cyng


_rwydd; durfingder; anhawsder haneddu; cyssoni, cysoni
| Hardship, sub. caledi, caledſyd, Harmony, s. cyssondeb; cyng
blinfyd; cam, gorthrymder hanedd, cyd-gerdd, cyd-gān
Hardware, sub. nwyddan dur a Harness, s. cer, seirch, harnais,
haiarn, dur-gelfi, dur-drec trec, march-wisg, march-offer;
Hardware-man, s. dur-gelfiwr artogaeth, rhyfel-wisg -

Harness, c. cerio, harneisio, trèc


Hardy, a caled, cadarn; pybyr, |
|
hy, calónog, hyfaidd io, offeru; taclu; aifu, arfogi
Hare, s, ysgyfarnog, ceinach Harp, sub. telyn: t. telynorio,
Hare, r. brawychu; aflonyddu chwaren ar y delyn
Hare-brained, a. pen-ffol, pen Harper, s. telynor, telynwr
chwiban, di-feddwl, anwadal Harponeer, s. mor-dryferwr
Hare-hearted, a. ofaus, digalom Harpoon, s. tryfer mor-feirch
Hare-lip, s. gwefus fºlchog Harpsichord, s. math o offeryit
Hare-pipe, s. yslepan, nagl, neu cerdd dannau -

groglath, iddalysgyfarnogod Harpy, s. rhyw anghenfil dych


Hare's-cummin, s. troed yr ys ymygol: rheib-ddyn
gyfarnog, meillion cedenog Harrass, r. blino, dygn-flino; di
Hark, int. hai; ho! degle! clywſ frodi, diffeithio, amrheithio
gwrando! hwda air Harridan, s. hen butain
Hark, Harken, v. gwrando, ym Harrier, s. helgi, sawr-gi
wramdo, clust-feinio, deglyw Harrow, s. Ög, ogeid
Harlequin, s. amredydd, yºgent Harrow, v. Ilyfnu,ög-lyfnn; dwys.
yn, digrifvas, ystumiwr rwygo; gorddygmu
* Harlot, s. putain, hoedem, dyhir #. v. blino, dygn-flino
en, cymmones, mwyglen Harsh, a. garw, gerwin, afryw
Harlotry, s. puteindra iog, llym, sarrug, stir, anſwyn
Harm, s. miwed, emiwed; Sarhād; Harshness, s. gerwindeb, garw
colled; drvg edd, sarrugrwydd, anſwynder
Harm, niweidio, drygu, colledu, Harslet, s. syrth mochyu. Edr.
sarhäu, argyweddu, eniwo Haslet
Harmful, adj. niveidiol, niweid Hart, s. carw, hydd; eilon; elain
lawn, drygiog, dryglawn Hartshorn, s. corn yr hydd
Harmless, a. diniwed, diddrywg, Harvest, s. cynhauaf, cynauaf
gwirion; diadwyth; digolled Harvest, c. cynauafa, cywain
Harmlessness, s. diniweidrwydd Hash, s. briw-gig, man-gig
Harmonical, Harmonious, adj. Hash, r. briwo, cymmriwo : cym
cynghan, cynghanawl, cyng mysgu ; brith-arlwyo
haneddol, perfeiniol, hyfryd: Haslet, s. ymysgar mochyn—A
lais, erudºmºw, cydseiniawl haslet pudding, monochen.
- H A 216 H A

Hasp, s. hespen, cloig, cloigyn Haughtiness. s. balchder, balch


Hasp, r. hespèm, cloigynn edd, traha, trahansder, uclider
Hassock, s. clustog welft, chastog Hauglrty,’a, trahatis, froen-uchel,
benlin, hesor uchel-frydig, balch
Hast, s, bris, dyfrys, firwst, prys.Haulm, Hamm, s, Edr. Halm
urdeb, flvdan, fill, flysg Haunch, sub. morddwyd, clun,
Hasten, r. brysio, dyfrysio,ffryst. ffolen, pedraim, aelod ol
io, prysaro, cyflymn Hatimt, s. cyrchfa, cyrchfam, cyn
Hastics, s. byrbwylldra; ym. miweirſa; hen arter
fºrwst, brysgårwch, tra-brys Haunt, r, cytihiwait, mynych
Hastings, s. pys cyūnar gyrthu; aflonyddu
Hasty, q. brysiol, frystiol; byr Havoek, s. diſrod, atirhaith, haf.
bwyll, mawswyllt, iºr og, difrödaeth, diffrodiad
Hasty-pudding,s, berw-gymmysg Havock, r, difrodi, hafogi, an
o beillied a laeth rheithio
Hat, s. het, heulrhod, capan Hautboy, s. math o bibell groch
Hatch, s, deoriad, haid o gyw. lais, rhibib, telgorm
ion, hyth-lwyth: dorig; clawr. Haw, sub. pilen heu groenen ar
ddor, gor-ddor, gwardārws lygah, yr ongyl:—ogfaen,
Hatch, r. déor, dēori: dyſeisio grawn y ddraehen wen, cyt
Hatchel, sub. heisyllt, heislan, awel meu gºratol y moch–
rhupai, crib llin, trafel Hawthorn, draenen wen, ys
Hatchel, c. cribo, heislanu, trysio pyddaden; pl. ogfaen-llwyn, k
§º
llin meu -
yspyddad
Hatchet, sub. º cythymiai, Hawk,shebog, gwalch,ysgutyll, |
cynymen, buyellig 'cudyll, cudyū coch |
Hatchet-face, sub. wyneb hagr. Hawk, r. bebocca:—carthm safn, º

lym hoeh-boerit-eri-werthu, cylch. º


Hatchment, s.arwydd met affan werthu, gwica . -

bonedd wedieiºsodar fury Hawker, sub, hebogydd:—eri.


ty, marw-gwnsallt werthwr, cylèh-werthwr, gwice
Hatchway, s. ...” trºy neu awr, gwicwr -
º
drös giawr-ddofan long Hawking, s.hebogyddiaeth: cri
Hate, s. cas, dygasedd, easineb
Tate, r. casău, eiddio |
werthiad, gwiciaeth
Hawkweed, s. Ilysiau'r hēbēg
|
Hateful, a cas, atgas, flaidd # , gwalchlys felenydd
Hatefulness, s. atgasrwydd |Hawser;s. Eòr. Tſuiser
Hatred, s. cas, casineb, dygasedd Hawses, s, rhºtlyllan
itter, s.hètwr, liétiwr Hawthorn, s, Edº. Haw -

Hattock;s.swp wythysguboyd; Hay, ºs. gwait, gwyran, gweir.


cogwrh, cogyrnyn - wellt, dēºwełlt: #ysiau
Have, r. cael, eiffael, meddu,
meddiatinu; dwyn, dygyd Hayhººker, s. cyweiriwrigwair
‘Haven, s, pörth, porthladd, Hong|Hazard, s. eribydrwydd,
borth, § pyd; antwr; damwain,
º
gh-haugh,
mdel-glav ūs. math oftsgae *Hāºard, rºaſtatio, artiádio; em.
bººvy
bydu, pydio, peryglū
H E 217 HI E
**

Hazardous, a. enbyd, enbydus, Health, s, iechyd, pvynt


peryglus; anturus; angeuol Healthful, Healthy, adj. iach,
Haze, s. nivi, tarth, lled-niwl iachus, iachusol, pvyntus
Hazel, s. collen: pl. cyll, coll Healthfulness, s. iachusrwydd,
Hazel-grove, s. ceili, collwydd iechyd, pvyntusrwydd
Haziness, s. niwliogrwydd Heap, s. crug, crugiwyth, twrr,
Hazy, a, niwlog, lled-niwlog, go pentwr; carn; carnedd; twm
dywyll, anamlwg path; cludair, cwrt, curt, cwrn
He, pron. efe, ef, e, efo, fo, o Heap, v. tyrru, pentyrru, crugio,
Head, s. pen; cópa, clopa; iád, cludo, cludeirio, curtio, canu,
sińd; talcen; blaen; penaeth carneddu, cyrnemu
Head, r. blaemori, llywie, ar Hear, v. clywed, clybod, er
wain, penu, penogi; bodyn glywed, dyglywed; gwrando
ben {{earer, s. clywedydd, clywiad
Head-ach, s. dolur neu gur pen ur, gwrandawydd, clybodydd
Headborough, snºb. maer neu Hearing, s. clyw, clywedigaeth;
swyddog bwrdeis-dref achlust; gosteg, gwrandawiad
Headed, a. penawg, à phen iddo Hearken, v, gwrandaw, andaw
Headily, ad. yn chwidr-wyllt Hearsay, s. pell-hanes, hames o
Headiness, s, ehudrwydd, pen glywed, hames o beni ben, sån
galedrwydd: cryfder diod Hearse, s. elor feirch, elor-gerbyd
Headland, s. penarth; talar Heart, s. calom; canol; rhuddin
Headless, a. diben; heb ben Heart-ache, s. dolur calon, bron
Headlong, ad. yn bendramwn WSt

wgl, yn wysg y pen, dibyn Heart-burn, s. ingloes, llosg cylla,


dobyn: a, chwyrm-wyllt, di cyllagwst: gwg calom
ymattal, penchwidr; serth Heart-ease, s, esnwythder calon:
Head-piece, s. helin; penfestin: —blaen y gwayw, y boeth
fig. deall, callineb flam
Head-qnarters, s, prifluest-dy Hearten, v. calonogi, cefnogi,
Headship, s. penogaeth, periad cysuro, gwroli, sirioli
uriaeth, blaenoriaeth Hearth, s.aelwyd—A hearth-full,
Headsman, sub. dibenwr, pen aeivydaid. –Hearth-money,
dórwr, dibenydd treth acIwyd
Head-stall, s. pen-ffrwyn Heartily, ad, yn galénog, yn ddi
Head-stone, s, pen-conglfaen fruant, o'r ga'on
Headstrong, a. cildyn, cyndyn, Heartiness, s. diffuantrywydd, ca
afrcolus, anystywallt, anystyr ionogrwydd, awch o galon
iol
o Heartless, a. digalom, diarial, di
Heady, a chwidr, ehud, byr fywyd, diyspryd, annewr
bwyll; cryf, brwysgawl Heartlessness, s. anghalondid
Heal, v.iachâu, gwellhäu, medd Hearty, a, calonog; iachus, byw
yginiaethu; ymiachau iog, cefnog; diffuant, cywir
Healing, sub. iachãd, meddygin Heat, r. twymo, poethi, brydio;
iaethad, meddyginiaeth cynhesu; twymdwyro
Healing, a. iachãol, meddygin Heat, sub. gwres, brydaniaeth,
iaethol, meddygawl poethler, twynn'der;
<) ( .
cynhes
H E o
- 18 H E

rwydd; iás; angerdd:--tan Hedge, r. cau, bidio, cloddio


dde; crugdardd:—siàs, gyrfa, Hedge-bill, sub. cryman cau,
rhetifa gwyddiſ -

Heath, s. grug, myncog; grugos; Hedge-chafer, sub. chwilem y


rhos, grugle dom
Heath-berries, s. gryglys, llys y Hedger, s. caewr, gwrychwr . .
llau, llys y brain, grygon.— Hedge-fumitory, s. m.w.g. y perthi
Heafl-cock, ceiliog y mynydd Hedge-hog, s. draenog, ballog
—Heath-hen, grug-iar—Heath Hedge-mustard, Charlock, sub.
game, grug-ieir—Heathy, grug berwy'r fam, berwy Caersa
og, llawn grug lem, berw'r torlänau, berw’r
Heathen, s. cemedl-ddyn, barbar. famog -

iad, ethnig, pagan Hedge-row, s. gwyddi, gwydd


Heatlien, Heathenish, a. cenedl ing, cae, gwrºch; clawdd
ig, digred, barbaraidd, ethnic Hedge.sparrow, s. gwrachy cae,
aidd, paganaidd brych y cae; gwigyn y gāg
Heathenism, s. paganiaeth, eth Heed, sub. gwrandawiad, ystyr
niciaeth; anghred iaeth, pvyll, gofal, gocheliad
Heave, s. dyrchafael; codiad Heed, v. ystyried, pvyllo; ym
Heave, r. codineu dynmu i ſymu; wrando; yrnogelyd; ymgadw sº

codi; ymgodi; chwyddo Heedful, a, gwagelog, gofalus,


a
Heaven, s. nef; pl. nefoedd gwyliadwrus, gochelgar |-
. Heavenliness, s. nefolder, nefol Heedfulness, s. ymogeliad * º
- rwydd, nefoleiddrwydd Heedless, a. anochelgar, csgeu º s

Heavenly, a.mefawl, nefolaidd lus, disylw, diofal


Heavily, ad. yn drwm, &c. Heel, s. sawdl, tap, ffal.—Heel
Heaviness, s. trymder, tristwch, piece, tépyn
athrymedd, athristedd, trym Heel, r. sodli, tàpio; gogwyddo
frydedd; dwysder, trymbwys Heifer, s. anner, treisiad; mein
Heavy, a trvin, pvysig, pvys oles -

fawr, dwys; cysglyd; hwyr Height, sub. uchder, uwchder, Q


drwm; trist, athrist, athrwm uchelder, uchedd; hyd; eithaf
Hebraism, s. Efreiaeth, dull ym Heighten, v. uchelu, codi yn
adrodd priodol i'r Hebraeg uwch; myyhäu, chwanegu
Hebraist, Hebrician, s. Efreiydd, Heinous, a. echryslawn, erchyll,
Efreiwr, Hebrewr anfad, ysgeler, tra-gerwin
|
Hebrew, s. Efrai, Efreieg, He Heinousness, s. ysgelerder, er
brieg, Ebryw; Hebréwr: pl. chylldra, echryslonedd, dryg
Hebréaid, Efrewysion edd
Hebrew, adj. Hebréaidd, Efre Heir, s. etifedd, edifedd; aer;
iaidd; Hebrüg, Efréig treftadog, dyledog; ediing
Hecatomb, s. aberth can anifail Heiress, s. etifeddes, aeres
Hectic, a, gwastadol, dibaid, an Heirship, s. treftadogaeth i.
myspeidiol; greddfol | Helioscope, s. haul-ddrych
"
Hector, s. bygylwr: r. bygylu | Heliotrope, s. blodeuyn yr haul
Hedge, sub. cae, gwrych, bid, Hell, s. affern; afagddu, y fag.
... gwydding, perth-gae ddu, annwfn, alis
H E 219 H E

Hellish, a, uffernol, uffernig Heptagon, s. dull seith-ochr: a.


Hellebore, s. pelydr Yspaen seith-ochrog
Helm, s.llyw: cloig, beiys Heptangular, a. seith-onglog
Helmet, s. helm, penwisg dur, Heptarchy, s, llywoolraeth saith,
penffestin, pènawr seith-béuaduriaeth
Help, s, porth, cymborth, cyn Her, pr. ei; hi: Hers, eiddi
northwy, ymgeledd, help Herald, s. arwyddfardd, achwr:
Help, r. cymborth, cymnorthwyo, cyhoeddwr; herodr, herodiad
cyfnerthu, helpio Heraldry, sub. arwydd-farddon
Helper, s. cynnorthwywr, &c. iaeth, achyddiaeth; herodacth
Helpful, a cynnorthwyol Herb, sub. llys, llysieiuyn, (pl.
Helpless, a...digymhorth, diym llysiau) glaswelltyn
geledd, diborth, dinodded Herbaceous, s, llysieuaidd, llys
Helter-skelter, ad. yn dilidrefn ieuol; llysieugar
Helve, s. coes bwyell, menybr; | Herbage, sub. porfa, tir porta;
troed caib; carn cryman degwm porfa; llysiau'r maes;
Hem, s. ymyl-wniad, gwrym, rhydd-did i gyd-bori
gwald; haech, tasel, hem Herbal, s, llysiau-lyfr, traethawd
Hem, v, ymyl-wnio, gwrymio, am lysiau
gwaldio, hemio; amgylchynu Herbalist, s. Ilysieuwr, llysieu
Hemeroids, Hemorrhoids, sub. ydd
clwyfy marchogion, lledewig Herbalize, v. trin llysiau
wst. Edr. Emeroids Herb-bane, Broom-rape, s. gor
Hemisphere, s, hanner cylch yr fanadl, tag-wyg, corn yr hydd,
wybr neu’r ddacar, hanner corn iwrch, corn bywch, pal
grwn adr hir
Hemlock, s. cegid Herby, a. lysieulyd, llawnllysiau
Hemorrhage, s. gwaedlif, gor Herculean, a. cawraidd, gorch
ddin neu dályferlif gwaed estol, aruthrol, dihafarch
Hemp, s. cywarch Hercules, s, Ercwlf, un o'r hen
Hempen, a. cywarchog, o gyw gawr-dduwian
º
* Hen, s. iár, giar, dicen [arch | Herd, s, gyr; mintai, dūadell;
Hen-bane, s. Ilewyg yriar, fton gre; centaint
y bugail, crys y brenin, fla y Herd, r. cyd-ymdyrru, cyd
moch, partyg, bele gymdeithasu, déadellu
Hence, ad. oddiyima: interj. ym Herdsman, sub. bugail, grewr,
alth fivrdd : heusor, bugeilydd, déadellwr
Henceforth, Henceforward, ad. Here, ad, yima, yn y lle hwn, yny
bellach, rhagllaw, mwy, mwy fan hon; dyina, llyma
ach, ohyn allan, weithian Hereabout, ad.oddeutuyma,Szc.
Hen-hearted, a. livtr, digalon Hereat, ad. ar hym, wrth hyn
Hen-driver, Hen-harrier, s. y iár Hereafter, ad. arol hyn, yn ol
dimwem, 3. bód tinwyn lyn, wedi hyn, 0 hym allan,
Henpecked, a tan gnwc gwraig rhagllaw: s. byd iddyfod
Henroost, s.clwyd yr ieir Hereby, ad. wrth hyn
Hepatic, a. afuawl; afuaidd, Hereditable, Heritable,a.etifedd
perthynol i'r afu awl, •uadºl
.
2 G 2
H F. 220 H I

Hereditament, s. da etifeddawl Herring, s. pennog, penwag,


Hereditary, a. etifeddawl, tref. penweigyn, (pl. penmogiaid,
tadawl penweig) ysgadenyn (pl. ys
Hereford, s. Caerffawydd, Hen gadan, ysgaddan)
ffordd Herself, pron. hi ei human
Herefordshire, s. swydd Erein Hesitate, p. ammau, petruso,
nwg, swydd Henffordd rhuso, gohirio; cloff-siarad
Herefrom, ad. oddi yma Hesitation, s. petrusiad, petrus
Herein, ud, yn hym; yma edd, petrusder, ammheuaeth;
Hereof, ad. o hyn; ei geirdagiad
Hereon, Hereupon, ad. arhyn Heterodox, a. gwallam-dybiel,
Heresy, sub. geulith, geu-gred, gwrth-dybiol; geuol, ang
gwrth-gred, cam-gred, cam hywir, geu-lithiawl
goel, heresi, geu-ffydd Heterodoxy, s. geu-ddysg, all
Heresiarch, s, blaenor gen-gred farm, geu-farm, geu-lith
Heretic, s, gwrth-gredwr, cam Heterogeneous, adj. brithryw,
gredwr, heretic, geu-ffyddiwr brithrywiel, allryw, amryfeil
Hereto, Hereunto, ad. i hyn, at ryw -

hyn, wrth hym; hyd yn hyn. Hew, r. cymynu, cymynian;


Heretofore, ad. gynt, cyn hyn, maddu, trychu; torri; darmio
or blaen, o flaen hym Hewer, s. maddwr, cymynwr,
Herewith, ad. efo hym, gydahyn cymynydd, trychwr, torrwr
Heriot, s. ebediw; anifel a delir Hexagon, s. corph chwe’ ochrog,
i'r meistrar farwolaeth deiliad meu chwe'-onglog
Heritage, s. etifeddiaeth, treftad, Hexagonol, a.chwe'-ongl, chwe'-
treftadaeth; etifiant ochrog, chwe'-onglog
Hermaphroditical,a.gwr-wreigiol Hexameter, a. chwe'-bamog
Hermaphrodite, sub. un deuryw Hey, Hey-day, interj. had hai!
iol, cyd-ryw, mab-ferch, gwr wiſ oi! oiam oio! hai-ho
a gwraig Hiatus, s. agen, agendor, gagen
Hermit, s. meudwy, didryfyr, Hibernal, a gauataidd
golochwydwr, elaig Hibernia, s. yr Iwerddon «
Hermitage, s. meudwy-fod, cell Hibernian, s. Gwyddy!
didryfwr: meudwyaeth Hibernian, adj. Gwyddelig, Iw
Hermitical, a. meudwyaidd, di erddonig
dryf, didryfaidd Hickcough, Hickup, s. ig, yrig:
Hern, Heron, s. crêyr, crychydd v. Iguan, eigian
Hernia, s. torgest. Edr. Rupture Hickwall, Hickway, s. caseg y
Hernshaw, Hernery, s. crêyrfa, ddryg-hin, delor y derw, eym
coed crychyddion ynwry coed
Hero, s.arwr, gwrolddym, gwron, Hid, Hidden, part. and a cudd
cadgun, arwron, rhyswr iedig, celciedig, y'ughudd, dan
Heroic, Heroica, a. arwraidd, gël, cudd, dirgel
mawrfrydig, traigwrol || Hiide, s. croen, cen, bling-groen
Heroine, s. arwraig, arwres | Hide, v, cuddio, celu, celcu,
*Heroism, s.arwreſid, arwriaeth, celcio; dirgelu; ynguddio.
gwroriaeth, mawrwriaeth Hide-and-seek, s, migymguddio
H I. 221 H I

Hide-bound, a croen-rwyn, cem Hinder, t. rhwystro, lluddias,


rwym Ihuddio, Ilestan, nadael, cyf
Hideous, a. hyll, erchyll, echrys luddio, attal, rhagod
lawn, irad, girad, gwrthum Hinderance, Hindrance, sub.
Hie, v. brysio, prysuro, frystio rhwystr, lludd, llestair, llest
Hierarchy, s. cyssegr-lywodraeth; ciriad, rhagod, goludd
llywodraeth eglwysig Hinge, s. colyn dör, bach drws
Hieroglyphical, a. arwydd-lumiol, Hint, s. amnaid, awgrym, ar
batheimiol, arwyddocãol wydd, lled-ry bydd, crybwyll
Hieroglyphics, s. nodau arwydd. Hint, r. rhoiamnaid neu awgrym,
ol, arwydd-lumiau, batheimiau corbwyll, crybwyll
Higgle, r. edwica. Edr. Haggle Hip, s. clun, penuchafy glun
Higgler, s. edwicwr, adwerthwr Hip, s. Edr. Hippishness.
High, a, uchel, ban, bānog, tal; Hip, v. llaesu cymmal pen y
llawn; croch; mawr glun; clum-glofti
High-lands, s. blaenau, bānau, Hippish, a. isel o yspryd, gwan
uchel-dir, gwrth-dir dybus, gwyllt-dybus -

Highly, ad, yn uchel, yn fawr Hippishness, Hippo, sub, tyb


Highness, s. uchder, uwchder; ddolur, iselder yspryd; clefyd
uchelder, uchel-radd y ddueg, dueg wst
High-taper, s. y dewbānog, clust Hippuris, Horsetail, s.rhonell, y
yfuwch, moron y maes, troed march
aderyn Hips, s, egroes, ogfaen, fºrwyth
High-way, s. ffordd fawr, cefn au march-fieri
ffordd, prifffordd Hire, s. cyflog, hur, log
Highwayman, s, lleidr meu ys Hire, r. cyflogi, hurio, liogi
peilydd pen fordd Hircling, s. gwas cyflog
Hilarity, s. Ilawenydd, Ilonder, His, pr. eiddo ef, ei eiddo, ei–ef
hoen; hoenusrwydd Hiss, s. chwithrwd, chwythlais,
Hilary-term, s. yr amser cyntaf si; hwt, hys
i drin achosion cyfreithiawl, Hiss, c. cliwithrwd, chwyth-leis
yn dechreu yn mis Ionawr io, chwibanu, sio; hwtio
Hill, s. bryn, moel, cefa, garth, Hist, interj. ust! tewch! taw!
cefnen, rhyn; bre; trum; Historian, s. ystoriwr, ysdorſawr,
gallt hanesydd, hauesai, haneswr
Hillock, s. bryneyn, corfryn; Historic, Historical, a. ysdorawl,
crug, twyn, twmpath, ponge, hanesiol, hanesyddol
pongcyn. Ant-hillock, myr Historify, r. hanesu
dwyn,
Hilly, a.m.
. ig, bryniog
Historiographer, s.hanesydd,&c.
History, s.hancs, brud, ysdori,
- º:3. garnºcleddyf edrybod; hanesyddiaeth
Him, pron. ef, efe, efo, fo, o Histrionic, a, tafod-chwaréydd
Himself, pron. cihun, eihuman ol; ar wedd chwerig
Hind, s. ewig.—llafur-was Hit, s. ergyd, tarawiad; dam
Hind, a. ol.—Hinder, Hinder wain; damwein-dro
most, Hindmont, olach, olaf, di Hit, r., taro; cyhwrdd, ey
weddaf: bouawl, yu bonio ftwrdd; dygwyddo; eyd-daro
H O Oen
---
) II O

Hitch, r. gafaelu, bachu: ym | Hock, s.cymmal yr egwyd, coes


symud yn anesmwyth gym, coes-ddarn blaeu o gig
Hitchel, s, heislan. Edr. Hatchel mochyn:—-gwin meu gwrw
Hithe, s, portiliadd bychan cryf
Hither, ad. yuna, hyd yuna Hocus-pocus, s. had, hud a fu;
Hithermost, a y mesafyma lledrith, hudoliaeth
Hitherto, wi. hyd yina, hyd yn Hod, sub. cafn cymmrwd, cafn
hyn, hyd y pryd hym morter, hawc ; cafnaid
Hitherward, ad. tu agyma Hoddy, a. cryſ, iachus
lſive, s. cwch gwenyu; bod Hodman, s.cymmrydwr, hawewr
rydaf, modrydaf Hodge-podge, s. cymmysgedd
Hive, v. cychu, ilestru gwenyn Hoe, s. caib, ceiben, cribyn-gaib,
Ho! int. ho! hall clyw! clywcht chwyn-gaub -

Hoar, a. Ilwyd, llwyd-wyn, Hoe, r. ceibio, cribyn-geibio


blawr -

Hog, s. mochyn, ilwdn hwch,


Hoard, s. cuddfa, cudd-bentwr, twrch; banw; porchell . .
cudd-grug; cronfa, casglfa Hoggish, a. mochaidd, tyrchaidd;
Hoard, r, casglu, tyrru, pen drelaidd; crintach -

tyrru; cudd-dyrru; cronni Hoggishness, s. mocheidd-dra


Hoar-frost, s. Ilwyd-lew, barrug, Hog-louse, s. horen (pl. hor)
arien, gorwydr Hogoo, s. drewiant, drewdod -
Hoar-hound, s, llysiau'r cwm, Hogrel, s. hespwrm: fem. hespin
mör-ddanad, mor-ddanadi-- Hogshead, sub. myddi, barilyn
Stinking hore-hound, mor-ddan cynnwys 63 galwyn
adl gwynion, llwyd y cwn, Hog-sty, s. cut, cwt, craw, neu
cyntony gath dwlc mêch
Hoariness, sub. llwyd.edd: pen Hogs-wash, s, gelchion, agolch
wynni, brig-wynnedd; caened Hog-wort, s. Ilysiau'r mâch
Hoarse, adj. cryg (fem. crèg.) Hoise, Hoist, v. codi meu didy
cryglyd–To grow hoarse, rwyn ifynu, uch-ddyrwyn
crygu Hold, s. gafael, dalfa ; amddiff.
Hoarseness, sub. crygi, cryglyd ynfa: lloches: cellfa, ceudod,
rwydd, crygni, crygiant
Hoary, adj. Ilwyd, llwyd-wyn,
blawr, blawr-wyn, arienog
Hob, s, pentan, pentan-faen
meu gèst long
| Hold, r. dal; gafael, gafaelu;
attal; cymnal; cadw; meddu
Hold, interj. dal! aros! paid!
s
Hobble, s. cloff-ddull: anghyflwr Hold-fast, sub. gafael-fach, dal
Hobble, r. cloft.gerdded bren
Hobby, s. corfarch, crynfarch: Hole, s. twil, but: ceule
—pawl-farch:-hoff-degan:— Holiness, s. sancteiddrwydd
hogyn neu hogen antoesog:— Hollo, interj.clywl gwrando!
math o hebog, cudyll Hollow, s. ceule, ceudwll, cau
Hobgoblin, s. ellyll, gwyll, lled Hollow, a. cau, ceuol, cafnog,
rith, anyspryd, bygwydd pannylog: diwaelod, twyllgar
Høb-nail, s. Hoel glópa Hollow, v, ceuo, cafnu, cafnio -
Hock, Hockle, t. torri gewyn y Hollowness, s.ceuedd, ceudod
garr, Edr, Hamstring. Holly, s, celynen, pren celyn
H. O. 223

Holly-grove, s. celyneg, celyn | Homologous, a. gogymmedr, go


llwyn, celyn-wig - gyfartal, cyfiely b
Hellyhoch, s. hôcys bendigaid Homotonous, a. unsain, gogyd
Holme, s. prinwydden, derwen sain, cydsain, cyfunilais
fyth-ddeiliog, glasdónen:--— Homotomy, s. cydseinedd, &c.
maran, marian, maranedd Home, s. ellyn-taen, hogalen
Holocaust, sub, losg-aberth, Honest, u, cyfiawn, cywir, go
poeth-offrwm nest, addwyn, didwyll
Holpen, part. cynnorthwyedig. Honesty, sub. union deb, gonest
They hare holpen, cymnorthwy rwydd, addwynder, cywiredd
asant | Honey, s. Inêl: anvylyd
Holster, s. gwain neu gód wrth Honey-comb, s, dil inel, crwybr
gyfrwy iddal gwn llaw | Honey-dew, s. mel-wlith, mél
Holt, s. coedwig, gwig, coed cawod, Inél-gawad
Holy, a. sanct, sanctaidd, glän, Homey-flower, s. blodau'r gwyn
pur; cyssegr-län, cyssegraidd wydd -

Holy-day, s. gwyl, dydd gwyl Honey-mouth, s. mwyn-dafod


Holy-Ghost, s. Yspryd Glan Honey-suckle, sub. gwynwydd,
Holy-water, s. dwfr bendigaid gwydd-fid, ilaeth y geifr, teth
Homage, s, gwriogaeth, gwarog au'r gaseg
aeth, ymostyngiad Honied, a llawn o fel, melus
Honager, s. deiliad dan wriog. awg; tafod-bêr; gwenieitlius
aeth, dyn gosgordd Honorary, a.myged, mygedawl,
Home, s. cartref, tref, trigfa, cymmriawl, urddroddawl
preswylfa, mangre, haddef Honour, s.aurhydedd, bri, parch,
Home, ad. adref, i dref enw, ardduniant, urddas,urdd
Homeliness, s. cartrefeiddrywydd; iant, cymmyraeth, ermyg
gwael-ddull Honour, v. anrhydeddu, palchu,
Homely, a cartrefaidd, gwlad perchi, urddasu, mawrhäu, er
aidd, gwledig, trvsgi mygu: cymineradwyo
Homespun, a cartrefig, a wnaed Honourable, adj. anrhydeddus,
gartref, tal-pentan parchus, urddasawl, myg
Home-stroke, sub. dyrnod hyd Honourableness, s. anrhydeddus
adref rwydd, dyledogrwydd
Homeward, ad. adref, tuagadref, Hood, s. cwf, cwcwll, penwisg,
tu a thref penguwch; mugwd
Homicide, s. Ileiddiad dyn, llaw Hoodwink, v. mwgydu -

rudd, Ilofrudd; dyn-laddiad, Hoof, s. carn; gwadn troed an


galanas, llofruddiaeth ifel, ewin-garn
Homily, sub. byr-draith, byr |Hoofed, a carniog, carnol
draethawd, pregeth, homili |Hook, s. bach, bechyn; cryman
| Homogeneous, a cyd-ryw, cyd Hook, v. bachu, dyfachu, dal
rywidl, cyfryw, cyfrywidl, cyf. Hooked, a. bachedig, bachog
maws, cyfmawsol, un-ryw, un Hoop, s. cylch, cylchyn, cant
rywidl, cyfunryw, humanryw Hoop, r. cylchu, cantio
Homogeneousness, sub. cydryw |Hooping cough, s. y pås
liaeth, cydrywogaeth, cyfnaws Hoot, v. hwtian, hwtio
H O 224 H O

1Hop, s, go-maid, hwp, llam, dy Horrid, a. hyll, erchyll, echryd


lam, darlam, llam un-troed us, echryslawn, anterth
Hop, r. llèmain, goncidio, neidio, Horrific, adj. dychrynllyd, ar
Ilāmu, golåmu, hobelu, hēcian, swydus, yn peri dychryn
darneidio, adlámu: rhoihôpys Horror, s. arswyd, dychryndod,
mewn diod braw, erchylldod, tysmwy
Hope, s. gobaith, goglud, ym Horse, s. march; ceffyl
ddiried, hyder, goſynag, dys Horse-block, s. esgynfaen, car
gwyliad. reg farch, esgyn-gyff
Hope, v. gobeithio, hyderu Horse-cloth, s. hws, cofin-llian
Hopeful, a. gobeithiol, gobeith Horse-courser, sub. gyrfey'ld,
lawn, gobeithfawr; golygus porthmon meirch
Hopefulness, s, gobeithiolrwydd; Horse-emmet, s. marchforgrugyn
golygusrwydd Horse-fly, s. cacynen y meirch
Hopeless, a. diobaith, anobeith Horse-hair, s, rhawn
iol, anobeithlawn Horse-laugh, s. crechwen-ſleedil
Hopper, s, hopran melin Horse-litter, sº elor, gelor feirch
Hops, s. hôpys, pensag Horseman, s, gwr march, march
Horary, a. awrol, oriawl awg, marchwr
Horizon, s. terfyn-gylch, gorwel Horsemanship, s. marchwriaeth
—Sensible or apparent horizon, Horse-marten, s. march-wenynen
y rhan honno o'r ddaear a'r | Horse-mint, s. mintys y meirch
wybr a fyddo o fewn cyr Horse-raddish, sub. rhuddygly
*
haeddiad y golwg—-Real or meirch, march-ruddygl
true Horizon, hanner-gylch y Horse-shoe, s. pedol march
byd Horse-tail, s.ygedawrach, rhawn
Horizontal, a terfynyddol, ter y march. Edr. Share-grass
fyn-gylchol; gwastad | Horse-tongue, s.tafod y march
Horn, s. corn—Hornbook, llyfr Horse-trappings, s. seirch, add
corn—Hornbeam, cerddinen urnau meirch.
wyllt—Inner horn, mabgorn Hortation, s. annogaeth
Horned, a, corniog, cyrnig Hortatory, a. annogaethol, rhy- *
Hornet, s. cacynen y meirch, buddiol, cynghorol
chwiliores, chwyrmores, clyryn Horticulture, s. garddwriaeth
Horny, a cornaidd, cyrnaidd Hosanna, Gair raeg, yn ar
Horologe, s. awr-fymegydd wyddo, Achub, attolwg
Horometry, s. mesuriad amser Hose, s. hosan; draen cerwyn -
wrth yr awr, awr-fesuriad Hosier, s. bosaneuvr
Horoscope, s. cyd-dremiad y Hospitable, a, lletteugar, croes.
planedau (neu of rgoel am) awgar, croesawus, ysbydawl
yr awr y ganed dyn; coel y Hospitableness, Hospitality, sub.
blaned-awr lletteugarwch, lettywriaeth,
Horrible, a. , erchyll, offiadwy, ysbyd, ysbydaeth; haelioui;
dychrynllyd, echryslawn elusengarwch
Horribleness, s, erchylldra, erch Hospital, s. ysbyttº, clafdy
ylldod, erchyllrwydd, anterth Host, s. Ilu, by ddin: liettywr;
wch, echryslonedd tafarnwr: aberth yr offeren
II O 225 H U

Hostage, s. mach, gwystl, gwystl House-keeping, a. teulilyddawl


ddyn; tangwystl House-leek, s. y fyw-tyth, cyn
Hostess, s. lletty-wraig; tafarn ffon y llysodel—The great
wraig house-leek, byddar-lys, llysiau
Hostile, a.gwrthrymawl, gelynol, pen tai, y ſyw-ſyth neu ſyw
gelyniaethol, gelyniaethus lys fºyat
Hostility, s, gelyniaeth, gelynol House-wite, s. teulilyddes
rwydd; rhyfel, galanas House-wifery, sub. teulilyddiaeth
Hostler, s. march-was, ostler neu iawn-drefiliad gwraig y ty
Hostry, s. marchdy cyffredin Housings, s. cefn-llian, hws, neu
Hot, a. twymn, twym, gwresog, huling march
brwd, poeth, gwynias, terwyn How, ad. pa, mor, pa mor, pa
Hotel, Hostel, s.lletty cyffredin, gym, pa fodd, pa sut
ostri, ostl, lietty Howbeit, ad. er hyny, er hym oil
Hot-headed, a. penboeth, anwyd However, Howsoever, ad. pa
wyllt, gor-wyllt fodd bynag; er byny: anilai
Hovel, s, gwasgawd-ty; cert-dy; Howl, Howling, s. ud, udiad,
crug-nyth, butlyn, caban, udfa, ud-lef; oernad; wylofain
hogl-dy, twlco dy Howl, r. udo, ubain; oernadu
Hover, r. chwyfio, hofio, hofan, Howlet, s, dylluan icuangc
cychwyfan, cwhvfanu, chwylo, Howling, a. udawl, uduar
chwyl-wyblo, ehedtan neu yin Hox, s. Edr. Hough a Hamstring
hongian uwch ben Hoy, s. math o long fechan
‘Hoverer, s, hofiwr; cudiedydd Hubbub, s, gwag deifysg, croch.
Hough, s. garr: v. torrillinyu y ddadwrid, godwrild
garr Huckaback, sub. math o liain
Hound, s, huad, huadgi, helgi, llygadog neu droellenog
bytheuadgi——Hound-bitch, Huckle-backed, a. cefn-grwin
bytheuad-ast, bytheuades Huckle-bone, s. asgwrn y glum
Hound-fish, sub. y pysg picwd, Huckster, s. ail-werthwr, mael
penci, cipigog, cipigau crwr, cdwicwr, adverthwr
Hound-grass, s. glaswellty cºn Huddle, s. twrr didrefu, crug
Hound's tongue, s. tafod y ci lwyth, cymmysgfa; anmhrefn
Hound-tree, s. pisgwydden Huddle, r. brys-dyrru; brys
Hour, s. awr: pl. oriau | wisgo; brys-guddio
Hour-glass, s. awr-wydr Hue, s.lliw, eiliw, gwawr, gne,
Hourly, ad. bob awr; a. oriawl gorne; liedliw
House, s. ty: pl. tai—teiau Hue-and-cry, s. gwaedd acymlid
House, v. dwyn i dy, tyo ar-ol troseddwr
Household, s. teulu, tylwyth; ty; Huff, s. antoddlonedd, sorriant;
tyaid sard; sarhād
Householder, s. gwrty, perchen Huff, v. bygylu; sardio; ym
ty, penteulu, pènaeth ty | scrthu; gwagfostio
Household-stuff, s. dodrefn ty | Huffer, s. dwrdiwr, dyn traws
House-keeper, sub. perchen ty; Huffish, a. anniddig; ymserthus;
teuliiyddes, golygwraig ty trahaus-falch; bygylus
House-keeping, s, teuliyadiaeth, Hug, r, cotleidio, breicheidie
«»
H U Q 26 H U

Hug, s. cofleidiad, breicheidiad, Humility, Humbleness, s, isel


breich-wasgiad frydedd, gostyngeiddrywydd
IIuge, a. dirfawr, anferthol, ar Humming-bird, s. aderyn (bach)
uthrol, amrosgo, rhyfawr y si
Hugeuess, s. gorfaint, dirfawr Humorist, sub. gwammal-ddyn,
edd; anterthedd: aruthredd chwiban-dºlyn, anwyd-ddyn |

Hugger-mugger, sub. celc-waith, Humourous, a. gwammal, pen


eel-waith, celeiad, cèi-ddull chwiban; digrif, hoenus
Huguenots, s. Ilysenwar y Pro Humorsome, a gwyniawg, an
testaniaid yn Ffraingc foddawg, anniddig, any nad,
Hulk, s. corph long, long foel, dryg-maws, auwesog, anywadal
cyſt-lestr Humour, s, irnaws, sudd, llyn,
ifull, s. corph liong hek ei hwyl gor-lif, llyn-lif:—tuedd, tyiu
iatt, &c.—cibyn, plisgyn, croen her, mympwy; hoff-lwybr
yn, cisinyn Humour, r. boddio, boddhau,
Hully, cibynog, eisinog mwyn-drin; iawn-drefnu
Hum, s. sigwenyu; sibrwd Hump-back, s. cefu crwm
Huin, r. mungial; mud-leisio:— Hump-backed, adj. cefn-grwm,
twyllo, siómi cefn-oddfog, cefn-grwba, cefil
Huiſian, a. dynol, dyniadol hwrwg, ysgwydd-gam -

} thman", a hymaws, tymer, tir Hunch, s, gwth neu didyrnod a'r


ion, dyngar, rhywiog penelin, penelinod
Humanist, s. grammadegyéld Hunch, c. penelino; dyrnodio
Humanity s, dyndod, dynoliaeth, Hunchback, s. Edr. Hump-back *
dyniolaeth, dyniad; dyngar Húndred, s. cantref: a cant
wch, tiriondeb Hundredth, a.canted
Humanize, v. dynoli, dyniadu; Hunger, s. newyn, newyndod,
awareiddio, moesoli chwant bywyd, eisiau buyd
Humankind, sub. dynolryw, y Hunger, s. newynu, dwyn hewyn
rhywogaeth dilynol Hungriness, s. newyndod
Humanly, ad. ar ddull dynol Hungry, i. newynog, newºº
Humble, a. gostyngedig, difalch, llyd; gwangcus; newynawl º
anfalch; isel, gwael, tawd Hunks, s, carl, cerlyn, cybydd.
Humble, v.iselu, darostwing Hunt, s. helyddiaeth; heifa', laid
Humbles, s. perfedd, coluddion o gwn hela
Hunt, v. hela, hely, asgafaethu;
Humbling, Humiliating, a. daros-|
tymgawl, gostyngawl erlyn, ymlid, erlid; olrhain;
Humdrum, s. delff: adj. pen hel, helcyd -
º
*
drwm, difywyd, delfiaidd Hunter, Huntsman, sub. heliwr.
Humeral, a. ysgwyddawl hely wr, asgafaethydd §
Humid, a gwlyb, llaith, ir Hunting, s. helwriaeth; helfa
Humidity, Humidness, s. Ileith Huntress, s. helyades, helwraig !
der, gwlybrwydd Hurdle, sub. clwyd, clwyden,
Humific, adj. Ilaith-bair, gwlyb pleiden, plaid wiail i
yrog Hurds, s. breision llin |
Humiliation, s, iseſiad, darostyng Hurl, v. taſlu, chwyrn-dafiu, er.
iad; yunostyngiad gydio, chwyrnellu, Iluchio |
oo
II Y - - H Y

Hurl, s.tafl; chwyrn-dafliad iau'r gög, cènim y brain:—


Hurlbat, s. maneg. ddyrnodio math o facn gwerthfawr
Hurly-burly, s, godwrdd, ter Hyads, Hyades, s. y twr ser, y
fysg, ymffrwst, cyd-yındyrriad saith seren siriol -

Hurricane, s, enawel, gorawel, Hyaline, a gwydraidd


rhutir-wynt, corwynt, tym Hydra, s. math o sarph a ddy
liest, hyrddwynt, ystormwynt chymmygwyd, a llawer obèn
Hurrier, s, flrystiwr, ystunwr au yntyfu arol torri un gau y
Hurry, s, firwst, yimfirwst, bºys, Cawr Ercwlf (Hercules)—cyd
mawr-frys flºwdan, tra-full rifo sér dehenol, y rhai yaynt
Hurry, r. prysuro, brysio, frystio, 26 onifer
ystuno, fivalanu: peri brys,&c. Hadraulics, s. y gelfyddyd o dros
Hurst, s. coed, gwig, coedwig glwyddo dwir trvy bibellau
Hurt, s. niwed, emiwed, afles, Hydrocephalus, s. y dyfr-glwyf
drwg, colled: anafod, briw men døyfr-gasgliad yn y pen
Hurt, c. niveidio, eniwo, eniw Hydrographer, sub. mor-diarium
lwr
eidio, argy weddu, drygu, coll
edu; bliwo, dolurio Hydrography, s. már-ddarluniad,
Hurtful, a. miweidiol, anafawl mör-ddyluniad, mēr-ddarlun
Hurtle-berry, s. llusen, llusien: Hydromancy, sub. dyfr-ddewin
pl. llus, llusi duon bach iaeth, dyfr—goel, dyfr-ogan
Hurt-less, a. diddrywg; diadwyth Hydromel, s. medd, meddyglyn
Husband, s. gwr priod, gwr Hydrometer, s. dwfr-fesurydd,
Husband, v. iawn-drin, iawn dyfr.bwysydd
drefnu; anaethu, hwsmoni Hydrophobia, s. y gynddaredd
Husbandman, s. arddwr, llafur Hydrops, s. y dytr-glwyf
wr, hwsmon, amaethydd Hydrostatics, s. dyfr—bwysydd
Husbandry, s. hwsmohaeth, lla iaeth, dyfr—bwysiant
furiaeth, divyllyddiaeth, ardd Hydrotics, s. meddyginiaethau
wriaeth, amaethyddiaeth; lla yn perichwy's
, fur-waith; iawn-drefniad Hyenial, a gauataidd
Hush, interj. ust tawt ys-taw! Hyena, s. math o wylltfil tra
Hush, r. dystewi, gostegu-Hush tlyrnig, lled-debyg iſlaidd
money, cél-wobr, arial taw Hymen, s. duw priodus gan Iła
Husk, s. cib, cibyn, eisinyn, usyn, ganiaid: priodas
plisgyn, coden, mesglyn Hymeneal, a. priodasol
Husky, a. cibog, eisimog, &c. Hymn, s. emyn, hymn, mawl
Hussar, s. math o farch-filwr gerdd, arwyrain, dygan
Hussy, s. dyhiren, maden Hymnist, s. emynydd, hymnwr
Hustings, s. prit-lys Llundain Hyperbole, s. gormodd-jaith
Hustle, v. cydysgwyd, ysgytian Hyperbolical, a. dros bengwir
Huswife, v.iawn-dreſhu ty, &c. Hyperborean, a.uch-ogleddig
Hut, s. byth, frongc, twic, cut Hyphen, sub. cwplys-nod, cyd
Hutch, s. cist Şd, yd-gist glymydd, cysswllt-linell
Huzz, v. sibrwd, sisial; sie Hypochondria, s. clefyd y ddueg
Huzza, s. bloedd, bloddest neu'rgwynt, dueg-wet, gwynt
Hyacinth, s.hosanau'r gög, esgyő | glwyf iselderyspryd
2 H2
H TX. 228 I Gº
--

Hypochondriacal, adj. claf o'r y meddwl; meddyl-ddrych,


dueg, neu'rgwynt-glwyf meddyl-rith, dychymmyg; ani
tº: s. rhagrith, lledrith, gyfired; tyh: cyfrith
ug, fuant; fuantwaith Ideal, a. dychymnly gol, tybiol,
Hypocrite, s. rhagrithiwr, fug amgyffredawl, dyſeisiawl
iwr, fuantwr, fugiedydd Identic, Identical, adj. yr un,
Hypocritical, a. rhagrithiol, fu yr unrhyw, hwnw ei hun;
antus, fugiol, twyllodrus gwir
Hypostasis, s... hanfodoledd, han Identify, v. profi am y person,
fodoldeb; persondod, person meur peth, mai hwnw ei hun
oledd
ydyw; profi un-rhywdeb;
Hypostatical, a... hanfodol; syl humaniaethu; penmodi
weddol; personol Identity, s. un-rhywdeb, human
Hypothesis, sub. rhag-osodiad, deb, un-rhywiaeth, gwirfod.
rhag-dybygiad; amoan-sail; aeth, humaniaeth -

lled-tyb, amcan-dyb. Ides, s. enw, a roddid gynt iam


Hypothetical, a tybygol, tybyg ryw o dayddiau'r flwyddyn,
iadol, tyb-selliedig sef y 15fed o Fawrth, Mai,
Hyssop, s. isop Gorpheuhaf, a, Hydref, ar
Hysteric, Hysterical, a. perthyn 13eg o'r misoedd eraill
ol i'r famog neuglefyd y famº Idiom, sub. priodoldeb, priodol
Hysterics, s. clefyd y 3. y iaeth, priod-ddull iaith
famog, y fam-wst Idiot, s. dyn ynſyd, symlyn, ffol
geni, hurtyn, gwirionym
Idiotism, sub. ffoledd, gwallgof,
I. n-wendid, ynfydrwydd
Idle, a. segur, segurllyd, diog
I, pron. mi, myfi; i ; minnau lyd; diwaith, diofal; gwag
Ice, s, fa; iáen; caen-rew Idle, r. segura, diogi; of ºra,
Ich Dieu, s. (yr arwydd-air ym ofer-dreulio,.ofer-walio
mhais arſau Tywysog Cymru) Idler, sub. segurwr, segur-ddyn,
Yr wyf yngurasanawthu ofer-ddym, diogym, ofterwr
Ichnographer, s. seil-ddarlumiwr Idol, s. delw, eilum, eilun-dduw,
Ichnography, s. cynllun adail gen-dduw -

Ichor, sub, sudd y corph, corn Idolater, s. delw-addolwr, &c.


wydlif, Ilifnodd briw Idolatrize, r.eilum-addoli
Ichorous, a. modd-lifawl. Idolatrous, a.delw-addolgar, eil
Ichthyologist, s, pysgydd un-addolgar, eilun-addolaidd
Ichthyology, s. pysgyddiaeth Idolatry, sub. delw-addoliaeth,
Icicle, s. cloynia, cloch ia—Ici eilun-addoliaeth, gau-dduw
cles, pibonwy, clych ia, &c. iaeth
Iciness, s, iáeth, rhewlydrwydd, Idolize, v. gorhoffi, gorberchi,
iáeiddwedd
addoli, duwioli,
Icon, s. cywirlun, llum. Idyl, s. bugeil-gan fer
Icy, a. Ilawn ia, rhewlyd I.E. (byrhād o id est, that is).
Icteric, a, claf o'r cryd melyn hyny yw, sef
Idea, s. delwad neu didarluniad If, conj.os, od, o, pe, ped, pes.
rt, OO
*- 9. I I,

Igneous, a, tanllyd, llachar Illegal, a. anghyfraith, anghyf


Ignify, v. ennyn, tanio, llosgi, reithlawn, anneddfol
cylineu, ennynu Illegality, s. anghyfreitlilondeb,
Ignis fatuus, sub. Ilewyrm, mall anghyfreithioldeb
an.
Illegible, a. anarlienadwy
Ignitible, a. Ilosgadwy, cynneu Illegibility, s. annarilenolrwydd
ol, ennymol Illegitimacy, sub, basdarddiaeth,
Ignition, s, taniad,.ennymiad genedigaeth anghyfreithlawn
Ignoble, a. amenwog, gwael, salw, Illegitimate, adj. basqarddaidd,
anghlodwiw, antomeddig gordderchaidd, anghyfreithlon
Ignominious, a.gwarthus, gwar Illegitimate, r. basqarddio, gor
adwyddus, cywilyddus dderch-broſi, anaddwyno
Ignominy, s. ammharch,.gwarth, Illeviable, a. angllasgladwy
gwaradwydd, anurddas Ill-favoured, a. anterth, gwrthum,
Ignoramus, s. (mid ydym yngwy hagr, anhawddgar .
bod)—dyn anwybodus, hurth Illiberal, adj. anhael, bawaidd,.
gen, penbwl, meredigddyn crintacli, crim wasaidd ; aufon
Ignorance, s. anwybodaeth, an eddigaidd ; antoesgar
wybod, annysg, anhyfedredd Illiberality, s. anhaelder, baw
Ignorant, a. anwybodus, amneall eiddrwydd, criutachrwydd ;
us, anhyddysg, di-wybod aufomeddigrwydd; amfoesgar
Ignorantly, ad... yn ddiarwybod, well, ansyberwyd
mewn anwybod, yn amryfus Illicit, a. anghyfreithlon, ammhög,
Ignoscible, a. maddeuadwy gwaharddedig; celciedig
Iliac-passion, s. cnofa yn y man Illimitable, a. amherfynadwy
goluddion, coludd-glwyf Illiterate, a. diddysg, aullythyr
Iliad, s. Pryddest neu Gywydd a enog, aflènawg, almysgedig
wilaeth Homer,yrenwog Fardd Illmannered, a. dryg-foesawg
Groegaidd, ar ddinystr Ilion, Tilmanners, s. dryg-foesau
sef Caer Droia Ill-nature, s. drwg anian, drwg
Ill, s. drwg, miwed: a... drwg; dymher, dryº-maws
claf, sål, salw: all. yºn feius, yn Ill-natured, adj. drwg-anwydus,
ddrwg, yn angllymhwys, ar dryg-nawsus; Sarrug, antoddog
gam, allan o le Illness, s. afiechyd, clefyd, an
Illaborate, a. a'r ni phoenwyd hwyldeb, anhwyl; bai
wrtho, di-lafur; anghryno; an Illogical, a, annadiawl, afresym
nhreſmus; anmherfaith egawl, annadlyddiaethol
Illacerate, Illacerable, a. anhy Illude, v..twyllo; cellwair, cyd
rwyg, afrwygadwy gam, gwawdio, difrio
Ill