You are on page 1of 7

Το Κίνημα στο Γουδή1

και η «Αφανής Ναυμαχία» της Σαλαμίνας το 1909
Από τον Πλοίαρχο (Ο) Α. Τσιλιβίγκο ΠΝ

Πριν από εκατό χρόνια, δηλ. κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα,
το ελληνικό κράτος, που απαριθμούσε 2,5 εκατομμύρια κατοίκους, ευρισκόταν
σε κρίση. Οι παράγοντες της κρίσης εντοπίζονται στις δυσμενείς υλικές και
ηθικές συνέπειες του «ατυχούς» ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, στα εκκρεμή εθνικά ζητήματα της Μακεδονίας και της Κρήτης καθώς οι περιοχές αυτές δεν είχαν ακόμη ενσωματωθεί στον εθνικό κορμό και τέλος στη βεβαρημένη εθνική οικονομία που τελούσε υπό καθεστώς Διεθνούς Οικονομικού
Ελέγχου (ΔΟΕ).
Ειδικότερα ο πόλεμος του 1897 υποχρέωσε την Ελλάδα να καταβάλει
στην οθωμανική αυτοκρατορία πολεμική αποζημίωση, επαναφέροντας έτσι
την ανάγκη για νέο εξωτερικό δανεισμό με επακόλουθο η Ελλάδα να τεθεί σε
καθεστώς ΔΟΕ, γεγονός που δικαίως θεωρήθηκε ως περιορισμός της εθνικής
κυριαρχίας της. Είναι αληθές ότι η πίεση που εξασκούσε ο ΔΟΕ οδήγησε στην
εξυγίανση των δημοσίων οικονομικών μεγεθών και κατά συνέπεια στη δημιουργία πλεονασματικών προϋπολογισμών. Έτσι κατά την δεκαετία 1898-1908
καταβλήθηκε μεγάλη προσπάθεια για τη μείωση των κρατικών δαπανών και
την αύξηση των δημοσίων εσόδων. Η αύξηση των δημοσίων εσόδων επιτεύχθηκε με την αύξηση των φορολογικών βαρών και ιδίως των φόρων κατανάλωσης, οι οποίοι έπλητταν τα φτωχά λαϊκά στρώματα των πόλεων και της
υπαίθρου σε αντιδιαστολή με τις υψηλότερες εισοδηματικά κοινωνικές ομάδες
που παρέμειναν ουσιαστικά αφορολόγητες. Παράλληλα η μείωση των κρατικών δαπανών και ιδιαίτερα των αμυντικών, επέφερε πλήγμα στο αξιόμαχο του

1

ωστόσο απαιτούσαν την απομάκρυνση της βασιλικής οικογένειας από τη διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων και την τοποθέτηση στις θέσεις των Υπουργών Στρατιωτικών και Ναυτικών Ανώτερων Αξιωματικών και όχι πολιτικών προσώπων. τα οποία όμως στην πραγματικότητα υπήρχαν. ενώ η ενεργή ανάμιξη της βασιλικής οικογένειας στη διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων έθιγε το γόητρό τους. το πελατειακό πολιτικό σύστημα και την επαχθή φορολογία. η οποία προοριζόταν κυρίως για την χρηματοδότηση του γραφειοκρατικού κρατικού μηχανισμού. δεδομένου ότι η κρατική εξουσία δεν επέδειξε ιδιαίτερη μέριμνα προς τούτο. η δικαιοσύνη να αποδίδεται ταχέως με αμεροληψία και ισότητα. Επιπλέον κατά την προμνησθείσα δεκαετία (1898-1908). επικρατούσε ένα κλίμα γενικευμένης δυσαρέσκειας για τον τρόπο λειτουργίας του κράτους.Στρατού Ξηράς και του Πολεμικού Ναυτικού.εξόδων να σχεδι2 . η εκπαίδευση να είναι λυσιτελής για τον πρακτικό βίο και τις στρατιωτικές ανάγκες και τέλος η διαχείριση των δημοσίων εσόδων. εκπαιδευμένες και ετοιμοπόλεμες. Κάτω απ΄ αυτές τις συνθήκες δημιουργήθηκε τον Οκτώβριο του 1908 μια μυστική οργάνωση κατωτέρων Αξιωματικών με την επωνυμία Στρατιωτικός Σύνδεσμος (ΣΣ). Ζορμπάς (1844-1920) Αξιωματικοί Πρώτον: δήλωναν ότι στόχος τους δεν ήταν η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας. προφασιζόμενη αδικαιολογήτως την ανεπάρκεια των κρατικών εσόδων. Η δυσαρέσκεια αυτή δημιούργησε μια δυναμική για την έξοδο του ελληνικού κράτους από τη συνεχιζόμενη παρακμή και την είσοδο της ελληνικής κοινωνίας στη διαδικασία της εξυγίανσής της. αλλά διατίθεντο για τη συντήρηση μιας μη χρηστής διοίκησης. Δεύτερον: αποδοκίμαζαν τους εξευτελισμούς που υπέστη το ελληνικό έθνος εξαιτίας της ήττας του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897. Το πρόγραμμα του ΣΣ δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες της εποχής στις 15 Αυγούστου 1909 και σύμφωνα μ΄ αυτό οι μυημένοι Νικ. επισημαίνοντας ότι αυτοί θα είχαν αποφευχθεί εάν οι Ένοπλες Δυνάμεις ήταν πλήρως εξοπλισμένες. Τρίτον: επεσήμαναν ότι πρέπει η κρατική διοίκηση να γίνει χρηστή και έντιμη. την ηγεσία του οποίου ανέλαβε ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Ζορμπάς.

Οι μετριοπαθείς ήταν τελικά εκείνοι που υπερίσχυσαν καθ΄ όλη τη διάρκεια ύπαρξης του ΣΣ. Το Κίνημα στο Γουδή αποτιμήθηκε από την πλειονότητα των ερευνητών ως μείζον συμβάν της ελληνικής ιστορίας. Υπό την πίεση του Κινήματος στο Γουδή. Το πρόγραμμα και οι κινήσεις των μετριοπαθών μελών του ΣΣ έμειναν στην ιστορία γνωστά ως «Το Κίνημα στο Γουδή» από την περιοχή των Αθηνών Γουδή. Kων/νος Τυπάλδος (1873-1945) τα οποία αφορούσαν: 3 . αφ΄ ετέρου τα δημόσια έσοδα να μην κατασπαταλώνται για τη διατήρηση περιττών δημοσίων υπηρεσιών και κυρίως να καθορισθούν τα όρια εντός των οποίων δύνανται να αυξηθούν οι κρατικές δαπάνες για τη δημιουργία ενός αξιόμαχου και ετοιμοπόλεμου Στρατού Ξηράς και Πολεμικού Ναυτικού. η οποία είχε επιδεινωθεί εξ αιτίας της αναβλητικότητας του Υπουργού των Ναυτικών Ι. Οι Αξιωματικοί που ενστερνίστηκαν τις ιδέες του ΣΣ διακρίνονταν στους μετριοπαθείς που ήταν υπέρ της διατήρησης της κοινοβουλευτικής τάξης και στους ριζοσπάστες (εξτρεμιστές) που επιζητούσαν την επιβολή μιας άμεσης στρατιωτικής δικτατορίας. Συγκεκριμένα στις 12 Οκτωβρίου 1909 ο Υποπλοίαρχος Κ. η Βουλή ενέκρινε σταδιακά το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα του ΣΣ. Δαμιανού.αστεί εκ νέου έτσι ώστε αφ΄ ενός μεν ο πενόμενος λαός να ανακουφισθεί από την επαχθή φορολογία. Παρ΄ όλα αυτά στις αρχές Οκτωβρίου του 1909. όπου συγκεντρώθηκαν στον εκεί ευρισκόμενο στρατώνα το βράδυ της 14ης – 15ης Αυγούστου 1909. εξέφρασε την ανησυχία του για την πορεία του μεταρρυθμιστικού έργου που επαγγελλόταν ο ΣΣ και ειδικότερα για την κατάσταση του Πολεμικού Ναυτικού. προκειμένου να ασκήσουν πιέσεις προς την πολιτική ηγεσία για την μεταρρύθμιση του ελληνικού κράτους. καθώς αποτέλεσε την αφετηρία για τις μετέπειτα θετικές εξελίξεις (ενσωμάτωση στο ελληνικό κράτος της Μακεδονίας. ο εκπρόσωπος της ριζοσπαστικής μερίδας του ΣΣ. της Κρήτης και των νήσων του Αιγαίου). Υποπλοίαρχος Κων/νος Τυπάλδος. Τυπάλδος γνωστοποίησε στο ΣΣ δύο αιτήματα της ομάδας των ριζοσπαστών.

Δαμιανού τα ανωτέρω αιτήματα. Βέλος). Την επομένη ημέρα (13 Οκτωβρίου) ο Υποπλοίαρχος Κ. μαζί με 25 κατώτερους Αξιωματικούς του Πολεμικού Ναυτικού κινήθηκε προς το Ναύσταθμο Σαλαμίνας. Τυπάλδος από κοινού με τον αρχηγό του ΣΣ Συνταγματάρχη Ν. Π. Μιαούλη. Η αντίδραση του ΣΣ σ΄ αυτές τις εξελίξεις ήταν άμεση. Το απόγευμα της 15ης Οκτωβρίου τα αντιτορπιλικά 4 . ο επικεφαλής της ριζοσπαστικής μερίδας του ΣΣ. Τυπάλδος. που ήταν αγκυροβολημένα στο Κερατσίνι. Ασπίς. Υποπλοίαρχος Κ. Συνταγματάρχης Ν. Ο Υπουργός Ναυτικών στις 14 Οκτωβρίου προθυμοποιήθηκε να καταθέσει νομοσχέδιο στη Βουλή. Σπέτσαι. Γκίνη και Ι. ώστε τον επόμενο χρόνο να αποστρατεύονταν οι περισσότεροι απ΄ αυτούς που ζητούσε ο Υποπλοίαρχος Κ. Τυπάλδος δεν ήταν διατεθειμένος να αναμείνει. Κουντουριώτη. Ζορμπάς. καθώς το όριο ηλικίας των δεν επέτρεπε την άμεση αποστρατεία. Δαμιανού) με παράλληλη κατάργηση των θέσεών τους. με το οποίο θα μειωνόταν το όριο ηλικίας των Πλοιάρχων κατά τέτοιο τρόπο. κατέλαβε τη νησίδα Λέρο πλησίον του Ναυστάθμου όπου φυλάσσονταν τα πυρομαχικά και απέκτησε τον έλεγχο επί των αντιτορπιλικών πλοίων (Σφενδόνη. Κατόπιν των εξελίξεων αυτών στις 15 Οκτωβρίου. Θύελλα. Τα θωρηκτά του Στόλου (Ύδρα. Πέραν των Πλοιάρχων οι ριζοσπάστες επιθυμούσαν και την αποστράτευση 12 Αντιπλοιάρχων. Τυπάλδος. Ψαρά) υπό τον Ναύαρχο Ι. ωστόσο η πολιτική που σκόπευε να ακολουθήσει απαιτούσε χειρισμούς εντός των πλαισίων της νομιμότητας. ήταν εν πολλοίς σύμφωνος με τα ανωτέρω αιτήματα των ριζοσπαστών. Ζορμπά έθεσαν υπόψη του Υπουργού Ναυτικών Ι. συνέλαβε τον Διευθυντή του Ναυστάθμου Υποναύαρχο Δ. ώστε να μην θεωρηθεί ότι απώτερος στόχος των ριζοσπαστών ήταν η κατάληψη από τους ίδιους των κενών θέσεων. εξ άλλου δε μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονταν και δύο συγγενικά πρόσωπα του Πρωθυπουργού. Βουδούρη.Αντιπλοιάρχων) δεν προέρχονταν από τη Ναυτική Σχολή Δοκίμων (εκτός των Πλοιάρχων Π. Ο αρχηγός του ΣΣ.Πρώτον: στην αποστράτευση όσων Ανωτέρων Αξιωματικών (κυρίως Πλοιάρχων. Δεύτερον: στην μετάκληση ξένων εκπαιδευτών για την εκπαίδευση του προσωπικού του Πολεμικού Ναυτικού. για τους οποίους ο Υπουργός των Ναυτικών πρότεινε τη σύσταση επιτροπών κρίσεων. τους οποίους ο Υποπλοίαρχος Κ. Ναυκρατούσα. απέκλεισαν το Ναύσταθμο.

μεταξύ Ελλήνων και Περσών. Ωστόσο πριν τη δίκη τους χορηγήθηκε αμνηστία. διετέλεσε στη συνέχεια Υπουργός των Ναυτικών και τοποθετήθηκε το 1926 στη θέση του Αρχηγού Γενικού Επιτελείου Ναυτικού μέχρι το 1931 που αποστρατεύτηκε με το βαθμό του Αντιναυάρχου (απεβίωσε στις 28/2/1945). το ενδεχόμενο κήρυξης δικτατορίας είχε απομακρυνθεί. καθώς οι ενέργειές τους θεωρήθηκε ότι αποσκοπούσαν στην προώθηση και υλοποίηση των αρχών του ΣΣ. Όσον αφορά τη μετέπειτα πορεία του Υποπλοιάρχου Κ. Πολλές ευρωπαϊκές εφημερίδες και μάλιστα στην πρώτη τους σελίδα αναφέρονταν σ΄ αυτό το θλιβερό γεγονός. ενώ τα αντιτορπιλικά Σφενδόνη. Ασπίς και το Θωρηκτό Ύδρα έπαθαν σημαντικές ζημιές. η οποία διήρκησε 20 λεπτά της ώρας και στη συνέχεια οι ριζοσπαστικές δυνάμεις του ΣΣ αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς το Ναύσταθμο Σαλαμίνας. ¨Χρόνος¨) αναφέρθηκε λεπτομερώς σ΄ αυτήν την εμφύλια διαμάχη. Ο απολογισμός αυτής της εμφύλιας ναυμαχίας ήταν τέσσερις νεκροί και αρκετοί τραυματίες. πλην όμως το κύρος του ΣΣ υπέστη σοβαρό πλήγμα. προφυλακίστηκαν και στη συνέχεια παραπέμφθηκαν σε δίκη με την κατηγορία της ανταρσίας. Ακολούθησε ναυμαχία μεταξύ εμφυλίων δυνάμεων. εγκαταλείποντας τα αντιτορπιλικά στο Ναύσταθμο. Επίσης ο ελληνικός τύπος της εποχής (εφημερ. Η εμφύλια ναυμαχία το 1909 προξένησε μεγάλη εντύπωση στην Ευρώπη.000 δρχ. επανήλθε στην επικαιρότητα αυτή τη φορά δυστυχώς για μια ναυμαχία που έγινε μεταξύ των Ελλήνων. Το ιδρυτικό μέ5 . οι οποίες εκτιμήθηκαν στο ύψος των 150. κατόρθωσαν και διέφυγαν. Εν τούτοις οι επιπτώσεις της εμφύλιας διαμάχης για τις μετέπειτα εξελίξεις υπήρξαν θετικές. Οι ριζοσπάστες. καθώς έλαβε μέρος στις ναυτικές επιχειρήσεις των δύο βαλκανικών πολέμων όπου ανέπτυξε σημαντική δράση. αυτή υπήρξε λαμπρή. Μετά απ΄ αυτά τα γεγονότα και την εξουδετέρωση της ριζοσπαστικής μερίδας του ΣΣ. όπως αυτές είχαν διατυπωθεί με το Κίνημα στο Γουδή. Χαρακτηριστικό είναι το πρωτοσέλιδο της γαλλικής εφημερίδας Ματιέν: «Ναυμαχία μεταξύ Ελλήνων». Ναυκρατούσα.Χ. προβιβάστηκε το 1920 στο βαθμό του Υποναυάρχου.υπό τον Υποπλοίαρχο Κ. η οποία χαρακτηρίστηκε σκωπτικά ως «Η Δεύτερη Ναυμαχία της Σαλαμίνας». Τυπάλδο προσπάθησαν να διέλθουν από το στενό μεταξύ Σαλαμίνας και Κερατσινίου. Έτσι το όνομα της Σαλαμίνας γνωστότατο σ΄ όλο τον κόσμο από την ομώνυμη ναυμαχία το 480 π. Τυπάλδου. αλλά εντός της επόμενης εβδομάδος συνελήφθηκαν.

ενώ το υπόλοιπο ποσό καλύφθηκε με εσωτερικό δάνειο. σελ. Ωστόσο και προϊόντος του χρόνου τα θλιβερά γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο Ναύσταθμο Σαλαμίνας το 1909 λησμονήθηκαν και παρέμειναν μόνο στις υποσημειώσεις της ιστορίας στο οικείο κεφάλαιό της που αναφέρεται στο κίνημα στο Γουδή. 186-187.Το Κίνημα στο Γουδή».Β. Εξ αυτού του λόγου η ναυμαχία της Σαλαμίνας το 1909 δύναται να χαρακτηριστεί και ως «αφανής ναυμαχία».000 δρχ. σελ. 1991. 104-108. Ανθυπολοχαγός Θ.asp 6 . (β) Ν.Το Κίνημα στο Γουδή». η προώθηση νόμων που τελικά βελτίωσαν την κατάσταση στις Ένοπλες Δυνάμεις. Τσαπράζης «Ο Πολεμικός Ναύσταθμος Σαλαμίνος». 360-411. ΤΑ ΝΕΑ «Έξι Στιγμές του 20ου Αιώνα. Παναγούλιας «Ιστορία των Ελλήνων. Κατσιμάρδος «Η Άγνωστη Ναυμαχία της Σαλαμίνας» http://www. Πάγκαλος και μετέπειτα Στρατηγός. το 1/3 εκ του οποίου προήλθε από τον Γ. Αβέρωφ. το οποίο άλλωστε σημάδεψε την Ελλάδα του 20ου αιώνα. Προς επίρρωση τούτου ενδεικτικά και μόνον αναφέρεται ότι στις 20 Νοεμβρίου 1909 εγκρίθηκε από την ελληνική βουλή η αγορά του θωρηκτού Αβέρωφ έναντι του ποσού των 23. 105-122. καθώς επιταχύνθηκε. - Πλοίαρχος (Ο) Ν.600. εκτιμά ότι η ναυμαχία της Σαλαμίνας μεταξύ ομοεθνών ωφέλησε γενικότερα την Ελλάδα. Εκδόσεις ΔΟΜΗ ΑΕ (Β΄ Έκδοση 2005). - Κ. 1985. (γ) Α. 91-103. σελ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - Γ. Συλλογικά Υποκείμενα και Γεγονότα». - Ειδική Έκδοση για την Εφημ. Δερτιλής «Κοινωνικός Μετασχηματισμός και Στρατιωτική Επέμβαση 1880-1909». σελ. σελ. 2010: (α) Σ.ethnos. Τόμος 14ος. 16-80. Εκδόσεις Ιστορική Υπηρεσία Ναυτικού. σελ. - Τ.gr/article. Πλουμίδης «Το Κίνημα του 1909. Εκδόσεις ΕΞΑΝΤΑΣ. Ποταμιάνος «Από το Κίνημα του 1909 στην Άνοιξη του 1910». λόγω αυτής.λος του ΣΣ. Φραγκιάδης «Το Οικονομικό και Κοινωνικό Πλαίσιο του Κινήματος στο Γουδή».

. λέξη που παραπέμπει στο αρχαίο ιγδίον= μαγειρικό σκεύος. Με την πάροδο των ετών η λέξη ΓΟΥΔΗ αλλοιώθηκε σε ΓΟΥΔΙ. Σε αναγνώριση της προσφορά τους η Πατρίδα τους αντάμειψε με την παραχώρηση της έκτασης που φέρει το όνομά τους. οφείλει την ονομασία της στην ιστορική οικογένεια των ΓΟΥΔΗ από τις Σπέτσες με τη μεγάλη συνεισφορά τους στον αγώνα της Ελλάδας το 1821. που ευρίσκεται ΒΑ της πόλης της Αθήνας.1 Η περιοχή Γουδή.