Вы находитесь на странице: 1из 17

ÊÛÐÃÛÇ ÐÅÑÏÓÁËÈÊÀÑÛÍÛÍ ÁÈËÈÌ ÆÀÍÀ ÈËÈÌ

ÌÈÍÈÑÒÈÐËÈÃÈ
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ
КЫРГЫЗСКОЙ РЕСПУБЛИКИ

È.ÐÀÇÇÀÊÎÂ àòûíäàãû
ÊÛÐÃÛÇ ÌÀÌËÅÊÅÒÒÈÊ ÒÅÕÍÈÊÀËÛÊ ÓÍÈÂÅÐÑÈÒÅÒÈ
КЫРГЫЗСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ТЕХНИЧЕСКИЙ
УНИВЕРСИТЕТ им. И.РАЗЗАКОВА

Èíæåíåðäèê ÷èéүү
÷èé êàôåäðàñû
Кафедра Инженерной графики

ӨЛЧӨМДӨРДҮ КОЮУНУН ЭРЕЖЕЛЕРИ


Бардык адистиктерде окуган студенттер үчүн усулдук көрсөтмө

ПРАВИЛА НАНЕСЕНИЯ РАЗМЕРОВ


Методические указания для студентов всех специальностей

Бишкек 2012
Рассмотрено Одобрено
на заседании кафедры Учебно-методической
«Инженерная графика» комиссией ФТиМ
протокол № 9 от 17.05.12 протокол №14 от 23.05.12

Түзүүчүлөр:
Составители: Л.И. Левченко
Г.Т. Орузбаева
А.А. Насирдинов

УДК 744.43 (072)

Өлчөмдөрдү коюунун эрежелери: Бардык адистиктерде окуган


студенттер үчүн усулдук көрсөтмө // Кыргыз. Мам. Техн. ун-ти. Түзүүчүлөр:
Л.И. Левченко, Г.Т. Орузбаева, А.А. Насирдинов. Б.: ИЦ «Текник», 2012. – 23 с.
Усулдук көрсөтмө каталарды көп кетирген мисалдардын анализдери
менен өлчөмдөрдү коюунун жалпы эрежелерин камтыйт, ошондой эле
конструктивдик жана технологиялык талаптарды эсепке алган өлчөмдөрдү
коюнун сунуштары берилет.

Правила нанесения размеров: Методические указания для студентов всех


специальностей. // Кыргыз. Техн. Гос. ун-т. Составители: Л.И. Левченко, Г.Т.
Орузбаева, А.А. Насирдинов. Б.: ИЦ «Текник», 2012. – 23 с.
Методические указания содержат общие правила простановки размеров с
анализом примеров, где наиболее часто допускаются ошибки, также даются
рекомендации по простановке размеров с учетом конструктивных и
технологических требований.

Рецензент: ст.преп. Усубалиева Н.Р.

2
Конструктордун максаты жогорку Задачей конструктора является
эксплуатациялык жана техникалык создание изделий, отвечающих высо-
талаптарга жооп берген буюмдарды ким эксплуатационным и техническим
жаратуу болуп эсептелинет. Конструк- требованиям. Работа конструктора
тордун жумушу техникалык тапшыр- должна оцениваться не только тем,
манын максаты долбоордо канчалык насколько удачно осуществлена в
так аткарылганы гана эмес бааланышы проекте идея технического задания, но
зарыл, ошол максат аткаруучуга-өндү- и как доведена эта идея до исполните-
рүүчүгө туура аткарылган жумушчу лей-производителей в виде правильно
чиймелер түрүндө кандай жеткирил- разработанных рабочих чертежей.
гендиги менен бааланат. Простановка размеров и
Өлчөмдөрдү коюу жана чиймени оформление чертежа вообще влияет на
жасалгалоо буюмдун сапатына, анын качество изделия, сроки его освоения,
өндүрүшүнүн мөөнөтүнө, технология- длительность технологического цикла
лык циклдин созулушуна жана бул и себестоимость этого изделия.
буюмдун өздүк наркына таасир кылат. Поэтому в настоящее время к
Ошол үчүн азыркы учурда жумушчу оформлению рабочих чертежей
чийменин жасалгалоосуна катуу предъявляют жесткие требования.
талаптар коюлууда. Современные чертежи должны
Стандарттарды милдеттүү түрдө отвечать растущим требованиям
колдонуу менен заманбап чиймелер техники с обязательным соблюдением
техниканын өсүп жаткан талаптарына стандартов. Простановка размеров на
жооп бериш керек. Ошондой эле чертежах должна быть выполнена
чиймеде өлчөм коюу болгон также в соответствии с имеющимися
стандарттарга ылайык болушу зарыл. стандартами.
Тетиктин чиймесин аткарууда При выполнении чертежа детали
төмөнкүлөр керек: необходимо:
1. Бардык конструктивдик жана экс- 1. Учесть все конструктивные и
плуатациялык талаптарды эске алуу; эксплуатационные требования.
2. Технологиялык түрдөгү суроолорду 2. Решить вопросы технологического
чечүү. Тетиктин долбоорлонгон порядка. Запроектированная геометрия
геометриясы, өлчөмү, техникалык детали, размеры, технические требова-
талаптары ж.б. өндүрүштө чындык ния и т.д. подвергаются анализу со
мүмкүнчүлүк жактан аткаруусунун стороны реальной возможности
анализин өткөрүү. выполнения в производстве.
3. Тетиктин аткаруусуна керек болгон 3. Четко и наглядно изобразить на
баардык маалыматтарды чиймеде так чертеже все сведения, необходимые
жана ачык көргөзүү. Кээ бирде конст- для изготовления детали. Иногда
руктор тетиктин геометриясын жана конструктором хорошо разработаны
өлчөмдөрүн жакшы иштеп чыгарат, геометрия и размеры детали, но плохо
бирок чиймеде жаман жана шалаакы и небрежно изображены на чертеже.
болуп сүрөттөлүнөт. Сейчас чертежи размножаются
Азыр чиймелер ватман барагынан на специальных машинах непосредст-
атайын машиналарда көбөйтүлөт. венно с листа ватмана. Поэтому вся
Ошондуктан чиймелердин эстетикасы эстетика оригинала переходит без

3
көчүрмөгө өзгөрүүсүз өтөт. Начар ат- изменения в копии, т.е. в рабочие
карылган чиймелер кыйындык менен чертежи. Плохо оформленные чертежи
өздөштүрүлөт. Ошол үчүн өндүрүштө тяжело поддаются изучению. Поэтому
көп учурда кемчиликтер пайда болот. в производстве часто возникает брак.

Өлчөм коюу боюнча жалпы Общие правила и рекомендации


эрежелер жана сунуштар по простановке размеров

Негизги талаптар Основные положения


Тетиктин жумушчу чиймеси Рабочий чертеж детали, кроме
геометриялык сүрөттөлүшүнөн башка геометрического изображения, дол-
аны өндүрүүгө жана текшерүүгө керек жен содержать также необходимые
болгон маалыматтарды камтыш керек. данные для ее изготовления и конт-
Аларга ченемдер, материал жөнүндө роля, к которым относятся размеры,
маалыматтар, ошондой эле даяр сведения о материале, а также
тетикке көрсөтүлгөн техникалык комплекс технических требований,
талаптардын комплекси тиешелүү. предъявляемых к готовой детали.
Булардын баары ГОСТ 2.307-68то Все эти данные необходимо
көрсөтүлгөн эрежелер боюнча так выполнять строго по правилам, ука-
аткарылышы зарыл. Төмөндө өлчөм занным в ГОСТе 2.307-68. Ниже при-
коюу боюнча жалпы эрежелер жана водятся обобщенные правила и реко-
сунуштар берилет: мендации по простановке размеров:
1. Сызыктуу өлчөмдөр чиймеде 1. Линейные размеры на чертежах
миллиметр менен көрсөтүлөт, бирок должны указываться в миллиметрах,
өлчөм бирдиги белгиленбейт. без обозначения единицы измерения.
2. Эгерде өлчөм саны миллиметр 2. Если размерное число выражается
менен берилбесе, анда өлчөм бирдиги не в миллиметрах, то единица
сандын жанында сөзсүз коюлат. измерения при числе обязательно
3. Тандалган масштабга көз каранды проставляется.
болбогон өлчөм сандары чиймеде те- 3. Размерные числа на чертеже ука-
тиктин нукура чоңдуктарын көрсөтөт. зывают натуральные размеры детали
4. Тетиктин бир элементине чиймеде независимо от выбранного масштаба.
өлчөмдү бир жолу, бул элемент ачык 4. На один и тот же элемент детали
сүрөттөлгөн проекцияда гана, коюу размер на чертеже должен простав-
зарыл (1-сүрөт). ляться только один раз, при этом на
5. Көпчүлүк учурда иштетүүдө той проекции, где данный элемент де-
айлануу телолордун огу горизонтал тали наиболее ясно изображен (рис. 1).
жайгашат. Ошол үчүн айлануу тело- 5. В большинстве случаев при
лордун огун горизонтал жайгаштырып обработке у тел вращения ось
чийүү сунуш кылынат (2-сүрөт). горизонтальна. Поэтому тела вращения
рекомендуется вычерчивать с
горизонтальной осью (рис. 2).

4
1-сүрөт Рис.1

2-сүрөт Рис.2

6. Чиймеде өлчөмдөрдү жабык 6. Наносить размеры на чертеже в виде


чынжыр же кайталануучу өлчөмдөр замкнутой цепи или вводить повторяю-
түрүндө коюу болбойт (3-сүрөт). щиеся размеры не допускается (рис.3).

3-сүрөт
Рис.3

7. Чиймеде штрих сызыктар менен 7. От невидимого контура, изображен-


сүрөттөлгөн көрүнбөгөн контурдан ного на чертеже штриховыми линия-
өлчөмдөр коюлбайт (4-сүрөт). ми, размеры не проставляются (рис. 4).

5
Туура эмес Туура
Неправильно Правильно

4-сүрөт Рис.4
8. 5-сүрөттө фаскаларга өлчөмдөрдү 8. Варианты простановки размеров на
коюнун варианттары көрсөтүлгөн. фаски показаны на рис. 5.

5-сүрөт Рис.5

9. Проточкаларга, выточкаларга, 9. Размеры на проточки, выточки,


фаскаларга жана башкаларга өлчөм- фаски и т.д. следует проставлять
дөрдү өлчөм чынжырына киргизбей өз самостоятельно, не включая их в
алдынча коюу зарыл. (6-сүрөт). размерные цепи (рис. 6).

Туура эмес
Неправильно

Туура
Правильно

6-сүрөт Рис.6

6
Чыгаруучу жана лч м Нанесение выносных и
сызыктарын т ш р размерных линий
Чыгаруучу жана өлчөм сызыкта- Правильное нанесение выносных и
рын туура түшүрүү чийменин ачыкты- размерных линий влияет на ясность,
гына, тактыгына жана эстетикасына четкость и эстетику оформления
таасир кылат. Чиймеде өлчөмдөрдү чертежа. При рациональном
рационалдуу жайгаштыруусу чиймени размещении размеров на чертеже
түшүнүүгө кеткен убакытты кыскартат значительно сокращается время на его
жана өндүрүштөгү кемчиликтерди изучение и заметно уменьшается брак
азайтат. Ал үчүн төмөнкү сунуштарды в производстве. Для этого требуется
аткаруу зарыл: выполнять следующие рекомендации:
1. Чыгаруучу жана өлчөм сызыктар 1. Размерные и выносные линии
чиймеде контур сызыктын жоондугу- проводятся на чертежах сплошными
нун 1/4-1/3 бөлүгүнө барабар ичке линиями толщиной, равной 1/4–1/3
туташ сызыктар менен жүргүзүлөт. толщины контурной линии.
2. Тетиктин кесиндисинин өлчөмүн 2. Размерную линию следует
көрсөтүү үчүн өлчөм сызыгын ошол проводить параллельно тому отрезку
кесиндиге параллель жүргүзүү зарыл детали, размер которого хотят
(7-сүрөт). показать (рис. 7).

8-сүрөт Рис.8

7-сүрөт Рис.7

3. Өлчөм сызыктар жебелер менен 3. Концы размерной линии


аяктайт. Жебенин чоңдугу контур заканчиваются стрелками. Величина
сызыгынын жоондугуна байланыштуу стрелки должна выбираться в зависи-
тандалат жана 8-а сүрөттө көрсөтүл- мости от толщины контурной линии
гөндөй сүрөттөлөт. Чыгаруучу чертежа и изображаться, как указано на
сызыктар жебенин сыртына 2-3 мм ге рис. 8, а. Выносные линии должны вы-
чыгарылат (8-б сүрөт). ходить за стрелку на 2-3 мм (рис. 8, б).
Мүмкүн болушунча жебенин учу По возможности, острие
чийменин контур сызыгына эмес, стрелок лучше упирать в выносные
чыгаруучу сызыкка такалыш керек (2- линии, а не в контурные линии
сүрөт). чертежа (рис. 2).

7
Радиустун өлчөм сызыгын Размерную линию радиуса
жаанын же анын уланышы жаанын следует проводить между дугой или ее
борборунун ортосунда жүргүзүү продолжением центром дуги. Размерная
зарыл. Радиустун өлчөм сызыгы жаа линия радиуса имеет только одну
жактан бир гана жебеге ээ. Жаанын стрелку со стороны дуги. При малой
радиусунун чоңдугу кичине болгон величине радиуса дуги стрелку
учурда жебени жаанын сырт жагынан рекомендуется изображать с наружной
сүрөттөө сунушталынат (9-сүрөт). стороны дуги (рис. 9).

10-сүрөт Рис.10

9-сүрөт Рис.9

4. Айланалардын өлчөмдөрү радиус 4. Размеры окружностей задаются


менен эмес диаметр менен берилет. диаметрами, а не радиусами. Диаметр
Айлананын диаметри шарттуу түрдө окружности обозначается условно
түз сызык менен кесилген тегерекче кружком, перечеркнутым прямой
менен белгиленет (10-сүрөт). линией (рис. 10).

12-сүрөт
Рис.12

11-сүрөт Рис.11
5. Айлануу телолордун диаметр 5. Размеры диаметров тел вращения
өлчөмдөрдүн айлануу телосу айлана рекомендуется проставлять на
менен сүрөттөлбөгөн проекциясында проекциях, где тело вращения
коюусу сунуш кылынат (11-сүрөт). изображено не окружностью (рис. 11).
Өлчөмдөрдү ушундай койгондо чийме При такой простановке размеров
батыраак окулат, анткени тетиктин быстрее прочитывается чертеж, так
бардык проекцияларын карап как не требуется подробное изучение
чыгуунун кереги жок жана бул учурда всех проекций детали и в этом случае

8
экинчи проекцияны аткарбаса болот. можно не выполнять вторую проекцию.
Айлананын диаметринин өлчөмү бор- Проведение размера диаметра
бор аркылуу айланада бир убакытта окружности через центр целесообразно
бир нече көзөнөктөр жайгашкан учур- лишь в том случае, когда на
да гана жүргүзүү зарыл (12-сүрөт). окружности располагаются одновре-
6. Чиймеде өлчөмдөрдү жайгаштыруу- менно несколько отверстий (рис. 12).
да өлчөм сызыктар менен чыгаруучу 6. При размещении размеров на черте-
сызыктардын кесилишин жана, өзгөчө, же следует избегать пересечения раз-
өлчөм сызыктардын өз ара кесилишин мерных линий с выносными и, особен-
качуу керек. Чыгаруучу сызыктардын но, пересечения размерных линий друг
өз ара кесилиши уруксат (13-сүрөт). с другом. Допускается пересечение
выносных линий между собой
(рис.13).

13-сүрөт Рис.13

Туура эмес/Неправильно Туура/Правильно


7. Эгерде өлчөм сызыгы чыгаруучу, ок 7. Если размерная линия проводится
жана борбор сызыктардын ортосунда между выносными, осевыми или
жүргүзүлсө, анда акыркылар өлчөм центровыми линиями, то последние
сызыгына перпендикуляр болуш должны быть перпендикулярны к раз-
керек. Өзгөчө учурда чыгаруучу сы- мерной. Как исключение, допускается
зыктарды өлчөм сызыктарга перпен- проводить выносные линии не под
дикуляр эмес жүргүзсө болот. Бул прямым углом к размерной линии, при
учурда чыгаруучу сызыктар өз ара этом выносные линии должны быть
параллель болуш керек (7-сүрөт). параллельны между собой (рис. 7).
8. Айлананын диаметрин же тетиктин 8. Допускается диаметр окружности
симметриялуу элементтеринин өлчө- или размер на симметричные элементы
мүн толук эмес, үзүк кылып белгилесе детали обозначать не полностью, а с
болот, 14-а жана б сүрөттөрдө көрсө- обрывом, как указано на рис. 14, а и б.

9
түлгөндөй. Мындай вариантта өлчөм При этом варианте размерная линия
сызыгы айлананын ок сызыгынан, должна переходить за осевую линию
симметрия огунан же үзүк сызыгынан окружности, ось симметрии или
ашып өтүш керек. линию обрыва.
9. Эгерде тетик үзүлүп сүрөттөлсө, 9. Если деталь изображена с разрывом,
анда өлчөм сызыгын толук жүргүзүш то размерную линию следует
керек (14-а сүрөт). проводить полностью (рис. 14, а).

14-сүрөт Рис.14

10. Ок сызыгы тетиктин контурунан 10. Осевая линия должна выходить за


болжол менен 5 мм ге чыгыш керек, контур детали примерно на 5 мм, а при
ал эми ок сызыгын чыгаруучу сызык использовании осевой линии как
катары колдонгондо, ал жебеден 2-3 выносной она должна переходить за
мм ге өтүш керек (14-б сүрөт). стрелку на 2-3 мм (рис. 14, б).
11. Чийменин шрихтелген аянты 11. Выносные и размерные линии,
аркылуу өткөн чыгаруучу жана өлчөм проходящие по заштрихованному
сызыктарды штрих сызыктардын полю чертежа, следует проводить
туурасынан жүргүзүш керек (7-сүрөт, только поперек штриховки (рис. 7,
А жана Б өлчөмдөрү). размеры А и Б).

15-сүрөт Рис.15

10
12. Эгерде тетиктин контурунун 12. Если линии контура детали
сызыктары жылмакай өтүүлөр менен сопрягаются плавными переходами, то
кынала туташса, анда контур сызык- линии контура следует продолжить
тардан уланган чыгаруучу сызыктар өз выносными линиями до взаимного пе-
ара кесилишкенге чейин же чиймеде ресечения или до пересечения с имею-
болгон башка сызыктар менен щимися на чертеже другими линиями
кесилишкенге чейин узартылат жана и из полученных точек пересечения
пайда болгон кесилиш чекиттерден проставлять размеры (рис. 15).
өлчөмдөр коюлат (15-сүрөт). 13. При отсутствии на чертеже места
13. Чиймеде тетиктин кандайдыр бир для простановки размерного числа на
элементине өлчөм санын коюга орун тот или другой элемент детали
жок болсо, элемент чоңойтулган последний выносят на свободное поле
масштабда чийменин бош жерине чертежа в увеличенном масштабе и
чыгарылат жана бардык керектүү проставляют все необходимые
өлчөмдөр коюлат (16-сүрөт). размеры (рис. 16).

16-сүрөт Рис.16

"лч м сандарын коюу Нанесение размерных чисел


1. Чийменин тактыгын жана эстетика- 1. Для улучшения четкости и эстетики
сын жакшыртууда өлчөм сандардын чертежа высота цифр размерных чисел
цифраларынын бийиктиги бир эле должна быть одинаковой не только в
чиймеде гана эмес, бүт чийме альбо- пределах одного чертежа, но и в
мунун ичинде бирдей болуш керек. пределах всего альбома чертежей.
Цифралар өлчөм сызыгына 75° ка жан- Цифры должны быть подписаны стан-
тайган 3,5-5 мм бийиктиктеги стан- дартным шрифтом высотой 3,5–5 мм и
дарт шрифт менен жазылыш керек. с наклоном 75° к размерной линии.
2. Чиймеде цифралар так сүрөттөлүш 2. Изображение всех цифр на чертеже
керек. Өндүрүштө кемчиликке алып должно быть предельно ясным.
келүүчү цифраларды стандарт боюнча Особенно четко и точно по стандарту
өзгөчө ачык жана так сүрөттөш керек. следует изображать цифры, которые
Аларга жазылышы окшош болгон часто вызывают брак в производстве. К
цифралар кирет: 1 жана 7, 3 жана 8, 5 ним относятся сходные по начертанию
жана 6, 6 жана 8, 8 жана 9. цифры: 1 и 7, 3 и 8, 5 и 6, 6 и 8, 8 и 9.
3. Өлчөм сандар өлчөм сызыктардын 3. Размерные числа рекомендуется
үстүнө жана аларга параллель наносить над размерной линией и
жазылыш керек. параллельно ей.

11
4. Өлчөм сандар өлчөм сызыктардын 4. Размерные числа следует наносить
ортосуна жакын жазылыш керек. Бир ближе к середине размерной линии.
нече параллель өлчөм сызыктар При нескольких параллельных
болгондо өлчөм сандар шахматтык размерных линиях размерные числа
тартипте жазылыш керек (19-сүрөт). рекомендуется наносить в шахматном
5. Бардык учурда өлчөм сандарды порядке (рис. 11).
өлчөм сызыктарын бойлото жазыш 5. Во всех случаях размерные числа
керек. Өлчөм сандардын жайгашышы- следует выставлять вдоль размерных
нын законун берилген мисалдардан линий. Закон расположения размерных
түшүнсө болот (17-сүрөт). чисел рекомендуется уяснить из
приведенных примеров (рис. 17).

17-сүрөт Рис.17
6. Өлчөм сандарын бөлбөш керек жана 6. Размерные числа не следует
кандайдыр бир сызыктар менен кесип разделять или пересекать какими-либо
өтпөш керек. Өлчөм сандарын коюуда линиями. При нанесении размерного
контур сызыктарынан башка сызык- числа допускается прерывать эти
тарды үзүп койсо болот (18-сүрөт). линии за исключением контурных
линий (рис. 18).

18-сүрөт Рис.18
Туура эмес/Неправильно Туура/Правильно
7. Өлчөм сандар үчүн ондук 7. Для размерных чисел разрешается
бөлчөктөрдү гана колдонсо болот. применять только десятичную дробь.

12
Жөнөкөй бөлчөктөр дюймдук Простая дробь применяется при
системаны жана салыштырма обозначении дюймовой системы и
сандарды белгилөөдө колдонулат. относительных чисел.
8. Бурчтук өлчөмдөрдүн өлчөм санда- 8. Размерные числа угловых размеров
ры градус, минута жана секундалар должны указываться в градусах,
менен көрсөтүлөт, бирок градус жана минутах и секундах, при этом градусы
минуталар бүтүн сандар менен и минуты выражаются целыми
көрсөтүлөт, мисалы: 60°; 35°40'; числами, например: 60°; 35°40';
30°0'25"; 35'46"; 7'; 6'25,5"; 30". 30°0'25"; 35'46"; 7'; 6'25,5"; 30".

19-сүрөт Рис.19

9. Эгерде өлчөм саны оодарылган же 9. Если размерное число изменяет свое


жантайган абалда өзүнүн маанисин значение в перевернутом или
өзгөртсө (мисалы: 66, 16, 86), анда наклонном положении (например,
мындай өлчөм санын текчеге чыгары- цифры 66; 16; 86 и т.д.), то такое
лат же сандан кийин чекит коюлат. размерное число следует выносить на
Эгерде жебелердин ортосунда өлчөм полку или ставить после него точку.
санын койгонго мүмкүнчүлүк болбосо, Если между стрелками не представля-
анда аны 19-сүрөттө көрсөтүлгөндөй, ется возможность расположить раз-
мүмкүн болушунча санды оң жагынан, мерное число, то его следует наносить,
коюш керек. как указано на рис. 19, располагая чис-
10. Өлчөм сандарын штрихтелген ло по возможности с правой стороны.
аянтта койгондо штрих сызыктарын 10. При простановке размерного числа
бул жерде үзүп коюш керек (20-а на заштрихованном поле штриховку в
сүрөт). Чиймени бат окуш үчүн этом месте следует прервать (рис.
тетиктин сырткы жана ички контурун 20,а). Для быстрого чтения чертежа
аныктоочу өлчөм сандарын топторго размерные числа, определяющие
бөлүп, жана тетиктин проекциясынын наружный и внутренний контур детали,
бөлөк жактарына жайгаштыруу керек рекомендуется группировать и
(20-б сүрөт). проставлять по разные стороны
проекции детали (рис. 20,б).

13
а б

20-сүрөт Рис.20

Шарттуу белгилерди жана Нанесение условных знаков и


жазууларды коюу надписей
1. Радиустун өлчөм санынын алдына 1. Перед размерным числом радиуса во
бардык учурларда чоң R тамгасы всех случаях наносится прописная
коюлат (9-сүрөт); тамганын бийиктиги буква R (рис. 9); высота буквы должна
цифранын бийиктигине барабар болуш быть равна высоте цифры.
керек.

22-сүрөт Рис.22

21-сүрөт Рис.21
2. Диаметрдин (көзөнөктүн же 2. Перед размерным числом диаметра
стержендин) өлчөм санынын алдына (отверстия или стержня) во всех случа-
бардык учурда белгиси коюлат. ях наносится знак , размер и начер-
Анын өлчөмү жана чийилиши 10- тание которого указаны на рис. 10.
сүрөттө көрсөтүлгөн. 3. Перед размерным числом квадрата
3. Квадраттын (көзөнөктүн же (отверстия или стержня) следует
стержендин) өлчөм санынын алдына наносить условный знак (рис. 21).
шарттуу белгиси коюлат (21-сүрөт). 4. Перед размерным числом,
4. Айлананын жаасынын узундугун характеризующим длину дуги
мүнөздөгөн өлчөм санынын алдына окружности, во всех случаях следует
бардык учурларда белгиси коюлат указывать знак (рис. 22).
(22-сүрөт). 5. Длина хорды указывается по
5. Хорданын узундугу 22-сүрөттө примеру, приведенному на рис. 22.

14
келтирилген мисал боюнча коюлат. 6. Перед размерным числом,
6. Сфералык бетти түшүндүргөн өлчөм характеризующим сферическую
санынын алдына белгисин кошуп поверхность, следует наносить знак
радиустун R же диаметрдин радиуса R или знак диаметра с
белгиси коюлат (21-сүрөт). добавлением знака (рис. 21).
7. Накатканын шарттуу белгилениши 7. Условное обозначение и изобра-
жана сүрөттөлүшү 23-сүрөттө жение накатки следует производить по
келтирилген мисал боюнча аткарылат. примеру, приведенному на рис. 23.

23-сүрөт Рис.23

"лч м коюудагы Упрощения в простановке


ж н к йл т л р размеров
1. Эгерде чиймеде жаанын радиусунун 1. Если в чертеже не требуется
борборун көрсөтүү керек болбосо, указывать центр радиуса дуги, то раз-
анда радиустун өлчөм сызыгын үзүп мерную линию радиуса разрешается
койсо болот (9-сүрөт). обрывать (рис. 9).
2. Эгерде өлчөмгө, мисалы калыңдык- 2. Если геометрия детали прочерчена
ка, узундукка, тереңдикке ж.б., коюга так, что не удается проставить размеры,
мүмкүн эмес болуп тетиктин геомет- например на толщину, длину, глубину
риясы чийилсе, анда бул учурда өл- и т.д., то в этом случае размеры объяв-
чөмдөр жазуулар менен жарыяланат ляются записью (рис. 24).
(24-сүрөт). 3. Размер на повторяющиеся элементы
3. Тетиктин кайталануучу элементери- детали разрешается проставлять один
не өлчөмдү кайталануучу элементтер- раз с указанием количества повторяю-
дин санын көрсөтүү менен бир гана щихся элементов (рис. 24).
жолу коюуга уруксат (24-сүрөт).

24-сүрөт Рис.24
15 25-сүрөт Рис.25
ERROR: syntaxerror
OFFENDING COMMAND: --nostringval--

STACK:
(
cvt ˜‹fpgmM¨glyf/h‚ß‹H¥8head%>6hhea›D$hmtx›@<Jloca4!ZK<maxp!C prepkfl8$gdirPjs¿bƒ'`ym•œƒ‚
)
-mark-
/sfnts

Оценить