Вы находитесь на странице: 1из 4

tìm Hiểu Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Và

Pháp Luật
chủ Tịch Hồ Chí Minh Là Người Khai Sinh Ra Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà -
Nay Là Nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam. Người đã Kế Thừa, Xây Dựng
Nhà Nước Ta Ngày Càng Hoàn Thiện Qua Từng Giai đoạn Lịch Sử. Vì Vậy, Nghiên Cứu
Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Và Pháp Luật Có ý Nghĩa Quan Trọng Nhằm định
Hướng Cho Cải Cách, Xây Dựng Nhà Nước Pháp Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa ở Nước Ta
Hiện Nay.

Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Và Pháp Luật Bắt Nguồn Từ Sự Lĩnh Hội Những
Giá Trị Nền Văn Minh Nhân Loại, đó Là Những Tư Tưởng Văn Hoá Phương đông Và
Văn Hoá Phương Tây; Truyền Thống Yêu Nước, đoàn Kết Dân Tộc; đồng Thời Tư
Tưởng Hồ Chí Minh Là Sự Kế Thừa Và Phát Triển Một Bước Tư Tưởng Mác - Lênin
Vào Hoàn Cảnh Cụ Thể Của Nước Ta. Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Và Pháp
Luật được Hình Thành Trong Quá Trình Lâu Dài Thông Qua Sự Tìm Tòi, Tư Duy Của
Hồ Chí Minh.

Qua Tìm Hiểu Các Tư Tưởng Của Các Vị Tiền Bối Và Trải Nghiệm Thực Tế ở Nhiều
Nước Trên Thế Giới, Hồ Chí Minh Nhận Ra Một Chân Lý Rằng đối Với Dân Tộc Việt
Nam Trước Hết Cần Lật đổ Nhà Nước Thực Dân - Phong Kiến, Xây Dựng Nhà Nước
Dân Tộc độc Lập, Dân Chủ Cộng Hòa. Tư Tưởng Về Nhà Nước Kiểu Mới Của Hồ Chí
Minh được Hình Thành Và Phát Triển Thể Hiện Qua Một Loạt Các Tác Phẩm Của
Người Như “yêu Sách Của Nhân Dân An Nam”(1919), Lời Phát Biểu Tại đại Hội Tua
(1920), “ đông Dương Và Triều Tiên” (1921), “ Bản án Chế độ Thực Dân Pháp” (1925).
Trong Các Tác Phẩm đó, Hồ Chí Minh đã Tố Cáo Và Lên án Những Tội ác Tày Trời Của
Chế độ Thực Dân Nói Chung Và Chế độ Thực Dân Pháp Nói Riêng Trên Mọi Lĩnh Vực
Kinh Tế, Văn Hoá, Xã Hội; Bóc Trần Bản Chất Của Nhà Nước Thực Dân Cai Trị Thuộc
địa, Cách Thức Tổ Chức Của Nhà Nước Thực Dân Phong Kiến Nhằm Bóc Lột Nhân Dân
Ta. đồng Thời, Thông Qua Các Tác Phẩm đó Hồ Chí Minh Cũng Nêu Suy Nghĩ Về Nhà
Nước Cách Mạng, Về Chế độ Mới Sẽ Thành Lập để Thay Thế Chế độ Cũ. Như Vậy Tư
Tưởng đầu Tiên Của Hồ Chí Minh Về Nhà Nước đó Là Nhà Nước đó Phải Là Nhà Nước
độc Lập. điều Này Một Lần Nữa được Bác Khẳng định Tại “tuyên Ngôn độc Lập” Người
đọc Tại Quảng Trường Ba đình: “tất Cả Các Dân Tộc Trên Thế Giới Sinh Ra đều Bình
đẳng, Dân Tộc Nào Cũng Có Quyền Sống, Quyền Sung Sướng Và Quyền Tự Do.”

Sau Khi Giành được độc Lập Cần Xây Dựng Nhà Nước đủ Mạnh để Bảo Vệ Thành Quả
Cách Mạng Và Kiến Thiết Xã Hội Mới. Nhà Nước Kiểu Mới Phải Khác Về Bản Chất So
Với Kiểu Nhà Nước Cũ – Nhà Nước Phong Kiến, Tư Sản. Nhà Nước Kiểu Mới Phải Là
Nhà Nước Của Dân, Do Dân, Vì Dân, Nhà Nước Của đa Số Người Dân Lao động. Nhà
Nước Của Dân, Do Dân, Vì Dân Cũng Mang Nét đặc Trưng Của Nước Ta (nhà Nước
Dựa Trên Nền Tảng Liên Minh Công - Nông - Trí Thức Do Giai Cấp Công Nhân Lãnh
đạo) Xuất Phát Từ đặc Thù Xã Hội Nước Ta. Nước Ta Là Một Nước Nông Nghiệp Lạc
Hậu. Sự Xâm Lược Của Chế độ Thực Dân Làm Xuất Hiện Cả Hai Giai Cấp: Giai Cấp
Công Nhân Và Giai Cấp Tư Sản Dân Tộc Nhưng Giai Cấp Công Nhân Xuất Hiện Trước
Giai Cấp Tư Sản Dân Tộc. Trong Giai đoạn đầu, Công Nhân Chưa Phát Triển Nhiều Về
Số Lượng Và Chất Lượng Nhưng Do được Thừa Hưởng Truyền Thống Yêu Nước, Anh
Hùng Của Dân Tộc Lại được Giác Ngộ Chủ Nghĩa Mác - Lênin. Trong Khi đó Giai Cấp
Tư Sản Trên Thế Giới đã Hết Vai Trò Cách Mạng, Giai Cấp Tư Sản Dân Tộc ở Việt Nam
Không đủ Sức Trở Thành Giai Cấp Lãnh đạo Cách Mạng Vệt Nam. Do đó Giai Cấp
Công Nhân đã Vững Bước Lên Vũ đài Chính Trị Trở Thành Giai Cấp Lãnh đạo Cách
Mạng Việt Nam. Tư Tưởng Này đã được Bác Khẳng định Ngay Từ Ngày đầu Thiết Lập
Chế độ Nhà Nước. “ Nhà Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hoà, Nhà Nước Dân Chủ Nhân
Dân Phải đặt Dưới Sự Lãnh đạo Của Giai Cấp Công Nhân Thông Qua Chính đảng Của
Mình”1. đó Là Nguyên Tắc Bất Di Bất Dịch Và Là điều Kiện Tiên Quyết Cho Sự đứng
Vững Và Phát Triển Của Nhà Nước Việt Nam.

Nhà Nước Của Dân Là Nhà Nước Mà Quyền Lực Từ Nhân Dân, Thuôc Về Nhân Dân,
Do Nhân Dân Quyết định. Với Quan Niệm “ Chở Thuyền Cũng Là Dân, Lật Thuyền
Cũng Là Dân” Hồ Chí Minh đã Khẳng định Tại Hiến Pháp 1946 “ Tất Cả Quyền Bính
Trong Nước Là Cả Toàn Thể Nhân Dân Việt Nam”. điều Này Xuất Phát Từ Trong Cuộc
đấu Tranh Giành độc Lập ở Nước Ta. Toàn Thể Nhân Dân Ta đã đấu Tranh Không Ngại
Gian Khổ Hi Sinh để Giành độc Lập. độc Lập Là Thành Quả đấu Tranh Của Nhân Dân
Do đó Nhân Dân Phải Làm Chủ Chính Quyền. Nhà Nước Chỉ Là đại Diện Cho Nhân
Dân, được Nhân Dân Giao Quyền để Quản Lý Xã Hội. Vì Vậy, Nhà Nước Là Công Bộc
Của Dân, Là đầy Tớ Của Dân Chứ Không Phải Là Cha Mẹ Dân. Nhà Nước được Nhân
Dân Thành Lập để Phục Vụ Dân Chứ Không Phải Là để Cai Trị Dân.

Nhà Nước Của Dân, Do Dân Thể Hiện Trước Hết Là Nhân Dân Bầu Ra Nhà Nước, Bầu
Ra Chính Quyền Các Cấp. Theo Hiến Pháp 1946 Nhân Dân được Bầu Ra Các đại Biểu
Quốc Hội, đại Diện Cho ý Chí Và Nguyện Vọng Của Mình Và Trong Quá Trình Làm
Việc Nhân Dân Có Quyền Kiểm Soát, Bãi Miễn đối Với Các đại Biểu Quốc Hội. Nhân
Dân Không Chỉ Bầu Ra, Kiểm Soát Các đại Biểu Quốc Hội Mà Nhân Dân Còn Có Thẩm
Quyền Giám Sát Toàn Bộ Hoạt động Của Các Cơ Quan Nhà Nước Trong Thực Thi Công
Vụ. Người đã Từng Nhắc Nhở “chính Phủ Ta Là Chính Phủ Của Nhân Dân. Chính Phủ
Mong đồng Bào Giúp đỡ, đôn đốc, Kiểm Soát Và Phê Bình để Làm Tròn Nhiệm Vụ đầy
Tớ Trung Thành Tận Tuỵ Của Nhân Dân Ta. Muốn Nhân Dân Kiểm Tra, Kiểm Soát Nhà
Nước Phải Có Tổ Chức Thuận Tiện Tránh Cửa Quyền, Hách Dịch Thực Hiện Khiếu Tố
Của Nhân Dân.” Nhà Nước Của Dân được Thể Hiện ở Phương Diện Thứ Hai, đó Là
Nhân Dân Tham Gia Trực Tiếp Vào Công Việc Của Nhà Nước Thông Qua Chế độ Trưng
Cầu Dân ý, Tất Cả Những Vấn đề Quan Trọng Liên Quan đến Vận Mệnh Của đất Nước
đều Phải được đem Ra Thảo Luận Lấy ý Kiến Toàn Dân. điều Này được Khẳng định Từ
Rất Sớm Và Nó Còn được Kế Thừa đến Ngày Nay. đây Là Một điều Kiện để đảm Bảo
Tính Dân Chủ Và Hiệu Qủa Trong Hoạt động Của Nhà Nước.

Nhà Nước Của Dân, Nhà Nước Do Dân Thì điều Tất Yếu Dẫn Tới Hệ Quả Nhà Nước Vì
Dân. Nhà Nước Vì Dân Là Nhà Nước Tất Cả Phục Vụ Nhân Dân, Có Trách Nhiệm đối
Với Nhân Dân, Kính Trọng Nhân Dân. Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Một Nhà Nước Vì
Dân Là Cơ Quan Nhà Nước Và Cán Bộ Công Chức Phải Lấy Phục Vụ Nhân Dân Làm
Mục đích Chính, Không Có đặc Quyền đặc Lợi. đây Là Tư Tưởng Mới Mẻ, Nhất Quán,
Nổi Bật Trong Cuộc đời Của Người. Nó được Hun đúc Từ Tinh Thần Tương Thân
Tương ái, Thương Yêu Con Người Của Hồ Chí Minh Và được Thể Hiện Từ Những Năm
Tháng đi Tìm đường Cứu Nước đến Khi đã Làm Chủ Tịch Nước. Hồ Chí Minh đã Trả
Lời Các Nhà Báo : “ Tôi Tuyệt Nhiên Không Muốn Công Danh Phú Quý Chút Nào. Bây
Giờ Phải Gánh Vác Chức Chủ Tịch Là Vì đồng Bào Uỷ Thác Thì Tôi Phải Gắng Làm,
Cũng Như Người Lính Vâng Lệnh Quốc Dân Ra Mặt Trận” 1. Nhìn Lại Chặng đường
Hoạt động Và Cống Hiến Của Hồ Chí Minh Ta Dễ Dàng Nhận Thấy Quan điểm Xuyên
Suốt Trong Tư Tưởng Của Người Là Vì Dân, Vì Con Người. Không Một ý Nghĩ Nào
Của Bác Rời Xa Lợi ích Của Những Người Lao động, đến Cuộc Sống Hàng Ngày Của
Người Dân. điều Này Thật đáng Trân Trọng Và đúng Như Lời Bác Nói: “cả Cuộc đời
Tôi Không Có Một Mong Muốn Gì Hơn Mong Muốn đồng Bào Ta Có Cơm ăn áo Mặc,
được Học Hành”.

Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Luôn Tồn Tại Song Song Với Tư Tưởng Về Pháp
Luật. Từ Rất Sớm, Hồ Chí Minh đã Nhận Thức được Vai Trò Của Pháp Luật Trong điều
Hành Và Quản Lý Xã Hội Của Nhà Nước. Thực Chất Của Pháp Luật Là ý Chí Của Giai
Cấp Cầm Quyền. Ngay Từ Năm 1919, Trong Bản Yêu Sách Của Nhân Dân An Nam,
Người đã đưa Ra Yêu Cầu Thay Chế độ Ra Sắc Lệnh Bằng Chế độ Các đạo Luật. Như
Vậy, Người đã Nhận Thấy Tầm Quan Trọng Tối Thượng Của Một Nhà Nước Quản Lý
Xã Hội Bằng Pháp Luật Nhưng Phải Là Pháp Luật Dân Chủ. Hồ Chí Minh Xem Pháp
Luật Như Một Phương Tiện để Xây Dựng Và Củng Cố Nhà Nước. Pháp Luật đúng đắn
Sẽ Tạo Nên Sự ổn định Của Nhà Nước, Làm Cho Bộ Máy Nhà Nước Vận Hành đúng
Quỹ đạo, Người Dân Dễ Thực Hiện Quyền Dân Chủ Của Mình. Không Quản Lý Nhà
Nước, Xã Hội Bằng Pháp Luật Sẽ Dẫn Tới Sơ Hở, Cán Bộ Dễ Sinh Lạm Dụng Quyền
Lực Gây Nên Tình Trạng Mất ổn đinh đất Nước.

Pháp Luật được Coi Là Rất Quan Trọng Trong Quản Lý Nhưng Quản Lý Xã Hội Không
Chỉ Bằng Pháp Luật. Nếu Chỉ Có Pháp Luật Mọi Hoạt động Sẽ Trở Nên Cứng Nhắc.
Càng Nghiên Cứu Sâu Tư Tưởng Hồ Chí Minh Ta Càng Phát Hiện Ra Những điều Mới
Mẻ Và điều đặc Sắc Trong Tư Tưởng Trị Nước Của Hồ Chí Minh Là Người đã Kết Hợp
Nhuần Nhuyễn Giữa “pháp Trị” Và “đức Trị”. “luật Pháp Phải Dựa Vào đạo đức” Nhưng
“luật Pháp Phải Bảo Vệ đạo đức”. đồng Thời “đức Trị” Nhằm Khuyên Người Ta Làm
Những Việc Nên Làm, “pháp Trị” Bắt Buộc Người Ta Phải Tránh Những Việc Nên
Tránh. “đức Trị” Là Trị Nước Bằng Tình, Bằng Thuyết Phục, Bằng đạo; “pháp Trị” Là
Trị Nước Bằng Các đạo Luật. “đức Trị” Và “pháp Trị” Trong Tư Tưởng Hồ Chí Minh
Không Loại Trừ Nhau Mà Thống Nhất, Bổ Sung Cho Nhau. Người Sử Dụng “đức” để
Cảm Hoá Ngăn Chặn Những Thói Hư Tật Xấu, Hạn Chế Thấp Nhất “cái ác” Nảy Sinh ở
Mỗi Con Người. Song, Nếu Ai đó Phạm Tội Thì Người Nghiêm Trị Theo Pháp Luật.
Người Từng Nói: “không Dùng Xử Phạt Là Không đúng”, Song “chưa Gì Cũng Dùng
đến Xử Phạt Cũng Không Nên”, “thưởng Phạt Phải Nghiêm Minh Thì Nhân Dân Mới
Yên ổn, Kháng Chiến Mới Thắng Lợi, Kiến Quốc Mới Thành Công”2. Theo Bác Trước
Khi Sử Dụng Tới Pháp Luật Mang Tính Cưỡng Chế Cần Tác động Lên Tư Tưởng Tình
Cảm Của Con Người, Trước Khi Bắt Người Dân Làm Theo Pháp Luật Cần Cho Họ Hiểu
được ý Nghĩa Mục Tiêu Của Pháp Luật, Trước Khi Sử Dụng Các Biện Pháp Cưỡng Chế
Hành Chính Cần Sử Dụng Giáo Dục Thuyết Phục. đây Là Một Tư Tưởng Thể Hiện Rõ
Tính Nhân Văn Nhân Bản, Tôn Trọng Quyền Con Người Sâu Sắc Của Hồ Chí Minh.tư
Tưởng “đức Trị” Kết Hợp “pháp Trị” Thể Hiện Rõ Nhất Trong “quốc Lệnh” Do Người
Ban Hành Ngày 26/1/1946. Trong “quốc Lệnh” Này, Người đưa Ra 10 điều Khen
Thưởng ( Thể Hiện Cho đức Trị) Và 10 điều Hình Phạt ( Thể Hiện Cho Pháp Trị). Nhà
Nước Và Pháp Luật Là Hai Tư Tưởng Cơ Bản Trong Tư Tưởng Hồ Chí Minh. Hai Tư
Tưởng Này Gắn Kết Với Nhau Và Nhằm Mục đích đem Lại ấm No Hạnh Phúc Cho
Nhân Dân.

Tư Tưởng Hồ Chí Minh Cùng Với Các Học Thuyết Của Mác - Lênin Là Kim Chỉ Nam
Xuyên Suốt Toàn Bộ Quá Trình Xây Dựng Và Phát Triển Xã Hội Chủ Nghĩa ở Nước Ta.
Dưới Tác động Tiêu Cực Của Nền Kinh Tế Thị Trường đã Làm Cho Lý Tưởng Của Một
Bộ Phận Cán Bộ, đảng Viên Không Tin Vào Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa, Một Số Khác
Bị Tha Hoá Biến Chất Làm Mất Lòng Tin Trong Nhân Dân Do đó Việc Nghiên Cứu Và
Vận Dụng Tư Tưởng Hồ Chí Minh Vào Xây Dựng đất Nước Ngày Càng Trở Nên Cấp
Thiết Hơn Bao Giờ Hết. Tư Tưởng Của Hồ Chí Minh Về Nhà Nước Và Pháp Luật Là Cơ
Sở để đảng, Nhà Nước Và Nhân Dân Ta Xây Dựng Một đất Nước Chăm Lo, Phục Vụ
Lợi ích Hợp Pháp Chính đáng Của Nhân Dân Và Xây Dựng Nên Một Nhà Nước Pháp
Quyền Xã Hội Chủ Nghĩa.

Tài Liệu Tham Khảo

1. Hồ Chí Minh Toàn Tập ( Tập 4, Tập 5)

2. 5 2.tư Tưởng Hồ Chí Minh - Học Viện Chính Trị Quốc Gia.

3. 55 Năm Nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam

Nguyễn Thị Hiếu Hạnh


Giảng Viên Khoa Quản Lý Nhà Nước