Вы находитесь на странице: 1из 12

MEĐUNARODNO PRIVREDNO sajmovi koji su održavani u - te razvoj industrijskog elementom.

MPP je grana
(TRGOVINSKO) PRAVO određeno doba .Statutarnog prava kapitalizma (koji je afirmisao unutrašnjeg prava koja zadire u
1.MTP skup pravnih pravila –utvrđivali su lokalna pravna princip slobode ugovaranja i sve pravne odnose sa elementom
kojima se uređuju međun. pravila koja su svuda bila slična. slobodne trgovine, kraj 18.v.); inostranosti, ličnog ili imovinskog
ekon.odnosi (meo); Urađena je nj. unifikacija. U praksi Prvi ugovor na bazi reciprociteta karaktera.
MEO =odnosi privrednih subjekata su se izjednačavali pravni sistemi. SAD-Francuska iz 1778. sa mpp je grana nac. pr. sistema iako
u razmeni roba, usluga, novca, Za period razvoja(12-19 vijek) od uslovnom klauzulom najvećeg ima i međ. izvore; mpp sadrži
prava i kapitala u značaja je praksa italijanskih povlašćenja; kolizione norme (upućujuće) i
međun.odnosima. gradova i rana anglosaksonska - zatim dolazi period međun. materijalno pravne; lični i
MTP je dio međ. javnog prava, praksa. autonomnog regulisanja (ova faza imovinski aspekt, odnose sa
Subjekti : država i razne forme Italijanski gradovi su trgovcima daje uslove za nastanak MTP kao elementom ino. u oblasti
privrednih organ. dali isti položaj kao i dr. stranim posebne pravne discipline); međ.razmjene robe, usluga i
MTP je “lex marcatoriae”,tj. skup trgovcima ili domaćim trgovcima međun.ugovor potiskuje domaće novca
pravnih pravila kojima se uređuju vani; odbrana od piratstva; princip izvore prava 1.Odnos prema domaćem
privatnopravni odnosi u međun. individualne odgovornosti koji je - danas, norme koje regulišu i zakonodavstvu – Pravne norme
trg.; zamjenio princip kolektivne uređuju međun.trg.odnose i MEO domaćeg zakonodavstva određuju
PREDMET su MEO (naučno- odgovornosti; u cjelini, = elektronska trg. je mjeru učešća države i njenih
tehnološki, trg., kreditno-novčani); Uveden je princip «najvećeg nezaobilazni proces privrednih subjekata u MEO.
CILJ međun.ekon.odnosa je ovlaštenja»– dokaz je akt cara internacionalizacije i globalizacije.
Značaj za domaće zakonodavstvo
preraspodjela nacionalnog Henriha III iz 1055.g. = obećao imaju oblasti kao što su:
bogatstva, kroz promet robe, gradu Mantovi privilegije koje bi a)Spoljnotrg. poslovanje
novca, usluga, kapitala... se priznale ma kom drugom b)Ulog stranaca u domaću
MTP djeli se na opšti i posebni gradu. privredu,
- opšti dio mtp izučava: subjekte, Englezi su imali državu sličnu c)Trg.djelatnosti u ino.
izvore, domaće današnjoj, prvi trgovački ugovor 3. MJESTO MTP U PRAVNOM d)Devizni režim,
spoljnotrg.zakonodavstvo i međ. zaključen između kralja Henriha II SISTEMU e)Carinski režim,
privredno sudstvo i privredne i grada Kalea 1157.g.; štitili su mtp je blisko mjp i mpp ; f)Kreditni odnosi sa ino..
arbitraže .Naziv je međ. strane trgovce - Statut o trgovini Norme sa dejstvom nezaobilaznog Nacionalno
acionalno zakonopdavstvo daje
ekonomsko pravo. 1353.g. Svjesni su da međun. trg. učešća MJP, nacionalnog meru učešća države i njenih priv.
- posebni dio mtp izučava pravne donosi prihode – zlato i srebro zakonodavstva, domaćeg subjekata u meo, definiše
odnose u međ. trgovini: međ. Prvo je postojao faktički privrednog prava, međ. privatnog ekonomsku politiku, carinsku,
prodaju roba, investicija, energije, reciprocitet, pa de iure prava, međ investicionog, prava, devizni režim, strano ulaganje, ius
zastupanje, komision, osig., reciprocitet, nacionalni tretman valutnog, carinskog, finansijskog… cogens; drugi dio propisa je
skladištenje, lizing, transport, (izjednačavanje stranih trgovaca dakle riječ je o složenim odnosima dispozitivnog karaktera.
špediciju, plaćanja, kreditne sa domaćim) i klauzula najvećeg međunarodnog prometa robe,
poslove, faktoring, forfeting.. To je povlašćenja; usluga i novca čija normativna 1)Odnos prema međun.
međ. poslovno pravo. Merkantilizam (15-18.vijek) u prvi nadgradnja počiva na uzajamnoj ekonomskom pravu – MEP :
Koristi norme autonomnih izvora, plan je bogatstvo, uvećanje primjeni i dejstvu vrlo slojevitog a) radi se o grani MJP koja reguliše
dinamični dio je mtp. nacionalnog bogatstva se pravnog mehanizma MEO između država i drugih
- međun. ekonomski odnosi poistovjećivalo sa povećanje MTP je samostalna grana i ima subjekata MJP
trebaju jedinstveno svjetsko količine plemenitih metala u predmet normativno pravnog b) MEP je grana MJP, a ujedno i
tržište i ispoljavaju se kroz zemlji, čiji je izvor bio izvoz robe. uređivanja, izvore prava i način nacionalnog prava, koje širi
međun.razmjenu roba i usluga od Faze razvoja merkantilizma rješavanja sporova. Posmatrajući dejstvo pored subjekata javnog i
kojih je razvoj usluga nemerljiv; 1.BULIONIZAM (Razmjena sa mjesto MTP u pravnom sistemu, na subjekte privatnog prava.
- međunarodna podela rada pozitivanim saldom što je lako je uspostaviti relacije sa Predmet MEP je u svom najvećem
ispoljava se kroz specijalizaciju i ograničavalo trg. razmjene) i nekom granom prava u pravnom djelu i predmet izučavanja opšteg
kooperaciju, privredni jaz 2.RAZVIJENI MERKANTILIZAM sistemu. dijela MTP.
razvijenih i nerazvijenih, djelatnost (pozitivna spoljnotrg. razmjena 1.Odnos ka međun.javnom pravu 4. IZVORI MEĐUN. TRG.
sto i dr. pa meo čine specifičan nacionalne privrede, svaki učesnik – MJP izučava međunarodne PRAVA
sistem veza između priv. ne mora ostvariti suficit u odnose , tj suvereniteta prema Izraz «izvori MTP» koristi se u
subjekata različitih država; spoljnotrg. razmjeni). suverenitetu , dok MTP samo materijalnom i formalnom smislu.
- međunarodni politički odnosi su Merkantilizam je uveo :-visoke reguliše MEO (uži pojam). MJP i Izvori MTP su pravila ponašanja
pretpostavka za razvoj mtp, uvozne carine ,i izvozne MTP se uzajamno dopunjuju i subjekata .
međunarodnih ekonom. odnosa. subvencije za domaće proizvode, obogaćuju. Čine širok krug normi (ius cogens,
2. ISTORIJSKI RAZVOJ MTP afirmisao je moć državne mtp je blisko mjp i mpp ; i ius dispositivum, te običaje) koji
MTP je posebna granu prava od n intervencije i protekcionizma u autonomni izvori mtp, domaći su subjektima na raspolaganju.
19. vij.ali je postojala i do tada. spoljnotrg.odnosima. Njaviše se izvori, norme mjp i mpp čine 1.Po poreklu
Za razvoj MEO bitni su : razvio u 16. vij. u Španiji. Italiji, formalno-pravni okvir meo; a)državne i autonomne,
1.politički odnosi, i Holandiji i Engleskoj. mjp izučava odnose suvereniteta, b)nacionalne i međunarodne
2.finan. potrebe vladara, tj. Sa merkantilizmim javlja se i a mtp meo; 2.po području nastanka :
država. međun. spec. proizvodnja mtp ima izvore prava (wto, univerzalne i regionalne;
Nastanak MTP : (Flandrija –tekstil, Italija – hrana, jednoobrazna pravila i običaji u 3.po formi:
1.OD 12. VIJ. - KAPITALIZMA : Mađarska –svinje koje je hranila poslovanju po na pisane i nepisane;
a)praksa italijanskih gradova, njemačkim žitom a potom izvozila međ.dokumentarnim akreditivima, 4.po obaveznosti primjene: na
b) rana anglosaksonska šunku u Njemčku…). ”incoterns” pravila, konvencija o dispozitivne i imperativne;
c) praksa merkantilizma Ideja da je slobodna međ.prodaji robe (bečka 5.po širini regulisanja pitanja
2.PERIOD KAPITALIZMA trg.cjelishodnija od konvencija), arbitražno rešavanje a)opšte (iz MJP, iz MPP i domaćeg
3. Rascjepkanost država i gradova protekcionističkog ponašanja sporova zakonodavstva)
u feudalizmu spriječava razvoj država u spoljnoj razmjeni, kraj ograničavanje suvereniteta države b)posebne izvore;
MEO; 18. -.19.v. –potekla od Davida u meo; 5.a.1.OPŠTI IZVORI IZ DR.GRANA
Razmjena industijskih proizvoda Rikarda i Adama Smita, 1.Odnos prema međun. privatnom PRAVA
postaje važna pa države počinju - pa razvoj kapitalizma – domaće pravu – MPP je grana pravnog a) izvori mtp poreklom mjp :
da vode brigu tržište preusko (kapitalizam sistema čiji je predmet izučavanja 1. Međ. Ug. (dvostrani i višestrani
Pravo što reguliše trg.odnose (i karakteriše organizovaniji kolizione norme. Koriste se za :- iz meo), usvojeni i ratifikovani
strane trgovce) je pravo trgovaca ekon.odnosi i u unutrašnjoj i u koje će se nacionalno pravo uzeti imaju prioritet u primjeni (opšteg
- staleško trgovačko pravo (ius međun.razmjeni), u odnosima, privatnopravnog karaktera) i posebnog značaja
mercatoria), velik uticaj su imali karaktera, sa inostranim međ.ugovora o slobodnoj trg.

1
razmeni, o zaštiti stranih METODI unifikacije su: snagu zbog nedovoljnog broja 6) poslovni standard je posljedica
investicija, o izbegavanju 1.spontana - ostvaruju je ratifikacija (kodeks oecd o masovne proizvodnje i potrebe
dvostrukog oporezivanja, platni, nevladine organizacije i privatna transnacionalnim kompanijama, zadovoljavanja interesa potrošača
klirinški sporazumi; lica na bazi autonomije volje i rezolucija o ekonomskim pravima (1.,2.,3. klasa)-”vijek trajanja
2.Međ. običajno pravo; ponavljanjem istih klauzula, i država, međ.kodeks mtk o reklami proizvoda, garancija rezervnih
3.opšta načela mjp (min. pravila o 2.zvanična - cilj stvaranje 1996., vodič svetske banke za dijelova poslije novih modela.
zaštiti stranih trgovaca, pravila o jedinstvenog sistema normi za tretman direktnih stran inv.) proizvodni standardi su pravila
zaštiti imovine stranih lica, regulisanje međun. trg., a subjekti 2) tipski i adhezioni ugovori kvaliteta jedne robe, mogu biti
reciprocitet,suverenost država , su međ.organiz. i države, - tipskih ug. jedna strana nudi zakonski regulisani standardi
načelo najpovlaštenije nacije, Vid unifikacije : drugoj pripremljen prijedlog (jus,din) ili uobičajeni;
sistem otvorenih vrata, princip 1.međunarodne konvencije, ugovora uz načelnu mogućnost standard je dokument kojim se
ekonomske saradnje, ekonomske konvencijsko pravo nastaje odstupanja od formulara; utvrđuju pravila opšte upotrebe, a
nediskriminacije) zvaničnom unifikacijom kroz - adhezione ugovore prihvat svih standardizacija je proces
b) izvori mtp iz mpp; usvajanje međ.konvencija uslova sadržanih u formularu bez utvđivanja određenih odlika
c) izvori mtp iz domaćeg (ekspertske grupe, države, promjena (uzmi ili ostavi), proizvoda, materijala ili postupaka
zakonodavstva kojim država ratifikacija), loša strana su - i tipski i adhezioni su formularni u proizvodnji, koji kontrolišu
reguliše spoljnotrgovinsko kompromisi država i kritičan broj ugovori; državni organi - značaj i u spoljnoj
poslovanje, ekonomsku politiku, ratifikacija kao uslov primjene; doprinose bržem i efikasnijem trgovini-iso međunarodna
obavljenje privrednih djelatnosti u 2.donošenje model zakona - plod međ.prometu, predstavljau organizacija za standardizaciju iz
inostranstvu; ti zakoni su: zakon o su rada nedržavnih strukovnih pozitivnu pojavu, ali su često izraz 1947. god. ISO
preduzećima rs, zakon o politici profesionalnih organizacija, koji se monopola, isključenja 9001,9002,14000...
stranih direktnih ulaganja u bih, nude državama, nepotpuna odgovornosti, zloupotrebe što im propisani standard i uobičajeni
zakon o stranim ulaganjima rs, unifikacija zbog razlika država: je negativna strana; standard (roba može biti bolja, ali
zakon o zapošljavanju stranih model zakon o elektronskom da bi se ublažile negative strane – ne i lošijeg kvaliteta), napon struje
državljana i lica bez državljanstva poslovanju uncitrala iz 1996., aktivnošću Evropske ekonomske 220 v;
rs, zakon o carinskoj politici bih, model zakon o arbitraži. komisija UN za Evropu – su 7) arbitražna praksa međ.trg.
zakon o spoljnotrg.pol. bih Donošenje model zakona domaći izrađeni Ženevski tipski ugovori i arbitraža ne može biti izvor prava,
- brojna pitanja spoljnotrgovinskog zakonodavci su prepustili opšti uslovi kupoprodaje 1950. ex equo et bono; to je jedan od
poslovanja regulisana su posebnim tijelima jao što su (za rezanu građu,,južno načina spontane unifikacije.
podzakonskim aktima uncitral i unidroit; voće,žitarice...) kako bi se u odlukama arbitraža prisutna su i
(odluke,rešenja,uputsva,naredbe); 3.usaglašavanje pravnih dokum.; spriječila zloupotreba monopola. pravila common law i
6. AUTONOMNI IZVORI MTP 3) opšti uslovi poslovanja – donose komunitarnog prava (prava EU).
Osnov nastanka i primjene ih nacionalna i međ. udruženja 7. NAČELA MEĐ.TRG.PRAVA
autonomnog prava je autonomija privrednika (u širem) i privredne opšta (politička) i ekonomska
volje ugovornoih strana koja se org. (u užem smislu) radi načela
ispoljava u dva vida: normativog uređenja poslova u A) politička
1.slobodi ugovaranja i pojedinim oblastima trg. prometa; načelo ravnopravnosti
2.slobodi izbora prava i pravila , - evopska eko.komisija načelo nezavisnosti država
primjenom subjekti žele da urede un-”ženevski opšti uslovi” načelo dobrovoljnosti
međusobne odnose - opšti uslovi za inves.opremu, načelo nemješanja
Izvori međ.autonomnog trgo.prava opšti uslovi za prodaju krompira, načelo teritorijalnog integriteta
5.a.2. SOPSTVENI IZVORI su: ou ...rezanu građu,ou...južno načelo uzajamnih pogodnosti
OPŠTEG KARAKTERA 1.kodifikovana pravila, voće... načelo odgovornosti
1.međunarodni trgovinski 2.tipski i adhezioni ugovori, - ou isporuke robe između
sporazumi se zaključuju sa drugim 3.opšti uslovi, priv.organizacija sev-a B) ekonomska
državama i međunarodnim 4.običaji i uzanse, - ou sadrže veći broj ug. klauzula - razlikujemo načela koja su
organizacijama i njima se 5.prometni običaji, koje se mogu unijeti u ugovor, te temeljna za MTP i načela koja su
uskraćuje sopstveni suverenitet 6.poslovni i proizvodni standardi, su supsidijarni izvor prava. pretežno sadržana u
(bilateralni i multilateralni 7.arbitražna praksa nacionalnih i 4) običaj je pravilo zasnovano na međunarodnim trgovinskim
sporazumi) međ. arbitraža... stalnom i jednobraznom sporazumima,
2. regionalni sporazum slobodna 1) kodifikovana pravila ponavljanju u trg. odnosima; - temeljna ekonomska načela za
trgovinska zona jugoistočne vremenom se postupanje usvoji postoji svijest o obaveznosti MTP su:
evrope, sto, sporazum o asocijaciji po pravilu od ekonomski najjačih ponašanja, a ako postoji sankcija načelo slobode trgovine
i pridruživanju sa eu - parafiran i učesnika i oblikuju se pravila radi se o pravnoj normi; načelo slobode saobraćaja
on predviđa asimetričnu ponašanja “ ekodifikacije” od - za običaj nije neophodno načelo slobode transfera novca i
liberalizaciju tj. 95% proizvoda strukovnih međun. org., delatnost dugotrajno ponavljanje, već novčanih vrijednosti.
ima bezcarinski ulaz na tržište eu; privatnih međ. orga., međ. činjenica postojanja i prihvatanja u - načela koja su pretežno sadržana
5b. izvori mtp poslovnog trgovinska komora (mtk) u parizu: trg. praksi te da nisu suprotni u međunarodnim trgovinskim
(posebnog)karakt transportne klauzule “incoterms”, imperativnim propisima. sporazumima su načela:
- građanski i trgovački zakonici jednobrazna pravila i običaji u uzanse su kodifikovani običaji od najpovlaštenije nacije,
kao i norme sa elementom inos.; poslovanju po dokum. strane udruženja, berze, komora, reciprociteta, minimalnog sistema,
- nacionalni propisi javnog prava akreditivima 62.g i 93.g pravila za dispozitivnog su karaktera i jednakosti, preferencijalnog
(carinski devizni – ius cogens) ugovorne garancije iz 77.g; posebno značajni tamo gde sistema, pravičnog tretmana,
- autonomno mtp ili kako se - institut za unifkaciju privatnog nepostoje pisani izvori prava. otvorenih vrata i sl.
drugačije naziva lex mercatoria prava u rimu – unidroit:principi za 5) prometni običaji nastaju
podrazumijeva međunarodne međ.trgovinske ugovore 94 stihijski i slični su tehničkim Sve podjele načela se mogu
konvencije, sporazume i - komisija za evropsko ugovorno normama; prometni običaj o uslovno shvatiti, budući da se
unificirana međ. pravila pravo: principi evropskog načinu pakovanja robe isprepliču i da pojedina ista načela
(materijalna i koliziona) kad ugovornog prava iz 98.god. (kabasta,skupa,lomljiva,tehnička... često mogu imati karakter
uređuju poslove poslovnog - ovi akti se donose i menjaju po ) teritorijalni domašaj prometnih ugovornih, zakonskih ili generalnih
prometa sa elementom lakšoj proceduri bez ratifikacija od običaja je mali principa.
inostranosti; ius conventionis; poslovni običaji imaju širi 8. NAČELO SLOBODNE TRGOVINE
5. UNIFIKACIJA MTP 1.a. soft law (pravo mekog domašaj (rok, servis, rok trajanja) Jedno od najvažnijih opštih načela
je proces sistematizovanja, opšteg normativiteta) nema snagu i odnose se na jednu vrstu robe. MTP
prihvatanja i jedinstvenog obavezne primene i to su: poslovni običaji morju biti u skladu Podrazumijeva slobodan uvoz i
tumačenja važećih pravnih normi i konvencije, rezolucije, odluke sa javnim poretkom i međ.javnim izvoz roba i usluga bez
njihove primjene u praksi. međ.foruma koje nisu stupile na poretkom i moralom. administrativnih ograničenja i

2
zabrana u relativnom smislu - sloboda plovidbe vodenim povećanju broja i asortimana roba strani priznati u određenoj oblasti
(zabranjena je trgovina putevima se ostvaruje kroz na koju se primjenjuju trgovinske uzajamnih odnosa prava, olakšice
narkoticima, robljem, ograničena slobodu mora, sl.plovidbe povlastice, snižavanj etarifnih i i povlastice koje je ona dala ili će
je trgovina eksplozivom, oružijem, teritorijalnim morem i netarifnih mjera trgovinskog dati bilo kojoj trećoj državi;
florom i faunom; sloboda trgovine unutrašnjim morskim vodama, ograničenja kao i podsticaj Ne smije se shvatiti doslovno jer
u apsolutnom smislu ne postoji!) sl.prolaska kroz moreuze i kanale, zaključivanju međusobnih to nije povlaščivanje jedne zemlje
Tendencija u svijetu: primjena sl. plovidbe međ. rijekama; sporazuma o trgovini i finansijskoj u odnosu na drugu, već znači
načela organizovane slobodne saradnji. suprotno, odnosno to je
trgovine uz poštovanje mjera 9. NAČELO MINIMALNOG SISTEMA Ne treba izjednačavanje zemalja i
države odnosno međunarodnih I NAČELO RECIPROCITETA sloboda suvozemnih sprječavanje privredne
mjera (sto); - minimalni sistem je skup pravila komunikacija ; diskriminacije.
U vezi sa načelom slobodne koja jedna država mora da sloboda vazdušne plovidbe gde je Obično se ističe da ovu klauzulu
trgovine uvijek se postavljaju obezbijedi stranim priv. vazdušni stub potčinjen kopnu i karakerišu 4 elementa:
pitanja: subjektima kako bi u skladu sa teritorijalnom moru iznad kog je,a 1.položaj najpovlaštenije zemlje
A) monopola, sistemom obavljali privrednu iznad otvorenog mora je slobodan isključuje preferencijalni tretman
B) preferencijalnog djelatnost - minimalna pravila pariska konvencija iz 19. i čikaška neke treće zemlje od strane one
(blagonaklonog) položaja, te mtp se moraju obezbijediti pri iz 44.g. su pravni okvir regulisanja koja obećava takav položaj
C) izjednačenja i jednakog uvozu i izvozu, trg.zastupanju, međudržavnih odnosa iz oblasti 2.položaj najpovlaštenije zemlje
postupanja (pravičnog tretmana) komisionu, špediciji, skladištenju, vazdušne plovidbe; ne isključuje uspostavljanje
A) -monopol je suprotan načelu stranim ulaganjima, turističkom naknadnih prednosti
slobodne trgovine i predstavlja prometu... 11. SLOBODA ELEKTRONSKE 1.prava i povlastice trećih zemalja
isključenje ili ograničenje slobodne - načelo reciprociteta je osnovno TRGOVINE se pojavljuju ako predmet
trgovine za jedne i apsolutnu načelo međunarodnog prava i Osnovu ove oblasti čini procesna upoređivanja
slobodu za druge podrazumijeva identično elektronika koja je sredstvo 2.položaj najpovlaštenije nacije ne
- monopolske cijene, profit, su uzajamno ponašanje država prenosa podataka, uz korištenje iziskuje podređivanje nikakvim
rezultat monopola - jedan na ugovornica; teksta, zvuka i slike. strogo definisanim pravilima
strani ponude a na drugoj strani - postje dvije vrste reciprociteta: Sloboda e-trgovine podrazumijeva ponašanja
velik broj kupaca a) formalni reciprocitet koje se elektronsku trgovinu robom i (nnn isključuje preferencijalni
- monopolski protekcionizam ima utvrđuje međunarodnim uslugama, e-transfer novca, tretman u domenu suverenih
za cilj zaštitu domaće proizvodnje ugovorom; trgovinu akcijama, kupovinu i prava države, ali u ius gestionis
na domaćem tržištu; b) faktički reciprocitetkoji prodaju, usluge.. ovlašćenjima (kao pr.subjekt) ne.)
B) preferencijalni položaj znači podrazumijeva države jedna Pravni osnov e-trgovine je internet Klauzule najpovlaštenije nacije:
blagonakloni položaj u odnosu na prema drugoj postupaju na mreža i u završnom aktu mogu biti:
privredne subjekte iz drugih identičan način - zakon o carinskoj konferencije OUN o trgovini I jednostrane i dvostrane;
zemalja; tarifi... zakon o stranim razvoju se kaže da je e-trgovina uslovne i bezuslovne;
C) načelo pravičnog tretmana ili ulaganjima... ključ razvoja globalne privrede. sadašnje i buduće; i
nediskriminacije znači jednako Prednosti koje je čine važnim pozitivne i negativne.
postupanje prema privrednicima iz 10. NAČELO PREFERENCIJALNOG faktorom privrednog razvoja su Jednostrane klauzule nn su
zemlje kojoj su date povlastice, a i TRETMANA smanjenja troškova, uštede u izuzetak jer se knn zasniva na
onim iz drugih zemalja; ukoliko - preferencijalni tretman vremenu, rast efikasnosti. reciprocitetu (od primirja do mira-
postoje restrikcije prema stranim podrzumijeva povlašten položaj On- line režim je rezultat brze poslije rata);
subjektima iste ih pogađaju privrednih subjekata iz jedne promjene tehnologije i visokog Dvostrane knn su pravilo – na bazi
jednako; zemlje u odnosu na one iz drugih nivoa globalizacije međunarodnih reciprociteta, odstupanje je
Ne treba država. trgovinskih odnosa. moguće ali mora biti praćeno
- načelo slobode transfera novca - pravni instrument uspostavljanja E-trgovina se danas realizuje Sporazumom o asimetričnom
znači njegov organizovan transfer preferencijalnog tretmana je posredstvom e-mreža kao što je tretmanu.
u procesu proizvodnje, prometa trgovinski sporazum kojim se Internet, no ona se odvijala i ranije Bezuslovne knn - mogućuje
robe, pružanja usluga i plaćanja; u uspostavljaju carinske i dr. u obliku tradicionalnog e-komerca simultano i nepos redno korišćenje
liberalnom kapitalizmu postojao je okakšice; i posredstvom EDI tehnologija (80- prednosti datih trećim državama;
sistem “zlatnog važenja”, Trgovinski sporazumi ove vrste se te) 4.Uslovne knn su proizvodi dejstva
1930. osnovana je banka za moge podijeliti na: Danas se ugovori zaključuju u on- ispunjenjem nekog uslova
međunarodne obračune u Bazelu 1.razvojne – unapređenje line režimu i u stvarnom vremenu, (koncesije) da bi se
(saradnja centralnih nacionalnih privrednog razvoja industrijski bez korištenja tradicionalnih došlo u položaj treće države(koja
banaka); nerazvijenih zemalja i poslijeratna sredstava komunikacije. ima knn);
sporazum u breton vudsu iz 1944. obnova, primjenjuju se na nove Informacioni sistem Sadašnje knn podrazumeva
mmf i sb; države kandidate za EU (SCG- podrazumijeva posebnu uživanje samo onih povlastica koje
slobodan transfer kapitala u eu - izvoz šećera) elektronsku strukturu za pripremu, su već date, a pro futuro knn
evropska monetarna unija, 2.regionalne – uspostavljaju se odašiljanje, prijem, čuvanje ili samo one povlastice koje važe
jedinstvena valuta evro 2002 između država sa užeg ili šireg obradu elektronskih dokumenata. ubuduće;
evropska centralna banka emituje teritorijalnog područja (npr Na međunarodnom planu Uncitral Pozitivne knn “priznaju sve
novac, a nacionalne banke su stvaranje zone slobodne trgovine) je izradio model zakon o povlastice”, a negativnom knn se
filijale (inflacija<) 3.granske - kada obuhvataju elektronskoj trgovini. ugovorna strana obavezuje da
ne postoji jedinstven sistem pogodnosti u određenim Najviši nivo pravne regulative u neće dati ni jednoj trećoj zemlji
plaćanja u svjetskim razmjerama, privrednim granama, oblastima, ovoj oblasti je dostigla EU. Akti: bilo kakvu povlasticu koju ne bi
a vrste međunarodnih plaćanja su: npr. poljoprivredi EU direktiva o e-trgovini iz priznala zemlji ugovornici, to je
slobodno devizno plaćanje, međ. 4.imperijalne – zasnovane na 2000.g. i poseban program obaveza “izjednačenja smetnji”.
kliring i kompenzacija; odnosu supremacije metropola “elektronska evropa” koji uvodi
zabranjeno je pranje novca, tj. nad kolonijama, zemlje EU i bivše informacione tehnologije u život 13. OGRANIČENJE KLAUZULE
ulaganje novca stečenog kolonije imaju zaključene građana EU. NAJPOVLAŠTENIJE NACIJE
nezakonitim djelatnostima u preferncijalne sporazume; načela mtp u međunarodnim Unošenje ograničenja u tekst međ.
legalne privredne i finansijske Preferencijalni sistem isključjuje trgovinskim ugovorima trgovinskih sporazuma u odnosu
tokove; sistem najpovlaštenije nacije. 12. NAČELO NAJPOVLAŠTENIJE na osnovna pojmovna obilježja i
- načelo slobode saobraćaja znači Između zemalja u razvoju potpisan NACIJE domašaj klauzule NN znatno
slobodu transfera i transporta je Sporazum o globalnom sistemu Načelo najpovlaštenije nacije je sužava njeno dejstvo.
dobara koja su predmet razmjene trgovinskih preferencijala 1988. g. unošenje u međunarodni ugovor Ograničenja knn su:
između zemalja; distancione u Beogradu i i on predviđa razvoj odredbe da se svaka strana
poslovne transakcije; preferencijala koji počiva na ugovornica obavezuje drugoj

3
1.teritorijalna, sužavaju primjenu i4.izuzeci zbog zaštite nacionalnih odnosima podrazumijeva jednak ukidanje tarifnih i netarifnih
dejstvo knn samo na određenu ekonomskih interesa (prelevmani, tretman uvoznih i domaćih roba prepreka
zemlju, federaciju i jedinice; antiprim, antidamping, na domaćem tržištu u pogledu To je učvrstilo države, što je
2.stvarna, primenjuju se na antisubvencije. To su jednostrane primjene poreskih i dr.dažbina, osnovno obilježje procesa
određene oblasti privrednih mjere sprovođenja nacionalne transportnih i dr.troškova, uz globalizacije. Globalizaciju prate
odnosa (agrar...); ekonomske politike (subvencije, uslov da je na uvezenu robu brz razvoj informacionih i
3.vremenska –sužava dejstvo u damping- prodaja robe po plaćena carina. telekomun. tehnologija,
pogledu svog vremenskog važenja cijenama nižim od cijene troškova Sistem otvorenih vrata postoji internacionalizacija kapitala,
i proizvodnje i transporta ili prodaja kada jedna država nudi svim porast tempa promena; unifikaciju
4.institucionalna – sužavanje po cijenama koje su niže od cijena stranim privrednicima povlašćen zakonodavstva na globalnom
primjene u odnosima nastalim koje se praktikuju u zemlji položaj u cilju razvoja privrede nivou (krediti mmf i sb, pravila
unutar međunarodnih privrednih izvoznici, prim – novčana sredstva domaće države. On isključuje međ. trgovine – sto);
organizacija, razlikujemo: koje država odobrava kao primjenu preferencijalnog Strateške odluke se donose na
apsolutna institucionalna stimulans proizvodnji najčešće u tretmana, to je jednostrana planetarnom nivou; kontrolisani
ograničenja (bez odstupanja) i poljoprivredi) obaveza domaće države prema privredni razvoj.
relativna inst. ograničenja (uz Antisubvencijske mjere- stranim privrednicima kojima se
odgovarajuće povlastice prilikom kompenzatorna dažbina se uvodi nude i garantuju određene Antiglobalisti smatraju da
ugovaranja knn); radi neutralisanja subvencije povlastice. globalizacija podriva državni
uvezene robe, maximalan iznos je 16. NOVI MEĐUNARODNI sektor i slabi sistem socijalne
14. IZUZECI OD KLAUZULE do iznosa subvencije ; POREDAK pomoći;
NAJPOVLAŠTENIJE NACIJE - dopunska carina se propisuje u Postojeći međ.poredak učvršćivao Osnovni usmjeravajući faktori
Svaki izuzetak o KNN, kao i njena visini razlike između normalne je dominaciju bogatih i proširuje proces aglobalizacije su:
ograničenja sužavaju dejstvo KNN: cijene i cijene po kojoj se uvozi; za jaz sa siromašnim državma. - međunarodna trgovina,
Izuzeci od knn su: isti proizvod koji se uvozi ne može Šezdesetih godina prošlog vijeka - jačanje mreže multinacionalnih
1.pogranični ili malogranični se naplatiti istovremeno i novonastale države Afrike i Azije preduzeća,
promet; podrazumijeva niz dopunska i kompenzatorna su postavile zahtjev za stvaranjem - internacionalizacija prirodnih
pogodnosti koje susjedne zemlje dadžbina - antiprim su novog međunarodnog poretka. resursa i primjen anovih
čine jedna drugoj u pograničnom kompenzatorne mjere u cilju Zahtjevana je revizija postojećih tehnologija.
pojasu s obje strane državnih eliminisanja prednosti stranih koncepcija i principa odnosa Tri su osnovna načela koja su
granica, otklanjaju negativna proizvođača zasnovanih na između država a odnosila se na značajna za globalizaciju:
dejstva granice, mora se poštovati primovima); pitanje prava država ekonomsko 1.prozračnost – dostupnost
princip reciprociteta koji treće Ako jedna zemlja u cilju samoopredjeljenje, suverenitet informacija - podrazumijeva
zemlje po samoj prirodi stvari ne stimulacije proizvodnje metodom nad prirodnim izvorima i posebno mogućnost saznajne dostupnosti,
bi mogle da ispune, u nekim ofanzivnog protekcionizma eksproprijaciju. pravila trgovinskih operacija i
ugovorima se određuje roba koja primjenjuje primove i subvencije U periodu 1952-1975 usvojeno je karakteristika njihovih primjena
može uživati povlastice u onda ona nema pravo da se 6 rezolucija: 2.zabrana diskriminacije –znači da
pograničnom području, a u nekim poziva na nespojivost antiprimova - rezolucija UN opravu slobodne svi moraju imati jednak pristup
se određuje i širina pojasa i antisubvencijskih mjera sa eksploatacije prirodnih izvora i prema robi iste vrste, ovo načelo
pogranične zone u kojoj će biti klauzulom najpovlaštenije nacije. bogatstava, podrazumijeva dva elementa:
isključeno odobravanje koncesija Druga vrsta izuzetaka su - tri rezolucije o stalnom nacionalni pristup i status
na osnovu klauzule prelevmani koji predstavljaju suverenitetu nad prirodnim najpovlaštenije nacije
najpovlaštenije nacije; posebnu vrstu carinskih dažbina izvorima, 3.načelo mirnog rjašavanja
2.carinske unije su savez država (taksi) koje država naplaćuje - rezolucija UN 1974, kojom je sporova – kaže da je potrebno
koje se odriču dela svoje prilikom uvoza prehrambenih i usvojena deklaracija o sporove rješavati pregovorima u
spoljnotrgovinske suverenosti u poljop. proizvoda u cilju zaštite ustanovljavanju novog okviru diplomatskih mjera.
korist unije, gotovo uvijek se svoje proizvodnje, sredstva od međunarodnog ekonomskog Globalizacijom država gubi dio
izuzimaju od dejstva klauzule prelevmana se uplaćuju u poretka ekonomske suverenosti koju
najpovlaštenije nacije, s obzirom Evropski fond za organizaciju i i - rezolucija UN o povelji o delegira međ. subjektima; stvaraju
na stepen integracije koji se garanciju razvoja poljoprivrede. ekonomskim pravima i se gigantski privredni sistemi i
postiže carinskom unijom dužnostima država, međ. trg. pravo; kroz specijalne
razlikujemo potpune (jedinstvena 15. NAČELO NACIONALNOG 1962. Usvojena je rezolucija o ekonomske ratove (kreditne
carinska teritorija, ukidanje TRETMANA I SISTEM OTVORENIH principu stalne suverenosti o udare, raspad bankarskog
carinskih granica, formiranje VRATA pravima naroda i naciaj nad sistema, lom tržišta) uništavaju se
jedinstvne carinske tarife prema Nacionalni tretman omogućava prirodnim izvorima. nacionalne privrede; djelatnost sto
svim trećim zemljama) i jednak položaj stranih privrednih 1973. Usvojena je rezolucija o univerzalno mtp i regionalne
nepotpune carinske unije subjekata sa domaćim, može biti stalnom suverenitetu nad organizacije stvaraju se nova
(postojanje carinskih granica uz rezultat međ. sporazuma ili prirodnim izvorima – neotuđivo pravila mtp
uspostavljanje jedinstvene jednostranog akta države - pravo zemlje na trajni suverenitet Djelovanje ekonomske
carinske tarife prema svim trećim zakona. nad njihovim prirodnim izvorima, globalizacije se odvija na dva
zemljama). Izuzeci određeni poslovi su morskom dnu i njegovom kolosijeka:
3.izuzeci u cilju zaštite domaćeg i rezervisani za domaće privredne podzemlju, transnacionalnim - univerzalnom – stvaranje STO
međunarodnog javnog poretka; subjekte (unutrašnja plovidba, kompanijama je zabranjeno - regionalnom - stvaraju se nova
domaći javni poredak - u cilju ribolov) mješanje u unutrašnje stvari pravila MTP
zaštite domaćeg javnog poretka Relativnost nacionalnog tretmana zemlje domaćina; takođe države
može biti uvedeno ograničenje ili – se ogleda u tome da u zemljama se ne može prinuditi da stranim 18. SUBJEKTI MEĐUNARODNOG
zabrana uvoza ili izvoza određenih u kojima država ima veliku ulogu investitorima prizna povlašćen TRGOVAČKOG PRAVA
proizvoda radi zaštite zdravlja, u nacionalnoj privredi i gdje su položaj; Subjekti MTP su po svojim
javne bezbednosti, morala, ograničena i prava domaćih 1974. Usvojena je povelja o karakteristikama specifični,
socijalnih potreba, međunarodni subjekata nacionalni tretman ekonomskim pravima i raznovrsni i brojni. U osnovi njih je
javni poredak - sva ograničenja nema veliku korist za strane dužnostima država. moguće razvrstati na slijedeće:
uvoza ili izvoza koja su proistekla subjekte, za razliku od liberalne države;
iz neke multilateralne privrede koja nema velikih 17. PROCES GLOBALIZACIJE I MTP međunarodne organizacije;
međunarodne konvencije su restrikcija, fiskalnih i drugih Globalizacija ekonomski znači preduzeća, odnosno trgovačka
obavezujuća za obe strane opterećenja –nacionalni tretman pretvaranje svjetske privrede u društva
potpisnice bilo kog ugovora, a sve ima veliku važnost jedinstveno tržište robe, usluga, (u nastavku detaljnije obrađeno!)
to radi zaštite međ. konvencije i Prema pravilima STP: nacionalni kapitala i radne snage; 19. DRŽAVA KAO SUBJEKT MTP
međ. prava; tretman u međ. trgovinskim liberalizaciju trgovine, smanjenje i (javlja se kao subjekt opštih

4
ekonomskih odnosa i kao subjekt carinskog prostora na kom se 22. ORGANIZACIJA UJEDINJENIH definisala pitanja GATT-a
poslovnih odnosa) primenjuju posebne mere nadzora NACIJA (sporazuma o carinama i trgovini)
Država nastupa kao poseban i olakšica. 1945.g. u San Francisku preko koga se ipak došlo do
subjekt MTP i nosilac iurae imperii, Slobodne CZ se nalaze pod predstavnici 50 država su održali realizacije ideje o stvaranju STO.
ali i kao ravnopravan subjekt upravom organa domaće drž. i konferencijuna kojoj je prihvaćena STO predstavlja pravni okvir
međunarodnog poslovnog prava regulisane su posebnim zakonima, povelja UN i statut međunarodnog svjetske trgovine, datum nastanka
(iurae gestionis) u smislu da stupa dijele se na proizvodne i suda pravde., 24.10.45. Povelja se vezuje za Sporazum iz
u poslovne odnose bilo s drugim prometne, te na izvorne i uvozne OUN stupila na snagu. Marokeša 01.01.1995. (tome su
državama ili s ostalim subjektima (kina-brazil); Privrednim pitanjima i prethodili pregovori od 1986 do
MTP-a . Država ne uživa imunitet iz međunarodnom saradnjom se bavi 1994 –Urugvajska runda
Država je subjekt zakonodavne odnosa privatnopravnog karaktera organ UN koji se zove Ekonomsko pregovora)
vlasti, sudske vlasti, ali i stvaralac koji imaju komercijalni karakter socijalni savjet ECOSOC, ima 18 Trgovinski ratovi i procesi
međ.prava (ugovori, konvencije) (iurae gestionis). članova koje bira generalna integracije i globalizacije istakli su
koji odgovara za štetne posljedice Imovina države koja služi njenoj skupština UN, on koordinira potrebu za stalnim organom
svojih radnji- delikte; odgovornost javnoj funkcji uživa imunitet od saradnju međunarodnih pogodnim za eliminaciju sukoba.
može biti subjektivna (na osnovu izvršenja, osim ako se država ekonomskih komisija i djeluje na STO je međunarodna organizacije
krivice) i objektivna; istog odrekne, komercijalna ne. unapređenje socijalnog pa nije pravni sljedbenik GATT-a
Iz neredovnih odnosa između 21. MEĐUNARODNE zbrinjavanja. (koji je međunarodni sporazum
država (rat i dr. dejstva uz ORGANIZACIJE KAO SUBJEKTI MTP Povelja predviđa da užeg dejstva), no uslovno se može
upotrebu oružane sile) mogu Međunarodna zajednica je jednaka specijalizovane organizacije UN posmatrati i kao sljedbenik
nastati značajne ekonomske zbiru svih država svijeta, nema koje se bav eprivrednim, sistema GATT
posljedice, putem kojih se vrši status pravnog lica i nije subjekt socijalnim, prosvjetnim i Stvaranjem STO nestaje
transfer vrednosti iz jedne zemlje prava. zdravstvenim problemima mogućnost jednostranog uvođenja
u drugu; Međunarodne organizacije su zaključuju odgovarajuće mjera vancarinske zaštite i država
Kontrabanda (krijumčarenje) je subjekti međunarodnog prava , jer sporazume sa Ekonomsko je u obavezi da prilagodi svoje
nedozvoljena pogranična trgovina stvaraju MTP (konvencije, socijalnim savjetom. zakonodavstvo i druge uslove radi
ekonomskim vrijednostima i spada sporazumi, preporuke), te stupaju Najvažnije specijalizovane prijema u STO;
u neredovne odnose. U neredovne u međunarodne poslovne odnose. organizacije su: Organizacija OUN STO zahtjeva transformaciju
odnose spada i “carinski rat”, Međunarodne organizacije se za prehranu i poljoprivredu FAO, nacionalne privrede ka
“ekonomska blokada”, “carinska dijele na : Međunarodna organizacija rada međunarodnom tržištu, jača
blokada". - one koje stvaraju opšte ulove za MOR, Međunarodni.monetarni elemenat multilateralnosti i
Država kao subjekt poslovnih poslovanje (izgrađuju novi ius fond MMF, Međunarodna banka za postavlja pitanje prijema u STO.
odnosa može da bude ugovorna mercatorium – međunarodna obnovu i razvoj IBRD –Svjetska STO je instrument planiranja
strana kod međunarodne prodaje trgovačka komora sa posebnim banka, Opšta poštanska unija svjetske trgovine i mesto za
robe, koncesije, građenja, zajma, sistemom sankcija - sui generis) i UPU, Međunarodna organizacija za harmonizaciju nacionalnih i
garancije, jemstva... - one koje se bave neposredno civilno vazduhoplovstvo ICAO, regionalnih interesa, te mjesto
Država pruža garancije privrednim poslovnim odnosima (MMF, SB); Međunarodna unija za rešavanja sukoba interesa.
subjektima kod ugovora sa Međunarodne organizacije kao telekomunikacije UIT, Svjetska Osnovne funkcije STO su: da
međunarodnim finansijskim nosioce normativne delatnosti meteorološka organizacija – WMO. upravlja trgovinskim sporazumima
organizacijama. možemo podijeliti u tri grupe: 23. SVJETSKA TRG.ORG. – u okviru STO, da je forum za
1.međ. vladine univerzalne i NASTANAK I CILJEVI pregovore i praćenje nacionalnih
20. EKONOMSKA SUVERENOST regionalne organizacije (kao što Slobodna trgovina i zlatno trgovinskih mera.
DRŽAVE su STP, Konferencija UN za važenje, te liberalni kapitalizam su Ciljevi STO:
Država ima tri elementa: trgovinu i razvoj-UNCTAD, odlike 19- i početka 20. vijeka da poveća životni standard,
stanovništvo, Komisija OUN za međunarodno Država je utvrđivala samo carine osigura veću zaposlenost,
teritoriju i trgovinsko pravo –UNICITRAL, koje su imale prvenstveno fiskalni stabilan rast realnih prihoda,
vlast. Organizacija UN za industrijski karakter. poveća proizvodnju i
Ekonomska suverenost države je razvoj – UNIDO, Ekonomske 30-ih godina 20. vijeka zlatni spoljnotrgovinsku razmjenu…
pravo da dozvoli ili zabrani komisije OUN, specijalizovane standard zamenjen je državnom 24. OPŠTI SPORAZUM O
potpuno ili djelimično trgovanje sa organizacije UN: ISO-za intervencijom u monetarnoj i CARINAMA I TRGOVINI GATT
inostranstvom na svojoj teritoriji ili standardizaciju, MMF, Svjetska spoljnotrgovinskoj sferi, a pravni Opšti sporazum o carinama i
trgovinsku djelatnost stranih banka), osnov za regulisanje robne trgovini GATT potpisan je 1947.
privrednih subjekata na svojoj 2.nevladine institucije i tijela: razmjene u tim novim uslovima su kao sporazum (nakon urugvajske
teritoriji. Udruženje za međunarodno bilateralni međudržavni ugovori; runde pregovora 1994. prerasta u
Ekonomska suverenost mora pravo–ILA iz 1873. godine, Institut Poslije 2. svjetskog rata došlo je STO-organizaciju).
poštovati ekonomski i fiskalni za unifikaciju privatnog prava u do odlučnijih akcija za Osnovni tekst GATT-a ima 35
imunitet diplomatskog osoblja. Rimu – UNIDROIT 1926., uspostavljanje jedinstvenog članova i podijeljen je u tri dijela.
Ekonomska teritorija obuhvata Međunarodni pomorski komitet sistema međunarodne 1. dio (1 i 2 član) ima karakter
kopneni, vodeni i vazdušni prostor CMI); spoljnotrgovinske razmjene, višestrukog trgovinskog ugovora
države na kom se primenjuju 3.udruženja međunarodnih pojavili su se planovi: Vajtov plan koji sadrži klauzulu najpovlaštenije
fiskalni, privredni, carinski, privrednika i trgovaca: (SAD) za zlatni standard, a nacije, sistem nacionalnog
finansijski propisi... Međunarodna trgovačka komora u Kejnsov (V.Britanija) za tretmana i tarifni dio;
Carinska teritorija podrezumijeva Parizu iz 1919. multilateralni bankarski kliring; Osnovna načela GATT-a su:
proctor na kome djeluje Međunarodne organizacije opšteg, 1944. U Breton Vudsu (SAD) princip pregovaranja i učvršćenja
jedinstveno carinsko univerzalnog OUN, STO,GATT, održana je konferencija na kojoj su carinskih koncesija i povlastica,
zakonodavstvo. UNCTAD, UNIDO, UNIDROIT, ICC, bili predstavnici 44 zemlje, složili sve eventualne promjene mogu se
Carinske i državne granice ne UNICITRAL,karaktera: su se o osnovnim principima rada vršiti nakon pregovaranja i
poklapaju se uvijek (slobodne Međunarodne finansijske MMF-a i osnovni principima sporazuma postignutih među
carinske zone i luke); organizacije: MMF, SB, IDA, IFC, svjetske monetarne politike koji su članicama
Pod carinskom unijom MIGA, ICSID, predstavljali kompromis Vajtovog i princip zabrane kvantitativnih
podrazumijeva se odricanje od Međunarodne organizacije Kejnsovog plana; ograničenja, priznaje mjere zaštite
dijela ekonomske suverenosti u regionalnog karaktera: Regionalne 1947. U Havani održana nacionalne ekonomije koje
korist novoostvarene zajednice, ekonomske komisije OUN, OECD, Međunarodna trgovinska obuhvataju usklađivanje trgovine i
(Njemačka 1833., EU-zajednička EU, SEV, ZND, LAFTA, Udruženje konferencija , potpisivanje Povelje razmjene uz primjen esamo
carinska tarifa) za slobodnu trgovinu zemala stopirala Amerika iz ekonomskih i carinskih stopa
Slobodne carinske zone su dio Centralne Amerike, NAFTA, ARES, političkih razloga, usvojena je princip nediskriminacije, cilj je
državne teritorije izuzet iz ORES, MAGREB. samo 4.glava Povelje koja je pravična razmjena

5
GATT sadrži bezuslovnu klauzulu sistema kandidata sa zahtjevima organ generalne skupštine OUN za jednoobrazna pravila za
najvećeg povlaštenja tj. stranoj STO. pružanje tehničke i dokumentarne naplate, jed.
robi se poslije plaćanja carine Najkraći rok za prijem u članstvo predinvesticione pomoći zemljama pravila za ugovorne garancije,
obezbjeđuje isti tretman kao je 2,5 godina. u razvoju i finansira se iz arbitražba pravila mtk iz 1998.g,
domaćoj robi. 26. KONFERENCIJA UN O TRGOVINI dobrovoljnih priloga vlada. međ. pravila mtk za direktni
Od 1947.do 1994. 8 rundi I RAZVOJU (UNCTAD) 1986. UNIDO iz pomoćnog organa marketing iz 1998.
pregovora, a najznačajnija je UNCTAD je stalni organ generalne Generalne skupštine prerasta u Značajnu djelatnost MTK vodi na
urugvajska runda koja je pored skupštine OUN osnovan 1964. specijalizovanu organizaciju OUN. informisanju članstva izdavanjem
novina u oblasti razmjene god. sa sjedištem u Ženevi. 28. MEĐ. INSTITUT ZA UNIFIKACIJU izvještaja, vodiča, studija i
intelektualne svojine i usluga U radu konferencije učestvuju sve PRAVILA PRIVATNOG PRAVA preporuka...
rezultirala osnivanjem STO. članice OUN i niz međunarodnih UNIDROIT
organizacija. UNIDROIT je nezavisna 29. KOMISIJA UN ZA
25. NAČELA I ORGANI SVJETSKE Posvećen je razvoju međunarodna vladina MEĐUNARODNO TRGOVINSKO
TRG. ORG. međunarodnih trgovinskih odnosa organizacija, osnovana 1926. god. PRAVO UNICITRAL
Načela djelovanja STO su: u svijetu. u Rimu sa ciljem harmonizacije i Komisija UN za međunarodno
trgovina bez diskriminacije, Razmatra probleme međunarodne unifikacije pravila privatnog prava; trgovinsko pravo – UNICITRAL
načelo najpovlašćenije nacije, trgovine sirovinama, gotovim transformaciju doživio 1940.g. osnovana je 1966. Rezolucijom
nacionalni tretman, proizvodima, polufabrikatima, Najznačajniji međunarodni Generalne skupštine OUN
slobodna trgovina, investicije, tehnologiju, privr. tekstovi (ima ih oko 70) su: Zadatak je unifikacija pravila u
ukidanje barijera (carine i Razvoj i dr... Haški jedoobrazni zakon o međunarodnom prometu robe,
administrativne mjere) kroz Odluke donosi u formi rezolucija međunarodnoj kupoprodaji robe iz usluga i novca, od 1979. sjedište
pregovore, koje nemaju obavezujuće dejstvo. 1964. g. je iz Njujorka prenijeto u Beč,
stalna liberalizacija trgovine, Najviši organi su: Haški jednoobrazni zakon o UNICITRAL čini 36 zemalja iz
transparentnost trg. politika, konferencija (sastaje se jedanput zaključenju ugovora o cijelog svijeta koje bira generalna
otvorena konkurencija... u u četiri godine) i međunarodnoj kupoprodaji roba iz skupština OUN, mandat svake
STO je stalna univerzalna savjet za trgovinu i razvoj, koji 1964; zemlje je 6 godina, svake tri
međunarodna organizacija koja zasjeda između konferencija; Konvencija UN o međunarodnoj godine bira se polovina članova
pored GATT-a sadrži i Opšti savjet ima brojne komitete i kupoprodaji robe iz 1980. komisije.
sporazum o uslugama i Sporazum sekretarijat kao administrativni Načela za međunarodne UNICITRAL je pripremio niz akata.
o trgovinskim aspektima organ. trgovačke ugovore iz 1994; Rezultat ove aktivnosti su
intelektualne svojine (trips); UNCTAD je usvojio Konvenciju o Konvencija o međunarodnom dokumenti kojima se uređuju
Sjedište STO je u Ženevi i ona tranzitnoj trgovini između država faktoringu, najvažnij eoblasti međunarodne
danas broji preko 145 zemalja bez morske obale, a učestvovao u Konvencija o međunarodnom trgovine: međunarodna prodaja,
članica. donošenju konvencije UN o finansijskom lizingu iz 1988. god. međunarodni transport, arbitražno
međunarodnom prevozu robe Vodič za sastavljanje ugovora o rješavanje sporova i međunarodna
Osnovni zadaci STO su: morem 1978. g., Konvencije UN o međ. franšizingu iz 1998.god.; plaćanja, a u novije vrijeme i e-
uređenje trgovinskih odnosa, registraciji brodova 1986., UNIDROIT okuplja oko 6o država poslovanje.
stvaranje mjesta za pregovore, Konvenciji o pomorskom pravu sa pet kontinenata; Odnosno, unifikacija
praćenje trgovinskih politika, pridržaja i hipoteci iz 1993; Ne treba MTK međunarodnog trgovinskog prava
rješavanje nastalih sporova... Sagledava i ispituje trendove u Međunarodna trgovinska komora preko slijedećih akata: Konvencija
STO je nosilac procesa unifikacije svjetskoj ekonomiji i pomaže ICC je univerzalna međ. nevladina UN o ugovorima o međ. prodaji
u oblasti međunarodnog prometa. zemljama u razvoju u organizacija okuplja hiljade robe 1980, Konvencija o
Organi STO su: prevazilaženju dužničke krize, a kompanija, ustanova i udruženja iz zastarelosti u oblasti međ. prodaje
Ministarska konferencija je vrhovni zemljama u tranziciji približava preko 13o država, sjedište u 1974., Konvencija o ugovorima o
organ koji čine predstavnici svih liberalizaciju i globalizaciju i Parizu, osnovana 1919.g. međ.prevozu robe morem iz
članica održava se najmanje uključivanje u svjetski trgovinski Ima status savjetodavnog organa 1978., Model zakona o međ.
jedanput u dvije godine; donosi sistem. OUN; organi MTK su:kongres (1 transferu kredita iz 1992;
odluke o pitanjima koja su Sagledava aspekte privrednog put u dvije godine), savjet (čine ga Konvencija UN o međ. sopstvenim
regulisana multilateralnim razvoja i njegovu vezu sa stranim predstavnici nacionalnih komiteta i međ. trasiranim mjenicama;
trgovinskim sporazumima. direktnim investicijama i novim međ. sekretarijat; nacionalni Model zakona o nabavci dobara,
Generalni savjet je operativni tehnologijama. komitet pri privrednoj komori; opreme i usluga (oblast javnih
organ Ministarske konferencije zalaže se za razvoj međ. trgovine, nabavki), Model zakona o
između dva zasjedanja. 27. ORGANIZACIJA UN ZA usluga, tehnologije, investicija, prekograničnom stečaju iz 1997.
Ima više komiteta: INDUSTRIJSKI RAZVOJ UNIDO afirmiše ideju pravičnosti i protiv god.
Komitet za budžetska, Osnovana je 1966. god. kao je mjera protekcionizma; pri MTK 30. MEĐUNARODNI MONETARNI
administrativna i finansijska specijalizovana ustanova OUN za djeluju komisije za međ. trg. FOND MMF
pitanja, podršku procesu industrijalizacije politiku, multinacionalna MMF je specijalizovana
Komitet za trgovinu i prirodnu zemalja u razvoju na podlozi preduzeća, elektronsko organizacija UN univerzalnog
sredinu i iskorištavanja nacionalnih i poslovanje, energiju, transport, karaktera, osnovan je 1945.g.,
Komitet za regionalne trgovinske međunarodnih resursa; oporezivanje, finansijske usluge i sjedište u Vašingtonu, okuplja oko
sporazume; Sjedište joj je u Beču, ima 168 osiguranje, marketig, međ. 190 država;
Komitet za platno platno bilansne država članica. arbitražu, konkurencijsko pravo i MMF je centralna insitucija
restrikcije. Organi: praksu, čovjekovu okolinu... međunarodnog monetarnog
Sekretarijat obezbjeđuje primjenu Najviši - Generalna konferencija Pri MTK djeluju i ustanove, odbori, sistema i međunarodnog plaćanja,
sporazuma, obezbjeđuje forume (sastaje se jedanput u 2 godine) biroi i druga tjela: međ. biro te odnosa valuta.
za pregovore i obezbjeđuje Rukovodeći - Savjet za industrijski trgovinskih komora (povezuje Ciljevi fonda su:
jedinstven sistem za rješavanje razvoj i komitet za programska i komore iz cjelog svijeta), međ.trg. razvoj međunarodne monetarne
sporova. budžetska pitanja. arbitraža, teh. centar za saradnje,
Odluke se donose konsenzusom Djelatnost UNIDA se može ekspertizu, međ.institut MTK za održavanje valutnih kurseva,
(niko od prisutnih nije protiv podijeliti na: međ. poslovno pravo i praksu, uvođenje multilateralnog sistema
predložene odluke). operativnu (izrada preporuka i međ. biro za pomorstvo, međ biro plaćanja između zemalja članica,
Pristupanje države STO pored programa industrijalizacije) i za životnu sredinu... uravnoteženje platnog bilansa
poštovanja pravila zahtjeva i pomoćnu (objavljivanje publikacija MTK radi na prikupljanju i zemalja članica;
političku saglasnost vodećih i informacija). kodifikaciji pravila međ.trg. prava: razvoj međunarodne trgovine uz
država članica STO, radna grupa U početku je postojao kao jedoobrazna pravila i običaji za održavanje visokog stepen
ispituje usaglašenost pravnog Program OUN za razvoj (koji je međ. dokumentarne akreditive, azaposlenosti i realnog dohotka
osnovan 1965.) kao pomoćni “incoterms” pravila iz 1936., Organi MMF-a:

6
skupština guvernera, najviši Krediti se odobravaju bez kamate pravilnik) i sekretarijat (mandat 6 33. EVROPSKE EKONOMSKE
organ, po jedan guverner i sa 1% manipulativnih troškova, g) INTEGRACIJE (EZUČ, EEZ, EZAE)
zamjenik za svaku zemlju članicu, rok otplate 35-40 god sa 10 Centar ima listu koncilijatora i Obuhvataju tri organizacije:
izvršni odbor, vodi opšte poslove godina grejs perioda; arbitara, finansira ga SB, a evropska zajednica za ugalj i čelik
fonda i sastoji se od 10 članova(5 Korisnici kredita su najsiromašnije nadležan je u slučaju da postoji EZUČ, osnovana 1951.(zemlje
članova sa najvišom kvotom zemlje, 80-ak zemalja ispod 500 saglasnost strana, spor je Beneluxa, Francuska, Italija,
učešća, ostali se biraju svake dolara nacionalnog dohotka po investicijski i zemlje su Njemačka) ugovor o osnivanju
druge godine, član izvršnog glavi stanovnika. ratifikovane konvenciju; zaključen na 50 godina – istekao
odbora imenuje svog zamjenika, Finansiraju se projekti : u Nezavisan je od nacionalnih 2002.g. pa je f-ja ove zajednice
generalni direktor, organ koji obrazovanju, propisa, procedure i priznanja i prešla na evropsku zajednicu,
predstavlja fond i njega bira zdravstvu,vodosnabdjevanju, izvršenja arbitražnih odluka i često
izvršni odbor zapošljavanju... se ugovara u bilateralnim evropska ekonomska zajednica
Svaka zemlja članica ima 250 Iako je samostalni pravni subjekt sporazumima kao isključivu ili EEZ osnovana Rimskim ugovorom
glasova plus po još jedan glas na IDA je podređena SB, a budžet alternativnu arbitražu. iz 1957.g.i
svakih dodatnih 100.000 dolara pune najrazvijenije zemlje svijeta; 32. MEĐUNARODNE evropska zajednica za atomsku
kvote; Organi SB su po funkciji i organi ORGANIZACIJE REGIONALNOG energiju, osnovana Rimskim
Na bazi odluke o ”opštem IDE, ali se sredstva vode na KARAKTERA MORK ugovorom iz 1957.g.
aranžmanu za zaduživanje” odvojenim računima. Bih spada u MORK teže da stvaraju carinske Godine 1965. se došlo na ideju da
osnovan je klub razvijenih zemalja nedovoljno privredno razvijene unije ili privredna udruženja se od organa sve tri zajednice
koji ima 10 članica. zemlje. država regionalnog karaktera koji formira zajednički organ koji
31. SVJETSKA BANKA Međunarodna finansijska je mnogo širi od klasične carinske donosi odgovarajuće odluke i
Grupa Svjetske banke ima u svom korporacija IFC unije. mjere za svaku zajednicu
sastavu: IFC je osnovana 1956. sa ciljem Osnov udruživanja je povelja OUN, posebno. Ova odluka je u skladu
Međunarodnu banku za obnovu i unapređenja ekonomskog razvoja a jedan od ciljeva je mirno sa težnjama zemalja članica se
razvoj (Svjetska banka), podsticanjem privatnih preduzeća rješavanje sporova. formira ne samo ekonomska, već
Međunarodno udruženje za razvoj putem kredita, garancija, Postoje 4 Regionalne ekonomske postepeno i odgovarajuća politička
(IDA), pomoći... komisije OUN i to: unija. Tri postojeće povezane
Međunarodnu finansijsku IFC ima status pravnog lica i oko za Evropu EEK osnovana 1947. sa regionalne međunarodne
korporaciju (IFC), 180 članica; sjedištem u Ženevi, organizacije su spojene u jednu.
Multilateralnu agenciju za 80% sredstava za kreditiranje IFC za Aziju i Daleki Istok, osnovana *** evropa 6-torice,carinska
investicione garancije (MIGA) i obezbeđuje izdavanjem HOV, a 1947. sa sjedištem u Bankoku, unija,privr.saradnja
Međunarodni centar za rješavanje 20% kroz kredite SB; za Latinsku Ameriku 1948 i privilegovan položaj bivših kolonija
investicionih sporova. Krediti se daju u visini od 1 do 100 Za Afriku 1958. afrike,ka- riba i pacifika,juande 63
Svjetska banka osnovana je miliona dolara; Rad EEK se odvija u komitetima za i69,lome 75 i 79. part-nerstvo sa
1944.g. sa ciljem da pomaže Organi IFC su:savjet guvernera, poljoprivredu, šumarstvo, ugalj, mediteranskim zemljama 85. god.
obnovu privreda razrušenih savjet direktora, predsjednik; gas, el. energiju, trgovinu proširenja eez, 73. (v.b. irska i
zemalja. dodjela kredita nije uslovljena Komitet za trgovinu se stara o danska), 81.(gr), 86.(špa. i por),
Danas je cilj snižavanje teritorijom plasmana i garancijom unapređenju međunarodne 95.(aus.fin,šved), 2004.(10
siromaštva, plan je da se današnje države. trgovine, velik doprinos država), 2007.(rum i bug);
siromaštvo prepolovi do 2015.g. Multilateralna agencija za standardizaciji opštih uslova za 1979. prvi neposredni izbori za
SB je pravno lice, kredite SB mogu investicione garancije – MIGA , prodaju specifične robe u vidu evr.parlament;
dobiti samo zemlje članice (uslov osnovana je 1988. sa ciljem Tipskih ugovora (Ženeva 1957.g., 1986. jedinstveni evropski akt
je da su članice i MMF-a). podsticanja i privlačenja stranih funkcionišu na bazi ,političke ambi- cije
Uslovi za kredit: da zemlja članica investicija u zemlje u razvoju- dobrovoljnosti)a to su npr. “Opšti eez,>nadležnost saveta...
isti ne može dobiti na posebno u privatne investicije; uslovi” za prodaju krompira, 1992. sporazum mastriht, eu,
međunarodnom tržištu i da ga Sjedište u Vašingtonu, nema investicione opreme, drveta, voća evropsko građan- stvo, evropski
može vratiti. politički karakter; i povrća i dr. savet, nema status pravn. lica;
Rok otplate je 15-20 godina uz Organi mige: predsjednik, savet organizacija za ekonomsku tri stuba eu: 1. tri zajednice; 2.
grejs period od 3-5 godina. guvernera i odbor direktora te saradnju i razvoj oecd ,1948. zajednička spoljna i bezbednosna
SB je nepolitička institucija, a bavi administrativno odjeljenje, pravno pariz, zemlje korisnice maršalovog politika; 3. saradnja u oblasti
se i prodajom HOV (dužničke odjeljenje, odjeljnje za marketing i plana, da bi sad i kanada sudstva i unutrašnjih poslova.
obaveze prema penzijskim za izdavanje garancija; 1960.postale članica; izgradnja monetarnog sistema:
fondovima i osiguravajućim MIGA obavlja garantnu i oecd je pol-eko.organizacija evro od 1.1. 2002. monetarna
društvima). negarantnu delatnost zapadnih zemalja unija ;evrpska centalna banka
Broj glasova u organima SB Garantuje za nekomercijalne rizike cilj je razvoj međ.trgovine,robne evropski korpus za brze
srazmeran je visini akcionarskog države članice i kao saosiguravač i razmene... intervencije,mons fra
udjela. reosiguravač tih rizika; organi oecd: savjet (predstavnici 1997.amsterdamski ugovor,
Organi SB su: Negarantna aktivnost MIGE je: rad svih država – odluke donosi cilj:>zapošljavane uklone
skupština (čine je guverneri ba na promociji stranih investicija, jednoglasno), izvršni komitet prepreke slobodi kretanja
naka država članica), 1 put zaključivanje sporazuma sa (izvršni organ) bez direktnog lica...,>uti-caj eu i izgradnja
godišnje se sastaje radi državama članicama, sponzorstva odlučivanja; institucija eu,proširenje eu
utvrđivanja poslovne politike; agencije... oecd je međ.organizacija bez ispunjavanjem eko.,pol.
izvršni odbor direktora, rukovodi Međunarodni centar za rešavanje supranacionalnih nadležnosti, demokratskih kriterija
poslovima SB, 1 put mjesečno se investicionih sporova ICSID međ.plaćanja, razvoj svjetske “agenda 2000” o proširenju,
sastaje u Vašingtonu, ima 24 Osnovan konvencijom o osnivanju trgovine, liberalizacija... pol.perspektivi i finansijskim
izvršna direktora (5 x franc., centra za rješavanje sporova unutar oecd stvorena evropska perspektivama eu.
njemačka, japan, sad i v.britanija); između država i državljana drugih platna unija koja je od 1965.zajednički organi tri
Predsjednik SB je i predsjednik IO država ugovornica 1965.god.; reorganizovana u evropski zajednice;
SB. Cilj ICSID-a je obezbjeđenje međ. monetarni sporazum, evropska eu ima jedinstven vizni
***MEĐUNARODNO UDRUŽENJE arbitražnog načina rješavanja produktna agencija 1953. režim,zajednički budž-et, zastavu,
ZA RAZVOJ IDA investicionih sporova; ‚ >produktivnost, savjet ministara himnu,dan evrope, komunitarni si-
Osnovano je 1960. radi Članice ICSID-a su države za poljoprivredu i ishranu 1954. stem, zajedničko unutrašnje
pronalaženja rješenja za čl.svjetske banke ; evropska unija tržište;
finansiranje nedovoljn o razvijenih Organi centra su: administrativni viktor igo u xix veku sjedinjene eu uma elemenata
zemalja, članovi IDE su i članovi savjet (po 1 član iz svake zemlje + drž.evrope, šuman,195o. godine, nadnacionalnosti;
SB; predsednik SB- donosi arbitražni čerčil, savet evrope, odn- os 34. EVROPSKA UNIJA
nemačka-francuska,

7
Viktor Igo prvi pomenuo u evropski savjet - čine šefovi carinska unija, zabrana savjet šefova država,
19.vijeku ideju o osnivanju država i vlada zemalja članica, 6 diskriminacije, kvanti- tativnih savjet šefova vlada i
Sjedinjenih Država Evrope, zatim meseci predsjedava zemlja ograničenja u robnoj razmeni; savjet ministara inostranih
treba spomenuti Šumanovu ideju članica; donio svečanu 36. USLOVI ZA ČLANSTVO U EU poslova i međudržavni ekonomski
o evropskoj integraciji iz 1950. deklaraciju o eu iz 1983., sličan je geografski - da se radi isključivo o komitet (mek) (nadnacionalne
godine. kolektivnom šefu države; evropskoj državi strukture)
Novembra 1993.stupio na snagu savjet eu (savjet ministara eu) - je ekonomski –da se radi o slobodnoj 38. REGIONALNE MEĐUNARODNE
Sporazum o osnivanju EU koji je osnovni organ eu; opšti savet- tržišnoj privredi, gdje postoji ORGANIZACIJE
potpisan februara 1992. u ministri inostranih poslova i ravnopravnost svojine, Međunarodne organizacije
Mastrihtu. posebni savet- ministri posebnih privatizacija, regionalnog karaktera: Regionalne
Ugovorom se EZ transformisala u resora, savjet usklađuje opštu politički - demokratski ekonomske komisije OUN, OECD,
EU. Evropska unija djeluje preko ekonomsku politiku država višeparlamentarni sistem EU, SEV, ZND, LAFTA, Udruženje
organa zajednice –komisije, članica, donosi odluke i prenosi na Pažnja posvećena harmonizaciji za slobodnu trgovinu zemala
savjeta ministara, parlamenta i komisiju eu ovlaštenja za pravnog sistema zemlje kandidata Centralne Amerike, NAFTA, APEC,
suda pravde EU. Ciljevi ove sprovođenje odluka; sa komunitarim pravom eu, OPEC, MAGREB.
djelatnosti su upravljanje internim, - savjet eu je nadležan za standardizaciji, ljudskim pravima... LAFTA - latinsko američka zona
jedinstvenim tržištem i vođenje spoljne politike, Poseban pristup zemljama slobodne trgovine, 1960.
ostvarivanje zajedničke bezbjednosti, pravde i unutrašnjih zapadnog balkana - sporazum o Montevideo, Argentina, Brazil,
ekonomske politike država članica poslova stabilizaciji i pridruživanju, bih i Čile, Mexiko, Paragvaj, Peru,
EU. To su uglavnom ciljevi koji su - pomoćni organ savjeta eu je srbija; makedonija i hrvatska Urugvaj; cilj zajedničko tržište,
bili i osnovni ciljevi EZ prije komitet stalnih predstavnika, kandidati, monetarna stabilnost postoje tri grupe zemalja: razvijeni
transformisanja u EU. coreper 1 i coreper 2 (ambasadori neophodna... arg,bra,mex,; slabo razvijeni
EU prati i stvaranje jedinstvenog država članica pri eu); 37. SAVJET ZA UZAJAMNU EKON. paragvaj i ekvador,; usko tržište
monetarnog sistema sa - na predlog komisije savjet POMOĆ (SEV) I ZND čile, kolumbija,peru i interesa
jedinstvenom valutom -eurom koji eu donosi odluke o zajedničkoj Savjet za uzajamnu ekonomsku zemalja članica.urugvaj; sukob
se primjenjuje od 01.01.2002. u ekonomskoj politici uz mišljenje pomoć- sev je pandan oecd , Udruženje za slobodnu trgovinu
zemljama članicama. Zemlje koje parlamenta osnovan je 1949. godine u Moskvi. zemalja Centralne Amerike, cilj je
su pristupile monetarnoj uniji 4. komisija eu - je organ U ovom savjetu su bile sve zemlje stvaranje carinske unije, te razvoj
morale su prije toga uskladiti nezavisan od država članica, to je iz našeg okruženja pa i Jugoslavija poljoprivrede i industrije, članice:
svoje bankarske i finansijske izvršni organ eu koja donosi (sssr,bug.rumunija,čssr,mađarska, Gvatemala, Salvador, Honduras,
sisteme. Osnovana je i banka EU. uredbe, preporuke i mišljenja; poljska, pa albanija,ddr, kina, Nikaragva ,Kostarika.
EU vodi zajedničku (ne samostalno donosi odluke za koje vijetnam 78., kuba od 72.mo- NAFTA - sjeverno-američki
jedinstvenu) spoljnu politiku, a je ovlaštena aktima saveta eu i u ngolija 62.) sporazum o slobodnoj trgovinskoj
vode je najviši organi unije, u interesu unije; odgovara za svoj 1992. SEV prestao da postoji; iz razmeni, Kanada, Meksiko, SAD;
prvom redu savjet u čijem radu i rad evropskom parlamentu; njega se razvila zajednica obilježje slobodan protok roba,
odlučivanju učestvuju ministri odgovara za svoj resor, a odluke nezavisnih država - ZND 1991. kapitala,usluga i lica.
spoljnih poslova unije. donosi kolektivno; jedinstven Rusija, Bjelorusija, Ukrajina +8 APEC - azijsko-pacifička
EU nema status pravnog lica. pravni sistem, ima pravo da bivših država SSSR; ekonomska korporacija- Okeanija,
EU je oslonjena na tri stuba: predlaže propise;svaki član ZND je međunarodna. regionalna Australija, N.Zeland, SAD, Kanada,
tri zajednice (nakon 2002 -dvije);komisije organizacija usmjerena ka zemlje jugoistočne azije.
zajednička spoljna i bezbednosna Pravosudni organi EU (u ekonomskim reformama, tržištu, OPEC organizacija zemalja
politika; funkciji su očuvanja legaliteta preduzetništvu, jedinstvenom izvoznica nafte, 1960. osnovan,
saradnja u oblasti sudstva i institucija eu): prostoru, koordinisanoj cilj: Alžir, Ekvador, Indonezija,
unutrašnjih poslova. 5. sud pravde je glavni spoljnotrgovinskoj politici, te Iran, Irak, Katar, Kuvajt, Libija,
Treba spomenuti i Amsterdamski pravosudni organ sa prvostepenim antimonopolskoj politici; Saud. Aarabija, Emirati,
ugovor iz 1997.kojim se usavršava sudom koji mu se pridružio Ugovor o osnivanju ekonomske Venecuela, Gabon, garantovana
organizacija EU,utvrđuju ciljevi i1989.g.; unije iz 1993.god je osnov za proizvodnja 425 miliona t
principi za njihovo zadatak mu je da obezbjedi usaglašavanje nacionalnih godišnje, najviši organ
ostvarivanje.Ciljevi su: veće poštovanje prava pri tumačenju zakonodavstava i međunarodnog konferencija (sastaje se 2 puta
zapošljavanje, ukloniti prepreke ugovora, čine ga 15 sudija iz prava, te izrade model zakona. godišnje), savjet guvernera i
slobodi kretanja lica..., veći uticaj
zemalja članica i devet U cilju harmonizacije privrednog ekonomska komisija, sjedište u
EU i izgradnja institucija EU, pravobranilaca; zakonodavstva na nivou ZND Beču.
proširenje EU ispunjavanjem sud se izjašnjava po preducijalnim usvojen je sporazum o principima 6. MAGREB (Alžir, Maroko, Tunis,
ekonomskih, političkih i zahtjevima u tumačenju prava eu zbližavanja privrednih zakona Libija u užem smislu; i Sjeverna
demokratskih kriterija. po zahtjevima nacionalnih sudova, zemalja članica 1992., a što se Afrika-Egipat, Sudan, Mauritanija u
Na osnovu amsterdamskog bitan je značaj pravobranilaca u odnosi na prava industrijske širem smislu), u Tangeru 1958.
ugovora Komisija EU je usvojila stvaranju prava; svojine, statusa privrednih osnovana Konferencija i stalni
“Agendu 2000” o proširenju, 6. prvostepeni sud odlučuje po organizacija, bankarstva, sekretarijat, te savjet ministara za
političkoj reformi perspektivama zahtjevima pojedinaca i preduzeća ekologije, transporta, carine, privredna pitanja.
EU. i zadatak mu je da rastereti sud poreza, cijena, antimonopolskog
EU ima jedinstven vizni režim, pravde, koji rješava po žalbama prava... 39. PRIVREDNE ORGA.KAO
zajednički budžet, zastavu, himnu,1.stepenog. kriterij izbora sudija Ugovor o osnivanju ekonomske SUBJEKTI MEĐ.PRAVA
dan evrope, komunitarni sistem, svake 3 god. ½ sudija; unije ZND zasnovan je na Javljaju se u formi nacionalnih i
zajedničko unutrašnje i 7. računovodstveni sud ispituje poštovanju suvereniteta, većeg multinacionalnih preduzeća, pa i
finansijskim tržište; u EU postojezakonitost izdatih računa u životnog standarda, slobodnom individualnih trgovaca, čiji je cilj
elemenati nadnacionalnosti; finansijskom prometu; podnosi prometu...tehnološkim sticanje dobiti;
izveštaj parlamantu i isti objavljuje sporazumima. Predmet izučavanja trgovačkog
35. ORGANI EVROPSKE UNIJE u sl.listu, vrši kontrolu korištenja Ovaj ugovor je okvirni ugovor o prava države su trgovačka
Organi EU su: sredstava budžeta eu, kontrolu privrednoj saradnji. društva, a djelom MTP su
evropski parlament - demokratski rada komisije eu; Ciljevi unije su: zajedničko osnivanje preduzeća u
izabran organ ,od svih građana u funkciji je očuvanja legaliteta ekonomsko tržište, stabilan inostranstvu, spolj.trg.promet, of-
članica unije, na opštim institucija eu privredni razvoj, jednaki uslovi, šor preduzeća.
neposrednim izborima; zajedničko odnosno unutrašnje ekologija, zajednički projekti, Interes za osnivanje preduzeća u
zakonodavnu vlast deli sa tržište je za-jednička eko. teritorija slobodan promet inostranstvu raznih zemalja zavisi
savjetom, broji 785 članova, vrši na kojoj je uspostavl-jen režim robe,kapitala,usluga... od stepena razvoja privrede
nadzor nad organima unije, usvaja slobode kretanja roba,usluga, lica Organi unije su Organi ZND i Unije (Slovenija, BiH, sada)
i kontroliše budžet; i kapitala, te pravila konkurencije; i to:

8
Osnivaju se i mješovita i proizvodnje u svjetu; predviđa prenos prava industrijske njega tu su i sporazumi država
sopstvena preduzeća, preko Prvih deset MK ima veći godišnjisvojine na centralni holding radi učesnica u poslu kao izvor prava.
stranih direktnih investicije u promet od DBP 2/3 država u efikasnije zaštite i potpunijeg Status nacionalnog tretmana je
skladu sa privrednom politikom svijetu; iskorištavanja; prisutan u odnosima između
države; MK po pravilu sjedište ima u nekoj
Finansijski holding obezbjeđuje država ZND;
Cilj je veći izvoz, nastup na novom državi, čije nacionalne propise članice sistema finansijskim. - sistem garancija definisan je
tržištu, mora da poštuje; sredstvima (prednosti zemalja sa konvencijom o zaštiti prava
Osnivaju se preduzeća u trgovini, povoljnijom strukturom i načinom investitora – zajedničke garancije
proizvodnji,odnosno za pružanje Transnacionalne kompanije (TNK) finansiranja; na jedinstvenom tržištu ZND;
usluga. formiraju se na bazi kapitala jedne Čisti holding obavlja samo Međudržavno ad osnovano od
Sopstveno preduzeće, zemlje u većem broju država kontrolne i upravljačke funkcije, a vlada 12 država ZND za
predstavništvo ili poslovnu Multinacionalne kompanije (MNK) mješoviti holding pored njih i proizvodnju traktora i dr. poljopriv.
jedinicu, sa obavezom su vlasništvo subjekata iz većeg industrijske funkcije, kreditno- mašina ima nadzorni savet
obaveštavanja nadležnog broja zemalja. finansijske i dr. (članovi predstavnici vlada)
ministarstva radi evidentiranja; U praksi finansijski holdinzi biraju Strateška tehnološka osnova
Ostvarena dobit se koristi: za nova
MK su pokretači svjetske privrede za sjedišta zemlje koje im nude razvoja preduzeća:
ulaganja, za repatrijaciju, povratpreko više osnova: finansijske i dr. povoljnosti, kao -”međunarodni aviomotori”
uloženih sredstava. MK su nosioci globalizacije (coca “oaze povoljnosti”; kompanija od 50 preduzeća
Preduzeće je dužno dostaviti izvodcola, mekdonal- ds, microsoft, odbrambenog kompleksa i
iz registra zemlje sjedišta film...); 42. PREDUZEĆA U EU “nižgorodski auto- mobili”;
državnom organu svoje zemlje, u pod jurisdikcijom su nacionalnih Pravo fiz. lica i pravnih lica -konvencija o transnacionalnim
suprotnom se briše iz registra; država, ostvaruje se ekonomsko rezidenata države članica EU je da kompanijama u ZND koja podstiče
Moguće je i osnivanje holding jedinstvo u funcionisanju; na teritoriji drugih država članica saradnju preduzeća zemalja;
preduzeća u inostranstvu; -ekonomski i socijalni savet oun je mogu osnivati preduzeća, filijale, -pravila o finansijsko –
Poštovanje teritorijalnog i osnovao centar i komisiju za predstavništva = pr. industrijskim grupama i postupku
personalnog principa; ako transnacionalne kompanije, a nastanjivanja; njihovog osnivanja – isti cilj
preduzeće iskaže gubitak u komisija je sačinila kodeks U EU se izgrađuje sistem udruživanje preduzeća. Države
inostranstvu pokriva ga saglasno ponašanja TK kao preporuka; (bez jedinstvenih formi trgovačkih andske grupe unifikuju pravila o
zakonu zemlje sedišta. poličkog mješanja, korupcije, društava regulisan evropskim pravnom položaju i djelatnosti
Predstavništvo u inostranstvu poštovanje nacionalnih propisa; pravom; preduzeća na teritoriji Venecuele,
istražuje tržište, vrši pripremne Prednosti MK su: niža cijena, Evropska kompanija se osniva u Ekvadora, Kolumbije, Perua i Čilea.
radnje za izvoz i zaključenje plasman novih tehnologija, formi akcionarskog društva, a Donijeli su 1970. godine kodeks o
ugovora, operativno tehničke privredni razvoj, dobra osnivači mogu biti doo i ad iz inostranim investicijama koji je
radnje u vezi prevoza robe; organizacija... država članica EU u najrazličitijim sastavni dio domaćeg
Poslovna jedinica obavlja pojedineUnutrašnju kontrolu poslovanja kombinacijama iz dvije ili više zakonodavstva.
poslove u inostranstvu (servisne, vrši dominantno društvo; MK ne država; 43. OF-ŠOR KOMPANIJE
prodajne, skladišne). kontroliše samo jedna jurisdikcija; Evropska ekonomska grupacija ili Of - šor kompanije (van granice,
Predstavništvo, posl. jedinica su MK koristi komparativne prednosti Evropsko udruženje sa obale) nacionalnu privredu
sastavni dio preduzeća, nemaju (jeftina sirovina, radna snaga, ekonomskim ciljem je nov oblik odlikuje internacionalizacija i
status pravnog lica i obavljaju “poreski raj”); utvrđen komunitarnim pravom, a naučno-tehnička revolucija;
poslove za preduzeće i podnose Mogu se pozivati na osnova mu je rješenje iz - ili zemlje poreskog raja- Kipar,
izvještaj preduzeću; eksteritorijalnu primjenu prava francuskog zakonodavstva; Panama, Malta, Kajmanska ostrva,
Prestanak rada predstavništva i sjedišta dominantnog preduzeća; Osnovna razlika je u cilju koji se Panama, Lihtenštajn...
poslovne jedinice u inostranstvu Imaju mogućnost manipulisanja ostvaruje, a on je koordinacija u -of šor izbjegava plaćanje
nastupa: odlukom preduzeća transfernim cjenama, sa obavljanju konkretne privredne direktnih oblika poreza (porez na
osnivača, zabranom vršenja prenosom usluga u zemlje koje djelatnosti zajedničkim radom prihod i na dobit), plaćaju se
transfera i nevršenjem transfera nude poreske povoljnosti; (nova tehnologija, usavršavanje fiksne stope 2-5 % što je ništa sa
novca 2 godine; 41. HOLDING organizacije rada, sirovine, usporedbom poreznih stopa od
Nadležno ministarstvo za Holding je pravni oblik privrednog usluge) 25-30% u evropskim zemljama;
ekonomske odnose donosi organizovanja djelatnosti (potiče Preduzeće se osniva se u trgovini, bescarinski uvoz osnovnih
rješenje o brisanju iz registra; iz SAD). Ovaj termin se koristi za zanatstvu, uslugama, industriji a sredstava i mogućnost dobijanja
Preduzeće može na osnovu obilježavanje privrednih društava krajnji cilj je povećanje dobiti kreditne karte radi plaćanja van
pismenog ugovora povjeriti u cjelini i njegovog glavnog svojih članica; zemlje raja; bitan je sporazum o
stranom pravnom licu (na osnovu subjekta. Pravo konkurencije i državna izbjegavanju dvostrukog
potvrde o bonitetu izdate od Danas se najčešće javlja kao pomoć - svaka državna pomoć oporezivanja između država kako
strane komore) poslove finansijski centar sistema mora biti notifikovana kod porez ne bi bio ponovo plaćen.
zastupanja, konsignacionu prodaju privrednih preduzeća u kom komisije EU i ona mora biti -of šor kompanije se koriste za
i vršenje servisnih_usluga. neposredno ne obavlja privrednu dostupna javnosti radi povrede registraciju sjedišta brodarskih
U tom slučaju potrebno je delatnost, a ponekad ni poslove prava konkurencije; kompanija (Liberija, Panama,
obavjestiti nadležni organ radi privredno pravnog prometa; Kipar...);
evidentiranja; Akcionarski holding postoji ako: Multinacionalna preduzeća -of šor kompanije osiguravaju
glavna holding organizacija mora Zajednice Nezavisnih Država - anonimnost vlasnika kapitala,
40. MULTINACIONALNE KOMPANIJE biti vlasnik akcija drugih Državna preduzeća mogu da se korištenjem instituta prenosa
Predstavljaju sistem većeg broja preduzeća iz sastava holding osnivaju u nerazvijenim regionima ovlaštenja na punomoćnike,
privrednih društava osnovanih u grupe; u sastavu ima većinski (ostvaruju se neprivredni, socijalni - zemlje of šor kompanija odlikuje
više država na čelu sa jednim paket akcija, i ako svako od ciljevi), kroz državnu pomoć, visok nivo advokatskih usluga u
dominantnim i više potčinjenih preduzeća ima pravn. manje dažbine .odlike su registraciji i upravljanju;
društava, subjektivitet; multinacionalnih preduzeća ZND, - zemlja sjedišta nudi i pogodnosti
svaka država ZND ima svoj u nasljeđivanju, kao i visok nivo
Odlikuje ih ekonomsko jedinstvo u U praksi je moguć holding, a da nacionalni okvir: komunikacijskih usluga u smislu
raznim oblasti ma (elektronike, centralni holding nema svojinska - proces osnivanja zajedničkih upravljanja i eventualne seobe
naftne ind.auto ind, usluga...) prava nad preduzećima kojima preduzeća, privrednih udruženja i kapitala u slučaju nastupanja
Danas se 1/3 svjetske trgovine upravlja; komercijalno finansijskih političkih rizika;
odvija neposredno u okviru MK -Moguć je i holding za pružanje organizcija definisan je - zemlja nudi i visok stepen
koje kontrolišu 50% svjetskog usluga članicama (u vezi poreskih sporazumom o saradnji u oblasti bankarskih usluga;
prometa robe usluga i novca i 40 ili pravnih pitanja); investicione djelatnosti, pored 44. DIREKTNE STRANE
% ukupnog obima industrijske Patentni i licencni holding INVESTICIJE

9
Strane investicije su transfer - na makro planu utiču na Javnopravne garancije u BiH i Odlaganje i sprječavanje transfera
sredstava ili materijala (opreme, strukturu, obim i pravac entitetima: ustav, zakoni, imovine SU u inostranstvo vrši se
novca, svojine) iz jedne u drugu međunarodne trgovine i položaj bilateralni sporazumi (garantuje radi: bankrotstva, nesolve-
zemlju (država davalac i primalac države domaćina se svo- jina, slobodno iznošenje ntnosti, zaštite prava poverilaca,
kapitala) ; - na mikro planu – razvoj kapitala, uz ograničenje koje izdavanja,trgovanja ili poslovanja
Razlikujemo: tehnologije jer su strani investitori predviđa opšti interes – HOV i vođenja krivične
- 1.statusna (stiče se pravo multinacionalne kompanije, nacionalizacija...); odgovornosti i po presudama i
svojine) i menadžmenta- privatizacija u privatnopravne garancije drugim nalozima suda ;
- 2. obligaciona (ugovorno-pravna) zemljama u tranziciji garancije i jemstva koja se Zaštita stranih ulaganja ostvaruje
stiče obligaciona prava iz primer;najveći izvoznici predviđaju ugovorima; se osiguranjem investicija na
ulaganja; kapitala:SAD, EU, Japan, Bilateralni sporazumi o zaštiti nacionalnom i međunarodnom
- 3. zajednički poduhvati (joint Njemačka, pa Kina, Rusija... stranih ulaganja; potreba nivou (MIGA-multilateralna
venture) Slovenija; određivanja opštih uslova zaštite agencija za osiguranje) osiguranje
Direktne strane investicije su 46. PRAVNI IZVORI STRANIH stra- nih ulaganja na nivou na nacionalnom nivou vrši se
investicije sa namerom da se INVESTICIJA svetske privrede; osnivanjem posebnih garantnih
ostvari trajni interes u upravljanju pravni izvori stranih investicija Multilateralni sporazum o zaštiti fondova ili agencija za osiguranje
recipijentom (kontrola); minimalni A) 1.međunarodni ( i običajna zemalja učesnica pakta stabilnosti izvoznih kredita i investicija;
iznos kapitala u drugom međ. pravila) i 2. nacionalne jugoistočne evrope su:
preduzeću je 10%; (unutrašnje) izvore -posebni Bih je potpisala: konvenciju o 48. KOMERCIJALNI RIZICI
Uspostavljanje trajnih ekonomskih zakoni, podzakonska akta (iz rješavanju investicionih sporova
odnosa i ostvarivanje znatnog poljoprivrede, autoindust. između država i državljana drugih 49.NEKOMERCIJALNI RIZICI
uticaja na upravljanje preduzeća. turizma); međ. konvencije država iz 1965. godine i Nekomercijalni rizici :
DSI se ispoljavaju kroz: osnivanje (univerzalne, regionalne i konvencije o multilateralnoj
novog pravnog lica (grinfild), bilateralne) kao i “meko pravo” – agenciji za garantovanje -neplaćanje duga,a država dužnik
otkup postojećeg pravnog lica ili međ. običaji; investicija MIGA iz 1987.god. ili garantuje za dužnika;
njegovog dijela i ulaganje u novo B)po teritoriji: opšti, regionalni i Klauzule koje predviđaju ovi međ. -politički događaji ili rat su
pravno lice (u cjelini ili više od bilateralni izvori; akti su: nacionalni tretman, smetnja za naplatu potraživanja;
10% učešća); -1. predinvesticiona faza: definišu k.najpovlašćenije nacije, k. -opšti moratorijum neplaćanja;
(kredit sa rokom od 5 godina ili se uslovi za strane investicije i slobodnog tranzita, k. -zabrana uvoza ili izvoza roba ili
više – da ili ne DSI). administrativne osnivačke radnje nediskriminacije; usluga;
Strani investitor je: strano pravno i 2. investiciona faza – u kojoj se Članstvo u sto donosi:liberalizaciju -zabrane ili onemogućavanja
lice, strano fizičko lice, domaći manifestuje tretman i zaštita trgovine, kl. najpovlašćenije transporta robe;
državljanin sa boravkom u stranih investicija; nacije, jedan od uslova za EU, -katastrofalne elementarne
inostrastvu dužim od 1 godine liberalni pristup stranim BiH je zaključila 10 bilateralnih nesreće;
(česta rešenja u uporednom investicijama podrazumijeva sporazuma o unapređivanju i -jednostranog raskida ugovora od
zakonodavstvu. jednak pravni položaj-nacionalni zaštiti stranih ulaganja; strane države
45. ZAJEDNIČKA ULAGANJA I tretman i klauzulu najpovlašćenije -komercijalni i nekomercijalni -nacionalizacije, eksproprijacija. i
PORTFOLIO INVESTICIJE nacije; (politički) rizici; dr. mjere sa sličnim.dejstvom
Zajednička ulaganja (joint Konzervativni pristup - država Stabilizaciona klauzula u ugovoru -nemogućnost raspolaganja
ventures) se realizuju kroz sama odlučuje o uslovima za o nemjenjanju propisa na štetu imovinom najmanje12 mjeseci
ugovore o stvaranju strano investiranje; stranih ulagača; zbog mjera države domaćina:
tzv.zajedničkog preduzeća na izuzimanje pojedinih oblasti iz Reviziona klauzula- njome se - uništenja ili oštećenja imovine u
principima zajedničkog upravljanja stranih ulaganja predviđaju predviđa ugovorom proces toku rata koji vodi država;
i zajedničkoj podjeli dobiti i rizika mnoge države , a i model izmjene istog uslijed izmjenjenih
srazmerno ulozima (u SFRJ 1967. bilateralnog okolnosti; 50.PRAVNI OKVIR ZA STRANA
bilo predviđeno zakonom); može ugovora sad i multilateralnog Pozitivno zakonodavstvo Bih ULAGANJA
kroz jedan posao ili stalni poslovni sporazuma o investicijama oecd-a; predviđa klauzulu nacionalnog pravni okvir stranih ulaganja
odnos (sony ericss –on, texaco i Transparentnost ulaganja u tretmana za strane ulagače; SFRJ je 67. god.izmjenama zakona
royal dutch shell); državi, kao i nadgledanje od ulog str. ulagača može biti o sredstvima privrednih firmi
Portfolio investicije - strani ulagač strane države manifestuje se predmet eksproprijacije samo ako dozvolila strana ulaganja u
stiče HOV sa pravom učešća, upisom u posebne registre je predviđena zakonom i njome se domaća preduzeća na ugovornoj
dužničke HOV (obveznice i zapisi) (normativni sistem) ili pak ostvaruje opšti interes i uz osnovi na bazi zajedničkog
ili druge novčane instrumente i dobijanjem dozvola (sistem pravičnu naknadu; snošenja rizika i dobiti;
finansijske derivate (opcije) bez dozvola); -73. g. poseban zakon o ulaganju
namjere da upravlja, već samo da -mnoge države formiraju posebne Indirektna (faktička,puzeća) sredstava stranih lica u domaće
ostvari dobit u preduzeću; agencije za strana ulaganja, eksproprijacija kroz niz mjera our-e
-To je kupovina HOV od strane javnost i promocija ulaganja; države da primora stranog -danas posebni zakon.o stranim
nerezidenta; 47.ZAŠTITA STRANIH INVESTICIJA ulagača ulaganjima i dr. zakoni.
-Ne ulaže se u proizvodnju, već u Zaštita stranih ulaganja ostvaruje da proda svoje udjele ili akcije -zakon. o politici direktih stranih
finansije tj. u institucionalne se kroz: (porez, takse...) ulaganja u bih, zak. o stranim
investitore (penzione fondove, osi- Isplata naknade u konvertibilnoj ulaganjima rs, zakon o
guravajuća društva, investicione - pravičnu naknadu kod valuti hitno; koncesijama rs, zakon o
fondove); nacionalizacije: Strani ulagač ima pravo i na koncesijama bih, zakon o
Portfolio investicije mogu biti - repatrijaciju sredstava od naknadu zbog gubitka u slučaju slobodnim. zonama u bih.,
dugoročne i kratkoročne (cilj brza prodaje preduzeća; ratnih sukoba, revolucije, entitetski propisi su primarni u
zarada); - repatrijaciju profita i dividendi građanskih potresa, nepredvidivih primjeni.
-Portfolio investitori manje su ostvarenih radom događaja, za koje se ustanovi Strano lice: strano pravno lice sa
zaštićeni od stranih dirktnih - repatrijaciju dr. prihoda (od odgovornost države; sjedištem u inostranstvu, strano
investitora, jer je rad berzi licence); strani ulagači imaju ista prava kao fizičko lice sa prebivalištem u
regulisan nacionalnim propisima; - repatrijaciju glavnice i kamate po i rezidenti u bih (investira i inostranstvu i domaći državljanin
Posebni oblici stranih ulaganja su datim zajmovima; reinvestira, izuzeti su od plaćanja sa prebiv. (boravištem) većimod 1
koncesije, bot poslovi, ugovori o - stabilnost poreskih i dr. zakona; carina i carin. dažbina izutev godine u inostranstvu;
ulaganju tj. transferu prava Zaštita stranih investitora se carinskog evidentiranja, opreme) osnivanje preduzeća ili kupovina
intelektualne svojine (ug. o licenci, ostvaruje nediskriminacijom- Strani ulagači imaju pravo na dela preduzeća, obavezna
ug. o vođenju preduzeća;) nacionalnim tretmanom ili otvaranje računa kod poslovnih pismena forma ugovora tj. odluke;
Značaj stranih investicija: klauzulom najpovlašćenije nacije; banaka, dozvoljen je transfer
dobiti u inostranstranstvo.

10
ulog: u stranoj, domaćoj valuti, osnovu zakona (organ uprave ili ugovora i moraju da budu u skladu - arbitražna pravila eko. komisije
stvarima, pravima intelektualne lokane samouprave); sa propi- sima o zaštiti životne un za aziju 1966.
svojine , hov, reinvestirana dobit, koncesioni akt ima elemente akta sredine i prostornim i urbani -pravila o arbitraži komisije un za
drugim imovinskim pravima; javne vlasti i dvo –stranog -stičkim uslovima, da plaća međ.trg.pravo uncitral iz 1976.
uslovi i ograničenja: prihvaćen ugovora; ako je samo jedan akt to koncesionu naknadu; godine;
liberalni koncept u zakonu- jr ug-ovor o koncesiji. koncesiono preduzeće osniva -pravila o mirenju komisije un
nacionalni tretman.ograničenje ugovor o koncesiji je koncesionar u roku od 60 dana od uncitral iz 1980.god.
manjin- sko učešće stranca u dvostranoobavezujući zaključen zaključenja ugovora o koncesiji
pojedinim oblastima (zabra- njene između državne vlasti ili lokalne kao d.o.o. ili a.d. pravilnici institucionalnih trg.
zone, proizv. oružija...)uz posebnu samou- prave kao davaoca k. -na konc. preduzeće prenose se arbitraža
sagla- snost nadležnog organa u (koncedent) i koncesionara (fl ili pl prava i obaveze koncesionara iz -pravilnik o mirenju i arbitraži mt
roku od 30 dana; domaće ili strano) kao primaoca k. ugovora o koncesiji; komore u parizu;
podsticajne mere koje važe samo koji uz naknadu vrši delatnosti od koncesiono preduzeće prestaje sa -pravilnik arbitražnog suda u
za str. ulagače i tiču se režima opštedruštvenog značaja. strana radom istekom roka na koji je londonu;
uvoza, plaćanja carine (sem na lica izuzetno mogu biti isključena osnovano (pravilo); -pravilnik o mirenju i arbit. trg.
auta i automata za igre na sreću, iz prava na koncesiju (morska - po prestanku rada konc. komore u cirihu;
oporezivanja, devi- znog plaćanja, nalazišta,kulture);ug. o koncesiji je preduzeća predmeti, uređaji i -pravilnik trg.arbitraže američkog
iznošenja stvari koje su ulog str. u strogoj formi, pismen, sredstva predaju sa koncedentu. udruženja za arbitražu;
- strani ulagači u bih moraju svoja koncedent nastupa sa pozicija -pavlovića most na drini -pravilnik spoljotrg. arbitraže pri
ulaganja registrovati kod javne vlasti neravnoprav- nost napravljen je kroz bot model za PKS
ministarstva spoljne trgovine i stranaka,odredbe propisa su i ukupnu vrednost od preko 4 55. MIRENJE (KONCILIJACIJA)
eko. odnosa bih. (minis. za eko. lemeneti ugo- vora, prisutni su miliona dolara; Mirenje (koncilijacija) je rješavanje
odnose i koordinaci- ju rs); javni elementi, vremenski je 54. MEĐ. TRG.ARBITRAŽA (POJAM, spora bez suda i arbitraže na
-strana ulaganja se evidentiraju određen, intuitu personae; PREDNOSTI,IZVORI) prijateljski način sa sljedećim
kod agencije za unapređenje -ugovor o k.se zaključuje na Spoljnotrgovinska arbitraža je prednostima:
inostranih investicija u bih, a naj>30 godina, produ- ženje može ustanova osnovana od privatnih -brži, efikasniji,
upisuju do najvise 50 god. profesionalnih organizacija javnog -manje formalan i
kod nadležnog suda po mestu -koncesije u bih po zakonu u karaktera ili organizacija - manje skup, ali efikasan
sedišta preduzeća. sektore: osiguranja, polujavnog karaktera u cilju postupak;
dokapitalizacija je moguća ug. o infrastrukture,usluga,eksploatacije raspravljanja sporova iz Ukoliko mirenje ne uspije, stranke
ulaganju; prirodnih resursa, finansiranju spoljnotrgovinskog prometa za se mogu obratiti arbitraži;
ulaganje kapitala dva ili >pl-fl radiprojektovanju i izgradnji koje je ugovorena njihova Svaka strana ima pravo da
obavljanja je-dnog posla uz obnovi, rekonstrukciji objekata i nadležnost. pokrene postupak mirenja,
zajednički rizik i dobit u pisanoj uređaja; Pod terminom arbitraža postupak je pokrenut kada druga
formi – joint venture slični veće ministara bih donosi odluke o podrazumijeva se pravosudna strana prihvati mirenje;
ortakluku (samo što je ortakluk vrsti i predme-tu koncesije, a ustanova za rješavanje sporova. -spor rješava jedan, dva ili tri
trajnog karaktera); potvrđuje parlamentarna skupš- Prednosti u odnosu na redovne miritelja -uspešno okončano
tina bih; u slučaju zajedničke sudove: mirenje završava se poravnanjem
51. POSEBNI OBLICI STRANIH nadležnosti meroda- vna tela - brzina rešavanja, u formi zapisnika koji stranke
ULAGANJA posebni oblici stranih usaglašavaju uslove i oblik -manji formalizam, potpisuju;
ulaganja koncesija; -manji troškovi, -postupak mirenja ne zamjenjuje
1.koncesije tj. pravo korišćenja -komisija za koncesije bih je -jednostepenost suđenja, i postupak pred arbitražom;
prirodnog bogatstva, dobara u nezavisno regulator- no telo za -nejavnost suđenja. -poravnanje nema snagu
opštoj upotrebi ili obavljanja de- dodelu koncesija i zajednička Arbitar ne primenjuje samo pravo, pravosnažne odluke arbitraže,
latnosti od opšteg interesa; komisija za koncesije; postupak već i ispituje okolnosti nastanka nego poravnjanja van arbitraže, a
2.koncesije po bot tendera i samoinicijativa; spora; miritelji ne mogu biti kasnije u
sistemu (ili ugovori o finansiranju 53. ULAGANJA PO BOT SISTEMU MTA je detaljno regulisana ulozi arbitra, zastupnika...
projekta); bot – poseban oblik koncesije radi međunarodnim konvencijama Međunarodna trgovinska arbitraža
52 KONCESIJE uključivanja privatnog kapitala u (posebno priznanje i izvršenje se primenjuje na sporazume o
predmet koncesije po pravnoj projekte u oblastima koje su pod arbitražnih odluka), pravilnici arbitraži zaključene u cilju
teoriji su: kontrolom javnog sektora; institucionalnih arbitraža; rješavanja sporova koji su nastali
1.k. javnih službi, 2.k. za faze bot sistema: finansiranje, Spor stranke mogu rješiti i kroz ili će nastati iz međ. trgovine
korišćenje prirodnih bogatstava, projektovanje,izg- radnja, postupak mirenja (koncilijacije) – između fizičkih ili pravnih lica, koja
3.k.dobara u opštoj upotrebi; opremanje, korišćenja uz komisija un za međ. trgovinsko imaju mjesto boravka ili sjedišta u
u međunarodnoj praksi predemet nadoknadu i pre- daje objekta pravo 1980. je donjela posebna različitim državama
koncesija su: 1. javni saobraćaj, 2. državi – koncendentu;to je model pravila o mirenju. ugovornicama;
rudna bogatstva, i 3. ostale projektnog finansiranja; Izvori regulisanja rada međ. trg. 56.VRSTE ARBITRAŽA
industrijske delatnosti, bot (izgradi –koristi-predaj) je arbitraža Vrste arbitraža:
koncesija se dodeljuje u osnovni model, a ima ih više Prema načinu organizovanja:
posebnom postupku određenim (obnovi, rekonstruiši, izgradi... međunarodne konvencije 1. institucionalne arbitraže -
nacionalnim zakon odavstvom -ženevski protokol o arbitražnim stalne;
kroz: predmet bot modela su: putevi, klauzulama iz 1923. godine; 2. ad hoc arbitraže- privremene;
- objavljeni konkurs i – mostovi, tuneli, želJeznice, termo i -ženevska konvencija o izvršenju 1. institucionalne arbitraže su
podnošenjem zahteva hidrocentrale, objekti za vodosna arbitražnih odluka iz 1927. godine; stalne institucije sa listom arbitara
zainteresovanih lica(uz postupak –bdevanje, distribuciju nafte i -evropska konvencija o i stalnim funkcionisanjem
javnog konkur.); gasa... međ.trgovins. arbitraži od 1961. arbitražnog sudovanja;
konkurs se zasniva na ptrincipima: -složen finansijski i inžinjerijski godine; - imaju svoje pravilnike;
javnosti, konku- rencije, poduhvat; -njujorška konvencija o priznanju i - vezane su za privredne i
ravnopravnosti i jednakosti -ugovorna dokumentacija izvršenju inostranih arbitražnih trgovinske komore; one ne
učesnika; podrazumeva odnose sa odluka od 1958. godine; sude,već organizuju arbitražno
a odluka donosi od strane organa podizvođačima (ug. o pružanju -konvencija o rešavanju sudovanje
uprave, s tim što je stranci konsultantskih us- luga,ug. o investicionih sporova između - najpoznatije: arbitraža međ. trg.
obezbeđena upravna i finansiranju, ug. o izgradnji, o država i građana dr.država iz komore u Parizu, Centar za
uprav.sudska zaštita, kroz upravni osigura- nju,ug. o korišćenju i 65.MEĐUNARODNA ARBITRAŽNA rješavanje investicionih sporova u
spor. održavanju... PRAVILA Vašingtonu, Regionalni centar za
akt o koncesiji donosi javno telo u -osnovna prava i oaveze -arbitražna pravila eko. komisije trg. arbitražu u Kuala Lumpuru,
formi zakona ili akta donetog na koncesionara proističu iz konc. un za evropu 1966. STA pri Privrednoj komori Srbije….

11
2. ad hoc arbitraža se osniva za Suđenje po načelu pravičnosti (ex
rješavanje jednog određenog aequo et bono) - arbitri ne sude
slučaja po propisima, već na osnovu
Prednosti u odnosu na ugovora, međ. trgovinskih običaja
institucionalnu arbitražu: ili opštih pr. načela
- sloboda izbora postupka, Suđenje po ovom principu samo
- svaka stranka imenuje svog, a uz isključivu saglasnost stranaka
oni 3. arbitra ustanovljenu ugovorom, i ako
2. Prema načinu rješavanja merodavno pravo za arbitražni
sporova: postupak dozvoljava takvu
- pravne arbitražu; mora se dakle uvažiti
- faktičke kogentno pravo sjedišta arbitraže
3. Prema vrsti sporova koje – i propisi zemlje u kojoj će se
raspravljaju: tražiti priznanje i izvršenje odluke;
- civilne i Odluku vjeće donosi većinom
- trgovačke glasova u prihvatljivom roku 60
4. Prema podčinjenosti dana ili 6 meseci MTK-Pariz;
određenom internom pravu: Odluka je konačna,(bez prava na
- nacionalne i žalbu), obavezna =pravosnažnoj
- međunarodne presudi;
5. Prema pristupačnosti: Odluka se ne obrazlaže (common
- zatvorene i low) i obrazlaže, osim ako su
- otvorene stranke protiv obrazloženja;
6.Prema načinu određivanja Odluka se može objaviti samo uz
predmeta spora: pristanak stranaka;
- opšte i Priznanje i izvršenje stranih
- specijalizovane arbitražnih odluka vrši se u skladu
Arbitražni sporazum je sa njujorškom konvencijom iz
pretpostavka za nadležnost 1958. godine, i isto će biti
arbitraže i on može biti u vidu: odbijeno ako:
1.kompromisorne klauzule (za 1. predmet spora nije podoban za
buduće sporove); regulisanja arbitražnim putem po
2.kompromis (za rješavanje zakonu zemlje priznanja;
nastalog spora); 2. ako bi priznanje ili izvršenje bilo
Arbitražna klauzula nije elemenat suprotno javnom poretku te
samog ugovora već se nalazi u zemlje;
drugom dokumentu; procesne greške: nije stranka
-za arbitražni sporazum obavezna obavještena o arbitru ili
je pismena forma, koja može biti arbitražnom postupku, arbitražni
data i kroz saglasnu izjavu volja postupak nije u skladu sa
stranaka na usmenoj raspravi na ugovorom, ili je protivan zakonu
zapisnik. zemlje a., odluka nije donijeta u
Arbitražni postupak određuju skladu sa arbitražnom
stranke, a ako ne odrede - klauzulom .
određuje arbitar;
Materijalno pravo određuju
stranke, kao i mesto arbitraže,
jezik postupka...
Arbitre određuju stranke sa liste
arbitara (institucionalne
arbitraže.), ili slobodno (ad hoc
arbitraže);
Sporove rešava 1 ili tri arbitra;
Trećeg arbitra određuju prva dva
ili predsjednik arbitraže;
Arbitri su nezavisni i nepristrasni,
zamjena arbitara je moguća ako je
arbitar spriječen, izuzeće arbitara
je moguće u slučaju okolnosti koje
mogu da dovedu u sumnju
nepristrasnost i nezavisnost;

Sjedište arbitraže kod


institucionalnih je predviđeno
pravilnikom arbitraže, a kod ad
hoc –prisutna je veća sloboda;
uobičajeno je u neutralnoj zemlji
(predsednika arbitražnog vjeća);
Merodavno materijalno pravo
određuju stranke ugovorom ili
arbitri primjenom pravila o sukobu
zakona;
Ako ugovorom nije određeno
materijalno pravo, arbitri ovo
rješavaju primjenom pravila o
sukobu zakona - na koje upućuju
kolizione norme;

12