Вы находитесь на странице: 1из 61

14 / ოქროს საწმისის ქვეყანა

36 / საქართველოს მინიმოდელი
46 / ახალი მუზეუმი ბოლნისში
saqarTvelos erovnuli muzeumi 80 / არქეოლოგია ეროვნულ მუზეუმში
N6 / 2020 104 / დმანისი ონლაინ
ეროვნული მუზეუმის 15 წელი
ახლად შექმნილი გაერთიანების და მისი
გენერალური დირექტორის წინაშე იდგა
საკმაოდ რთული ამოცანა – არსებულ
უნიკალურ ტრადიციებზე დაყრდნობით
შეექმნა თანამედროვე სამეცნიერო-
კულტურული დაწესებულება.

14 / მთავარი თემა
და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, პა­ტა­რა
ქა­ლაქ ვან­ში, შე­მაღ­ლე­ბულ ად­გი­ლას
ან­ტი­კუ­რი ტა­ძა­რი დგას. სი­ნამ­დვ­ ი­
ლე­ში ეს ცოდ­ნის ტა­ძა­რია – მუ­ზე­უ­მი
– წარ­სუ­ლის სარ­კე, რო­მე­ლიც ან­
ტი­კუ­რი კოლ­ხე­თის რვა­სა­უ­კუ­ნო­ვან
ის­ტო­რი­ას აცოცხ­ლებს.

06 ინტერვიუ
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­
მის გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა 2005 წელს შე­იქ­მ­ნა.
15 წლის შემ­დეგ ერო­ვ­ნუ­ლი მუ­ზე­
უ­მის გე­ნე­რა­ლუ­რი დირექტორი,
ეროვნული აკადემიის წევრი, აკა­დე­
მი­კო­სი და­ვით ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე მო­
გითხ­რობ­თ უკ­ვე გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბუ­ლი
და სა­მო­მავ­ლო პრო­ექ­ტე­ბის შე­სა­ხებ.

სარჩევი 46 / რეგიონი
ბოლ­ნი­სის ახა­ლი მუ­ზე­უ­მი XXI
32 / ოთარ ლორთქიფანიძე – 90 სა­უკ­ უ­ნის რე­გი­ო­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის მო­
დელს წარ­მო­ად­გენს. მი­სი შექ­მ­ნის
42 / ინტერვიუ სვენდ ჰანსენთან აუცი­ლებ­ლო­ბა ქვე­მო ქარ­თ­ლის
66 / ლეო გა­ბუ­ნია სპე­ცი­ფი­კამ და მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნე­ბამ
გა­ნა­პი­რო­ბა.
68 / ოთარ ჯაფარიძე
70 / საერთაშორისო გამოფენები - 15 წელი 36 / ისტორია
74 / ადგილობრივი გამოფენები - 15 წელი თბი­ლის­ში ღია ცის ქვეშ ეთ­ნოგ­
80 / არქეოლოგია ეროვნულ მუზეუმში რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მის და­არ­სე­ბით
და­იწყო ახა­ლი ეტა­პი სა­მუ­ზე­უ­მო ის­
90 / კოლექციების მართვა და რესტავრაცია ტო­რი­ის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში არა მარ­ტო
92 / ჟურნალი Nature დმანისის შესახებ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, არა­მედ ზო­გა­დად
კავ­კა­სი­ა­ში.
94 / სვა­ნე­თის ნუ­მიზ­მა­ტი­კუ­რი სა­გან­ძუ­რი
104 / დმანისი ონლაინ 96 / განათლება
106 / ტერენტი გრანელის „მემენტო მორი“ ამ ღო­ნის­ძი­ე­ბებ­მა დი­დი პო­პუ­ლა­

110 / ერთ დღე­ში შეც­ვ­ლი­ლი სა­მუ­ზე­უ­მო


რო­ბა მო­იპ­ ო­ვა – მუ­ზე­უ­მი მარ­თ­
ლაც რომ შეხ­ვედ­რი­სა და შე­მეც­ნე­
ცხოვ­რე­ბა ბის ად­გი­ლი გახ­და.
114 / ადგილი, სადაც დღისით ისტორია
ცოცხლდება, ღამით კი – ექსპონატები
04 საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მეგობრების საზოგადოება
museum.ge/support
facebook.com/MuseumFriends


ელს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი 15
წლის გახ­და და მო­ხა­რუ­ლი ვარ, წარ­მო­გიდ­
გი­ნოთ ჩვე­ნი ჟურ­ნა­ლის სა­ი­უ­ბი­ლეო გა­მო­
ცე­მა. წი­ნამ­დე­ბა­რე ნო­მერ­ში ჩვენ შე­ვე­ცა­დეთ თა­ვი
მოგ­ვე­ყა­რა ამ ხნის მან­ძილ­ზე გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბუ­ლი
პრო­ფ ე­ს ი­ონ­ ალ­თ ა გუნ­დ ი, რომელსაც აქვს ცოდ­
ნა, გა­მ ოც­დ ი­ლ ე­ბ ა და უნა­რ ი იმი­ს ა, რომ გა­ნ ა­ვ ი­
თა­რ ოს თა­ნ ა­მ ედ­რ ო­ვ ე ინ­ს ­ტ ი­ტ უ­ც ი­ა , რო­მ ე­ლ იც
ტოლს არ და­უ ­დ ებს მსოფ­ლ ი­ო ს ნე­ბ ის­მ ი­ე რ წამ­ყ ­
ვან და­წ ე­ს ე­ბ უ­ლ ე­ბ ას. ამის დას­ტ უ­რ ია თუნ­დ აც ის,
გახდი მუზეუმის მეგობარი
მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი პრო­ექ­ტე­ბის­თ­ვის და გაგ­ვეც­ნო
თქვენ­თ­ვის ჩვე­ნი სა­მო­მავ­ლო გეგ­მე­ბი.
სა­მუ­ზე­უ­მო გა­ერ­თი­ან­ ე­ბა 2004 წლის მი­წუ­რულს
შე­იქ­მ­ნა; მას­ში შე­ვი­და ჩვე­ნი ქვეყ­ნის უმ­ნიშ­ვნ­ ე­ლო­
ვა­ნე­სი მუ­ზე­უ­მე­ბის ნა­წი­ლი და სა­მეც­ნი­ერ­ ო-­კ­ვლ­ ე­
რომ პან­დ ე­მ ი­ი ს დროს სა­ქ არ­თ ­ვ ე­ლ ოს ეროვ­ნ ულ­
მა მუ­ზ ე­უ მ­მ ა შეძ­ლ ო არა­ მარ­ტ ო გა­ე გ­რ ­ძ ე­ლ ე­ბ ი­ნ ა
აქ­ტ ი­უ ­რ ი საქ­მ ი­ა ­ნ ო­ბ ა ონ­ლ ა­ი ნ­ფ ორ­მ ატ­შ ი, არა­მ ედ
ისიც, რომ გა­ე ხ­ს ­ნ ა ორი ახა­ლ ი მუ­ზ ე­უმ­ ი ბოლ­ნ ის­
სა და ვან­შ ი.
და
აღმოაჩინე მეტი
ვი­თი და­წე­სე­ბუ­ლე­ბე­ბი. თი­თო­ეუ ­ ლ ინ­სტ ­ ი­ტუ­ცი­ას ბოლ­ნი­სი­სა და ვა­ნის მუ­ზე­უ­მებ­ში წარ­მოდ­გე­ნი­
უკ­ვე კარ­გად ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლი სა­კუ­თა­რი ტრა­დი­ ლია ჩვე­ნი ქვეყ­ნის სა­მი მთა­ვა­რი ბრენ­დი – პირ­
ცია ჰქონ­და, რო­მე­ლიც უმე­ტეს შემ­თხ­ვე­ვა­ში სა­თა­ ვე­ლი ევ­რო­პე­ლე­ბი, სა­ქარ­თ­ვე­ლო – ღვი­ნის სამ­ 13 მუზეუმი
ვეს XIX-XX სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის მიჯ­ნა­ზე იღებ­და. გა­ერ­თი­ შობ­ლო და ოქ­როს საწ­მი­სის ქვე­ყა­ნა. ეს მუ­ზე­უ­მე­ბი ეროვნული გალერეა
ა­ნე­ბის შექ­მნ­ ის მი­ზა­ნი სწო­რედ ამ წარ­სულ­სა და შე­უ­ერ­თ­დ­ნენ სვა­ნე­თის, ახალ­ცი­ხი­სა და სიღ­ნა­ღის
ტრა­დი­ცი­ა­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით თა­ნა­მედ­რო­ვე, მულ­ტი­ რე­გი­ო­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მე­ბის სი­ას თა­ნა­მედ­რო­ვე სა­ ორი კვლევითი ცენტრი
დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო-­კულ­ტუ­რუ­ლი და­ მეც­ნი­ე­რო ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ტუ­რი­თა და სა­ზო­გა­დო­ ოთხი სახლ-მუზეუმი
წე­სე­ბუ­ლე­ბის შექ­მ­ნა და, ამას­თა­ნა­ვე, კულ­ტუ­რუ­ლი ებ­რი­ვი სივ­რ­ცე­ე­ბით. ეს კი, თა­ვის მხრივ, სა­შუ­ა­
მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის მოძ­რა­ვი ძეგ­ლე­ბის, მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ ლე­ბას აძ­ლევს ჩვენს გა­ერ­თი­ა­ნე­ბას, კი­დევ უფ­რო
ვა­ნი ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლუ­რი და სა­მეც­ნი­ე­რო-­კ­ვლ ­ ე­ვი­ აქ­ტი­ურ­ ად აწარ­მო­ოს უმაღ­ლე­სი რან­გის სა­მეც­ნი­
თი პო­ტენ­ცი­ა­ლის თავ­მოყ­რა გახ­ლ­დათ. სი­მარ­თ­ ე­რო კვლე­ვა, მო­ახ­დი­ნოს შე­ძე­ნი­ლი ცოდ­ნის ინ­
ლე გითხ­რათ, პირ­ვე­ლი­ვე წუ­თე­ბი­დან ვგრძნობ­დი ტერ­პ­რე­ტა­ცია და წა­რუდ­გი­ნოს ის სა­ზო­გა­დო­ე­ბას.
უდი­დეს პა­სუ­ხის­მ­გებ­ლო­ბას, თუმ­ცა თა­ვი­დან ვერ ყო­ვე­ლი­ვე ეს ამ­ყა­რებს რო­გორც სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
წარ­მო­მედ­გი­ნა, თუ რა მას­შ­ტა­ბის ინ­სტ ­ ი­ტუ­ცია იქ­ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის, ისე მთლი­ა­ნად ქვეყნის პო­
მ­ნე­ბო­და – ბევ­რი რამ ნელ­-­ნე­ლა, მუ­შა­ობ­ ის პრო­ ზი­ცი­ას სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ე­რო-­კულ­ტუ­რულ
ცეს­ში გა­მოჩ­ნ­და. რუ­კა­ზე.
ჩვენ მი­ერ 15 წლის წინ და­ს ა­ხ უ­ლ ი გეგ­მ ე­ბ ი­დ ან
საკ­მა­ოდ ბევ­რი გან­ხ ორ­ცი­ელ­დ ა; ბევ­რ ი ჯერ კი­
დევ გან­ხორ­ც ი­ე­ლე­ბ ის პრო­ცეს­შ ი­ა . ერ­თ ი რამ
და­ნამ­დ ­ვი­ლ ე­ბით შე­მ იძ­ლ ია გითხ­რ ათ – დღეს
ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს ჰყავს მრა­ვალ­პ ­რ ო­ფ ი­ლ ი­ა ნ

მამაკაცის ხელის თითები –


ქანდაკების ფრაგმენტი. ბრინჯაო.
ძვ. წ. III-I საუკუნეები
მთავარი რედაქტორი: დავით ლორთქიფანიძე
სარედაქციო კოლეგია: ეკატერინე გამყრელიძე, ნათია ხულუზაური, მიხეილ წერეთელი, მერაბ მიქელაძე
არტ-რედაქტორი: თორნიკე ლორთქიფანიძე
ფოტოგრაფები: მირიან კილაძე, ფერნანდო ხავიერ ურკიხო, მალხაზ მაჭავარიანი, ანი დავარაშვილი, ლიზა მეფარიშვილი, ტბელ აბუსერიძე, მუზეუმის მეგობრის ბარათი – საუკეთესო საჩუქარი
მაიკლ ულრიხი/გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტის ევრაზიის განყოფილება, საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ფოტოარქივი
გამომცემელი: „ააიპ ეროვნული მუზეუმის მეგობრები“
მენეჯერი: მარიამ ინანიაშვილი
ყდა: გამარჯვების ქალღმერთ ნიკეს ქანდაკება. სარიტუალო ჭურჭლის შემკულობა. ბრინჯაო. ძვ.წ. II-I საუკუნეები
ყდის ფოტო: ფერნანდო ხავიერ ურკიხო
სტამბა: სეზანი, თბილისი, წერეთლის 140, ტელ.: 2 357002
დაგვიკავშირდით
მადლობას ვუხდით კომპანია JTI-ს ჟურნალის გამოცემის მხარდაჭერისთვის
+995 322 995 895
ISSN 2298-0318
საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მეგობრების საზოგადოება
შოთა რუსთაველის გამზირი N3, 0105 თბილისი
06
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი 15 წლის იუბი­ლეს ველ­თ­ვის ბევ­რი დამთვალიერებელი რა არის ის კომ­პო­ნენ­ტე­ბი, რო­მელ­
აღ­ნიშ­ნავს; რო­გორ შე­ა­ფა­სებ­დით გან­ვ­ ჰყავ­და და მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ თა­გა­ნაც შედ­გე­ბა თა­ნა­მედ­რო­ვე მუ­ზე­
ლილ პე­რი­ოდს? შემ­დეგ და­ი­ხუ­რა, ბევრს გვახ­სოვს ბავ­ უ­მი?
რო­­გორ შე­­ვა­­ფა­­სებ­­­დი? ალ­­­ბათ, ერ­ შ­ვო­ბი­დან; არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გა­მო­ფე­ნა, ეს არის კლა­­სი­­კუ­­რი საქ­­­მი­­ა­­ნო­­ბა – კო­­
თ­მ­ნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად ძნე­­ლია შე­­ა­­ფა­­სო 15 რო­მე­ლიც ალექ­სან­დ­რე ჯა­ვა­ხიშ­ვილ­ ლექ­­­ცი­­ე­­ბის მოვ­­­ლა-­­­პატ­­­რო­­ნო­­ბა და მა­­თი
წლის ნა­­მუ­­შე­­ვა­­რი. შე­­მიძ­­­ლია გითხ­­­რათ, მა და ავ­თო ვა­რაზ­მა შექ­მნ­ ეს; ჰა­მე­ სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო კვლე­­ვა, თუმ­­­ცა კვლევაში
რომ და­­გეგ­­­მი­­ლი­­დან ბევ­­­რი რამ გა­­კეთ­­­ რის იმ­პრ ­ ე­სი­ო­ნის­ტე­ბის კო­ლექ­ცი­ე­ბის არ ვგუ­­ლის­­­ხ­­­მობ მხო­­ლოდ ზო­­გად იკო­­
და, თუმ­­­ცა კი­­დევ ბევ­­­რია გა­­სა­­კე­­თე­­ბე­­ლი. დი­დი გა­მო­ფე­ნა, რო­მე­ლიც თბი­ლის­ ნოგ­­­რა­­ფი­­ულ და აღ­­­წე­­რი­­ლო­­ბით კვლე­­
ამას­­­თან ერ­­­თად შე­­მიძ­­­ლია გითხ­­­რათ, ში მო­ეწყო... იყო სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო ვას – ეს ძი­­რი­­თა­­დად ის­­­ტო­­რი­­უ­­ლი და
რომ ბევ­­­რი რამ მუ­­შა­­ო­­ბის პრო­­ცეს­­­ში პროგ­რა­მე­ბი და, რა თქმა უნ­და, დი­დი ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბის­­­თ­­­ვის არის და­­
აღ­­­მოჩ­­­ნ­­­და გა­­სა­­კე­­თე­­ბე­­ლი. თუ­­კი გა­­ერ­­­ სა­მეც­ნი­ე­რო აღ­მო­ჩე­ნე­ბი, თუმ­ცა, ჩე­მი მა­­ხა­­სი­­ა­­თე­­ბე­­ლი – არა­­მედ ვგუ­­ლის­­­ხ­­­მობ
თი­­ა­­ნე­­ბის მას­­­შ­­­ტაბ­­­ზე ვი­­ლა­­პა­­რა­­კებთ – აზ­რით, აკა­დე­მი­უ­რი ნა­წი­ლი და სა­ზო­ ტექ­­­ნო­­ლო­­გი­­ურ კვლე­­ვა­­საც. ყოველივე
სი­­მარ­­­თ­­­ლეს გეტყ­­­ვით – და­­საწყის­­­ში ვერ გა­დო­ე­ბას­თან ურ­თი­ერ­თო­ბის ნა­წი­ ამას­­­თან ერ­­­თად, მნიშვნელოვანია სა­­
წარ­­­მო­­მედ­­­გი­­ნა ამ გარ­­­დაქ­­­მ­­­ნის მას­­­შ­­­ტა­­ ლი ორ­გა­ნუ­ლად შერ­წყ­მუ­ლი არ იყო გა­­მო­­ფე­­ნო პო­­ლი­­ტი­­კა, უფ­­­რო სწო­­რად,
ბი... მთლი­­ა­­ნად ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ის მას­­­შ­­­ტა­­ბი. და არ ატა­რებ­და სის­ტე­მურ ხა­სი­ათს. ვიტყო­­დი, გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბის დი­­ნა­­მი­­კა, რად­­­
ამას­თან ერ­თად, ვიტყ­ვი, რომ არ­ქე­ო­ გან, რო­­გორც წე­­სი, სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლო­­ში იყო
ზო­გა­დად, რას გუ­ლის­ხ­მობს კულ­ტუ­ ლო­გი­ა­შიც, კო­ლექ­ცი­ებ­სა და კვლე­ვას მუდ­­­მივ­­­მოქ­­­მე­­დი გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბი, ხო­ლო
რულ­-­სა­მეც­ნი­ე­რო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა? შო­რის, გარ­კვ­ ე­უ­ლი წყვე­ტა იყო. შე­იძ­ დრო­ე­ბი­თი გა­მო­ფე­ნე­ბის ფუნ­ქ­ცია ფაქ­
ამის გა­სა­გე­ბად, ალ­ბათ, იმა­ზე უნ­და ლე­ბა შე­მო­მე­და­ონ ამა­ზე, მაგ­რამ, ალ­ ტობ­რი­ვად აღე­ბუ­ლი ჰქონ­და მხო­ლოდ
ვი­სა­უბ­როთ, თუ რას ეფუძ­ნე­ბა ესა თუ ბათ, ყვე­ლა და­მე­თან­ხ­მე­ბა იმა­ში, რომ გა­­ლე­­რე­­ას. ჩვენს შემ­­­თხ­­­ვე­­ვა­­ში ეს ერ­­­
ის და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა. ჩვენ უნ­და ვი­ლა­პა­ ამ პრო­ცესს არ ჰქონ­და მას­შ­ტა­ბუ­რი თ­­­მა­­ნეთს გა­­და­­ე­­ჯაჭ­­­ვა. ვფიქ­­­რობ, რომ
რა­კოთ იმა­ზე, თუ რო­გო­რი უნ­და იყოს ხა­სი­ათ
­ ი. ჩვენ ვცა­დეთ სწო­რედ კვლე­ მუდ­­­მივ­­­მოქ­­­მე­­დი და დრო­­ე­­ბი­­თი გა­­მო­­
ის და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც ფლობს ვი­სა და კო­ლექ­ცი­ე­ბის კომ­პო­ნენ­ტე­ბის ფე­­ნე­­ბის თა­­ნა­­არ­­­სე­­ბო­­ბა და ბა­­ლან­­­სი თა­­
ქვეყ­ნის­თ­ვის უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნეს კო­ კონცენტრირება ერ­თი კონ­ცეფ­ცი­ის ნა­­მედ­­­რო­­ვე მუ­­ზე­­უ­­მის მნიშვნელოვანი
ლექ­ცი­ებს, რომ­ლებ­საც, ამას­თა­ნა­ვე, ფარ­გლ ­ ებ­ში. და­საწყის­ში ბევ­რის­თ­ვის კომ­­­პო­­ნენ­­­ტი­­ა.
დი­დი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა აქვს რო­გორც ბუ­ აბ­სო­ლუ­ტუ­რად გა­უ­გე­ბა­რი იყო, თუ რა რაც შე­ე­ხე­ბა სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო
ნე­ბის ის­ტო­რი­ის­თ­ვის, ისე კა­ცობ­რი­ო­ პრინ­ცი­პით უნ­და გა­ერ­თი­ა­ნე­ბუ­ლი­ყო, პროგ­რა­მებს, რა თქმა უნ­და, წი­ნათ ისი­
ბის ის­ტო­რი­ის­თ­ვის. ჩვე­ნი ამო­სა­ვა­ლი ვთქვათ, უძ­ვე­ლე­სი გე­ო­ლო­გი­უ­რი ეპო­ ნიც არ­სე­ბობ­და, ეწყო­ბო­და ექ­ს­კურ­სი­ე­
წერ­ტი­ლი ეს არის და, შე­სა­ბა­მი­სად, ძა­ ქე­ბის ამ­სახ­ვე­ლი კო­ლექ­ცი­ე­ბი და XX ბი სკო­ლე­ბი­დან, მაგ­რამ ცალ­კე პროგ­
ლი­ან ლო­გი­კუ­რი­ა, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­უ­კუ­ნის მხატ­ვ­რო­ბა ერ­თი ქოლ­გის რა­მე­ბი საკ­მა­ოდ იშ­ვი­ა­თი მოვ­ლე­ნა იყო.
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი უნ­და იყოს ის და­წე­ ქვეშ, თუმ­ცა მე ყო­ველ­თ­ვის ვთვლი­ ჩვენ შევ­ქ­მე­ნით სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო
სე­ბუ­ლე­ბა, რო­მე­ლიც უვ­ლის სა­გან­ძურს, დი, რომ ეს მიდ­გო­მა შე­იძ­ლე­ბა იყოს პროგრამების სრუ­ლი სის­ტე­მა, რო­მე­
მის კო­ლექ­ცი­ებს, ატა­რებს სა­მეც­ნი­ე­რო ეფექ­ტუ­რი, გან­სა­კუთ­რე­ბით ჩვენ­თან, ლიც ასე­ვე აუცი­ლე­ბე­ლი კომ­პო­ნენ­ტია
კვლე­ვას და შემ­დეგ პო­უ­ლობს სხვა­დას­ – ერთი მხრივ, ეს არის XIX სა­უ­კუ­ნის თა­ნა­მედ­რო­ვე მუ­ზე­უ­მის­თ­ვის.

სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი -


ხ­ვა ფორ­მებს მა­თი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის ენ­ციკ­ლო­პე­დი­უ­რი, კლა­სი­კუ­რი მუ­ზე­უ­
წარ­სად­გე­ნად. ამას და­ვუ­მა­ტებ­დი, რა მის მო­დე­ლი, მო­რე მხრივ კი, ვიტყო­ შე­­იც­­­ვა­­ლა თუ არა თავ­­­და­­პირ­­­ვე­­ლი
თქმა უნ­და, იმ ეროვ­ნულ და ფუნ­და­მენ­ დი, რომ ეს არის XXI სა­უ­კუ­ნის მუ­ზე­უ­ გეგ­­­მა ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­უ­­რი გან­ვი­თა­რე­ბის

ახა­ლი ცოდ­ნის გაზიარების ად­გი­ლი


ტურ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს, რო­მელ­თა წარ­მო­ მის რა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი მო­დე­ლი. პრო­­ცეს­­­ში?
ჩე­ნაც ჩვე­ნი ტი­პის და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის ვალ­ რა თქმა უნ­და, გარ­კ­ვე­უ­ლი ცვლი­ლე­
დე­ბუ­ლე­ბა­ა. რო­დე­საც ეს კომ­პო­ნენ­ტე­ბი რა იყო ის ამო­ცა­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც 15 ბე­ბი მოხ­და. ალ­ბათ, ყვე­ლა­ზე მე­ტად
თა­ვის ად­გილ­ზე­ა, შეგ­ვიძ­ლია უკ­ვე ვი­ წლის წინ სა­კუ­თარ თავს დაუსახეთ იც­ვ­ლე­ბო­და და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის მას­შ­ტა­
ინ­ტერ­ვიუ > ნა­თია ხუ­ლუ­ზა­უ­რი ლა­პა­რა­კოთ განვითარებაზე, სტრა­ტე­ რო­გორც ახა­ლი გა­ერ­თი­ან­ ე­ბის ხელ­მ­ ბე­ბი. თა­ვი­დან მას­შტ ­ ა­ბე­ბი ძა­ლი­ან პა­
საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება 2005 წელს შეიქმნა და მის ხელმძღვანელად აკადემიკოსი გი­ა­ზე, დროს­თან ადაპ­ტა­ცი­ა­ზე და ა.შ. ძღ­ვა­ნელ­მა? ტა­რა იყო, შემ­დეგ ნელ­-­ნე­ლა მო­ი­მა­ტა
დავით ლორთქიფანიძე დაინიშნა. გაერთიანებაში შევიდა ჩვენი ქვეყნის პრაქტიკულად ყველა მთავარი მუზეუმი პირ­ველ რიგ­ში, ჩემ­თ­ვის მთა­ვა­ და დღეს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი უკ­ვე ძა­
და რამდენიმე სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. თითოეულ დაწესებულებას თავისი უნიკალური ისტორია, რა ხდე­ბო­და ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გა­ რი ამო­ცა­ნა იყო, რომ სა­მეც­ნი­ე­რო ლი­ან მძლავრ ქსელს წარ­მო­ად­გენს.
ერ­თი­ა­ნე­ბის შექ­მ­ნამ­დე? დაწესებულება ქცე­უ­ლი­ყო სა­ზო­გა­დო­ მა­გა­ლი­თად, თუ სვა­ნე­თის, ახალ­ცი­ხი­სა
კოლექცია და ტრადიცია ახლდა თან, თუმცა თითოეული უმძიმეს დღეში იყო, ისევე როგორც მთელი ქვეყანა
არ ვიტყო­დი, რომ სა­მუ­ზე­უ­მო სფე­რო ე­ბას­თან აქ­ტი­ურ კავ­შირ­ში მყოფ ინ­ და ვა­ნის მუ­ზე­უ­მი თა­ვი­დან­ვე შე­ვი­და
გასული საუკუნის 90-იანი წლების შემდეგ. ახლად შექმნილი გაერთიანების და მისი გენერალური დირექტორის მა­ნამ­დე წა­რუ­მა­ტე­ბე­ლი იყო – რა თქმა ს­ტი­ტუ­ცი­ად და მიგ­ვე­ღო ის ბა­ლან­სი, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის შე­მად­გენ­ლო­ბა­ში,
წინაშე იდგა საკმაოდ რთული ამოცანა – არსებულ უნიკალურ ტრადიციებზე დაყრდნობით შეექმნა თანამედროვე უნ­და, საკ­მა­ოდ დი­დი წარ­მა­ტე­ბა ჰქონ­ რო­მე­ლიც და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლია ერ­თი სიღ­ნა­ღის მუ­ზე­უ­მის შე­მო­ერ­თე­ბა გა­
ინტერდისციპლინარული სამეცნიერო-კულტურული დაწესებულება, რომელიც ეროვნული საგანძურის კვლევით და, თა­ნაც ყვე­ლა მი­მარ­თუ­ლე­ბით. მხრივ არა­მომ­გე­ბი­ა­ნი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ი­სა დაწყ­და უკ­ვე შემ­დ­გომ და ძა­ლი­ან ბედ­
მიღებული ცოდნის მიღებისა და გაზიარების, გართობისა და დასვენების ადგილად იქცეოდა და რომელიც ჩვენი ეწყო­ბო­და არაჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი გა­მო­ და მე­ო­რე მხრივ კო­მერ­ცი­ა­სა და მო­ ნი­ე­რი ვარ, რომ სიღ­ნა­ღის მუ­ზე­უ­მი
ქვეყნის სახელს აღბეჭდავდა თანამედროვე მსოფლიოს სამეცნიერო-კულტურულ რუკაზე. ფე­ნე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, მა­გა­ლი­თად, გე­ბა­ზე ორი­ენ­ტი­რე­ბუ­ლი და­წე­სე­ბუ­ გარ­კ­ვე­ულ­წი­ლად პი­ო­ნე­რად იქ­ცა სა­
ბუ­ნე­ბის გა­მო­ფე­ნა, რო­მელ­საც ყო­ ლე­ბის­თ­ვის. ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გა­

saqarTvelos erovnuli muzeumi 7


ვფიქ­­­რობ, ეს იყო ძა­­ლი­­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ აღი­­ნიშ­­­ნოს, რომ ეს იყო კულ­­­ტუ­­რის სფე­­
ვა­ნი, მე ვიტყო­­დი, გარ­­­დამ­­­ტე­­ხი ეტა­­პი რო­­ში გან­­­ხორ­­­ცი­­ე­­ლე­­ბუ­­ლი „თვინინგის“
ჩვე­­ნი ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ის­­­თ­­­ვის, რად­­­გან, გარ­­­ პირ­­­ვე­­ლი პრო­­ექ­­­ტი. ამ პრო­­ექ­­­ტის ერ­­­თ­­­-
და იმი­­სა, რომ ეს გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბი სა­­ერ­­­ ერ­­­თი უმნიშვნელოვანესი ას­­­პექ­­­ტი სწო­­
თა­­შო­­რი­­სო სა­­ზო­­გა­­დო­­ე­­ბის­­­თ­­­ვის კოლ­­­ რედ ის გახ­­­ლ­­­დათ, რომ მჭიდ­­­რო პრო­­ფე­­
ხე­­თის კი­­დევ ერ­­­თხელ წარ­­­დ­­­გე­­ნა და სი­­ო­­ნა­­ლუ­­რი კავ­­­ში­­რე­­ბი ჩა­­მო­­ყა­­ლიბ­­­და
მსოფ­­­ლი­­ოს­­­თ­­­ვის მი­­სი კი­­დევ ერ­­­თხელ არა მხო­­ლოდ ტოპ­­­-­­­მე­­ნეჯ­­­მენ­­­ტის, არა­­მედ
გაც­­­ნო­­ბა იყო, ეს ასე­­ვე იყო ძა­­ლი­­ან მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბის სხვა­­დას­­­ხ­­­ვა რგო­­ლის თა­­ნამ­­­
მნიშვნელოვანი ეტა­­პი ჩვე­­ნი ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ შ­­­რომ­­­ლებს შო­­რის.
ის სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო სა­­ზო­­გა­­დო­­ე­­ბის­­­თ­­­ვის
წარ­­­სად­­­გე­­ნად და მსოფ­­­ლი­­ოს წამ­­­ყ­­­ვან რა ხდე­ბო­და სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, რო­დე­
სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო-­­­კულ­­­ტუ­­რულ ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ საც კოლ­ხუ­რი სა­გან­ძუ­რი მსოფ­ლი­ოს
ებ­­­თან თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლო­­ბის და­­საწყე­­ბად. გარ­შე­მო მოგ­ზა­უ­რობ­და?
თი­­თო­­ე­­უ­­ლი გა­­მო­­ფე­­ნა მთლი­­ა­­ნად ჩვე­­ რო­გორც უკ­ვე ვახ­სე­ნე, სწო­რედ იმ
ნი მას­­­პინ­­­ძ­­­ლე­­ბის და­­ფი­­ნან­­­სე­­ბით ხორ­­­ პე­რი­ოდ­ში გა­იხ­ს­ნა სიღ­ნა­ღის მუ­ზე­უ­მი,
ცი­­ელ­­­დე­­ბო­­და და ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი მთა­­ვა­­რი მოგ­ვი­ან­ ე­ბით, რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ის შემ­დეგ,
მოთხოვ­­­ნა ყო­­ველ­­­თ­­­ვის იყო ჩვე­­ნი თა­­ გა­იხ­ს­ნა ს. ჯა­ნა­ში­ას სა­ხე­ლო­ბის სა­ქარ­თ­
ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლე­­ბის მო­­სამ­­­ზა­­დე­­ბელ პრო­­ცე­­ ვე­ლოს მუ­ზე­უ­მი. ყო­ველ­გ­ვა­რი თავ­მ­დაბ­
სებ­­­ში აქ­­­ტი­­უ­­რი ჩარ­­­თ­­­ვა. ვფქრობ, რომ ის ლო­ბის გა­რე­შე ვიტყო­დი, რომ ძა­ლი­ან
ბირ­­­თ­­­ვი, რო­­მე­­ლიც დღეს ერ­­­თად წარ­­­ წარ­მა­ტე­ბუ­ლი იყო დი­მიტ­რი შე­ვარ­დ­ნა­
მარ­­­თავს მუ­­ზე­­უ­­მის საქ­­­მი­­ა­­ნო­­ბას, სწო­­ ძის სა­ხე­ლო­ბის ეროვ­ნუ­ლი გა­ლე­რე­ის
რედ მა­­შინ ჩა­­მო­­ყა­­ლიბ­­­და. სწო­­რედ ამ ფარ­თო­მას­შ­ტა­ბი­ა­ნი გა­ნახ­ლე­ბა. გა­ლე­
სვანეთის მუზეუმი
გა­­მო­­ფე­­ნებ­­­მა მოგ­­­ვ­­­ცა სა­­შუ­­ა­­ლე­­ბა, შიგ­­­ნი­­ რე­ის ეფექ­ტუ­რი, მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ის­
დან გვე­­ნა­­ხა მსოფ­­­ლი­­ოს წამ­­­ყ­­­ვა­­ნი მუ­­ზე­­უ­­ ტო­რი­უ­ლი შე­ნო­ბა უკ­ვე ძა­ლი­ან მოძ­ვე­
ერ­თი­ა­ნე­ბა­ში – ის თა­ვი­დან­ვე აშენ­და პირ­ველ ეტაპს, რო­მე­ლიც 2004 წლი­ ლად. ერთი მხრივ, ჩვენ შე­­ვე­­ცა­­დეთ, რომ მო­მენ­ტ­ში (ეს მოხ­და 2000-2001 წელს), მე­­ბი. ამ პრო­­ცეს­­­ში ჩა­­მო­­ყა­­ლიბ­­­და გან­­­სა­­ ლე­ბუ­ლი იყო. ამი­ტომ გა­დაწყ­და, რომ
რო­გორც თა­ნა­მედ­რო­ვე მუ­ზე­უ­მი. ჩვენს დან და­იწყო, მე ვუ­წო­დებ­დი მო­სამ­ გაგ­­­ვე­­ცოცხ­­­ლე­­ბი­­ნა „მუზეუმების უბ­­­ნის“ ძა­ლი­ან დი­დი სა­ჯა­რი­მო სან­ქ­ცია გვქონ­ კუთ­­­რე­­ბუ­­ლი ურ­­­თი­­ერ­­­თო­­ბე­­ბი რო­­გორც ის­ტო­რი­ულ შე­ნო­ბას ბაღის მხრიდან
გა­ერ­თი­ა­ნე­ბა­ში ასე­ვე მოგ­ვი­ა­ნე­ბით შე­ ზა­დე­ბელ ეტაპს. მა­შინ ჩვენ რამ­დე­ნი­ პრო­­ექ­­­ტი, რო­­მელ­­­შიც ჩავ­­­რ­­­თეთ ფრან­­­გი და, ქვე­ყა­ნას ჰქონ­და ვა­ლი. მე ძა­ლი­ან მუ­­ზე­­უ­­მის პრო­­ფე­­სი­­ო­­ნა­­ლებს, ისე თა­­ვად და­მა­ტე­ბო­და თა­ნა­მედ­რო­ვე ნა­წი­ლი,
მო­ვი­და ბოლ­ნი­სის მუ­ზე­უ­მი და მო­ხა­რუ­ მე ლო­კა­ლუ­რი გა­მო­ფე­ნა მო­ვაწყ­ვეთ. არ­­­ქი­­ტექ­­­ტო­­რი ჟან ფრან­­­სუა მი­­ლუ, რა­­თა მად­ლი­ე­რი ვარ რო­გორც მა­შინ­დე­ლი სა­ ინსტიტუციებს შო­­რის. მთე­­ლი ამ პრო­­ცე­­ რაც შე­ნო­ბას სრუ­ლი­ად თა­ნა­მედ­რო­ვე
ლი ვარ, რომ ძა­ლი­ან მა­ღა­ლი ხა­რის­ხის სხვა­თა შო­რის, სწო­რედ მა­შინ წარ­ ის უკ­­­ვე თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე მოთხოვ­­­ნი­­ლე­­ბე­­ ქარ­თ­ვე­ლოს კულ­ტუ­რის სა­მი­ნის­ტ­რო­სი, სის შე­­დე­­გი იყო ევ­­­რო­­კავ­­­ში­­რის მხარ­­­და­­ შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი­სა და სტან­დარ­ტე­ბის
მუ­ზე­უ­მი გა­მო­ვი­და. ვუდ­გი­ნეთ სა­ზო­გა­დო­ებ­ ას ვა­ნის ახ­ ბი­­სა და ხედ­­­ვის გათ­­­ვა­­ლის­­­წი­­ნე­­ბით გა­­ ისე სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მთავ­რო­ბი­სა, რად­ ჭე­­რით გან­­­ხორ­­­ცი­­ე­­ლე­­ბუ­­ლი „თვინინგის“ შე­სა­ბა­მის გა­ლე­რე­ად გახ­დი­და. ის ერ­თი
ლად აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ნივ­თე­ბი, რაც კო­მუ­ ნახ­­­ლე­­ბუ­­ლი­­ყო, მე­­ო­­რე მხრივ კი უნ­­­და გან ჩვენ ერ­თად შევ­ძე­ლით ის­ტო­რი­ის პრო­­ექ­­­ტიც, რო­­მე­­ლიც სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს კე­დე­ლი, რო­მე­ლიც დღეს გა­ლე­რე­ის
რა ეტა­პებს გა­მო­ყოფ­დით, რომ­ლე­ბიც ნი­კა­ცი­ის საკ­მა­ოდ ახა­ლი ფორ­მა იყო დაგ­­­ვეწყო კონ­­­კ­­­რე­­ტუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბის რე­­ ამ ფურ­ცლ ­ ის გა­დაშ­ლა. თუმ­ცა, უნ­და ით­ ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მი­­სა და ბერ­­­ლი­­ნის ძველ და ახალ ნა­წილს აკავ­ში­რებს ერ­
ეროვ­ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა ამ 15 წლის მან­ დამთვალიერებლისთვის. იმ პე­რი­ოდ­ში ა­­ბი­­ლი­­ტა­­ცია და სწო­­რი, ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­უ­­რი ქ­ვას, რომ უკ­ვა­ლოდ ამას არ ჩა­უვ­ლი­ა. მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბის კუნ­­­ძუ­­ლის (პრუსიის კულ­­­ თ­მა­ნეთს, სწო­რედ იმის მა­გა­ლი­თი­ა, თუ
ძილ­ზე გან­ვ­ლო? უკ­ვე აქ­ტი­ურ ­ ად ფუნ­ქ­ცი­ო­ნი­რებ­და გე­ო­ პო­­ზი­­ცი­­ო­­ნი­­რე­­ბა. პირ­­­ვე­­ლი ეტა­­პი სწო­­ მა­შინ სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­მა მოთხოვ­ნამ ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის ფონ­­­დი) დაძ­­­ რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა თა­ნა­მედ­რო­ვე­ო­ბი­სა
ლო­გი­ის­ ა და პა­ლე­ონ­ტო­ლო­გი­ის გან­ყო­ რედ ეს იყო – პო­­ზი­­ცი­­ო­­ნი­­რე­­ბა. შემ­­­დეგ გა­ა­ჩე­რა ძა­ლი­ან მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ვა­ნი გა­მო­ მო­­ბი­­ლე­­ბას ისა­­ხავ­­­და მიზ­­­ნად. უნ­­­და და წარ­სუ­ლის შერ­წყ­მა.
ფი­ლე­ბის სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო პროგ­რა­ უკ­­­ვე მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ვა­ნი გახ­­­და სა­­ერ­­­თა­­შო­­ ფე­ნა, რო­მე­ლიც ამე­რი­კა­ში უნ­და წა­სუ­
მე­ბი რო­გორც თბი­ლის­ში, ისე დმა­ნის­ში. რი­­სო გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბის მოწყო­­ბაც. რა თქმა ლი­ყო და ამ მოვ­ლე­ნის კვა­ლი, ვიტყო­დი,
დრო­თა გან­მავ­ლო­ბა­ში ეს პროგ­რა­მე­ბი უნ­­­და, სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბი, რომ დღე­საც არის დარ­ჩე­ნი­ლი სა­ზო­გა­
კი­დევ უფ­რო მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი გახ­და რომ­­­ლებ­­­მაც და­­ტო­­ვეს გარ­­­კ­­­ვე­­უ­­ლი კვა­­ დო­ე­ბის ცნო­ბი­ე­რე­ბა­ში. დღეს არ ღირს
და სა­ერ­თა­შო­რი­სო მას­შ­ტა­ბი შე­ი­ძი­ნა. ლი, მა­­ნამ­­­დეც ეწყო­­ბო­­და, მა­­გა­­ლი­­თად ყვე­ლა დე­ტა­ლის გან­ხილ­ვა, უბ­რა­ლოდ
ვიტყო­­დი, ასე­­ვე, რომ ძა­­ლი­­ან მნიშ­ არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბი სა­­არ­­­ბ­­­რი­­ გეტყ­ვით, რომ 2006 წლი­დან და­ვიწყეთ
ვ­ნე­ლო­ვა­ნი იყო ორ­­­მ­­­ხ­­­რი­­ვი პო­­ზი­­ცი­­ო­­ უ­­კენ­­­ში, ბო­­ხუმ­­­ში (გერმანია). მუ­შა­ო­ბა იმა­ზე, რომ სა­ერ­თა­შო­რი­სო გა­
ნი­­რე­­ბა – ერ­­­თი მხრივ გვინ­­­დო­­და აღ­­­ მო­ფე­ნე­ბის მოწყო­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბა
გ­­­ვედ­­­გი­­ნა „მუზეუმების უბ­­­ნის“ იდე­­ა, რა ხდე­ბო­და სა­ერ­თა­შო­რი­სო გა­მო­ ისევ გვქო­ნო­და. ნამ­დვ­ ი­ლად მე­ა­მა­ყე­ბა,
რო­­მე­­ლიც თავ­­­და­­პირ­­­ვე­­ლად XIX სა­­უ­­ ფე­ნე­ბის მი­მარ­თუ­ლე­ბით საბ­ჭო­თა კავ­ რომ მა­შინ, რო­დე­საც ს. ჯა­ნა­ში­ას სა­ხე­
კუ­­ნე­­ში შე­­იქ­­­მ­­­ნა, შემ­­­დეგ დი­­მიტ­­­რი შე­­ ში­რის დაშ­ლი­დან ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ლო­ბის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უ­მი ფონდ
ვარ­­­დ­­­ნა­­ძე და მი­­სი თა­­ნა­­მო­­აზ­­­რე­­ე­­ბი შექ­მ­ნამ­დე? „ქართუს“ თა­ნად­გო­მით რე­ა­ბი­ლი­ტა­
ფიქ­­­რობ­­­დ­­­ნენ ამა­­ზე, მოგ­­­ვი­­ა­­ნე­­ბით კი რო­დე­საც ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი შეიქმნა, ცი­ის პრო­ცეს­ში იყო, ჩვენ შევ­ძე­ლით
არ­­­ქი­­ტექ­­­ტო­­რი ვლა­­დი­­მერ ქურ­­­თიშ­­­ვი­­ლი ჩვენ საკ­მა­ოდ რთულ მდგო­მა­რე­ო­ბა­ პრობ­ლე­მე­ბის გა­დაჭ­რა და სა­ერ­თა­შო­
და ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მის მა­­შინ­­­დე­­ლი ში ვი­ყა­ვით სა­ერ­თა­შო­რი­სო გა­მო­ფე­ რი­სო გა­მო­ფე­ნე­ბის მოწყო­ბა. კოლ­ხუ­რი
დი­­რექ­­­ტო­­რი თა­­მაზ სა­­ნი­­კი­­ძე მუ­­შა­­ობ­­­ ნებ­თან და­კავ­ში­რე­ბით. იმის გა­მო, რომ სა­გან­ძუ­რის ცნო­ბი­ლი ტურ­ნე ბერ­ლინ­ში
დ­­­ნენ პრო­­ექ­­­ტ­­­ზე ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მის საქართველომ ჩა­შა­ლა უკ­ვე და­გეგ­მი­ლი და­იწყო და შემ­დეგ მო­ი­არ ­ ა მსოფ­ლი­ოს
სიღნაღის მუზეუმი ახალციხის მუზეუმი
ირ­­­გ­­­ვ­­­ლივ „მუზეუმების უბ­­­ნის“ შე­­საქ­­­მ­­­ნე­­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო გა­მო­ფე­ნა უკა­ნას­კ­ნელ წამ­ყვ­ ა­ნი მუ­ზე­უ­მე­ბი.

8 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 9


კი­დევ რა იყო აუცი­ლე­ბე­ლი ამ შე­დე­ ნი გახ­და, ჩვე­ნი გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის ძა­ლი­ან
გის მი­საღ­წე­ვად გარ­და ტექ­ნი­კუ­რი და პრინ­ცი­პულ ელე­მენტს წარ­მო­ად­გენს,
ფი­ნან­სუ­რი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი­სა? რად­გან სწო­რედ ეს აუდი­ტო­რი­ე­ბი გახ­
ვფიქ­რობ, რომ ყვე­ლა­ფე­რი, რა­ზეც ვი­ ლავთ ის პლატ­ფორ­მა, სა­დაც მყარ­დე­
სა­უბ­რეთ, ძა­ლი­ან მნიშვნელოვანი იყო, ბა ურ­თი­ერ­თ­კავ­ში­რი სხვა­დას­ხ­ვა სფე­
თუმ­ცა ამ შე­დე­გე­ბის მიღ­წე­ვა შე­უძ­ლე­ რო­ებს შო­რის. ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის
ბე­ლი იქ­ნე­ბო­და ადა­მი­ა­ნე­ბის გა­რე­შე. ფუნ­ქ­ცია და დე­ვი­ზი გახ­ლავთ ინ­ტერ­
რო­დე­საც ჩვენ იმ­დ­რო­ინ­დელ გა­რე­მო­ზე დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი ფუნ­ქც­ ი­ო­ნი­რე­ბა და
ვლა­პა­რა­კობთ, უნ­და გა­ვით­ვა­ლის­წი­ ხე­ლოვ­ნე­ბი­სა და მეც­ნი­ერ­ ე­ბის კავ­ში­რი,
ნოთ, თუ რა ხდე­ბო­და გარ­შე­მო: ეს იყო რაც თა­ნა­მედ­რო­ვე აუდი­ტო­რი­ის გა­რე­შე
2002-2005 წლე­ბი, ცვლი­ლე­ბე­ბის დრო, შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ა.
ქვე­ყა­ნა­ში ძა­ლი­ან დი­დი ენერ­გია იყო ზო­გა­დად, ყო­ველ­თ­ვის დი­დი გა­მოწ­
კონ­ცენ­ტ­რი­რე­ბუ­ლი, იც­ვ­ლე­ბო­და ყვე­ ვე­ვაა პო­ზი­ცი­ო­ნი­რე­ბა, და­ფი­ნან­სე­ბა...
ლა­ფე­რი და იც­ვ­ლე­ბოდ­ნენ კად­რე­ბიც. ახ­ლა ამ ყვე­ლა­ფერს და­ე­მა­ტა პან­დე­
უნ­და გითხ­რათ, რომ მა­შინ აკა­დე­მი­ურ მი­აც. რა თქმა უნ­და, ფი­ნან­სუ­რი შე­
და­წე­სე­ბუ­ლე­ბებს ძა­ლი­ან გა­უ­ჭირ­დათ, საძ­ლებ­ლო­ბე­ბი მწი­რია და ტუ­რიზ­მის
აჰ­ყო­ლოდ­ნენ ცვლი­ლე­ბებს. ხში­რი იყო შემ­ცი­რე­ბას­თან ერ­თად ეს პრობ­ლე­ „მედეას ოქრო – ახალი აღმოჩენები „ანტიკური ვანის ოქროს სამარხები“,
საქართველოდან“, Altes Museum, ბერლინი, გერმანია ფიცვილიამის მუზეუმი, კემბრიჯი, ინგლისი
კად­რე­ბის დე­ნა­დო­ბა, მათ შო­რის – არა­ მა კი­დევ უფ­რო მა­ტუ­ლობს, მაგ­რამ
ნე­ბა­ყოფ­ლო­ბი­თიც. ვფიქ­რობ, რომ ჩვენ ყო­ველ­თ­ვის უნ­
მე სი­ა­მა­ყით შე­მიძ­ლია გითხ­რათ, რომ და ვიბ­რ­ძო­ლოთ. სირ­თუ­ლე­ე­ბის გა­ საძ­­­ლებ­­­ლო­­ბე­­ბის ფარ­­­თო სპექ­­­ტ­­­რი. ჩვენ თუმ­­­ცა, ნელ­­­-­­­ნე­­ლა, მემ­­­გო­­ნი, მა­­ინც მი­­ვი­­ დროს, ხე­ლოვ­ნე­ბის გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ თხ­­­­­­­ვე­­­­ვა­­­­ში ვი­­­­ყა­­­­ვით სწო­­­­რედ ვი­­­­ზი­­­­ტორ­­­­­­­თა
ჩვენ შევ­ძე­ლით ის, რომ არც ერთ ძველ და­ლახ­ვა­ში ტრა­გე­დი­ას ვერ ვხე­დავ, გვსურს, ყო­­ველ­­­თ­­­ვის ვპა­­სუ­­ხობ­­­დეთ სა­­ წევთ წინ. ისევ გა­­ვი­­მე­­ო­­რებ, რომ გარ­­­კ­­­ვე­­ ლი ნი­მუ­შე­ბის სრულ­ყო­ფილ მოვ­ლას, ცენ­­­­­­­ტ­­­­­­­რის სის­­­­­­­ტე­­­­მის „არქიტექტორები“ და
თა­ნამ­შ­რო­მელს და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა არ და­ სტი­მულს კი მაძ­ლევს ის, რომ მა­ღა­ლი ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო სტან­­­დარ­­­ტებს და დღეს უ­­ლი მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბე­­ბით ის, რაც თა­­ვი­­დან კვლე­ვა­სა და სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის წარ­ ამას­­­­­­­თა­­­­ნა­­­­ვე, პრო­­­ექ­­­­­­­ტ­­­­­­­ში ვი­­­­თა­­­­ვეთ სა­­­­მეც­­­­­­­
უ­ტო­ვე­ბი­ა. მათ და­ე­მატ­ნენ ახალ­გაზ­ რან­გის მეც­ნი­ე­რე­ბას ვა­ვი­თა­რებთ და უკ­­­ვე ამ სტან­­­დარ­­­ტე­­ბით ფუნ­­­ქ­­­ცი­­ო­­ნი­­რე­­ბა ვერ გავ­­­თ­­­ვა­­ლეთ და არ ვე­­ლო­­დით, იყო დ­გე­ნას. ეს პრო­ცე­სი შე­უძ­ლე­ბე­ლია ნი­­­ე­­­­რო ინფორმაციის ინ­­­­­­­ტერ­­­­­­­პ­­­­­­­რე­­­­ტა­­­­ცი­­­ა.
რ­დე­ბიც და ყვე­ლამ ერ­თად, ბუ­ნებ­რი­ ფარ­თო სპექ­ტრ ­ ის სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო შე­­უძ­­­ლია არა მხო­­ლოდ დედაქალაქში მას­­­შ­­­ტა­­ბე­­ბი, ამ შემ­­­თხ­­­ვე­­ვა­­ში ის, რომ რა­­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მარ­თ­ლ­მა­დი­დე­ბელ ჩვენ პარ­­­ტ­­­ნი­­ო­­რე­­ბი გვყავს, ასე­­ვე, კო­­
ვი­ა, ხე­ლი შე­უწყო მუ­ზე­უ­მის წინ­ს­ვ­ლას. პროგ­რა­მებს ვქმნით. სწო­რედ ეს არის არ­­­სე­­ბულ მუზეუმებს, არა­­მედ სიღ­­­ნა­­ღის, ღა­­ცებს იმა­­ზე გა­­ცი­­ლე­­ბით მე­­ტი დრო დას­­­ ეკ­ლე­სი­ას­თან მჭიდ­რო თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ მუ­­ნი­­კა­­ცი­­ის სის­­­ტე­­მა­­ში, მა­­გა­­ლი­­თად,
დღეს შე­მიძ­ლი­ა, გა­და­მე­ტე­ბის გა­რე­შე ის ორი მიმართულება, რო­მე­ლიც სა­ სვა­­ნე­­თის, ახალ­­­ცი­­ხის, ბოლ­­­ნი­­სი­­სა და ჭირ­­­დე­­ბო­­და, ვიდ­­­რე ვფიქ­­­რობ­­­დით. ბის გა­რე­შე. სა­სი­ხა­რუ­ლო­ა, რომ დღეს მჭიდ­­­როდ ვთა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლობთ სა­­ზო­­
გითხ­რათ, რომ ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში არ­ ბო­ლოო ჯამ­ში სა­ზო­გა­დო­ე­ბას ზრდის, ვა­­ნის მუ­­ზე­­უ­­მებს, რაც ასე­­ვე ნამ­­­დ­­­ვი­­ლად ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი­სა და სა­პატ­რი­არ­ გა­­დო­­ებ­­­რივ მა­­უწყე­­ბელ­­­თან, რო­­მე­­ლიც
სე­ბობს ბირ­თვ­ ი, რო­მელ­საც შე­უძ­ლია რაც, თა­ვის­თა­ვად ცხა­დი­ა, ქვეყ­ნის­თ­ სა­­ა­­მა­­ყო­­ა. მე­ა­მა­ყე­ბა ისიც, რომ სა­ქარ­თ­ რა მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ბა აქვს სის­ტე­მურ მიდ­ ქოს თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა ძალ­ზედ ჰარ­მო­ ჩვე­­ნი მუდ­­­მი­­ვი პარ­­­ტ­­­ნი­­ო­­რი­­ა, გან­­­სა­­კუთ­­­
ნე­ბის­მი­ე­რი პრო­დუქ­ტის თავიდან ბო­ ვის არის უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი. ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი სა­მეც­ნი­ე­რო გო­მას თა­ნა­მედ­რო­ვე მარ­თ­ვა­ში? ნი­უ­ლი და მრავალმხრივია. ვფიქ­რობ, რე­­ბით კი ამ მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბით გა­­მოვ­­­
ლომ­დე შექ­მ­ნა. თუ და­საწყის­ში ჩვენს ცოდ­ნის გავ­რ­ცე­ლე­ბის პლატ­ფორ­მად ჩემ­თ­ვის რო­გორც ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლის­ ჩვე­ნი მუ­ზე­უ­მის მო­ვა­ლე­ო­ბა­ა, აუხ­სნ­ ას ყოფ­­­დი National Geographic Magazine
პრო­ექ­ტებ­ში ძა­ლი­ან ბევ­რი უცხო­ე­ლი რა გე­ა­მა­ყე­ბათ დღეს? იქ­ცა. ჩვენ აქ­ტი­უ­რად ვმო­ნა­წი­ლე­ობ­დით თ­ვის და მეც­ნი­ე­რის­თ­ვის, რა თქმა უნ­ სა­ზო­გა­დო­ე­ბას, რომ ცოდ­ნა და რწმე­ – სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს, რომ­­­ლის და­­ფუძ­­­ნე­­ბა­­
მონაწილეობდა (და მე მა­თი ძა­ლი­ან დღეს სი­­ა­­მა­­ყით შეგ­­­ვიძ­­­ლია აღ­­­ვ­­­ნიშ­­­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პირ­ვე­ლი სა­მეც­ნი­ერ ­ ო და, ბუ­ნებ­რი­ვია ნე­ბის­მი­ე­რი პრო­ექ­ტის ნა გა­ნუ­ყო­ფე­ლია და რომ მეც­ნი­ე­რე­ ში გარ­­­კ­­­ვე­­უ­­ლი ფორ­­­მით ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­
მად­ლი­ე­რი ვარ, თი­თო­ე­უ­ლი მათ­გა­ნის ნოთ, რომ სა­­მი მთა­­ვა­­რი ბრენ­­­დი, რომ­­­ კვი­რე­უ­ლის და შემ­დეგ უკ­ვე ფეს­ტი­ვა­ლის სის­ტე­მუ­რი გა­აზ­რე­ბა და და­ნახ­ვა. ამის ბა და რე­ლი­გია კი არ ეწი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ბა, ზე­­უ­­მიც მო­ნა­წი­ლე­ობ­და. National Geogr­
ჩა­მოთ­ვ­ლა შე­მიძ­ლი­ა, გან­სა­კუთ­რე­ბით ლი­­თაც ჩვე­­ნი ქვე­­ყა­­ნა მსოფ­­­ლი­­ო­­შია და­ფუძ­ნე­ბა­ში, რომ­ლის სა­ზე­ი­მო გახ­ს­ნა­ გა­რე­შე შე­უძ­ლე­ბე­ლია განვითარება, არა­მედ ავ­სებს ერ­თ­მა­ნეთს და ხელს pahic Magazine – სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლო თა­­ვი­­დან
არ­ქი­ტექ­ტო­რე­ბი­სა და კონ­სერ­ვა­ცი­ა-­ ცნო­­ბი­­ლი – პირ­­­ვე­­ლი ევ­­­რო­­პე­­ლე­­ბი, საც სწორედ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ­მა გან­სა­კუთ­რე­ბით დღეს. სწო­რედ სა­ უწყობს მყარ ფუნ­და­მენ­ტ­ზე და­ფუძ­ნე­ ბო­­ლომ­­­დე „სილქნეტის“ მი­­ერ და­­ფი­­ნან­­­
რეს­ტავ­რა­ცი­ის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი­სა), სა­ ღვი­­ნის სამ­­­შობ­­­ლო და ოქ­­­როს საწ­­­მი­­სის მუ­ზე­უმ­მა უმას­პინ­ძ­ლა. სი­ცოცხ­ლო სის­ტე­მის კომ­პო­ნენ­ტე­ბი­ა, ბუ­ლი, გა­ნათ­ლე­ბუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის სე­­ბუ­­ლი პრო­­ექ­­­ტი­­ა, რომ­­­ლის პარ­­­ტ­­­ნი­­
მუ­შა­ოს დიდ ნა­წილს ჩვენ უკ­ვე თვი­თონ ქვე­­ყა­­ნა – იმ მა­­სა­­ლა­­ზეა და­­ფუძ­­­ნე­­ბუ­­ლი, რომ­ლებ­საც ვე­ფუძ­ნე­ბით და და­წე­სე­ბუ­ გან­ვი­თა­რე­ბას. ამ ეკო­­­­სის­­­­­­­ტე­­­­მა­­­­ში შე­­­­დის ო­­რი გახ­­­და სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი
ვარ­თ­მევთ თავს. რო­­მე­­ლიც ეროვ­­­ნულ მუ­­ზე­­უმ­­­შია და­­ცუ­­ლი რას იტყო­­დით იმ მიმ­­­დი­­ნა­­რე პრო­ექ­ ლე­ბე­ბი ვალ­დე­ბულ­ნი არი­ან, მო­ძებ­ნონ სხვა­­­­დას­­­­­­­ხ­­­­­­­ვა უმაღ­­­­­­­ლე­­­­სი სას­­­­­­­წავ­­­­­­­ლე­­­­ბე­­­­ლი, მუ­­ზე­­უ­­მი. პარ­­­ტ­­­ნი­­ო­­რი და მას­­­პინ­­­ძე­­ლიც
და კვლე­­ვებს, რომ­­­ლე­­ბიც ამ სამ დე­­ბუ­­ ტებ­ზე, რომ­­­ლე­­ბიც ამა თუ იმ მი­­ზე­­ზე­­ბის ამ ელე­მენ­ტე­ბის ურ­თი­ერ­თ­კავ­ში­რე­ბი. პირ­­­­­­­ველ რიგ­­­­­­­ში, რა თქმა უნ­­­­­­­და, თბი­­­­ლი­­­­ გარ­­­კ­­­ვე­­უ­­ლი ფორ­­­მით... ამ ჟურ­­­ნა­­ლის სა­­
რა არის თქვენ­თ­ვის ახა­ლი გა­მოწ­ვე­ვა ლე­­ბას უმაგ­­­რებს ზურგს, სწო­­რედ ეროვ­­­ გა­­მო ჯე­­რაც არ დას­­­რუ­­ლე­­ბუ­­ლა? ურ­თი­ერ­თ­კავ­ში­რის და დი­ა­ლო­გის გა­ სის სა­­­­ხელ­­­­­­­მ­­­­­­­წი­­­­ფო უნი­­­­ვერ­­­­­­­სი­­­­ტე­­­­ტი, ასე­­­­ვე ქარ­­­თ­­­ვე­­ლო­­ში და­­არ­­­სე­­ბის მთა­ვა­რი მი­­
დღეს, რა ეტაპ­ზეა ახ­ლა ეროვ­ნუ­ლი მუ­ ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლე­­ბი ატა­­რე­­ ჯერ­­­ჯე­­რო­­ბით ვერ შევ­­­ძე­­ლით ხე­ლოვ­ რე­შე გან­ვი­თა­რე­ბა შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ა. ასე­ ბიზ­­­­­­­ნე­­­­სის და ტექ­­­­­­­ნო­­­­ლო­­­­გი­­­ის უნი­­­­ვერ­­­­­­­სი­­­­ ზა­­ნი გა­­ნათ­­­ლე­­ბის ხელ­­­შეწყო­­ბა და იმის
ზე­უ­მი? ბენ. ამ კონ­­­ცეფ­­­ცი­­ით შე­­იქ­­­მ­­­ნა არა­­ერ­­­თი ნე­ბის მუ­­ზე­­უ­­მის სრუ­­ლი რე­­ა­­ბი­­ლი­­ტა­­ცი­­ა, თი სის­ტე­მუ­რი განვითარება შე­საძ­ლე­ ტე­­­­ტი; ჩვე­­­­ნი პარ­­­­­­­ტ­­­­­­­ნი­­­ო­­­­რე­­­­ბი არი­­­ან შო­­­­თა გა­­გე­­ბა­­ა, თუ რო­­გორ უნ­­­და განვითარდეს
დღეს ჩვენ უკ­ვე ცოდ­ნის გავ­რც­ ე­ლე­ სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო გა­­მო­­ფე­­ნაც და ჩვენ იმ თუმ­­­ცა, დარ­­­წ­­­მუ­­ნე­­ბუ­­ლი ვარ, ამა­­საც მა­­ ბე­ლია მხო­ლოდ იმ შემთხვევაში, თუ რუს­­­­­­­თა­­­­ვე­­­­ლის სა­­­­ქარ­­­­­­­თ­­­­­­­ვე­­­­ლოს ეროვ­­­­­­­ნუ­­­­ სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო კო­­მუ­­ნი­­კა­­ცი­­ის, ცოდ­­­ნის გა­­
ბის ფუნ­და­მენ­ტუ­რი ქსე­ლი ვხდე­ბით; სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო კვლე­­ვე­­ბის ინ­­­ტერ­­­პ­­­რე­­ტა­­ ლე მო­­ვა­­ხერ­­­ხებთ. სწო­­რედ ესაა ახ­­­ლა არ­სე­ბობს ფარ­თო ხედ­ვა და ეროვ­ნულ ლი სა­­­­მეც­­­­­­­ნი­­­ე­­­­რო ფონ­­­­­­­დი, კულ­­­­­­­ტუ­­­­რუ­­­­ლი და­­ცე­­მის პრო­­ცე­­სი. ეს ეხე­­ბა რო­­გორც
ეს ყვე­ლა­ზე პრინ­ცი­პუ­ლია და ჩვე­ნი ცი­­ი­­სა და წარ­­­დ­­­გე­­ნის შე­­საძ­­­ლებ­­­ლო­­ბა პრი­­ო­­რი­­ტე­­ტი – ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მი­­სა მუ­ზე­უმს ეს ნამ­დვ­ ი­ლად აქვს. მემ­­­­­­­კ­­­­­­­ვიდ­­­­­­­რე­­­ო­­­­ბის სა­­­ა­­­­გენ­­­­­­­ტო, გო­­­ე­­­­თეს ინ­­­­­­­ ილუს­­­ტ­­­რა­­ცი­­ებს, ასევე აზ­­­რის ჩა­­მო­­ყა­­ლი­­
ხუ­თი რე­გი­ო­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მიც სწო­რედ მოგ­­­ვე­­ცა, რომ­­­ლებ­­­საც ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­ და კონ­­­სერ­­­ვა­­ცი­­ა-­­­რეს­­­ტავ­­­რა­­ცი­­ის ცენ­­­ტ­­­რის ჩვენ ვხე­­­­დავთ ჩვენს შე­­­­მად­­­­­­­გენ­­­­­­­ლო­­­­ბა­­­­ში ს­­­­­­­ტი­­­­ტუ­­­­ტი, ბრი­­­­ტა­­­­ნე­­­­თის საბ­­­­­­­ჭო, და­­­­ცუ­­­­ლი ბე­­ბას, რუ­­კებს და ასე შემ­­­დეგ.
ამას ემ­სა­ხუ­რე­ბა – სამეცნიერო ცოდ­ უ­­მი აწარ­­­მო­­ებს; აღ­­­ვ­­­ნიშ­­­ნავ­­­დი 2018 წელს რე­­ა­­ბი­­ლი­­ტა­­ცი­­ა, შე­­იძ­­­ლე­­ბა ით­­­ქ­­­ვას, თა­­ვი­­ შე­­­­მა­­­­ვალ ელე­­­­მენ­­­­­­­ტებს და, აგ­­­­­­­რეთ­­­­­­­ვე, იმ ტე­­­­რი­­­­ტო­­­­რი­­­ე­­­­ბის სა­­­ა­­­­გენ­­­­­­­ტო. ამ უკა­­­­ნას­­­­­­­კ­­­­­­­ თა­­ვის­­­თა­­ვად ცხა­­დი­­ა, ძა­­ლი­­ან
ნის გავ­რ­ცე­ლე­ბას. სწო­რედ იმ სა­მეც­ნი­ ფრანკფურტის წიგ­­­ნის ფეს­­­ტი­­ვალ­­­ზე ჩვენ დან შექ­­­მ­­­ნა. სა­­მი კორ­­­პუ­­სი­­დან ჩვენ, ჯერ­­­ ეკო­­­­სის­­­­­­­ტე­­­­მას, რო­­­­მელ­­­­­­­შიც ვარ­­­­­­­სე­­­­ბობთ. ნელ­­­­­­­თან თა­­­­ნამ­­­­­­­შ­­­­­­­რომ­­­­­­­ლო­­­­ბა, ვფიქ­­­­­­­რობ, მნიშვნელოვანია კერ­­­ძო სექ­­­ტორ­­­
ე­რო ცოდ­ნი­სა, რომ­ლის კონ­ცენ­ტ­რი­რე­ მი­­ერ ორ­­­გა­­ნი­­ზე­­ბულ სამ გა­­მო­­ფე­­ნას, ჯე­­რო­­ბით, მხო­­ლოდ ერ­­­თის დას­­­რუ­­ლე­­ბა ძა­ლი­ან მნიშვნელოვანია ეროვ­ნუ­ლი ძა­­­­ლი­­­ან მნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ვა­­ნია და ნო­­­­ვა­­­­ტო­­­­ თან თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლო­­ბა; უკ­­­ვე ვახ­­­სე­­ნე
ბაც მუდ­მი­ვად მიმ­დი­ნა­რე­ობს კვლე­ვა­ზე რომლებიც სწო­­რედ პირ­­­ვე­­ლი ევ­­­რო­­ შევ­­­ძე­­ლით, ორი კვლა­­ვაც მო­­ლო­­დი­­ნის სა­გან­ძუ­რის უმ­თავ­რე­სი ნა­წი­ლის, შალ­ რუ­­­­ლი იყო. ჩვე­­­­ნი ჩარ­­­­­­­თუ­­­­ლო­­­­ბი­­­­თა და „სილქნეტი“. ჩვენ არა­­ერ­­­თი სა­­ინ­­­ტე­­რე­­
დაყ­რ­დ­ნო­ბით. ის სა­კონ­ფე­რენ­ციო დარ­ პე­­ლე­­ბის, ღვი­­ნი­­სა და ოქ­­­როს საწმისის რე­­ჟიმ­­­ში­­ა. სამ­­­წუ­­ხა­­როდ, ჯერ­­­ჯე­­რო­­ბით ვერ ვა ამი­რა­ნაშ­ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის ხე­ლოვ­ ეროვნული მუ­­­­ზე­­­უ­­­­მის სტან­­­­­­­დარ­­­­­­­ტით, და­­­­ სო პრო­­ექ­­­ტი გან­­­ვა­­ხორ­­­ცი­­ე­­ლეთ, მა­­გა­­
ბა­ზე­ბი, აუდი­ტო­რი­ე­ბი, რომ­ლე­ბიც, შე­ ქვე­­ყა­­ნას წა­­რად­­­გენ­­­დ­­­ნენ. ყო­­ვე­­ლი­­ვე ეს შევ­­­ძე­­ლით ფი­­ნან­­­სი­­რე­­ბის მო­­ძი­­ე­­ბა იმის­­­თ­­­ ნე­ბის მუ­ზე­უმ­ში და­ცუ­ლი, უნი­კა­ლუ­რი ცუ­­­­ლი ტე­­­­რი­­­­ტო­­­­რი­­­ე­­­­ბის რამ­­­­­­­დე­­­­ნი­­­­მე ვი­­­­ზი­­­­ ლი­­თად, BP-სთან, JTI-სთან, „თიბისი“
იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, ჩვე­ნი სა­ფირ­მო ნი­შა­ იმას ნიშ­­­ნავს, რომ ჩვენს ხელთ არის შე­­ ვის, რომ ეს პრო­­ცე­­სი დას­­­რუ­­ლე­­ბუ­­ლი­­ყო, ქრისტიანული სიწ­მინ­დე­ე­ბის და ამა­ვე ტორ­­­­­­­თა ცენ­­­­­­­ტ­­­­­­­რი შე­­­იქ­­­­­­­მ­­­­­­­ნა. ჩვენ ამ შემ­­­­­­­ ბან­­­კ­­­თან, „ლიბერთი ბან­­­კ­­­თან“, „დავით

10 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 11


ბე­­ჟუ­­აშ­­­ვი­­ლის გა­­ნათ­­­ლე­­ბის ფონ­დთ ­ ან“ ლო­ბა არის განვითარების გზა. ამ გზა­ზე, რომ­ლე­ბიც, რა თქმა უნ­და, არ ეწი­ნა­
ერ­­­თად. ახ­­­ლა ვიწყებთ თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლო­­ რა თქმა უნ­და, შეც­დო­მე­ბის გა­რე­შე ვერ აღ­მ­დე­გე­ბა ზო­გად­სა­კა­ცობ­რიო პრინ­
ბას Visa-ს წარ­­­მო­­მად­­­გენ­­­ლო­­ბას­­­თან. გა­ვივ­ლით, თუმ­ცა ამ შეც­დო­მებ­ზე შე­იძ­ ცი­პებს. ჩვე­ნი მი­სია სა­ბო­ლოო ჯამ­ში
შე­­სა­­ბა­­მი­­სად, ჩემ­­­თ­­­ვის მუ­­ზე­­უ­­მი, თა­ ლე­ბა ვის­წავ­ლოთ არა მხო­ლოდ ჩვენ, არის ახა­ლი ცოდ­ნის მი­ღე­ბა და გა­და­
ვის­თა­ვად არის თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე, დი­­ არა­მედ ის­წავ­ლონ სხვებ­მაც. ცე­მა. ჩვე­ნი მთა­ვა­რი ფუნ­ქ­ციაა იმ ცნო­
ნა­­მი­­კუ­­რი დაწესებულება, რო­­მე­­ლიც ბის­მოყ­ვა­რე­ო­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა, რო­
მუ­­შა­­ობს სის­­­ტე­­მუ­­რად და სხვა­­დას­­­ხ­­­ვა რამ­დე­ნად კმა­ყო­ფი­ლი ხართ გან­ვ­ლი­ მე­ლიც დევს ადა­მი­ან­ში და რომ­ლის
ელე­­მენ­­­ტე­­ბის სინ­­­თეზს წარ­­­მო­­ად­­­გენს. ლი 15 წლით და უკ­ვე მიღ­წე­უ­ლი შე­დე­ კი­დევ უფ­რო გაღ­ვი­ვე­ბა და გან­ვი­თა­
ჩვენ ვართ ქსე­­ლი, გვაქვს ქსე­­ლუ­­რი გით რო­გორც ამ ინ­სტ ­ ი­ტუ­ცი­ის ხელ­მ­ძღ­ რე­ბა შეგ­ვიძ­ლია ჩვენ­-­ჩ­ვე­ნი პრო­ფე­
ხედ­­­ვა და არა იზო­­ლი­­რე­­ბუ­­ლი ბლო­­კე­­ ვა­ნე­ლი? სი­უ­ლი სფე­როს სა­შუ­ა­ლე­ბით.
ბის გა­­ერ­­­თი­­ა­­ნე­­ბა. მი­­ხა­­რი­­ა, რომ გარ­­­კ­­­ვე­­უ­­ლი ნა­­ბი­­ჯე­­ბი,
რომ­­­ლე­­ბიც თა­­ვის დრო­­ზე სა­­ზო­­გა­­დო­­ რო­გო­რი გსურთ იყოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­
რი­თია გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ასე­თი – ქსე­ ე­­ბის გან­­­ხილ­­­ვის საგ­­­ნად იქ­­­ცა, სწო­­რი ზე­უ­მი კი­დევ 15 წლის შემ­დეგ?
ლუ­რი – სის­ტე­მა? აღ­­­მოჩ­­­ნ­­­და. რო­­დე­­საც მუ­­ზე­­უმ­­­მა პირ­­­ვე­­ ჩვენ უკ­ვე გვაქვს მომ­დევ­ნო 5 წლის
ალ­ბათ, ის მარ­ტი­ვი ფორ­მუ­ლა, რომ ლად გახ­­­ს­­­ნა კა­­რი, დი­­დი დის­­­კუ­­სია გა­­ი­­ გეგ­მა და ზუს­ტად ვი­ცი, თუ რას უნ­და
ყვე­ლა­ფე­რი ერ­თი­ა­ნი­ა, თუმ­ცა თი­თო­ე­ მარ­­­თა იმის შე­­სა­­ხებ, შე­­იძ­­­ლე­­ბა თუ არა, მი­ვაღ­წი­ოთ მომ­დევ­ნო ხუთ­წლ ­ ე­ულ­ში.
უ­ლი განსხვავებულია, ძა­ლი­ან კარ­გად რომ მუ­­ზე­­უმს რამ­­­დე­­ნი­­მე შე­­სას­­­ვ­­­ლე­­ლი რაც შე­ე­ხე­ბა მომ­დევ­ნო 15 წელს, ზო­
ხსნის ჩვე­ნი სის­ტე­მის არსს. ის, რომ ჰქონ­­­დეს და რომ შე­­სას­­­ვ­­­ლე­­ლი კა­­რი გა­დად გეტყ­ვით – ვი­სურ­ვებ­დი, რომ
ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში სხვა­დას­ხ­ვა თა­ო­ იყოს შუ­­შის. ამის გა­­მო ჩვენ გარ­­­კ­­­ვე­­ულ­­­ არა მხო­ლოდ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი,
ბის, სხვა­დას­ხ­ვა პრო­ფე­სი­ის ადა­მი­ა­ნე­ბი წი­­ლად გაგ­­­ვაკ­­­რი­­ტი­­კეს. კრი­­ტი­­კა მოჰ­­­ არა­მედ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჩვე­ნი ტი­პის
ერ­თი­ან­დე­ბი­ან იმ სა­ერ­თო მიზ­ნის­თ­ვის, ყ­­­ვა მუ­­ზე­­უმ­­­ში პირ­­­ვე­­ლი კა­­ფეს გახ­­­ს­­­ნა­­ ყვე­ლა და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა წარ­მა­ტე­ბუ­ლი
რომ შექ­მ­ნან ისე­თი სტან­დარ­ტის გა­მო­ საც... ის ელე­­მენ­­­ტა­­რუ­­ლი რა­­ღა­­ცე­­ბი, რაც იყოს და ყვე­ლა ხე­დავ­დეს, რომ მეც­ნი­
ფე­ნე­ბი, სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო თუ სა­მეც­ დღეს ყვე­­ლას­­­თ­­­ვის მი­­სა­­ღე­­ბი­­ა, სწო­­რედ ე­რე­ბა არ არის ფუ­ფუ­ნე­ბა. მეც­ნი­ე­რე­ბა
ნი­ე­რო პრო­ექ­ტე­ბი, რომ­ლე­ბი­თაც ჩვენ ეროვ­­­ნულ მუ­­ზე­­უმ­­­ში და­­იწყო. ეროვ­­­ნულ პირ­ველ რიგ­ში იმის­თ­ვის გვჭირ­დე­ბა,
თა­ვი­სუფ­ლად შევ­ძ­ლებთ წარ­ვ­დ­გეთ მუ­­ზე­­უმ­­­ში შე­­იქ­­­მ­­­ნა ტექ­­­ნო­­ლო­­გი­­ე­­ბის გა­­ რომ კარ­გად ვიცხოვ­როთ და არ უნ­და
ჩვენს სა­ერ­თა­შო­რი­სო პარ­ტ­ნი­ო­რებ­თან, მო­­ყე­­ნე­­ბის სტან­­­დარ­­­ტიც. აღა­­რა­­ფერს ვე­ლო­დე­ბო­დეთ კარ­გად ცხოვ­რე­ბას
გან­საზღ­ვ­რავს ჩვე­ნი და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის ვამ­­­ბობ სა­­გან­­­მა­­ნათ­­­ლებ­­­ლო პროგ­­­რა­­მე­­ იმის­თ­ვის, რომ და­ვიწყოთ მეც­ნი­ე­რე­
გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლო­ბას. ბის ფარ­­­თო სპექ­­­ტ­­­რ­­­ზე, რომელიც ძა­­ლი­­ ბის გან­ვი­თა­რე­ბა. ვფიქ­რობ, რომ ჩვე­
ალ­ბათ, ისიც აღ­სა­ნიშ­ნი­ა, რომ სა­ ან კარ­­­გად გა­­მოჩ­­­ნ­­­და პან­­­დე­­მი­­ის დროს, ნი ქვეყ­ნის­თ­ვის მეც­ნი­ე­რე­ბის ყვე­ლა­ზე
ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვნულმა მუ­ზე­უმ­მა რო­­დე­­საც ჩვენ მზად აღ­­­მოვ­­­ჩ­­­ნ­­­დით სხვა­­ პრი­ო­რი­ტე­ტუ­ლი მი­მარ­თუ­ლე­ბა უნ­და
უკ­ვე არა­ერ­თხელ მო­ი­პო­ვა აღი­ა­რე­ბა დას­­­ხ­­­ვა ხერ­­­ხით ონ­ლა­ინ ცოდ­ნის გა­­სავ­­­ იყოს ჩვე­ნი რო­გორც კულ­ტუ­რუ­ლი,
სა­ერ­თა­შო­რი­სო პარ­ტ­ნი­ო­რე­ბის მხრი­ რ­­­ცე­­ლებ­­­ლად. ისე ბუ­ნებ­რი­ვი ეროვნული სა­გან­ძუ­რის
და­ნაც. 2014 წელს ნი­უ­-ი­ორ­კის მეტ­ რაც ყვე­ლა­ზე მთვა­რი­ა, რო­გორც ონ­ კვლე­ვა. ეს თა­ვის­თა­ვად, ასე­ვე ძა­ლი­ან
რო­პო­ლი­ტენ მუ­ზე­უ­მის დი­რექ­ტო­რის ლა­ინ, ისე ზო­გა­დად ჩვენ მი­ერ მომ­ზა­დე­ მნიშვნელოვანია, სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­
ინი­ცი­ა­ტი­ვით და­ფუძ­ნ­და მუ­ზე­უ­მე­ბის ბუ­ლი სხვა პროგ­რა­მე­ბი არ არის მხო­ მეც­ნი­ე­რო სამ­ყა­როს­თ­ვი­საც. ეროვ­ნუ­
სა­ერ­თა­შო­რი­სო კო­ლოკ­ვი­უ­მი. სა­ქარ­ ლოდ სა­კუ­თარ თავ­თან სა­უ­ბა­რი, არა­მედ ლი მუ­ზე­უ­მიც სწო­რედ ამას უნ­და ემ­სა­
თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი რო­გორც ეს არის ჩვენს დამთვალიერებელთან ხუ­რე­ბო­დეს და უნ­და აც­ნო­ბი­ე­რებ­დეს,
ერ­თ­-ერ­თი წამ­ყ­ვა­ნი ინ­ს­ტი­ტუ­ცია პირ­ დი­ა­ლო­გი – კავ­ში­რი. ეს არის ის, რა­საც რომ აკის­რია რო­გორც მეც­ნი­ე­რე­ბის,
ველ 14 მუ­ზე­უმს შო­რის და­სა­ხელ­და, თი­თო­ე­უ­ლი ჩვენ­თა­გა­ნი ცდი­ლობს. ასე ისე თა­ნა­მედ­რო­ვე ხე­ლოვ­ნე­ბის გან­
რაც საკ­მა­ოდ მნიშვნელოვანი აღი­ რომ, მი­უ­ხე­და­ვად პრობ­ლე­მე­ბი­სა და ვი­თა­რე­ბის ხელ­შეწყო­ბის ვალ­დე­ბუ­
ა­რე­ბა­ა. ეს პრო­ცე­სი გრძელ­დე­ბა და სირ­თუ­ლე­ე­ბი­სა, ჩვენ წინ მივ­დი­ვართ. ლე­ბა. ვფიქრობ, რომ რაც უფ­რო მე­ტი
მე რო­გორც ქარ­თ­ველს, ბუ­ნებ­რი­ვი­ა, ახალ­გაზ­რ­და მი­ი­ღებს სრულ­ყო­ფილ
მსურს, რომ არა­სო­დეს ვი­ყოთ უმ­ც­რო­ რა არის ის მთა­ვა­რი გზავ­ნი­ლი, რომ­ ცოდ­ნას მუ­ზე­უმ­ში და, ამას­თან ერ­თად,
სი ძმის როლ­ში; მინ­და, რომ ჩვენ ყო­ ლის გა­ზი­ა­რე­ბაც გსურთ ჩვე­ნი მკითხ­ვე­ მი­ი­ღებს ინ­სპ­ ი­რა­ცი­ას, მე­ტი წარ­მა­ტე­
ველ­თ­ვის ვი­ყოთ წამ­ყ­ვა­ნი ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ ლის­თ­ვის? ბუ­ლი ადა­მი­ა­ნი გვე­ყო­ლე­ბა ქვე­ყა­ნა­ში.
ე­ბის პარ­ტ­ნი­ო­რე­ბი. ერ­თი რამ არის მთა­ვა­რი – ეროვ­ ასე რომ, ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს აქვს
იგი­ვეს ვიტყო­დი კერ­ძო სექ­ტორ­ ნუ­ლი სა­გან­ძუ­რი ყვე­ლას ეკუთ­ვ­ნის. დი­დი ხნის ის­ტო­რი­ა, რომელიც ერთი
თან თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა­ზეც. ნამდვილად ჩვე­ნი რო­გორც ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ის ვალ­დე­ მხრივ სა­თა­ვეს იღებს კავკასიის მუ­
მად­ლი­ე­რი ვარ იმ კომ­პა­ნი­ე­ბის და ბუ­ლე­ბა­ა, ღირ­სე­უ­ლი ად­გი­ლი და­ვი­ ზე­უ­მი­დან, მე­ო­რე მხრივ კი ეს ახა­ლი
ბიზ­ნეს­ჯ­გუ­ფე­ბის, რომ­ლე­ბიც ჩვენ­თან კა­ვოთ რო­გორც ჩვენს ქვე­ყა­ნა­ში, ისე ინსტიტუციაა; ის იყო, არის და იქ­ნე­ბა
თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბენ. ვფიქ­რობ, რომ სა­ ქვეყ­ნის გა­რეთ. ჩვენ­თ­ვის ყო­ველ­თ­ ჩვე­ნი ქვეყ­ნის მთავარი გან­ძ­თ­სა­ცა­ვი და,
ერ­თა­შო­რი­სო, ად­გი­ლობ­რივ, სა­ჯა­რო ვის პრი­ო­რი­ტე­ტუ­ლია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს რაც მთა­ვა­რი­ა, და­საყ­რ­დე­ნი ეროვ­ნუ­ლი
თუ კერ­ძო სექ­ტო­რებ­თან თა­ნამ­შრ ­ ომ­ ეროვ­ნუ­ლი ინ­ტე­რე­სე­ბის გა­ტა­რე­ბა, ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბის გავ­რ­ცე­ლე­ბის­თ­ვის.
„საქართველო მეღვინეობის აკვანი“, ღვინის ქალაქი, ბორდო, საფრანგეთი
12 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 13
14
მთავარი თემა > ლიზა მეფარიშვილი

ვანის მუზეუმი
ფო­ტო: ფერ­ნან­დო ხა­ვი­ერ ურ­კი­ხო, ტბელ აბუ­სე­რი­ძე, ანა და­ვა­რაშ­ვი­ლი

დასავლეთ საქართველოში, პატარა ქალაქ ვანში, შემაღლებულ ადგილას ანტიკური ტაძარი დგას. სინამდვილეში
ეს ცოდნის ტაძარია – მუზეუმი – წარსულის სარკე, რომელიც ანტიკური კოლხეთის რვასაუკუნოვან ისტორიას
აცოცხლებს. ესაა მისტიკური ადგილი, სადაც იკარგება ზღვარი მითსა და რეალობას შორის. აქ თქვენი თვალით
ნახავთ, მოისმენთ და შეიგრძნობთ ისტორიებს არგონავტების ლაშქრობაზე, მედეაზე, აიეტზე, გამარჯვების
მოგზაურობა ოქროს საწმისის ქვეყანაში ქალღმერთ ნიკეზე, დიონისესა და აპოლონზე, თვითონ კოლხებზე და კოლხეთზე – საქართველოზე,
რომელიც თავიდანვე იყო ევროპული ცივილიზაციის ნაწილი და ამავე დროს ძალიან ინდივიდუალური
კულტურის მატარებელი. მუზეუმში სიამაყეც კი დაგეუფლებათ იმის გამო, რომ ასეთი თავისუფალი და ასეთი
უნივერსალური ცოდნის მატარებელი წინაპრები გვყავდა, რომ ასე საინტერესოდ ითვისებდნენ ძველი სამყაროს
წამყვან ტენდენციებს და არგებდნენ მათ ადგილობრივ გარემოს. ამ ყველაფერზე თავად ვანის ნაქალაქარზე
აღმოჩენილი არტეფაქტები ლაპარაკობენ – ვანის განახლებული მუზეუმის საგამოფენო სივრცეებში
ექსპონატების სრულიად მოულოდნელი ინტერპრეტაცია ცნობისმოყვარეობას გაგიღვიძებთ და საოცარ
თავგადასავლებში გამოგზაურებთ.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 15



ან­ში წვი­მი­ა­ნი დღე­ა. ბის­თვ­ ის ბორ­ც­ვი ყო­ველ­თვ­ ის წმინ­და გო­რი­დან ნი­აღ­ვარ­მა ხან ოქ­რო­ე­ბი, ხან – ტიმ სე­ვე­რი­ნის, რო­მელ­მაც სა­უკ­ უ­ნე­ე­ბის „ვანი არის ძეგ­ლი, რო­მელ­საც თუ­კი ერ­თხელ და­უ­კავ­ში­რე ცხოვ­
ამინ­დის მი­უ­ხე­და­ვად ახ­ვ­ლე­ ად­გი­ლი იყო. XVIII სა­უ­კუ­ნის ბო­ლოს ამ ოქ­როს ძეწ­კ­ვი, ხან ბეჭ­დე­ბი, ხან რა და შემ­დეგ იასო­ნის კვალ­ზე თა­ნა­მედ­რო­ რე­ბა, ვე­რა­სო­დეს მი­ა­ტო­ვებ“ – დარეჯან კაჭარავა.
დი­ა­ნე­ბის გო­რა­ზე მივ­დი­ვართ ბორ­ც­ვზ­ ე ლეჩხუ­მი­დან გად­მო­სუ­ლი ახ­ რა ნივ­თე­ულ­ ე­ბი“. ვე არ­გო­თი კოლ­ხე­თის­კენ გა­იკ­ვ­ლია გზა
– იქ, სა­დაც ქრის­ტეს შო­ბამ­დე 8 სა­ ვ­ლე­დი­ა­ნე­ბი და­სახ­ლ­დ­ნენ. სწო­რედ ამ აქ წვი­მა თურ­მე კარ­გის ნი­შა­ნი­ა. იქ­ნებ (1984). მი­უ­ხე­და­ვად ამი­სა, ეს მოგ­ზა­უ­რო­ბა
უ­კუ­ნის გან­მავ­ლო­ბა­ში ერ­თმ­ ა­ნეთს დრო­იდ ­ ან, თურ­მე, და­უ­ჯე­რე­ბელ ამ­ბებს გაგ­ვი­მარ­თ­ლოს და „დროებაში“ და­წე­ ჩემ­თვ­ ის მი­თი­ურ ­ ი­ა. ვან­ში ჩვე­ნი დრო­ის ლე­ბუ­ლი ექ­სპ­ ო­ზი­ცი­ის კოორდინატორი მო­ჩე­ნებ­თან ერ­თად, ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­
ენაც­ვ­ლე­ბო­და სა­კულ­ტო მო­ედ­ნე­ბი, ყვე­ბოდ­ნენ იქა­უ­რე­ბი. 1876 წელს გა­ზეთ რი­ლი ეს სიტყ­ვე­ბი რე­ა­ლო­ბად იქ­ცეს – „არგონავტებს“ და­ვემ­გ­ზავ­რე. მათ შო­რის სა­ლო­მე გუ­რუ­ლი და ვა­ნის მუ­ზე­უმ­ ის სა­ ნი­ძის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი
„ოქრომრავალი“ სა­მარ­ხე­ბი, ტაძ­რე­ბი. „დროებაში“ წე­რი­ლიც კი გა­მოქ­ვეყ­ნე­ ჩემ­თ­ვის ვჩურ­ჩუ­ლებ. არი­ან: არ­ქე­ო­ლო­გე­ბი და­რე­ჯან კა­ჭა­რა­ვა გა­მო­ფე­ნო კონ­ცეფ­ცი­ის ავ­ტო­რი ნი­ნო მეც­ნი­ე­რუ­ლი კვლე­ვე­ბის სა­ფუძ­ველ­ზე
მოგ­ვი­ა­ნე­ბით აქ ეკ­ლე­სი­აც აუგი­ათ. რო­ ბუ­ლა: „ისე წვი­მა არ მო­ვა, რომ ახ­ვ­ ეს არც იასო­ნის მოგ­ზა­უ­რო­ბაა და მა­რი­ნე ფირ­ცხა­ლა­ვა, რეს­ტავ­რა­ტო­ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე. ვან­მა არა მხო­ლოდ სა­ხე­ლი გა­უთ­ქ­ვა სა­
გორც ჩანს, ად­გი­ლობ­რი­ვი მო­სახ­ლე­ო­ ლე­დი­ა­ნე­ბის კა­რებ­თან არ ჩა­მო­ი­ტა­ნოს „არგოთი“ და არც ინ­გლ ­ ი­სე­ლი მეც­ნი­ე­რის რი ნი­ნო კა­ლან­და­ძე, მუ­ზე­უმ­ ის გა­ნახ­ და­რე­ჯან კა­ჭა­რა­ვა ექ­ვ­თი­მე თა­ყა­იშ­ვი­ ქარ­თ­ვე­ლოს სა­მეც­ნი­ე­რო წრე­ებ­ში, არა­
ლის სიტყ­ვებს იხ­სე­ნებს, რო­მელ­მაც ამ მედ წა­შა­ლა ზღვა­რი მით­სა და რე­ა­ლო­ბას
ად­გი­ლას XIX სა­უ­კუ­ნის და­სას­რულს პირ­ შო­რის. სწო­რედ ამ დრო­ი­დან გახ­და ვა­ნი
ვე­ლი მეც­ნი­ე­რუ­ლი გათხ­რე­ბი და­იწყო და მსოფ­ლი­ოს წამ­ყ­ვა­ნი მეც­ნი­ე­რე­ბის მი­ზი­
იწი­ნას­წარ­მეტყ­ვე­ლა, რომ ახ­ვ­ლე­დი­ან­ ე­ დუ­ლო­ბის ცენ­ტ­რი.
ბის კარ­-­მი­და­მო­ში ძვე­ლი ქა­ლა­ქის ნაშ­ რო­გორც ჩანს, ვა­ნის მფარ­ვე­ლი
თე­ბი იქ­ნე­ბო­და და­მარ­ხუ­ლი. წი­ნას­წარ­ ღვთა­ე­ბე­ბი დღეს არ გვწყა­ლო­ბენ. ველ­
მეტყ­ვე­ლე­ბა მოგ­ვი­ა­ნე­ბით სრუ­ლად ახ­და. ზე ყოფ­ნის დროს ნი­აღ­ვარს არც ოქ­როს
ახ­ვ­ლე­დი­ან­ ე­ბის გო­რა დღეს მსოფ­ლიო სამ­კა­უ­ლი ჩა­მო­უ­ტა­ნია და არც სხვა არ­
მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი ძეგ­ლი­ა. ტე­ფაქ­ტე­ბი. ამის მი­უ­ხე­და­ვად, იმ ეპო­
არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბის შე­დე­გად აქ ქის წარ­მო­სახ­ვი­თი რე­კონ­სტ ­ ­რუქ­ცი­ის
გა­მოვ­ლინ­და ძვ.წ. VIII-I სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ნა­ სა­შუ­ალ
­ ე­ბა მაქვს ჯერ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი
ქა­ლა­ქა­რი. აქ აღ­მო­ჩე­ნი­ლი უნი­კა­ლუ­რი გათხ­რე­ბის ად­გი­ლას, შემ­დეგ კი ვა­ნის
მა­სა­ლა უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი წყა­როა ჩვე­ გა­ნახ­ლე­ბულ მუ­ზე­უმ­ში. ვე­რა­სო­დეს ვი­
ნი წარ­სუ­ლის, კოლ­ხე­თის ის­ტო­რი­ი­სა და, ფიქ­რებ­დი, რომ ლე­გენ­და­რუ­ლი არ­ქე­ო­
ზო­გა­დად, ჩვე­ნი ქვეყ­ნის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის ლო­გის – ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის მი­ერ
გა­სა­გე­ბად ან­ტი­კურ სამ­ყა­რო­ში. 30 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი
„ვანი არის ძეგ­ლი, რო­მელ­საც თუ­კი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბის, 1985 წელს
ერ­თხელ და­უკ­ ავ­ში­რე ცხოვ­რე­ბა, ვე­რა­ კავ­კა­სი­ის რე­გი­ონ­ში ერ­თ­-ერ­თი პირ­
სო­დეს მი­ატ ­ ო­ვებ“ – ჩვე­უ­ლი თავ­მ­დაბ­ლო­ ვე­ლი „საიტ“ მუ­ზე­უ­მის და­არ­სე­ბის და
ბით ამ­ბობს და­რე­ჯან კა­ჭა­რა­ვა, რო­მე­ლიც აქ გა­მარ­თუ­ლი სა­ერ­თა­შო­რი­სო სიმ­პო­
22 წლი­დან ჩარ­თუ­ლია ვა­ნის არ­ქე­ო­ლო­ ზი­უ­მე­ბის შე­სა­ხებ თა­ვად ამ პრო­ცე­სის
გი­ურ ექ­ს­პე­დი­ცი­ებ­ში. იგი 2002 წლი­დან მო­ნა­წი­ლე თუ მომ­ს­წ­რე ადა­მი­ან­ ე­ბი –
ვა­ნის ექ­ს­პე­დი­ცი­ის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი გახ­ დღეს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­
ლავთ. მის თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი – მო­მიყ­ვე­ბოდ­ნენ.
ვუ­ახ­ლოვ­დე­ბით ვა­სილ ახ­ვ­ლე­დი­ან­ ის თი­თო­ე­ულ აღ­მო­ჩე­ნას თა­ვი­სი, უმე­ტეს
ყო­ფილ კარ­-­მი­და­მოს და და­ვით ლორ­თ­ შემ­თხ­ვე­ვა­ში და­უ­ჯე­რე­ბე­ლი ის­ტო­რია
ქი­ფა­ნი­ძის მო­ყო­ლი­ლი ის­ტო­რია მახ­სენ­ აქვს. კო­ლე­გე­ბი მე­უბ­ნე­ბი­ან, რომ არ
დე­ბა სწო­რედ აქ აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ელი­ნის­ უნ­და გა­მიკ­ვირ­დეს, უფ­რო მე­ტიც, ამას
ტუ­რი ეპო­ქის ჭა­ბუ­კის ბრინ­ჯა­ოს ტორ­სის სულ მა­ლე თა­ვა­დაც ვიგ­რ­ძ­ნობ. ნი­ნო
(ძვ.წ. II-I საუკუნეები) – „ვა­სი­კოს“ შე­სა­ხებ. ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე მიხ­ს­ნის, რომ ეს ვა­ნია
თურ­მე ტორ­სი ექ­ს­პე­დი­ცი­ის ბო­ლო დღეს – ად­გი­ლი, რო­მელ­საც XVIII სა­უ­კუ­ნის
მო­ულ­ ოდ­ნე­ლად აღ­მოჩ­ნ­და, ვა­სი­კო კი ქარ­თ­ვე­ლი ის­ტო­რი­კო­სი და გე­ოგ­რა­ფი
ვა­სილ ახ­ვ­ლე­დი­ან­ ის პა­ტივ­სა­ცე­მად და­ ვა­ხუშ­ტი ბაგ­რა­ტი­ო­ნი „საჩინოს“, ანუ გა­
ერ­ქ­ვა. მორ­ჩე­ულ ად­გილს უწო­დებ­და.
ექ­ვ­თი­მე თა­ყა­იშ­ვი­ლის შემ­დეგ ვა­ნის ვან­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბი­სას ჩე­მი მთა­ვა­რი
არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ გათხ­რებს პირ­ვე­ლი ქარ­ მას­პინ­ძე­ლი სწო­რედ ნი­ნო­ა. მის­თ­ვის ვანს
თ­ვე­ლი ქა­ლი არ­ქე­ოლ ­ ო­გი ნი­ნო ხოშ­ტა­ ორ­მა­გად მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი დატ­ვირ­თ­ვა
რია ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლობ­და, მოგ­ვი­ან­ ე­ბით აქვს. ნი­ნოს­თ­ვის ეს ად­გი­ლი ბავ­შვ­ ო­ბას­
კი ოთარ ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძე, რო­მელ­მაც თან, მა­მას­თან და, რა თქმა უნ­და, თა­ვის
და­იწყო ძეგ­ლის კომ­პ­ლექ­სუ­რი შეს­წავ­ პრო­ფე­სი­ას­თან არის და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი.
ლა, გა­მო­ყო ნა­ქა­ლა­ქა­რის ის­ტო­რი­ულ ­ ი თი­თო­ე­ულ აქ მომ­ხ­დარ მოვ­ლე­ნას თუ
ეტა­პე­ბი და გან­საზღ­ვ­რა ვა­ნის რო­გორც აღ­მო­ჩე­ნას, ზაფხულ­ში ოჯახ­თან ერ­თად
რე­ლი­გი­ურ ­ ი ცენ­ტ­რის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა გა­ტა­რე­ბულ დღე­ებს, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლად
კოლ­ხე­თის სა­მე­ფოს­თ­ვის. მდიდ­რულ აღ­ იხ­სე­ნებს და ემო­ცი­ებ­საც ვერ მა­ლავს.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 17


პანი. სარიტუალო ნივთის შემკულობა თხის რქებიანი ღვთაების
ბრინჯაო. ძვ.წ. II-I საუკუნეები გამოსახულება – რიტონის შემკულობა
ვერცხლი. ძვ.წ. V-IV საუკუნეები
ანთროპომორფული
ქანდაკება სამკაულებით
ბრინჯაო, ოქრო
„არქეოლოგიური გათხ­რე­ბი ვან­ში ©
ვანის მუზეუმის ფოტოარქივი
გრძელ­დე­ბა... ვინ იცის, ჩვე­ნი ეროვ­ნუ­
ლი ის­ტო­რი­ის კი­დევ რამ­დენ სა­ი­დუმ­
ლო­სა და უც­ნობ ფურ­ცელს ინა­ხავს ეს
მად­ლი­ა­ნი მი­წა!“ – ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­
ნი­ძე

საფეხურებიანი საკურთხეველი
„პირველი უბანი“, ძვ.წ. III-I საუკუნეები
©
ვანის მუზეუმის ფოტოარქივი

„ახლა ვხვდე­ბი, თუ რა­მო­დე­ნა ბედნიერება იყო იმ ადა­მი­ა­ნებ­თან მუ­ზე­უმ­ ის სიმ­ბო­ლოდ ქცე­უ­ლი კოლ­ხუ­რი
ურ­თი­ერ­თო­ბა, რომ­ლე­ბიც წლე­ბის წინ აქ გან­სა­კუთ­რე­ბულ გა­რე­ ოქ­რომ­ჭედ­ლო­ბის გა­მორ­ჩე­უ­ლი ნი­მუ­ში
მოს ქმნიდ­ნენ“ – ნინო ლორთქიფანიძე. – კუს გა­მო­სა­ხუ­ლე­ბი­ა­ნი ყელ­სა­ბა­მი, ასე­
ვე ოქ­როს დი­ა­დე­მა, სა­მა­ჯუ­რე­ბი და კი­დევ
მრა­ვა­ლი მდიდ­რუ­ლი ნა­კე­თო­ბა, რო­მელ­
„ახლა ვხვდე­­ბი, თუ რა­­მო­­დე­­ნა ბედ­ნი­ე­ გან­­­საზღ­­­ვ­­­რა ის, რომ თი­­თო­­ე­­ულ­­­მა ნივ­­­თ­­­ თა უმე­ტეს ნა­წილს ანა­ლო­გი არ მო­ე­ძებ­
რე­ბა იყო იმ ადა­­მი­­ა­­ნებ­­­თან ურ­­­თი­­ერ­­­თო­­ მა სა­­ექ­­­ს­­­პო­­ზი­­ციო კონ­­­ცეფ­­­ცი­­ის შე­­მუ­­შა­­ვე­­ ნე­ბა. ირ­კ­ვე­ვა, რომ მი­თე­ბი კოლ­ხეთ­ზე,
ბა, რომ­­­ლე­­ბიც წლე­­ბის წინ აქ გან­­­სა­­კუთ­­­ ბის დროს თით­­­ქოს მის­­­თ­­­ვის ბუ­­ნებ­­­რი­­ვი რო­გორც ოქ­რომ­რა­ვალ ქვე­ყა­ნა­ზე, რე­ა­
რე­­ბულ გა­­რე­­მოს ქმნიდ­­­ნენ – რუ­­სუ­­დან ად­­­გი­­ლი და­­იმ­­­კ­­­ვიდ­­­რა“. ლუ­რი­ა. „თუ რა­ო­დენ სა­ხელ­გან­თ­ქ­მუ­ლი
ფუ­­თუ­­რი­­ძე, ვე­­რა თო­­ლორ­­­და­­ვა, მა­­რი­­ნე შე­მო­ვი­ა­რეთ თით­ქ­მის 8 ჰექ­ტარ­ზე გა­ იყო ძვე­ლად ეს ქვე­ყა­ნა, ამას მოწ­მობს მი­
მი­­წიშ­­­ვი­­ლი, ელე­­ნე გი­­გო­­ლაშ­­­ვი­­ლი, ანა და­ჭი­მუ­ლი და­ახ­ლო­ე­ბით ათა­სი წლის ის­ თე­ბი იაზო­ნის ლაშ­ქ­რო­ბა­ზე, ხო­ლო მას­ზე
ჭყო­­ნი­­ა, ნა­­ნა მა­­თი­­აშ­­­ვი­­ლი, და­­რე­­ჯან კა­­ ტო­რი­ის მქო­ნე ნა­ქა­ლა­ქა­რი – სა­კულ­ტო ად­რე – ფრიქ­სეს ლაშ­ქრ ­ ო­ბა­ზე... ამ ქვეყ­ნის
ჭა­­რა­­ვა, მა­­რი­­ნე ფირ­­­ცხა­­ლა­­ვა, გუ­­რამ და თავ­დაც­ვი­თი ნა­გე­ბო­ბე­ბის ნაშ­თე­ბი, სიმ­დიდ­რე ოქ­რო­თი, ვერ­ცხ­ლი­თა და რკი­
კვირ­­­კ­­­ვე­­ლი­­ა, დი­­მიტ­­­რი ახ­­­ვ­­­ლე­­დი­­ა­­ნი და სა­რი­ტუ­ა­ლო ორ­მო­ე­ბი და ის ად­გი­ლე­ბი, ნით იყო ნამ­დ­ვი­ლი მი­ზე­ზი ამ ლაშ­ქ­რო­ბე­
ექ­­­ს­­­პე­­დი­­ცი­­ის კი­­დევ სხვა წევ­­­რე­­ბი – მათ სა­დაც არ­ქე­ო­ლო­გებ­მა დიდ­გ­ვა­რო­ვან­ ბი­სა“ (სტრაბონი, „გეოგრაფია", I, 2, 39. ძვ.წ.
დღემ­­­დე შე­­მო­­ი­­ნა­­ხეს ვა­­ნის ნა­­ქა­­ლა­­ქა­­რის თა სა­მარ­ხებს მი­აგ­ნეს. მათ შო­რი­საა 1969 I საუკუნე).
ის­­­ტო­­რია და შექ­­­მ­­­ნეს დი­­დი სკო­­ლა. მა­­თი წელს აღ­მო­ჩე­ნი­ლი წარ­ჩი­ნე­ბუ­ლი კოლ­ხი ვანში აღმოჩენილი გან­ძის სიმ­რავ­ლე­
დამ­­­სა­­ხუ­­რე­­ბა­­ა, რომ დღეს მუ­­ზე­­უმ­­­ში ყვე­­ ქა­ლის სა­მარ­ხი, სა­მეც­ნი­ე­რო წრე­ე­ბის­თ­ვის სა და ის­ტო­რი­ულ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა­ზე მეტყ­
ლა თა­­ო­­ბის ადა­­მი­­ა­­ნის ცოდ­­­ნა და კვლე­­ ცნო­ბი­ლი რო­გორც სა­მარ­ხი N11. სწო­რედ ვე­ლებს ის ფაქ­ტიც, რომ ეს არ­ტე­ფაქ­ტე­ბი
ვის შე­­დე­­გი იყ­­­რის თავს. სწო­­რედ ამან აქ გა­მოვ­ლინ­და მოგ­ვი­ა­ნე­ბით ეროვ­ნუ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ორ მუ­ზე­უმ­შია წარ­მოდ­გე­
ნი­ლი – ნა­წი­ლი ს. ჯა­ნა­ში­ას სა­ხე­ლო­ბის სა­
ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ში, ძი­რი­თა­დი ნა­წი­ლი
კი სწო­რედ ვა­ნის გა­ნახ­ლე­ბულ მუ­ზე­უმ­ში.
„თითოეულ მუ­ზე­უმ­ში გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბულ
კონ­ტექ­ს­ტ­ში ვყვე­ბით ვა­ნის შე­სა­ხებ. არ­
ტე­ფაქ­ტე­ბი გვაძ­ლე­ვენ სა­შუ­ა­ლე­ბას, სა­
ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ში ვი­ლა­პა­რა­კოთ
კოლ­ხეთ­ზე რო­გორც „ოქრომრავალ
ქვე­ყა­ნა­ზე“, მე­ო­რე შემ­თხ­ვე­ვა­ში კი – გა­
ვა­ცოცხ­ლოთ ვა­ნის ნა­ქა­ლა­ქა­რი­სა და
ტიმ სევერინი და ოთარ თვი­თონ კოლ­ხე­თის რო­გორც ან­ტი­კუ­რი
ლორთქიფანიძე. ვანის
ნაქალაქარი. 1984 წელი
სამ­ყა­როს მთა­ვა­რი რე­ლი­გი­უ­რი ცენ­ტ­
©
ვანის მუზეუმის ფოტოარქივი რის ის­ტო­რი­ა“. – მიხ­ს­ნის ნი­ნო.

20 saqarTvelos erovnuli muzeumi


ვა­ნის უნი­კა­ლუ­რი აღ­მო­ჩე­
ნე­ბი მი­ლი­ო­ნო­ბით ადა­მი­
ან­მა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ფარ­გ­
ლებს გა­რე­თაც იხი­ლა. 2007
წლი­დან სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ორ­გა­
ნი­ზე­ბით ვა­ნის სა­გან­ძურ­მა
მსოფ­ლი­ოს წამ­ყ­ვან მუ­ზე­უ­
მებ­ში იმოგ­ზა­უ­რა.
ნა­ქა­ლა­ქა­რი­დან ლი­თო­ნის ხიდს პირ­ ლე­ბის, ღმერ­თე­ბის, ღვთა­ე­ბე­ბის და
და­პირ ვა­ნის მუ­ზე­უმ­თან გა­დავ­ყა­ვართ. მუ­ზე­ბის არ­სე­ბო­ბა. თით­ქოს მუ­ზე­უ­მიც
არქიტექტურული პრო­ექ­ტი შე­მუ­შავ­და ეს თით­ქოს მე­ტა­ფო­რაა იმ უწყ­ვე­ტო­ ყვე­ლა­ზე კარ­გად აქ ამარ­თ­ლებს სიტყ­ვა
ინგლისური საპ­რო­ექ­ტო კომპანია „Ellis ბი­სა, რო­მე­ლიც დღემ­დე გვა­კავ­ში­რებს მუ­ზე­უ­მის – „მუსეიონის“ თავ­და­პირ­ველ
Williams Architects“ და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ან­ტი­კურ ეპო­ქას­თან. ეს ხი­დი თით­ქოს სე­მან­ტი­კას – ის ხომ თა­ვი­დან მუ­ზე­ბის
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის არ­ქი­ტექ­ტო­რე­ბის დრო­ის პორ­ტა­ლი­ა, რო­მე­ლიც რამ­დე­ნი­ სამ­ყოფ­ლად მი­იჩ­ნე­ო­და.
პარ­ტ­ნი­ო­რო­ბის ფარ­გ­ლებ­ში. მე სა­უკ­ უ­ნით უკან, ან­ტი­კურ კოლ­ხეთ­ში მუ­ზე­უმ­ში მის­ტი­კუ­რო­ბის შეგრძნებას აძ­
გვაბ­რუ­ნებს და ძვ.წ. VIII-I სა­უ­კუ­ნე­ებ­ ის ლი­ე­რებს ექ­­­ს­­­პო­­ზი­­ცი­­ა, თი­­თო­­ე­­უ­­ლი ნივ­­­თის
ვან­ზე, ოქ­როს საწ­მი­სის ქვეყ­ნის – კოლ­ მხატ­­­ვ­­­რუ­­ლი ინ­­­ტერ­­­პ­­­რე­­ტა­­ცი­­ა, თა­­ნა­­მედ­­­რო­­
ხე­თის – რე­ლი­გი­ურ ცენ­ტრ ­ ­ზე გვიყ­ვე­ბა. ვე ინ­­­ს­­­ტა­­ლა­­ცი­­ე­­ბი, შუქ­­­-­­­ჩ­­­რ­­­დი­­ლის მო­­ნაც­­­ვ­­­
ხი­დი „ტაძრისკენ“ მიგ­ვიძღ­ვე­ბა. სწო­რედ ლე­­ო­­ბა, ბუ­­ნებ­­­რი­­ვი და ხე­­ლოვ­­­ნუ­­რად შექ­­­
აქ იწყე­ბა ნამ­დ­ვი­ლი მოგ­ზა­უ­რო­ბა ოქ­ მ­­­ნი­­ლი გა­­ნა­­თე­­ბის სინ­­­თე­­ზი, ეს ყვე­­ლა­­ფე­­რი
როს საწ­მი­სის ქვე­ყა­ნა­ში. კი მეც­­­ნი­­ე­­რულ კვლე­­ვა­­ზე, წლე­­ბის გან­­­მავ­­­
თავ­და­პირ­ვე­ლი მუ­ზე­უ­მი 1985 წელს ლო­­ბა­­ში დაგ­­­რო­­ვილ ცოდ­­­ნა­­ზე დაყ­­­რ­­­დ­­­
ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის ინი­ცი­ა­ტი­ვით, ნო­­ბი­­თაა წარ­­­მოდ­­­გე­­ნი­­ლი და ერ­­­თობ­­­ლი­­
გი­ორ­გი ლე­ჟა­ვას არ­ქი­ტექ­ტუ­რუ­ლი პრო­ ო­­ბა­­ში სა­­ო­­ცარ შთა­­ბეჭ­­­დი­­ლე­­ბას ახ­­­დენს.
ექ­ტის მი­ხედ­ვით აშენ­და. გა­მო­ფე­ნას, მუ­­ზე­­უ­­მის პირ­­­ვე­­ლი­­ვე დარ­­­ბაზ­­­ში თით­­­ქოს
იმ დრო­ის­თ­ვის უჩ­ვე­უ­ლოდ, სცე­ნოგ­ რი­­ტუ­­ა­­ლის მო­­ნა­­წი­­ლე ხდე­­ბი, რი­­ტუ­­ა­­ლის
რა­ფე­ბიც ჰყო­ლია – გუ­რამ ყი­ფი­ა­ნი და წარ­­­მო­­სახ­­­ვით რე­­კონ­­­ს­­­ტ­­­რუქ­­­ცი­­ა­­ში კი მუდ­­­
ნო­დარ ამა­შუ­კე­ლი. სა­ინ­ტე­რე­სო­ა, რომ მი­­ვად გეხ­­­მა­­რე­­ბა სა­­გა­­მო­­ფე­­ნო სივ­­­რ­­­ცე­­ში
მუ­ზე­უ­მის­თვ­ ის ად­გი­ლი ისე­თი­ვე პრინ­ცი­ წარ­­­მოდ­­­გე­­ნი­­ლი წე­­რი­­ლო­­ბი­­თი წყა­­რო­­ე­­ბი.
პით შე­ირ­ჩა, რო­გორც ამას ტაძ­რის აშე­ ესეც სა­­გა­­მო­­ფე­­ნო კონ­­­ცეფ­­­ცი­­ის ნა­­წი­­ლი­­ა.
ნე­ბი­სას აკე­თებ­დნ­ ენ ძველ სამ­ყა­რო­ში. გა­მო­ფე­ნის კუ­რა­ტო­რი მიხ­ს­ნის, რომ
ნელ­-­ნე­ლა ირ­კ­ვე­ვა, რომ აქ ყვე­ლა­ფერს სა­გა­მო­ფე­ნო პრო­ცეს­ში ამო­სა­ვა­ლი წერ­
თა­ვი­სი სიმ­ბო­ლუ­რი დატ­ვირ­თ­ვა აქვს. ტი­ლი თა­ვად ნივ­თი და მი­სი ის­ტო­რი­ა­ა,
თით­ქოს ყვე­ლა დე­ტა­ლის უკან რა­ღაც ვა­ნის 1000-წლიანი ნა­ქა­ლა­ქა­რის მას­შ­ტა­
გა­მო­ცა­ნა იმა­ლე­ბა, მა­თი ამოხ­სნ­ ა კი ერ­ ბი კი დრო­სა და სივ­რ­ცე­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბის
თი დი­დი თავ­გა­და­სა­ვა­ლი­ა. შე­საძ­ლებ­ლო­ბას იძ­ლე­ვა. ვა­ნის გა­ნახ­
ვა­ნის ოთარ ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძის სა­ხე­ლო­ ლე­ბულ მუ­ზე­უმს უნ­და გად­მო­ეც­ ა ის გან­
ბის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მუ­ზე­უმ­ ის რე­კონ­სტ­­ წყო­ბა, რო­მე­ლიც ამ ქა­ლაქს ახა­სი­ა­თებ­
რუქ­ცია 2020 წელს, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის და ძველ სამ­ყა­რო­ში; ბუ­ნებ­რი­ვია ახალ
გუნ­დის 10-წლიანი მუ­შა­ო­ბის შემ­დეგ დას­ მუ­ზე­უმს უნ­და გა­ეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა ის იდე­ა,
რულ­და. გა­ნახ­ლე­ბულ­მა შე­ნო­ბამ შე­ი­ნარ­ რო­მე­ლიც ძველ მუ­ზე­უმს ჰქონ­და, თუმ­
ჩუ­ნა ძვე­ლი იერ­სა­ხე. ის მარ­თ­ლაც რომ ცა ახა­ლი, თა­ნა­მედ­რო­ვე ფორ­მე­ბი­თა
ტა­ძარს ჰგავს თა­ვი­სი არქიტექტურული და კონ­ცეფ­ცი­ით. სა­ექ­ს­პო­ზი­ციო დი­ზა­ინ­
ფორ­მე­ბით. მთის ბორცვზე აღმართული სა და თი­თო­ე­უ­ლი ნი­მუ­შის სა­გა­მო­ფე­ნო
მკაცრი იერის ნაგებობა სრულად ერწყმის სივ­რ­ცე­ში ინ­ს­ტა­ლა­ცი­ას გან­სა­კუთ­რე­ბუ­
ლანდშაფტს. თით­ქოს ეს საკ­რა­ლუ­რი სივ­ ლი რო­ლი აქვს ამ პრო­ცეს­ში, რო­მელ­
რ­ცე­ა, რო­მე­ლიც შე­ნო­ბა­ში შეს­ვ­ლის­თა­ნა­ შიც ფრანგ დი­ზა­ი­ნერ ლი­ნა ლო­პეს­თან
ვე ახ­დენს ზე­მოქ­მე­დე­ბას. აქ თი­თო­ე­უ­ლი ერ­თად ე.წ. „მაუნთების ჯა­დოქ­რე­ბი“ –
ნივ­თი კონ­კ­რე­ტულ ეპო­ქას ირეკ­ლავს. რეს­ტავ­რა­ტო­რე­ბი და ინ­ს­ტა­ლა­ტო­რე­ბი
შე­უძ­ლე­ბე­ლია მუ­ზე­უმ­ში არ იგ­რ­ძნ­ ო მის­ იყ­ვ­ნენ ჩარ­თულ­ნი: ფრი­დონ ლობ­ჯა­ნი­ძე,
ტი­კა, რო­მე­ლიც თა­ვად ამ ქა­ლაქს აქვს. ვა­ტო ხოშ­ტა­რი­ა, ლე­ვან და გი­ორ­გი მინ­
ვა­ნი ერ­თ­დრ ­ ო­ულ
­ ად არის ელ­დო­რა­ დო­რაშ­ვი­ლე­ბი, ნი­ნო თა­ვარ­თ­ქი­ლა­ძე,
დოც და პომ­პე­იც. ად­გი­ლი, სა­დაც თავს თეა კინ­წუ­რაშ­ვი­ლი, სა­ლო­მე ახა­ლა­ძე,
უფ­ლე­ბას აძ­ლევ, და­ი­ჯე­რო ბუ­ნე­ბის ძა­ სე­სი­ლი სორ­დია და თე­მურ ფარ­ჯა­ნა­ძე.

ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გუნ­დი 10 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში მუ­შა­ობ­და ვა­ნის არ­ქე­ო­ლო­გი­


უ­რი მუ­ზე­უ­მის გა­ნახ­ლე­ბა­ზე. პრო­ექ­ტი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მთავ­რო­ბი­სა და მსოფ­ლიო
ბან­კის მხარ­და­ჭე­რით გან­ხორ­ცი­ელ­და. მუ­ზე­უ­მის პარ­ტ­ნი­ო­რე­ბი არი­ან შელ­ბი ვა­ი­
თი; ლე­ონ ლე­ვის ფონ­დი; თი­ბი­სი.

24 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 25


აფროდიტეს გამოსახულება საყურე-სასაფეთქლეები
ტერაკოტა. ძვ.წ. III-I საუკუნეები ფრინველების გამოსახულებით
ოქრო. სამარხი N 19
ძვ.წ. IV საუკუნის მეორე ნახევარი –
ძვ.წ. III საუკუნის დასაწყისი

26 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 27


მინის ჭურჭელი
სამარხი N 11
ძვ. წ. V საუკუნის შუახანები

მცი­­რე პლას­­­ტი­­კის გა­­მორ­­­ჩე­­უ­­ლი ნი­­ ლი­­ან ბევ­­­რი კითხ­­­ვა გა­­გიჩ­­­ნ­­­დე­­ბათ. და­­მა­­ლუ­­ლი გან­­­ძით ვი­­გებთ, რომ ძვ.წ. I
მუ­­ში – „თამადა“ ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი პირ­­­ვე­­ თი­­თო­­ე­­უ­­ლი ნივ­­­თი თა­­ვი­­სი არ­­­სით დო­­ სა­­უ­­კუ­­ნე­­ში ვა­­ნის ქა­­ლა­­ქი და­­ინ­­­გ­­­რა. შე­­
ლი­­ა, რო­­მე­­ლიც ვა­­ნის მუ­­ზე­­უმ­­­ში თა­­ვი­­ კუ­­მენ­­­ტია კოლ­­­ხეთ­­­ში მიმ­­­დი­­ნა­­რე პრო­­ იძ­­­ლე­­ბა ით­­­ქ­­­ვას, რომ ვა­­ნის მუ­­ზე­­უმ­­­ში
დან­­­ვე გა­­გი­­წევთ მეგ­­­ზუ­­რო­­ბას. მას­­­თან ცე­­სე­­ბის – გა­­ი­­გებთ, რომ ვა­­ნი ძვ.წ. I წარ­­­მოდ­­­გე­­ნი­­ლი ბრინ­­­ჯა­­ოს ნა­­კე­­თო­­ბე­­
ერ­­­თად იხი­­ლავთ კოლ­­­ხუ­­რი კულ­­­ტუ­­ ათას­­­წ­­­ლე­­უ­­ლის გან­­­მავ­­­ლო­­ბა­­ში კოლ­­­ ბი დღეს ვა­­ნის გა­­ნახ­­­ლე­­ბუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის
რის გან­­­მ­­­საზღ­­­ვ­­­რელ ბრინ­­­ჯა­­ოს შე­­ ხე­­თის პო­­ლი­­ტი­­კუ­­რი და სა­­კულ­­­ტო ცენ­­­ სა­­ვი­­ზი­­ტო ბა­­რა­­თი­­ა. მი­­თო­­ლო­­გი­­უ­­რი
დევ­რებს – მხედ­­­რე­­ბის ფი­­გუ­­რე­­ბით ტ­­­რი, ელი­­ნის­­­ტურ სამ­­­ყა­­რო­­ში კი ერ­­­თ­­­ სცე­­ნე­­ბის მი­­ხედ­­­ვით შექ­­­მ­­­ნი­­ლი ჭრა­­ქე­­
შემ­­­კულ ცულს, ექ­­­ვ­­­თი­­მე თა­­ყა­­იშ­­­ვი­­ -ერ­­­თი გა­­მორ­­­ჩე­­უ­­ლი სა­­ტაძ­­­რო ქა­­ლა­­ქი ბი და სა­­საკ­­­მევ­­­ლე, ჭა­­ბუ­­კის ტორ­­­სის,
ლის აღ­­­მო­­ჩე­­ნილ ბრინ­­­ჯა­­ოს დი­­ა­­დე­­მას. იყო. კოლ­­­ხებ­­­მა იცოდ­­­ნენ ყვე­­ლა­­ფე­­ ნი­­კე­­ს, დი­­ო­­ნი­­სეს და სხვა ღვთაებათა
სრუ­­ლი­­ად გან­­­სა­­კუთ­­­რე­­ბუ­­ლი სცე­­ნოგ­­­ რი ის, რაც იმ­­­დ­­­რო­­ინ­­­დელ სამ­­­ყა­­რო­­ში ქან­­­და­­კე­­ბე­­ბი – ეს ყვე­­ლა­­ფე­­რი ცხა­­დად
რა­­ფი­­ი­­სა და ინ­­­ს­­­ტა­­ლა­­ცი­­ე­­ბის სა­­შუ­­ა­­ ხდე­­ბო­­და და ამ ყვე­­ლა­­ფერ­­­თან ერ­­­თად აჩ­­­ვე­­ნებს ვა­­ნის ად­­­გილს ელი­­ნის­­­ტურ
ლე­­ბით თა­­ვა­­დაც გახ­­­დე­­ბით იმ რი­­ტუ­­ა­­ ჰქონ­­­დათ თა­­ვი­­ან­­­თი ხედ­­­ვა. ისი­­ნი ირ­­­ სამ­­­ყა­­რო­­ში; არ­­­ქე­­ო­­ლოგ მა­­რი­­ნე ფირ­­­
ლე­­ბის მო­­ნა­­წი­­ლე, რომ­­­ლე­­ბიც უდა­­ო­­ა, ჩევ­­­დ­­­ნენ უნი­­ვერ­­­სა­­ლურ სა­­ხე­­ებ­­­სა და ცხა­­ლა­­ვას მი­­ერ შეს­­­წავ­­­ლი­­ლი სა­­ტაძ­­­
რომ ვან­­­ში ხში­­რად ტარ­­­დე­­ბო­­და – ამ გა­­მომ­­­სახ­­­ვე­­ლო­­ბით ფორ­­­მებს. მუ­­ზე­­უმ­­­ რო ქა­­ლა­­ქის შემ­­­კუ­­ლო­­ბის, მათ შო­­
შეგ­­­რ­­­ძ­­­ნე­­ბას კი­­დევ უფ­­­რო გა­­გიმ­­­ძაფ­­­ ში წარ­­­მოდ­­­გე­­ნა გვექ­­­მ­­­ნე­­ბა ამ ად­­­გი­­ლას რის ქან­­­და­­კე­­ბე­­ბის – ღვთა­­ე­­ბე­­ბი­­სა და
რებთ სარ­­­კე­­ე­­ბი­­ა­­ნი დარ­­­ბა­­ზი, სა­­დაც, მცხოვ­­­რე­­ბი ადა­­მი­­ა­­ნე­­ბის ცოდ­­­ნა­­ზე, შეჯავშნული მე­­ომ­­­რის ფრაგ­­­მენ­­­ტე­­ბის
ფან­­­ტას­­­ტი­­კუ­­რი ცხო­­ვე­­ლე­­ბის ფი­­გუ­­რებ­­­ შე­­საძ­­­ლებ­­­ლო­­ბებ­­­სა და გე­­მოვ­­­ნე­­ბა­­ზე. სა­­ფუძ­­­ველ­­­ზე, რომ­­­ლე­­ბიც ოდეს­­­ღაც
თან ერ­­­თად, თქვენ თავ­­­საც და­­ი­­ნა­­ხავთ. გა­­ნახ­­­ლე­­ბულ მუ­­ზე­­უმ­­­ში გან­­­სა­­კუთ­­­ ამ­­­კობ­­­და დი­­დე­­ბულ ქა­­ლაქს, თით­­­ქოს
მუ­­ზე­­უმ­­­ში შეს­­­ვ­­­ლის­­­თა­­ნა­­ვე ის ნი­­მუ­­შე­­ბი რე­­ბუ­­ლი ად­­­გი­­ლი უჭი­­რავს კოლ­­­ხუ­­რი სრუ­­ლი სი­­ზუს­­­ტით გა­­ცოცხ­­­ლ­­­და ის გა­­
დაგ­­­ხ­­­ვ­­­დე­­ბათ, რო­­მელ­­­თა ფორ­­­მებ­­­მა და ოქ­­­რომ­­­ჭედ­­­ლო­­ბის ნი­­მუ­­შე­­ბის დამ­­­ზა­­ რე­­მო და გან­­­წყო­­ბა, რო­­მე­­ლიც ამ ქა­­
მო­­ტი­­ვებ­­­მა მთე­­ლი 8 სა­­უ­­კუ­­ნის გან­­­ დე­­ბის ტექ­­­ნო­­ლო­­გი­­ის წარ­­­მო­­ჩე­­ნას. ლაქს უნ­­­და ჰქო­­ნო­­და. ეს, ალ­­­ბათ,
მავ­­­ლო­­ბა­­ში არ და­­კარ­­­გა აქ­­­ტუ­­ა­­ლო­­ბა. ერ­­­მი­­ლე მაღ­­­რა­­ძის მი­­ერ ჩა­­ტა­­რე­­ბუ­­ლი მა­­ღალ­­­პ­­­რო­­ფე­­სი­­ო­­ნა­­ლურ დო­­ნე­­ზე ჩა­­
მუ­­ზე­­უ­­მის სა­­გა­­მო­­ფე­­ნო სივ­­­რ­­­ცე­­ებ­­­ში, ექ­­­ს­­­პე­­რი­­მენ­­­ტე­­ბის წყა­­ლო­­ბით მუ­­ზე­­უმ­­­ში ტა­­რე­­ბუ­­ლი არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი გათხ­­­რე­­
რომ­­­ლე­­ბიც ორ სარ­­­თულ­­­ზეა გან­­­ლა­­გე­­ გა­­იც­­­ნობთ ძვე­­ლი კოლ­­­ხე­­ბის ცოდ­­­ნას ბის შე­­დე­­გი­­ცაა – თან­­­და­­თა­­ნო­­ბით გაწ­­­
ბუ­­ლი, მა­­სა­­ლა­­თა მრა­­ვალ­­­ფე­­როვ­­­ნე­­ბა, ოქ­­­როს მო­­პო­­ვე­­ბი­­სა და და­­მუ­­შა­­ვე­­ბის მენ­­­დი­­ლი ფე­­ნე­­ბის სა­­შუ­­ა­­ლე­­ბით ერ­­­თი
ნა­­კე­­თო­­ბა­­თა ნა­­ირ­­­სა­­ხე­­ო­­ბა და სიმ­­­რავ­­­ შე­­სა­­ხებ.  მუ­­ზე­­უ­­მის მე­­ო­­რე სარ­­­თუ­­ლი შე­­ხედ­­­ვით სრუ­­ლი­­ად წარ­­­მო­­უდ­­­გე­­ნე­­ლი
ლეც გა­­გა­­ო­­ცებთ. სა­­გა­­მო­­ფე­­ნო კონ­­­ თა­­ვი­­სი სცე­­ნოგ­­­რა­­ფი­­ით მთლი­­ა­­ნად სცე­­ნე­­ბის რე­­კონ­­­ს­­­ტ­­­რუქ­­­ცია გა­­კეთ­­­და
ცეფ­­­ცია ისეთ გან­­­ც­­­დას შე­­გიქ­­­მ­­­ნით, რომ ტაძ­­­რის იმი­­ტა­­ცი­­ას ქმნის – ელი­­ნის­­­ტუ­­ მუ­­ზე­­უმ­­­ში.
თით­­­ქოს იქ­­­ვე, მო­­უ­­ლოდ­­­ნე­­ლად წა­­აწყ­­­ რი ეპო­­ქის­­­თ­­­ვის და­­მა­­ხა­­სი­­ა­­თე­­ბე­­ლი არ­­­ უკა­ნას­კ­ნე­ლი დარ­ბა­ზის ნახ­ვის შემ­დეგ
დით მდიდ­­­რუ­­ლი ნივ­­­თე­­ბით სავ­­­სე სა­­ ქი­­ტექ­­­ტუ­­რუ­­ლი დე­­ტა­­ლე­­ბი, ღვთა­ე­ბა­თა ემო­ცი­ე­ბით ვარ სავ­სე. ღია ვე­რან­დის­კენ
მარ­­­ხებს – ოქ­­­რო­­სა და ვერ­­­ცხ­­­ლის­­­გან და მი­თო­ლო­გი­ურ პერ­სო­ნაჟ­თა გა­მო­ მი­ვი­წევ, სა­დაც ომარ გა­ბუ­ნი­ა, ძვე­ლი და
დამ­­­ზა­­დე­­ბულ ნა­­კე­­თო­­ბებს, იმ­­­პორ­­­ტულ სა­ხუ­ლე­ბე­ბი, ძვირ­ფა­სი შე­წი­რუ­ლო­ბე­ გა­ნახ­ლე­ბუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ხელ­მძ­ ღ­ვა­ნე­
ამ­­­ფო­­რებს, კოლ­­­ხურ ფულს, ფი­­გუ­­ ბი, სა­კურ­თხევ­ლე­ბი. აქ წარ­­­მოდ­­­გე­­ნილ ლი მხვდე­ბა და სა­ო­ცარ ამ­ბავს მიყ­ვე­
რებს, რომ­­­ლე­­ბიც მა­­შინ­­­ვე ჯა­­კო­­მე­­ტის რამ­­­დე­­ნი­­მე არ­­­ქი­­ტექ­­­ტუ­­რულ დე­­ტალ­­­ში ბა – „სიმბოლურია, რომ გა­ნახ­ლე­ბულ
ფი­­გუ­­რებს მო­­გა­­გო­­ნებთ. ვის­­­თ­­­ვის და შე­­საძ­­­ლოა ქრის­­­ტი­­ა­­ნუ­­ლი საწყი­­სე­­ბიც მუ­ზე­უმ­ში უკა­ნას­კ­ნე­ლი დარ­ბა­ზის ინ­ს­
რის­­­თ­­­ვის იყო გან­­­კუთ­­­ვ­­­ნი­­ლი ეს ნივ­­­ კი ამო­­ი­­კითხოთ. აქ­­­ვე ნა­­ხავთ არ­­­ქე­­ ტა­ლა­ცი­ის და­სას­რულს კო­კის­პი­რუ­ლი
თე­­ბი, ვინ იყო ოს­­­ტა­­ტი? რა კავ­­­ში­­რე­­ბი ო­­ლოგ დი­­მიტ­­­რი ახ­­­ვ­­­ლე­­დი­­ა­­ნის მი­­ერ წვი­მა წა­მო­ვი­და. ეს თით­ქოს ისე­თი­ვე ნი­
ჰქონ­­­და ვან­­­სა და მის შე­­მო­­გა­­რენს სა­­ აღ­­­მო­­ჩე­­ნილ ე.წ. „გადამალულ განძს“ – შა­ნი იყო, რო­გორც წი­ნათ ამო­ვარ­დ­ნი­ლი
ბერ­­­ძ­­­ნეთ­­­სა და აქე­­მე­­ნი­­დურ ირან­­­თან? სა­­ტაძ­­­რო ინ­­­ვენ­­­ტარს, რომ­­­ლი­­თაც, რო­­ დი­დი ქა­რი ან წვი­მა, რო­მე­ლიც ახა­ლი
რა რე­­ლი­­გია ჰქონ­­­დათ ამ ად­­­გი­­ლას გორც ჩანს, მდიდ­­­რუ­­ლად იყო შემ­­­კუ­­ლი აღ­მო­ჩე­ნე­ბის მა­უწყე­ბე­ლი იყო ჩვენ­თ­ვის,
მცხოვ­­­რებ ადა­­მი­­ა­­ნებს? – უეც­­­რად ძა­­ ვა­­ნი რო­­გორც რე­­ლი­­გი­­უ­­რი ცენ­­­ტ­­­რი. გა­­ ველ­ზე მყო­ფი არ­ქე­ო­ლო­გე­ბის­თ­ვის“.

28 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 29


განიმედე და არწივი – ჭრაქის მორთულობა
ბრინჯაო. ძვ.წ. I საუკუნის შუახანები
და მა­ინც, „რა სა­ი­დუმ­ლოს ინა­ხავს ვა­
ნი?“ აკროტერიუმი მტრედების
ამას დღემ­დე იკ­ვ­ლე­ვენ არ­ქე­ოლ ­ ო­ გამოსახულებით. კირქვა
ცენტრალური ტერასა
გე­ბი, რეს­ტავ­რა­ტო­რე­ბი, ხე­ლოვ­ნე­ბის ძვ.წ. II-I საუკუნეები
ის­ტო­რი­კო­სე­ბი, ფი­ლო­ლო­გე­ბი. დღეს
ნა­ქა­ლა­ქარ­ზე არ­სე­ბუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­
უ­რი ძეგ­ლე­ბის თა­ნა­მედ­რო­ვე არ­ქი­ტექ­
ტუ­რუ­ლი გა­და­ხურ­ვის წყა­ლო­ბით გაგ­
რ­ძელ­დე­ბა არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბი
და ამავ­დ­რო­ულ ­ ად დამ­თ­ვა­ლი­ერ ­ ე­ბელ­
თა და მკვლე­ვარ­თა მი­ღე­ბა – თი­თო­ე­უ­
ლი ვი­ზი­ტო­რი შე­იძ­ლე­ბა უეც­რად გახ­დეს
ახა­ლი არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­ურ ­ ი აღ­მო­ჩე­ნის მო­
ნა­წი­ლე.
გა­ნახ­ლე­ბუ­ლი მუ­ზე­უ­მი სა­მეც­ნი­ე­რო
კვლე­ვის მი­მარ­თუ­ლე­ბით მრა­ვალ­ფე­
რო­ვან შე­საძ­ლებ­ლო­ბას იძ­ლე­ვა. მუ­ზე­
უ­მის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში წა­რი­მარ­თე­ბა
ნივ­თის ისე­თი სრულ­ყო­ფი­ლი კვლე­ვა,
რო­გო­რიც წლე­ბის წინ ჩვენ­თვ­ ის მხო­
ლოდ ოკე­ა­ნის გა­დაღ­მა იყო შე­საძ­
ლე­ბე­ლი. დღე­ი­დან ნივ­თის შეს­წავ­ლა
და­იწყე­ბა თვი­თონ ველ­ზე, არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­
უ­რი აღ­მო­ჩე­ნის მო­მენ­ტი­დან­ვე, შემ­დეგ
კი გაგ­რ­ძელ­დე­ბა მი­სი კომ­პლ ­ ექ­სუ­რი
კვლევა რესტავრაცია-კონსერვაციის სა­
მეც­ნი­ე­რო ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში. ნი­ნო კა­
ლან­და­ძე მიხ­სნ­ ის, რომ ვა­ნის მუ­ზე­უ­მი
ან­ტი­კუ­რი კულ­ტუ­რის კვლე­ვის სა­ერ­თა­
შო­რი­სო ცენტრს წარ­მო­ად­გენს. რო­გორც
ჩანს, სა­ქარ­თვ­ ე­ლო­ში სა­მეც­ნი­ერ ­ ო მი­
მარ­თუ­ლე­ბით ახა­ლი ეტა­პი იწყე­ბა.
ლა­ბო­რა­ტო­რი­ის გარ­და, მუ­ზე­უმ­ში
შე­იქ­მ­ნა ლე­ონ ლე­ვი­სა და შელ­ბი ვა­ი­
თის ბიბ­ლი­ო­თე­კა მდი­და­რი სა­მეც­ნი­ე­ „ვანი არის არ­გუ­მენ­ტი იმი­სა, რომ მი­თი­უ­რი კოლ­ხე­თი მარ­თ­ლაც
რო ლი­ტე­რა­ტუ­რით, მუ­ზე­უმ­ში გან­თავ­ არ­სე­ბობ­და“ – დავით ლორთქიფანიძე.
სე­ბუ­ლი აუდი­ტო­რია კი სა­უ­კე­თე­სო გზაა
სა­ზო­გა­დო­ე­ბას­თან დი­ა­ლო­გის და­სამ­ ზია და ღია ვე­­რან­­­დე­­ბი. ბუ­­ნებ­­­რი­­ვი­­ა, ამ რამ­დე­ნა­დაც გან­ყე­ნე­ბუ­ლი გეჩ­ვე­ნე­ბა
ყა­რებ­ლად და წლე­ბის წინ დაწყე­ბუ­ლი პრო­­ცეს­­­ში დი­­დი რო­­ლი ითა­­მა­­შა თა­­ნა­­ მუ­ზე­უ­მის შე­ნო­ბა ერ­თი შე­ხედ­ვით, იმ­
სა­ერ­თა­შო­რი­სო სიმ­პო­ზი­უ­მე­ბის გა­მარ­ მედ­­­რო­­ვე არ­­­ქი­­ტექ­­­ტუ­­რა­­მაც, რო­­მე­­ლიც დე­ნად ღია და ახ­ლოა ის სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში
თ­ვის ტრა­დი­ცი­ის გა­საგ­რ­ძე­ლებ­ლად. უცხო­ე­ლი არ­­­ქი­­ტექ­­­ტო­­რე­­ბის გუნ­­­დ­­­მა სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის. ის XXI სა­უ­კუ­ნის სა­
„ვანის ძვე­ლი მუ­ზე­უმ­ ი თა­ვის თავ­ში შე­­ი­­მუ­­შა­­ვა დი­­ტერ პფა­ნენ­შ­ტი­ლის ხელ­­­ გან­მა­ნათ­ლებ­ლო, სამეცნიერო და ტუ­რის­
მო­იც­ ავ­და იმ ხედ­ვას, რო­მელ­საც დღეს მ­­­ძღ­­­ვა­­ნე­­ლო­­ბით. მათ ზუს­­­ტად და­­ი­­ჭი­­რეს ტუ­ლი ცენ­ტ­რი­ა, რო­მე­ლიც ჩვე­ნი ქვეყ­ნის
ეფუძ­ნე­ბა ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი. ის ფაქ­ სიძ­­­ვე­­ლი­­სა და სი­­ახ­­­ლის ბა­­ლან­­­სი – შე­­ი­­ ის­ტო­რი­ის უმ­ნიშ­ვნ­ ე­ლო­ვა­ნეს ფურ­ცელს
ტობ­რი­ვად იყო თა­ნა­მედ­რო­ვე მუ­ზე­უ­მე­ ნარ­­­ჩუ­­ნეს ძვე­­ლი შე­­ნო­­ბის იერი და, ამა­­ შლის და აგ­რ­ძე­ლებს იმ ტრა­დი­ცი­ას, რო­
ბის მო­დე­ლი. შე­სა­ბა­მი­სად, შე­უძ­ლე­ბე­ლი ვე დროს, მო­­არ­­­გეს ჩვენს რე­­ა­­ლო­­ბა­­სა მე­ლიც სა­უ­კუ­ნის წინ ქარ­თ­ველ­მა არ­ქე­ო­
იყო, არ გა­მოგ­ვე­ყე­ნე­ბი­ნა თა­ნა­მედ­რო­ვე და თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე მოთხოვ­­­ნებს. „Ellis ლო­გებ­მა და მეც­ნი­ე­რებ­მა შექ­მნ­ ეს.
ტექ­ნო­ლო­გი­უ­რი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბიც“, – Williams Architects“-ის გუნ­დ­თან ერ­­­ „ვანი არის არ­გუ­მენ­ტი იმი­სა, რომ მი­
მე­უბ­ნე­ბა სა­ლო­მე გუ­რუ­ლი. თად ამ პრო­­ცეს­­­ში ჩარ­­­თუ­­ლი იყო ქარ­­­ თი­უ­რი კოლ­ხე­თი მარ­თ­ლაც არ­სე­ბობ­
მუ­­ზე­­უმ­­­ში უახ­­­ლე­­სი სტან­­­დარ­­­ტე­­ბის თ­­­ვე­­ლი არ­­­ქი­­ტექ­­­ტო­­რი ზა­­ზა იაშ­­­ვი­­ლი. და“, – შო­რი­დან მეს­მის და­ვით ლორ­
დაც­­­ვით მოწყო­­ბი­­ლია ფონ­­­დე­­ბი, აუდი­­ ვა­­ნის მუ­­ზე­­უ­­მის ინ­­­ფ­­­რას­­­ტ­­­რუქ­­­ტუ­­რულ თ­ქი­ფა­ნი­ძის ხმა, რო­მე­ლიც სტუმ­რებს
ტო­­რია და სა­­ზო­­გა­­დო­­ებ­­­რი­­ვი სივ­­­რ­­­ცე­­ გან­­­ვი­­თა­­რე­­ბას ხელ­­­მ­­­ძღ­­­ვა­­ნე­­ლობ­­­და მა­­ მუ­ზე­უ­მის შე­სას­ვ­ლელ­ში ხვდე­ბა.
ე­­ბი, მათ შო­­რის კა­­ფე, მუ­­ზე­­უ­­მის მა­­ღა­­ მუ­­კა სა­­ღა­­რა­­ძე. ვან­ში წვი­მი­ა­ნი დღე­ა.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 31


32

ოთარ ლორთქიფანიძე


ბიოგრაფიული პორტრეტები
მარინე ფირცხალავა

წელს, შემოდგომაზე, ოთარ


ლორთქიფანიძეს 90 წელი შეუსრულდა;
სიმბოლურია, რომ ამავე დროს მისი
ინიციატივით 1985 წელს დაარსებული და
მისი სახელობის ვანის არქეოლოგიური
მუზეუმი (კავკასიის რეგიონში ერთ-ერთი
პირველი მუზეუმი ნაქალაქარზე), დღეს
სრულიად განახლებული სახით ახალ
სიცოცხლეს იწყებს.

მ მოვ­ლე­ნებ­თან და­კავ­ში­რე­ბით,
ბუ­ნებ­რი­ვი­ა, გვინ­და, რომ კი­დევ
ერ­თხელ მო­ვი­გო­ნოთ ჩვე­ნი მას­
წავ­ლე­ბე­ლი და მას­თან გა­ტა­რე­ბუ­ლი
წლე­ბი: 1960-იანი წლე­ბის და­სას­რუ­ლი­
დან ოთარ ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძემ თან­და­თა­
ნო­ბით შე­მოგ­ვიკ­რი­ბა ვა­ნის ექ­ს­პე­დი­
ცი­ის ბა­ზა­ზე ახალ­გაზ­რ­დე­ბი, მო­მა­ვა­ლი
არ­ქე­ო­ლო­გე­ბი და აქე­დან ყო­ვე­ლი ჩვენ­
გა­ნის ცხოვ­რე­ბა­ში და­იწყო ახა­ლი ერა.
მას­თან გა­ტა­რე­ბუ­ლი წლე­ბი იყო სა­ინ­
ტე­რე­სო ხა­ნა სწავ­ლე­ბი­სა, არ­ქე­ოლ ­ ო­
90
ო­რის მი­ყო­ლე­ბით ჩნდე­ბა მო­ნუ­მენ­ტუ­რი
ნა­გე­ბო­ბე­ბის ნაშ­თე­ბი: ქვე­და ტე­რა­სა­ზე
ითხ­რე­ბა თავ­დაც­ვის სის­ტე­მის მნიშ­ვ­ნე­
ლო­ვა­ნი ნა­წი­ლი – კარიბჭის კომ­პლ ­ ექ­სი
(1966 წ.) და ტა­ძა­რი-პრო­პი­ლე­უმ­ ი (1971
წ.); ცენ­ტ­რა­ლურ ტე­რა­სა­ზე – ე.წ. მო­ზა­
ი­კუ­რი­ა­ტა­კი­ა­ნი ტა­ძა­რი (1967 წ.), მრგვა­
ლი ტა­ძა­რი (1967 წ.), სამ­ლოც­ვე­ლო და
თორ­მეტ­სა­ფე­ხუ­რი­ა­ნი სა­კურ­თხე­ვე­ლი
(1978 წ.), ხო­ლო ზე­და ტე­რა­სა­ზე – ხის
ნა­გე­ბო­ბა და სა­კულ­ტო კომ­პლ ­ ექ­სე­ბის
მთე­ლი წყე­ბა (1973); ჩნდე­ბა მდიდ­რუ­
ბის კრე­ბუ­ლებს რომ გა­დავ­ხე­დოთ, ეს
ავ­ტორ­თა ნაკ­რებ­შიც ჩანს – აქ არის ნაშ­
რო­მე­ბი, შექ­მნ­ ი­ლი ხელ­მ­ძღ­ვა­ნელ­თან
დი­ა­ლო­გის გზით. ქვეყ­ნ­დე­ბა მო­პო­ვე­ბუ­
ლი მა­სა­ლის ისე­თი კა­ტე­გო­რი­ე­ბი, რო­
გო­რი­ცაა ხუ­როთ­მოძღ­ვ­რე­ბა (სატაძრო
არ­ქი­ტექ­ტუ­რა, დი­დი და მცი­რე ფორ­მის
სა­კურ­თხევ­ლე­ბი, თავ­დაც­ვი­თი სის­ტე­
მა და მი­სი შე­მად­გე­ნე­ლი ელე­მენ­ტე­ბი
– კა­რიბ­ჭე, კურ­ტი­ნე­ბი, კოშ­კე­ბი, ტა­ძა­
რი-­პრ­ ო­პი­ლე­უმ­ ი), კოლ­ხუ­რი ოქ­რომ­
ჭედ­ლო­ბა, ად­რე­ან­ტი­კუ­რი ხა­ნის (ძვ.წ.
გი­ის ხიბ­ლის წვდო­მის ხა­ნა, ხა­ნა ხან­გ­ ლი სა­მარ­ხე­ბი. VI-IV სა­უკ­ უ­ნე­ე­ბის) კოლ­ხუ­რი კე­რა­მი­
რ­ძ­ლი­ვი ექ­ს­პე­დი­ცი­ე­ბი­სა და ჩვენ­თ­ვის, ბა­ტონ ოთარ­თან ყოფ­ნა ექ­ს­პე­დი­ცი­ კა (სამეურნეო, სამ­ზა­რე­უ­ლო, სუფ­რის,
მი­სი მო­წა­ფე­ე­ბის­თ­ვის, ეს იყო „ოქროს ა­ში მუდ­მი­ვი დღე­სას­წა­უ­ლი იყო. მას სამ­გ­ზავ­რო, სა­კულ­ტო და­ნიშ­ნუ­ლე­ბის
ხა­ნა“, ნამ­დ­ვი­ლი „ოქროს ხა­ნა“ ის­ტო­ ჰქონ­და სწავ­ლე­ბის გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ჭურ­ჭე­ლი, კვი­რის­ტა­ვე­ბი), ბერ­ძ­ნუ­ლი
რი­უ­ლი „ოქრომრავალი კოლ­ხე­თის“ უნა­რი შთა­ე­ნერ­გა შენ­თ­ვის, რომ „შენ იმ­პორ­ტი (ტორევტიკა, თი­ხის ნა­წარ­მი,
შუ­ა­გულ­ში. ამას შეძ­ლებ“ – რა რთუ­ლი საქ­მეც არ მი­ნა, მძი­ვე­ბი, გლიპ­ტი­კუ­რი ძეგ­ლე­ბი,
1966 წლი­დან ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ უნ­და და­ევ­ ა­ლე­ბი­ნა. ის გმარ­თავ­და შე­ მო­ნე­ტე­ბი), დაკ­რძ­ ალ­ვის წე­სე­ბი, სხმუ­
ძის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით ვან­სა და მის ნი შე­საძ­ლებ­ლო­ბის ფარ­გ­ლებ­ში და ლი ბრინ­ჯა­ოს ქან­და­კე­ბა – სხვა­დას­ხ­
შე­მო­გა­რენ­ში იწყე­ბა ფარ­თო­მას­შ­ტა­ბი­ა­ თუ ვინ­მე აღ­ზ­რ­დას ექ­ვემ­დე­ბა­რე­ბო­და, ვა მას­შ­ტა­ბის ფი­გუ­რე­ბის ფრაგ­მენ­ტე­ბი,
ნი გათხ­რე­ბი და ძეგ­ლის კომ­პ­ლექ­სუ­რი ის იზ­რ­დე­ბო­და. მი­სი მო­წა­ფე­ო­ბა შენს სამ­შე­ნებ­ლო კე­რა­მი­კა, კე­რა­მი­კუ­ლი
მეც­ნი­ე­რუ­ლი შეს­წავ­ლა. ყო­ვე­ლი სე­ზო­ წიგ­ნი­ერ­ ე­ბას გუ­ლის­ხ­მობ­და, პი­რო­ბა დამ­ღე­ბი). ეს იყო პრო­ცე­სი შრო­მა­ტე­ვა­
ნი, მი­სი ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით ჩა­ტა­რე­ იყო შე­ნი წიგ­ნი­ე­რე­ბა. არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­უ­რი დი, ზოგ­ჯერ და­ძა­ბუ­ლიც კი, თუმც სა­ინ­
ბუ­ლი, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი აღ­მო­ჩე­ნე­ბით გა­ნათ­ლე­ბა, აღ­ზ­რ­და მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და ტე­რე­სო და სი­ხა­რუ­ლის მომ­ნი­ჭე­ბე­ლი.
აღი­ნიშ­ნე­ბა. მიმ­დი­ნა­რე­ობს ნა­ქა­ლა­ქა­ მას­თან დი­ა­ლო­გის გზით. მარ­ტო ვა­ნის მო­წა­ფის ნაშ­რო­მის გაც­ნო­ბა ბა­ტო­ნი
რის სა­მი­ვე ტე­რა­სის ათ­ვი­სე­ბა; ერ­თი­მე­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ექ­სპ­ ე­დი­ცი­ის შრო­მე­ ოთა­რის­თ­ვის უპირ­ვე­ლე­სი საზ­რუ­ნა­ვი
ოთარ ლორთქიფანიძე
ვანის არქეოლოგიური ექსპედიცია. 1971 წელი
©
ვანის მუზეუმის ფოტოარქივი
იყო – გვეტყო­და ერთ კვი­რა­ში წა­ვი­ კენ, ცენ­ტ­რი­დან – დი­დის­კენ, პი­რა­დი და იყოს ქვე­ყა­ნა, ეს პრო­ცე­სი არ უნ­და
კითხა­ვო და უკ­ვე მე­ო­რე დღეს­ვე გვი­ მა­გა­ლი­თით გვი­ბიძ­გებ­და ერ­თი კონ­კ­ შეწყ­დეს. ძნელ­ბე­დო­ბის ხა­ნა­ში ასე­თი
ნიშ­ნავ­და შეხ­ვედ­რას გან­სა­ხილ­ვე­ლად რე­ტუ­ლი ფორ­მის, ერ­თი ტი­პის, ან თუნ­ „სამოთხის“ მოწყო­ბა სა­სო­წარ­კ­ვე­თი­
და შე­სა­ფა­სებ­ლად. სწავ­ლე­ბა ველ­ზე, დაც ერ­თი არ­ტე­ფაქ­ტის კვლე­ვი­სა­კენ; ლე­ბამ­დე მი­სუ­ლი კო­ლე­გე­ბი­სათ­ვის
ვა­ნის ნა­ქა­ლა­ქა­რის უბ­ნებ­ზე – სრუ­ აქე­დან სხი­ვე­ბი რა­დი­უ­სე­ბად იშ­ლე­ბო­და პრო­ფე­სი­ონ­ ა­ლურ სარ­ბი­ელ­ზე გან­კურ­
ლი ნდო­ბა შენ­თ­ვის ჩა­ბა­რე­ბულ უბან­ზე სხვა­დას­ხ­ვა მი­მარ­თუ­ლე­ბით და გა­დი­ო­ ნე­ბის ყვე­ლა­ზე ერ­თ­გუ­ლი სა­შუ­ა­ლე­ბა
პლუს დე­ლი­კა­ტუ­რი კონ­ტრ ­ ო­ლი, სწავ­ დი დიდ სამ­ყა­რო­ში დიდ პრობ­ლე­მას­ იყო.
ლე­ბა ექ­ს­პე­დი­ცი­ის ბა­ზის ვე­რან­და­ზე და თან. ბა­ტო­ნი ოთა­რი გან­სა­კუთ­რე­ბულ ატ­
ვა­ნის არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი მუ­ზე­უ­მის აივან­ ოთხ­მოც­და­ა­თი­ან წლებ­ში, დაქ­ცე­უ­ მოს­ფე­როს ქმნი­და. ჩვენ ვსუნ­თ­ქავ­
ზე, სა­იდ ­ ა­ნაც იშ­ლე­ბა ზღაპ­რუ­ლი ხე­დი ლი ქვეყ­ნის პი­რო­ბებ­ში, დამ­ს­ხ­ვრ ­ ე­ულ დით იმ ატ­მოს­ფე­რო­თი, რო­მელ­საც ის
რი­ო­ნის დაბ­ლობ­ზე, სწავ­ლე­ბა მის მი­ და ჩაბ­ნე­ლე­ბულ თბი­ლის­ში, ბა­ტონ­მა ქმნი­და. მის­თ­ვის არ­ქე­ო­ლო­გია „ზეიმის
ერ შექ­მ­ნი­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ ოთარ­მა შეძ­ლო გა­ნა­თე­ბულ და მეტ­-­ სამ­ყა­რო“ იყო, ყო­ველ­დღი­უ­რო­ბი­დან
ვის ცენ­ტ­რის კა­ბი­ნე­ტებ­ში. სწავ­ლე­ბა ნაკ­ლე­ბად გამ­თ­ბარ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა­ ამო­ვარ­დ­ნი­ლი დღე­სას­წა­უ­ლი. ის ზე­ი­
გრძელ­დე­ბო­და ბა­ტო­ნი ოთა­რის ინი­ცი­ ში მუ­შა­ო­ბის ატ­მოს­ფე­როს შექ­მ­ნა; მის მობ­და და შენც გა­ზე­ი­მებ­და. მას ყო­ფი­თი
ა­ტი­ვით დამ­კ­ვიდ­რე­ბუ­ლი ვა­ნის სა­ხელ­ მი­ერ და­არ­სე­ბუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მო­მენ­ტე­ბიც შე­ეძ­ლო ზე­იმ­ ამ­დე აეყ­ვა­ნა,
გან­თქ­ ­მუ­ლი სა­ერ­თა­შო­რი­სო სიმ­პო­ზი­უ­ კვლე­ვის ცენ­ტ­რი დი­ლი­დან სა­ღა­მომ­ ბავ­შ­ვუ­რი სი­ხა­რუ­ლით: უნი­კა­ლუ­რი ნივ­
მე­ბის მო­სამ­ზა­დე­ბელ პე­რი­ოდ ­ ებ­შიც და დე, ზოგ­ჯერ გვი­ან ღა­მემ­დეც, სავ­სე იყო თის ან ნა­ნატ­რი კედ­ლის აღ­მო­ჩე­ნაც და
მა­თი მსვლე­ლო­ბის დრო­საც, რო­დე­საც თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბით, მი­სი არაჩ­ვე­ულ ­ ებ­ ამ აღ­მო­ჩე­ნას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი ვახ­
ვეც­ნო­ბო­დით ჩვე­ნი დარ­გის ბრწყინ­ რი­ვი უნა­რი ყვე­ლა პი­როვ­ნე­ბის საქ­ შა­მიც.
ვა­ლე წარ­მო­მად­გენ­ლებს და მათ მიღ­ მე­ში ჩარ­თ­ვი­სა, ყვე­ლას­თ­ვის ად­გი­ლის ცხა­დი­ა, ბა­ტო­ნი ოთა­რი არ იყო ცრუ­
წე­ვებს ან­ტი­კუ­რი სამ­ყა­როს კვლე­ვის მი­ჩე­ნი­სა, იმ წლებ­ში გან­სა­კუთ­რე­ბით მორ­წ­მუ­ნე, მაგ­რამ მას სჯე­რო­და ნიშ­
სფე­რო­ში. ვხე­დავ­დით, ვა­ნის მდიდ­რულ მძაფ­რად გა­მოვ­ლინ­და და ეს ხდე­ბო­და ნი­სა: სჯე­რო­და უეც­რად ამო­ვარ­დ­ნი­ლი
აღ­მო­ჩე­ნებ­თან ერ­თად სწო­რედ მეც­ნი­ გა­ოც­ ე­ბუ­ლი ნაც­ნობ-მე­გობ­რე­ბის მხრი­ დი­დი ქა­რი­სა რო­გორც დი­დი აღ­მო­ჩე­ ვანის არქეოლოგიური ექსპედიცია. 1971 წელი
©
ე­რუ­ლი კვლე­ვე­ბის სა­ფუძ­ველ­ზე ვან­მა დან გა­ნუწყ­ვე­ტე­ლი შე­ძა­ხი­ლე­ბის თან­ ნის მაც­ნი­სა, რაც თით­ქ­მის ყო­ველ­თ­ვის ვანის მუზეუმის ფოტოარქივი

რო­გორ გა­უთ­ქ­ვა სა­ხე­ლი ქვე­ყა­ნას სა­ ხ­ლე­ბით: „არავინ რომ აღარ­სად აღარ თან ახ­ლ­და ვა­ნის უნი­კა­ლურ აღ­მო­ჩე­
ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ე­რო წრე­ებ­ში. მუ­შა­ობს, თქვენ რა­ღას აკე­თებთ?“ არ ნებს; სჯე­რო­და იღ­ბ­ლი­ა­ნი უჯ­რე­დე­ბი­ა­
ბა­ტო­ნი ოთა­რი გვას­წავ­ლი­და ნივ­თის შეწყ­ვე­ტი­ლა ტრა­დი­ცი­ულ ­ ი სე­სი­ებ­ ი და ნი პე­რან­გი­სა, დი­დი აღ­მო­ჩე­ნის მო­ლო­
და­ნახ­ვას და ნივ­თი­დან მაქ­სი­მა­ლუ­რი კონ­ფე­რენ­ცი­ებ­ ი, არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი პე­რი­ დინ­ში ერ­თ­სა და იმა­ვე ლურ­ს­მან­ზე რომ დოდ და ერთ-ერ­თ­მა თა­ნამ­შრ ­ ო­მელ­მა ის ინი­ცი­ა­ტო­რი­ა: 2. ვა­ნის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მუ­ზე­უ­მი
ინ­ფორ­მა­ცი­ის ამო­ღე­ბას. გვიხ­ს­ნი­და, ო­დუ­ლი კრე­ბუ­ლის გა­მო­ცე­მა, სიმ­პო­ზი­ უნ­და და­ე­კი­დე­ბი­ნა ძი­ლის წინ. იცო­და სას­წ­რა­ფოდ წა­მო­ი­ღოს ის თბი­ლის­ 1. მუდ­მივ­მოქ­მე­დი სა­ინ­ს­ტი­ტუ­ტო სე­მი­ (1985 წე­ლი);
რამ­დე­ნის მთქმე­ლია ყო­ვე­ლი უმ­ცი­რე­ უ­მე­ბი... ეს იყო ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის თქმა, ემო­ცი­ურ ­ ი არა ვა­რო... რო­გორ ში, ლა­ბო­რა­ტო­რი­აშ­ ი გა­საწ­მენ­დად და ნა­რე­ბი­სა: 3. არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვის ცენ­ტ­რის
სი დე­ტა­ლიც კი, თუ მის და­ნახ­ვას და იმ რწმე­ნის შე­დე­გი, რომ არ­ქე­ოლ ­ ო­გია არა, თუ­კი საქ­მე არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­ას ეხე­ბო­ და­სა­მუ­შა­ვებ­ლად. სად­გურ­ზე მე დაგ­ხ­ ა) „არქეოლოგიური სა­უბ­რე­ბი“ (ე. წ. ჟურ­ნა­ლი „ძიებანი“ (1998 წლი­დან)
გა­აზ­რე­ბას შეძ­ლებ. გვიხ­ს­ნი­და, რო­გორ ეროვ­ნულ-კულ­ტუ­რულ პო­ტენ­ცი­ალს და, იმ­დე­ნად, რომ რე­ა­ლო­ბი­დან მოწყ­ ვ­დე­ბი­თო, იმე­ო­რებს. ყურ­მი­ლი ხე­ლი­ ოთხ­შა­ბა­თო­ბე­ბი); 4. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს არ­ქე­ო­ლო­გი­ის მრა­
შე­იძ­ლე­ბა სვლა ნა­წი­ლი­დან – მთე­ლის­ ქმნის და რა მდგო­მა­რე­ო­ბა­შიც არ უნ­ ვე­ტაც შე­ეძ­ლო. ამის სა­ი­ლუს­ტ­რა­ცი­ოდ დან ხელ­ში გა­და­დის, ვერც ერ­თი ვერ ბ) „საქართველო და გა­რე სამ­ყა­რო“ ვალ­ტო­მე­უ­ლი (რვა ტო­მად), და­ი­ბეჭ­
კი­დევ ერ­თხელ გა­ვიხ­სე­ნებთ ერთ ეპი­ ვბე­დავთ შე­პა­სუ­ხე­ბას, რომ ამ ღა­მით (1993 წლი­დან); და I ტო­მი – ქვის ხა­ნა (თბილისი, 19..); II
ზოდს: 1985 წე­ლი­ა. აღ­მოჩ­ნ­და წარ­წე­ ეს შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ა, ისეა ბა­ტო­ნი ოთა­რი 2. სა­ერ­თა­შო­რი­სო სიმ­პო­ზი­უ­მე­ბი­სა: ტო­მი – ენე­ო­ლით­-ად­რე ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნა
რი­ა­ნი ბრინ­ჯა­ოს და­ფა. ბა­ტო­ნი ოთა­რი მო­ცუ­ლი მე­ო­რე დი­ლით­ვე და­ფის ნახ­ ა) „შავიზღვისპირეთის ძვე­ლი ის­ტო­ (თბილისი, 1992);
თბი­ლის­შია სას­წ­რა­ფო საქ­მე­ზე წა­სუ­ლი. ვის სურ­ვი­ლით. და აი აქ გა­ის­მა ხმა – რი­ი­სა და არ­ქე­ო­ლო­გი­ი­სად­მი მიძღ­ვნ­ ი­ 5. სე­რია ვა­ნი, არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­
უნ­და შე­ვატყო­ბი­ნოთ. მო­გეხ­სე­ნე­ბათ, „მომეცით ყურ­მი­ლი!“ ოც­და­ო­რი წლის ლი (1977 წლი­დან; ჩა­ტარ­და 10 სიმ­პო­ზი­ რე­ბი, და­ი­ბეჭ­და 10 ტო­მი;
ეს ის ხა­ნა­ა, რო­ცა ჩვენ არ ვცხოვ­რობთ და­თო ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე იღებს ყურ­მილს უ­მი)“ 6. Полевые археологические исследования
მუდ­მი­ვი კავ­ში­რის სამ­ყა­რო­ში და არც და ამ­ბობს – „მამა, შენ სა­ა­თი გა-აქვს?“ ბ) „კავკასიის იბე­რია და მი­სი მო­მიჯ­ в Грузии, 1973-1992.
„მარშრუტკის“ ცნე­ბა არ­სე­ბობს ჩვენ­ ამ რამ­დე­ნი­მე სიტყ­ვამ გვიხ­ს­ნა ჩვენ, ბა­ ნა­ვე ქვეყ­ნე­ბის ძვე­ლი ის­ტო­რია და არ­ 7. Journal of Georgian Archaeology, vol.
თ­ვის; ერ­თა­დერ­თი კავ­ში­რი თბი­ლის­ ტო­ნი ოთა­რი კი მი­წა­ზე და­ეშ­ვა. ქე­ო­ლო­გი­ა“ (1997 წლი­დან; ჩა­ტარ­და 2 1, Tbilisi, 2004.
თან – ეს არის ვა­ნის ფოს­ტა და ფო­თის ჩვენ არ გავ­კად­ნი­ერ­დე­ბით, რომ შე­ სიმ­პო­ზი­უ­მი) ბა­ტო­ნი ოთა­რის რე­დაქ­ტო­რო­ბით
მა­ტა­რე­ბე­ლი სამ­ტრ ­ ე­დი­იდ
­ ან ღა­მის ათ ვა­ფა­სოთ ბა­ტო­ნი ოთა­რის მეც­ნი­ე­რუ­ლი 3. ქარ­თუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­ის გა­მო­ფე­ გა­მო­ვი­და შა­ვიზღ­ვის­პი­რე­თის ძვე­ლი
სა­ათ­ზე. რის ვაი-ვაგ­ლა­ხით შე­ვატყო­ბი­ ღვაწ­ლი. ეს ხომ ისე­დაც ყვე­ლას­თ­ვის ნი­სა გერ­მა­ნი­ა­ში, ბო­ხუ­მის სამ­თო მუ­ზე­ ისტორიისა და არ­ქე­ო­ლო­გი­ი­სად­მი მიძღ­
ნეთ. ღა­მის მე­თორ­მე­ტე სა­ა­თი­ა. ფო­თის კარ­გა­დაა ცნო­ბი­ლი. უბ­რა­ლოდ შე­გახ­ უმ­ში – „Schätze aus dem Land des Gol­ ვ­ნი­ლი ვა­ნის სა­ერ­თა­შო­რი­სო სიმ­პო­ზი­უ­
მა­ტა­რე­ბე­ლი სამ­ტ­რე­დი­იდ ­ ან კარ­გახ­ნის სე­ნებთ, თუ რა შექ­მ­ნა და რა და­ამ­კ­ვიდ­ denen Vlies“, 2001 წლის 28 ოქ­ტომ­ბე­რი მე­ბის მა­სა­ლე­ბის 9 ტო­მი (1979-2002).
გა­სუ­ლი­ა. ექ­ს­პე­დი­ცი­ის სამ­ზა­რე­უ­ლო­ში რა მან. ასე: – 2002 წლის 19 მა­ი­სი მარ­თ­ლაც რომ „ქართული არ­ქე­ო­
ჯა­ბა­ხა­ნა ტე­ლე­ფონ­თან თავ­მოყ­რი­ლე­ ბა­ტო­ნი ოთა­რი ავ­ტო­რია 270-ზე მე­ტი ლო­გი­ის პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ი­სათ­ვის არა­ვის
ბი რიგ­რი­გო­ბით ვუყ­ვე­ბით აღ­მო­ჩე­ნის სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რო­მი­სა, რო­მელ­თა­გან 19 მან და­ა­არ­სა: გა­უ­კე­თე­ბია იმ­დე­ნი, რამ­დე­ნიც შეს­ძ­ლო
ვანის არქეოლოგიური მუზეუმი. 1985 წელი დე­ტა­ლებს, ბა­ტო­ნი ოთა­რი კი ითხოვს, მო­ნოგ­რა­ფიაა და სა­მი სა­ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო 1. არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვის ცენ­ტ­რი პრო­ფე­სორ­მა ოთარ ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძემ“
არქიტექტორი გიორგი ლეჟავა
რომ ახ­ლა­ვე შევ­ფუ­თოთ და­ფა სა­თა­ნა­ ან­ტი­კუ­რი არ­ქე­ო­ლო­გი­ის სა­კითხებ­ზე. (1977 წე­ლი); (ე. ვი­ლე­რი).

34 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 35


36

საქართველოს
მინიმოდელი
ისტორია > თამილა ცაგარეიშვილი

არ­თუ­ლ ი ეთ­ნ ოგ­რ ა­ფ ი­ის და­ბ ა­ სა­ფ უძ­ვ­ლ ად და­ედ ­ ო „საქართველოს ზე­უ­მის და­არ­სე­ბის შე­სა­ხებ (1956 წლის 17 რი­უ­ლი წარ­სუ­ლი­სა, რო­მე­ლიც გან­ვ­ლო ნებ­ლო­ბა: წნუ­ლი ფაცხა და ძე­ლუ­რი,
დე­ბის ად­გი­ლ ი სა­ქარ­თვ­ ე­ლ ოს ერ­თ ი­ან ეთ­ნ ოგ­რ ა­ფ ი­უ ლ გა­მ ო­ფ ე­ნ ას“ დე­კემ­ბე­რი) სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­ხელ­მწ ­ ი­ფო ქვე­ყა­ნამ მუდ­მი­ვი ომე­ბის ქარ­ცეცხ­ლ­ში, რო­მე­ლიც გან­ვი­თა­რე­ბას პო­ვებს ქვის ან
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ ­მ ია იმ დრო­ი­ 1954 წ., რო­მ ე­ლ იც სა­მ უ­ზ ე­უ ­მ ო სა­შ უ­ა ­ მუ­ზე­უ­მის ფი­ლი­ა­ლის სა­ხით, მაგ­რამ უშე­ ქარ­თ­ველ­მა კაც­მა შეს­ძ­ლო შე­ე­ნარ­ჩუ­ ხის ბო­კო­ნებ­ზე შემ­დ­გარ აივ­ნი­ან ოდა­
დან, რო­დე­საც 113 წლის წინ, 1907 წ., ლე­ბ ე­ბ ით ასა­ხ ავ­დ ა ქარ­თვ­ ე­ლ ი ხალ­ დე­გოდ. მხო­ლოდ 1960 წლის ივ­ლის­ში და­ ნე­ბი­ნა და გა­ნე­ვი­თა­რე­ბი­ნა მე­ურ­ნე­ო­ბა, სახ­ლებ­ში (სამეგრელო, იმე­რე­თი, გუ­
სა­ქარ­თ­ვე­ლ ოს სა­ის­ტო­რ იო და სა­ეთ­ ხის ყო­ფ ა­ს ა და კულ­ტ უ­რ ას წარ­ს ულ­ს ა ად­გი­ნა ქა­ლა­ქის საბ­ჭოს აღმასკომმა სა­ საცხოვ­რე­ბე­ლი გა­რე­მო, სა­დაც გა­მო­ავ­ რი­ა, აფხა­ზე­თი). ის­ლი­თა თუ ქარ­თუ­ლი
ნოგ­რა­ფიო სა­მეც­ნი­ე­რო სა­ზო­გ ა­დ ო­ე­ და თა­ნ ა­მ ედ­რ ო­ვ ე­ო ­ბ ა­შ ი. გა­მ ო­ფ ე­ნ ის ბო­ლოო საზღ­ვ­რე­ბი კუს ტბის ჩრდი­ლო­ეთ ლი­ნა თა­ვი­სი გე­ნე­ტი­კუ­რი უნა­რი, სი­ლა­ კრა­მი­ტით და­ხუ­რუ­ლი სამ­ზა­დი სახ­ლე­ბი,
ბის ძა­ლის­ხ­მე­ვით თბი­ლ ის­შ ი და­არ­ს ­დ ა კონ­ცეფ­ც ია გუ­ლ ის­ხ ­მ ობ­დ ა ეროვ­ნ უ­ლ ი ფერ­დობ­ზე მუ­ზე­უ­მის­თვ­ ის. 1964 წელს ძეგ­ მა­ზის შეგ­რ­ძ­ნე­ბის, შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ნი­ კოპ­წია სა­სი­მინ­დე­ე­ბი, ფერ­დო­ბებ­ზე შე­ი­
ის­ტ ო­რი­ულ­-ეთ­ნოგ­რ ა­ფ ი­ულ­ ი მუ­ზე­უმ­ ი. ხა­ს ი­ა­თ ის ერ­თ ი­ა ­ნ ო­ბ ა­შ ი წარ­მ ო­ჩ ე­ნ ას ლ­თა დაც­ვის სა­ზო­გა­დო­ე­ბას მი­ე­ცა უფ­ლე­ ჭი­სა და გე­მოვ­ნე­ბის. ეს ყვე­ლა თვი­სე­ბა ფი­ნა იმე­რუ­ლი პა­ლა­ტი­ან­ ი ოდა­სახ­ლე­ბი.
ცალ­კე გა­იხ­ს­ნა ეთ­ნ ოგ­რ ა­ფ ი­ის გან­ყო­ (საწარმოო, მა­ტ ე­რ ი­ა ­ლ ურ და სუ­ლ ი­ საქართველოს გეოგრაფიულ მდებარეობასთან ბა, გა­მო­ე­ყო შე­სა­ბა­მი­სი და­ფი­ნან­სე­ბა და ყვე­ლა კუთხე­ე­ბის მი­ხედ­ვით ინ­დი­ვი­დუ­ აჭა­რულ სახ­ლებ­ში გა­მოვ­ლინ­და ხე­ზე და
ფი­ლ ე­ბა. 1921 წლი­დ ან, მუ­ზე­უ ­მ ის რე­ ერ კულ­ტ უ­რ ა­შ ი). სა­მ უ­ზ ე­უ ­მ ო გა­მ ო­ფ ე­ შეფარდებული მუზეუმის ტერიტორიის ზონირების რუკა. შე­ე­ერ­თე­ბი­ნა ღია ცის ქვეშ ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ ა­ლუ­რი­ა, ერ­თად კი მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი, ქვა­ზე ჭრის უმ­დიდ­რე­სი კულ­ტუ­რა.
ავტორები პროფ. ლ. სუმბაძე, კონსულტანტი აკად.
ორ­გა­ნი­ზა­ც ი­ის პე­რი­ოდ­ში, იზ­რ ­დ ე­ბ ა ნის შემ­დგ­ ო­მ ი ეტა­პ ი ვა­რ ა­უ ­დ ობ­დ ა ამ გ. ჩიტაია, 1960 ლი მუ­ზე­უ­მი. რაც ქვეყ­ნის ერ­თი­ან სა­ხეს სა­მუ­ზე­უ­მო აღ­მო­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ამ­შ­ვე­
ეთ­ნოგ­რაფ­თა კად­რე­ბ ი და ემა­ტე­ბ ა პრო­ექ­ტ ის ღია სივ­რ ­ც ე­შ ი გა­დ ა­ტ ა­ნ ას 1968 წელს დამ­ტ­კი­ცე­ბუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გე­ მნიშვ­ნე­ლო­ბას ანი­ჭებს“. ამი­ტო­მაც, მი­სი ნებს დარ­ბა­ზე­ბი, ქარ­თ­ლის, სამ­ცხი­სა და
ახა­ლი ძა­ლე­ბი: სერ­გ ი მა­კ ა­ლ ა­თ ი­ა , და სა­მ უ­ზ ე­უ ­მ ო ექ­სპ­ ო­ნ ა­ტ ე­ბ ის თა­ვ ის *** ნე­რა­ლუ­რი გეგ­მის პრო­ექ­ტის ავ­ტო­რი იყო გეგ­მით, ღია ცის ქვეშ მუ­ზე­უ­მი თბი­ლის­ კა­ხე­თის ბა­ნი­ან­-­გ­ვირ­გვ­ ი­ნი­ა­ნი და ერ­დო­
ვე­რა ბარ­და­ვე­ლ ი­ძე, სო­ლ ო­მ ონ იორ­ ბუ­ნ ებ­რ ივ ად­გ ილ­ს ამ­ყ ო­ფ ელ­შ ი და­ბ ი­ თბი­ლის­ში ღია ცის ქვეშ ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ არ­ქი­ტექ­ტო­რი ლონ­გი­ნოზ სუმ­ბა­ძე, კონ­ ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მინიმოდელს წარ­მო­ ი­ა­ნი სახ­ლე­ბი – არ­ქი­ტექ­ტუ­რულ­-­კონ­ს­ტ­
და­ნიშ­ვი­ლ ი, სტე­ფა­ნ ე მენ­თ ე­შ აშ­ვი­ლ ი, ნა­ვე­ბ ას. ლი მუ­ზე­უ­მის და­არ­სე­ბა ქარ­თულ მუ­ზე­ო­ სულ­ტან­ტი კი მუ­ზე­უ­მის სა­მეც­ნი­ე­რო საბ­ ად­გენს. რუქ­ცი­უ­ლი თვალ­საზ­რი­სით უნი­კა­ლუ­რი
მარიამ ბა­რა­თაშ­ვი­ლ ი; 1922 წლი­დ ან – 1966 წლის 27 აპ­რილს თბი­ლის­ში არ­ ლო­გი­ა­ში მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი მოვ­ლე­ნა­ა. ამ ჭოს თავ­მ­ჯ­დო­მა­რე, აკა­დე­მი­კო­სი გი­ორ­გი ინ­დი­ვი­დუ­ა­ლურ­მა კო­ლო­რიტ­მა ასახ­ვა ნა­გე­ბო­ბა, რო­მე­ლიც შე­სუ­ლია ნა­ცი­ო­ნა­
გი­ო რ­გი ჩი­ტა­ი­ა, ფაფალა ქი­ქო­ძ ე, რუ­ ს­დე­ბა კავ­კა­სი­ა­ში პირ­ვე­ლი ეთ­ნოგ­რა­ ტი­პის მუ­ზე­უ­მის შექ­მ­ნით და­იწყო ახა­ლი ჩი­ტა­ი­ა. ღია ცის ქვეშ მუ­ზე­უ­მის სტრუქ­ტუ­ პო­ვა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კუთხე­ე­ბის მი­ხედ­ ლუ­რი კულ­ტუ­რის სა­გან­ძურ­ში. სა­კარ­
სუ­დან ხა­რა­ძე, ლუ­ბ ა ბო­ჭ ო­რ იშ­ვი­ლ ი, ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მი ღია ცის ქვეშ რო­გორც ეტა­პი სა­მუ­ზე­უ­მო ის­ტო­რი­ის გან­ვი­თა­რე­ რი­სა და და­გეგ­მა­რე­ბის ძი­რი­თა­დი პრინ­ ვით მუ­ზე­უ­მის ში­და და­გეგ­მა­რე­ბა­შიც. და­ მი­და­მო ექ­ს­პო­ზი­ცი­ებ­ში თა­ვი მო­იყ­ ა­რა
ალექ­სი რო­ბა­ქი­ძე. სა­ქარ­თვ­ ე­ლ ოს სა­ სა­მეც­ნი­ე­რო-­სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო და­ ბა­ში არა მარ­ტო სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, არა­მედ ცი­პე­ბი ჩა­მო­აყ­ ა­ლი­ბა აკა­დე­მი­კოს­მა გი­ ცულ იქ­ნა საცხოვ­რებ­ლის გან­ვი­თა­რე­ბის ქარ­თუ­ლი სოფ­ლის სა­ხა­სი­ა­თო ელე­მენ­
ხელ­მ ­წი­ფო მუ­ზე­უმ­შ ი შექ­მნ­ ი­ლ ი ეს პა­ წე­სე­ბუ­ლე­ბა – სა­ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ვე­ლო, ზო­გა­დად კავ­კა­სი­ა­ში. მი­სი შექ­მ­ნის ინი­ ორ­გი ჩი­ტა­ი­ამ. ტი­პო­ლო­გი­ა, ინ­ტე­რი­ერ­ ი, სა­კარ­მი­და­მო ტებ­მა: შრო­მის იარა­ღე­ბი და სატ­რან­ს­
ტა­რა ჯგუ­ფი გახ­დ ა შემ­დ ­გ ომ ქარ­თ უ­ლ ი მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი და სუ­ლი­ე­რი კულ­ტუ­ ცი­ა­ტო­რი იყო ქარ­თუ­ლი ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ ჩი­ტაია მხარს უჭერ­და მუ­ზე­უ­მის აგე­ და სა­მე­ურ­ნეო კულ­ტუ­რა, იარაღ­-ინ­ვენ­ პორ­ტო სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბი, ქვის სა­ცეხ­ვე­ლე­
ეთ­ნო­ლ ო­გი­უ­რი სკო­ლ ის სა­ძ ირ­კ ­ვე­ლ ი. რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის ძეგ­ლ­თა სა­ ლი სკო­ლის ფუ­ძემ­დე­ბე­ლი აკა­დე­მი­კო­სი ბის კულ­ტუ­რულ­-ის­ტო­რი­ულ პრინ­ციპს: ტა­რის მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბა დ ა.შ., რაც ბი, თო­ნე­ე­ბი, ქვევ­რე­ბი და სხვა. აღ­დ­გა
1938 წლამ­დ ე ეთ­ნ ოგ­რა­ფ ი­უ ­ლ ი მეც­ ცა­ვი. მი­სი 52 ჰექ­ტარ­ზე გა­და­ჭი­მუ­ლი გი­ორ­გი ჩი­ტა­ი­ა, რო­მელ­მაც ამ სურ­ვი­ლის ქვეყ­ნის გე­ოგ­რა­ფი­უ­ლი მდე­ბა­რე­ო­ბის ნათ­ლად წარ­მო­აჩ­ ენს ქარ­თ­ვე­ლი ხალ­ხის ძველ­ქარ­თუ­ლი გა­ლავ­ნე­ბი, ხის ჭიშ­კ­რე­
ნი­ერ
­ ე­ბის ძი­რი­თად კე­რ ას წარ­მ ო­ა დ­ ტე­რი­ტო­რია და­ყო­ფი­ლია 11 ის­ტო­რი­ გან­ხორ­ცი­ლე­ბას რამ­დე­ნი­მე ათე­უ­ლი გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით, კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ ცხოვ­რე­ბის ეროვ­ნულ სტილს და მრა­ ბი, ყო­რით წყო­ბა.
გენ­დ ა სა­ხელ­მ­წი­ფო მუ­ზე­უ ­მ ი. გი­ორ­ ულ­-ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ ზო­ნად, სა­დაც წე­ლი მო­ან­დო­მა. ამ ტი­პის მუ­ზე­უ­მის შექ­ ვიდ­რე­ობ­ ის წარ­მო­ჩე­ნის ფონ­ზე, ქრო­ნო­ ვალ­ფე­როვ­ნე­ბას. 1976 წლის 13 ივ­ლისს თბი­ლის­ში გა­იხ­ს­
გი ჩი­ტა­ი­ამ ამ პე­რ ი­ოდ­შ ი შე­ი­მ უ­შა­ვა წარ­მოდ­გე­ნი­ლია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ბა­რი, მ­ნის იდეა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში XX საუკუნის ლო­გი­უ­რად, დრო­ის გარ­კ­ვე­ულ მო­ნაკ­ მუ­ზე­უ­მის მშე­ნებ­ლო­ბა და­იწყო 1966-67 ნა ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მი ღია ცის ქვეშ.
„სამუზეუმო გა­მო­ფე­ნ ე­ბ ის დე­ტა­ლ ი­ზე­ და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს დაბ­ლო­ბი, 30-იან წლებ­ში და­ი­ბა­და და მსოფ­ლიო ვეთ­ში – XVIII სა­უ­კუ­ნი­დან XIX სა­უ­კუ­ნის წლებ­ში VI-VIII სა­უ­კუ­ნის ძეგ­ლის, თი­ან­ ე­ და­არ­სე­ბი­სას ფონ­დებ­ში ირიცხე­ბო­და
ბუ­ლ ი პროგ­რა­მა“, რო­მ ე­ლ იც გან­ხ ორ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მთი­ა­ნე­თი. ერ­თი ზო­ნა სა­მუ­ზე­უ­მო პრაქ­ტი­კის გა­მოც­დი­ლე­ბი­დან 60-იან წლე­ბამ­დე. თის სი­ო­ნის ბა­ზი­ლი­კი­სა და ქვის სა­მა­ 3000-მდე ექ­ს­პო­ნა­ტი. 1987 წელს მუ­ზე­უმს
ცი­ე ლ­დ ა ჯერ რე­გ ი­ო­ნ ულ თე­მ ა­ტურ ეთ­მო­ბა ის­ტო­რი­ულ­-არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ წა­მო­ვი­და. მხო­ლოდ 50-იან წლებ­ში მი­ „საქართველო, – წერ­და იგი, – თა­ვად როვ­ნის გად­მო­ტა­ნით, პა­რა­ლე­ლუ­რად მი­ე­ნი­ჭა აკა­დე­მი­კოს გი­ორ­გი ჩი­ტა­ის სა­
გა­მო­ფე­ნებ­ში (1931-1940), შემ­დ ეგ კი ძეგ­ლებს. ღე­ბუ­ლი იქ­ნა პირ­ვე­ლი დად­გე­ნი­ლე­ბა მუ­ მუ­ზე­უ­მი­ა. მი­უ­ხე­და­ვად იმ მძი­მე ის­ტო­ მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და კოლ­ხე­თის ზო­ნის მშე­ ხე­ლი.

38 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 39


მუ­ზე­უ­მის ის­ტო­რი­ა­ში მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ სა­კონ­სერ­ვა­ციო სა­მუ­შა­ოე­ ­ბი, მუდ­მივ­მოქ­ გან იგი გა­აზ­რე­ბუ­ლი მაქვს რო­გორც
ნი მოვ­ლე­ნა იყო 2004 წე­ლი, რო­დე­საც მედ და დრო­ე­ბით გა­მო­ფე­ნებ­ზე წარ­მოდ­ სა­მეც­ნი­ე­რო და კულ­ტუ­რულ­-­სა­გან­მა­
ქვეყ­ნის ძი­რი­თა­დი მუ­ზე­უ­მე­ბის გა­ერ­ გე­ნი­ლია „გაცოცხლებული ის­ტო­რი­ა“, ნათ­ლებ­ლო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა, სა­ზო­გა­
თი­ა­ნე­ბის ბა­ზა­ზე შე­იქ­მ­ნა სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ტარ­დე­ბა რეწ­ვის პროგ­რა­მის მას­ტერ­კ­ დო­ებ­რი­ვი სარ­გებ­ლო­ბი­სა და ცოცხა­ლი
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ი. მის სტრუქ­ტუ­რა­ში ლა­სე­ბი, ფუნ­ქ­ცი­ონ­ ი­რებს პრე­ის­ტო­რი­უ­ლი ცოდ­ნის მი­ღე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბად.
გა­ერ­თი­ან­და გ. ჩი­ტა­ი­ას ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ ხა­ნის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა. თბი­ლი­სის ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­
ლი მუ­ზე­უ­მი ღია ცის ქვეშ. აქე­დან იწყე­ბა სიმ­ბო­ლუ­რი­ა, რომ წელს გი­ორ­გი ჩი­ უ­მი არის ღია ტი­პის ქვეყ­ნის ცენ­ტ­რა­
ახა­ლი ეტა­პი მუ­ზე­უ­მის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში: ტა­ი­ას და­ბა­დე­ბი­დან 130 წლის­თავს ეთ­ ლუ­რი და არა ლო­კა­ლუ­რი, მუ­ზე­უ­მის
ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბი­სა და სა­მუ­ზე­უ­მო კო­ლექ­ ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მი ღია ცის ქვეშ ტი­პი, აგე­ბუ­ლი კულ­ტუ­რულ­-ის­ტო­რი­უ­
ცი­ე­ბის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­ის, ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ლი პრინ­ცი­პით, რო­მე­ლიც ვა­რა­უ­დობს,
ტუ­რის მო­წეს­რი­გე­ბის, მუ­ზე­უ­მის ახა­ლი სტრუქ­ტუ­რა­ში გა­ერ­თი­ა­ნე­ბუ­ლი ხვდე­ბა, მკაც­რი მეც­ნი­ე­რუ­ლი მოთხოვ­ნი­ლე­ბე­
მარ­თ­ვის სის­ტე­მის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბის. შე­ რომ­ლის მი­ზა­ნი სა­ერ­თა­შო­რი­სო სტან­ ბის დაც­ვით, ქვეყ­ნი­სათ­ვის სა­ხა­სი­ა­თო
მუ­შავ­და მუ­ზე­უ­მის გან­ვი­თა­რე­ბის ათ­წ­ დარ­ტე­ბის შე­სა­ბა­მი­სი თა­ნა­მედ­რო­ვე ბუ­ნებ­რივ­-­გე­ოგ­რა­ფი­ულ
­ ი მო­ნა­ცე­მე­ბი­სა
ლი­ა­ნი გეგ­მა. მუ­ზე­უ­მის შექ­მნ­ ა და სა­მეც­ნი­ერ­ ო-­სა­გან­ და ის­ტო­რი­ულ ­ ი, სა­ზო­გა­დო­ებ­რივ­-ე­კო­
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის სა­ი­უბ­ ი­ლეო წელს მა­ნათ­ლებ­ლო მუ­შა­ო­ბის სტრუქ­ტუ­რუ­ლი ნო­მი­კუ­რი მო­ნა­ცე­მე­ბის გათ­ვა­ლის­წი­
ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მი ღია ცის ქვეშ და ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ურ ­ ი რე­ფორ­მის სა­ფუძ­ ნე­ბით, დრო­ის გარ­კ­ვე­ულ მო­ნაკ­ვეთ­ში,
შემ­დე­გი შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი პრო­ექ­ტე­ბით ველ­ზე გარ­დაქ­მ­ნა­ა. ეს დამ­ფუძ­ნებ­ლის ვი­თარ­ცა ფო­კუს­ში, წარ­მო­ა­ჩი­ნოს ხალ­
ხვდე­ბა: გი­ორ­გიწ­მინ­დის დარ­ბა­ზის, აფხა­ სა­ნუკ­ვა­რი სურ­ვი­ლი იყო. ხუ­რი ყო­ფის, მე­ურ­ნე­ობ­ ის წარ­მო­ე­ბი­სა
ზუ­რი სახ­ლის, გუ­რუ­ლი სახ­ლის, მეგ­რუ­ლი “ღია ცის ქვეშ ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­ და სუ­ლი­ერ ­ ი ცხოვ­რე­ბის იერი. ხედ­ვის
სახ­ლის, ში­და ქარ­თ­ლის დარ­ბა­ზის რე­ა­ უ­მი, – წერ­და გი­ორ­გი ჩი­ტა­ი­ა, – თა­ვი­სი ეს ერ­თობ­ლი­ობ­ ა აამაღ­ლებს დამ­თ­ვა­
ბი­ლი­ტა­ცი­ით, ახა­ლი უბ­ნით – ხალ­ხუ­რი პრო­ფი­ლით ესა­და­გე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ლი­ე­რებ­ლის შეგ­რძ­ ­ნე­ბას, მი­საწ­ვ­დომს
რეწ­ვის; და­არ­ს­და სა­მეც­ნი­ე­რო-­შე­მეც­ სა­ხელ­მ­წი­ფო მუ­ზე­უმს და არა ძეგ­ლ­ ხდის იმას, თუ რამ­დე­ნად ოპ­ტი­მა­ლუ­
ნე­ბი­თი ცენ­ტ­რი „ეთნოგრაფის სახ­ლი“, თა დაც­ვას, რომ­ლის მთა­ვა­რი ფუნ­ქც­ ია რად მი­უგ­ნია ხალხს ცხოვ­რე­ბა­ში ხელ­
გა­იხ­ს­ნა ახა­ლი ექ­ს­პო­ზი­ცია „ხალხური ძეგ­ლი-­ნაკ­რ­ძა­ლის რეს­ტავ­რა­ცი­ა­-აღ­დ­ საყ­რე­ლი შე­დე­გი­სათ­ვის. ასე­თი ტი­პის
ტრან­ს­პორ­ტი“, მო­წეს­რიგ­და სა­არ­ქი­ვო გე­ნით შე­მო­ი­ფარ­გ­ლე­ბა. მე თა­ვი­დან­ვე მუ­ზე­უ­მი ის­ტო­რი­ის ნა­წი­ლის დო­კუ­მენ­
და სა­ფონ­დო მო­ნა­ცე­მე­ბი. ხორ­ცი­ელ­დე­ბა ვითხოვ­დი მი­სი სა­ხელ­მ­წი­ფო მუ­ზე­უ­მის ტა­ცი­ას ახ­დენს, რო­მელ­საც „ცოცხლად“
სხვა­დას­ხ­ვა პრო­ექ­ტი, სა­რეს­ტავ­რა­ცი­ო-­ დაქ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა­ში გა­დაყ­ვა­ნას, რად­ უნ­და კითხუ­ლობ­დე“.

40 saqarTvelos erovnuli muzeumi


42
პროფ. ჰან­სენ, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ ტუ­რის­ტე­ბის­თ­ვის მო­სა­ნა­ხუ­ლე­ბე­ლი ად­ თქვენ იმ გუნ­დის ნა­წი­ლი ხართ, რო­
ნულ მუ­ზე­უმ­თან თქვენ მრა­ვალ­წ­ლი­ა­ნი გი­ლე­ბის სი­ა­ში აუცი­ლე­ბე­ლი გა­ჩე­რე­ბა მელ­მაც და­ათ ­ ა­რი­ღა ნე­ო­ლი­თურ ძეგ­
თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა და მე­გობ­რო­ბა გა­კავ­ იქ­ნე­ბა, რაც სა­მო­მავ­ლოდ ად­გი­ლობ­რი­ ლ­ზე აღ­მო­ჩე­ნი­ლი კე­რა­მი­კის ფრაგ­მენ­
ში­რებთ. შე­იძ­ლე­ბა ით­ქვ­ ას, რომ ინ­ს­ტი­ ვი რეს­ტორ­ნე­ბი­სა თუ სუ­პერ­მარ­კე­ტე­ბის ტე­ბი და მას­ზე უძ­ვე­ლე­სი ღვი­ნის კვა­ლი
ტუ­ცი­ის გან­ვი­თა­რე­ბა თქვენ თვალ­წინ გა­ჩე­ნას შე­უწყობს ხელს. არ­ქი­ტექ­ტუ­ და­ა­დას­ტუ­რა. ამ პრო­ექ­ტ­ზე რას იტყო­
მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და. რო­გორ შე­ა­ფა­სებ­დით რა და მუ­ზე­უ­მოგ­რა­ფია ძა­ლი­ან კარ­გია. დით?
15 წლის მან­ძილ­ზე გან­ვ­ლილ გზას? არუხ­ლოს ძეგ­ლზ­ ე ჩვე­ნი ექსპედიციის მე პირ­და­პირ არ ვყო­ფილ­ვარ ჩარ­თუ­
სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში პირ­ვე­ლად 2004 მი­ერ მო­პო­ვე­ბუ­ლი მა­სა­ლა ახ­ლა მუ­ ლი ამ პრო­ექ­ტ­ში; ჩვენ­მა ექ­სპ­ ე­დი­ცი­ამ
წელს ჩა­მო­ვე­დი. მუ­ზე­უ­მი და­კე­ტი­ლი ზე­უმ­შია წარ­მოდ­გე­ნი­ლი და ჩვენ სი­ კე­რა­მი­კის ნარ­ჩე­ნე­ბი მი­ა­წო­და ჯგუფს,
იყო. უკა­ნას­კ­ნელ 15 წე­ლი­წად­ში ფუნ­ ა­მოვ­ნე­ბით გა­მო­ვი­ყე­ნებთ მუ­ზე­უ­მის რო­მე­ლიც ამ თე­მა­ზე მუ­შა­ობ­და. ეს პრო­
და­მენ­ტუ­რი ცვლი­ლე­ბე­ბი მოხ­და. დღეს ინ­ფ­რას­ტ­რუქ­ტუ­რას მა­თი დე­ტა­ლუ­რი ექ­ტი იდე­ალ ­ უ­რი მა­გა­ლი­თია იმი­სა, თუ
მუ­ზე­უ­მი დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელს მთე­ლი შეს­წავ­ლის­თ­ვის, პან­დე­მი­ის შემ­დეგ კი, რო­გორ უნ­და იკ­ვ­ლიო არ­ქე­ო­ლო­გია
მსოფლიოდან იზი­დავს. დმა­ნი­სის სენ­ დი­დი იმე­დი მაქვს, მუ­ზე­უ­მი კონ­ფე­რენ­ სა­მეც­ნი­ე­რო მე­თო­დო­ლო­გი­ით. ამ პრო­
სა­ცი­უ­რი აღ­მო­ჩე­ნე­ბი პირ­ვე­ლი­ვე სარ­ ცი­ებ­საც უმას­პინ­ძ­ლებს. ექ­ტის გა­რე­შე მხო­ლოდ მარ­ჩი­ე­ლო­ბა
თულ­ზე გე­გე­ბე­ბა. სა­გან­ძუ­რის დარ­ შეგ­ვეძ­ლო იმა­ზე, თუ რას სვამ­დ­ნენ ამ
ბა­ზებ­ში უნი­კა­ლუ­რი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი რო­გორც არ­ქე­ო­ლო­გი და მეც­ნი­ე­რი, ჭურ­ჭლ­ ი­დან. 2018 წელს, ფრან­კფურ­
სა­გან­ძუ­რია წარ­მოდ­გე­ნი­ლი. მუ­ზე­უ­მის ფიქ­რობთ თუ არა, რომ არ­ქე­ო­ლო­გი­ ტის გა­მო­ფე­ნა­ზე, ღვი­ნის თე­მა ჩვენ სა­
დათ­ვა­ლი­ე­რე­ბის შემ­დეგ შე­გიძ­ლია კა­ უ­რი გათხ­რე­ბი და სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვა თა­ურ­შიც გა­მო­ვი­ტა­ნეთ; მას „ოქრო და
ფე­ში ყა­ვი­თა და ნამ­ცხ­ვ­რით ისი­ა­მოვ­ნო. მუ­ზე­უ­მის ცხოვ­რე­ბის აუცი­ლე­ბე­ლი კომ­ ღვი­ნო“ ეწო­და. ზო­გა­დად ვიტყო­დი, რომ
თა­ვად მუ­ზე­უ­მი სა­ერ­თა­შო­რი­სო მას­შ­ პო­ნენ­ტე­ბი­ა? დღე­ვან­დე­ლი ქარ­თუ­ლი ღვი­ნის ხა­რის­
ტა­ბის სა­მეც­ნი­ე­რო-­კ­ვ­ლე­ვით ინ­სტ­ ი­ტუ­ დღეს არ­ქე­ო­ლო­გია მეც­ნი­ე­რე­ბას ხი ბევ­რად უკე­თე­სი­ა, ვიდ­რე ნე­ო­ლი­თუ­
ცი­ად იქ­ცა. ამა­ზე მეტყ­ვე­ლებს მრა­ვა­ლი ეფუძ­ნე­ბა. მა­სა­ლა სა­მეც­ნი­ე­რო მე­თო­ რი ღვი­ნი­სა.
ერ­თობ­ლი­ვი სა­ერ­თა­შო­რი­სო პრო­ექ­ტი. დე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბით თა­რიღ­დე­ბა. ზო­ო­
რა თქმა უნ­და, ეჭ­ვ­გა­რე­შე­ა, რომ ასე­თი ლო­გე­ბი და ბო­ტა­ნი­კო­სე­ბი გვე­უბ­ნე­ბი­ან, რო­გორც მსოფ­ლი­ოს სხვა­დას­ხ­ვა
პო­ზი­ტი­უ­რი გან­ვი­თა­რე­ბა მუ­ზე­უ­მის გე­ თუ რა იყო ნე­ო­ლი­თუ­რი თუ ბრინ­ჯა­ოს მნიშვნელოვან ძეგ­ლ­ზე მო­მუ­შა­ვე არ­
ნე­რა­ლუ­რი დი­რექ­ტო­რი­სა და მი­სი გუნ­ ხა­ნის ადა­მი­ან­ ის საკ­ვე­ბი. დღეს უკ­ვე უხ­ ქე­ო­ლო­გი, სად მი­უ­ჩენ­დით ად­გილს სა­
დის დამ­სა­ხუ­რე­ბა­ა. სო­ვა­რი დრო­ის ადა­მი­ა­ნე­ბის კვე­ბის რა­ ქარ­თ­ვე­ლოს და, ზო­გა­დად, კავ­კა­სი­ის
ცი­ო­ნის შე­სა­ხებ ინ­ფორ­მა­ცი­ას გვაწვდის ტე­რი­ტო­რი­აზ­ ე არ­სე­ბულ ნე­ო­ლი­თურ
ყვე­ლა­ზე ახ­ლო წარ­სულ­ში თქვენ მა­თი კბი­ლის მი­ნე­რა­ლი­ზე­ბუ­ლი ნა­დე­ბი. ნა­მო­სახ­ლა­რებს მსოფ­ლიო კონ­ტექ­ს­ტის
ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­თან ბოლ­ნი­სის მუ­ზე­ გე­ნე­ტი­კო­სებს შე­უძ­ლი­ათ აღად­გი­ნონ გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით?
უ­მის პრო­ექ­ტ­ზე იმუ­შა­ვეთ. ამ რე­გი­ო­ მოზ­რ­დი­ლი პო­პუ­ლა­ცი­ე­ბის მიგ­რა­ცი­ის 1960-იან წლებ­ში ოთარ ჯა­ფა­რი­ძისა და
ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის და მი­სი კო­ლექ­ცი­ე­ბის ან ინ­დი­ვი­დე­ბის ურ­თი­ერ­თო­ბის ფორ­ ალექსანდრე ჯავახიშვილის გათხ­რებ­მა
მნიშვნელობის შე­სა­ხებ რას გვეტყო­დით? მე­ბი. სულ ცო­ტა ხნის წინ სრუ­ლი­ად ახა­ შუ­ლა­ვე­რის გო­რა­ზე და ტა­რი­ელ ჩუ­ბი­
ბოლ­ნი­სის მუ­ზე­უ­მი გვიჩ­ვე­ნებს რე­გი­ ლი ინ­ფორ­მა­ცია გა­ვი­გეთ შა­ვი ჭი­რის ნაშ­ვი­ლის გათხ­რებ­მა არუხ­ლო­ში იმ ნე­
ო­ნის გან­ვი­თა­რე­ბის სამ უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ მსგავ­სი პან­დე­მი­ის შე­სა­ხებ. არ­ქე­ო­ლო­ ო­ლი­თუ­რი და­სახ­ლე­ბე­ბის ხა­სი­ა­თი გან­
ვა­ნეს ეტაპს - პირ­ვე­ლი ევ­რო­პე­ლე­ბის გია არა­სო­დეს ყო­ფი­ლა ისე­თი აქ­ტუ­ა­ საზღ­ვ­რა, რომ­ლე­ბიც სამ­ხ­რეთ კავ­კა­სი­ის
პე­რი­ოდს, სოფ­ლის მე­ურ­ნე­ო­ბის საწყი­ ლუ­რი, რო­გო­რიც დღეს. ნე­ო­ლი­თუ­რი და­სახ­ლე­ბე­ბის უფ­რო დი­დი
სებს კავ­კა­სი­ა­ში და ოქ­როს წარ­მო­ე­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მუ­ზე­უ­მე­ბის რო­ლი ჯგუ­ფის ნა­წილს წარ­მო­ად­გენ­დნ­ ენ. ჩვე­ნი
ბის საწყი­სებს. ამ სა­მი­ვე ას­პექ­ტის ერთ შეიცვალა უკა­ნას­კ­ნე­ლი 20 წლის გან­ გათხ­რე­ბი არუხ­ლო­ში და­ახ­ლო­ე­ბით 10
სივ­რ­ცე­ში თავ­მოყ­რა არაჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ მავ­ლო­ბა­ში. ისი­ნი კვლა­ვაც უვ­ლი­ან და წე­ლია მიმ­დი­ნა­რე­ობს და ძვ. წ. VI ათას­
ვი სა­შუ­ა­ლე­ბა­ა, მა­გა­ლი­თად, მას­წავ­ წა­რად­გე­ნენ კო­ლექ­ცი­ებს, თუმ­ცა უკ­ვე წ­ლე­უ­ლით თა­რიღ­დე­ბა. აშ­კა­რა­ა, რომ

ნეოლითური ხანის მკვლევარი


ლებ­ლე­ბის­თ­ვის, რა­თა მოს­წავ­ლე­ებს მხო­ლოდ ექ­ს­პო­ნა­ტებ­ზე მტვრის გა­დაწ­ ისინი იყ­ვ­ნენ ად­რე­ულ ­ ი კო­ლო­ნი­ზა­ტო­
ადა­მი­ა­ნის გან­ვი­თა­რე­ბის ძი­რი­თა­დი მენ­დით აღა­რა­ვინ არის და­კა­ვე­ბუ­ლი რე­ბი, რომ­ლებ­მაც თან მოშინაურებული
ეტა­პე­ბი აუხ­სნ­ ან. ქვე­მო ქარ­თ­ლის მო­ - კვლე­ვა მუ­ზე­უ­მის ცხოვ­რე­ბის აუცი­ ცხო­ვე­ლე­ბი, ცხვა­რი, თხა, ძრო­ხა და
სახ­ლე­ო­ბას შე­საძ­ლებ­ლო­ბა მი­ე­ცა, სა­ ლე­ბე­ლი კომ­პო­ნენ­ტი გახ­და. სა­ზო­გა­ ღო­რი მო­იყ­ვა­ნეს. ამას­თა­ნა­ვე მათ უკვე
მუზეუმის მეგობარი > ნათია ხულუზაური კუ­თა­რი რე­გი­ო­ნის ის­ტო­რი­ას გა­ა­დევ­ დო­ე­ბას ინ­ფორ­მა­ცი­ის მი­ღე­ბა მა­ღალ ჰქონ­დათ კულ­ტი­ვი­რე­ბუ­ლი მცე­ნა­რე­ულ ­ ი
ნონ თვა­ლი, რაც მათ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი სა­მეც­ნი­ე­რო დო­ნე­ზე სურს. სა­მეც­ნიე­რო კულ­ტუ­რე­ბი, რო­გო­რი­ცაა ას­ლი და ცალ­
საქართველოს ეროვნული მუზეუმის რიგებში არაერთი გამორჩეული მეცნიერი და ადამიანია. გერმანიის
ძეგ­ლე­ბის მი­მართ ინ­ტე­რეს­სა და პა­ტი­ ცოდ­ნა, თა­ვის მხრივ, ძა­ლი­ან დი­ნა­მი­ მარ­ც­ვა­ლა ას­ლი. ფარ­თო პერ­ს­პექ­ტი­ვით
არქეოლოგიის ინსტიტუტის ევრაზიის განყოფილების დირექტორი, პროფესორი სვენდ ჰანსენი საქართველოში ვის­ცე­მას განუვითარებს. გერ­მა­ნუ­ლი კუ­რია და იც­ვ­ლე­ბა უახ­ლე­სი კვლე­ვე­ბის თუ შევ­ხე­დავთ, ეს და­სახ­ლე­ბე­ბი კავ­შირს
პირველად 2004 წელს ჩამოვიდა. შეიძლება ითქვას, რომ ის საქართველოს ეროვნული მუზეუმის როგორც და­სახ­ლე­ბე­ბის ის­ტო­რი­ის ჩვე­ნე­ბა კარ­გი მი­ხედ­ვით. ამას­თა­ნა­ვე, ახა­ლი აღ­მო­ჩე­ ავ­ლენს სამ­ხ­რეთ კას­პი­ის სა­ნა­პი­რო­ე­ბის
ინსტიტუციის ჩამოყალიბების პროცესის ერთ-ერთი მონაწილეა. ჩვენი ჟურნალის საიუბილეო ნომერში სწორედ და­საწყი­სია XX სა­უ­კუ­ნის რთუ­ლი ის­ტო­ ნე­ბი ყო­ველ­თ­ვის ძა­ლი­ან მიმ­ზიდ­ვე­ლია ნე­ო­ლი­თუ­რი პე­რი­ო­დის მო­სახ­ლე­ებ­თან.
მასთან გადავწყვიტეთ ინტერვიუს ჩაწერა. რი­ის, ემიგ­რა­ცი­ი­სა და უმ­ცი­რე­სო­ბე­ბის და სა­ზო­გა­დო­ე­ბას, გარ­კ­ვე­ულ­წი­ლად, ამ ამას­თა­ნა­ვე, ჩვენ აღ­მო­ვა­ჩი­ნეთ უც­ნა­უ­რი
პრობ­ლე­მე­ბის ასახ­ვის­თ­ვის. ეს მუ­ზე­უ­მი ცოდ­ნის „წარმოების“ პრო­ცეს­ში რთავს. სო­ლი­სე­ბუ­რი თხრი­ლე­ბი და­სახ­ლე­ბებ­ში,

saqarTvelos erovnuli muzeumi 43


რომ­ლებ­საც ანა­ლო­გი ჯერ­ჯე­რო­ბით არ სებ­ლად. სა­ქარ­თ­ვე­ლო ამ პროგ­რა­მის ნა­უ­რის ყორ­ღ­ნი­დან და ოქ­როს ლო­მის
მო­ე­ძებ­ნე­ბათ და, სა­ვა­რა­უ­დოდ, სა­რი­ტუ­ ნა­წი­ლი გახ­და და ჩვენ აუცილებლად ქან­და­კე­ბა წნო­რი­დან – ქარ­თუ­ლი არ­
ა­ლო და­ნიშ­ნუ­ლე­ბა ჰქონ­დათ. ნე­ო­ლი­ უნ­და ვუ­ბიძ­გოთ ჩვენს სტუ­დენ­ტებს, სცა­ ქე­ოლ­ ო­გი­ის ორი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ნი­
თურ არუხ­ლო­სა და მიმ­დე­ბა­რე ტე­რი­ტო­ დონ სტი­პენ­დი­ის მო­პო­ვე­ბა გა­ნათ­ლე­ მუ­ში. კავ­კა­სი­ის არ­ქე­ოლ­ ო­გია კი­დევ უფ­
რი­ებს საკ­მა­ოდ ბევ­რი სა­ერ­თო აქვს შა­ვი ბის საწყის ეტაპ­ზე, პირ­ვე­ლი ხა­რის­ხის რო ცნო­ბი­ლი გახ­და ამ გა­მო­ფე­ნი­სა და
ზღვის მე­ორ ­ ე მხა­რეს არ­სე­ბულ ნე­ო­ლი­ მო­პო­ვე­ბამ­დე. მი­სი კა­ტა­ლო­გის მეშ­ვე­ობ­ ით. გა­მო­ფე­ნას
თუ­რი პე­რი­ო­დის ძეგ­ლებ­თა­ნაც, მაგ­რამ ახ­ლდ ­ ა ასე­ვე სა­მეც­ნი­ე­რო კო­ლოკ­ვი­უ­მი,
მრგვა­ლი შე­ნო­ბე­ბი, სო­ლი­სე­ბუ­რი თხრი­ მა­ინც რას სწავ­ლო­ბენ უცხო­ე­ლი რო­მელ­შიც მო­ნა­წი­ლე­ობ­დნ­ ენ არ­ქე­ო­
ლე­ბი და მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი კულ­ტუ­რის გარ­ ახალ­გაზ­რ­და მეც­ნი­ერ ­ ე­ბი ქარ­თ­ვე­ლი ლო­გე­ბი მთე­ლი კავ­კა­სი­ი­დან. პუბ­ლი­კა­
კ­ვე­ულ
­ ი ელე­მენ­ტე­ბი და­მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლია მეც­ნი­ერ­ ე­ბის­გან და რას იღე­ბენ სა­ქარ­ ცია მზად­დე­ბა და მო­მა­ვალ წელს და­ი­
მხო­ლოდ სამ­ხრ ­ ეთ კავ­კა­სი­ის ნე­ო­ლი­ ვე­ლო­ში არქეოლოგიურ ექ­ს­პე­დი­ცი­ა­ში ბეჭ­დე­ბა.
თის­თ­ვის. ძლი­ერ ­ ი სტრა­ტიგ­რა­ფი­ი­სა და მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით?
რა­დი­ო­კარ­ბო­ნუ­ლი (C14) და­თა­რი­ღე­ბის არ­ქე­ოლ­ ო­გია სა­ერ­თა­შო­რი­სო დის­ სა­მეც­ნი­ე­რო კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი კი­დევ
მე­თოდ­ზე და­ფუძ­ნე­ბუ­ლი ქრო­ნო­ლო­გი­ ციპ­ლი­ნა­ა. ერთ თა­ნა­მედ­რო­ვე არ­ქე­ო­ ერ­თი მნიშ­ვნ­ელ ­ ო­ვა­ნი ნა­წი­ლია თქვე­ნი
ით შეგ­ვიძ­ლია ბიოლოგიური მო­ნა­ცე­ ლო­გი­ურ ფე­ნო­მენ­საც კი ვერ მეტყ­ვით, ცხოვ­რე­ბი­სა, ხში­რად მა­თი ინი­ცი­ა­ტო­რი
მე­ბის ინტეგრაცია ნა­მო­სახ­ლა­რის ევო­ რო­მე­ლიც 100 პრო­ცენ­ტით არის წარ­ ბრძან­დე­ბით. რა­ტომ არის მნიშვ­ნ­ე­ლო­
ლუ­ცი­ის აღ­წე­რი­სას. მომ­დევ­ნო ნა­ბი­ჯი მოდ­გე­ნი­ლი რო­მე­ლი­მე თა­ნა­მედ­რო­ ვა­ნი ასე­თი თავ­ყ­რი­ლო­ბე­ბის მოწყო­ბა?
იქ­ნე­ბა გე­ნე­ტი­კუ­რი ანა­ლი­ზე­ბის ჩა­ტა­რე­ ვე ქვე­ყა­ნა­ში. ნე­ოლ­ ი­თის, ბრინ­ჯა­ოს, ან ინ­­­ფორ­­­მა­­ცი­­ის პირ­­­და­­პი­­რი გაც­­­ვ­­­ლა
ბა ცხო­ველ­თა ძვლებ­ზე, რა­თა მე­ტი გა­ ნე­ბის­მი­ე­რი სხვა პე­რი­ო­დის გა­სა­აზ­რებ­ მეც­­­ნი­­ე­­რებს შო­­რის ყვე­­ლა­­ზე მნიშ­ვნ­ ე­
ვი­გოთ ამ მო­ში­ნა­უ­რე­ბუ­ლი ცხო­ვე­ლე­ბის ლად აუცი­ლე­ბე­ლია სა­კუ­თა­რი ქვეყ­ნის ლო­ვა­ნია მეც­­­ნი­­ე­­რე­­ბის ნე­­ბის­­­მი­­ე­­რი დის­­­
წარ­მო­მავ­ლო­ბის შე­სა­ხებ. ტე­რი­ტო­რი­ას გას­ც­დე და რაც შე­იძ­ლე­ბა ციპ­­­ლი­­ნის გა­­სა­­ვი­­თა­­რებ­­­ლად. კონ­­­ფე­­
მეტ არ­ქე­ო­ლოგ­თან გქონ­დეს კონ­ტაქ­ რენ­­­ცი­­ებ­­­ზე დას­­­წ­­­რე­­ბა გეხ­­­მა­­რე­­ბა იმა­­ში,
თქვენს გუნ­დ­ში ყო­ველ­თ­ვის შეხ­ვ­დე­ ტი; რაც უფ­რო ად­რე და­იწყებ ამას, მით რომ ყოვ­­ელ­თ­­­ვის კარ­­­გად იყო ინ­­­ფორ­­­
ბით ქარ­თ­ველ და უცხო­ელ ახალ­გაზ­რ­ უკე­თე­სი­ა. სტუ­დენ­ტე­ბი ქარ­თ­ვე­ლი მეც­ მი­­რე­­ბუ­­ლი, რა­­საც მხო­­ლოდ წიგ­­­ნე­­ბი­­
დებს, რო­მელ­თაც მუ­შა­ობ­ ა და სწავ­ლა ნი­ერ
­ ე­ბის­გან სწავ­ლო­ბენ პირ­ველ რიგ­ში სა და სტა­­ტი­­ე­­ბის კითხ­­­ვით ვერ შეძ­­­ლებ.
სურთ. თქვენ მათ ას­წავ­ლით რო­გორც ქვეყ­ნის არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­სა და ის­ტო­რი­ას, სწო­­რედ პან­­­დე­­მი­­ის დროს კი­­დევ ერ­­­
ველ­ზე მუ­შა­ო­ბას, ისე ხელს უწყობთ რა­საც ვე­რაფ­რით ჩა­ა­ნაც­ვლ ­ ებ მარ­ტო თხელ გა­­მოჩ­­­ნ­­­და, თუ რამ­­­დე­­ნად მნიშ­­­
გერ­მა­ნი­ის წამ­ყ­ვან სა­მეც­ნი­ე­რო ინ­ს­ ლი­ტე­რა­ტუ­რის კითხ­ვით. მათ უნ­და ის­ ვ­ნ­­ე­­ლო­­ვა­­ნია ასე­­თი კონ­­­ფე­­რენ­­­ცი­­ე­­ბი.
ტი­ტუ­ციებ­ში სწავ­ლის გაგ­რძ­ ე­ლე­ბა­ში. წავ­ლონ, თუ რო­გო­რია იმ ქვეყ­ნის არ­ კონ­­­ფე­­რენ­­­ცი­­ებ­­­ზე ჩვენ გვაქვს ორი­­ვე
რამ­დე­ნად მნიშვ­ნე­ ­ლო­ვა­ნია ქარ­თ­ვე­ლი ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ექ­ს­პე­დი­ცი­ე­ბის მოწყო­ბის – ფორ­­­მა­­ლუ­­რი სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო დის­­­კუ­­სია
ახალ­გაზ­რ­დე­ბის­თვ­ ის საზღ­ვარ­გა­რეთ წე­სი და, ზო­გა­დად, ახ­ლო კონ­ტაქ­ტ­ში სა­­კონ­­­ფე­­რენ­­­ციო დარ­­­ბაზ­­­ში და არა­­ ნა­გე­ბო­ბებ­ში დის­ტან­ცი­ის დაც­ვა პრაქ­ გეს გარ­კ­ვე­უ­ლი ტექ­ნი­კუ­რი პრობ­ლე­მის ტის ევ­რა­ზი­ის დე­პარ­ტა­მენ­ტი სულ ცო­ტა
არსე­ბულ სა­მეც­ნი­ე­რო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბებ­ უნ­და იყ­ვ­ნენ ქვე­ყა­ნას­თან და მის ხალ­ ფორ­­­მა­­ლუ­­რი სა­­უბ­­­რე­­ბი სა­­კონ­­­ფე­­რენ­­­ ტი­კუ­ლად შე­უძ­ლე­ბე­ლი­ა. ძა­ლი­ან გაგ­ გან­სა­ხილ­ვე­ლად ექ­სპ­ ე­დი­ცი­ის მზა­დე­ბის ხნის წინ 25 წლის გახ­და. ამ­ჟა­მად ჩვენ
თან კავ­ში­რი? ხ­თან. სწო­რედ ეს გა­მოც­დი­ლე­ბა ახ­დენს ციო ვახ­­­შამ­­­ზე. ურ­­­თი­­ერ­­­თო­­ბა ადა­­მი­­ა­­ნის ვი­მარ­თ­ლა, რომ გე­ო­ფი­ზი­კუ­რი კვლე­ვის პრო­ცეს­ში ან, უბ­რა­ლოდ, გა­მარ­ჯო­ბის ვმუ­შა­ობთ პუბ­ლი­კა­ცი­ებ­ზე, რომ­ლე­ბიც
ალ­ბათ, არ არ­სე­ბობს მსოფ­ლი­ო­ში მო­მა­ვა­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბის ფორ­მი­რე­ბას. სა­­ხე­­ო­­ბის ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი მთა­­ვა­­რი ას­­­პექ­­­ტი­­ა. ჩა­ტა­რე­ბა შევ­ძე­ლით ოქ­ტომ­ბერ­ში. ზო­გა­ სათ­ქ­მე­ლად, მაგ­რამ, დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი არუხ­ლოს ნე­ო­ლი­თურ ნა­მო­სახ­ლარს
ქვე­ყა­ნა, სა­დაც არ­ქე­ოლ­ ო­გი­ა­ში დღეს ის ჩვე­­ნი კულ­­­ტუ­­რის ნა­­წი­­ლი­­ა, სა­­ქარ­­­თ­­­ დად, ბევ­რი არ­ქე­ოლ ­ ო­გის­თ­ვის ჩა­კეტ­ვა ვარ, რომ ჩვენ კვლა­ვაც გა­ვემ­გ­ზავ­რე­ უკავ­შირ­დე­ბა. სა­ქარ­თვ­ ე­ლო ძა­ლი­ან
არ­სე­ბუ­ლი უამ­რა­ვი ვიწ­რო სპე­ცი­ა­ლის­ 2018 წელს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი ვე­­ლო კი არაჩ­­­ვე­­უ­­ლებ­­­რი­­ვი მა­­გა­­ლი­­თია სულ­მთ ­ ­ლად და­კარ­გუ­ლი დროც არ იყო, ბით ათა­სო­ბით კი­ლო­მეტ­რ­ზე ჩვენს კო­ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან როლს თა­მა­შობს ჩემს
ტი ერ­თად იყოს თავ­მოყ­რი­ლი. სწო­რედ მუ­ზე­უმ­ ი ფრანკ­ფურ­ტის წიგ­ნის ფე­სტი­ იმი­­სა, თუ რო­­გორ უნ­­­და იურ­­­თი­­ერ­­­თო რად­გან ბევ­რ­მა ეს დრო სტა­ტი­ებ­ ი­სა თუ ლე­გებ­თან სა­ლა­პა­რა­კოდ. ასე­ვე, სკო­ ERC-ს მი­ერ და­ფი­ნან­სე­ბულ გრან­ტშ­ ი
ამი­ტომ იძ­ლე­ვა სა­ერ­თა­შო­რი­სო თა­ნამ­ ვალ­ზე რამ­დე­ნი­მე გა­მო­ფე­ნით წარ­ს­დ­ ადა­­მი­­ა­­ნებ­­­თან მა­­გი­­დის გარ­­­შე­­მო. წიგ­ნე­ბის და­სა­წე­რად გა­მო­იყ­ ე­ნა, თუმ­ცა ლებ­სა და უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში ეკ­რა­ნი (ERC Advanced Grant), რომ­ლის ფარ­
შ­რომ­ლო­ბა არ­ქე­ო­ლო­გი­ა­ში უმაღ­ლე­ გა. თქვენ აქ­ტი­ურ ­ ად იყა­ვით ჩარ­თუ­ლი სტუ­დენ­ტე­ბი, დოქ­ტო­რან­ტე­ბი და პოს­ტ­-­ (იმედი მაქვს) არა­სო­დეს ჩა­ა­ნაც­ვ­ლებს გ­ლებ­შიც ვიკ­ვ­ლევ ძი­რი­თად ტექ­ნო­
სი სტან­დარ­ტით კვლე­ვის წარ­მო­ე­ბის ერ­თ­-ერთ პრო­ექ­ტშ­ ი. გაგ­ვი­ზი­ა­რეთ, თუ 2020 წე­ლი საკ­მა­ოდ რთუ­ლი აღ­მოჩ­ დოქ­ტო­რან­ტე­ბი, ვფიქ­რობ, ძა­ლი­ან და­ მას­წავ­ლე­ბელს რო­გორც პი­როვ­ნე­ბას, ლო­გი­ებს, რო­გო­რე­ბი­ცაა და­რიშ­ხა­ნი,
შე­საძ­ლებ­ლო­ბას. ეს ეხე­ბა სა­მეც­ნი­ე­რო შე­იძ­ლე­ბა, ამ გა­მო­ფე­ნი­სა და მი­სი მნიშ­ ნ­და ადა­მი­ა­ნე­ბის­თ­ვის; პან­დე­მია ჩვე­ნი ზა­რალ­დ­ნენ და­კე­ტი­ლი ბიბ­ლი­ო­თე­კე­ბის რო­მელ­თა­ნაც მოს­წავ­ლეს პირ­და­პირ ვერ­ცხ­ლი, ცხვრის მატყ­ლი, ბორ­ბა­ლი
ლა­ბო­რა­ტო­რი­ებს, თუმ­ცა ასე­ვე მუ­ზე­ ვნ­ელ
­ ო­ბის თქვე­ნე­უ­ლი ხედ­ვა. ყო­ველ­დღი­უ­რი ცხოვ­რე­ბის პრაქ­ტი­ და ასე­ვე მარ­ტო­ობ­ ის გა­მო. შე­უძ­ლია კო­მუ­ნი­კა­ცი­ა. და ეტ­ლი. ეს არის ძვ. წ. IV ათას­წ­ლე­უ­
უ­მებ­სა და უნი­ვერ­სი­ტე­ტებს. გარ­კ­ვე­უ­ ფრან­კფურ­ტის წიგ­ნის ფეს­ტი­ვა­ლი კუ­ლად ყვე­ლა ას­პექტს შე­ე­ხო. რო­გორ ლის ყვე­ლა ინო­ვა­ცი­ა, რო­მელ­შიც კავ­
ლი დრო­ით რო­მე­ლი­მე უნი­ვერ­სი­ტეტ­ში ნამ­დ­ვი­ლად დი­დი მოვ­ლე­ნა იყო ქარ­ აისა­ხა ის თქვენს დარ­გ­ზე და რა სირ­თუ­ რამ­დე­ნად ეფექ­ტუ­რია სა­მეც­ნი­ე­რო წელს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი 15 წლის კა­სი­ამ, სა­ვა­რა­უ­დოდ, მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ვა­ნი
საზღ­ვარ­გა­რეთ სწავ­ლა არ­ქე­ოლ­ოგ­ი­ თუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რი­სა და კულ­ტუ­რის ლე­ებს წა­აწყ­დით თქვენ რო­გორც არ­ქე­ კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის ვირ­ტუ­ა­ლურ სივ­რ­ცე­ში იუბი­ლეს აღ­ნიშ­ნავს. რო­გორ შე­ა­ფა­სებ­ რო­ლი ითა­მა­შა. უკა­ნას­კ­ნე­ლი სი­ახ­ლე
ას სხვა პერ­ს­პექ­ტი­ვი­დან გიჩ­ვე­ნებს და პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის­თ­ვის გერ­მა­ნი­ა­ში. მა­ ო­ლო­გი და მეც­ნი­ე­რი? გა­და­ტა­ნა? რა შე­იძ­ლე­ბა იყოს ამის და­ დით უკ­ვე გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბულ პრო­ექ­ ისა­ა, რომ დამ­ტკ­ იც­და პრო­ექ­ტი, რომ­
აფარ­თო­ებს მეც­ნი­ე­რის თვალ­სა­წი­ერს. ღა­ზი­ებ­ ი სავ­სე იყო ქარ­თუ­ლი ლი­ტე­ და­გეგ­მი­ლი ექ­ს­პე­დი­ცი­ე­ბის უმე­ტე­სო­ბა დე­ბი­თი მხა­რე და რა არის ის, რა­საც ტებს და რას გვეტყო­დით თქვენს სა­მო­ ლის ფარ­გ­ლებ­შიც უნ­და შე­ვის­წავ­ლოთ
ეს სხვა­თა, შო­რის, ეხე­ბათ არა მარ­ტო რა­ტუ­რი­სა და პო­ე­ზი­ის თარ­გ­მა­ნე­ბით. გა­უქ­მ­და საზღ­ვ­რე­ბის ჩა­კეტ­ვის გა­მო, მა­ მეც­ნი­ე­რე­ბა ვე­რა­სო­დეს მი­აღ­წევს ვირ­ მავ­ლო გეგ­მებ­ზე ჩვენს ინსტიტუციასთან მტკვარ­-ა­რაქ­სის კულ­ტუ­რი­დან ყორ­ღა­
ქარ­თვ­ ელ, არა­მედ გერ­მა­ნელ სტუ­დენ­ ტე­ლე­ვი­ზია მოგ­ვითხ­რობ­და ქარ­თ­ვე­ლი გა­ლი­თად, რუ­სეთ­ში და ასე­ვე იმის გა­მო, ტუ­ალ
­ ურ სამ­ყა­რო­ში? და­კავ­ში­რე­ბით? ნულ კულ­ტუ­რა­ზე გა­დას­ვ­ლის პრო­ცე­სი.
ტებ­საც. ერაზ­მუ­სის გაც­ვლ ­ ი­თი პროგ­ მწერ­ლე­ბის, თა­ვად ქვეყ­ნის, მი­სი ის­ტო­ რომ ჩვე­ნი ინ­ს­ტი­ტუ­ტე­ბის (ასევე უნი­ვერ­ რო­გორც უკ­ვე გითხა­რით, ვი­დე­ო­ ვფიქ­რობ, რომ ეს წლე­ბი თა­ნამ­შ­ მე, ასე­ვე, ვი­მე­დოვ­ნებ, რომ ამ პრო­ექ­
რა­მე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბით, ევ­რო­კავ­შირს რი­ის­ ა და არ­ქე­ო­ლო­გი­ის შე­სა­ხებ. ჩვენს სი­ტე­ტე­ბის) ოფი­ცი­ა­ლუ­რი მოთხოვ­ნე­ბის კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი ვერ ჩა­ა­ნაც­ვ­ლე­ბენ რომ­ლო­ბის ძა­ლი­ან ნა­ყო­ფი­ე­რი ხა­ნა ტის ფარ­გ­ლებ­ში შევ­ძ­ლებთ ხე­ლი შე­
არაჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი ინ­ს­ტ­რუ­მენ­ტი აქვს გა­მო­ფე­ნა­ზე სხვა ექ­ს­პო­ნა­ტებ­თან ერ­ დაც­ვა ჰი­გი­ე­ნუ­რი თვალ­საზ­რი­სით ველ­ პირ­და­პირ სა­მეც­ნი­ე­რო კო­მუ­ნი­კა­ცი­ას. იყო ჩვე­ნი და­წე­სე­ბუ­ლე­ბე­ბის­თ­ვის. ვუწყოთ არ­ქე­ო­ლოგ­თა დი­ა­ლოგს კავ­
სტუ­დენ­ტუ­რი მო­ბი­ლო­ბის წა­სა­ხა­ლი­ თად წარ­მოდ­გე­ნი­ლი იყო ხის ეტ­ლი ანა­ ზე ვერ მო­ხერ­ხ­დე­ბო­და – გა­სათხ­რელ ვირ­ტუ­ალ­ უ­რი სივ­რ­ცე შე­იძ­ლე­ბა გა­მოდ­ გერ­მა­ნი­ის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ინ­ს­ტი­ტუ­ კა­სი­ის ყვე­ლა ქვეყ­ნი­დან.

44 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 45


46

ბოლნისის
ახალი მუზეუმი
კიდევ ერთი საერთაშორისო
სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი
რეგიონი > სალომე გურული
ფოტო: ფერნანდო ხავიერ ურკიხო, სტეფან ბატუიკი, გელა ბედიანაშილი, ანა დავარაშვილი,
ლიზა მეფარიშვილი, ჯიმშერ ჩხვიმიანი, საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ფოტოარქივი

საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ინსტიტუციას გაერთიანებიდან 15 წლის შემდეგ ქვემო


ქართლში ახალი მუზეუმი შეემატა. ბოლნისის თანამედროვე მუზეუმი XXI საუკუნის რეგიონული
მუზეუმის მოდელს წარმოადგენს. მისი შექმნის აუცილებლობა ქვემო ქართლის სპეციფიკამ და
მნიშვნელოვნებამ განაპირობა.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 47


ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი გა­­რან­­­ტია ეროვ­­­ნუ­­ლი თვით­­­
შე­­მეც­­­ნე­­ბის და კულ­­­ტუ­­რის გან­­­ვი­­თა­­რე­­ბი­­სა.
კულ­­­ტუ­­რის დე­­ცენ­­­ტ­­­რა­­ლი­­ზა­­ცია სა­­სი­­ცოცხ­­­
ლოდ აუცი­­ლე­­ბე­­ლია რო­­გორც რე­­გი­­ო­­ნის,
ასე­­ვე ჩვე­­ნი ქვეყ­­­ნის გან­­­ვი­­თა­­რე­­ბის­­­თ­­­ვის.
სწო­­რედ ეს ხედ­­­ვა და­­ე­­დო სა­­ფუძ­­­ვ­­­ლად
ახა­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის შექ­­­მ­­­ნას ბოლ­­­ნის­­­ში. სა­­
ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის გუნ­­­დი
და­­ვით ლორ­­­თ­­­ქი­­ფა­­ნი­­ძის ხელ­­­მ­­­ძღ­­­ვა­­ნე­­
ლო­­ბით პრო­­ექ­­­ტ­­­ზე რამ­­­დე­­ნი­­მე წლის გან­­­
მავ­­­ლო­­ბა­­ში მუ­­შა­­ობ­­­და და შექ­­­მ­­­ნა ახა­­ლი
მუ­­ზე­­უ­­მის პროგ­­­რა­­მა.
მუ­ზე­უ­მის სა­მეც­ნი­ერ ­ ო კონ­ცეფ­ცია სა­
ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის სა­
მეც­ნი­ერ ­ ო ჯგუფ­თან ერ­თად შე­ი­მუ­შა­ვეს
გერ­მა­ნი­ის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ინ­ს­ტი­ტუ­ტის,
გერ­მა­ნი­ის სამ­თო მუ­ზე­უმ­ ის (ქ. ბო­ხუ­მი),
ტო­რონ­ტოს უნი­ვერ­სი­ტე­ტის და ფრან­
კ­ფურ­ტის არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­უ­რი მუ­ზე­უ­მის,
პრუ­სი­ის კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის
ფონ­დის, ბერ­ლი­ნის სა­ხელ­მ­წი­ფო მუ­ ბოლნისის მუზეუმის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია. პალინოლოგი ინგა მარტყოფლიშვილი. 2020 წ.
ზე­უ­მე­ბის, ფრან­კ­ფურ­ტის ზენკენბერგის
მუ­ზე­უმ­ ის, ტი­უ­ბინ­გე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის, ბოლ­ნი­სის მუ­ზე­უ­მის სა­მეც­ნი­ე­რო-­კ­ვ­ლე­ვით ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში
ტი­უბ­ ინ­გე­ნის ქა­ლა­ქის მუ­ზე­უ­მის, სამ­ხ­ მიმ­დი­ნა­რე­ობს მცე­ნა­რე­ე­ბი­სა და ცხო­ვე­ლე­ბის კულ­ტი­ვა­ცი­ის შეს­
არქეოლოგიური ექსპედიცია ნეოლითის ეპოქის
ნამოსახლარ გადაჭრილ გორაზე. 2016 წელი რეთ კავ­კა­სი­ა­ში გერ­მა­ნუ­ლი კულ­ტუ­რუ­ წავ­ლა ბოლ­ნი­სის რე­გი­ონ­ში, მა­შა­ვე­რის გო­რა­ზე ახა­ლაღ­მო­ჩე­ნი­
ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის დაც­ვის კავ­ში­რის ლი ნე­ო­ლი­თუ­რი პე­რი­ო­დის არ­ტე­ფაქ­ტე­ბის ზო­ო­არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი


ვვე­მო ქარ­თ­ლი მდი­და­რია რო­ ლებს, მნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ვან ინ­­­ტე­­ლექ­­­ტუ­­ა­­ლურ სა­­ზო­­გა­­დო­­ე­­ბის­­­თ­­­ვის წარ­­­დ­­­გე­­ნა. რე­­გი­­ონ­­­ში მეც­ნი­ე­რებ­მა. და პა­ლი­ნო­ლო­გი­უ­რი მა­სა­ლის კვლე­ვის სა­ფუძ­ველ­ზე.
გორც ბუ­ნებ­რი­ვი, ასე­ვე კულ­ტუ­ და სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო-­­­კ­­­ვ­­­ლე­­ვით პო­­ტენ­­­ცი­­ალს და ძლი­­ე­­რი კულ­­­ტუ­­რულ­­­-­­­სა­­გან­­­მა­­ნათ­­­ლებ­­­ლო
რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის ძეგ­ლე­ბით. ერ­­­თი­­ა­­ნი მარ­­­თ­­­ვის სის­­­ტე­­მის შე­­მო­­ღე­­ბით კე­­რის არ­­­სე­­ბო­­ბა, რო­­მე­­ლიც სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო
ალ­ბათ ძნე­ლი წარ­მო­სად­გე­ნია რე­გი­ო­ნი, გა­­ნა­­ხორ­­­ცი­­ე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი სა­­გან­­­ძუ­­რის კვლე­­ვას და მო­­მა­­ვა­­ლი თა­­ო­­ბის აღ­­­ზ­­­რ­­­დას
რო­მე­ლიც ასე გა­მო­ირ­ჩე­ვა სა­ერ­თა­შო­რი­ სის­­­ტე­­მუ­­რი და მრა­ვალ­მ­ხ­რი­ვი კვლე­­ვა, ემ­­­სა­­ხუ­­რე­­ბა, რო­­გორც მეც­­­ნი­­ე­­რულ­­­-­­­შე­­მეც­­­
სო მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის ძეგ­ლე­ბის სიმ­რავ­ლით ეფექ­­­ტუ­­რი მოვ­­­ლა-­­­პატ­­­რო­­ნო­­ბა და ფარ­­­თო ნე­­ბი­­თი, ასე­­ვე შე­­მოქ­­­მე­­დე­­ბი­­თი კუთხით,
და აღ­მო­ჩე­ნე­ბით. სწო­რედ ამ აღ­მო­ჩე­ნებ­
მა მი­ა­ნი­ჭა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს პირ­ვე­ლი ევ­
რო­პე­ლე­ბის, უძ­ვე­ლე­სი ღვი­ნის და ოქ­როს
საწ­მი­სის სამ­შობ­ლოს სტა­ტუ­სი. ამის დას­
ტუ­რია უახ­ლე­სი აღ­მო­ჩე­ნე­ბი, რომ­ლე­ბიც
2014-2017 წლებ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­
ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის და სა­ერ­თა­შო­რი­სო პარ­
ტ­ნი­ორ ­ ე­ბის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით გან­ხორ­ცი­
ელ­და. მულ­ტი­დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი კვლე­ვა
ადას­ტუ­რებს, რომ ქვე­მო ქარ­თ­ლის ტე­რი­
ტო­რი­ა­ზე მო­სახ­ლე ტო­მე­ბი ღვი­ნოს ჯერ
კი­დევ ძვ.წ. 6000-5800 წლებ­ში, ე.ი. 8000
წლის წინ აყე­ნებ­დ­ნენ.
სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის მი­­
ზა­­ნი­­ა, შექ­­­მ­­­ნას ინტერდისციპლინარული
კვლე­­ვე­­ბის პლატ­­­ფორ­­­მა, ძლი­­ე­­რი კულ­­­
ტუ­­რულ­­­-­­­სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო, სა­­გან­­­მა­­ნათ­­­ლებ­­­ლო
ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ა, რო­­მე­­ლიც, ამას­­­თან ერ­­­თად,
აქ­­­ტი­­უ­­რი სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო პარ­­­ტ­­­ნი­­ო­­რი­­ა.
იგი ცდი­­ლობს, თა­­ვი მო­­უ­­ყა­­როს სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­
ლოს კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის ძეგ­­­
არქეოლოგი თომას შტოლნერი. ბალიჭი-ძეძვების სამთოელთა საქართველოში უძველესი როტონდის ტიპის წრიულ-გუმბათოვანი
48 saqarTvelos erovnuli muzeumi
ნამოსახლარი (ძვ. წ. IV-III ათასწლეულები) გეგმარების ტაძრის ნაშთები, ვარდისუბანი. IV-V საუკუნეები
saqarTvelos erovnuli muzeumi 49
მუ­ზე­უმ­ში გან­თავ­სე­ბუ­ლია
გო­ე­თეს ინ­ს­ტი­ტუ­ტის მე­დი­
ა­თე­კა, რო­მე­ლიც ვი­ზი­ტო­
რებს სთა­ვა­ზობს თა­ნა­მედ­
რო­ვე ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბით
აღ­ჭურ­ვილ მყუდ­რო სა­
მუ­შაო გა­რე­მოს, სივ­რ­ცეს
საქ­მი­ა­ნი და შე­მოქ­მე­დე­
ბი­თი შეხ­ვედ­რე­ბის­თ­ვის,
გერ­მა­ნუ­ლი ენის უახ­ლეს
სა­ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ებს,
შე­მეც­ნე­ბი­თი, მხატ­ვ­რუ­ლი
და დარ­გობ­რი­ვი წიგ­ნე­ბის
ბიბ­ლი­ო­თე­კას, ფილ­მე­ბი­სა
და აუდი­ო­მა­სა­ლის კო­ლექ­
ცი­ას. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი­ა, რომ ეს
არის პირ­ვე­ლი შემ­თხ­ვე­ვა,
რო­დე­საც გო­ე­თეს ინ­ს­ტი­
ტუტ­მა, რო­მე­ლიც მსოფ­ლი­
ოს 90-ზე მეტ ქვე­ყა­ნა­შია
წარ­მოდ­გე­ნი­ლი, მუ­ზე­უმ­ში
მე­დი­ა­თე­კა გახ­ს­ნა.

ბოლ­50
ნი­სის მუ­ ზე­უმ­ ის მშე­ნerovnuli
saqarTvelos ებ­ლო­ბისmuzeumi
და აღ­ჭურ­ვის პრო­ექ­ტი saqarTvelos erovnuli muzeumi

და­ფი­ნან­სე­ბუ­ლია კომ­პა­ნია „RMG“-ის მი­ერ.


ბოლ­­­ნი­­სის მუ­­ზე­­უ­­მის არ­­­ქი­­ტექ­­­ტუ­­რუ­­ლი ლიო მნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ბის არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი მოგ­­­ვა­­გო­­ნებს; აქ გან­­­თავ­­­სე­­ბუ­­ლია მუ­­
პრო­­ექ­­­ტის ავ­­­ტო­­რია გა­­გა კიკ­­­ნა­­ძე, რო­­მე­­ ძეგ­­­ლის და ბუ­­ნებ­­­რი­­ვი გა­­რე­­მოს მაქ­­­სი­­ ზე­­უ­­მის აუდი­­ტო­­რია – დის­­­კუ­­სი­­ე­­ბის და
ლიც სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს გა­­ნათ­­­ლე­­ბის, მეც­­­ნი­­ მა­­ლურ დაცვასა და წარ­­­მო­­ჩე­­ნას უზ­­­რუნ­­­ არა­­ფორ­­­მა­­ლუ­­რი გა­­ნათ­­­ლე­­ბის ცენ­­­ტ­­­რი.
ე­­რე­­ბის, კულ­­­ტუ­­რი­­სა და ძეგ­­­ლ­­­თა დაც­­­ვის ველ­­­ყოფს. ბოლ­­­ნი­­სის ტუ­­ფი და ბა­­ზალ­­­ უახ­ლე­სი სა­მუ­ზე­უ­მო სტან­დარ­ტე­ბის
სა­­მი­­ნის­­­ტ­­­როს მი­­ერ 2015 წელს ბოლ­­­ნის­­­ში ტი, რომ­­­ლე­­ბიც რე­­გი­­ო­­ნის ქრის­­­ტი­­ა­­ნულ დაც­ვით მო­ეწყო მუდ­მივ­მოქ­მე­დი ექ­სპ­ ო­
ახა­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის არ­­­ქი­­ტექ­­­ტუ­­რუ­­ლი პრო­ ძეგ­­­ლებ­­­ზე გვხდე­­ბა, გა­­მო­­ყე­­ნე­­ბუ­­ლია თა­­ ზი­ცი­ა, დრო­ე­ბი­თი სა­გა­მო­ფე­ნო სივ­რ­ცე,
ექ­ტის შე­­საქ­­­მ­­­ნე­­ლად გა­­მოცხა­­დე­­ბუ­­ლი ნა­­მედ­­­რო­­ვე მა­­სა­­ლას­­­თან (ბეტონი, მი­­ნა) ფონ­დე­ბი, სა­მეც­ნი­ე­რო ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა,
კონ­­­კურ­­­სის გა­­მარ­­­ჯ­­­ვე­­ბუ­­ლი­­ა. სინ­­­თეზ­­­ში. პირ­­­ვე­­ლი სარ­­­თუ­­ლის ფა­­სა­­დი აუდი­ტო­რი­ა, გო­ე­თეს ინ­სტ ­ ი­ტუ­ტის მე­დი­
ჰო­­რი­­ზონ­­­ტა­­ლუ­­რად გა­­და­­ჭი­­მუ­­ლი მუ­­ თით­­­ქ­­­მის მთლი­­ა­­ნად შე­­მი­­ნუ­­ლი­­ა, რაც ა­თე­კა და სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი სივ­რ­ცე­ე­ბი
ზე­­უ­­მის ორ­­­სარ­­­თუ­­ლი­­ა­­ნი შე­­ნო­­ბა ცენ­­­ტ­­­რა­­ სიმ­­­ბო­­ლუ­­რად ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ის ხელ­­­მი­­საწ­­­ (კაფე, მუ­ზე­უ­მის მა­ღა­ზი­ა, ღია ვე­რან­და).
ლურ მხა­­რეს კონ­­­სო­­ლუ­­რი საჩ­­­რ­­­დი­­ლობ­­­ ვ­­­დო­­მო­­ბას და ღი­­ა­­ო­­ბას გა­­ნა­­სა­­ხი­­ე­­რებს. მუ­ზე­უ­მი ადაპ­ტი­რე­ბუ­ლია შეზღუ­დულ შე­
ლით, შთა­­გო­­ნე­­ბას სწო­­რედ რე­­გი­­ო­­ნის მუ­­ქი ფე­­რის ალუ­­მი­­ნის ვიტ­­­რა­­ჟე­­ბი გერ­­­ საძ­ლებ­ლო­ბის მქო­ნე პირ­თათ­ვის. ბოლ­
ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი სა­­ინ­­­ტე­­რე­­სო თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე მა­­ნუ­­ლი „ფახვერკის“ გე­­ო­­მეტ­­­რი­­ას იმე­­ ნი­სის მუ­ზე­უ­მის თა­ნა­მედ­რო­ვე შე­ნო­ბა
არ­­­ქი­­ტექ­­­ტუ­­რის ნი­­მუ­­ში­­დან, კერ­­­ძოდ, ო­­რებს. ფა­­სად­­­ზე ყუ­­რადღე­­ბას იქ­­­ცევს აკ­მა­ყო­ფი­ლებს რო­გორც კო­ლექ­ცი­ე­ბის
დმა­­ნი­­სის არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი ძეგ­­­ლის გა­­ უჟან­­­გა­­ვი ფო­­ლა­­დის არ­­­ქი­­ტექ­­­ტუ­­რუ­­ლი უსაფ­რ­თხო­ე­ბი­სა და დაც­ვა-­შე­ნახ­ვის, ასე­
და­­ხურ­­­ვი­­დან (არქიტექტურული პრო­ექ­ ჩა­­ნარ­­­თი, რო­­მე­­ლიც უჩ­­­ვე­­უ­­ლო აქ­­­ცენტს ვე ვი­ზი­ტო­რე­ბის უსაფ­რთ ­ ხო­ე­ბის დაც­ვის
ტი „Studio Milou“ ) იღებს, რაც მსოფ­­­ ქმნის და ოქ­­­როს კრის­­­ტა­­ლის ფორ­­­მას სტან­დარ­ტებს.

52 saqarTvelos erovnuli muzeumi


მუდ­მივ­მოქ­მედ გა­მო­ფე­ნა­ზე სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­
ე­რო მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­ურ
­ ი მა­სა­ლა, უახ­ლე­სი
აღ­მო­ჩე­ნე­ბი, ხე­ლოვ­ნე­ბის ნი­მუ­შე­ბი და ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­
ლი მასალა წარმოდგენილია ძი­რი­თა­დად სა­ქარ­თვ­ ე­
ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის კო­ლექ­ცი­ე­ბი­დან და ასე­ვე
ბოლ­ნი­სის მხა­რეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის მუ­ზე­უმ­ ი­დან. აღ­სა­ნიშ­
ნა­ვი­ა, რომ მუ­ზე­უმ­ ის გახ­ს­ნამ­დე კო­ლექ­ცი­ე­ბის ნა­წი­
ლი გა­მო­ფე­ნი­ლი იყო მსოფ­ლი­ოს წამ­ყ­ვან მუ­ზე­უმ­ ებ­ში,
რო­გო­რე­ბი­ცა­ა: ბორ­დოს „ღვინის ქა­ლა­ქი“, გა­მო­ფე­ნა:
„საქართველო – მეღ­ვი­ნე­ობ­ ის აკ­ვა­ნი“, 2017 წ; ქ. ფრან­
კ­ფურ­ტის (მაინზე), ზენ­კენ­ბერ­გის სა­ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ვე­ლო
კვლე­ვე­ბის ცენ­ტ­რი და მუ­ზე­უ­მი, გა­მო­ფე­ნა: „Homo ge-
მუ­ზე­ოგ­რა­ფი­ის პრო­ექ­ტ­ზე მუ­შა­ობ­და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ orgicus – თა­ვის ქა­ლა პირ­ვე­ლი ევ­რო­პე­ლე­ბის სამ­შობ­
ლი მუ­ზე­უმ­ ის ჯგუ­ფი ქარ­თ­ველ და უცხო­ელ სპე­ცი­ა­ლის­ტებ­თან ლო­დან“, 2018 წ.; ქ. ფრან­კ­ფურ­ტის (მაინზე) არ­ქე­ო­ლო­გი­
ერ­თად. საექსპოზიციო ს­ ივრ­­ცის ­დიზ­ა­ი­ნი:­ლინ­ა­ლო­პე­სი,­ ის მუ­ზე­უ­მი, გა­მო­ფე­ნა: „ოქრო და ღვი­ნო. სა­ქართ­ვე­ლოს
სა­მუ­ზე­უმ­ო­გა­ნა­თე­ბა: ჟან ლუი ­ტარტ­ა­რინ­ი.
უძ­ვე­ლე­სი სა­გან­ძუ­რი“, 2018 წ. და ა.შ.

54 saqarTvelos erovnuli muzeumi


56 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 57
saqarTvelos erovnuli muzeumi 59
60 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 61
მუდ­­­მივ­­­მოქ­­­მედ ექ­­­ს­­­პო­­ზი­­ცი­­ა­­ზე დამ­­­თ­­­ვა­­ IV სა­უ­კუ­ნე­ში ქრის­ტი­ა­ნო­ბის შე­მოს­ვ­ლას რომ­ლე­ბიც სამ­შობ­ლოს ძი­ე­ბა­ში ქვე­მო
ლი­­ე­­რე­­ბელს სა­­შუ­­ა­­ლე­­ბა აქვს, იმოგ­­­ზა­­უ­­ უკავ­შირ­დე­ბა და ქარ­თუ­ლი სა­ხელ­მ­წი­ ქარ­თ­ლ­ში და­სახ­ლ­დნ­ ენ.
როს დრო­­ში და ერთ სივ­­­რ­­­ცე­­ში გა­­ეც­­­ნოს ფო­ებ­რი­ო­ბის ერ­თ­-ერ­თი სა­ფუძ­ვე­ლი­ა. მუ­ზე­უ­მის ამო­ცა­ნაა რე­გი­ო­ნის ის­ტო­რი­
ქვე­­მო ქარ­­­თ­­­ლის ის­­­ტო­­რი­­ას, რე­­გი­­ო­­ნის სწო­რედ ამ რე­გი­ონ­ში, ბოლ­ნი­სის სი­ონ­ უ­ლი მეხ­სი­ე­რე­ბის ჩვე­ნე­ბა, წარ­სუ­ლის არა
ბუ­­ნე­­ბის მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბას და თვა­ ში, დას­ტურ­დე­ბა ქარ­თუ­ლი ასომ­თავ­რუ­ მხო­ლოდ აღ­წე­რა, არა­მედ ახალ რა­კურ­ს­ში
ლი გა­ა­დევ­ნოს რო­გორ ხდე­ბო­და ბუ­ნე­ ლი დამ­წერ­ლო­ბის ად­რე­უ­ლი ნი­მუ­ში. რე­კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ა, ე.წ. „ემოციური რე­კონ­ს­ტ­
ბის გარ­დაქ­მ­ნა ადა­მი­ა­ნის გო­ნე­ბის მი­ერ. ბოლ­ნი­სის მუ­ზე­უმ­ში გა­მო­ფე­ნი­ლი ეპიგ­ რუქ­ცი­ა“ რაც დამ­თვ­ ა­ლი­ე­რე­ბელს ეხ­მა­რე­
გა­­მო­­ფე­­ნა­­ზე ერ­­­თი­­ა­­ნო­­ბა­­შია წარ­­­მოდ­­­გე­­ რა­ფი­კუ­ლი მა­სა­ლა ქარ­თუ­ლი დამ­წერ­ ბა წარ­სუ­ლი აღიქვას არა მხო­ლოდ წარ­
ნი­­ლი ცოდ­­­ნის ის უძ­­­ვე­­ლე­­სი სის­­­ტე­­მე­­ბი, ლო­ბის უძ­ვე­ლეს ნი­მუ­შებს წარ­მო­ად­ სუ­ლად, არა­მედ აწ­მ­ყო­დაც. აღ­ნიშ­ნუ­ლის
რომ­­­ლე­­ბიც ლო­­გი­­კურ ჯაჭვს ქმნის და მო­­ გენს. მი­საღ­წე­ვად და სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვე­ბის
ი­­ცავს კა­­ცობ­­­რი­­ო­­ბის გან­­­ვი­­თა­­რე­­ბის ის­­­ დამ­თვ­ ა­ლი­ე­რე­ბე­ლი ასე­ვე გა­ეც­ნო­ მაქ­სი­მა­ლუ­რად წარ­მო­სა­ჩე­ნად გა­მო­ყე­ნე­
ტო­­რი­­ა­­ში უმ­­­ნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ვა­­ნეს პე­­რი­­ო­­დებს, ბა მულ­ტი­კულ­ტუ­რულ რე­გი­ონს, რო­ ბუ­ლია თა­ნა­მედ­რო­ვე კო­მუ­ნი­კა­ცი­ის ყვე­
რი­­თაც სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლომ და­­იმ­­­კ­­­ვიდ­­­რა თა­­ მელ­საც ეთ­ნოგ­რა­ფი გი­ორ­გი ჩი­ტაია ლა სა­შუ­ა­ლე­ბა – სა­გა­მო­ფე­ნო სივ­რ­ცე­ე­ბის
ვი­­სი ად­­­გი­­ლი მსოფ­­­ლიო ცი­­ვი­­ლი­­ზა­­ცი­­ა­­ში „მიკროკოსმოსს“ უწო­დებ­და, რო­მელ­შიც ორ­გა­ნი­ზე­ბა, სპე­ცი­ა­ლუ­რი სა­მუ­ზე­უ­მო გა­ნა­
რო­­გორც პირ­­­ვე­­ლი ევ­­­რო­­პე­­ლე­­ბის, უძ­­­ვე­­ ქარ­თვ­ ე­ლებ­თან ერ­თად თა­ნაცხოვ­რობ­ თე­ბა, მხატ­ვ­რუ­ლი ინ­ს­ტა­ლა­ცი­ე­ბი და კონ­
ლე­­სი მი­­წათ­­­მოქ­­­მე­­დე­­ბის და უძ­­­ვე­­ლე­­სი მე­­ დ­ნენ აზერ­ბა­იჯ­ ა­ნე­ლე­ბი, სომ­ხე­ბი, ოსე­ ტექ­ს­ტუ­ა­ლუ­რი დი­ზა­ი­ნი. ასე­თი გა­რე­მო აღ­
ტა­­ლურ­­­გი­­ის ქვე­­ყა­­ნამ. ბი, ბერ­ძ­ნე­ბი, რუ­სე­ბი და სხვ. მუ­ზე­უმ­ში ქ­მის კა­ტა­ლი­ზა­ტო­რის როლ­ში გვევ­ლი­ნე­ბა:
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ის­ტო­რი­ა­ში ისე­თი წარ­მოდ­გე­ნი­ლია ასე­ვე 200 წლის წინ დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბე­ლი არა უბ­რა­ლოდ მა­ყუ­
მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი მოვ­ლე­ნა, რო­გო­რიც სამ­ხრ
­ ეთ გერ­მა­ნი­ი­დან სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში რე­ბე­ლი­ა, არა­მედ მთა­ვა­რი მონაწილეა და
არის ქარ­თუ­ლი დამ­წერ­ლო­ბის შექ­მ­ნა, ემიგ­რი­რე­ბუ­ლი გერ­მა­ნე­ლე­ბის ის­ტო­რი­ა, ყველაფერი ურთიერთმიმართებაშია.

62 saqarTvelos erovnuli muzeumi


მუ­ზე­უმ­ში და­ცუ­ლი კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბა და იქ
მიმ­დი­ნა­რე სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვე­ბი უზარ­მა­ზა­რი წყა­როა
ის­ტო­რი­ის შეგ­რ­ძ­ნე­ბის­თ­ვის, ტრა­დი­ცი­ის ნო­ვა­ტო­რუ­ლი გა­
ცოცხ­ლე­ბის­თ­ვის და ეხ­მა­რე­ბა დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელს, ზუს­ტად
გან­საზღ­ვ­როს თა­ვი­სი ად­გი­ლი დრო­ში. ნი­შან­დობ­ლი­ვი­ა,
რომ ახა­ლი მუ­ზე­უ­მი სწო­რედ პან­დე­მი­ის დროს გა­იხ­ს­ნა და
ცხად­ყოფს, რომ მუ­ზე­უ­მი ყვე­ლა­ზე რთულ დრო­საც ინარ­ჩუ­
ნებს სი­ცოცხ­ლეს და გვა­ზი­ა­რებს იმ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს და ცოდ­
ნას, რომ­ლე­ბიც მა­რა­დი­უ­ლო­ბას რჩე­ბა.

64 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 65


66

ლეო გა­ბუ­ნია
ბიოგრაფიული პორტრეტები > და­ვით ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე


და­მი­ა­ნი აღორ­ძი­ნე­ბის ხა­ნი­დან – თვალ­საზ­რი­სით. ლეო გა­ბუ­ნი­ამ შე­ის­წავ­ ვი­ლად დავ­რ­წ­მუნ­დე­ბით, რომ ეს პრობ­
ეს სიტყ­ვე­ბი თა­ნა­მედ­რო­ვე ქარ­ ლა ად­გილ­სამ­ყო­ფე­ლე­ბი დი­ნო­ზავ­რთ ­ ა ლე­მა ჩვენ­ში გან­სა­კუთ­რე­ბით მწვა­ვედ
თ­ვე­ლე­ბი­დან, ალ­ბათ, ყვე­ლა­ზე ნაკ­ვა­ლე­ვი­დან დაწყე­ბუ­ლი მე­ოთხე­უ­ლი დგას. ჩვე­ნი ვა­ლი­ა, თა­ვი­დან ავი­ცი­ლოთ
მე­ტად აკა­დე­მი­კოს ლეო გა­ბუ­ნი­ას შე­ე­ ფა­უ­ნით დამ­თ­ვ­რე­ბუ­ლი. ეკო­ლო­გი­უ­რი წო­ნას­წო­რო­ბის რღვე­ვის
სა­ბა­მე­ბა. იგი გახ­ლ­დათ ფარ­თო სპექ­ უნ­და ით­ქ­ვას, რომ ყო­ვე­ლი­ვე ზე­მოთ­ შე­უქ­ცე­ვა­დი პრო­ცე­სე­ბი. ჩვენ­მა აზ­როვ­
ტ­რის ინტერდისციპლინარული გა­ნათ­ ქ­მულ­თან ერ­თად იგი გა­მორ­ჩე­უ­ლად ნე­ბამ ათე­უ­ლი წლე­ბის მან­ძილ­ზე ისე­თი
ლე­ბი­სა და ენ­ციკ­ლო­პე­დი­უ­რი ცოდ­ნის პროგ­რე­სუ­ლი მო­აზ­როვ­ნე იყო. მი­სი დე­ფორ­მა­ცია გა­ნი­ცა­და, რომ მი­სი გას­
მქო­ნე პი­როვ­ნე­ბა. მი­უ­ხე­და­ვად გა­მორ­ მო­საზ­რე­ბე­ბი დღე­საც არ კარ­გავს აქ­ წო­რე­ბა უკ­ვე საკ­მა­ოდ ძნე­ლი­ა. ამი­ტომ,
ჩე­უ­ლი მუ­სი­კა­ლუ­რი ნი­ჭი­სა და, ზო­გა­ ტუ­ა­ლო­ბას რო­გორც სა­ზო­გა­დო­ე­ბის დღეს უდი­დე­სი რო­ლი ენი­ჭე­ბა ეკო­ლო­
დად, ხე­ლოვ­ნე­ბის დი­დი სიყ­ვა­რუ­ლი­ განვითარების, ასე­ვე ეკო­ლო­გი­ის ამა თუ გი­უ­რი შეგ­ნე­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას, ეკო­
სა, ბა­ტონ­მა ლე­ომ პრო­ფე­სი­ად მა­ინც იმ სა­კითხ­თან დაკავშირებით. კითხ­ვა­ზე, ლო­გი­უ­რი გა­ნათ­ლე­ბის გავ­რც­ ე­ლე­ბას. ჩე­
ფუნ­და­მენ­ტუ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბა აირ­ჩი­ა. თუ რა არის ჩვენ­თ­ვის უმ­თავ­რე­სი, იგი მი ღრმა რწმე­ნით, ეკო­ლო­გი­უ­რი ცოდ­ნის
გა­მორ­ჩე­ულ­მა ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ველ­მა და პა­სუ­ხობ­და: „უმთავრესი, ჩე­მი აზ­რით, და­ფუძ­ნე­ბა ჩვე­ნი არ­სე­ბო­ბის უზ­რუნ­ველ­
ნა­ტუ­რა­ლის­ტ­მა ახალ ეტაპ­ზე აიყ­ვა­ნა ის არის, რაც მუ­დამ გვაკ­ლ­და და მუ­დამ ყო­ფის ტოლ­ფა­სი­ა“.
პა­ლე­ო­ან­თ­რო­პო­ლო­გი­უ­რი ფუნ­და­მენ­ იყო ჩვე­ნი უდი­დე­სი სატ­კი­ვა­რი სა­ქარ­თ­ ასე რომ, ბა­ტო­ნი ლეო გა­ბუ­ნია გახ­ლ­
ტუ­რი კვლე­ვე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და სა­ ვე­ლოს მრა­ვალ­სა­უ­კუ­ნო­ვა­ნი ის­ტო­რი­ის დათ ადა­მი­ა­ნი, რომელიც ყო­ველ­თ­ვის
ფუძ­ვე­ლი ჩა­უ­ყა­რა ხერ­ხემ­ლი­ან­თა პა­ მან­ძილ­ზე: ურ­თი­ერ­თ­მხ­ არ­და­ჭე­რა, ან­ ფეხ­და­ფეხ მიჰ­ყ­ვე­ბო­და (ხშირად უს­წ­
ლე­ონ­ტო­ლო­გი­ურ კვლე­ვას კავ­კა­სი­ა­ში. გა­რიშ­გა­წე­ვა, ერ­თი­ა­ნო­ბა, სა­ზო­გა­დო­ებ­ რებ­და კი­დეც) თა­ნა­მედ­რო­ვე­ო­ბას. მას
პატ­რი­ოტ­მა და, ამას­თა­ნა­ვე, გლო­ბა­ რი­ვი საქ­მი­სა და სამ­სა­ხუ­რის სა­კუ­თარ უდი­დე­სი წვლი­ლი მი­უძღ­ვის ქარ­თუ­ლი
ლუ­რი აზ­როვ­ნე­ბის მქო­ნე მეცნიერმა გა­ ინ­ტე­რე­სებ­ზე მაღ­ლა და­ყე­ნე­ბა. დღეს ეს მეც­ნი­ე­რე­ბის მსოფ­ლიო სის­ტე­მა­ში ინ­
დამ­წყ­ვე­ტი რო­ლი შე­ას­რუ­ლა რო­გორც სატ­კი­ვა­რი სის­ხ­ლ­დე­ნად ჭრი­ლო­ბად გა­ ტეგ­რა­ცი­ი­სა და მიმ­დი­ნა­რე პრო­ცე­სებ­ში
დმა­ნის­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ევ­რა­ზი­ა­ში უძ­ვე­ და­იქ­ცა და თუ და­უ­ყოვ­ნებ­ლივ არ შევ­მ­ ჩარ­თ­ვის საქ­მე­ში.
ლე­სი ჰო­მი­ნი­დე­ბის კვლე­ვა­ში, ასე­ვე ამ ჭიდ­როვ­დით და ყვე­ლა ჩვე­ნი მის­წ­რა­ფე­ და ბო­ლოს, ბა­ტო­ნი ლეო ჩემ­თ­ვის პი­
აღ­მო­ჩე­ნის მსოფ­ლიო სა­მეც­ნი­ერ ­ ო წრე­ ბა და მი­ზა­ნი სამ­შობ­ლოს სამ­სა­ხურს არ რა­დად გახ­ლ­დათ უძ­ვირ­ფა­სე­სი ადა­მი­
ებ­ში აღი­ა­რე­ბის საქ­მე­ში. და­ვუქ­ვემ­დე­ბა­რეთ, სა­მუ­და­მოდ შე­ვირ­ ა­ნი. იგი იყო ჩე­მი მენ­ტო­რი და მას­წავ­
ლეო გა­ბუ­ნი­ას ხელმძღვანელობით ცხ­ვენთ თავს და ყელ­საც სა­კუ­თა­რი ხე­ ლე­ბე­ლი, რო­მელ­მაც წა­რად­გი­ნა ჩე­მი
შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი უკა­ნას­კ­ნე­ლი ნაშ­რო­მი, ლით გა­მო­ვიჭ­რით“. პირ­ვე­ლი სა­მეც­ნი­ე­რო სტა­ტია მეც­ნი­ე­
რო­მელ­შიც დმა­ნი­სე­ლი ჰო­მი­ნი­დი Homo დღეს, რო­დე­საც კლი­მა­ტის ცვლი­ლე­ბა რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ის მო­ამ­ბე­ში. მა­შინ ჯერ
Georgicus-ად იქ­ნა გან­საზღ­ვ­რუ­ლი, სამ­ და ადა­მი­ა­ნის მიერ ბუ­ნე­ბა­ში უხე­ში ჩა­ კი­დევ ვერ წარ­მო­ვიდ­გენ­დი, რომ ამ
წუ­ხა­როდ, მხო­ლოდ მი­სი გარ­დაც­ვა­ლე­ რე­ვა სულ უფ­რო და უფ­რო ხმა­მა­ღა­ლი უდი­დეს მეც­ნი­ერ­თან თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის
ბის შემ­დეგ გა­მოქ­ვეყ­ნ­და. ზო­გა­დად დმა­ გან­ს­ჯის სა­გა­ნი ხდე­ბა, ხში­რად მახ­სენ­დე­ პა­ტი­ვი მექ­ნე­ბო­და და მი­სი აღ­მო­ჩე­ნე­ბის
ნი­სე­ლი ჰო­მი­ნი­დე­ბის კვლე­ვა პირ­და­პირ ბა ბა­ტო­ნი ლე­ოს სიტყ­ვე­ბი: „ეკოლოგია თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე ვიქ­ნე­ბო­დი. სწო­რედ ამ
კავ­შირ­შია ბა­ტონ ლეო გა­ბუ­ნი­ასთნ. იგი კარ­გა ხა­ნია გას­ც­და ტრა­დი­ცი­ულ ­ ი ბი­ გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ტაქ­ტი­სა და პე­და­გო­
ჯერ კი­დევ 1984 წელს წერ­და: დმა­ნის­ში ო­ეკ­ ო­ლო­გი­ის საზღ­ვ­რებს და გა­და­იქ­ცა გი­ურ­ ი ნი­ჭის მქო­ნე ადა­მი­ან­მა გა­მიკ­ვლ
­ ია
ნა­პოვ­ნი მა­სა­ლა ადას­ტუ­რებს, რომ ჰო­მო ისეთ ყოვ­ლის­მომ­ც­ველ მე­გა­ე­კო­ლო­გი­ გზა მეც­ნი­ე­რე­ბა­ში და მა­ზი­ა­რა ფრან­გულ
ერექ­ტუ­სე­ბის გავ­რ­ცე­ლე­ბის არე­ა­ლი უფ­ ად, რო­მე­ლიც მჭიდ­როდ უკავ­შირ­დე­ კულ­ტუ­რას. მი­სი­ვე რე­კო­მენ­და­ცი­ით და­
რო ფარ­თო იყო, ვიდ­რე ად­რე მი­აჩ­ნ­და­ ბა რო­გორც ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ვე­ლე­ბი­სა და ვიწყე მუ­შა­ო­ბა მუ­ზე­უმ­ში და მის­გან მი­ღე­
თო. ტექ­ნი­კის თით­ქ­მის ყვე­ლა დარგს, ისე ბუ­ლი გაკ­ვე­თი­ლე­ბი დღემ­დე მეხ­მა­რე­ბა
ბა­ტო­ნი ლე­ოს ყვე­ლა ტი­ტუ­ლის ჩა­მოთ­ ჰუ­მა­ნი­ტა­რულ დარ­გებს. პრობ­ლე­მა რო­გორც სა­მეც­ნი­ე­რო საქ­მი­ა­ნო­ბის, ასე­
ვ­ლა და ღვაწ­ლის შე­ფა­სე­ბა ძა­ლი­ან შორს გლო­ბა­ლუ­რი­ა, მაგ­რამ ჩვე­ნი პლა­ნე­ტის ვე რთუ­ლი ად­მი­ნის­ტ­რა­ცი­უ­ლი გა­დაწყ­
წაგ­ვიყ­ვანს, ამა­ზე, ალ­ბათ, ცალ­კე მო­ნოგ­ ერთ პა­წა­წი­ნა ნა­წილს ხომ სა­ქარ­თ­ვე­ ვე­ტი­ლე­ბე­ბის მი­ღე­ბის დროს.
რა­ფი­ის და­წე­რა შე­იძ­ლე­ბა, თუმ­ცა ძა­ლი­ ლოც შე­ად­გენს. თუ ჩვე­ნი რეს­პუბ­ლი­კის ერ­თი წი­ნა­და­დე­ბით თუ შევეცდები
ან მოკ­ლედ შეგ­ვიძ­ლია ვთქვათ, რომ ლან­დ­შაფ­ტე­ბის არაჩ­ვე­უ­ლებ­რივ კონ­ გითხ­რათ, ჩემ­თ­ვის ლეო გა­ბუ­ნია გახ­
მი­სი კვლე­ვის არე­ა­ლი წარ­მო­უდ­გენ­ლად ტ­რას­ტუ­ლო­ბას გა­ვით­ვა­ლის­წი­ნებთ და ლ­დათ XX სა­უ­კუ­ნე­ში მცხოვ­რე­ბი
ფარ­თო იყო რო­გორც ქრო­ნო­ლო­გი­უ­ მა­თი დეგ­რა­და­ცი­ის სა­გან­გა­შო შემ­თხ­ რენესანსის ეპო­ქის ადა­მი­ან­ ი, რო­მე­
რი, ისე თე­მა­ტუ­რი მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბის ვე­ვებ­საც მი­ვი­ღებთ მხედ­ვე­ლო­ბა­ში, ად­ ლიც უს­წ­რებ­და დროს.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 67


68

ოთარ ჯაფარიძე
ბიოგრაფიული პორტრეტები > მიხეილ წერეთელი


ა­მეც­ნი­ე­რო დარ­გი­სთ­ვის დი­დი ბედ­ ის მის მშობ­ლი­ურ სო­ფელს და დიდ წი­ ისიც უწყობ­და ხელს, რომ ქვე­ყა­ნა­ში დი­
ნი­ე­რე­ბაა ჰყავ­დეს ისე­თი ლი­დე­რი, ნაპ­რებს გვაც­ნობს: დი გა­ჭირ­ვე­ბა იყო...
რო­მე­ლიც პრო­ფე­სი­უ­ლი უნარ­-­ჩ­ვე­ „მამაჩემი რა­ჭის ერ­თ­-ერთ ულა­მა­ზეს ... რაც უფ­რო რთულ­დე­ბო­და და მძიმ­
ვე­ბის გარ­და გან­სა­კუთ­რე­ბული პი­როვ­ნუ­ სო­ფე­ლი­დან ხირ­ხო­ნი­სი­დან იყო, რო­მე­ დე­ბო­და ცხოვ­რე­ბა, მით მე­ტად იზ­რ­დე­
ლი თვი­სე­ბე­ბით არის და­ჯილ­დო­ებ­ უ­ლი. ლიც ონის თავ­ზე მდე­ბა­რე­ობს და სა­ი­და­ ბო­და კრი­მი­ნა­ლუ­რი სამ­ყა­რო... ბევრ
ასე­თი პი­როვ­ნე­ბე­ბი დისციპ­ლი­ნის შემ­ ნაც მო­ჩანს რი­ო­ნის ხე­ო­ბა, მა­რად თოვ­ „კირპიჩნელს“ გა­უმ­რუდ­და ცხოვ­რე­ბის
დ­გო­მი გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვის მყარ სა­ფუძ­ ლი­ა­ნი კავ­კა­სი­ო­ნის მწვერ­ვა­ლე­ბი. მი­სი გზა, მათ შო­რის, ზო­გი ჩვე­ნი ბავ­შ­ვო­ბის
ველს ქმნი­ან. ქართული ის­ტო­რი­ული მეც­ მა­მა სი­მონ ჯა­ფა­რი­ძე „დიდ სი­მო­ნად“ მე­გო­ბა­რიც იყო. გზას აც­დე­ნილ­თა რიცხ­
ნი­ე­რე­ბის დიდ ოჯახს ბევ­რი გა­მორ­ჩე­უ­ლი წო­დე­ბუ­ლი, რა­ჭა­ში საკ­მა­ოდ გავ­ლე­ნი­ა­ ვ­მა გან­სა­კუთ­რე­ბით 30-იანი წლე­ბის შუა
მოღ­ვა­წე ჰყო­ლია – დი­დი მკვლე­ვა­რე­ბი ნი პი­როვ­ნე­ბა, წლე­ბის მან­ძილ­ზე რა­ჭა-­ ხა­ნებ­ში იმა­ტა, რო­დე­საც და­იწყო და­პა­
და შე­სა­ნიშ­ნა­ვი პე­და­გო­გე­ბი, საქ­მი­სად­მი ლეჩხუ­მის თა­ვად­-აზ­ნა­ურ­თა წი­ნამ­ძღო­ ტიმ­რე­ბე­ბის სა­ზა­რე­ლი ეპო­ქა. უდედ­მა­
თავ­და­დე­ბუ­ლი, კე­თილ­შო­ბი­ლი ადა­მი­ ლი, მარ­შა­ლი იყო. წარ­მო­მავ­ლო­ბით მოდ დარ­ჩე­ნი­ლი ბავ­შვ­ ე­ბი ქურ­დულ სამ­
ა­ნე­ბი. მათ უდი­დე­სი წვლი­ლი შე­იტ ­ ა­ნეს სო­ფელ შარ­დო­მე­თი­დან ვართ ჯა­ფა­რი­ ყა­როს მი­ეტ­მას­ნენ“.
მეც­ნი­ე­რე­ბა­ში და ასე­ვე, შექ­მნ­ ეს მუ­შა­ო­ ძე-­ნას­ყი­დაშ­ვი­ლე­ბი“. 1939 წელს ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე თბი­ლი­
ბის თუ ქცე­ვის კულ­ტუ­რა, და ფა­სე­უ­ლო­ ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე გაიზარდა თბი­ლის­ში, სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ის­ტო­
ბე­ბი, რომ­ლე­ბიც აძ­ლი­ე­რებს დარ­გს­ აც ვე­რის უბან­ში, ახ­ლან­დელ ბაქ­რა­ძის ქუ­ რი­ის ფა­კულ­ტე­ტის სტუ­დენ­ტი გახ­და და
და მთლი­ა­ნად სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­საც. ამ­გ­ვა­რი ჩა­ზე, რო­მელ­საც ად­რე „კირპიჩნის ქუ­ჩა“ მი­სი ცხოვ­რე­ბა სა­მუ­და­მოდ და­უ­კავ­შირ­
გა­მორ­ჩე­უ­ლი პი­როვ­ნე­ბე­ბი იმ­სა­ხუ­რე­ბენ ერ­ქ­ვა. მო­გო­ნე­ბე­ბის წიგნში ოთარ ჯა­ფა­ და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უძ­ვე­ლე­სი კულ­ტუ­რის
ეპი­თე­თებს: ლე­გენ­და­რუ­ლი, ღვაწ­ლ­მო­ რი­ძე იმ რთულ გა­რე­მო­ზეც სა­უბ­რობს, კვლე­ვას. სტუ­დენ­ტო­ბი­სა და ას­პი­რან­ტუ­
სი­ლი, ამაგ­და­რი... ასე­თი იყო არ­ქე­ო­ლო­გი რაც ბავ­შ­ვო­ბი­სა და ახალ­გაზ­რ­დო­ბის რის წლე­ბი მე­ო­რე მსოფ­ლიო ომის უკი­
ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე. წლებ­ში იყო. ო. ჯა­ფა­რი­ძის წიგ­ნ­ში გად­ დუ­რე­სად რთულ წლებს და­ემ­თხ­ვა. დღე­ე­ბის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ 86-ე აუდი­ ემ­სა­ხუ­რე­ბო­და არ­ქე­ო­ლო­გი­ის კა­თედ­ დარ­­­ბა­­ზის ტექ­­­ს­­­ტე­­ბი უნ­­­და მომ­­­ზა­­დე­­ბუ­­
2016 წელს გა­მო­ი­ცა მი­სი მე­მუ­ა­რუ­ლი მო­ცე­მულ ამ ამ­ბებ­თან და­კავ­ში­რე­ბით, 1948 წელს ოთარ ჯა­ფა­რი­ძემ ბრწყინ­ვა­ ტო­რი­ა, რექ­ტო­რის გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბით, რას. 1979 წელს ო. ჯა­ფა­რი­ძე აირ­ჩი­ეს ლი­­ყო. მეც­­­ნი­­ერ­­­თა ჯგუფ­­­მა პა­­სუ­­ხის­­­მ­­­გებ­­­
ხა­სი­ა­თის ნაშ­რო­მი „საბჭოთა სა­ქარ­თვ­ ე­ მი­სი მოს­წავ­ლე და დღეს უკ­ვე ცნო­ბი­ლი ლედ და­იც­ვა სა­კან­დი­და­ტო დი­სერ­ტა­ცია არ­ქე­ო­ლო­გი­ის კა­თედ­რას და­ეთ­მო. დი­დი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­დე­მი­ ლო­­ბე­­ბი გა­­და­­ვი­­ნა­­წი­­ლეთ პე­­რი­­ო­­დე­­ბის
ლო­ში გან­ვლ ­ ი­ლი წლე­ბი – არ­ქე­ო­ლო­გის ეთ­ნო­ლო­გი პროფ. თა­მი­ლა ცა­გა­რე­იშ­ და იგი მი­იწ­ვი­ეს უნი­ვერ­სი­ტე­ტის აღ­მო­ აუდი­ტო­რია ორად გა­ი­ყო. წი­ნა ოთახ­ში ის წევ­რ­-­კო­რეს­პონ­დენ­ტად, 1995 წლი­ შე­­სა­­ბა­­მი­­სად. ბა­­ტო­­ნი ოთა­­რი ყვე­­ლას
მოგონებები“. ამ წიგ­ნმ­ ა უმალ­ვე მკითხ­ ვი­ლი აღ­ნიშ­ნავს: „პირველად ლი­ტე­რა­ სავ­ლეთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბის ფა­კულ­ტეტ­ზე, ახა­ არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი გა­მო­ფე­ნა მო­ეწყო, სა­ დან სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­ე­რე­ბა­თა აკა­ გვას­­­წ­­­რებ­­­და, ის იყო პირ­­­ვე­­ლი, რო­­მელ­­­
ვე­ლის დი­დი მო­წო­ნე­ბა და­იმ­სა­ხუ­რა. ავ­ ტუ­რა­ში, გა­ცოცხ­ლე­ბუ­ლია XX სა­უ­კუ­ნის ლი დის­ციპ­ლი­ნის „არქეოლოგიის სა­ დაც ყვე­ლა ეპო­ქა იყო წარ­მოდ­გე­ნი­ლი დე­მი­ის აკა­დე­მი­კო­სად. საც სრულ­­­ყო­­ფი­­ლად და მო­­წეს­­­რი­­გე­­ბუ­­
ტო­რი სა­ო­ცა­რი ლა­კო­ნუ­რო­ბი­თა და, რო­ 30-იანი წლე­ბის, თბი­ლი­სის ერ­თ­-ერ­თი ფუძ­ვ­ლე­ბის“ წა­სა­კითხად. 1952 წლი­დან სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ადა­მი­ან­ ის პირ­ვე­ლი გა­ „...ცხოვრების გზა ძი­რი­თა­დად თბი­ ლად მოჰ­­­ქონ­­­და ტექ­­­ს­­­ტე­­ბი“.
გორც თვი­თონ აღ­ნიშ­ნავს, „ყოველგვარი უძ­ვე­ლე­სი „აგურის“ ქუ­ჩის, ძველ­თ­ბი­ლი­ ო. ჯა­ფა­რი­ძის მოღ­ვა­წე­ო­ბა ძი­რი­თა­დად მო­ჩე­ნი­დან სა­შუ­ალ ­ ო სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ჩათ­ვ­ ლი­სის სა­ხელ­მწ ­ ი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­სა და ოთარ ჯა­ფა­რი­ძემ დი­დი წვლი­ლი შე­
შე­ლა­მა­ზე­ბის და და­მა­ტე­ბე­ბის გა­რე­შე“ სუ­რად „კირპიჩნის“, ის­ტო­რია და ვე­რის თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტეტ­ ლით. გა­მო­ფე­ნი­ლი იყო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­ხელ­მწ ­ ი­ფო მუ­ზე­უმს ი­ტა­ნა სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ერ ­ ო-­კვ­ ­
გად­მოს­ცემს მის მეხ­სი­ე­რე­ბა­ში და­ლე­ უბ­ნის ახალ­გაზ­რ­დე­ბის მი­ერ გან­ვ­ლი­ლი თან არის და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი. 1962 წელს მან არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი ექ­ს­პე­დი­ცი­ის მი­ერ მო­ შო­რის გა­დი­ოდ ­ ა. დღე­საც, უკ­ვე სი­ბე­რის ლე­ვი­თი პრო­ექ­ტე­ბის შექ­მ­ნა­სა და გან­ვი­
ქილ ამ­ბებს. ცხოვ­რე­ბის მძი­მე გზა, რო­მე­ლიც ლე­გენ­ და­იც­ვა სა­დოქ­ტო­რო დი­სერ­ტა­ცი­აც. 1963 პო­ვე­ბუ­ლი ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბი, შე­მო­წი­რუ­ლი ჟამს, არ გა­მიწყ­ვე­ტია ურ­თი­ერ­თო­ბა ამ თა­რე­ბა­ში. იგი იყო ერ­თ­-ერ­თი მთა­ვა­რი
ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე მოგ­ვითხ­რობს: დად და­დი­ო­და ჩემს თა­ო­ბა­ში“. წელს იგი აირ­ჩი­ეს თბი­ლი­სის სა­ხელ­მ­წი­ ნივ­თე­ბი და სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს სა­ხელ­მ­წი­ფო დი­დე­ბულ და­წე­სე­ბუ­ლე­ბებ­თან“. წერს ინი­ცი­ა­ტო­რი 1995 წელს ზა­არ­ბ­რუ­კენ­ში
„დავიბადე 1921 წლის 16 სექ­ტემ­ბერს ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე იხ­სე­ნებს: ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ხე­ლოვ­ნე­ბის ის­ტო­ მუ­ზე­უ­მი­დან დრო­ე­ბით გად­მო­ცე­მუ­ლი კო­ ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე. გა­მარ­თუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი გა­მო­ფე­ნი­
ახ­ლად გა­საბ­ჭო­ე­ბულ თბი­ლის­ში“. „ეს ქუ­ჩა მარ­ტო სა­ხე­ლო­ვა­ნი პი­როვ­ნე­ რი­ის, არ­ქე­ო­ლო­გი­ი­სა და ეთ­ნოგ­რა­ფი­ ლექ­ცი­ე­ბი. მას მარ­­­თ­­­ლაც გან­­­სა­­კუთ­­­რე­­ბუ­­ლი და­­ სა „ოქროს საწ­მი­სის კვალ­დაკ­ვალ“.
„ცხოვრების უდი­დე­სი ნა­წი­ლი საბ­ჭო­ ბე­ბის საცხოვ­რე­ბე­ლი ად­გი­ლი კი არ იყო, ის კა­თედ­რის პრო­ფე­სო­რად. 1967 წელს მე­ო­რე ოთა­ხი აუდი­ტო­რი­ას და­ეთ­მო, მო­­კი­­დე­­ბუ­­ლე­­ბა ჰქონ­­­და მუ­­ზე­­უმ­­­თან. მი­­სი ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე ცხოვ­რე­ბა­ში­ვე იქ­ცა
თა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში გა­ვა­ტა­რე. მე იმ თა­ არა­მედ უფ­რო ცნო­ბი­ლი იყო რო­გორც აღ­ნიშ­ნულ კა­თედ­რას ცალ­კე გა­მო­ე­ყო სა­დაც სლა­იდ ­ ე­ბის საჩ­ვე­ნებ­ლად ეკ­რა­ ავ­­­ტო­­რო­­ბით მუ­­ზე­­უ­­მის სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო თუ ლე­გენ­დად. ას­ზე მე­ტი სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­
ო­ბას ვე­კუთ­ვნ­ ი, რო­მელ­მაც გა­მო­ი­ა­რა ე.წ. „კოშ“-ის („კირპიჩნი ოხე­რი შა­ი­ არ­ქე­ო­ლო­გი­ის კა­თედ­რა. მას სა­თა­ვე­ში ნი იყო მოწყო­ბი­ლი. არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­ის კა­ პო­­პუ­­ლა­­რულ გა­­მო­­ცე­­მებ­­­ში ბო­­ლო პე­­რი­­ რო­მის ავ­ტო­რი, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მეც­ნი­
გა­საბ­ჭო­ებ­ ის უმ­ძი­მე­სი ხა­ნა. ჩე­მი ბავ­შ­ვო­ კა“) ად­გილ­სამ­ყო­ფე­ლი. წარ­წე­რა „კოშ ჩა­უდ­გა ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე. ოთარ ჯა­ფა­რი­ ბი­ნეტს კა­თედ­რის და­მა­არ­სე­ბელ პროფ. ო­­დამ­­­დე იბეჭ­­­დე­­ბო­­და მე­­ტად სა­­ინ­­­ტე­­რე­­ ე­რე­ბა­თა ეროვ­ნუ­ლი აკა­დე­მი­ის აკა­დე­
ბა და ყრმო­ბა იმ წლებს ემ­თხ­ვე­ვა, რო­ „(„КОШ“) თბი­ლი­სის თით­ქ­მის ყვე­ლა გა­ ძე იხ­სე­ნებს: „ 1968 წელს ფარ­თოდ აღი­ გი­ორ­გი ნი­ორ ­ ა­ძის სა­ხე­ლი ეწო­და. გა­მო­ სო ნაშ­­­რო­­მე­­ბი, სტა­­ტი­­ე­­ბი და მო­­გო­­ნე­­ბე­­ბი. მი­კო­სი, თბი­ლი­სის ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის
დე­საც ინ­გ­რე­ო­და ძვე­ლი და სა­ფუძ­ვე­ლი მორ­ჩე­ულ ად­გილს „ამშვენებდა“. აქ იყ­ ნიშ­ნა უნივერსიტეტის 50 წლის იუბი­ლე... ფე­ნა დიდ­ხანს ემ­სა­ხუ­რა ის­ტო­რი­ის ფა­ 90 წელს გა­­და­­ცი­­ლე­­ბუ­­ლი იგი აქ­­­ტი­­უ­­რად სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვე­რის­ტე­ტის პრო­ფე­სო­
ეყ­რე­ბო­და ახალ წყო­ბას, ახალ საბ­ჭო­თა რი­და თავს მე­ზო­ბე­ლი ქუ­ჩე­ბის ყვე­ლა ამ თა­რიღ­თან იყო ფა­კულ­ტე­ტე­ბის მი­ერ კულ­ტე­ტის სტუ­დენ­ტებს..“. ეს კა­ბი­ნე­ტი, მო­­ნა­­წი­­ლე­­ობ­­­და სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს არ­­­ქე­­ო­­ რი, და ასე­ვე, რექ­ტო­რი (1991 წ.), მრა­ვა­
ქვე­ყა­ნას“. რჯუ­ლის ხალ­ხი. რა­ტომ იყო ეს ქუ­ჩა თავ­ ნა­ხე­ვა­რი სა­უ­კუ­ნის გან­მავ­ლო­ბა­ში ჩა­ტა­ მი­სი არაჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი გა­მო­ფე­ნით, მარ­ ლო­­გი­­ის ახა­­ლი გა­­მო­­ფე­­ნის მოწყო­­ბა­­ში. ლი ჯილ­დოს მფლო­ბე­ლი. და მა­ინც, მი­სი
ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე მუ­დამ დი­დი სიყ­ვა­რუ­ შეყ­რის ად­გი­ლი, არ ვი­ცი. აქ ახალ­გაზ­რ­და რე­ბუ­ლი სა­მუ­შა­ო­ე­ბის შე­დე­გე­ბი. გა­მო­ფე­ თ­ლაც რომ ამ­შ­ვე­ნებ­და უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პროფ. და­­რე­­ჯან კა­­ჭა­­რა­­ვა იხ­­­სე­­ნებს: „... ცხოვ­რე­ბის მთა­ვა­რი გვირ­გ­ვი­ნი იყო ის
ლით სა­უბ­რობ­და რა­ჭა­ზე. ამ კუთხიდან სულ ად­ვი­ლად შე­იძ­ლე­ბო­და აც­დე­ნო­და ნა მარ­თლ ­ აც შთამ­ბეჭ­და­ვი იყო, რაც მოწ­ პირ­ველ კორ­პუსს. სამუშაო ჯგუ­­ფი, რო­­მელ­­­შიც ჩვე­­ნი მეც­­­ნი­­ სა­ყო­ველ­თაო სიყ­ვა­რუ­ლი, რაც მის მი­
იყ­ვ­ნენ მი­სი წი­ნაპ­რე­ბი. წიგ­ნ­შიც კარგად გზას და არა ერ­თ­მა „კირპიჩნელმა“ გა­ ვე­უ­ლი ახალ­გაზ­რ­და არ­ქი­ტექ­ტო­რე­ბის ოთარ ჯა­ფა­რი­ძე ოც­და­ათ წელ­ზე მე­ ერ­­­-­­­თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლე­­ბი შე­­დი­­ოდ­­­ნენ გა­­მო­­ მართ მის კო­ლე­გებს, ახ­ლობ­ლებს და
აისა­ხა მი­სი ეს და­მო­კი­დე­ბუ­ლე­ბა, რო­ცა იმ­რუ­და ცხოვ­რე­ბა. რა თქმა უნ­და, ამას დი­დი დამ­სა­ხუ­რე­ბა იყო. ამ სა­ი­უ­ბი­ლეო ტი ხნის გან­მავ­ლო­ბა­ში და­უ­ღა­ლა­ვად ფე­­ნის კონ­­­ცეფ­­­ცი­­ა­­ზე შევ­­­ჯერ­­­დით. ახ­­­ლა მოს­წავ­ლე­ებს ჰქონ­დათ.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 69


70

საქართველოს ეროვნული მუზეუმის


საერთაშორისო საგამოფენო საქმიანობა –
(თითქმის) ყველაფერი, რაც უნდა იცოდეთ
გამოფენები > ალისა დათუნაშვილი
მუზეუმი, თავისი კულტურული, სოციალური, ეკონომიკური თუ პოლიტიკური როლით, არა მხოლოდ წარმოაჩენს,
არამედ, გარკვეულწილად განსაზღვრავს კიდევაც ამა თუ იმ ხალხის ნაციონალურ, კულტურულ თუ სოციალურ
იდენტობას. მკვლევრები თანხმდებიან, რომ მუზეუმი ის ადგილია, სადაც დამთვალიერებელი საკუთარი
იდენტობის რეფლექსიას ახდენს და გვევლინება კულტურული და პოლიტიკური დებატების კატალიზატორად.


ღე­ვან­დელ გლო­ბა­ლი­ზე­ბულ წარ­მო­ად­გენს. ახა­ლი გა­მო­ფე­ნე­ბი რო­ ბიგ­ჰა­უ­სი თუ ვე­ნის ალ­ბერ­ტი­ნა. თა­ვი­სი
მსოფ­ლი­ო­ში სულ უფ­რო აქ­ გორც სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, ისე – მის ფარ­გ­ არ­სე­ბო­ბის თხუთ­მე­ტი წლის მან­ძილ­ზე
ტუ­ა­ლუ­რია დე­ბა­ტე­ბი იმის შე­ ლებს გა­რეთ იმ­თა­ვით­ვე სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა
სა­ხებ, თუ ვის ეკუთ­ვნ­ ის კულ­ტუ­რუ­ლი ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის სტრა­ტე­გი­ის ნა­წი­ მო­ნა­წი­ლე­ობ­ ა მი­ი­ღო მსოფ­ლი­ოს სხვა­
მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბა: ცალ­კე­ულ ადა­მი­ა­ნებს, ლი­ა. დას­ხ­ვა მუ­ზე­უმ­სა და გა­ლე­რე­ა­ში მოწყო­
ამა თუ იმ კულ­ტუ­რას, ერს თუ მთელს რო­დე­საც, თხუთ­მე­ტი წლის წინ, ახ­ ბილ ორ­მოც­ზე მეტ გა­მო­ფე­ნა­ში.
კა­ცობ­რი­ო­ბას? რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა ამ ლად­და­არ­სე­ბუ­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მაგ­რამ რა მო­უ­ტა­ნა ამან მუ­ზე­უმ­სა
პრო­ცე­სე­ბის სხვა­დას­ხ­ვა მო­ნა­წი­ლე­ებ­ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ერ­თ­-ერ­თი უმ­ და ქვე­ყა­ნას? სა­ერ­თოდ, რა­ტომ არის
მა გა­მო­ი­ყე­ნონ ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბი სა­კუ­თა­რი ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სი ექ­ს­პო­ნა­ტის – დმა­ნის­ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი გა­აც­ნო სა­ერ­თა­შო­
იდენ­ტო­ბის წარ­მო­სა­ჩე­ნად? ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ადა­მი­ა­ნის წი­ნაპ­რის რი­სო სა­ზო­გა­დო­ე­ბას შე­ნი ქვეყ­ნის
ეს კითხ­ვე­ბი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლად აქ­ თა­ვის ქა­ლის პირ­ვე­ლი სა­ერ­თაშ­ორი­ სა­გან­ძუ­რი? რამ­დე­ნად და­ცუ­ლია ექ­ს­
ტუ­ა­ლუ­რია სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­ნა­ი­რი მცი­რე სო გა­მო­ფე­ნა იგეგ­მე­ბო­და გერ­მა­ნი­ა­ პო­ნა­ტე­ბი ტრან­ს­პორ­ტი­რე­ბი­სა თუ გა­
ერე­ბი­სათ­ვის, რო­მელ­მაც სულ რა­ღაც ში, წარ­მოდ­გე­ნაც კი არ შე­მეძ­ლო, თუ მო­ფე­ნი­სას?
ოც­დაცხ­რა წლის წინ აღიდ­გი­ნა სა­ხელ­მ­ რამ­ხე­ლა მას­შ­ტა­ბებს მი­ი­ღებ­და მუ­ზე­ ამ შე­კითხ­ვე­ბის ად­რე­სა­ტი ხში­რად
წი­ფო­ებ­რი­ვი და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბა და მას უ­მის სა­ერ­თა­შო­რი­სო გა­მო­ფე­ნე­ბი და გამ­ხ­და­რა ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი. ისი­ნი აქ­
შემ­დეგ ხე­ლახ­ლა უწევს თა­ვის დამ­კ­ვიდ­ მა­ოც­ ებ­და ერ­თი მხრივ მუ­ზე­უ­მის ძირ­ ტუ­ა­ლუ­რი არა მ­ხო­ლოდ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­
რე­ბა სა­ერ­თა­შო­რი­სო თა­ნა­მე­გობ­რო­ბა­ ძ­ველ თა­ნამ­შ­რო­მელ­თა გა­და­ჭარ­ბე­ ში, არა­მედ, ყვე­ლა ქვე­ყა­ნა­ში ყო­ფი­ლა.
ში. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ბუ­ლი სიფ­რ­თხი­ლე და, მე­ორ ­ ე მხრივ, სწო­რედ ამი­სათ­ვის შექ­მ­ნი­ლია სა­ერ­თა­
ერ­თ­-ერ­თი პრი­ო­რი­ტე­ტი ჩვე­ნი ქვეყ­ნის მუ­ზე­უ­მის ახალ­გაზ­რ­და მმარ­თ­ველ­თა შო­რი­სო სა­კა­ნონ­მდ ­ ებ­ლო ბა­ზა, სა­მუ­
კულ­ტუ­რის წარ­მო­ჩე­ნა და მი­სი მსოფ­ შე­მარ­თე­ბა და ენ­თუ­ზი­აზ­მი. კულ­ტუ­რულ ზე­უ­მო ეთი­კის კო­დექ­სი და სა­მუ­ზე­უ­მო
ლი­ო­სათ­ვის გაც­ნო­ბა­ა. MAXXI (იტალიის ფა­სე­უ­ლო­ბა­თა საზღ­ვარ­გა­რეთ გა­ტა­ ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის საზღ­ვარ­გა­რეთ გა­ტა­ნის
21-ე სა­უ­კუ­ნის ხე­ლოვ­ნე­ბის ეროვ­ნუ­ლი ნის სა­ერ­თა­შო­რი­სო და ად­გი­ლობ­რივ სპე­ცი­ა­ლუ­რი ინ­ს­ტ­რუქ­ცი­ებ­ ი, რომ­ლე­ბიც
მუ­ზე­უ­მი) შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი დი­რექ­ტო­რის კა­ნონ­მ­დებ­ლო­ბა­ში ჯერ კი­დევ გა­უთ­ წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში იხ­ვე­წე­ბო­და და
სიტყ­ვე­ბით: „სინამდვილეში, ხე­ლოვ­ნე­ ვით­ც­ნო­ბი­ერ
­ ე­ბე­ლი, ვე­რაფ­რით ვი­ფიქ­ დღე­ი­სათ­ვის მყარ ნი­ა­დაგს ქმნის სა­ერ­
ბა არ არ­სე­ბობს სა­ხე­ლოვ­ნე­ბო ღო­ნის­ რებ­დი, თუ წლე­ბის შემ­დეგ მე თვი­თონ თა­შო­რი­სო გა­მო­ფე­ნე­ბის უსაფ­რ­თხოდ
ძი­ე­ბე­ბის გა­რე­შე. უფ­რო ზუს­ტად – თუ გავ­ხ­დე­ბო­დი უშუ­ა­ლო მო­ნა­წი­ლე ისეთ წარ­მარ­თ­ვი­სათ­ვის. სპე­ცი­ა­ლუ­რი დაზღ­
გვინ­და, რომ ხე­ლოვ­ნე­ბის ნი­მუ­ში ეფექ­ მნიშ­ვნელო­ვან სა­ერ­თა­შო­რი­სო და­წე­ ვე­ვა, რო­მე­ლიც თი­თე­ულ ექ­ს­პო­ნატს
ტუ­რად წარ­მო­ვა­ჩი­ნოთ, ის რო­მე­ლი­მე სე­ბუ­ლე­ბებ­თან ურ­თი­ერ­თობ­აში, რო­ აზღ­ვევს მუ­ზე­უ­მის კედ­ლი­დან მოხ­სნ­ ი­
სა­ხე­ლოვ­ნე­ბო ღო­ნის­ძი­ებ­ ის ნა­წი­ლი უნ­ გო­რე­ბი­ცა­ა: ბერ­ლი­ნის ნო­იე­ ს მუ­ზე­უ­ სა და მი­სი უკან დაბ­რუ­ნე­ბამ­დე ტრან­ს­
და გახ­დეს“ [Hou Hanru 2003:36] მი, ზენ­კენ­ბერ­გის მუ­ზე­უ­მი, გე­ტი­სა და პორ­ტი­რე­ბი­სა და გა­მო­ფე­ნის პე­რი­ო­დის
აქე­დან გა­მომ­დი­ნა­რე, მუ­ზე­უ­მის ერ­თ­ მეტ­რო­პო­ლი­ტე­ნის მუ­ზე­უ­მე­ბი აშ­შ­-­ში, ჩათ­ვ­ლით; ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბა მუ­ზე­უ­მებს
-ერთ უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლოვანეს ფუნ­ქ­ცი­ას სწო­ ფო­რი იმ­პე­რი­ა­ლი რომ­ში, ღვი­ნის ქა­ შო­რის, სა­დაც დე­ტა­ლუ­რა­დაა გა­წე­რი­
რედ ასე­თი ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბის ორ­გა­ნი­ზე­ბა ლა­ქი ბორ­დო­ში, ფრან­კ­ფუ­რტის ლი­ ლი ტრანსპორტირების, გა­მო­ფე­ნის,
ლის­ტის მი­ერ დე­ტა­ლურ დათ­ვა­ლი­ე­ ასე­­თი შე­­დევ­­­რე­­ბით მდი­­და­­რია სა­­ ცენ­ტ­რად და სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო კე­ სა­ხე­ლოვ­ნე­ბო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბას­თან,
რე­ბა­სა და აღ­წე­რას ექ­ვემ­დე­ბა­რე­ბა. ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის კო­­ რად იქ­ცა. რა­თა სა­ქარ­თვ­ ე­ლო­შიც შევ­ძ­ლოთ
აღ­ნიშ­ნუ­ლი სპე­ცი­ა­ლის­ტი ეს­წ­რე­ბა და­ ლექ­­­ცი­­ე­­ბი. სწო­­რედ ისი­­ნი ხდე­­ბა ჩვე­­ ზე­მოთ „სავიზიტო ბა­რა­თი“ ვახ­სე­ნე, მსოფ­ლიო ხე­ლოვ­ნე­ბის ნი­მუ­შე­ბით
ნიშ­ნუ­ლე­ბის ად­გილ­ზე ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის ნი ქვეყ­­­ნის „სავიზიტო ბა­­რა­­თე­­ბი“, თუმ­ცა ფრან­გი მკვლე­ვა­რი დო­მინიკ დამ­თ­ვა­ლი­ე­რებ­ლის გა­ნე­ბივ­რე­ბა.
გახ­ს­ნას და ამოწ­მებს მათ მდგო­მა­რე­ო­ რო­­მელ­­­თა პო­­პუ­­ლა­­რი­­ზა­­ცი­­ა­­საც ეწე­­ვა პუ­ლო ექ­სპ­ ო­ნა­ტებ­თან მი­მარ­თე­ბა­ში ამის შე­დე­გია მი­სი და­არ­სე­ბის ად­რე­
ბას. ასე­ვე, მეთ­ვალ­ყუ­რე­ობს ექ­ს­პო­ნა­ტე­ სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მი მი­­ იყე­ნებს ტერ­მინს „ელჩი“ („ambassa­ ულ ეტაპ­ზე­ვე ისე­თი აღი­ა­რე­ბუ­ლი ხე­
ბის მონ­ტაჟს გა­მო­ფე­ნა­ზე. წა­მო­ღე­ბი­სას სი უცხო­­ე­­ლი პარ­­­ტ­­­ნი­­ო­­რე­­ბის დახ­­­მა­­რე­­ dor objects“), რო­მე­ლიც ზედ­მი­წევ­ნით ლო­ვა­ნე­ბის შე­მოქ­მე­დე­ბის გა­მო­ფე­ნა,
კი იგი­ვე პრო­ცე­დუ­რე­ბი მე­ორ­დე­ბა. სწო­ ბით. მა­­გა­­ლი­­თად, ფრან­­­კ­­­ფურ­­­ტის წიგ­­­ნის შე­ე­სა­ბა­მე­ბა ფი­როს­მა­ნის შე­მოქ­მე­დე­ როგორებიცაა მაქს ერ­ნ­სტ ­ ი (2006 წ.)
რედ მუ­ზე­უმ­ ის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბის პრო­ფე­ ფეს­­­ტი­­ვა­­ლის ფარ­­­გ­­­ლებ­­­ში მოწყო­­ბი­­ლი ბას. მუ­ზე­უ­მის სახ­ვი­თი ხე­ლოვ­ნე­ბის და პაბ­ლო პი­კა­სო, რომ­ლის გა­მო­ფე­
სი­ო­ნა­ლიზ­მი არის ჩვე­ნი გა­მო­ფე­ნე­ბის ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი გა­­მო­­ფე­­ნა სულ რა­­ღაც ორ კოლექციებში ალ­ბათ არა­ფე­რია იმა­ზე ნა 2009 წელს არა ­მარ­ტო თბი­ლის­
ერ­თ­-ერ­თი წარ­მა­ტე­ბის მი­ზე­ზი და ჩვე­ თვე­­ში 18 000-მდე დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელ­ მე­ტად მშობ­ლი­უ­რი, ვიდ­რე მი­სი მხატ­ ში, არა­მედ სიღ­ნაღ­შიც მო­ეწყო. 2018
ნი მშვი­დი ძი­ლის გა­რან­ტი­ა. გან­სა­კუთ­ მა ნა­­ხა. გან­­­სა­­კუთ­­­რე­­ბუ­­ლი წარ­­­მა­­ტე­­ბით ვ­რო­ბა და არა­ფე­რი წარ­მო­ა­ჩენს სა­ წლი­დან კი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში იტა­ლი­ის
რე­ბუ­ლი რო­ლი აქვს, რა თქმა უნ­და, სარ­­­გებ­­­ლობს ან­­­ტი­­კუ­­რი კოლ­­­ხე­­თის კო­­ ქარ­თ­ვე­ლოს იმა­ზე უკეთ, ვიდ­რე მი­სი სა­ელ­ჩოს­თან თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბით სა­
გა­დამ­ზი­დავს, რო­მე­ლიც აუცი­ლებ­ლად ლექ­­­ცი­­ა, რო­­მე­­ლიც არ­­­გო­­ნავ­­­ტე­­ბი­­სა და შე­დევ­რე­ბი. სწო­რედ ამი­ტომ, მუ­ზე­უ­მის ფუძ­ვე­ლი ჩა­ე­ყა­რა გა­მო­ფე­ნა­თა სე­
ხე­ლოვ­ნე­ბის ნი­მუ­შე­ბის გა­და­ტა­ნა­ზე მე­­დე­­ას შე­­სა­­ხებ მითს უკავ­­­შირ­­­დე­­ბა. ამ თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი აღ­ რი­ას იტა­ლი­ის სხვა­დას­ხ­ვა მუ­ზე­უ­მი­
სპე­ცი­ა­ლიზ­დე­ბა და ამი­სათ­ვის სპე­ცი­ა­ ნა­­რა­­ტი­­ვით გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბი ბერ­­­ლი­­ნის სა­ ფ­რ­თო­ვა­ნე­ბით შევ­ხ­ვ­დით შე­მო­თა­ვა­ზე­ დან. დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელ­მა დი­მიტ­რი
ლუ­რად მომ­ზა­დე­ბუ­ლი შემ­ფუ­თა­ვე­ბი და ხელ­მ­წი­ფო მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბის „ნოიეს მუ­­ზე­­ ბას ევ­რო­პის სა­ყო­ველ­თა­ოდ ცნო­ბი­ლი შე­ვარ­დ­ნა­ძის სა­ხე­ლო­ბის ეროვ­ნულ
გა­დამ­ტა­ნე­ბი ჰყავს. ასე­ვე, შე­უძ­ლია უზ­ უმ­­­ში“, სმით­­­სო­­ნის ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ტის არ­­­ტურ ალ­ბერ­ტი­ნას მუ­ზე­უ­მი­დან. მი­უ­ხე­და­ვად გა­ლე­რე­ა­ში იხი­ლა მი­ქე­ლან­ჯე­ლოს,
რუნ­ველ­ყოს ტვირ­თ­ზე მეთ­ვალ­ყუ­რე­ო­ბა მ. საკ­­­ლე­­რის გა­ლე­­რე­­ა­­ში, კემ­­­ბ­­­რი­­ჯის იმი­სა, რომ ნი­კო ფი­როს­მანს ინ­ტე­რე­სი ბო­ტი­ჩე­ლის, ბერ­ნი­ნის, დე კი­რი­კოს,
სა­ერ­თა­შო­რი­სო აერო­პორ­ტებ­ში, რა­თა ფი­­ცუ­­ი­­ლი­­ა­­მის მუ­­ზე­­უმ­­­ში, ათე­­ნის, სტოკ­­­ არც მა­ნამ­დე აკ­ლდ ­ ა, (გამოფენები უკ­ კა­ნა­ლე­ტო­სა და სხვა­თა შე­დევ­რე­ბი,
მუდ­მი­ვად მოგ­ვა­წო­დოს ინ­ფორ­მა­ცია ჰოლ­­­მის, სე­­ვი­­ლი­­ის, ლოს­­­-ან­­­ჯე­­ლე­­სის, რა­ი­ნა­ში, ბე­ლა­რუს­ში, ლი­ე­ტუ­ვა­ში, საფ­ რომ­ლე­ბიც სა­გა­მო­ფე­ნოდ გად­მოგ­ვ­ცა
კო­ლექ­ცი­ის გა­და­ად­გი­ლე­ბის შე­სა­ხებ. რო­­მი­­სა და ფრან­­­კ­­­ფურ­­­ტის მუ­­ზე­­უ­­მებ­­­ რან­გეთ­ში, თურ­ქეთ­სა და ჰო­ლან­დი­ა­ში), ტუ­რი­ნის გა­ლე­რია სა­ბა­უ­დამ, ფლო­
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი­ა, რომ ყვე­ლა ხარჯს ში მო­­ეწყო. გან­­­სა­­კუთ­­­რე­­ბუ­­ლი წვლი­­ლი ვე­ნის ალ­ბერ­ტი­ნა იყო ად­გი­ლი, სა­დაც რენ­ცი­ის კა­ზა ბუ­ო­ნა­რო­ტიმ, ტუ­რი­ნის
მიმ­ღე­ბი მხა­რე ფა­რავს, თუმ­ცა ამ­გვ­ ა­ მი­­უძღ­­­ვის ეროვ­­­ნულ მუ­­ზე­­უმს ქარ­­­თუ­­ლი მი­სი შე­მოქ­მე­დე­ბა მსოფ­ლიო ხე­ლოვ­ნე­ სა­მე­ფო ბიბ­ლი­ო­თე­კამ, პა­ლა­ცო კი­ჯიმ.
რი გა­მო­ფე­ნე­ბის მთა­ვა­რი „მოგება“ ღვი­­ნის კულ­­­ტუ­­რის პო­­პუ­­ლა­­რი­­ზა­­ცი­­ა­­ ბის შე­დევ­რე­ბის კონ­ტექ­ს­ტ­ში წარ­მოჩ­ნ­ თხუთ­მეტ­წ­ლი­ან­ ი არ­სე­ბო­ბის მან­ძილ­
ის ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი და თა­ნამ­შ­რომ­ ში – 2006 წლი­­დან ლონ­­­დონ­­­ში, ჰი­­უს­­­ დე­ბო­და. მხატ­ვ­რის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის ასი ზე სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა
ლო­ბა­ა, რომ­ლე­ბიც წლე­ბის გან­მავ­ ტონ­­­ში, ფლო­­რენ­­­ცი­­ა­­სა და ბერ­­­ლინ­­­ში წლის­თა­ვი­სად­მი მიძღ­ვ­ნილ­მა გა­მო­ფე­ შეძ­ლო გა­ეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა საუ­კუ­ნო­ვა­ნი
ლო­ბა­ში გრძელ­დე­ბა და გვეხ­მა­რე­ გა­­მარ­­­თუ­­ლი გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბის შემ­­­დეგ, 2017 ნამ საფ­რან­გეთ­ში, ვან გო­გის ფონ­დის სა­მუ­ზე­უ­მო ტრა­დი­ცია სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში,
ბა გა­ვი­ზი­ა­როთ მსოფ­ლი­ოს წამ­ყ­ვა­ნი წელს ქ. ბორ­­­დოს ,,ღვინის ქა­­ლაქ­­­მა’’ მუ­ზე­უმ­ში გა­და­ი­ნაც­ვლ
­ ა, სა­დაც ისე­თი და­ემ­კ­ვიდ­რე­ბი­ნა ღირ­სე­უ­ლი ად­გი­ლი
მუ­ზე­უ­მე­ბის გა­მოც­დი­ლე­ბა. მუ­ზე­უ­მის (La Cité du Vin) უმას­­­პინ­­­ძ­­­ლა სა­­ქარ­­­თ­­­ წარ­მა­ტე­ბა ხვდა, რომ დად­გე­ნი­ლი ვა­ მსოფ­ლიო სა­მუ­ზე­უ­მო თა­ნა­მე­გობ­რო­
თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი – რეს­ტავ­რა­ცი­ა-­კონ­ ვე­­ლოს, რო­­გორც პირ­­­ველ ქვე­­ყა­­ნას გა­­ დის შემ­დგ­ ომ კი­დევ რამ­დე­ნი­მე თვით ბა­ში. იგი იქ­ცა თა­ნა­მედ­რო­ვე მუ­ზე­უ­მად,
სერ­ვა­ცი­ის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი, მე­ნე­ჯე­რე­ მო­­ფე­­ნა­­თა ციკ­­­ლის „მოწვეული ვე­­ნა­­ხი“ გაგ­რ­ძელ­და. რო­მე­ლიც ეხ­მა­რე­ბა ადა­მი­ა­ნებს, გა­იმ­
ბი და კუ­რა­ტო­რე­ბი ხვე­წენ თა­ვი­ანთ ფარ­­­გ­­­ლებ­­­ში. ფარ­­­თო ქრო­­ნო­­ლო­­გი­­ურ გარ­და ჩვე­ნი ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის საზღ­ დიდ­რონ თვალ­სა­წი­ე­რი და გან­ს­ხ­ვა­ვე­
პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლიზმს და ეც­ნო­ბი­ან თა­ ჭრილ­­­ში იყო წარ­­­მოდ­­­გე­­ნი­­ლი ღვი­­ნის ვარ­გა­რეთ წარ­დ­გე­ნი­სა, სა­ქარ­თ­ვე­ ბუ­ლად და­ი­ნა­ხონ სა­კუ­თა­რი თა­ვი­ცა და
ნა­მედ­რო­ვე ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­სა და მიღ­ კულ­­­ტუ­­რას­­­თან და­­კავ­­­ში­­რე­­ბუ­­ლი მდი­­ ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი აქ­ტი­უ­რად სხვე­ბიც სხვა­დას­ხ­ვა კულ­ტუ­რე­ბი­სა და
წე­ვებს სა­მუ­ზე­უ­მო საქ­მე­ში, ამ­ყა­რე­ბენ და­­რი არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი და ეთ­­­ნოგ­­­რა­­ფი­­ მუ­შა­ობს სხვა­დას­ხვ­ ა სა­ერ­თა­შო­რი­სო დრო­ის ას­პექ­ტებ­ში.
და აღ­რ­მა­ვე­ბენ კონ­ტაქ­ტებს სა­ერ­თა­ უ­­ლი მა­­სა­­ლა, რო­­მე­­ლიც წარ­­­მო­­ა­­ჩენ­­­და
შო­რი­სო აკა­დე­მი­ურ წრე­ებ­თან. ამის ათას­­­წ­­­ლე­­უ­­ლე­­ბის გან­­­მავ­­­ლო­­ბა­­ში ღვი­­
მა­გა­ლი­თად თუნ­დაც ჯონ პოლ გე­ტის ნის წარ­­­მო­­ე­­ბის ტრა­­დი­­ცი­­ის უწყ­­­ვე­­ტო­­
მუ­ზე­უ­მის ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა­ში ვან­ში აღ­ ბას. სწო­­რედ ეროვ­­­ნუ­­ლი მუზ­­ეუ­­მის კო­­
მო­ჩე­ნი­ლი მა­მა­კა­ცის ტორ­სის რეს­ ლექ­­­ცი­­ებ­­­ში და­­ცუ­­ლი არ­­­ტე­­ფაქ­­­ტე­­ბი­­თა და
ტავ­რა­ცია (საქართველოს ეროვ­ნუ­ლი ქარ­­­თ­­­ვე­­ლი და უცხო­­ე­­ლი მკლვევრების
მუ­ზე­უ­მის წარ­მო­მად­გე­ნელ­თა თან­ხ­ ძეგ­ლ­თა დაც­ვის ეროვ­ნუ­ლი სა­ა­გენ­ტო მუ­ზე­უ­მის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბის მო­ნა­წი­ ჩარ­­­თუ­­ლო­­ბით მოხ­­­და სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლო­­ში
ლე­ბის პი­რო­ბე­ბი და ე.წ. „სახელმწიფო გას­ცემს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­დან კულ­ტუ­რულ ლე­ო­ბით) ან მუზეუმის მე­ნე­ჯე­რე­ბის ღვი­­ნის დამ­­­ზა­­დე­­ბის უძ­­­ვე­­ლე­­სი კვა­­ლის
გა­რან­ტი­ა“ – ოფი­ცი­ა­ლუ­რი დო­კუ­მენ­ტი, ფა­სე­ულ­ ო­ბა­თა დრო­ე­ბით გა­ტა­ნის ნე­ სმით­სო­ნის ინ­ს­ტი­ტუტ­ში სტა­ჟი­რე­ბა და­­მოწ­­­მე­­ბა.
გა­ცე­მუ­ლი უფ­ლე­ბა­მო­სი­ლი ორ­გა­ნოს ბარ­თ­ვას. ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის დრო­ე­ბით შე­იძ­ლე­ბა და­ვა­სა­ხე­ლოთ. აღ­სა­ნიშ­ნა­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია დმა­ნი­სის ნა­ქა­ლა­ქარ­
(სამინისტროს ან ფე­დე­რა­ლუ­რი/­მუ­ნი­ სარ­გებ­ლო­ბა­ში გა­და­ცე­მი­სას, მხო­ლოდ ვი­ა, რომ ზე­მოთხ­სე­ნე­ბუ­ლი ბრინ­ჯა­ოს ზე აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ადა­მი­ან­ ის წი­ნა­პარ­თა
ცი­პა­ლუ­რი მმარ­თ­ვე­ლო­ბის) მი­ერ, რო­ მიმ­ღე­ბი მუ­ზე­უ­მის საერთაშორისო ავ­ ტორ­სი ელი­ნის­ტუ­რი ხა­ნის ხე­ლოვ­ ნაშ­თე­ბი, რო­მელ­თა მეც­ნი­ერ ­ უ­ლი შეს­
მე­ლიც უზ­რუნ­ველ­ყოფს ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის ტო­რი­ტე­ტი არაა გა­დამ­წყ­ვე­ტი. უმ­ნიშ­ვ­ ნე­ბის შე­დევ­რა­დაა მიჩ­ნე­უ­ლი და სამ წავ­ლი­სა და სა­ერ­თა­შო­რი­სო გა­მო­ფე­
დრო­უ­ლად დაბ­რუ­ნე­ბას – არის ძი­რი­ ნე­ლო­ვა­ნე­სია პრო­ცე­დუ­რე­ბი, რო­მელ­ უდიდეს მუ­ზე­უმ­ში: ფლო­რენ­ცი­ის პა­ ნებ­სა და სა­მეც­ნი­ე­რო ღო­ნის­ძი­ებ­ ებ­ში
თა­დი ჩა­მო­ნათ­ვა­ლი იმ დო­კუ­მენ­ტე­ბი­ საც ნივ­თე­ბი გა­ივ­ლის. თითოეული ლა­ცო სტრო­ცი­ში, ჯონ პოლ გე­ტის მუ­ ჩარ­თ­ვის შე­დე­გად დმა­ნი­სი არა მ­ხო­
სა, რო­მელ­თა სა­ფუძ­ველ­ზე სა­ქარ­თ­ვე­ ექ­ს­პო­ნა­ტი შე­ფუთ­ვის წინ შე­სა­ბა­მი­სი ზე­უმ­სა და ვა­შინ­გტ­ ო­ნის ეროვ­ნულ გა­ ლოდ ტუ­რის­ტ­თა, არა­მედ სა­ერ­თა­შო­
ლოს კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბი­სა და რეს­ტავ­რა­ცი­ა-­კონ­სერ­ვა­ცი­ის სპე­ცი­ა­ ლე­რე­ა­ში იყო წარ­მოდ­გე­ნი­ლი. რი­სო მკვლე­ვარ­თა მი­ზი­დუ­ლო­ბის

72 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 73


74

ადგილობრივი გამოფენები - 15 წელი 12

1 9

14

1  ნივერსალური ღირებულებები: ბოტიჩელი -



სილამაზე, კარავაჯო -სინათლე“, 2017 წელი
2 შ ალვა ქიქოძის 120 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი
გამოფენა „შალვა ქიქოძე 120“, 2016 წელი
3  ანამედროვე ჩინელი არტისტების გამოფენა

2 6 10 13 „თანავარსკვლავედი“, 2017 წელი
4  ანამედროვე იტალიელი არტისტების გამოფენა

Evidence, A new State of Art, 2018 წელი
5 დავით კაკაბაძის ნამუშევრების გამოფენა, 2013 წელი
6 „ მიქელანჯელო და სიქსტის კაპელა“ გრაფიკული
ნამუშევრების გამოფენა, 2018 წელი
7 „ ეზოთერიკოსი დე კირიკო. მოგზაური ორ სამყაროს
შორის“, 2019 წელი
8 „პეტრე ოცხელი - რეტროსპექტივა“, 2012 წელი
9 ნ იკო ფიროსმანაშვილის დაბადებიდან 150
იუბილესადმი მიძღვნილი გამოფენა „ფიროსმანი 150“,
3 2013 წელი
7
10 „ ტიციანი, ფერთა ოსტატი: ღვთისმშობელი ყრმით“,
2018 წელი
11 ვ ახო ბუღაძის პერსონალური გამოფენა „გარეუბანი“,
2015 წელი
12 „ ფერი ტინტორეტოდან კანალეტომდე - იტალიური
მხატვრობის სამი საუკუნე“, 2019 წელი
13  ელიქს ვარლამიშვილის გამოფენა „ვარლა“, 2019

წელი
14 ი ტალიური ხელოვნება საქართველოში „რენესანსის
დიდოსტატები“, 2018 წელი
4 5 8 11
10 11
1

12 13 14

1 „ ჰიპერპოზიცია – ინსტალაციიდან
სკულპტურამდე“, 2013 წელი
3
2 ქ ართული, ირანული, აზერბაიჯანული,
თურქმენული, ავღანური, სომხური და
დაღესტნური ხალიჩა-ფარდაგების გამოფენა, 2006
წელი
3 „პიკასო საქართველოში“, 2009 წელი
4 ს აქართველოს ეროვნული მუზეუმის კოლექციებში
დაცული XVII-XX საუკუნეების პორტრეტების
გამოფენა, 2013 წელი
4 5 6 5 ი აპონელი ხელოვანის, კოშუს (აკემი ლუკასი)
კალიგრაფიის ნამუშევრების პერსონალური 15
გამოფენა „ექო“, 2019 წელი
6 „ უკანასკნელი ფურცელი – იური დოიჩისა და
კატია კრაუსოვას ფოტოგრაფიული მოგზაურობა“,
2017 წელი
7 „დიეგო და ფრიდა. ღიმილი შუა გზაზე“, 2018
8 „ აღმოსავლური კოლექციების ახალი სიცოცხლე“,
2012
9 „ კატინი – დღე განსაკუთრებულად დაიწყო“, 2018
წელი
10 IMMAGICA, მულტიმედიური, თანამედროვე
7 ტექნოლოგიებით შექმნილი გამოფენა – XIV-XIX
საუკუნეების იტალიურ ფერწერა და ქანდაკება,
2019 წელი
11 ,,ქართველ ებრაელთა კულტურული მემკვიდრეობა“,

2013 წელი
12 „ ნაპოლეონი და მისი ეპოქა საქართველოს
ეროვნულ მუზეუმში“, 2013 წელი
13 „მარინისტული პეიზაჟი“, 2016 წელი
14 „ავანგარდი/Avant-garde 1900-1937“, 2016 წელი
15 ს აქართველოს ეროვნული მუზეუმის უცნობი
კოლექციები – ინდოეთი, ჩინეთი, იაპონია, 2018
16 „წითელი ტერორი და ქართველი მხატვრები“, 2018
16
8 9
6 7

10

1
1 ფოტოკონკურსი „ქოლგა თბილისი ფოტო“, 2019 წელი

2  აღესტნელი ხელოვანის მანაბა მაგომედოვას



ფოტონამუშევრების გამოფენა „ფოტოგრაფიის
ხელოვნება. დაღესტანი და საქართველო 1950-1970-
იანი წწ“, 2016 წელი

3 როიტერის 2004 წლის საუკეთესო ფოტო, 2005 წელი

4 ა რნო ფიშერის ფოტოგრაფია. გოეთეს ინსტიტუტი,


IFA (უცხოეთთან ურთიერთობის ინსტიტუტი), 2014
წელი

5 ა ნრი კარტიე ბრესონი - პარიზი ფოტოკონკურსი


8 9 „ქოლგა თბილისი ფოტო“, 2018 წელი

6 ბ აუჰაუზის ფოტოგრაფია. გოეთეს ინსტიტუტი


საქართველოში და IFA (უცხოეთთან ურთიერთობის
2 3 ინსტიტუტი), 2007 წელი

7 ი ნგლისელი ფოტოგრაფის მაიკლ კენას გამოფენა


„ფრანგული პეიზაჟი“, 2008 წელი

8 ე დუარდ კურტისი და ჩრდილოეთ ამერიკელი


ინდიელები: დედამიწა, ტრადიცია, რიტუალი, 2017
წელი

9 ა მერიკული დასავლეთი, ამერიკის გეოგრაფიული


საზოგადოების XIX-XX საუკუნის ფოტოგრაფია, 2014
წელი

10 შ ვედი ფოტოგრაფის მიხეილ ნასბერგის


პერსონალური ფოტოგამოფენა, 2013 წელი

11  იმიტრი ერმაკოვის მოგზაურობა თურქეთში, 2019



წელი

12 ა ლექსანდრე როინაშვილის გამოფენა და მეორე


წიგნის პრეზენტაცია, 2007 წელი
4 5 11 12
80
არქეოლოგია > ნი­ნო ჯა­ყე­ლი

არქეოლოგია ეროვნულ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი ამი­ერ­კავ­კა­სი­ა­ში უძ­ვე­ლე­სი


მუ­ზე­უ­მის, XIX სა­უ­კუ­ნე­ში და­არ­სე­ბუ­ლი კავ­კა­სი­ის სამ­ხა­რეთ­მ­

მუზეუმში
ცოდ­ნეო მუ­ზე­უ­მის, მემ­კ­ვიდ­რე­ა. მი­სი კო­ლექ­ცი­ე­ბი თავ­და­პირ­
ვე­ლად კერ­ძო პი­რე­ბის მი­ერ შეწირული სა­ბუ­ნე­ბის­მეტყ­ვე­ლო,
სა­ის­ტო­რიო და ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მა­სა­ლით ივ­სე­ბო­და.
1867
წელს გა­­იხ­­­ს­­­ნა კავ­­­კა­­სი­­ შემ­დეგ საქართველოს სა­ხელ­მწ ­ ი­ფო მუ­ ტო­­მაც მეც­­­ნი­­ე­­რე­­ბი სხვა­­დას­­­ხ­­­ვა ქვეყ­­­ნი­­დან
ის მუ­­ზე­­უ­­მი, რო­­მელ­­­შიც ზე­უმ­ ი ეწო­და. 1925 წლი­დან მუ­ზე­უმ­ ის მი­ერ სხვა­­დას­­­ხ­­­ვა პე­­რი­­ო­­დის არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­ურ
მხო­­ლოდ ოთხი გან­­­ წარ­მო­ე­ბულ არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ კვლე­ვა-­ძი­ ექ­­­ს­­­პე­­დი­­ცი­­ებ­­­ში ჩა­­ერ­­­თ­­­ნენ და და­­იწყო ახა­­
ყო­­ფი­­ლე­­ბა იყო: ეთ­­­ნოგ­­­რა­­ფი­­ის, ზო­­ო­­ლო­­ ე­ბას სა­თა­ვე­ში გი­ორ­გი ნი­ორ ­ ა­ძე ჩა­უდ­გა. ლი, ინ­ტერ­დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი კვლე­­ვე­­ბი.
გი­­ის, ბო­­ტა­­ნი­­კი­­სა და გე­­ო­­ლო­­გი­­ის. მოგ­ მან გათხა­რა და შე­ის­წავ­ლა ქვის ხა­ნის შე­­დეგ­­­მაც არ და­­ა­­ყოვ­­­ნა და მა­­ლე­­ვე დმა­­
ვი­ან­ ე­ბით მას და­­ე­­მა­­ტა ორ­­­ნა­­მენ­­­ტე­­ბი­­სა ძეგ­ლე­ბი სა­კა­ჟია და დე­ვის­ხ­ვრ ­ ე­ლი და ნის­­­ში აღ­­­მო­­ჩე­­ნილ­­­მა ჰო­­მი­­ნი­­ნებ­­­მა შეც­­­ვა­­
და სიძ­­­ვე­­ლე­­თა გან­­­ყო­­ფი­­ლე­­ბა, რო­­მე­­ლიც მათ ფუნ­და­მენ­ტუ­რი ნაშ­რო­მე­ბი მი­უძღ­ ლა აფ­­­რი­­კი­­დან ადა­­მი­­ა­­ნის გან­­­სახ­­­ლე­­ბის
შემ­­­დეგ არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­ის გან­­­ყო­­ფი­­ლე­­ბად ვ­ნა. თუ ად­რე მუ­ზე­უ­მის არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი თე­­ო­­რია და და­­ამ­­­ტ­­­კი­­ცა, რომ სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­
გა­­და­­კეთ­­­და. კავკასიის მუ­­ზე­­უ­­მის არ­­­ქე­­ო­­ ფონ­დე­ბი შემ­თხ­ვე­ვი­თი მო­ნა­პოვ­რე­ბით ლო პირ­­­ვე­­ლი ევ­­­რო­­პე­­ლე­­ბის სამ­­­შობ­­­ლო­
ლო­­გი­­უ­­რი ფონ­­­დი ივ­­­სე­­ბო­­და ფი­­ლი­­მო­­ნო­­ ივ­სე­ბო­და, XX სა­უკ­ უ­ნის 50-იანი წლე­ბი­ ­ა. დმა­­ნის­­­ში წარ­­­მო­­ე­­ბუ­­ლი სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო
ვის, ბა­­ი­­ერ­­­ნის, უვა­­რო­­ვას მი­­ერ შემ­­­თხ­­­ვე­­ვი­­ დან, სი­მონ ჯა­ნა­ში­ას ხელ­მძ­ ღ­ვა­ნე­ლო­ბით, კვლე­­ვე­­ბი მსოფ­­­ლი­­ოს ისეთ წამ­­­ყ­­­ვან სა­­
თი და გათხ­­­რე­­ბის შე­­დე­­გად მო­­პო­­ვე­­ბუ­­ლი შე­მუ­შავ­და არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი კვლე­ვე­ბის მეც­­­ნი­­ე­­რო ჟურ­­­ნა­­ლებ­­­ში გა­­შუქ­­­და, რო­­გო­­
მა­­სა­­ლით; სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს სამ­­­ხედ­­­რო გზის სა­მეც­ნი­ერ ­ ო-­სა­ორ­გა­ნი­ზა­ციო გეგ­მა და რი­­ცაა მა­­გა­­ლი­­თად Science.
გაყ­­­ვა­­ნის დროს აღ­­­მო­­ჩე­­ნი­­ლი სამ­­­თავ­­­როს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში და­იწყო სის­ტე­მა­ტუ­რი 2004 წლის 30 დე­კემ­ბერს და­არ­ს­და სა­
სა­­მა­­როვ­­­ნის, ბა­­გი­­ნე­­თის, არ­­­მა­­ზის­­­ხე­­ვის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბი, რომ­ლებ­მაც ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი, რო­
გა­­ნათხა­­რი ნივ­­­თე­­ბით, ასე­­ვე ქსნის ხე­­ო­­ მო­იც­ვა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მთე­ლი ტე­რი­ტო­ მელ­შიც გა­ერ­თი­ან­და არა მარ­ტო თბი­ლი­
ბა­­ში აღ­­­მო­­ჩე­­ნი­­ლი ახალ­­­გო­­რის გან­­­ძის მა­­ რია და ყვე­ლა ეპო­ქა: ქვის ხა­ნა, ნე­ოლ ­ ი­ სის და რე­გი­ო­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მე­ბი, არა­მედ
სა­­ლით, რო­­მე­­ლიც ექ­­­ვ­­­თი­­მე თა­­ყა­­იშ­­­ვილ­­­მა თი, ბრინ­ჯა­ო-­რკ­ ი­ნის და ან­ტი­კუ­რი ხა­ნა, სა­მეც­ნი­ე­რო-­კვ­ ­ლე­ვი­თი ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ე­ბი
შე­­აგ­­­რო­­ვა, შე­­ი­­ძი­­ნა და კავ­­­კა­­სი­­ის მუ­­ზე­­უმს შუა სა­უკ­ უ­ნე­ე­ბი. თა­ვი­სი ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბი­თა და ინ­ფ­
გა­­დას­­­ცა. 1916 წელს პო­­ლო­­ნელ­­­მა არ­­­ქე­­ 1991 წელს, სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს და­­მო­­უ­­კი­­ რას­ტრ ­ უქ­ტუ­რით. გა­ერ­თი­ა­ნე­ბის მნიშ­ვ­
ო­­ლოგ­­­მა კრუ­­კოვ­­­ს­­­კიმ იმე­­რეთ­­­ში მო­­ი­­ძი­­ა, დებ­­­ლო­­ბის აღ­­­დ­­­გე­­ნის შემ­­­დეგ, ზო­­გა­­დად ნე­ლო­ვა­ნი და და­დე­ბი­თი გა­მოწ­ვე­ვა იყო
გათხა­­რა და შე­­ის­­­წავ­­­ლა პა­­ლე­­ო­­ლი­­თუ­­რი ქვე­­ყა­­ნა­­ში და, მათ შო­­რის, არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­ სა­მეც­ნი­ე­რო-­კ­ვლ ­ ე­ვი­თი სტრუქ­ტუ­რე­ბის
ძეგ­­­ლე­­ბი, რო­­მელ­­­თა მა­­სა­­ლა ახ­­­ლა მუ­­ზე­­ ა­­შიც, რე­­ფორ­­­მე­­ბი­­სა და და­­სავ­­­ლეთ­­­თან სა­მუ­ზე­უმ­ ო სივ­რ­ცე­ში გა­ერ­თი­ან­ ე­ბა. მუ­ზე­
უ­­მის ფონ­­­დებ­­­ში ინა­­ხე­­ბა. სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო ინ­­­ტეგ­­­რა­­ცი­­ის პე­­რი­­ო­­დი და­­ უ­მი და მის ფონ­დებ­ში და­ცუ­ლი არ­ქე­ო­
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს და­მო­უ­კი­დებ­ლო­ბის პე­ იწყო. მძი­­მე სო­­ცი­­ა­­ლურ­­­-ეკ­ ო­ნო­მი­კუ­რი ლო­გი­უ­რი მა­სა­ლა ჩვე­ნი ქვეყ­ნის არა მარ­
რი­ოდ­ში, 1919 წელს, კავ­კა­სი­ის მუ­ზე­უ­მის მდგო­­მა­­რე­­ო­­ბის მი­­უ­­ხე­­და­­ვად, სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ ტო კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბა­ა, არა­მედ
ბა­ზა­ზე გა­იხ­ს­ნა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ ი, ლო მიმ­­­ზიდ­­­ვე­­ლი და არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რად სა­მეც­ნი­ე­რო-­კ­ვ­ლე­ვი­თი საქ­მი­ან­ ო­ბის სა­
რო­მელ­საც სა­ქარ­თ­ვე­ლოს გა­საბ­ჭო­ებ­ ის ჯერ კი­­დევ ამო­­უც­­­ნო­­ბი ქვე­­ყა­­ნა იყო. ამი­­ ფუძ­ვე­ლიც. დღეს სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­
ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ფონ­დებ­ში სხვა­დას­ხ­ვა
დროს არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბის შე­დე­
გად მო­პო­ვე­ბუ­ლი მა­სა­ლის შეს­წავ­ლა­ში
ჩარ­თუ­ლია არა მარ­ტო საქართველოს,
არა­მედ მსოფ­ლოს წამ­ყ­ვა­ნი ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ე­ ლა პე­­რი­­ო­­დის არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­ურ ძეგ­­­ლ­­­ზე
ბი და მეც­ნი­ე­რე­ბი. მიმ­­­დი­­ნა­­რე­­ობს, ინ­­­ტერ­­­ნა­­ცი­­ო­­ნა­­ლუ­­რი
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში არ­ და ინ­ტერ­დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი კვლე­­ვე­­ბის
ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვა რამ­დე­ნი­მე ფუნ­და­ შე­­დე­­გე­­ბი კი ისეთ სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო სა­­
მენ­ტუ­რი მი­მარ­თუ­ლე­ბით ხორ­ცი­ელ­დე­ბა: მეც­­­ნი­­ე­­რო ჟურ­­­ნა­­ლებ­­­ში ქვეყ­­­ნ­­­დე­­ბა, რო­­
პირ­ვე­ლი ჰო­მი­ნი­ნე­ბი ევ­რა­ზი­ის ტე­რი­ გო­­რი­­ცაა Science, Nature, PNAS, Nature
ტო­რი­ა­ზე; ნე­ან­დერ­ტა­ლე­ლე­ბი სამ­ხრ ­ ეთ Communications, Journal of Human Evolu­
კავ­კა­სი­ა­ში; Homo sapiens-ის მიგ­რა­ცი­ის tion, PLOS/one და სხვ.
პრობ­ლე­მე­ბი და სა­ქარ­თ­ვე­ლო; მო­ნა­დი­ „აღმოჩენა, რო­მელ­მაც სამ­ყა­რო შეც­
რე შემ­გ­რო­ვებ­ლო­ბი­დან დამ­ჯ­დარ მე­ურ­ ვა­ლა“ – დმა­ნის­ში აღ­მო­ჩე­ნილ­მა 1.700 000
ნე­ო­ბა­ზე გა­დას­ვ­ლა; სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და წლით და­თა­რი­ღე­ბულ­მა Homo erectus-მა
კავ­კა­სი­ის ბრინ­ჯა­ოს­ ა და რკი­ნის ხა­ნის რე­გი­ო­ნუ­ლი, ტაქ­სო­ნო­მი­უ­რი და ან­თ­რო­
არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კულ­ტუ­რე­ბის კვლე­ვა; პო­ლო­გი­ურ ­ ი გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბე­ბი გა­მო­ავ­ლი­ნა
სა­ქარ­თ­ვე­ლო და ან­ტი­კუ­რი სამ­ყა­რო; შუა და ბევ­რი სა­და­ვო სა­მეც­ნი­ე­რო კითხ­ვა გა­
სა­უკ­ უ­ნე­ე­ბის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კულ­ტუ­რუ­ ა­ჩი­ნა. დმა­ნი­სე­ლი Homo erectus-ის შეს­
ლი, რე­ლი­გი­უ­რი და ეკონომიკური ურ­თი­ წავ­ლა ადა­მი­ა­ნის ევო­ლუ­ცი­ის კვლე­ვის
ერ­თო­ბე­ბი და­სავ­ლეთ და აღ­მო­სავ­ლეთ ფუნ­და­მენ­ტუ­რი სა­კითხი­ა.
სამ­ყა­როს­თან. Homo sapiens-ი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ტე­რი­
ამ მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბით არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი ტო­რი­აზ­ ე – ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით რამ­დე­ნი­მე
გათხ­­­რე­­ბი და სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო კვლე­­ვე­­ბი სა­­ კვლე­ვა მიმ­დი­ნა­რე­ობს: აფ­რი­კი­დან გა­
ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს სხვა­­დას­­­ხ­­­ვა რე­­გი­­ონ­­­ში, ყვე­­ მო­სუ­ლი თა­ნა­მედ­რო­ვე ადა­მი­ან­ ის მიგ­რა­

82 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 83


ცი­ე­ბის გზე­ბი­სა და თა­რი­ღე­ბის დად­გე­ნა, ბოლ­ნი­სის მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტეტ­ში, საყ­დრ ­ ის­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ძეგ­ლე­ბის, მდიდ­რუ­
გე­ნე­ტი­კუ­რი კვლე­ვე­ბი, არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი სა და ბა­ლი­ჭი-­ძეძ­ვე­ბის ნამოსახლარზე ლი ყორ­ღ­ნე­ბის აღ­მო­ჩე­ნა და კვლე­ვა,
კულ­ტუ­რე­ბის შეს­წავ­ლა გვი­ან­პ­ლე­ის­ტო­ გათხ­რე­ბი აწარ­მოა ქარ­თულ­-­გერ­მა­ნულ­ თრი­ალ ­ ე­თის კულ­ტუ­რის ქრო­ნო­ლო­გი­
ცენ­სა და ად­რე­ჰო­ლო­ცენ­ში. მსოფ­ლი­ო­ მა ექ­ს­პე­დი­ცი­ამ. აღ­მო­ჩე­ნი­ლია ოქ­როს ის, მი­სი მა­ხა­სი­ა­თებ­ლე­ბის, დაკ­რძ­ ალ­
ში უძ­ვე­ლე­სი ვე­ლუ­რი სე­ლის ბოჭ­კო­ე­ბი სამ­თო წარ­მო­ებ­ ის მსოფ­ლი­ოშ­ ი უძ­ვე­ლე­ ვის რი­ტუ­ალ ­ ის, ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის სო­ცი­ა­
აღ­მო­ჩე­ნი­ლია ძუ­ძუ­ან­ ას მღვი­მის ზე­და­პა­ სი კე­რა, ოქ­როს მა­ღა­რო­ე­ბი და სა­მუ­შაო ლურ­-ე­კო­ნო­მი­კუ­რი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის
ლე­ო­ლი­თურ ძეგ­ლ­ზე, რო­მე­ლიც გა­მოქ­ იარა­ღი. მი­სი მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ბა სა­ქარ­თვ­ ე­ შეს­წავ­ლა; ამ ტე­რი­ტო­რი­აზ­ ე გრძელ­დე­ბა
ვეყ­ნ­და ჟურ­ნალ Science-ში. 2015 წელს ლოს ფარ­გლ ­ ებს სცილ­დე­ბა და ასა­ხავს სხვა­დას­ხ­ვა პე­რი­ო­დის ძეგ­ლე­ბის არ­ქე­ო­
ჟურ­ნალ National Comunication-ში გა­მოქ­ კავ­კა­სი­ის კულ­ტუ­რულ­-ე­კო­ნო­მი­კურ კონ­ ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბი, რო­მელ­თა შე­დე­გე­
ვეყ­ნე­ბუ­ლი სტა­ტია აღ­წერს სა­წურ­ბ­ლი­ას ტაქ­ტებს მსოფ­ლი­ოს უძ­ვე­ლეს ცი­ვი­ლი­ზა­ ბი თავ­მოყ­რი­ლია სა­მეც­ნი­ე­რო ნაშ­რომ­ში
და კო­ტი­ას კლდის მღვი­მის ან­თ­რო­პო­ ცი­ებ­თან. საყ­დ­რი­სის ოქ­როს მა­ღა­რო­ე­ბი „თრიალეთი – კულ­ტუ­რულ­-ის­ტო­რი­უ­ლი
ლო­გი­ურ მა­სა­ლა­ზე ჩა­ტა­რე­ბულ გე­ნე­ტი­ მტკვარ­-ა­რაქ­სის კულ­ტუ­რის ად­რე­უ­ლი მემ­კვ­ იდ­რე­ო­ბა, უძ­ვე­ლე­სი წყა­რო­ე­ბი და
კურ კვლე­ვას, რო­მელ­მაც გვაჩ­ვე­ნა, რომ ეტა­პი­დან, ძვ.წ. IV ათას­წლ ­ ე­უ­ლის მე­ო­რე კვლე­ვის პერ­ს­პექ­ტი­ვე­ბი“.
სამ­ხ­რეთ კავ­კა­სი­უ­რი გე­ნი იმ გე­ნე­ტი­კუ­ ნა­ხევ­რი­დან გა­მო­ი­ყე­ნე­ბო­და. რამ­დე­ნი­მე წლის წინ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
რი ჯაჭ­ვის ერ­თ­-ერ­თი მთა­ვა­რი რგო­ლი­ა, გრძელ­დე­ბა არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­უ­რი და ინ­ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ­
რომ­ლის მემ­კ­ვიდ­რე­ე­ბი არი­ან უკა­ნას­კ­ნე­ ტერ­დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი კვლე­ვე­ბი ად­ მა ექ­ს­პე­დი­ცი­ამ არ­მაზ­ცი­ხე-­ბა­გი­ნეთ­ში
ლი გამ­ყინ­ვა­რე­ბის შემ­დგ­ ო­მი პე­რი­ო­დის რებ­რინ­ჯა­ო-­მ­ტკ­ ­ვარ­-ა­რაქ­სის პე­რი­ო­დის გა­აგ­რ­ძე­ლა არ­ქე­ოლ ­ ოგ­თა წი­ნა თა­ო­ბის
ევ­რო­პე­ლე­ბი. ძეგ­ლ­ზე – ჭო­ბა­რე­თის ნა­მო­სახ­ლარ­ზე, კვლე­ვა და აღ­მო­ა­ჩი­ნა ახ.წ. II-III სა­უ­კუ­
ნე­ო­ლი­თი ადა­მი­ა­ნის ის­ტო­რი­ა­ში გარ­ რო­მე­ლიც ამ პე­რი­ოდ ­ ის ერ­თ­-ე­რთი დი­დი ნე­ე­ბით და­თა­რი­ღე­ბუ­ლი ათამ­დე ნა­გე­
დამ­ტე­ხი მო­მენ­ტი­ა; სა­ზო­გა­დო­ე­ბა­ში და­სახ­ლე­ბაა არა მხო­ლოდ კავ­კა­სი­აშ­ ი, ბო­ბა, და­ად­გი­ნა შე­ნო­ბის არ­ქი­ტექ­ტუ­
ხდე­ბა ფუნ­და­მენ­ტუ­რი ცვლი­ლე­ბა, რაც არა­მედ მთელ წი­ნა აზი­ა­ში. რამ­დე­ნი­მე­ რუ­ლი ტექ­ნო­ლო­გი­ა, აღ­მო­ა­ჩი­ნა მი­ნი­სა
საკ­ვე­ბის მო­პო­ვე­ბის ახალ სტრა­ტე­გი­ა­სა ნა­გე­ბო­ბი­ან­ ი ძეგ­ლი სამ­ცხე-­ჯა­ვა­ხე­თის და კე­რა­მი­კის ჭურ­ჭე­ლი, ძვლის სა­წე­რი
და ში­და სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი ურ­თი­ერ­თო­ სტრა­ტე­გი­ულ ად­გი­ლა­საა აგე­ბუ­ლი. აქ სტი­ლო­სი, რო­მელ­საც გა­სან­თ­ლულ და­
ბის ცვლი­ლე­ბას უკავ­შირ­დე­ბა. 2017 წელს წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში მიმ­დი­ნა­რე­ობს ფა­ზე და­სა­წე­რად იყე­ნებ­დნ­ ენ. გა­მოვ­
PNAS-ში გა­მოქ­ვეყ­ნ­და სტა­ტი­ა, რო­მე­ლიც არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი გათხ­რე­ბი უცხო­ე­ლი და ლე­ნილ ნა­გე­ბო­ბებ­ზე – დე­დოფ­ლის აბა­
მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვან აღ­მო­ჩე­ნას ეხე­ბა: და­ად­ ქარ­თვ­ ე­ლი მეც­ნი­ერ ­ ე­ბის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით ნო, წარ­მარ­თუ­ლი ტა­ძა­რი, სვე­ტე­ბი­ან­ ი
გი­ნა, რომ სამ­ხ­რეთ კავ­კა­სი­ა, კერ­ძოდ, და ტარ­დე­ბა არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­უ­რი, ან­თ­რო­ დარ­ბა­ზი, ერ­თ­ნა­ვი­ა­ნი ეკ­ლე­სი­ა, ორ­სე­
სა­ქარ­თ­ვე­ლო, მეღ­ვი­ნე­ო­ბის, ვა­ზის დო­ პო­ლო­გი­უ­რი, პა­ლი­ნო­ლო­გი­უ­რი, პა­ლე­ ნა­კი­ა­ნი ნა­გე­ბო­ბა – ჩა­ტარ­და სა­კონ­სერ­
მეს­ტი­კა­ცი­ის სამ­შობ­ლო­ა. ძვ. წ. 6,000-5,800 ო­ბო­ტა­ნი­კუ­რი, იზო­ტო­პუ­რი, რა­დი­ო­კარ­ ვა­ციო სა­მუ­შა­ოე­ ­ბი.
წლით და­თა­რი­ღე­ბულ ძეგ­ლებ­ზე, გა­დაჭ­ ბო­ნუ­ლი კვლე­ვე­ბი. სამ­ცხე-­ჯა­ვა­ხე­თი გრძელ­დე­ბა გათხ­რე­ბი ქა­რე­ლის რა­ი­
რილ გო­რა­სა და არუხ­ლო­ზე, მრა­ვალ­ ის­ტო­რი­ულ ­ ად სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ბეღ­ლად ონ­ში, დე­დოფ­ლის გო­რა­ზე; ძეგ­ლის შეს­
წ­ლი­ა­ნი სა­ერ­თა­შო­რი­სო ინ­ტერ­დის­ციპ­ ით­ვ­ლე­ბო­და. გა­მოვ­ლინ­და, სულ მცი­რე, წავ­ლა გა­სუ­ლი სა­უ­კუ­ნის 80-იან წლებ­ში
ლი­ნუ­რი კვლე­ვის, კე­რა­მი­კულ მა­სა­ლა­ზე ოთხი ჯი­შის ხორ­ბა­ლი. ამ მო­სახ­ლე­ო­ბას და­იწყო. გათხ­რი­ლია ად­რე შუა სა­უ­კუ­ნე­
ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი ბი­ო­მო­ლე­კუ­ლუ­რი ანა­ლი­ ჰქონ­და თა­ვი­სი ტრა­დი­ცი­ებ­ ი, არ­ქი­ტექ­ტუ­ ე­ბის, ან­ტი­კუ­რი ხა­ნის ფე­ნე­ბი. აღ­მო­ჩე­
ზის, პა­ლი­ნო­ლო­გი­უ­რი და პა­ლე­ო­ბო­ტა­ნი­ რა, კულ­ტუ­რა, ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი სხვა ქვეყ­ ნი­ლია ძვ.წ. I ათას­წ­ლე­უ­ლის I ნა­ხევ­რით
კუ­რი კვლე­ვის შე­დე­გად დად­გინ­და, რომ ნებ­თან. და­თა­რი­ღე­ბუ­ლი სა­სახ­ლის გა­ლა­ვა­ნი
მი­წათ­მოქ­მე­დე­ბი­სა და მეცხო­ვე­ლე­ო­ბის არ­ქე­ო­ლო­გე­ბი­სა და გე­ო­ლო­გე­ბის თა­ და სა­თავ­სო­ე­ბი, აგ­რეთ­ვე ან­ტი­კუ­რი ხა­
გარ­და, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ად­რე­სა­მი­წათ­ ნამ­შრ­ ომ­ლო­ბით ექ­ს­პე­დი­ცი­ე­ბი ჩა­ტარ­და ნის სა­კურ­თხე­ვე­ლი, მცი­რე ზო­მის ქან­
მოქ­მე­დო კულ­ტუ­რის მა­ტა­რე­ბე­ლი მო­სახ­ ლეჩხუ­მის რე­გი­ონ­ში, გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი და­კე­ბის პოს­ტა­მენ­ტი, ბრინ­ჯა­ოს თა­სე­ბი
ლე­ო­ბა მეღ­ვი­ნე­ო­ბას მის­დევ­და. გვი­ან­ბ­რინ­ჯა­ო­-ად­რერ­კი­ნის ხა­ნის ძეგ­ და სხვ. დე­დოფ­ლის გო­რის სა­დაზ­ვერ­ვო
კა­­ხეთ­­­ში გა­­ითხა­­რა ძვ.წ. III ათას­­­წ­­­ლე­­უ­­ ლებ­ზე. აღ­მო­ჩე­ნი­ლია გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი ჭრილ­ში გა­მოვ­ლინ­და ან­ტი­კუ­რი, ად­
ლით და­­თა­­რი­­ღე­­ბუ­­ლი ბე­­დე­­ნის კულ­­­ტუ­­ სპი­ლენ­ძის მე­ტა­ლურ­გი­ის არ­ქე­ომ­ ე­ტა­ რერ­კი­ნის, გვი­ან­ბრ ­ ინ­ჯა­ოს და ად­რებ­
რის ანა­­ნა­­უ­­რი III-ის ყორ­­­ღა­­ნუ­­ლი სა­­მარ­­­ ლურ­გი­უ­ლი ძეგ­ლე­ბი, რო­მე­ლიც ძვ.წ. XII­ რინ­ჯა­ოს ხა­ნის ფე­ნე­ბი.
ხი. ინ­­­ტერ­­­დის­­­ციპ­­­ლი­­ნა­­რუ­­ლი კვლე­­ვე­­ბის -IX, IX-VIII სა­უ­კუ­ნე­ე­ბით და­თა­რიღ­და. ამ გრძელ­დე­ბა არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი სა­მუ­შა­ო­
შე­დე­გე­ბი ასა­­ხუ­­ლია ფუნ­­­და­­მენ­­­ტურ მო­­ აღ­მო­ჩე­ნე­ბით შე­ივ­სო კოლ­ხუ­რი ბრინ­ჯა­ ე­ბი უძ­ვე­ლე­სი თბი­ლი­სის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე,
ნოგ­­­რა­­ფი­­ა­­ში „ანანაურის დი­­დი ყორ­­­ღა­­ნი ოს კულ­ტუ­რის მე­ტა­ლურ­გი­ის ,,ისტორიის რომ­ლე­ბიც ჩვე­ნი დე­და­ქა­ლა­ქის ის­ტო­
N3“, რო­­მელ­­­შიც გად­­­მო­­ცე­­მუ­­ლია ამ პე­­ ჯაჭ­ვი,’’ რო­მე­ლიც მხო­ლოდ რკი­ნის მე­ რი­ის ყვე­ლა­ზე ად­რე­ულ ეტა­პებს მო­იც­ ავს.
რი­­ო­­დის სამ­­­ხ­­­რეთ კავ­­­კა­­სი­­ის ბუ­­ნებ­­­რი­­ვი ტა­ლურ­გი­ის ძეგ­ლე­ბით იყო ცნო­ბი­ლი. ეს თბი­ლი­სი ერ­თ­-ერ­თი უძ­ვე­ლე­სი ის­ტო­რი­
პი­­რო­­ბე­­ბი, პა­­ლი­­ნო­­ლო­­გი­­უ­­რი კვლე­­ვის კვლე­ვე­ბი ასა­ხუ­ლია ორე­ნო­ვან მო­ნოგ­რა­ ის ქა­ლა­ქი­ა. ადა­მი­ან­თა უწყ­ვე­ტი ცხოვ­რე­
შე­­დე­­გე­­ბი, კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი გან­­­ვი­­თა­­რე­­ბის ფი­აშ­ ი „მეტალურგიის წარ­მო­შო­ბა და გან­ ბის კვა­ლი ქა­ლა­ქის ტე­რი­ტო­რი­აზ­ ე 6 000
ის­­­ტო­­რი­­ულ­­­-არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი მო­­ნა­­ცე­­მე­­ბი ვი­თა­რე­ბა მთი­ან კოლ­ხეთ­ში (ლეჩხუმი)“. წე­ლი­წად­ზე მეტს ით­ვლ ­ ის. დე­და­ქა­ლა­ქი
და ყორ­­­ღან­­­ში აღ­­­მო­­ჩე­­ნი­­ლი არ­ტე­ფაქ­ტე­ ბო­რის კუფ­ტი­ნის სა­ხელ­თა­ნაა და­კავ­ და­სავ­ლურ და აღ­მო­სავ­ლურ კულ­ტუ­რა­თა
ბის რეს­­­ტავ­­­რა­­ცი­­ის პრო­­ცე­­სი. ში­რე­ბუ­ლი თრი­ა­ლე­თის ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნის გზაჯ­ვა­რე­დინ­ზე მდე­ბა­რე­ობს და, ამ მხრივ,

84 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 85


მის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე გა­მოვ­ლე­ნი­ლი არ­ქე­ო­
ლო­გი­უ­რი მა­სა­ლა მე­ტად სა­ყუ­რადღე­ბო­ა.
ის­ტო­რი­ულ ჰე­რეთ­ში, ნეკ­რე­სის ნა­ქა­
ლა­ქარ­ზე, ლე­ვან ჭი­ლაშ­ვი­ლის ხელ­მ­ძღ­
ვა­ნე­ლო­ბით ჯერ კი­დევ XX სა­უ­კუ­ნის 80-
იანი წლე­ბი­დან, ან­ტი­კუ­რი და ად­რე­უ­ლი
შუა სა­უ­კუ­ნე­ებ­ ის არა­ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­
ნი ძეგ­ლია აღ­მო­ჩე­ნი­ლი. ამ­ჟა­მად, მდი­ნა­
რე დუ­რუ­ჯის მარ­ჯვ­ ე­ნა ნა­პირ­ზე, ითხ­რე­ბა
რო­მა­ულ­-­ბი­ზან­ტი­ურ ­ ი სამ­ყა­როს უად­რე­
სი ბა­ზი­ლი­კე­ბის სტი­ლით IV-V სა­უ­კუ­ნე­
თა მიჯ­ნა­ზე აგე­ბუ­ლი ქარ­თუ­ლი ქრის­ტი­
ა­ნუ­ლი ბა­ზი­ლი­კუ­რი ხუ­როთ­მოძღ­ვ­რე­ბის
გან­ვი­თა­რე­ბის პირ­ვე­ლი ეტა­პის ტა­ძა­რი.
და­სავ­ლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, ნო­ქა­ლა­
ქე­ვის ცი­ხე-­ქა­ლა­ქის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი
შეს­წავ­ლა ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ლის ინი­ცი­ა­ტი­
ვით 1930-იანი წლე­ბი­დან იწყე­ბა. აქ მუ­შა­
ობ­დ­ნენ ლე­ვან მუს­ხე­ლიშ­ვი­ლი, გი­ორ­გი
გო­ზა­ლიშ­ვი­ლი, 1970-იანი წლე­ბი­დან კი
სის­ტე­მა­ტურ გათხ­რებს პარ­მენ ზა­ქა­რაია
ჩა­უდ­გა სა­თა­ვე­ში. დღეს ამ ძეგ­ლ­ზე, რო­
მე­ლიც მო­იც­ ავს ის­ტო­რი­ის უდი­დეს პე­რი­
ოდს – ძვ.წ. IV-III სა­უ­კუ­ნე­ებ­ ი­დან ახ.წ. XVIII
სა­უკ­ უ­ნის ჩათ­ვლ ­ ით – წარ­მა­ტე­ბით მუ­შა­
ობს ქარ­თულ­-­ბრ ­ ი­ტა­ნუ­ლი მი­სი­ა.
ქარ­თ­ვე­ლი არ­ქე­ოლ ­ ო­გე­ბი მო­ნა­წი­ლე­ ბობს: საყ­დ­რი­სის უძ­ვე­ლე­სი მა­ღა­რო­ე­ბი ცოდ­ნას, ის­მე­ნენ არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ კვლე­ პუბ­ლი­კა­ცია ვერ მო­ახ­ ერ­ხა. ძეგ­ლის
ო­ბას იღე­ბენ სა­ერ­თა­შო­რი­სო ექ­სპ­ ე­დი­ უახ­ლე­სი წარ­სუ­ლის სწო­რედ ერ­თ­-ერთ ვებ­თან და­კავ­ში­რე­ბულ ლექ­ცი­ებს სხვა­ მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ბი­დან გა­მომ­დი­ნა­რე,
ცი­ებ­ში. 2010 წლი­დან კუნ­ძულ ფა­ილ ­ ა­ ასეთ სამ­წუ­ხა­რო მა­გა­ლითს წარ­მო­ად­ დას­ხ­ვა დის­ციპ­ლი­ნა­ში. ეს ყვე­ლა­ფე­რი 2017 წელს, ალექ­სან­დ­რე ჯა­ვ ა­ხიშ­ვ ი­
კა­ზე და მის კონ­ტი­ნენ­ტურ ნა­წილ­ში ას გენს. არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბის გან­ვი­თა­ ლის 100 წლის იუბი­ლეს­თან და­კავ­
სა­ბი­ას მიმ­დე­ბა­რე ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე არ­ქე­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი კვლე­ვა-­ძი­ე­ბის შე­ რე­ბას, სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ე­რო ურ­ ში­რე­ბით, სა­ქ არ­თ­ვ ე­ლოს ეროვ­ნულ­
ო­ლო­გი­ურ კვლე­ვა-­ძი­ებ­ ას აწარ­მო­ებს დე­გე­ბი, ტრა­დი­ცი­უ­ლად, ყო­ველ­წ­ლი­უ­ თი­ერ­თო­ბე­ბის დამ­ყა­რე­ბა­სა და ახალ­გაზ­ მა მუ­ზე­უმ­მა გა­მოს­ცა მო­ნოგ­რა­ფია
„საქართველოს არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მი­სია რად ჯამ­დე­ბა „საველე-არქეოლოგიური რ­და თა­ო­ბის ჩარ­თუ­ლო­ბას ემ­სა­ხუ­რე­ბა. „ბერიკლდეების ნა­სახ­ლა­რი“. აღ­სა­
ქუ­ვე­ით­ში“. კვლე­ვა-­ძი­ე­ბის შე­დე­გე­ბი­სად­მი მიძღ­ მუ­ზე­უ­მი სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო ცენ­ტ­რი­ა, ნიშ­ნა­ვ ი­ა, რომ წიგ­ნ­ში შე­სუ­ლი მდი­და­
კომ­პა­ნია BP-მა და მის­მა პარ­ტ­ნი­ო­ ვ­ნილ სე­სი­აზ­ ე“, ხო­ლო მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ ბევ­რი სა­ინ­ტე­რე­სო პროგ­რა­მაა მომ­ზა­ რი სა­ი­ლუს­ტ­რა­ციო მა­სა­ლა, გრა­ფი­კუ­
რებ­მა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­ ნი აღ­მო­ჩე­ნე­ბი და კვლე­ვის შე­დე­გე­ბი – დე­ბუ­ლი სას­კო­ლო ასა­კის მო­ზარ­დე­ბის­ ლი ნა­ხა­ზე­ბი, ფო­ტო­ე­ბი, ჩა­ნა­ხა­ტე­ბი
კ­ვიდ­რე­ო­ბის, არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი ძეგ­ლე­ „არქეოლოგიურ ოთხშაბათობებზე“. თ­ვის. არ­ქე­ო­ლო­გი­ის პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ის თა­ვ ად ალექ­სან­დ­რე ჯა­ვ ა­ხიშ­ვ ი­ლის
ბის კვლე­ვა­სა და შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა­ში დი­დი არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ კვლე­ვა­თა შე­დე­გე­ბი მიზ­ნით ტარ­დე­ბა შე­მეც­ნე­ბი­თი-­გა­სარ­თო­ მი­ე­რაა შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი.
რო­ლი ითა­მა­შეს. მუ­ზე­უ­მის თა­ნამ­შრ ­ ომ­ იბეჭ­დე­ბა მუ­ზე­უმ­ ის პე­რი­ო­დულ გა­მო­ცე­ ბი პროგ­რა­მე­ბი, რო­გო­რი­ცაა სა­ხა­ლი­სო თა­მაზ კი­ღუ­რა­ძის 70 წლის­თავს ეძღ­
ლე­ბის მი­ერ არა­ერ­თი ძეგ­ლია შეს­წავ­ მებ­ში, რო­გო­რი­ცაა ჯერ კი­დევ პირ­ვე­ლი არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­ა, პრე­ის­ტო­რი­უ­ლი თა­მა­შე­ბი, ვ­ნე­ბა მის მი­ერ გათხ­რი­ლი და შეს­წავ­
ლი­ლი, რომ­ლის შე­დე­გე­ბი თავმოყრილია და­მო­უკ­ ი­დებ­ლო­ბის დრო­ინ­დე­ლი მუ­ზე­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ნივ­თე­ბის აღ­დ­გე­ნა და ლი­ლი ად­რე­სა­მი­წათ­მოქ­მე­დო გო­რა-­
ორენოვან გამოცემებში "ბაქო-თბილისი- უ­მის „მოამბე“, „ძიებანი სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს სხვ. ნა­მო­სახ­ლა­რე­ბის სრუ­ლი პუბ­ლი­კა­ცია
ჯეიჰანის სამხრეთ კავკასიის მილსადენი არ­ქე­ო­ლო­გი­აშ­ ი“, „მაცნე – სა­ბუ­ნე­ბის­ მუ­ზ ე­უ მ­სა და მის ფონ­დებ­შ ი და­ცულ „აღმოსავლეთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ნე­ო­ლი­
და არქეოლოგია საქართველოში". მეტყ­ვე­ლო და პრე­ის­ტო­რი­უ­ლი სექ­ცი­ა“, არ­ქე­ო ­ლო­გი­უ რ მა­სა­ლა­სა და სა­ვე­ თუ­რი და ენე­ო­ლი­თუ­რი კულ­ტუ­რე­ბი“.
ქვეყ­ნის ინ­ფ­რას­ტრ ­ უქ­ტუ­რის გან­ვი­თა­ „იბერია-კოლხეთი, სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს კლა­ ლე დო­კუ­მ ენ­ტ ა­ცი­აზ­ ე დაყ­რ ­დ­ნ ო­ბ ით, ში­და ქარ­თ­ლ­ში, 1964-66 წლებ­ში, გუ­
რე­ბას, სამ­წუ­ხა­როდ, არა­ერ­თი არ­ქე­ო­ სი­კუ­რი და ად­რე შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის პე­რი­ მეც­ნ ი­ერ­ ე­ბ ი აგ­რ ­ძ ე­ლე­ბ ენ კვლე­ვას რამ ნემ­სა­ძის ხელ­მძ­ ღ­ვა­ნე­ლო­ბით გა­
ლო­გი­უ­რი ძეგ­ლი ეწი­რე­ბა, თუმ­ცა, უმე­ტეს ო­დი“. და მათ პუბ­ლი­კა­ცი­ა ს: ბე­რ იკ­ლდ ­ ე­ე ­ ითხა­რა ზღუ­დე­რის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ძეგ­
შემ­თხ­ვე­ვებ­ში, მა­თი შეს­წავ­ლა სხვა­დას­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ექ­ს­პე­დი­ცი­ე­ბი ახალ­ ბის მრა­ვალ­ფ ე­ნ ი­ა ­ნ ი ნა­მ ო­სახ­ლა­რ ი ლი, 2009 წელს კი გა­მო­ი­ცა მო­ნოგ­რა­ფია
ხ­ვა კომ­პა­ნი­ის მხარ­და­ჭე­რი­თაა შე­საძ­ გაზ­რ­და თა­ო­ბის სას­წავ­ლო-­სა­გან­მა­ნათ­ (ენეოლითიდან ად­რ ერ­კი­ნ ის ხა­ნ ამ­ „საგანძური ზღუ­დე­რი­დან – ელი­ტა­რუ­ლი
ლე­ბე­ლი, რო­გორც ეს დოღ­ლა­უ­რი­სა და ლებ­ლო ცენ­ტ­რე­ბად გა­და­იქ­ცა. სა­ზაფხუ­ დე) 1979-1992 წლებ­შ ი გათხა­რ ა და სა­მარ­ხე­ბი კავ­კა­სი­ის იბე­რი­ი­დან რო­მა­
ბებ­ნი­სის ად­რე და გვი­ან ბრინ­ჯა­ოს სა­მა­ ლო სკო­ლებ­ში (დმანისი, გა­დაჭ­რი­ლი შე­ი ს­წ ავ­ლა ცნო­ბ ილ­მ ა არ­ქე­ოლ ­ ოგ­მ ა ნულ ხა­ნა­ში ახ.წ. 200-250“.
როვ­ნე­ბის შემ­თხ­ვე­ვა­ში მოხ­და, მაგ­რამ, ამ გო­რა) ქარ­თ­ვე­ლი და უცხო­ე­ლი სტუ­დენ­ და მუ­ზ ე­ო ­ლოგ­მ ა ალექ­სან­დ­რ ე ჯა­ვა­ მუ­ზე­უმ­ში და­ცუ­ლი წი­ნაქ­რის­ტი­ან­ უ­ლი
თვალ­საზ­რი­სით, გა­მო­ნაკ­ლი­სე­ბიც არ­სე­ ტე­ბი იღე­ბენ პრაქ­ტი­კულ და თე­ორ ­ ი­ულ ხიშ­ვილ­მ ა, თუმ­ცა გამ­თ ხ­რ ელ­მ ა მი­სი და ად­რე­ფე­ო­და­ლუ­რი ხა­ნის სა­ქარ­თ­ვე­

86 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 87


ლოს მცი­რე და მო­ნუ­მენ­ტუ­რი ქან­და­კე­ბის ნა­­ცე­­მე­­ბი შე­­ჯე­­რე­­ბუ­­ლია წე­­რი­­ლო­­ბით წყა­­ სა­მა­როვ­ნის“ სრუ­ლი კა­ტა­ლო­გი და სა­ სვა­ნე­თის მუ­ზე­უ­მის ფონ­დებ­ში ინა­ხე­ბა გა­ნუ­ყო­ფე­ლი ნა­წი­ლი­ა, რო­მე­ლიც ყვე­ მხო­ლოდ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში მო­პო­ვე­ბუ­ლი
ნი­მუ­შე­ბი აღ­წე­რი­ლია გი­ორ­გი ჯა­ვა­ხიშ­ვი­ რო­­ებ­­­თან, მო­­ცე­­მუ­­ლია ცნო­­ბე­­ბი ან­­­ტი­­კუ­­რი მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვა. ზე­მო ჭუ­ბერ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი შო­თა ჩარ­ ლა­ზე კარ­გად ასა­ხავს ჩვე­ნი თა­ნამ­შ­ მა­სა­ლაა წარ­მოდ­გე­ნი­ლი. ეს ყვე­ლა­ფე­
ლის მო­ნოგ­რა­ფი­აშ­ ი „ადამიანის გა­მო­სა­ პე­­რი­­ო­­დის სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს სამ­­­ხედ­­­რო-­­­ მუ­ზე­უ­მის ძვირ­ფა­სი ლი­თო­ნე­ბის ფონ­ თო­ლა­ნის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით გათხ­რი­ რომ­ლე­ბის სა­მეც­ნი­ე­რო და სა­მუ­ზე­უ­მო რი მრა­ვა­ლი წლის სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვი­
ხუ­ლე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს უძ­ვე­ლე­სი ხა­ნის პო­­ლი­­ტი­­კუ­­რი და საბ­­­რ­­­ძო­­ლო ის­­­ტო­­რი­­ დ­ში ჯერ კი­დევ ბევ­რი შე­უს­წავ­ლე­ლი და ლი ლა­რი­ლა­რის სა­მა­როვ­ნის მა­სა­ლე­ბი. საქ­მი­ა­ნო­ბას, მაგ­რამ სა­ნამ ნივ­თი სა­ სა და სხვა­დას­ხ­ვა დარ­გის სპე­ცი­ალ
­ ის­ტ­
პლას­ტი­კა­ში (ნეოლითის ხა­ნი­დან ად­რე­ ის შე­­სა­­ხებ ორტ­­­ო­­მე­­ულ მონოგრაფიაში გა­მო­უქ­ვეყ­ნე­ბე­ლი მა­სა­ლა­ა; ამ მა­სა­ლის ან­ტი­კუ­რი ხა­ნის ამ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი და სა­ გა­მო­ფე­ნო ექ­ს­პო­ნა­ტად იქ­ცე­ვა, გრძელ თა შრო­მის შე­დე­გი­ა, ხო­ლო ეს შე­დე­გი,
ფე­ო­და­ლურ ხა­ნამ­დე)“. „იარაღ-საჭურველი ძვ.წ. V – ახ.წ. IV სა­­უ­­ ერ­თი ნა­წი­ლი გა­მოქ­ვეყ­ნდ ­ ა წიგ­ნ­-ალ­ბომ­ ინ­ტე­რე­სო ძეგ­ლის მა­სა­ლა და დაკ­რძ­ ალ­ და სა­ინ­ტე­რე­სო გზას გა­დის – აღ­მო­ჩე­ნა, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის თა­ნამ­შრ
­ ო­მელ­თა
სა­­ფონ­­­დო მა­­სა­­ლა­­ზე დაყ­­­რ­­­დ­­­ნო­­ბით კუ­­ნე­­ე­­ბის სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლო­­ში“. ში „ქართული ოქ­რომ­ჭედ­ლო­ბის ნი­მუ­შე­ბი ვის წე­სე­ბი გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლია წიგ­ნ­-ალ­ კონ­სერ­ვა­ცი­ა, სა­მეც­ნი­ე­რო კვლე­ვა. გა­ ძა­ლის­ხ­მე­ვის წყა­ლო­ბით, სა­ინ­ტე­რე­სო
შეს­­­წავ­­­ლი­­ლია ან­­­ტი­­კუ­­რი ხა­­ნის არ­­­ქე­­ გა­მო­ი­ცა 1990-იან წლებ­ში გათხ­რი­ლი სამ­თავ­როს სა­მა­რო­ვნი­დან (საქართველოს ბომ­ში „ლარილარის სა­მა­რო­ვა­ნი“. მო­ფე­ნა ყვე­ლა­ზე კარ­გად ასა­ხავს ჩვე­ნი და უნი­კა­ლურ ფე­ნო­მენს – ადა­მი­ა­ნის
ო­­ლო­­გი­­ურ ძეგ­­­ლებ­­­ზე მო­­პო­­ვე­­ბუ­­ლი ბრინ­ჯა­ოს და ან­ტი­კუ­რი ხა­ნის მდიდ­რუ­ლი ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის კო­ლექ­ცი­ებ­ ის ინ­ტერ­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი აღ­მო­ჩე­ნა და გა­მო­ ქვეყ­ნის ის­ტო­რი­ას, არ­ქე­ო­ლო­გი­ას, მით წარ­მო­შო­ბი­დან ჩვე­ნი ქვეყ­ნის უწყ­ვეტ
იარაღ­­­-­­­სა­­ჭურ­­­ვე­­ლი. არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ­ ი მო­­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ძეგ­ლის „ტახტიძირის დის­ციპ­ლი­ნა­რუ­ლი კვლე­ვა)“. ფე­ნა, მუ­ზე­უ­მი და გა­მო­ფე­ნა – ეს ორი უფ­რო, რომ ჩვენს ყვე­ლა გა­მო­ფე­ნა­ზე ის­ტო­რი­ას – აღ­წერს.

88 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 89


90

კოლექციების მართვა და
რესტავრაცია – 15 წელი
რესტავრაცია > ნინო კალანდაძე, ფოტო: ანი დავარაშვილი
ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის შექ­­­მ­­­ნამ­­­დე და,
ამავ­­­დ­­­რო­­უ­­ლად, შე­­იქ­­­მ­­­ნა ახა­­ლი სა­­რეს­­­
ტავ­­­რა­­ციო ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რი­­ე­­ბი. სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­
ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის შექ­­­მ­­­ნი­­დან 15
წლის თავ­­­ზე წარ­­­მა­­ტე­­ბით ფუნ­­­ქ­­­ცი­­ო­­ნი­­რებს
ს. ჯა­­ნა­­ში­­ას სა­­ხე­­ლო­­ბის სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს
მუ­­ზე­­უ­­მის არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი და ეთ­­­ნოგ­­­
რა­­ფი­­უ­­ლი ნივ­­­თე­­ბის რე­­ა­­ბი­­ლი­­ტი­­რე­­ბუ­­ლი
კვლე­­ვი­­თი სა­­რეს­­­ტა­­ვ­­­რა­­ციო ლა­­ბო­­რა­­ტო­­
რია (წარსულში ეწო­­დე­­ბო­­და: ს. ჯა­­ნა­­ში­­ას
მუ­­ზე­­უ­­მის ქი­­მი­­ურ­­­-­­­სა­­რეს­­­ტავ­­­რა­­ციო ლა­­ბო­­ სვა­ნე­თის, ბოლ­ნი­სის და ვა­ნის უზეუმები,
რა­­ტო­­რი­­ა); შალ­­­ვა ამი­­რა­­ნაშ­­­ვი­­ლის სა­­ხე­­ შალ­ვა ამი­რა­ნაშ­ვი­ლის ხე­ლოვ­ნე­ბის მუ­
ლო­­ბის ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მის ფერ­­­წე­­რის, ზე­უ­მის III კორ­პუ­სი, გ. ჩი­ტა­ი­ას სა­ხე­ლო­
ტემ­­­პე­­რი­­სა და გრა­­ფი­­კის სა­­რეს­­­ტავ­­­რა­­ციო ბის ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მის სა­ცა­ვი და
ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რი­­ა; შალ­­­ვა ამი­­რა­­ნაშ­­­ვი­­ლის ქსნის არქეოლოგიური კო­ლექ­ცი­ე­ბის სა­
სა­­ხე­­ლო­­ბის ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მის ქსო­­ ცა­ვი), რომ­ლე­ბიც სრუ­ლად აკ­მა­ყო­ფი­ლე­
ვი­­ლე­­ბის და ნა­­ქარ­­­გო­­ბის სა­­რეს­­­ტავ­­­რა­­ციო ბენ თა­ნამ­დე­რო­ვე მოთხოვ­ნებს უსაფ­რ­
ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რი­­ა; ეროვ­­­ნუ­­ლი გა­­ლე­­რე­­ის თხო­ე­ბის და პრე­ვენ­ცი­უ­ლი კონ­სერ­ვა­ცი­ის
თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე ფერ­­­წე­­რის სა­­რეს­­­ტავ­­­რა­­ კუთხით.
ციო ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რი­­ა; ო. ლორ­­­თ­­­ქი­­ფა­­ნი­­ 15 წლის გან­­­მავ­­­ლო­­ბა­­ში და­­ი­­ნერ­­­გა ახა­­
ძის სა­­ხე­­ლო­­ბის არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი კვლე­­ ლი დო­­კუ­­მენ­­­ტა­­ცი­­ის სის­­­ტე­­მა, რო­­მე­­ლიც
ვის ცენ­­­ტ­­­რის პირ­­­ვე­­ლა­­დი და­­მუ­­შა­­ვე­­ბის გუ­­ლის­­­ხ­­­მობს კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბის ინ­ვენ­ტა­რი­
ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რია (წარსულში ეწო­­დე­­ბო­­და: ზა­ცი­ის წარ­მო­ე­ბას, მდგო­მა­რე­ო­ბის ან­გა­
ინ­­­ტერ­­­დის­­­ციპ­­­ლი­­ნა­­რუ­­ლი კვლე­­ვე­­ბის და რი­შე­ბის, და­ცუ­ლო­ბის აქ­ტე­ბი­სა და სა­


ა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მი გან­­­ს­­­ხ­­­ვა­­ვე­­ბუ­­ლი სა­­მუ­­ზე­­უ­­მო კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბი. რეს­ტავ­რა­ცი­ის ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რი­­ა). კონ­სერ­ვა­ციო ბა­რა­თე­ბის მომ­ზა­დე­ბას.
აერ­­­თი­­ა­­ნებს ძალ­­­ზედ მრა­­ვა­­ლ­ფე­­ სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის კო­­ 2009-2011 წლებ­ში თბი­ლის­ში შე­იქ­მ­ნა შე­­იქ­­­მ­­­ნა გზამ­­­კ­­­ვ­­­ლე­­ვე­­ბი კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბის
რო­­ვან და მრა­­ვალ­­­რიცხო­­ვან კო­­ ლექ­­­ცი­­ე­­ბის დაც­­­ვის მთა­­ვა­­რი გზა პრე­­ვენ­­­ცი­­ ორი ახა­ლი ლა­ბო­რა­ტო­რი­ა: ფო­ტო­ქა­ უსაფ­­­რ­­­თხო გა­­და­­ად­­­გი­­ლე­­ბის და ტრან­­­ს­­­ ე­­ბიც: ბერ­­­ლი­­ნის სა­­ხელ­­­მ­­­წი­­ფო მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბი გ­­­ლებ­­­ში დე­­ტა­­ლუ­­რად გა­­ეც­­­ნენ უკა­­ნას­­­კ­­­
ლექ­­­ცი­­ებს, რომ­­­ლე­­ბიც გან­­­ს­­­ხ­­­ვა­­ვე­­ბულ­­­ნი ა­­ზე, რეს­­­ტავ­­­რ­­­ცი­­ა-­­­კონ­­­სერ­­­ვა­­ცი­­ის და მო­­ნი­­ ღალ­დის სა­რეს­ტავ­რა­ციო ლა­ბო­რა­ტო­რია პორ­­­ტი­­რე­­ბის შე­­სა­­ხებ. – პრუ­­სი­­ის კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის ნელ წლებ­­­ში სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნულ
არი­­ან თა­­რი­­ღით, წარ­­­მო­­მავ­­­ლო­­ბით, ფუნ­­­ ტო­­რინ­­­გის კომ­­­პ­­­ლექ­­­სურ ღო­­ნის­­­ძი­­ე­­ბებ­­­ზეა და პა­ლე­ონ­ტო­ლო­გი­უ­რი მა­სა­ლის ას­ლე­ იმედს ვი­­ტო­­ვებთ, რომ უახ­­­ლო­­ეს მო­­ ფონ­დი­სა და სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უმ­­­ში გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბულ პრო­­ექ­­­ტებს.
ქ­­­ცი­­ით და სხვა მრა­­ვა­­ლი მა­­ხა­­სი­­ა­­თებ­­­ლით. დამ­­­ყა­­რე­­ბუ­­ლი. სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნულ­­­ ბის დამ­ზა­დე­ბის და რეს­ტავ­რა­ცი­ის ლა­ბო­ მა­­ვალ­­­ში კი­­დევ მრა­­ვა­­ლი წარ­­­მა­­ტე­­ბუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბის მი­­ერ შე­­მუ­­შავ­­­ იტა­­ლი­­ის კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის
ასე მა­­გა­­ლი­­თად, ჩვე­­ნი კო­­ლექ­­­ცი­­ის უძ­­­ვე­­ მა მუ­­ზე­­უმ­­­მა შე­­ი­­მუ­­შა­­ვა და გა­­მოს­­­ცა სა­­მუ­­ზე­­ რა­ტო­რი­ა. პრო­­ექ­­­ტი და­ე­მა­ტე­ბა კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბის მარ­­­თ­­­ და პრე­­ვენ­­­ცი­­უ­­ლი კონ­­­სერ­­­ვა­­ცი­­ის გზამ­­­კ­­­ვ­­­ მეც­­­ნი­­ე­­რე­­ბა­­თა ინ­­­ს­­­ტი­­ტუტ CNR-თან თა­­ნამ­­­
ლე­­სი ზო­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი ექ­­­ს­­­პო­­ნა­­ტი რამ­­­დე­­ნი­­ უ­­მო კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბის პრე­­ვენ­­­ცი­­უ­­ლი კონ­­­სერ­­­ 2011-2020 წლებ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ ვის მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბას, რო­­მე­­ლიც მჭიდ­­­როდ ლე­­ვე­­ბი და სტან­დარ­ტე­ბი, შე­­იქ­­­მ­­­ნა რეს­­­ტ­­­ვ­­­ შ­­­რომ­­­ლო­­ბა ით­ვა­ლის­წი­ნებს ციფ­­­რუ­­ლი
მე მი­­ლი­­ო­­ნი წლი­სა­ა, უახ­­­ლე­­სი ექ­­­ს­­­პო­­ნა­­ტი ვა­­ცი­­ის სტან­­­დარ­­­ტე­­ბი და შექ­­­მ­­­ნა სა­­ბა­­ზი­­სო ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა შექ­მ­ნა რე­გი­ო­ნა­ლუ­რი – თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლობს ისეთ მო­­წი­­ნა­­ვე სა­­ერ­­­ რა­­ცი­­ა-­­­კონ­­­სერ­­­ვა­­ცი­­ის ცენ­­­ტ­­­რის დე­­ტა­­ლუ­­რი ტექ­­­ნო­­ლო­­გი­­ე­­ბის და­ნერ­გ­ვას კო­ლექ­ცი­ე­
კი – თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის ნი­­მუ­­ში ინ­­­ფ­­­რას­­­ტ­­­რუქ­­­ტუ­­რა კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბის და­­სა­­ცა­­ სვა­ნე­თის, ბოლ­ნი­სის და ვა­ნის მუ­ზე­უ­მე­ბის თა­­შო­­რი­­სო ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ებ­თან, რო­­გო­­რი­­ პრო­ექ­ტი. ამე­­რი­­კის შე­ერ­თე­ბუ­ლი შტა­­ტე­­ ბის კვლე­­ვი­­სა და დო­კუ­მენ­ტა­ცი­ის­თ­ვის.
– სულ რამ­­­დე­­ნი­­მე წლის არის. სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ ვად და „სამკურნალოდ“. კო­­ლექ­­­ცი­­ე­­ბის რეს­ტავ­რა­ცი­ა-­კონ­სერ­ვა­ცი­ის კვლე­ვი­თი ცა­­ა: ბერ­­­ლი­­ნის სა­­ხელ­­­მ­­­წი­­ფო მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბი ბის პოლ გე­­ტის მუ­­ზე­­უმ­­­თან, სმიტ­­­სო­­ნის ამ მოკ­ლე სტა­ტი­აშ­ ი ჩა­მოთ­ვლ ­ ი­ლი პრო­
ლოს ეროვ­­­ნულ მუ­­ზე­­უმ­­­ში და­­ცუ­­ლია ქსო­­ მარ­­­თ­­­ვის მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბით სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბის სრუ­ლი­ად ახა­ლი ინ­ფ­ – პრუ­­სი­­ის კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ცი­­ას­­­თან და იაპო­ნი­ის ტე­­ი­­კოს ექ­ტე­ბის განხორციელება შეუძლებელი
ვი­­ლის, ქვის, კე­­რა­­მი­­კის, მი­­ნის, ლი­­თო­­ნის, ეროვ­­­ნულ­­­მა მუ­­ზე­­უმ­­­მა შეს­ძ­ლო ინ­­­ს­­­ტი­­ რას­ტ­რუქ­ტუ­რა. ფონ­­­დი, ამე­­რი­­კის შე­­ერ­­­თე­­ბუ­­ლი შტა­­ტე­­ბის უნი­ვერ­სი­ტეტ­თან ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის იქ­ნე­ბო­და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­
ქა­­ღალ­­­დის, პლას­­­ტ­­­მა­­სის, თა­­ბა­­ში­­რის და ტუ­­ცი­­უ­­რი ტრა­­დი­­ცი­­ე­­ბის შე­­ნარ­­­ჩუ­­ნე­­ბა და, კო­ლექ­ცი­ე­ბის მარ­თ­ვის მი­მარ­თუ­ლე­ბის პოლ გე­­ტის მუ­­ზე­­უ­­მი, სმიტ­­­სო­­ნის ინ­სტ ­ ი­ტუ­ რეს­­­ტავ­­­რა­­ტო­­რე­­ბი თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლო­­ბენ სა­­ ზე­უ­მის თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბის თავ­და­უ­ზო­გა­ვი
სხვა მა­სა­ლე­ბის­გან დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ნივ­ ამა­­ვ­­­დ­­­რო­­უ­­ლად, თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე სტან­­­დარ­­­ მხრივ უდა­ვოდ დი­დი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა ჰქონ­ ტი, იტა­­ლი­­ის კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ მეც­­­ნი­­ე­­რო კვლე­­ვე­­ბის მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბით, შრო­მის და მა­ღა­ლი პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლიზ­მის
თე­ბი, რო­­მ­ლე­­ბიც ასე­­ვე სხვა­­დას­­­ხ­­­ვაგ­­­ვა­­რი ტე­­ბის შე­­სა­­ბა­­მი­­სი ცვლი­­ლე­­ბე­­ბის გან­­­ხორ­­­ და ძვე­ლი სა­ფონ­დო სივ­რ­ცე­ე­ბის რე­ა­ბი­ ბის მეც­­­ნი­­ე­­რე­­ბა­­თა ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ტი, იაპო­­ნი­­ის ეგ­­­ვიპ­­­ტის ცი­­ვი­­ლი­­ზა­­ცი­­ის მუ­­ზე­­უ­­მის და უკ­­­ გა­რე­შე, რო­მე­ლიც ეფუძ­ნე­ბა რო­გორც
– ორ­­­გა­­ნუ­­ლი და არა­­ორ­­­გა­­ნუ­­ლი, ხე­­ლოვ­­­ ცი­­ე­­ლე­­ბა. ამის ნა­­თე­­ლი მა­­გა­­ლი­­თია ის ლი­ტა­ცი­ას (ს. ჯა­ნა­ში­ას სა­ხე­ლო­ბის სა­ქარ­ კულ­­­ტუ­­რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ რა­­ი­­ნის ხე­­ლოვ­­­ნე­­ბის მუ­­ზე­­უ­­მის რეს­­­ტავ­­­რა­­ დიდ პრო­ფე­სი­ულ წარ­სულს, ასე­ვე ახალ
ნუ­­რი და  ბუ­­ნებ­­­რი­­ვი წარ­­­მო­­მავ­­­ლო­­ბი­­სა­­ა. ფაქ­­­ტი, რომ დღე­­ის­­­თ­­­ვის შე­­ნარ­­­ჩუ­­ნე­­ბუ­­ლია თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უ­მი, თბილისის ის­ტო­რი­ის ტის ტე­ი­კოს  უნი­­ვე­­რ­სი­­ტე­­ტი, ეგ­­­ვიპ­­­ტი­­სა და ტო­­რე­­ბი სას­­­წავ­­­ლო ვი­­ზი­­ტე­­ბის ფარ­­­გ­­­ლებ­­­ ინო­ვა­ცი­ურ მიდ­გო­მებს და მუდ­მივ ძი­ე­ბას
რთუ­­ლი წარ­­­მო­­სად­­­გე­­ნი არ არის, რა­­ო­­დენ ყვე­­ლა ის სა­­რეს­­­ტავ­­­რა­­ციო ლა­­ბო­­რა­­ტო­­ მუ­ზე­უმ­ ი) და ასე­ვე ახა­ლი სა­ცა­ვე­ბის შექ­ უკ­რა­ი­ნის მუ­­ზე­­უ­­მე­­ბი. გან­­­ს­­­ხ­­­ვა­­ვე­­ბუ­­ლია სა­­ ში არა­­ერ­­­თხელ სტუმ­­­რობ­­­დ­­­ნენ ეროვ­­­ნულ თა­ნა­მედ­რო­ვე გა­მოწ­ვე­ვე­ბის სა­პა­სუ­
კომ­­­პ­­­ლექ­­­სურ მიდ­­­გო­­მას სა­­ჭი­­რო­­ებს ასე­­თი რი­­ა, რო­­მე­­ლიც არ­­­სე­­ბობ­­­და სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ მ­ნას (ეროვნული გა­ლე­რე­ა, ახალ­ცი­ხის, ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ლო­­ბის სფე­­რო­­ მუ­­ზე­­უმს და სას­წავ­ლო პროგ­­­რა­­მე­­ბის ფარ­­­ ხოდ.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 91


92
ლა­­ზე ად­­­რე­­უ­­ლი გე­­ნე­­ტი­­კუ­­რი ინ­­­ფორ­­­მა­­ცია
კუნ­­­ძულ იუკონ­­­ზე (ჩრდილო-დასავლეთი
კა­­ნა­­და) აღ­­­მო­­ჩე­­ნი­­ლი 700.000 წლის წი­­ნან­­­
დე­­ლი ცხე­­ნი­­დან იყო მი­­ღე­­ბუ­­ლი).
პირ­­­ველ ეტაპ­­­ზე კვლე­­ვი­­სას აღე­­ბუ­­
ლი იქ­­­ნა ნი­­მუ­­შე­­ბი დმა­­ნის­­­ში აღ­­­მო­­ჩე­­ნილ
ცხო­­ველ­­­თა ნაშ­­­თე­­ბი­­დან. შე­­დე­­გად შე­­საძ­­­
ლე­­ბე­­ლი გახ­­­და მარ­­­ტორ­­­ქის კბი­­ლის მი­­
ნან­­­ქ­­­რი­­დან 1.8 მი­­ლი­­ო­­ნი წლის წი­­ნან­­­დე­­ლი
მნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ვა­­ნი გე­­ნე­­ტი­­კუ­­რი ინ­ფორ­მა­
ცი­ის – ცი­ლე­ბის პრო­ტე­ო­მე­ბის თან­მიმ­
დევ­რო­ბის სრუ­ლი ჯაჭ­ვის ანა­ლი­ზი. აქ­­­ვე
უნ­­­და აღი­­ნიშ­­­ნოს, რომ მარ­­­ტორ­­­ქის კბი­
ლის მი­ნან­ქ­რის პრო­ტე­ომ­ ე­ბის კვლე­­ვამ
მარტორქის განამარხებული ნაშთი დმანისიდან
მო­­ლე­­კუ­­ლურ პა­­ლე­­ონ­­­ტო­­ლო­­გი­­აში ახალ
მიმართულებას დაუდო საფუძველი.
ანა­­ლი­­ზე­­ბი ჩა­­ტარ­­­და კო­­პენ­­­ჰა­­გე­­ნი­­სა უძ­ვე­ლეს ბი­ომ­ ო­ლე­კუ­ლურ კვლე­ვებ­ში, და ჰო­­მო ერექ­­­ტუსს ეკუთ­­­ვ­­­ნის. მი­­სი ასა­­კი
და კემ­­­ბ­­­რი­­ჯის უნი­­ვერ­­­სი­­ტე­­ტე­­ბის და მაქს რაც სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ლევს მეც­ნი­ე­რებს, 1.77 მი­­ლი­­ო­­ნი წლით გა­­ნი­­საზღ­­­ვ­­­რე­­ბა.
პლან­­­კის ინ­­­ს­­­ტი­­ტუ­­ტის სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო ლა­­ აღად­გი­ნონ 1 მი­ლი­ო­ნი წლით უფ­რო ად­ ჟურ­ნალ Nature-ში გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბუ­ლი
ბო­­რა­­ტო­­რი­­ებ­­­ში. ეს არის ცხო­­ვე­­ლის ნაშ­­­ რე­ულ ­ ი ევო­ლუ­ცი­უ­რი სუ­რა­თი, ვიდ­რე ეს ორი­ვე კვლე­ვის შე­დე­გე­ბი დი­დი გარ­ღ­ვე­
თი­­დან აღე­­ბუ­­ლი მსოფ­­­ლი­­ო­­ში ყვე­­ლა­­ზე დღემ­დე იყო შე­საძ­ლე­ბე­ლი, ასე­ვე, გა­მო­ ვაა გე­ნე­ტი­კის შემ­ს­წავ­ლე­ლი მეც­ნი­ე­რე­
დე­­ტა­­ლუ­­რი მო­­ლე­­კუ­­ლუ­­რი ინ­­­ფორ­­­მა­­ცი­­ა, იკ­ვ­ლი­ონ ცხო­ვე­ლე­ბის და ადა­მი­ა­ნის წი­ ბის­თ­ვის, რად­გან აღ­ნიშ­ნუ­ლი პრო­ექ­ტე­
რო­­მელ­­­მაც მეც­ნი­ე­რებს სა­შუ­ა­ლე­ბა მის­ცა ნაპ­რის ის­ტო­რი­ა“, – წერ­და სა­ერ­თა­შო­რი­ ბის ფარ­გ­ლებ­ში მკვლევ­რებ­მა ის­ტო­რი­ა­ში
აღედ­გი­ნათ მარ­­­ტორ­­­ქე­­ბის გან­­­ვი­­თა­­რე­­ბის სო პრე­სა. პირ­ვე­ლად შეძ­ლეს ცხო­ვე­ლი­სა და ადა­
დმანისის მარტორქა, მხატვრული რეკონსტრუქცია,
ილუსტრაცია: მაურისიო ანტონი დე­­ტა­­ლუ­­რი ევო­­ლუ­­ცი­­უ­­რი სუ­­რა­­თი. 2019 დმა­ნი­სის აღ­მო­ჩე­ნე­ბი მარ­ტორ­ქი­დან მი­ან­ ის წი­ნაპ­რის ასე­თი ძვე­ლი გე­ნე­ტი­კუ­
წლის სექ­­­ტემ­­­ბერ­­­ში მსოფ­­­ლი­­ოს წამ­­­ყ­­­ვან და­იწყო და სიმ­ბო­ლუ­რი­ა, რომ პირ­ვე­ლი რი მა­სა­ლის მო­პო­ვე­ბა.

ჟურნალი Nature
სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო ჟურ­­­ნალ­­­ში „Nature“ კვლე­­ვის გე­ნე­ტი­კუ­რი ინ­ფორ­მა­ცი­აც სწო­რედ მარ­ უკა­ნას­კნ­ ე­ლი კვლე­ვის შე­დე­გად დად­
შე­­დე­­გე­­ბის შე­­სა­­ხებ გა­­მო­­ვაქ­­­ვეყ­­­ნეთ სტა­­ტია ტორ­ქის ნაშ­თი­დან მო­პო­ვე­ბულ მა­სა­ლა­ გინ­და, რომ ეს­პა­ნეთ­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ჰო­მო
„Early Pleistocene Enamel Proteome from ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით არის მი­ღე­ბუ­ლი. რო­ ან­ტე­სე­სო­რი თა­ნა­მედ­რო­ვე ადა­მი­ა­ნე­ბის,

დმანისის ახალი კვლევების შესახებ


Dmanisi Resolves Stephanorhinus Phylo­ გორც მო­სა­ლოდ­ნე­ლი იყო, აღ­ნიშ­ნულ­მა ნე­ან­დერ­ტა­ლე­ლე­ბი­სა და დე­ნი­სო­ვა­ნე­ბის
geny“. სტა­­ტი­­ის ავ­­­ტო­­რებს შო­­რის ქარ­­­თ­­­ვე­­ კვლევამ სა­ფუძ­ვე­ლი და­უ­დო დმა­ნი­სის (ციმბირში ნა­პოვ­ნი პირ­ვე­ლი ადა­მი­ა­ნე­
ლი მეც­­­ნი­­ე­­რე­­ბი დავით ლორთქიფანიძე, კვლე­ვე­ბის ახალ ეტაპს. ბი) დო­ბილ გე­ნე­ტი­კურ ჯგუფს მი­ე­კუთ­ვ­
პუბლიკაცია მაია ბუხსიანიძე და გო­­ჩა კი­­ლა­­ძე არი­­ან. 2020 წლის აპ­­­რილ­­­ში ჟურ­­­ნალ­­­ში „Na­ ნე­ბა, დმა­ნი­სე­ლი ჰო­მი­ნი­ნის კვლე­ვამ კი
აღ­ნიშ­ნულ­მა პუბ­ლი­კა­ცი­ამ ფარ­თო სა­ ture“ კი­­დევ ერ­­­თი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი კვლე­­ ამ ეტაპ­ზე და­ა­დას­ტუ­რა, რომ თით­ქ­მის 1.8
დმანისის არქეოლოგიური მასალიდან დნმ-ის გამოყოფამ საფუძველი დაუდო ახალ სამეცნიერო დისციპლინას – ერ­თა­შო­რი­სო აღი­ა­რე­ბა მო­ი­პო­ვა და კი­ ვის შე­­სა­­ხებ გა­მოქ­ვეყ­ნდ ­ ა სტა­­ტი­­ა: „The მი­ლი­ო­ნი წლის წი­ნან­დე­ლი კბი­ლი­და­ნაც
მოლეკულურ პალეონტოლოგიას. დევ ერ­თხელ მო­აქ­ცია დმა­ნი­სი მსოფ­ლი­ dental proteome of Homo antecessor“, ამ­­­ არის შე­საძ­ლე­ბე­ლი გე­ნე­ტი­კუ­რი მა­სა­ლის
ოს ყუ­რადღე­ბის ცენ­ტ­რ­ში: „ესაა გარ­ღ­ვე­ვა ჯე­­რად უკ­­­ვე უძ­­­ვე­­ლე­­სი ადა­­მი­­ა­­ნე­­ბის კბი­­ მი­ღე­ბა და ჰო­მი­ნი­ნე­ბის ევო­ლუ­ცი­უ­რი კავ­

1983
წელს პრო­ფე­სორ­ ყდა­ზე დმა­ნი­სის მე-5 თა­ვის ქა­ლის ფო­ტო ბის­თ­ვის ზეზ­ვას სა­ხე­ლით არის ცნო­ბი­ლი, ლებ­­­ში შე­­ნარ­­­ჩუ­­ნე­­ბუ­­ლი პრო­­ტე­­ო­­მე­­ბის ში­რე­ბის, სქე­სი­სა და მა­თი ბი­ო­ლო­გი­უ­რი
მა აბე­სა­ლომ ვე­კუ­ამ და­ი­ბეჭ­და, ხო­ლო სტა­ტი­ამ, რო­მე­ლიც ჟურ­ნა­ლის ყდა­ზე იყო წარ­მოდ­გე­ნი­ლი. (ცილების) შე­­სა­­ხებ. ფუნ­­­და­­მენ­­­ტურ სა­­მეც­­­ თა­ვი­სე­ბუ­რე­ბე­ბის გან­საზღ­ვ­რა, რაც, სა­ვა­
დმა­ნი­სის ნა­ქა­ლა­ მსოფ­ლი­ოს წამ­ყვ­ ა­ნი მეც­ნი­ერ­ ე­ბის (მათ ძეგ­ლის შე­სა­ხებ დო­კუ­მენ­ტუ­რი ფილ­მე­ბი ნი­­ე­­რო კვლე­­ვა­­ში ამ­­­ჯე­­რა­­დაც მეც­­­ნი­­ერ­­­თა რა­უ­დოდ, უახ­ლო­ეს მო­მა­ვალ­ში მოხ­დე­ბა.
ქარ­ზე შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის სა­მე­ურ­ნეო ორ­ შო­რის ქარ­თ­ვე­ლი) თა­ნა­ავ­ტო­რო­ბით გა­ აქვთ გა­და­ღე­ბუ­ლი ისეთ მა­უწყებ­ლებს, სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო გუნ­­­დი იყო ჩარ­­­თუ­­ლი აღ­ნიშ­ნუ­ლი კვლე­ვე­ბი მკვეთ­რად აფარ­
მო­ში ნა­პოვნ ძვლებს შო­რის მარ­ტორ­ქის მოქ­ვეყ­ნ­და, კი­დევ ერ­თხელ აალა­პა­რა­კა რო­გო­რე­ბი­ცაა BBC, PBS და ა.შ. და ერ­­­თ­­­-ერთ წამ­­­ყ­­­ვან როლს ამ­ჯე­რა­დაც თო­ებს გე­ნე­ტი­კუ­რი ანა­ლი­ზე­ბის ჩა­ტა­რე­
კბი­ლი აღ­მო­ა­ჩი­ნა. აქე­დან და­იწყო დმა­ მსოფ­ლიო დმა­ნი­სის ძეგ­ლი­სა და აღ­მო­ დმა­ნის­ში აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ჰო­მი­ნი­ნე­ბის ქარ­თ­ვე­ლი მეც­ნი­ე­რე­ბი, აკა­დე­მი­კო­სი და­ ბის არე­ალს და შე­საძ­ლებ­ლო­ბას აძ­ლევს
ნი­სის რო­გორც პრე­ის­ტო­რი­ულ ­ ი ძეგ­ლის ჩე­ნე­ბის მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ბის შე­სა­ხებ. უნ­და ნაშ­თე­ბი 1,8 მი­ლი­ო­ნი წლით თა­რიღ­დე­ ვით ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძე და დოქ­ტო­რი ანა მეც­ნი­ე­რებს, უკეთ შე­ის­წავ­ლონ ად­რე­უ­ლი
ის­ტო­რი­ა. მა­შინ ნა­თე­ლი გახ­და, რომ აღი­ნიშ­ნოს, რომ დმა­ნი­სის არ­ქე­ო­ლო­ ბა და ევ­რა­ზი­ა­ში უძ­ვე­ლე­სად და ყვე­ლა­ზე მარ­გ­ვე­ლაშ­ვი­ლი ას­რუ­ლებ­დ­ნენ. ადა­მი­ან­ ე­ბი და ცხო­ველ­თა სამ­ყა­რო.
ფე­ნე­ბი მი­ნი­მუმ 1 მლნ. წლით თა­რიღ­დე­ გი­ურ
­ ი ძეგ­ლი მრა­ვალ­ჯერ მო­ექ­ცა არა პრი­მი­ტი­უ­ლად ით­ვ­ლე­ბა. ძი­­რი­­თა­­დი ანა­­ლი­­ზე­­ბი კო­­პენ­­­ჰა­­გე­­ნის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­
ბა. მას შემ­დეგ დმა­ნის­მა სა­ერ­თა­შო­რი­სო მხო­ლოდ სა­მეც­ნი­ერ ­ ო, არა­მედ წამ­ყ­ვა­ნი 2014 წელს პა­ლე­ოა­ ნ­თ­რო­პოლ­გ­მა, აკა­დე­ უნი­­ვერ­­­სი­­ტე­­ტის ლა­­ბო­­რა­­ტო­­რი­­ა­­ში ჩა­­ტარ­­­ ში და­ცუ­ლი კო­ლექ­ცი­ე­ბი კა­ცობ­რი­ო­ბის
აღი­ა­რე­ბა მო­ი­პო­ვა, მსოფ­ლი­ოს ყვე­ლა­ზე სა­მეც­ნი­ე­რო-­პო­პუ­ლა­რუ­ლი მე­დი­ის ობი­ მი­კოს­მა და­ვით ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძემ და კო­ და.პრო­­ექ­­­ტისფარ­­­გ­­­ლებ­­­შიდე­­ტა­­ლუ­­რადიქ­ ის­ტო­რი­ის­თ­ვის უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნეს ინ­
ავ­ტო­რი­ტე­ტულ­მა სა­მეც­ნი­ე­რო ჟურ­ნალ­მა ექ­ტივ­შიც. დმა­ნი­სე­ლი ჰო­მი­ნი­ნე­ბის შე­სა­ პენ­ჰა­გე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სორ­მა, ნა შეს­წავ­ლი­ლი და გა­ა­ნა­ლი­ზე­ბუ­ლი ორი ფორ­მა­ცი­ას შე­ი­ცავს, რომ­ლის კვლე­ვა­ში
Science („მეცნიერება“) დმა­ნი­სის გათხ­ ხებ არა­ერ­თი სტა­ტია გა­მო­აქ­ვეყ­ნა ჟურ­ ცნო­ბილ­მა გე­ნე­ტი­კოს­მა ეს­კე ვირ­ს­ლევ­მა უძ­­­ვე­­ლე­­სი კბი­­ლი. მათ­­­გან ერ­­­თ­­­-ერ­­­თი ეს­­­ მსოფ­ლი­ოს წამ­ყვ­ ა­ნი ლა­ბო­რა­ტო­რი­ე­ბი
რე­ბი­სას მო­პო­ვე­ბუ­ლი მა­სა­ლა რამ­დენ­ ნალ­მა National Geographic, ხო­ლო 2002 გა­დაწყ­ვი­ტეს და­ეწყოთ დმა­­ნი­­სის ნა­­მარ­­­ხე­­ პა­­ნეთ­­­ში აღ­­­მო­­ჩე­­ნილ ჰო­­მო ან­­­ტე­­სე­­სორს მო­ნა­წი­ლე­ო­ბენ. დმა­ნი­სის არ­ქე­ო­ლო­გი­
ჯერ­მე და­ა­სა­ხე­ლა მსოფ­ლიო აღ­მო­ჩე­ნე­ წელს ერ­თ­-ერ­თი ჰო­მი­ნი­ნის რე­კონ­ს­ტ­ ბის კვლე­­ვა თა­­ნა­­მედ­­­რო­­ვე ბი­­ო­­მო­­ლე­­კუ­­ლუ­­ ეკუთ­­­ვ­­­ნის და 800 000 წლით თა­­რიღ­­­დე­­ბა, უ­რი ძეგ­ლი კი­დევ ბევრ სა­ი­დუმ­ლოს ინა­
ბის ათე­ულ­ში. 2013 წელს ამა­ვე ჟურ­ნა­ლის რუქ­ცი­ა, რო­მე­ლიც ფარ­თო სა­ზო­გა­დო­ე­ რი მე­­თო­­დი­­კის გა­­მო­­ყე­­ნე­­ბით (აქამდე ყვე­­ ხო­­ლო მე­­ო­­რე დმა­­ნის­­­ში იქ­­­ნა გათხ­­­რი­­ლი ხავს; კვლე­ვე­ბი გრძელ­დე­ბა.
დმანისელი ჰომინინის კბილი

saqarTvelos erovnuli muzeumi 93


danarTi VII

94
danarTi IV

სვა­ნე­თის ნუ­მიზ­მა­ტი­კუ­რი 1
daviT IV aRmaSenebeli (1089-1125). vercxli
siem-mestia

სა­გან­ძუ­რი
David IV the Builder (1089-1125). Silver
SMHE-Mestia

პუბლიკაცია > მაია პა­ტა­რი­ძე 1


2 seqst pompeusis gema. TabaSiris asli. sem
Plaster copy of a gem of Sextus Pompey. GNM
daviT IV aRmaSenebeli (1089-1125). vercxli
იყო სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის მე­ლიც მკითხ­ველს მულ­ტი­დის­ციპ­ლი­ნა­ sem
David IV the Builder (1089-1125). Silver
გე­ნე­რა­ლუ­რი დი­რექ­ტო­რი, აკა­დე­მი­კო­სი რუ­ლი კვლე­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბით აჩ­ვე­ნებ­და,
GNM
და­ვით ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძე, მე­ნე­ჯე­რი – სა­ თუ რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ­მა,
ლო­მე გუ­რუ­ლი. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ ეთ­ნო­ლო­გი­ურ­მა, წყა­როთ­მ­ცოდ­ნე­ო­ბით­
ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის მი­ზა­ნი იყო, თა­ვი­სი მა, გლიპ­ტი­კურ­მა და ნუ­მიზ­მა­ტი­კურ­მა
3 2
ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლუ­რი რე­სურ­სე­ბით დახ­მა­ კვლე­ვებ­მა შექ­მ­ნას კონ­კ­რე­ტუ­ლი რე­გი­ო­
daviT IV aRmaSenebeli (1089-1125). fragmenti. sasanianTa irani. h H ormizd IV (579-590). zarafxana abarSahri. vercxli.
რე­ბო­და რე­გი­ონ­ ულ მუ­ზე­უმს იქ და­ცუ­ლი ნის – სვა­ნე­თის ის­ტო­რი­ის მეტ­-­ნაკ­ლე­ბად siem-mestia s
M ofeli latali. mO estiis municipaliteti. ojaxis sakuTreba.
კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კვ­ იდ­რე­ო­ბის მოძ­რა­ვი სრუ­ლი სუ­რა­თი და, ამავ­დ­რო­უ­ლად, მი­სი David IV the Builder (1089-1125). Coin Fragment. Sasanid Persia. Hormizd IV (579-590) Abarshahr emission. Silver
SMHE-Mestia Village of Latali (Mestia municipality). Personal belonging
ძეგ­ლე­ბის შეს­წავ­ლა­სა და ეფექ­ტურ მოვ­ გე­ნე­ტი­კუ­რი კავ­ში­რი მთე­ლი ქვეყ­ნის წარ­
ლა-­პატ­რო­ნო­ბა­ში. სულ­თან და კულ­ტუ­რას­თან.
ამ დღი­დან და­იწყო არა მარ­ტო სვა­ნე­ წიგ­ნი და­ი­ბეჭ­და მეს­ტი­ის მუ­ნი­ცი­პა­ლი­ტე­
თის სა­გან­ძუ­რის აღ­რიცხ­ვა და გან­საზღ­ვ­რა ტის მხარ­და­ჭე­რით.
ევ­რო­პუ­ლი სტან­დარ­ტე­ბის შე­სა­ბა­მი­სად, 4
daviT IV aRmaSenebeli (1089-1125). vercxli
არა­მედ მი­სი სკრუ­პუ­ლო­ზუ­რი სა­მეც­ნი­ე­რო 3
stefanwmindis muzeumi
კვლე­ვა. danarTi XXII danarTi
David IV the Builder XVIII). Silver
(1089-1125 sasanianTa irani. kavad I (488-531). vercxli.
Museum of Stefantsminda onis (raWis) mxareTmcodneobis muzeumi
წიგ­ნის ავ­ტორ­მა, მაია პა­ტა­რი­ძემ შე­ის­ Sasanid Persia. Kavad I (488-531). Silver
წავ­ლა სვა­ნეთ­ში არ­სე­ბუ­ლი ნუ­მიზ­მა­ტი­კუ­რი mZivebi, sardioni, mTis broli,
Oni (Racha) Museum of Local Lore
giSeri, moWiquli mTis broil,
კო­ლექ­ცი­ე­ბი, რაც სა­ფუძ­ვ­ლად და­ე­დო სა­ VIII-IX ss. samarxi N15.


ო­ნე­ტა იური­დი­უ­ლი ხა­სი­ა­თის დო­კუ­ ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ ე­ბის ის­ტო­რი­ა­ში პირ­ rusTavi
d
D aculia rusTavis
მენ­ტი­ა, რომ­ლის მოჭ­რა სა­ხელ­მ­წი­ ვე­ლი „მიუნცკაბინეტის“ (ნუმიზმატიკური istoriul muzeumSi
ფოს პრე­რო­გა­ტი­ვა­ა, ამი­ტო­მაც, ამა ექ­ს­პო­ზი­ცი­ის) შექ­მ­ნას, შემ­დ­გომ­ში კი და­ Bead, carnelian, rock crystal,
glazed rock crystal, jet, 8th-9th cc,
თუ იმ რე­გი­ო­ნის პო­ლი­ტი­კის, ეკო­ნო­მი­ ი­წე­რა სა­დი­სერ­ტა­ციო თე­მა: „სვანეთში Store tomb. N15. Rustavi danarTi VI
კი­სა და კულ­ტუ­რის ის­ტო­რი­ის შეს­წავ­ლის აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ნუ­მიზ­მა­ტი­კუ­რი მა­სა­ლის პო­ Preserved at Rustavi Historical
კუთხით, ნუ­მიზ­მა­ტი­კუ­რი ძეგ­ლებს სხვა ლი­ტი­კურ­-ე­კო­ნო­მი­კუ­რი და ეთ­ნო­ლო­გი­ Museum

წყა­რო­ებ­ ის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით გარ­კ­ვე­უ­ლი ურ­-­კონ­ფე­სი­ურ­ ი ას­პექ­ტე­ბი (ძვ.წ. V – ახ.წ.


უპი­რა­ტე­სო­ბაც აქვთ სან­დო­ო­ბის და ობი­ XVIII სს.)“. ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი – პრო­ფე­სო­რი
1
ექ­ტუ­რო­ბის თვალ­საზ­რი­სით. შე­სა­ბა­მი­სად, გი­ორ­გი დუნ­დუ­ა.
1 2
ნუ­მიზ­მა­ტი­კუ­რი კო­ლექ­ცი­ე­ბის შეს­წავ­ლა თე­მის მთა­ვა­რი მი­ზა­ნი იყო ზო­გა­დის­ osmaleTis imperia. axCebis ganZi. vercxli. XVII-XVIII ss. solidi. bizantiis imperia. solidi. bizantiis imperia.
პრი­ო­რი­ტე­ტუ­ლია ნე­ბის­მი­ე­რი მუ­ზე­უ­მის­თ­ ტო­რი­უ­ლი, არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი თუ ეთ­ნო­ლო­ siem-uSguli herakle (610-641). oqro. H erakle (610-641). oqro.
h
Ottoman Empire. Hoard of akces. Silver. 17th-18th cc. siem-mestia siem-mestia
ვის. სვა­ნე­თის (მესტია, უშ­გუ­ლი) მუ­ზე­უმ­ში გი­უ­რი კვლე­ვის სა­შუ­ა­ლე­ბით გან­ხი­ლუ­ SMHE-Ushguli Byzantine Emperor Heraclius (610-641). Byzantine Emperor Heraclius (610-641).
და­ცუ­ლი მო­ნე­ტე­ბი და სა­მო­ნე­ტო გან­ძე­ბი ლი­ყო სვა­ნე­თი არა რო­გორც ცალ­კე­უ­ლი century. Constantinople Solidus. Gold. century. Constantinople Solidus. Gold
ად­გი­ლობ­რი­ვად არის აღ­მო­ჩე­ნი­ლი, რაც რე­გი­ო­ნი, არა­მედ რო­გორც მთე­ლი სა­ SMHE-Mestia SMHE-Mestia

გა­მო­არ­ჩევს სვა­ნე­თის მუ­ზე­უმს არა მხო­ ქარ­თ­ვე­ლოს გა­ნუ­ყო­ფე­ლი ნა­წი­ლი და ამ


ლოდ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს, არა­მედ მსოფ­ლი­ოს ფონ­ზე ნუ­მიზ­მა­ტი­კურ ძეგ­ლებ­ზე (და არა
სხვა მუ­ზე­უ­მე­ბის­გა­ნაც. მარ­ტო ნუ­მიზ­მა­ტი­კურ­ზე) დაყ­რდ ­ ­ნო­ბით
2009 წლის აგ­ვის­ტო-­სექ­ტემ­ბერ­ში სა­ წარ­მო­ჩე­ნი­ლი­ყო სვა­ნე­თის პო­ლი­ტი­კურ­-
3
ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი­დან ე­კო­ნო­მი­კუ­რი ვი­თა­რე­ბა დრო­ის უდი­დე­სი solidi. bizantiis imperia. hHerakle (610-641). oqro.
ძეგ­ლე­ბის ინ­ვენ­ტა­რი­ზა­ცი­ა­-აღ­რიცხ­ვის მო­ნაკ­ვე­თის გან­მავ­ლო­ბა­ში, მი­სი მჭიდ­ Byzantine Emperor Heraclius (610-641). Constantinople Solidus. Gold.

მიზ­ნით სვა­ნეთ­ში გა­ემ­გ­ზავ­რა სპე­ცი­ა­ რო ურ­თი­ერ­თო­ბა კოლ­ხე­თის ბარ­თან და


2
ლის­ტ­თა კომ­პ­ლექ­სუ­რი ჯგუ­ფი, რო­მე­ლიც ამ გზით – მე­ზო­ბელ ქვეყ­ნებ­თან. კვლე­ yelsabami, sardioni, moWiquli faiansi,
kvarci, kaurebi, g G iorgi III monetebi
მივ­ლი­ნე­ბუ­ლი იყო მეს­ტი­ი­სა და უშ­გუ­ლის ვას მე­ო­რე მი­ზა­ნიც ჰქონ­და – სა­მეც­ნი­ე­რო XII-XIII ss., samarxi N9. rusTavi
osmaleTis imperia. axCebis ganZi. vercxli. XVII-XVIII ss.
siem-uSguli Cvabianis mTavarangelozis eklesia, XII s. adiSis macxovris eklesia, XII-XIII ss.
მუ­ზე­უ­მებ­ში. პრო­ექ­ტის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი მი­მოქ­ცე­ვა­ში შე­სუ­ლი­ყო ნაშ­რო­მი, რო­ daculia rusTavis istoriul muzeumSi
Ottoman Empire. Hoard of akces. Silver. 17th-18th cc. Chvabiani church of Archangel, 13th c. Adishi church of the Savior, 12th-13th cc.
Necklace-cornelian, glazed faiance and quartz,
SMHE-Ushguli
kauri, coins of king Giorgi III, 12th-13th cc,
ground burial N9. Rustavi
Preserved at Rustavi Historical Museum
96


უ­­ზე­­უ­­მის სა­­ზო­­გა­­დო­­ებ­­­რი­­ვი გა­­ნათ­­­
ლე­­ბა კომ­­­პ­­­ლექ­­­სუ­­რი და მრავ­­­
ლის­­­მომ­­­ც­­­ვე­­ლი მი­­მარ­­­თუ­­ლე­­ბა­­ა.
აქე­­დან გა­­მომ­­­დი­­ნა­­რე, სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს
ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მი იმ­­­თა­­ვით­­­ვე დიდ
მნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ბას ანი­­ჭებ­­­და პარ­­­ტ­­­ნი­­ო­­რულ
ურ­­­თი­­ერ­­­თო­­ბებს სხვა მუ­­ზე­­უ­­მებ­­­თან, სა­
გან­მა­ნათ­ლებ­ლო, კულ­­­ტუ­­რულ თუ სა­­
მეც­­­ნი­­ე­­რო ცენ­­­ტ­­­რებ­­­თან, სა­­ელ­­­ჩო­­ებ­­­თან
და სა­­ერ­­­თა­­შო­­რი­­სო ორ­­­გა­­ნი­­ზა­­ცი­­ებ­­­თან,
კერ­­­ძო სექ­­­ტორ­­­თან, ად­­­გი­­ლობ­­­რივ თუ
უცხო­­ურ ორ­­­გა­­ნი­­ზა­­ცი­­ებ­­­თან. ერ­­­თობ­­­ლი­­
ვი პროგ­­­რა­­მე­­ბი საქ­­­მის უფ­­­რო ეფექ­­­ტუ­­
რად და შე­­დე­­გი­­ა­­ნად გან­­­ხორ­­­ცი­­ე­­ლე­­ბის
მნიშ­­­ვ­­­ნე­­ლო­­ვა­­ნი პი­­რო­­ბა იყო.
2005 წელს ევ­რო­პის ფონ­დი (იმჟამად
მას ევ­რა­ზი­ის ფონ­დი ერ­ქ­ვა) იყო პირ­
ვე­ლი სა­ერ­თა­შო­რი­სო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ა,
რო­მელ­მაც ახ­ლად შექ­მ­ნი­ლი სა­ქარ­თ­
ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის პრო­ექ­ტი
და­აფ ­ ი­ნან­სა. პრო­ექ­ტი უცხო­ე­ლი სპე­ცი­ა­
ლის­ტე­ბის ჩარ­თუ­ლო­ბით მუ­ზე­უ­მის ორ­
გა­ნი­ზა­ცი­უ­ლი გან­ვი­თა­რე­ბის კონ­ცეფ­ცი­
ის შე­მუ­შა­ვე­ბა­სა და თა­ნამ­შ­რო­მელ­თა
ტრე­ი­ნინგს ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და.
2005 წლი­დან და­იწყო მჭიდ­რო თა­ნამ­
შ­რომ­ლო­ბა BP სა­ქარ­თ­ვე­ლო­სა და სა­
ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს შო­რის.
2007 წელს დას­რულ­და BP სა­ქარ­თ­ვე­
ლოს და მი­სი პარ­ტ­ნი­ო­რო­ბის ფი­ნან­სუ­
რი მხარ­და­ჭე­რით დაწყე­ბუ­ლი სა­ქარ­თ­
ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის პრო­ექ­ტი,
რო­მე­ლიც აუდი­ტო­რი­ის რე­ა­ბი­ლი­ტა­ცი­
ას გუ­ლის­ხ­მობ­და. აუდი­ტო­რი­ის დი­ზა­
ი­ნი შე­ი­მუ­შა­ვა ფრან­გულ­მა კომ­პა­ნი­ამ
„სტუდია მილუ“. თა­ნა­მედ­რო­ვე აუდი­ო-
და ვი­დე­ო­ტექ­ნო­ლო­გი­ით აღ­ჭურ­ვი­ლი
აუდი­ტო­რი­ა ბრი­ტა­ნე­თის მუ­ზე­უმ­ში მოქ­
მე­დი BP-ის სა­კონ­ფე­რენ­ციო დარ­ბა­ზის
(BP Lecture Theatre) მა­გა­ლით­ზე შე­იქ­
მ­ნა. გა­ნახ­ლე­ბუ­ლი აუდი­ტო­რი­ის გახ­
ს­ნის ცე­რე­მო­ნი­ალს ეს­წ­რე­ბოდ­ნენ  BP-
ის,  UNESCO-ს, მთავ­რო­ბი­სა და

გა­ნათ­ლე­ბა და თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა კულ­ტუ­რის სფე­როს წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბი.


BP  აუდი­ტო­რი­ის გახ­სნ­ ის ღონისძიება
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი ორ­კეს­ტ­რის
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში (2005-2020) კონ­ცერ­ტით დას­რულ­და.
აუდი­ტო­რია იმ­თა­ვით­ვე გახ­და უნი­კა­
განათლება > მიხეილ წერეთელი ლუ­რი სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო კე­რა. მულ­
ტი­ფუნ­ქ­ცი­უ­რი დარ­ბა­ზი დღე­საც ხელს
ამ ღონისძიებებმა მსმენელთა დიდი პოპულარობა მოიპოვა – მუზეუმი მართლაც რომ შეხვედრისა უწყობს მუ­ზე­უმ­სა და სა­ზო­გა­დო­ე­ბას
და შემეცნების ადგილი გახდა, სადაც საუბრობდნენ ხელოვნებაზე, ადამიანის ევოლუციაზე, შო­რის ურ­თი­ერ­თო­ბის ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბას.
ასტროფიზიკასა თუ ისეთ რთულ ორგანოზე, როგორიც ტვინია. სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის BP-

saqarTvelos erovnuli muzeumi 97


ის აუდი­ტო­რი­ამ ათა­სო­ბით სა­ჯა­რო ღო­ ლექ­ცი­ებს პრო­ექ­ტის ავ­ტო­რი, რე­ჟი­სო­ წარ­მოდ­გე­ნი­ლი ნივ­თე­ბის შე­სა­ხებ მსმე­
ნის­ძი­ე­ბას უმას­პინ­ძ­ლა. ათო­ბით ათა­ რი გუ­რამ მე­ლი­ვა უძღ­ვე­ბო­და. ლექ­ ნე­ლებს არ­ქე­ოლ ­ ოგ­მა იულონ გა­გო­ში­
სი სა­ზო­გა­დო­ე­ბის წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი, ცი­ებ­ ის ციკ­ლის ბო­ლოს პროგ­რა­მის ძემ უამ­ბო. აღ­ნიშ­ნუ­ლი პრო­ექ­ტი იყო
სპე­ცი­ა­ლის­ტი, სტუ­დენ­ტი თუ მოს­წავ­ლე მო­ნა­წი­ლე­ებს და­უვ­ იწყა­რი ღო­ნის­ძი­ ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ებ­სა და სხვა­დას­ხ­ვა დარ­გის
უფა­სოდ და­ეს­წ­რო აქ გა­მარ­თულ ლექ­ ე­ბა ელო­დათ. გუ­რამ მე­ლი­ვას ხელ­მ­ პრო­ფე­სი­ონ­ ა­ლებს შო­რის თა­ნამ­შ­რომ­
ცი­ებს, სა­ერ­თა­შო­რი­სო კონ­ფე­რენ­ცი­ებს, ძღ­ვა­ნე­ლო­ბით და­იდ­გა  გე­ორგ ფრიდ­ ლო­ბის გა­მორ­ჩე­უ­ლი მა­გა­ლი­თი.
კონ­ცერ­ტებს, ფილ­მე­ბის ჩვე­ნე­ბებს   და რიხ ჰენ­დე­ლის ოპე­რა „რადამისტო“ გა­­სუ­­ლი 15 წლის გან­­­მავ­­­ლო­­ბა­­ში აშ­­­შ­­­-ის
სხვა ღო­ნის­ძი­ე­ბებს. (ადაპტირებული ვა­რი­ან­ტი), რო­მელ­შიც სა­­ელ­­­ჩო რე­­გუ­­ლა­­რუ­­ლად უჭერ­­­და მხარს
ერ­თ­-ერ­თი პირ­ვე­ლი და, ამავ­დ­რო­ თბი­ლი­სის ოპე­რის თე­ატ­რის წამ­ყ­ვა­ნი სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მის
უ­ლად, სა­ე­ტა­პო პროგ­რა­მა, რო­მე­ლიც სო­ლის­ტე­ბი მო­ნა­წი­ლე­ობ­დ­ნენ. დე­კო­ პრო­­ექ­­­ტებს. ეს იყო გა­­მო­­ფე­­ნე­­ბი, ტრე­­ი­­
აუდი­ტო­რი­ა­ში გან­ხორ­ცი­ელ­და, იყო რა­ცი­ებ­ ის ნაც­ვ­ლად გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი იყო ნინ­­­გე­­ბი, სა­­გან­­­მა­­ნათ­­­ლებ­­­ლო პროგ­­­რა­­
„საუბრები ოპე­რა­ზე“. პრო­ექ­ტი მო­ი­ მუ­ზე­უმ­ში და­ცუ­ლი იბე­რი­ის სა­მე­ფოს­თან მე­­ბი, მათ შო­­რის ბა­­ნა­­კე­­ბი, სპე­­ცი­­ა­­ლის­­­
ცავ­და ლექ­ცი­ე­ბის ციკლს სა­ოპ­ ე­რო ხე­ და­კავ­ში­რე­ბუ­ლი უნი­კა­ლუ­რი ნივ­თე­ბი. ტე­­ბის გაც­­­ვ­­­ლი­­თი ვი­­ზი­­ტე­­ბი, სა­­მუ­­ზე­­უ­­მო
ლოვ­ნე­ბა­ზე, რო­მე­ლიც წარ­მო­ად­გენს ექ­ს­პო­ზი­ცია სა­გან­გე­ბოდ ამ დღის­თ­ვის ნივ­­­თე­­ბის კონ­­­სერ­­­ვა­­ცი­­ა, ბიბ­­­ლი­­ო­­თე­­კის
ხე­ლოვ­ნე­ბის სხვად­ას­ხ­ვა დარ­გე­ბის, მო­ეწყო. ლიბ­რე­ტო­ში გად­მო­ცე­მუ­ლი შევ­­­სე­­ბა ახა­­ლი ლი­­ტე­­რა­­ტუ­­რით და სხვ.
ის­ტო­რი­ი­სა და ლი­ტე­რა­ტუ­რის სინ­თეზს. ამ­ბის ის­ტო­რი­უ­ლი კონ­ტექ­ს­ტი­სა და აქ ცალ­­­კე აღ­­­ნიშ­­­ვ­­­ნის ღირ­­­სია პროგ­­­რა­­ ო­ლო­გი­უ­რი მა­სა­ლა. მჭიდ­რო კავ­ში­რე­ბი მავ­ლის შექ­მნ­ ა“ იყო წარ­მო­მად­გენ­ლო­ აღ­ნიშ­ნულ­მა ღო­ნის­ძი­ე­ბებ­მა მჭიდ­რო
მის „ამერიკის ელ­­­ჩის გრან­­­ტი კულ­­­ტუ­­ დამ­ყარ­და სკან­სე­ნის მუ­ზე­უმ­თან, რო­ ბი­თი ფო­რუ­მი. მას ეს­წ­რე­ბო­და გო­ე­თეს პარ­ტ­ნი­ო­რუ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის დამ­
რუ­­ლი მემ­­­კ­­­ვიდ­­­რე­­ო­­ბის დაც­­­ვის­­­თ­­­ვის“ მე­ლიც მსოფ­ლი­ოს ყვე­ლა­ზე ძვე­ლი ღია ინ­სტ­ ი­ტუ­ტის პრე­ზი­დენ­ტი კლა­უს დი­ტერ ყა­რე­ბას შე­უწყო ხე­ლი. გან­სა­კუთ­რე­ბით
ფარ­­­გ­­­ლებ­­­ში გა­­წე­­უ­­ლი მხარ­­­და­­ჭე­­რა. ამ ცის ქვეშ მუ­ზე­უ­მი­ა. მო­ეწყო გაც­ვ­ლი­თი ლე­მა­ნი, ბერ­ლი­ნის სა­ხელ­მწ ­ ი­ფო მუ­ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია უკ­რა­ი­ნის ხე­ლოვ­ნე­ბის
პროგ­­­რა­­მით მუ­­ზე­­უ­­მის 5 პრო­­ექ­­­ტი და­ფი­ სას­წავ­ლო ვიზიტები, პრო­ფე­სი­უ­ლი გან­ ზე­უ­მის გე­ნე­რა­ლუ­რი დი­რექ­ტო­რი მი­ ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
ნან­ს­და. შე­­დე­­გი იყო ერ­­­თი მხრივ კონ­­­ ვი­თა­რე­ბის კურ­სე­ბი, გი­ორ­გი ჩი­ტა­ი­ას ხა­ელ აიზენ­ჰა­უ­ე­რი, მე­ტორ­პო­ლი­ტე­ნის ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს შო­რის გა­ფორ­მე­
კ­­­რე­­ტუ­­ლი ექ­­­ს­­­პო­­ნა­­ტე­­ბის კონ­­­სერ­­­ვა­­ცი­­ა, სა­ხე­ლო­ბის ეთ­ნოგ­რა­ფი­უ­ლი მუ­ზე­უ­მის­ ხე­ლოვ­ნე­ბის მუ­ზე­უ­მის, ბრი­თიშ მუ­ზე­უ­ ბუ­ლი ურ­თი­ერ­თ­თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის მე­
მე­ო­რე მხრივ ამ პრო­ექ­ტე­ბით მუ­ზე­უმ­მა თ­ვის შე­მუ­შავ­და სპე­ცი­ა­ლუ­რი სა­გან­მა­ მის, სმიტ­სო­ნის ინ­სტ ­ ი­ტუ­ტის, UNESCO-ს, მო­რან­დუ­მი. 2014 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში
და­აგ­რო­ვა დი­დი გა­მოც­დი­ლე­ბა, რა­მაც ნათ­ლებ­ლო პროგ­რა­მა. ფლო­რენ­ცი­ის მუ­ზე­უ­მე­ბის გა­ერ­თი­ა­ნე­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს სამ­
სა­ფუძ­ვე­ლი ჩა­უ­ყა­რა სხვა მას­შ­ტა­ბუ­რი 2010-2012 წლებ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ბის, სინ­გა­პუ­რის ხე­ლოვ­ნე­ბის ეროვ­ნუ­ ჯერ ეწ­ვია უკ­რა­ი­ნის ხე­ლოვ­ნე­ბის ეროვ­
ინი­ცი­ა­ტი­ვე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბას. ეროვ­ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა მი­ი­ღო ევ­რო­კავ­ ლი გა­ლე­რე­ის და სხვა ცნო­ბი­ლი და­წე­ ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის თა­ნამ­შ­რო­მელ­თა ჯგუ­
2008-2010 წლებ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ში­რის ფი­ნან­სუ­რი მხარ­და­ჭე­რა დაძ­მო­ სე­ბუ­ლე­ბე­ბის ლი­დე­რე­ბი. ამას­თა­ნა­ვე, ფი. ვი­ზი­ტის მი­ზა­ნი იყო სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის პარ­ტ­ნი­ო­რი ორ­გა­ ბი­ლე­ბის („თვინინგის“) პრო­ექ­ტის­თ­ვის. კონ­ფე­რენ­ცი­ა­ზე მოწ­ვე­უ­ლე­ბი იყ­ვ­ნენ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის მი­ერ სხვად­ას­ხ­ვა
ნი­ზა­ცია dvv international ევ­რო­კავ­ში­რის მუ­ზე­უ­მის პარ­ტ­ნი­ო­რი გახდა ევ­რო­პის სა­მუ­ზე­უ­მო საქ­მის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი ყო­ მი­მარ­თუ­ლე­ბით გა­ტა­რე­ბუ­ლი რე­ფორ­
მხარ­და­ჭე­რით ახორ­ცი­ე­ლებ­და პრო­ ყვე­ლა­ზე დი­დი ინ­სტ ­ ი­ტუ­ცია – „პრუსიის ფი­ლი საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის რეს­პუბ­ლი­ მე­ბის გაც­ნო­ბა და გა­მოც­დი­ლე­ბის გა­ზი­
ექტს, რო­მე­ლიც მუ­ზე­უმ­ში ზრდას­რულ­ კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის ფონ­დი“ კე­ბი­დან. მათ სა­შუ­ა­ლე­ბა ჰქონ­დათ, ა­რე­ბა.
თა გა­ნათ­ლე­ბას ეხე­ბო­და. ამ პრო­ექ­ტის და მას­ში შე­მა­ვა­ლი ბერ­ლი­ნის სა­ხელ­მ­ გას­ც­ნო­ბოდ­ნენ და­სავ­ლე­თი­სა და აზი­ის 2014 წელს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ­მა
ფარ­გ­ლებ­ში  გა­ფარ­თოვ­და სა­ქარ­თ­ვე­ წი­ფო მუ­ზე­უ­მე­ბი. პრო­ექ­ტის ფარ­გლ ­ ებ­ში წამ­ყ­ვა­ნი მუ­ზე­უ­მე­ბის სა­უ­კე­თე­სო მა­გა­ მუ­ზე­უმ­მა თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის მე­მო­რან­
ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის პრო­ფე­სი­ მო­ეწყო გაც­ვ­ლი­თი სას­წავ­ლო ვი­ზი­ტე­ბი, ლი­თებს. დუ­მი გა­ა­ფორ­მა ეგ­ვიპ­ტის წამ­ყ­ვან მუ­
უ­ლი კავ­ში­რე­ბი მე­ზო­ბე­ლი ქვეყ­ნე­ბის სე­მი­ნა­რე­ბი, პრო­ფე­სი­უ­ლი გან­ვი­თა­რე­ გო­ე­თეს ინ­სტ ­ ი­ტუ­ტის და ბერ­ლი­ნის ზე­უ­მებ­თან. მე­მო­რან­დუ­მის ფარ­გლ ­ ებ­ში
სა­მუ­ზე­უ­მო დარ­გის სპე­ცი­ალ ­ ის­ტებ­თან, ბის კურ­სე­ბი, სა­ჯა­რო ლექ­ცი­ე­ბი, პრაქ­ სა­ხელ­მ­წი­ფო მუ­ზე­უ­მე­ბის ერ­თობ­ლი­ მო­ეწყო გაც­ვ­ლი­თი ვი­ზი­ტე­ბი. 2015 წელს
მო­ეწყო კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი, ტრე­ნინ­გე­ბი, ტი­კუ­ლი სა­ვარ­ჯი­შო­ე­ბი, კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი, ვი გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბით სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში სას­წავ­ლო ვი­ზი­ტით
სა­მუ­შაო შეხ­ვედ­რე­ბი, ერ­თობ­ლი­ვი ვირ­ გა­მო­ფე­ნე­ბი და სხვ. ორი წლის გან­მავ­ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ბა­ზა­ზე „სამუზეუმო ჩა­მო­სულ­ნი იყ­ვ­ნენ ეგ­ვიპ­ტის მუ­ზე­უ­მის
ტუ­ა­ლუ­რი გა­მო­ფე­ნე­ბი, რო­მლე­ბიც ით­ ლო­ბა­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ სფე­როს პრო­ფე­სი­ო­ნალ­თა ფორ­მი­რე­ სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი.
ვა­ლის­წი­ნებ­და მუ­ზე­უ­მე­ბის სა­გან­მა­ნათ­ ზე­უ­მის თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი ინ­ტენ­სი­უ­რად ბის ცენ­ტ­რი“ („Kompetenzzentrum Mu­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი
ლებ­ლო მი­მარ­თუ­ლე­ბის გაძ­ლი­ე­რე­ბას. მუ­შა­ობ­დნ­ ენ 40 გერ­მა­ნელ ექ­სპ­ ერ­ტ­თან seum“) და­ფუძ­ნ­და. „სამუზეუმო სფე­როს წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში თა­ნამ­შ­რომ­ლობ­
შვე­დე­თის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის მხარ­და­ჭე­რით სა­მუ­ზე­უ­მო სა­კითხებ­ზე. პრო­ფე­სი­ო­ნალ­თა ფორ­მი­რე­ბის ცენ­ და თბი­ლი­სის გო­ე­თეს ინ­ს­ტი­ტუტ­თან. თა­
გან­ხორ­ცი­ელ­და პროგ­რა­მა, რო­მელ­მაც 2012 წლის სექ­ტემ­ბერ­ში დაძ­მო­ბი­ლე­ ტ­რის“ ორ­გა­ნი­ზე­ბით ბერ­ლინ­ში, თბი­ ნამ­შ­რომ­ლო­ბის ფარ­გ­ლებ­ში რე­გუ­ლა­
ხე­ლი შე­უწყო შვე­დე­თის მუ­ზე­უ­მე­ბი­სა ბის პრო­ექ­ტის და­სას­რულს თბი­ლის­ში ლის­ში, მეს­ტი­ა­ში, ახალ­ცი­ხე­სა და ვან­ში რუ­ლად ეწყო­ბა გა­მო­ფე­ნე­ბი, იმარ­თე­ბა
და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გა­ი­მარ­თა სა­ერ­თა­შო­რი­სო კონ­ფე­რენ­ ჩა­ტარ­და სე­მი­ნა­რე­ბის სე­რი­ა, რო­მელ­ სა­ჯა­რო ლექ­ცი­ე­ბი, ფილ­მე­ბის ჩვე­ნე­ბე­ბი,
და­ახ­ლო­ე­ბას და ერ­თობ­ლი­ვი ინი­ცი­ა­ტი­ ცია თან­მხ­ ­ლე­ბი გა­მო­ფე­ნი­თა და სა­მუ­ საც ყო­ფი­ლი საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის ქვეყ­ ფო­რუ­მე­ბი, იბეჭ­დე­ბა ერ­თობ­ლი­ვი პუბ­
ვე­ბის ხორ­ც­შეს­ხ­მას. 2009-2010 წლებ­ში შაო შეხ­ვედ­რე­ბით. ეს ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბი ნე­ბის სა­მუ­ზე­უ­მო სფე­როს წარ­მო­მად­ ლი­კა­ცი­ე­ბი. 2014 წელს თბი­ლი­სის გო­ე­თეს
სტოკჰოლმის ხმელ­თა­შუ­აზღ­ვი­სა და წი­ ბერ­ლი­ნის სა­ხელ­მწ ­ ი­ფო მუ­ზე­უ­მე­ბის, გენ­ლე­ბი ეს­წ­რე­ბოდ­ნენ. ეს ინი­ცი­ა­ტი­ვა ინ­ს­ტი­ტუტ­მა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­
ნა აზი­ის კულ­ტუ­რის მუ­ზე­უმ­მა უმას­პინ­ გო­ე­თეს ინ­სტ ­ ი­ტუ­ტი­სა და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და პოს­ტ­საბ­ჭო­თა ქვეყ­ ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა და­იწყეს სა­გან­მა­ნათ­
ძ­ლა გა­მო­ფე­ნას „მედეა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ერ­თობ­ლი­ვი ძა­ ნე­ბის მუ­ზე­უმ­თა ქსე­ლის შექ­მ­ნას და იმ ლებ­ლო პროგ­რა­მა – „ვისწავლოთ
დან“, რო­მელ­ზეც წარ­მოდ­გე­ნი­ლი იყო ლის­ხმ­ ე­ვით მო­ეწყო. კონ­ფე­რენ­ცია სა­ პლატ­ფორ­მის სა­ფუძ­ვლ ­ ის ჩაყ­რას, რო­ გერ­მა­ნუ­ლი ენა მუ­ზე­უმ­ში“. პროგ­რა­მის
ძვე­ლი ვა­ნის ნა­ქა­ლა­ქარ­ზე, სა­ირ­ხე­ში ხელ­წო­დე­ბით: „რას ნიშ­ნავს მუ­ზე­უ­მი მელ­ზეც მოხ­დე­ბო­და გა­მოც­დი­ლე­ბის გა­ ფარ­გ­ლებ­ში, გერ­მა­ნუ­ლი ენის პე­და­გო­გე­
და სხვა ძეგ­ლებ­ზე აღ­მო­ჩე­ნი­ლი არ­ქე­ დღეს? წარ­სუ­ლის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა და მო­ ზი­ა­რე­ბა. ბის­თ­ვის შე­მუ­შავ­და დამ­ხ­მა­რე სას­წავ­ლო

98 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 99


მა­სა­ლა, რო­მე­ლიც მათ სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ ვის, ტრე­ნინ­გი სკო­ლის მას­წავ­ლებ­ლე­ ლო­ბით გან­ხორ­ცი­ელ­და ერ­თ­-ერ­თი
ლევს, ჩა­ა­ტა­რონ გას­ვ­ლი­თი გაკ­ვე­თი­ლე­ბი ბის­თ­ვის, რე­გი­ო­ნებ­ში მო­ეწყო მოძ­რა­ შე­მეც­ნე­ბი­თი მსვლე­ლო­ბა მთაწ­მინ­დის
მუ­ზე­უ­მებ­ში. გაკ­ვე­თი­ლე­ბი გა­ჯე­რე­ბუ­ლია ვი გა­მო­ფე­ნე­ბი, ბა­ნა­კე­ბი, ერ­თ­დღი­ა­ნი პარ­კი­დან ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ მუ­ზე­უ­მამ­
ინ­ტე­რაქ­ტი­უ­ლი თა­მა­შე­ბით. მო­ნა­წი­ლე­ე­ბი ტუ­რე­ბი არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ძეგ­ლებ­ზე და დე. ლაშ­ქ­რო­ბი­სას მო­ნა­წი­ლე­ე­ბი ას­რუ­
ეც­ნო­ბი­ან მუ­ზე­უ­მის გა­მო­ფე­ნებს, აკ­ვირ­ სხვ. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი­ა, რომ ამ პროგ­რა­მე­ ლებ­დ­ნენ ინ­ტე­რაქ­ტი­ულ სა­ვარ­ჯი­შო­ებს:
დე­ბი­ან ექ­ს­პო­ნა­ტებს და მათ დე­ტა­ლებს ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა­ში აქ­ტი­უ­რად იყ­ვ­ მოს­წავ­ლე­ე­ბი აკ­ვირ­დე­ბოდ­ნენ ბუ­ნე­ბას,
და ამ გზით სწავ­ლო­ბენ და პრაქ­ტი­კა­ში ნენ ჩარ­თუ­ლი ქარ­თ­ვე­ლი ახალ­გაზ­რ­და ცოცხალ სამ­ყა­როს, გა­იც­ნეს და ესა­უბ­რ­
იყე­ნე­ბენ ახალ გერ­მა­ნუ­ლ გა­მოთ­ქ­მებს არ­ქე­ო­ლო­გე­ბი. ბრი­ტა­ნე­ლი კო­ლე­გე­ბი ნენ უცხო ადა­მი­ა­ნებს. აქ­ტი­უ­რი სწავ­ლე­
თუ სიტყ­ვებს. ეს პროგ­რა­მა შე­მოქ­მე­დე­ მათ ინ­გ­ლი­სუ­რი ენის ცოდ­ნის გაღ­რ­მა­ ბის პე­და­გო­გი­უ­რი მე­თო­დი, რო­მე­ლიც
ბი­თი თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის და ინო­ვა­ცი­ურ ­ ი ვე­ბა­შიც ეხ­მა­რე­ბოდ­ნენ. ეფუძ­ნე­ბა ყუ­რადღე­ბით დაკ­ვირ­ვე­ბას
მიდ­გო­მის ერ­თ­-ერ­თი გა­მორ­ჩე­ულ ­ ი მა­გა­ ერ­თ­-ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი პროგ­რა­მა, გა­რე­მო­ზე, მო­ითხოვს გო­ნე­ბი­სა და სხე­
ლი­თი­ა. რომ­ლის პარ­ტნ­ ი­ორ ­ იც 2015 წლი­დან სა­ უ­ლის ერ­თ­დ­რო­ულ ჩარ­თუ­ლო­ბას. აღ­
გო­­ე­­თეს ინ­­­ს­­­ტი­­ტუტ­­­თან წარ­მა­ტე­ბით ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ი­ა, არის ნიშ­ნუ­ლი პრო­ექ­ტი ჰარ­ვარ­დის გა­ნათ­
გან­­­ხორ­­­ცი­­ე­­ლე­­ბულ პროგ­­­რა­­მას მოჰ­­­ყ­­­ვა „გამოსვლა ედე­მი­დან“. ამე­რი­კელ­მა მწე­ ლე­ბის სკო­ლის პრო­ექ­ტის Project Zero
ანა­­ლო­­გი­­უ­­რი ინი­­ცი­­ა­­ტი­­ვე­­ბი თურ­­­ქუ­­ლი, რალ­მა და ჟურ­ნა­ლის­ტ­მა, პოლ სა­ლო­პეკ­ და ფონდ The Abundance Foundation,
ფრან­­­გუ­­ლი და ინ­­­გ­­­ლი­­სუ­­რი ენის გაკ­­­ვე­­ მა მრა­ვალ­წლ ­ ი­ა­ნი მოგ­ზა­ურ
­ ო­ბა კა­ცობ­ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჰარ­ვარ­დის კლუ­ბი­სა
თი­­ლე­­ბი მუ­­ზე­­უმ­­­ში, რომ­­­ლე­­ბიც, შე­­სა­­ბა­­ რი­ო­ბის ის­ტო­რი­ის უძ­ვე­ლე­სი პე­რი­ო­დის, და National Geographic სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
მი­­სად, თურ­­­ქუ­­ლი ენი­­სა და კულ­­­ტუ­­რის ქვის ხა­ნის ცნო­ბი­ლი ძეგ­ლი­დან და­იწყო. თა­ნა­მო­ნა­წი­ლე­ო­ბით გან­ხორ­ცი­ელ­და.
ცენ­­­ტ­­­რ­­­თან, ფრან­­­გულ ინ­­­ს­­­ტი­­ტუტ­­­თან და ეთი­ო­პი­ა­ში, დი­დი რი­ფე­ბის ხე­ო­ბი­დან არ­ქე­ოლ ­ ო­გი­ურ ­ ი ექ­ს­პე­დი­ცი­ე­ბი ახალ­
ბრი­­ტა­­ნე­­თის საბ­­­ჭოს­­­თან თა­­ნამ­­­შ­­­რომ­­­ დაწყე­ბუ­ლი მარ­შ­რუ­ტით იგი ეცა­და, გა­ევ­ გაზ­რ­და თა­ო­ბის სას­წავ­ლო-­სა­გან­მა­ნათ­
ლო­­ბით მომ­­­ზად­­­და. ლო ის გზა, რო­მე­ლიც ადა­მი­ან­მა აფ­რი­კის ლებ­ლო ცენ­ტ­რე­ბად გა­და­იქ­ცა. არ­ქე­ო­
2013 წლი­დან მუ­ზე­უმ­მა და­იწყო სა­მი კონ­ტი­ნენ­ტი­დან გა­მოს­ვ­ლის შემ­დეგ გა­ი­ა­ ლო­გი­უ­რი ექ­ს­პე­დი­ცი­ებ­ ი დმა­ნის­სა და
მეც­ნი­ე­რის, პრო­ფე­სო­რე­ბის გია დვა­ლის რა. სა­ლო­პე­კი 2015 წელს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში გა­დაჭ­რი­ლ გო­რა­ზე აწყო­ბენ სა­ზაფხუ­
(ფიზიკოსი), და­ვით ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძის შე­მო­ვი­და. მი­სი მას­პინ­ძე­ლი და პარ­ტნ­ ი­ ლო სკო­ლებს. ქარ­თ­ვე­ლი და უცხო­ე­
(პალეოანთროპოლოგი) და ზა­ზა კო­კა­ ო­რი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი ლი სტუ­დენ­ტე­ბი იღე­ბენ პრაქ­ტი­კულ
ი­ას (ბიოლოგი, სა­მე­დი­ცი­ნო კვლე­ვე­ბი) იყო. სა­ლო­პე­კის მოგ­ზა­უ­რო­ბის ერ­თ­-ერ­ და თე­ორ ­ ი­ულ ცოდ­ნას, ის­მე­ნენ არ­ქე­ო­
ერ­თობ­ლი­ვი სა­ჯა­რო ლექ­ცი­ე­ბის ორ­გა­ნი­ თი საკ­ვან­ძო ად­გი­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ლო­გი­ურ კვლე­ვებ­თან და­კავ­ში­რე­ბულ
ზე­ბა. სა­ერ­თა­შო­რი­სო დო­ნე­ზე აღი­ა­რე­ბუ­ დმა­ნი­სი იყო, სა­დაც ევ­რა­ზი­ის კონ­ტი­ნენ­ ლექ­ცი­ებს სხვა­დას­ხ­ვა დის­ციპ­ლი­ნა­ში.
ლი მკვლევ­რე­ბი მსმე­ნე­ლებს აც­ნობ­დ­ნენ ტ­ზე ადა­მი­ა­ნის შო­რე­ულ­ ი წი­ნა­პა­რის ყვე­ ეს ყვე­ლა­ფე­რი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი მეც­ნი­
თა­ვი­ანთ დარ­გებ­ში მიმ­დი­ნა­რე კვლე­ ლა­ზე ძვე­ლი ნაშ­თე­ბია აღ­მო­ჩე­ნი­ლი. ე­რე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბას, სა­ერ­თა­შო­რი­სო
ვებს, გა­ნი­ხი­ლავ­დ­ნენ იმ ფუნ­და­მენ­ტურ პოლ სა­ლო­პე­კის დე­და­მი­წის გარ­შე­მო სა­მეც­ნი­ერ ­ ო ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბის დამ­ყა­
სა­კითხებს, რომ­ლებ­ზეც მუ­შა­ო­ბენ სა­მეც­ ფე­ხით მოგ­ზა­ურ ­ ო­ბა ჩვე­ნი სამ­ყა­როს, რე­ბა­სა და ახალ­გაზ­რ­და თა­ო­ბის პრო­
ნი­ე­რო ინ­ს­ტი­ტუ­ტე­ბი. ამ ღო­ნის­ძი­ე­ბებ­მა სხვა ადა­მი­ა­ნე­ბის, გა­რე­მოს, სხვა­დას­ხ­ვა ფე­სი­ულ გან­ვი­თა­რე­ბას ემ­სა­ხუ­რე­ბა.
მსმე­ნელ­თა დი­დი პო­პუ­ლა­რო­ბა მო­ი­პო­ კულ­ტუ­რე­ბის გაც­ნო­ბას გუ­ლის­ხ­მობს. მი­ არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­ის პო­­პუ­­ლა­­რი­­ზა­­ცი­­ის
ვა – მუ­ზე­უმ­ ი მარ­თ­ლაც რომ შეხ­ვედ­რი­სა სი ჟურ­ნა­ლის­ტუ­რი მე­თო­დი „ნელი“ და მიზ­­­ნით, სას­­­კო­­ლო ასა­­კის მო­­ზარ­­­დე­­
და შე­მეც­ნე­ბის ად­გი­ლი გახ­და, სა­დაც სა­ ღრმაა (slow journalism). ეს მიდ­გო­მა ძა­ ბის­­­თ­­­ვის თუ ფარ­­­თო სა­­ზო­­გა­­დო­­ე­­ბის­­­თ­­­
უბ­რობ­დ­ნენ ას­ტ­რო­ფი­ზი­კა­ზე, ადა­მი­ა­ნის ლი­ან ეფექ­ტუ­რად გა­მო­იყ­ ე­ნე­ბა გა­ნათ­ ვის ტარ­­­დე­­ბა შე­­მეც­­­ნე­­ბი­­თი-­­­გა­­სარ­­­თო­­ბი
ევო­ლუ­ცი­ა­სა თუ ისეთ რთულ ორ­გა­ნო­ზე, ლე­ბა­ში. სწო­რედ ამ მე­თოდს ეფუძ­ნე­ბა პროგ­­­რა­­მე­­ბი, რო­­გო­­რე­­ბი­­ცაა სა­­ხა­­ლი­­სო
რო­გო­რიც ტვი­ნი­ა. პოლ სა­ლო­პე­კი­სა და ჰარ­ვარ­დის უნი­ არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­ა, პრე­­ის­­­ტო­­რი­­უ­­ლი თა­­მა­­შე­­
2016 წლი­დან სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ ვერ­სი­ტე­ტის გა­ნათ­ლე­ბის სპე­ცი­ა­ლის­ ბი, არ­­­ქე­­ო­­ლო­­გი­­უ­­რი ნივ­­­თე­­ბის აღ­­­დ­­­გე­­ნა
ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო ტე­ბის ერ­თობ­ლი­ვი სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო და სხვ. ამ პროგ­­­რა­­მებს ჯერ კი­­დევ 1997
დე­პარ­ტა­მენ­ტი მჭიდ­როდ თა­ნამ­შ­რომ­ პრო­ექ­ტი, რო­მე­ლიც სა­ქარ­თ­ვე­ლო­შიც წელს ჩა­­უ­­ყა­­რა სა­­ფუძ­­­ვე­­ლი მუ­­ზე­­უმ­­­მა,
ლობს ექ­სე­ტე­რის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის წარ­ და­ი­ნერ­გა. პროგ­რა­მის და­საწყის­ში თბი­ რო­­დე­­საც სი­­მონ ჯა­­ნა­­ში­­ას სა­­ხე­­ლო­­ბის
მო­მად­გენ­ლებ­თან, პრო­ფე­სორ ემა ლის­ში, ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში, გა­იმ­ არ­თა სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს მუ­­ზე­­უმ­­­ში პა­ლე­ონ­ტო­
ლუზ­ლი­სა და პრო­ფე­სორ პი­ტერ ლი­მინ­ სა­ერ­თა­შო­რი­სო კონ­ფე­რენ­ცი­ა, რო­მელ­ ლო­გი­ურ ­ ი გა­­მო­­ფე­­ნა მო­­ეწყო.
გ­თან. თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის ფარ­გ­ლებ­ში შიც ჰარ­ვარ­დის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის სპე­ცი­ა­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი
შე­მუ­შავ­და დამ­ხ­მა­რე მა­სა­ლა სკო­ლის ლის­ტე­ბი მო­ნა­წი­ლე­ობ­დ­ნენ. თე­ო­რი­ულ აქ­ტი­ურ ­ ად მო­ნა­წი­ლე­ობს ყო­ველ­წ­ლი­
პე­და­გო­გე­ბის­თ­ვის, რო­მე­ლიც სკო­ლის მსჯე­ლო­ბას­თან ერთად კონ­ფე­რენ­ცი­ის უ­რი მეც­ნი­ე­რე­ბის ფეს­ტი­ვა­ლის ორ­
მას­წავ­ლებ­ლებს მუ­ზე­უ­მის გა­მო­ფე­ნებ­ ფარ­გ­ლებ­ში მო­ეწყო შეხ­ვედ­რე­ბი სკო­ გა­ნი­ზე­ბა­ში. ფეს­ტი­ვა­ლის პროგ­რა­მის
ზე გაკ­ვე­თი­ლის ჩა­ტა­რე­ბის დე­ტა­ლურ ლის მოს­წავ­ლე­ებ­თან. ფარ­გ­ლებ­ში მუ­ზე­უმ­ში ეწყო­ბა გა­მო­ფე­
გეგ­მას აც­ნობს. თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბის ფარ­ ამის შემ­დეგ პოლ სა­ლო­პე­კის უშუ­ა­ ნე­ბი, სა­ერ­თა­ში­რი­სო კონ­ფე­რენ­ცი­ე­ბი,
გ­ლებ­ში ჩატარდა სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო ლო ხელ­მძ­ ღ­ვა­ნე­ლო­ბით და ეროვ­ნუ­ სა­ჯა­რო ლექ­ცი­ე­ბი, სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო
პროგ­რა­მე­ბის მოწყ­ვ­ლა­დი ჯგუ­ფე­ბი­სათ­ ლი მუ­ზე­უ­მის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბის ჩარ­თუ­ პროგ­რა­მე­ბი.

100 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 101


2017-2020 წლებ­ში სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის მოს­ ტრე­ნინ­გე­ბი და სე­მი­ნა­რე­ბი, რო­მე­ლიც
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის სხვა­დას­ხ­ვა სა­ წავ­ლე­ე­ბის და მა­თი პე­და­გო­გე­ბის ით­ვა­ლის­წი­ნებს რე­გი­ო­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­
გა­მო­ფე­ნო დარ­ბაზ­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში „ვეფხისტყაოსნის“ თე­მა­ზე შექ­მნ­ ი­ლი მე­ბის სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო საქ­მი­ა­ნო­
იტა­ლი­ის სა­ელ­ჩოს­თან, იტა­ლი­ი­სა და სახ­ვი­თი ხე­ლოვ­ნე­ბის ნა­წარ­მო­ე­ბე­ბი. ბის გაძ­ლი­ერ ­ ე­ბას. სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მთავ­რო­ბა­თა მხარ­და­ წარ­­­მოდ­­­გე­­ნი­­ლი ნა­­მუ­­შევ­­­რე­­ბი კომ­­­ ცენ­ტრ­ ი ხელს უწყობს სხვა მუ­ზე­უ­მებს
ჭე­რით და იტა­ლი­ის სა­მუ­ზე­უ­მო ცენ­ტ­ პ­­­ლექ­­­სუ­­რად აღიქ­­­მე­­ბო­­და გა­­ნა­­თე­­ბით, სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო პროგ­რა­მე­ბის შე­
რებ­თან და ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­თან თა­ნამ­ პერ­­­სო­­ნა­­ჟე­­ბის მოძ­­­რა­­ო­­ბით, ხმე­­ბით, შე­­ მუ­შა­ვე­ბა­ში. ამ თვალ­საზ­რი­სით აღ­სა­
შ­რომ­ლო­ბით მო­ეწყო გა­მო­ფე­ნე­ბი. ხე­­ბით, ფი­­ზი­­კუ­­რი ჩარ­­­თუ­­ლო­­ბით, გარ­­­ ნიშ­ნა­ვია მუ­ზე­უ­მის მი­ერ ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი
თბი­ლის­ში წარ­მოდ­გე­ნი­ლი იყო ბო­ტი­ კ­­­ვე­­უ­­ლი თა­­მა­­შით და თე­­ატ­­­რა­­ლუ­­რი ტრე­ნინ­გე­ბი თბი­ლი­სის მუ­ნი­ცი­პა­ლურ
ჩე­ლის, ლე­ო­ნარ­დოს, მი­ქე­ლან­ჯე­ლოს, ეფექ­­­ტე­­ბით.  ინ­­­ს­­­ტა­­ლა­­ცი­­ებ­­­ში არ­­­სე­­ბუ­­ლი მუ­ზე­უ­მებ­ში, სვა­ნე­თის ის­ტო­რი­ულ­-ეთ­
რა­ფა­ე­ლის, ტი­ცი­ა­ნის, ბერ­ნი­ნის და სხვა ფორ­­­მე­­ბი და კონ­­­ტექ­­­ს­­­ტი იკითხე­­ბო­­ ნოგ­რა­ფი­ულ მუ­ზე­უმ­ში, ივა­ნე ჯა­ვა­ხიშ­
გა­მო­ჩე­ნილ ხე­ლო­ვან­თა ნა­მუ­შევ­რე­ბი. და არა მხო­­ლოდ თვა­­ლე­­ბით, არა­­მედ ვი­ლის სა­ხე­ლო­ბის სამ­ცხე-­ჯა­ვა­ხე­თის
დი­დი წარ­მა­ტე­ბა ჰქონ­და პრო­ექ­ტებს, – ხე­­ლის შე­­ხე­­ბით, მოს­­­მე­­ნით, მხედ­­­ვე­­ მუ­ზე­უმ­ში, აჭა­რის ავ­ტო­ნო­მი­უ­რი რეს­
რომ­ლებ­მაც დამ­თვ­ ა­ლი­ე­რე­ბელს კა­რა­ ლო­­ბის პრობ­­­ლე­­მე­­ბის მქო­­ნე ადა­­მი­­ა­­ პუბ­ლი­კის მუ­ზე­უ­მებ­ში, სიღ­ნა­ღის რა­ი­ო­
ვა­ჯოს 40 ნა­მუ­შევ­რის და ლე­ო­ნარ­დო ნე­­ბის აღ­­­ქ­­­მი­­სა და შეგ­­­რ­­­ძ­­­ნე­­ბის გან­­­სა­­ ნის მუნიციპალურ მუ­ზე­უ­მებ­ში და სხვა.
და ვინ­ჩის 17 ფერ­წე­რუ­ლი ნა­მუ­შევ­რის კუთ­­­რე­­ბუ­­ლო­­ბის გათ­­­ვა­­ლის­­­წი­­ნე­­ბით. 2019 წელს ეროვ­ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა და­
რე­ა­ლუ­რი ზო­მის ციფ­რული რეპ­რო­დუქ­ პრო­ექ­ტ­მა ხე­ლი შე­უწყო კულ­ტუ­რულ­-­შე­ იწყო სა­პი­ლო­ტე პროგ­რა­მა, რო­მე­ლიც
ცი­ე­ბი წა­რუდ­გი­ნა. ეს იყო ორ­გა­ნი­ზა­ცია მოქ­მე­დე­ბით და შე­მეც­ნე­ბით პრო­ცე­სებ­ გუ­ლის­ხ­მობ­და ორ­შა­ბა­თო­ბით სა­შუ­ა­ლო
RaiCom-ის მი­ერ მომ­ზა­დე­ბუ­ლი სა­გან­მა­ ში მხედ­ვე­ლო­ბის პრობ­ლე­მე­ბის მქო­ნე სკო­ლე­ბის მოს­წავ­ლე­თა ვი­ზიტს მუ­ზე­
ნათ­ლებ­ლო-­მულ­ტი­მე­დი­უ­რი პრო­ექ­ტი ბავ­შ­ვ­თა და მო­ზარ­დთ ­ ა ინ­ტეგ­რა­ცი­ას. უ­მებ­ში. პროგ­რა­მის ფარ­გ­ლებ­ში მუ­ზე­
„Opera omnia“, რო­მელ­მაც კა­რა­ვა­ჯოს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის­ უმს თბი­ლი­სის ყვე­ლა სკო­ლა ეს­ტუმ­რა.
და ლე­ო­ნარ­დოს შე­მოქ­მე­დე­ბას მო­უ­ყა­ თ­ვის მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია მი­სი თა­ნამ­შ­ ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის სა­გა­მო­ფე­ნო დარ­
რა თა­ვი. გა­მო­ფე­ნე­ბის ფარ­გლ ­ ებ­ში გა­ რომ­ლე­ბის კვა­ლი­ფი­კა­ცი­ის ამაღ­ლე­ბა. ბა­ზე­ბი ექ­ს­კ­ლუ­ზი­უ­რად მათ­თ­ვის იხ­ს­
ი­მარ­თა სა­ჯა­რო ლექ­ცი­ებ­ ი და ჩა­ტარ­და სწო­რედ ამ მიზ­ნით მუ­ზე­უ­მი რე­გუ­ლა­რუ­ ნე­ბო­და ორ­შა­ბა­თო­ბით. მოს­წავ­ლე­ე­ბი
სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო პროგ­რა­მე­ბი, რომ­ ლად აწყობს სხვა­დას­ხ­ვა ღო­ნის­ძი­ე­ბებს, ხვდე­ბოდ­ნენ მუ­ზე­უ­მის მეც­ნი­ერ­-­თა­ნამ­
ლებ­საც ასო­ბით და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი ადა­ რომ­ლე­ბიც ხელს უწყობს პერ­სო­ნა­ლის შ­რომ­ლებს და ეც­ნო­ბოდ­ნენ ჩვე­ნი მემ­კ­
მი­ა­ნი და­ეს­წ­რო. პრო­ფე­სი­ულ ზრდას. 2005 წლი­დან მუ­ ვიდ­რე­ო­ბის გა­მორ­ჩე­ულ ძეგ­ლებს.
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი ზე­უმ­ში ეწყო­ბა ტრენინგები და სე­მი­ნა­ 2020 წლის გა­ზაფხულ­ზე დაწყე­ბუ­ლი
ცდი­ლობს, რომ იყოს ად­გი­ლი, სა­დაც რე­ბი, რომ­ლებ­საც უძღ­ვე­ბი­ან სმიტ­სო­ პან­დე­მი­ის პე­რი­ოდ­ში სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს
მოს­ვ­ლა, შე­მეც­ნე­ბა თუ თვით­გა­მო­ხატ­ვა ნის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის, UNESCO-ს, ICOM-ის, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი სა­გან­მა­ნათ­ლებ­
ყვე­ლას შე­უძ­ლი­ა. გა­სუ­ლი 15 წლის გან­ მსოფ­ლი­ოს ცნო­ბი­ლი სა­მუ­ზე­უ­მო ცენ­ტ­ ლო საქ­მი­ან­ ო­ბას ვირ­ტუ­ა­ლურ სივ­რ­ცე­ში
მავ­ლო­ბა­ში მუ­ზე­უმ­ში მო­ეწყო მრა­ვა­ლი რე­ბის სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი. მუ­ზე­უ­მი მას­პინ­ ახორ­ცი­ე­ლებ­და: შედ­გა მუ­ზე­უ­მის პროგ­
ღო­ნის­ძი­ე­ბა, რო­მე­ლიც გათ­ვ­ლი­ლი იყო ძ­ლობს ICOM-ის კონ­ფე­რენ­ცი­ებს, რომ­ რა­მე­ბის გან­რი­გი, რო­მელ­ზეც ეწე­რე­ბოდ­
გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი უნა­რე­ბის ადა­მი­ან­თა ლე­ბიც თბი­ლის­ში ICOM სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ნენ რო­გორც თბი­ლი­სის, ასე­ვე რე­გი­ო­ნე­
სა­ჭი­რო­ე­ბებ­ზე თუ ინ­ტე­რე­სებ­ზე. მათ ორ­გა­ნი­ზე­ბით და სხვა პარ­ტ­ნი­ორ ­ ებ­თან ბის სკო­ლე­ბი. მათ სა­შუ­ა­ლე­ბა ჰქონ­დათ,
შო­რის იყო 2015 წლის ივ­ნის­ში მოწყო­ თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბით იმარ­თე­ბა. შეხ­ვედ­როდ­ნენ მუ­ზე­უ­მის სპე­ცი­ა­ლის­ტებს
ბი­ლი გა­მო­ფე­ნა „ხელმისაწვდომობა 2018 წელს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ და უშუ­ალ ­ ოდ მათ­გან მი­ე­ღოთ ახა­ლი ინ­
– ფი­ზი­კუ­რი გა­რე­მოს მიღ­მა“, შვე­დი და ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა უმას­პინ­ძ­ლა ICOM/ ფორ­მა­ცია სა­მეც­ნი­ე­რო აღ­მო­ჩე­ნე­ბის თუ
ქარ­თ­ვე­ლი შეზღუ­დუ­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ CECA-ს სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­მეც­ნი­ერ ­ ო სა­მუ­ზე­უ­მო ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის შე­სა­ხებ. რე­
ბის მქო­ნე პირ­თა ფო­ტო­ე­ბის ექ­სპ­ ო­ზი­ კონ­ფე­რენ­ცი­ას „მუზეუმები, გა­ნათ­ლე­ გუ­ლა­რუ­ლი პროგ­რა­მე­ბის გარ­და ვირ­
ცია თა­ვი­სი ის­ტო­რი­ებ­ ით, რო­მე­ლიც შვე­ ბა და კულ­ტუ­რუ­ლი აქ­ტი­ვო­ბა: ძველ ტუ­ალ
­ ურ სივ­რ­ცე­ში მო­ეწყო რა­მო­დე­ნი­მე
დე­თის სა­ელ­ჩოს, შვე­დუ­რი ინ­ს­ტი­ტუ­ტი­სა და თა­ნა­მედ­რო­ვე მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბებს შო­ კონ­ფე­რენ­ცი­ა. მუ­ზე­უ­მის სა­გან­მა­ნათ­ლებ­
და და­წე­სე­ბუ­ლე­ბის „კოალიცია და­მო­უ­ რის“. კონ­ფე­რენ­ცია ეხე­ბო­და სა­მუ­ზე­უ­ ლო მა­სა­ლა აიტ­ვირ­თა სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
კი­დე­ბე­ლი ცხოვ­რე­ბის­თ­ვის“ ორ­გა­ნი­ზე­ მო გა­ნათ­ლე­ბი­სა და კულ­ტუ­რუ­ლი აქ­ გა­ნათ­ლე­ბის, მეც­ნი­ე­რე­ბი­სა და კულ­ტუ­
ბით ჩა­ტარ­და. ტი­ვო­ბის თე­ო­რი­ულ­-­მე­თო­დო­ლო­გი­ურ რის სა­მი­ნის­ტრ ­ ოს ინი­ცი­ატ
­ ი­ვით შექ­მ­ნილ
აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი­ა, აგ­რეთ­ვე, მუ­ზე­უმ­ სა­კითხებს. კონ­ფე­რენ­ცი­ა­ში მო­ნა­წი­ლე­ ინ­ტერ­ნეტ­პორ­ტალ­ზე. ამას­თა­ნა­ვე, მომ­
ში გამართული გა­მო­ფე­ნა ,,მე ვხე­დავ ობ­და მსოფ­ლი­ოს 35 ქვეყ­ნის 100-ზე მე­ტი ზად­და მცი­რე ვი­დე­ორ­გო­ლე­ბი, შე­მეც­ნე­
თი­თე­ბით“, რომ­ლის პრო­ექ­ტის ხელ­მ­ ექ­ს­პერ­ტი, რომ­ლებ­მაც წარ­მო­ად­გი­ნეს ბით­-­გა­სარ­თო­ბი კითხ­ვა­რე­ბი, სკო­ლის
ძღ­ვა­ნე­ლი მხატ­ვა­რი ქე­თე­ვან მა­ტა­ბე­ სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო პროგ­რა­მე­ბის სა­უ­ მას­წავ­ლებ­ლე­ბის დამ­ხ­მა­რე სა­მუ­შაო მა­
ლი იყო. გა­მო­ფე­ნა­ზე წარ­მოდ­გე­ნი­ლი კე­თე­სო მა­გა­ლი­თე­ბი. სა­ლა, გა­სა­ფე­რა­დე­ბე­ლი ფურ­ც­ლე­ბი და
იყო თბი­ლი­სის სამ­ხატ­ვ­რო აკა­დე­მი­ის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი სხვა პუბ­ლი­კა­ცი­ე­ბი, რომ­ლე­ბიც სო­ცი­ა­
პრო­ფე­სორ-მას­წავ­ლებ­ლე­ბის და სტუ­ თა­ვის გა­მოც­დი­ლე­ბას უზი­ა­რებს სხვა ლუ­რი ქსე­ლე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბით მი­ე­წო­დე­
დენ­ტე­ბის, სხვა­დას­ხ­ვა სას­წავ­ლო და მუ­ზე­უმ­ ებს. რე­გუ­ლა­რუ­ლად ეწყო­ბა ბო­და მუ­ზე­უ­მის ერ­თ­გულ აუდი­ტო­რი­ას.

102 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 103


104

დმანისი ონლაინ
კურსს კითხუ­ლობ­დნ­ ენ მსოფ­ლი­ოს წამ­ და­­სავ­­­ლეთ სა­­ნა­­პი­­რო მზად იყო ყა­­ვის ჭი­­ ასე­­თი ძვე­­ლი მა­­სა­­ლის­­­გან ინ­­­ფორ­­­მა­­ცი­­ის
ყ­ვა­ნი მეც­ნი­ე­რე­ბი დე­და­მი­წის სხვა­დას­ხვ­ ა ქით ხელ­­­ში ლექ­­­ცი­­ის მო­­სას­­­მე­­ნად. ლექ­­­ მი­­ღე­­ბა აქამ­­­დე შე­­უძ­­­ლე­­ბე­­ლი იყო. მსმე­­
წერ­ტი­ლე­ბი­დან: ამე­რი­კი­დან, პრო­ფე­ ცი­­ებს სა­­შუ­­ა­­ლოდ 45 ადა­­მი­­ა­­ნი ეს­­­წ­­­რე­­ბო­­ ნე­­ლებ­­­მა ასე­­ვე გა­­ი­­გეს, რომ დმა­­ნი­­სე­­ლი
სო­რე­ბი რიდ ფე­რინ­გი (ჩრდილოეთ ტე­ და ამერიკის შეერთებული შტა­­ტე­­ბი­­დან, ადა­­მი­­ა­­ნე­­ბი ხორ­­­ცი­­თაც იკ­­­ვე­­ბე­­ბოდ­­­ნენ,

დმანისის პალეოანთროპოლოგიური საველე ხა­სის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი) და მარ­თა ტა­პე­ნი


(მინესოტა, თვინ სი­თის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი),
ბრა­­ზი­­ლი­­ი­­დან, პორ­­­ტუ­­გა­­ლი­­ი­­დან, გერ­­­მა­­
ნი­­ი­­დან, ნი­­დერ­­­ლან­­­დე­­ბი­­დან, იტა­­ლი­­ი­­დან,
რად­­­გან ბა­­ლა­­ხის­­­მ­­­ჭა­­მე­­ლი ცხო­­ვე­­ლე­­ბის
ძვლებ­­­ზე ქვის იარა­­ღის კვა­­ლია აღ­­­მო­­

სკოლა COVID-19-ის რეჟიმში


იტა­ლი­ი­დან დოქ­ტო­რე­ბი სა­ვი­ორ ბარ­ შვე­­ი­­ცა­­რი­­ი­­დან, რუ­­მი­­ნე­­თი­­დან, თურ­­­ქე­­ ჩე­­ნი­­ლი. ის ადა­­მი­­ან­­­მა და­­ტო­­ვა ხორ­­­ცის
ტო­ლი­ნი (ფლორენციის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი), თი­­დან, სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლო­­დან, ინ­­­დო­­ე­­თი­­დან, ძვლი­­დან აც­­­ლი­­სას. ასე­­ვე სა­­ინ­­­ტე­­რე­­სო
ლუ­კა პან­დოლ­ფი (ფლორენციის უნი­ვერ­ ის­­­რა­­ე­­ლი­­დან, კე­­ნი­­ი­­დან, მა­­ლა­­ვი­­დან და იყო იმის გა­­გე­­ბა, რომ დმა­­ნი­­სე­­ლი ადა­მი­
განათლება > ანა მარ­გ­ვე­ლაშ­ვი­ლი სი­ტე­ტი) და ომარ სი­რი­ლი (პიზის უნი­ვერ­ სხვა. „დმანისი ონ­­­ლა­­ინ“ გახ­­­ლ­­­დათ ერ­­­თ­­­ ა­ნი კბი­­ლის ჩხირ­­­საც იყე­­ნებ­­­და და კა­­რი­­ე­­
სი­ტე­ტი), ყა­ზა­ხე­თი­დან დოქ­ტო­რი რიდ კო­ -ერ­­­თი პირ­­­ვე­­ლი (ან, შე­­საძ­­­ლო­­ა, სუ­­ლაც სიც ჰქონ­­­და. ის საკ­­­მა­­ოდ ჭკვი­­ა­­ნი იყო და
დმა­ნი­სის პა­ლე­ო­ან­თ­რო­პო­ლო­გი­უ­რი სა­ვე­ლე სკო­ლა უკ­ვე 11 წე­ლია უცხო­ელ სტუ­დენ­ტებს მას­პინ­ძ­ლობს. სა­ვე­ლე ი­ლი (ნაზარბაევის უნი­ვერ­სი­ტე­ტი), ხო­ლო პირ­­­ვე­­ლი) სა­­ვე­­ლე სკო­­ლა, რო­­მე­­ლიც გა­­ მტა­­ცე­­ბე­­ლი ცხო­­ვე­­ლე­­ბით მდი­­დარ გა­­რე­­
სკო­ლა ოთხ­კ­ვი­რი­ა­ნი პროგ­რა­მაა და არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ გათხ­რებ­თან ერ­თად თე­ო­რი­ულ ნა­წილ­საც მო­იც­ ავს. დმა­ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ი­დან და­­ვი­­და ონ­­­ლა­­ინ რე­­ჟიმ­­­ში და პან­­­დე­­მი­­ის მო­­ში ახერ­ხებ­და ცხოვ­­­რე­ბას. ამ გა­­რე­­მო­­
ნის­ში სტუ­დენ­ტებს მსოფ­ლი­ოს წამ­ყ­ვან მეც­ნი­ე­რებ­თან ურ­თი­ერ­თო­ბი­სა და დის­კუ­სი­ე­ბის წარ­მო­ე­ბის უნი­კა­ლუ­რი პრო­ფე­სო­რი და­ვით ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძე, გა­­მო არ გა­­უქ­­­მ­­­და არც სტუ­­დენ­­­ტე­­ბის მი­­ ში, სა­­დაც ასე უხ­­­ვად იყო ხი­­ფა­­თი, მა­თი
სა­შუ­ა­ლე­ბა ეძ­ლე­ვათ. ეს მეც­ნი­ე­რე­ბი დმა­ნი­სის არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი ძეგ­ლის მკვლევ­რე­ბი არი­ან და სწო­რედ მა­თი დოქ­ტო­რე­ბი მაია ბუხ­სი­ა­ნი­ძე, ანა მარ­ ღე­­ბა და არც სა­­მეც­­­ნი­­ე­­რო დის­­­კუ­­სი­­ე­­ბი. (პერიოდული) არ­სე­ბო­ბის კვა­ლი მა­ინც
გ­ვე­ლაშ­ვი­ლი და თე­ო­ნა შე­ლი­ა. გარ­და ამით არა მარ­­­ტო მსოფ­­­ლიო რე­­გუ­­ლა­­ცი­­ რამ­­­დე­­ნი­­მე ათე­­უ­ლ ათა­ს წე­ლს ით­ვ­ლის.
უშუ­ა­ლო კვლე­ვის შე­დე­გე­ბია ის სი­ახ­ლე­ე­ბი, რომ­ლებ­საც ფარ­თო სა­ზო­გა­დო­ე­ბა მოგ­ვი­ა­ნე­ბით მე­დი­ის­გან იგებს.
ამი­სა, ასე­ვე სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი ე­­ბის დაც­­­ვა მოხ­­­და, არა­­მედ გა­­ფარ­­­თოვ­­­და ეს ხომ ბევ­­­რად მე­ტი­­ა, ვიდ­­­რე თა­­ნა­­მედ­­­
მუ­ზე­უ­მი­დან, და­ვით ჟვა­ნი­ამ და გი­ორ­გი დამ­­­ს­­­წ­­­რე­­თა რა­­ო­­დე­­ნო­­ბაც. ბევ­­­რად მეტ­­­მა რო­­ვე ადა­­მი­­ა­­ნის და­­წე­­რი­­ლი ის­­­ტო­­რი­­ა.


ლე­ვან­დე­ლი სა­ვე­ლე სკო­ლა საკ­ ლო­ბე­ბი ბევ­რად დი­დი­ა, ვიდ­რე ჩვენ წარ­ სამ­წუ­ხა­როდ, გათხ­რებ­ში მო­ნა­წი­ლე­ო­ ბი­ძი­ნაშ­ვილ­მა ჩა­ატ ­ ა­რეს ქვის იარა­ღე­ბის ადა­­მი­­ან­­­მა შეძ­­­ლო მო­­ნა­­წი­­ლე­­ო­­ბა სრუ­­ ყო­ვე­ლი ლექ­ცი­ის შემ­დეგ ინ­ტენ­სი­უ­
მა­ოდ ნო­ვა­ტო­რუ­ლი იყო და წი­ნა მოგ­ვედ­გი­ნა. დმა­ნი­სის გუნ­დ­მა საკ­მა­ოდ ბას ვერ მი­ი­ღებ­დნ­ ენ მსურ­ვე­ლი სტუ­დენ­ დამ­ზა­დე­ბის ონ­ლა­ინ მას­ტერ­კ­ლა­სი. ლი­­ად უსას­­­ყიდ­­­ლოდ და თა­­ნაც მო­­ა­­ხერ­­­ რი დის­კუ­სი­ე­ბი იმარ­თე­ბო­და. სა­ბო­ლოო
წლებ­ში ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი შეკ­რე­ბე­ბის­ სწრა­ფად მო­ახ­დი­ნა ახალ გა­მოწ­ვე­ვებ­ზე ტე­ბი და მეც­ნი­ე­რე­ბი, მაგ­რამ ონ­ლა­ინ ლექ­­­ცი­­ე­­ბი და­­გეგ­­­მი­­ლი იყო თბი­­ლი­­სის ხა გაც­­­ნო­­ბო­­და დმა­­ნი­­სის უახ­­­ლეს კვლე­­ ანო­ნი­მუ­რი გა­მო­კითხ­ვით, რო­მე­ლიც
გან მკვეთ­რად გან­ს­ხვ­ ავ­დე­ბო­და. რე­ა­გი­რე­ბა და დრო­ულ ­ ი ადაპ­ტა­ცი­ა. დარ­ პლათფორმამ უნი­კა­ლუ­რი და შე­უზღუ­ დრო­­ით სა­­ღა­­მოს 6 სა­­ათ­­­ზე. ეს დრო სა­­ ვებს არქეოლოგიასა და გე­­ო­­ლო­­გი­­ა­­ში, უაღრესად პო­ზი­ტი­უ­რი იყო, მო­ნა­წი­ლე­
2020 წე­ლი COVID-19-ის პან­დე­მი­ის გა­ ვი­ნის პე­რიფ­რა­ზი­რე­ბა რომ მო­ვახ­დი­ნოთ, და­ვი სა­შუ­ა­ლე­ბა მის­ცა მსოფ­ლი­ოს ყვე­ შუ­­ა­­ლე­­ბას იძ­­­ლე­­ო­­და, მაქ­­­სი­­მა­­ლუ­­რად მიგ­­­ დმა­­ნი­­სის ნა­­მარხ ცხო­­ვე­­ლებ­­­ზე, ად­­­რე­­ულ ებ­მა მო­ითხო­ვეს ონ­ლა­ინ პლატფორმის
მო გა­მოწ­ვე­ვე­ბი­თაა სავ­სე. მარ­თა­ლი­ა, გა­დარ­ჩე­ბა არა ის სა­ხე­ობ­ ა, რო­მე­ლიც ლა წერ­ტილ­ში მცხოვ­რებ სტუ­დენ­ტს­ ა თუ ვე­­ცა დას­­­წ­­­რე­­ბის შე­­საძ­­­ლებ­­­ლო­­ბა მსოფ­­­ ადა­­მი­­ა­­ნებ­­­ზე. დამ­­­ს­­­წ­­­რე­­ებ­­­მა და­­მა­­ტე­­ბით შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა და მო­მა­ვალ­ში ჩა­ტა­რე­ბულ
პანდემიის გა­მო ადა­მი­ა­ნუ­რი, პი­რა­დი ყვე­ლა­ზე ჭკვი­ა­ნი ან ძლი­ე­რი­ა, არა­მედ ლექ­ტორს, ერ­თ­მა­ნეთს შეხ­ვედ­როდ­ნენ ლი­­ოს თით­­­ქ­­­მის ყვე­­ლა წერ­­­ტი­­ლი­­დან შე­­იტყ­­­ვეს, თუ რო­­გორ იყე­­ნებ­­­დ­­­ნენ სივ­­­რ­­­ ლექ­ცი­ებ­ზე დას­წ­რე­ბის სურ­ვი­ლიც გა­
ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი შე­იზღუ­და, მაგ­რამ მან ის, რო­მე­ლიც ად­ვი­ლად ეგუ­ებ­ ა გა­რე­ და ლექ­ცი­ე­ბი და დის­კუ­სი­ე­ბი გა­ე­მარ­თათ. ლექ­­­ცი­­ე­­ბის მოს­­­მე­­ნის მსურ­­­ველ­­­თათ­­­ვის. ცეს ად­­­რე­­უ­­ლი ადა­­მი­­ა­­ნე­­ბი და ცხო­­ვე­­ლე­­ბი. მოთ­ქვ­ ეს.
ისეთ სხვა ტი­პის ურ­თი­ერ­თო­ბებ­ზე გა­ მო პი­რო­ბე­ბის ცვლი­ლე­ბებს და ერ­გე­ბა “დმანისი ონ­ლა­ი­ნის“ ფარ­გ­ლებ­ში და­ ასეც მოხ­­­და, ონ­­­ლა­­ინ სკო­­ლას უამ­­­რა­­ვი მათ გა­­ი­­გეს, რომ დმა­­ნი­­სის მარ­­­ტორ­­­ქის დმა­ნი­სის პა­ლე­ო­ან­თ­რო­პო­ლო­გი­უ­რი
დას­ვ­ლას შე­უწყო ხე­ლი, რომ­ლე­ბიც არ­სე­ ახალ გა­რე­მოს. დმა­ნი­სის გუნ­დიც მო­ერ­ ი­გეგ­მა ოთხ­კ­ვი­რი­ან­ ი სა­ლექ­ციო კურ­სი, მსმე­­ნე­­ლი და მო­­ნა­­წი­­ლე ჰყავ­­­და. სა­­ღა­­მოს კბი­­ლის კვლე­­ვი­­სას პირ­­­ვე­­ლად გახ­­­და შე­­ სკო­ლა შე­ი­ნარ­ჩუ­ნებს ონ­ლა­ინ პლათ­
ბობ­და, მაგ­რამ მათ ინ­ტენ­სი­უ­რად არ ვი­ გო ახალ გა­რე­მო პი­რო­ბებს და დმა­ნი­ რო­მე­ლიც 12 ლექ­ცი­ას მო­ი­ცავ­და. ლექ­ 10 სა­­ათ­­­ზე ერ­­­თ­­­ვე­­ბოდ­­­ნენ მსურ­­­ვე­­ლე­­ბი მა­ საძ­­­ლე­­ბე­­ლი პრო­­ტე­­ო­­მის (ცილა) ამო­­ღე­­ბა ფორ­მას და მო­მა­ვალ­ში მსურ­ვე­ლებს
ყე­ნებ­დით. ასე­თი­ა, მა­გა­ლი­თად, ონლაინ სის პა­ლე­ოა­ ნ­თ­რო­პო­ლო­გი­ურ­მა სა­ვე­ლე ცი­ე­ბი იმარ­თე­ბო­და ყო­ველ ორ­შა­ბათს, ნი­ლა­დან (ფილიპინები), ხო­­ლო დი­­ლის 7 და შემ­­­დეგ გე­­ნე­­ტი­­კუ­­რი კავ­­­ში­­რე­­ბის დად­­­ ბევრ სა­ინ­ტე­რე­სო ლექ­ცი­ას­ ა და სე­მი­ნარს
პლატფორმები, რო­მელ­თა შე­საძ­ლებ­ სკოლამ ონ­ლა­ინ სივ­რ­ცე­ში გა­და­ი­ნაც­ვ­ლა. ოთხ­შა­ბათს და პა­რას­კევს. სა­ლექ­ციო სა­­ათ­­­ზე ამე­­რი­­კის შე­­ერ­­­თე­­ბუ­­ლი შტა­­ტე­­ბის გე­­ნა. ეს ახა­­ლი სიტყ­­­ვაა მეც­­­ნი­­ე­­რე­­ბა­­ში. შეს­თა­ვა­ზებს.

saqarTvelos erovnuli muzeumi 105


106

ტერენტი გრანელის
„მემენტო მორი“
ახალი შენაძენი > ვახტანგ ცინცაძე


ა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი მუ­
ზე­უ­მის კო­ლექ­ცი­ას კი­დევ ერ­
თი ახა­ლი ექ­ს­პო­ნა­ტი – ტე­რენ­ტი
გრა­ნე­ლის ლექ­სის MEMENTO MORI
მხატ­ვ­რუ­ლი ნა­მუ­შე­ვა­რი შე­ე­მა­ტა, რო­
მე­ლიც არ­გენ­ტი­ნა­ში მოღ­ვა­წე მხატ­ვარ
გო­ჩა გა­ი­ო­სის (შათირიშვილის) მი­ე­რაა
შექ­მ­ნი­ლი. ნა­მუ­შე­ვა­რი წარ­მო­ად­გენს
ერ­თა­დერთ ეგ­ზემ­პ­ლა­რად შექ­მ­ნილ
მხატ­ვ­რულ გა­მო­ცე­მას ათ­მეტ­რი­ან გრაგ­
ნილ­ზე. MEMENTO MORI-ს ორი­გი­ნა­
ლუ­რი გა­ფორ­მე­ბა შეს­რუ­ლე­ბუ­ლია აკ­
ვა­რე­ლით, მხატ­ვ­რუ­ლი კა­ლიგ­რა­ფია კი
– ჩი­ნუ­რი ტუ­შით. მა­სა­ლად გა­მო­ყე­ნე­ბუ­
ლია იაპო­ნუ­რი ნა­კა­რის ქა­ღალ­დი.
ნა­მუ­შე­ვა­რი ნა­წი­ლია ციკ­ლი­სა
,,ხელოვნება ქა­ღალ­დ­ზე“, რო­მე­ლიც
მო­ი­ცავს ქარ­თ­ვე­ლი პო­ე­ტე­ბი­სა და
მწერ­ლე­ბის (ტიციან ტა­ბი­ძე, გრი­გოლ
რო­ბა­ქი­ძე, პა­ო­ლო იაშ­ვი­ლი, ტე­რენ­ტი
გრა­ნე­ლი, სი­მონ ჩი­ქო­ვა­ნი, გა­ლაკ­ტი­
ონ ტა­ბი­ძე, კო­ლაო ნა­დი­რა­ძე და სხვ.)
ტექ­სტ­ ე­ბის მხატ­ვ­რულ გა­ფორ­მე­ბას,
შექ­მ­ნილს არ­გენ­ტი­ნის დე­და­ქა­ლაქ ბუ­ე­
ნოს­-ა­ი­რეს­ში 2014 – 2019 წლებ­ში. გო­ჩა
გა­ი­ო­სის თი­თო­ე­უ­ლი ნა­მუ­შე­ვა­რი წარ­
მო­ად­გენს უნი­კა­ლურ და ერ­თა­დერთ
ეგ­ზემ­პ­ლარს, შეს­რუ­ლე­ბულს სხვა­დას­ხ­
ვა წარ­მო­მავ­ლო­ბის, ხა­რის­ხის, ფორ­მის,
ზო­მის, წო­ნი­სა და სის­ქის ფურ­ცელ­ზე.
პო­ეტ ტე­რენ­ტი გრა­ნე­ლის ლექ­სის
MEMENTO MORI-ს მხატ­ვ­რუ­ლი გა­მო­ცე­
მის ავ­ტო­რი, რო­მელ­მაც სა­ქარ­თ­ვე­ლოს
ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს სა­ჩუქ­რად გა­დას­ცა
ეს უნი­კა­ლუ­რი ექ­ს­პო­ნა­ტი, სამ­შობ­ლო­
დან სამ­ხ­რეთ ამე­რი­კა­ში გა­დახ­ვე­წი­ლი
ქარ­თ­ვე­ლი გა­ი­ოზ შა­თი­რიშ­ვი­ლი­ა. სამ­ხ­
რეთ ამე­რი­კის ერ­თ­-ერთ ულა­მა­ზეს ქვე­
ყა­ნა­ში – არ­გენ­ტი­ნა­ში – მო­ქა­ლა­ქე­ო­ბის
მი­ღე­ბის შემ­დ­გომ მან არ და­კარ­გა თა­ვი­
სი ფეს­ვე­ბი და მოღ­ვა­წე­ო­ბა გო­ჩა გა­ი­ო­

saqarTvelos erovnuli muzeumi 107


სის სა­ხე­ლით გა­ნაგ­რ­ძო. უცხო ქვე­ყა­ნა­ში
მა­მის სა­ხე­ლი მის გვა­რად და სავიზიტო
ბა­რა­თად იქ­ცა, რა­მაც საკმაოდ დი­დი
წარ­მა­ტე­ბა მო­უტ ­ ა­ნა ემიგ­რანტ ქარ­თ­
ველს. დღეს გო­ჩა გა­ი­ო­სი, არ­გენ­ტი­
ნის მო­ქა­ლა­ქე, მცხოვ­რე­ბი არ­გენ­ტი­ნის
დე­და­ქა­ლაქ ბუ­ე­ნოს­-ა­ირ ­ ეს­ში, Gocha’s
Books გა­ლე­რი­ის მფლო­ბე­ლი და მრა­ვა­
ლი გა­მო­ფე­ნე­ბის ავ­ტო­რი­ა, რო­მელ­საც
მსოფ­ლი­ოს სხვა­დას­ხ­ვა ქა­ლა­ქის მუ­ზე­
უ­მე­ბი­სა და გა­ლე­რე­ებ­ ის სა­ექ­ს­პო­ზი­ციო
სივ­რ­ცე­ებ­ში მრა­ვა­ლი პერ­სო­ნა­ლუ­რი
გა­მო­ფე­ნა აქვს მოწყო­ბი­ლი.
გო­ჩა შა­თი­რიშ­ვილ­მა სა­ქარ­თ­ვე­ლო 19
წლის ასაკ­ში, 1989 წელს და­ტო­ვა. სა­ქარ­
თ­ვე­ლოს სა­ხელ­მ­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის
ფი­ლო­ლო­გი­ის ოთხი კურ­სის დას­რუ­ რი­ო­ზუ­ლად გა­ი­ტა­ცა ხე­ლოვ­ნე­ბამ. იგი დღეს უკ­ვე არ­გენ­ტი­ნის მო­ქა­ლა­ქე,
ლე­ბის შემ­დ­გომ მან სწავ­ლა პო­ლო­ნეთ­ და­უმ­ ე­გობ­რ­და ამ სფე­როს წარ­მო­მად­ გო­ჩა გა­იო­ ­სი, არ ტო­ვებს თა­ვის ფიქ­
ში გა­აგ­რძ­ ე­ლა, ვარ­შა­ვა­ში 1995 წელს გენ­ლებს, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი პო­ლო­ნე­ რებს სამ­შობ­ლო­ზე – სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ზე და
და­იც­ვა სა­დოქ­ტო­რო დი­სერ­ტა­ცი­ა, რო­ ლი წარ­მო­შო­ბის ქალ­ბა­ტონს – ალი­ცია ამ ნოს­ტალ­გი­ას ქარ­თუ­ლი შე­მოქ­მე­დე­
მე­ლიც ეხე­ბო­და XIX სა­უ­კუ­ნის პო­ლო­ გოლ­დ­ბა­უშ დე ჯი­ან­გ­რან­დეს, რო­მე­ლიც ბის სი­ახ­ლო­ვე­ში ხე­დავს, რომ­ლის კარ­
ნე­თის ის­ტო­რი­ოგ­რა­ფი­ა­სა და ლი­ტე­რა­ შემ­დ­გომ­ში მი­სი ფერ­წე­რის პე­და­გო­გი გი მა­გა­ლი­თია მის მი­ერ შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი
ტუ­რა­ში სა­ქარ­თ­ვე­ლოს შე­სა­ხებ და­ცულ გახ­და. მას ასე­ვე ლექ­ცი­ებს უკითხავ­დ­ ქარ­თ­ვე­ლი მწერ­ლე­ბი­სა და პო­ე­ტე­ბის
ცნო­ბებს. დოქ­ტო­რის ხა­რის­ხის მი­ღე­ბის ნენ გა­მო­ჩე­ნი­ლი მხატ­ვა­რი ხუ­ან ეიშ­ლე­ შე­მოქ­მე­დე­ბის გა­ზი­ა­რე­ბა, შერ­წყ­მა და
შემ­დეგ მას უნივერსიტეტში კა­თედ­რა­ზე რი, არ­გენ­ტი­ნის სი­ურ­რე­ა­ლიზ­მის მა­მამ­ პო­პუ­ლა­რი­ზა­ცი­ა. სამ­შობ­ლო­ზე მო­ნატ­
მუ­შა­ო­ბა შესთავაზეს, მაგრამ მან ახა­ლი თა­ვა­რი ვიქ­ტორ ჩა­ბი, გრა­ვი­უ­რი­სა და რე­ბუ­ლი სიტყ­ვის ძა­ლას მხატ­ვ­რულ ოს­
ქვეყ­ნის გაც­ნო­ბა გადაწყვიტა და სა­მი გრა­ფი­კის ხე­ლოვ­ნე­ბას კი იგი ალი­ცია ტა­ტო­ბას უხა­მებს და ქმნის თა­ვის შე­სა­
კვი­რის თავ­ზე არ­გენ­ტი­ნა­ში გა­ემ­გ­ზავ­რა. დი­აზ რი­ნალ­დის სა­ხე­ლოს­ნო­ში და­ე­უფ­ ნიშ­ნავ ნა­მუ­შევ­რებს.
არ­გენ­ტი­ნა­ში გო­ჩა შა­თი­რიშ­ვი­ლი სე­ ლა.

108 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 109


110

და მუ­ზე­უ­მის მეც­ნი­ე­რე­ბი. ასე გაჩ­ნ­და დამ­ხ­მა­რე ვი­დე­ო­ებ­ ი­თა და სა­ინ­ტე­რე­სო ნა­ი­რი ენ­თუ­ზი­აზ­მით მო­ნა­წი­ლე­ობ­დ­ნენ
ახა­ლი რუბ­რი­კა „კურატორი სახ­ლი­ ის­ტო­რი­ებ­ ით ვა­ზი­არ
­ ებ­დით. რო­გორც სტუ­დენ­ტე­ბი და სკო­ლის მოს­
დან“, რო­მელ­შიც ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ყვე­ლა ახა­ლი რუბ­რი­კის თუ კამ­პა­ნი­ წავ­ლე­ე­ბი, ასე­ვე მა­თი მშობ­ლე­ბი.
კუ­რა­ტო­რე­ბი ამა თუ იმ კო­ლექ­ცი­ი­სა ის წა­მოწყე­ბი­სას ვით­ვა­ლის­წი­ნებ­დით პან­დე­მი­ის დროს აქ­ტი­უ­რად ვაგ­რ­
და მეც­ნი­ე­რუ­ლი სი­ახ­ლე­ე­ბის შე­სა­ხებ მუ­ზე­უ­მის მე­გობ­რე­ბის ინ­ტე­რეს­სა და ძე­ლებ­დით პარ­ტ­ნი­ო­რებ­თან თა­ნამ­შ­
გვი­ამ­ბო­ბენ ვირ­ტუ­ა­ლურ სივ­რ­ცე­ში. მსოფ­ლიო მუ­ზე­უმ­ ე­ბის პრაქ­ტი­კას. სწო­ რომ­ლო­ბას. მა­ი­სი­დან ინ­ტერ­ნეტ­სივ­

ერთ დღე­ში შეც­ვ­ლი­ლი პირ­ვე­ლი ვი­დე­ოს გა­მოქ­ვეყ­ნე­ბის­თა­


ნა­ვე მი­ღე­ბულ­მა პო­ზი­ტი­ურ­მა გა­მოხ­
მა­უ­რე­ბებ­მა და კო­მენ­ტა­რებ­მა მიგ­
რედ ასე და­იწყო კამ­პა­ნია ინ­ს­ტაგ­რამ­ზე
და facebook-ზე „გააცოცხლე ეროვ­ნუ­ლი
მუ­ზე­უ­მის კო­ლექ­ცი­ა“, რო­მელ­შიც ერ­თ­
რ­ცეს შე­ე­მა­ტა ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის,
„National Geographic სა­ქარ­თ­ვე­ლოს“
და „სილქნეტის“ ერ­თობ­ლი­ვი გა­და­ცე­

სა­მუ­ზე­უ­მო ცხოვ­რე­ბა ვახ­ვედ­რა, რომ სწო­რი გე­ზი გვქონ­და


აღე­ბუ­ლი. ამას მოჰ­ყვ­ ა ჩვე­ნი რეს­ტავ­
რა­ტო­რე­ბის არაჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი რუბ­რი­კა
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ციფ­რუ­ლი კო­მუ­ნი­კა­ცია მსოფ­ლიო პან­დე­მი­ის დროს „რესტავრაცია სახ­ლი­დან“, რო­მელ­შიც
ისი­ნი გვიყ­ვე­ბი­ან, რო­გორ მო­ვუ­ა­როთ
კომუნიკაცია > ანა ვე­რუ­ლაშ­ვი­ლი ძველ ფო­ტო­ებ­სა თუ დო­კუ­მენ­ტებს სახ­
ლის პი­რო­ბებ­ში. სო­ცი­ა­ლურ ქსე­ლებ­ში
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმს დღე­ის­თვ­ ის ყვე­ლა პო­პუ­ლა­რუ­ლი სო­ცი­ა­ლუ­რი მე­დი­ის არ­ხ­ზე თა­ვი­სი ოფი­ სხვა­დას­ხ­ვა შე­კითხ­ვას და სურ­ვი­ლებს
ცი­ა­ლუ­რი გვერ­დი აქვს. მსოფ­ლიო პან­დე­მი­ის დროს ჩვე­ნი ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ის ონ­ლა­ინ­პ­ლატ­ფორ­მე­ბი კი­დევ უფ­რო ვი­ღებ­დით, თუ რა თე­მებ­ზე უნ­დო­და
გა­აქ­ტი­ურ­და. ჩვენ­მა გუნ­დ­მა მი­ი­ღო ეს გა­მოწ­ვე­ვა რო­გორც ახა­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა და ჩვენს მე­გობ­რებს ვირ­ტუ­ ჩვენს აუდი­ტო­რი­ას ჩვე­ნი კუ­რა­ტო­რე­
ა­ლუ­რად გა­უ­ზი­ა­რა მუ­ზე­უ­მის მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი მა­სა­ლა. ბი­სა და რეს­ტავ­რა­ტო­რე­ბის­გან ინ­ფორ­
მა­ცი­ის მი­ღე­ბა. შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, რომ
კა­რან­ტინ­მა მოგ­ვ­ცა შე­საძ­ლებ­ლო­ბა,


სე­ვე რო­გორც ძა­ლი­ან ბევ­რი ინ­ს­ პ­ლატ­ფორ­მა და ჩვე­ნი შე­მოქ­მე­დე­ბი­თი ნულ­მა კრი­ზის­მა გა­მო­ავ­ლი­ნა ჩვე­ნი უშუ­ალ­ ოდ მეც­ნი­ე­რებს და მთა­ვარ რეს­
ტი­ტუ­ცი­ა, ჩვენც სრუ­ლი­ად გან­სხ­ ­ვა­ უნა­რიც. მივ­ხ­ვ­დით, რომ ეს იყო შე­საძ­ საქ­მი­ა­ნო­ბის ახა­ლი მი­მარ­თუ­ლე­ბე­ბი. ტავ­რა­ტო­რებს შევ­ხ­ვედ­რო­დით და გაგ­
ვე­ბუ­ლი რე­ა­ლო­ბი­სა და გა­მოწ­ვე­ვის ლებ­ლო­ბა, რო­დე­საც მუ­ზე­უ­მი ახა­ლი პირ­ველ ეტაპ­ზე ლუვ­რის, ბრი­თიშ მუ­ზე­ ვეც­ნო ისი­ნი.
წი­ნა­შე აღმოვჩნდით. ერთ დღე­ში უნ­და ფორ­მა­ტით უნ­და წარ­მო­ჩე­ნი­ლი­ყო და, უ­მის, ორ­სეს, მეტ­რო­პო­ლი­ტენ მუ­ზე­უ­მი­სა და­მე­თან­ხ­მე­ბით, რომ გან­სა­კუთ­რე­
შეგ­ვეც­ვა­ლა კო­მუ­ნი­კა­ცია სა­ზო­გა­დო­ე­ ამავ­დ­რო­უ­ლად, გაგ­ვე­მარ­ტი­ვე­ბი­ნა და და კი­დევ მრა­ვა­ლი მუ­ზე­უ­მის მსგავ­სად, ბუ­ლი ყუ­რადღე­ბა ჩვენს პა­ტა­რა მე­გობ­
ბას­თან – სა­მუ­ზე­უ­მო ცხოვ­რე­ბა უნ­და გაგ­ გაგ­ვე­ხა­ლი­სე­ბი­ნა ჩვე­ნი დამ­თ­ვა­ლი­ე­ ჩვენს ვიზიტორებს გა­მო­ფე­ნე­ბის ონ­ლა­ინ რებს სჭირ­დე­ბო­დათ, რად­გან მათ­თ­ვის
ვეგ­რ­ძე­ლე­ბი­ნა, თუმ­ცა მხო­ლოდ ციფ­რულ რებ­ლე­ბის­თ­ვის სახ­ლ­ში ყოფ­ნის პე­რი­ 3D დათ­ვა­ლი­ე­რე­ბა შევ­თა­ვა­ზეთ. ყვე­ლა­ზე რთუ­ლი იყო პან­დე­მი­ის პი­რო­
სივ­რ­ცე­ში. ო­დი. შემ­დეგ, გა­დავ­წყ­ვი­ტეთ, დამ­თ­ვა­ლი­ ბებ­ში სახ­ლ­ში ყოფ­ნა. შე­ვე­ცა­დეთ, გაგ­
მი­უ­ხე­და­ვად სტრე­სი­სა, ოპ­ტი­მიზ­მი შე­ ვერ ვიტყ­ვი, რომ ამ სი­ტუ­ა­ცი­ის­თ­ვის ე­რებ­ლის­თვ­ ის მე­ტი სი­ახ­ლე შეგ­ვე­თა­ ვე­ხა­ლი­სე­ბი­ნა მა­თი იზო­ლა­ცი­აშ­ ი  ყოფ­ნა
ვი­ნარ­ჩუ­ნეთ და გა­მოწ­ვე­ვა მი­ვი­ღეთ. სრუ­ლი­ად მო­უმ­ზა­დე­ბელ­ნი აღ­მოვ­ჩ­ ვა­ზე­ბი­ნა: გვინ­დო­და ეგ­რ­ძ­ნოთ, რომ და სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო დე­პარ­ტა­მენ­ტ­თან
შე­იძ­ლე­ბა ით­ქ­ვას, რომ მუ­ზე­უ­მის 100 ნ­დით, ვი­ნა­ი­დან ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ი აგ­რძ­ ე­ლებს მათ­თ­ ერ­თად შევ­ქ­მე­ნით ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის
ათას­ზე მე­ტი ვირ­ტუ­ა­ლუ­რი მე­გო­ბა­რი ყო­ველ­თ­ვის გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი პა­სუ­ ვის მუ­შა­ო­ბას და მათ­თან მე­გობ­რო­ბას. გა­მორ­ჩე­უ­ლი ექ­ს­პო­ნა­ტე­ბის ონ­ლა­ინ­გა­
მო­დუ­ნე­ბის სა­შუ­ა­ლე­ბას არ გვაძ­ლევ­ ხის­მ­გებ­ლო­ბით ეკი­დე­ბო­და ციფ­რულ ჩვე­ნი ორი ძლი­ე­რი მხა­რე და­ვა­კავ­ სა­ფე­რა­დებ­ლე­ბი, ფაზ­ლე­ბი და წა­მა­ხა­ლი­
და. გა­აქ­ტი­ურ­და ჩვე­ნი ყვე­ლა ონ­ლა­ინ­ კო­მუ­ნი­კა­ცი­ას, მაგ­რამ სწო­რედ აღ­ნიშ­ ში­რეთ ერ­თ­მა­ნეთ­თან – კო­ლექ­ცი­ე­ბი სე­ბე­ლი ქვი­ზე­ბი, რომ­ლებ­საც სხვა­დას­ხ­ვა
„ციფრული რეს­ტავ­რა­ცი­ის“ ონ­ლა­ინ­თა­
მა­შებს და „ინტერაქტიულ ჰერ­ბა­რი­უმს“
აერ­თი­ან­ ებს. „ინტერაქტიული ჰერ­ბა­
რი­უ­მი“ კავ­კა­სი­ის ტე­რი­ტო­რი­აზ­ ე არ­სე­
ბულ მცე­ნა­რე­თა მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბას
გა­გაც­ნობთ. შე­გიძ­ლი­ათ ნა­ხოთ, რო­მე­
ლი მცე­ნა­რე სად იზ­რ­დე­ბა, რო­მელ ოჯახს
მი­ე­კუთ­ვ­ნე­ბა და რა თვი­სე­ბე­ბით არის გა­
მორ­ჩე­ულ ­ ი.
ჩვე­ნი ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ის­თვ­ ის  ბავ­შ­ვებ­თან
კო­მუ­ნი­კა­ცია და სა­მუ­ზე­უმ­ ო ცხოვ­რე­
ბის მა­თი ინ­ტე­რე­სე­ბის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­
ბით  წარ­მარ­თ­ვა  პრი­ო­რი­ტე­ტი­ა.  გან­სა­
კუთ­რე­ბით გვა­ხა­რებს მა­თი ინ­ტე­რე­სი და
გა­მორ­ჩე­უ­ლი ყუ­რადღე­ბა, რო­მე­ლიც 1
ივ­ნისს, ბავ­შ­ვე­ბის­თ­ვის შექ­მ­ნილ შე­მეც­
ნე­ბით­-­გა­სარ­თო­ბი აქ­ტი­ვო­ბე­ბის ნაკ­რებს
„მხიარული თავ­გა­და­სავ­ლე­ბის მუ­ზე­უმ­ ი“
მოჰ­ყ­ვა.  „მხიარული თავ­გა­და­სავ­ლე­ბის
მუ­ზე­უმ­ ი“ 5 შე­მოქ­მე­დე­ბით სა­ვარ­ჯი­შოს
აერ­თი­ან­ ებს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში და­ცუ­
მა „ადამიანი და სამ­ყა­რო“. გა­და­ცე­მის ტუ­ტის დი­რექ­ტო­რი, ნი­უ­-ი­ორ­კის და მი­ ოჩ­ვე­ნე­ბე­ბი და ინ­ტე­რაქ­ცი­უ­ლი ლექ­ ლი კავ­კა­სი­ის ბი­ომ­რა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბის
წამ­ყ­ვა­ნი, აკად. და­ვით ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძე, უნ­ხე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბის პრო­ფე­სო­რი  ცი­ებ­ ი. ჩვე­ნი ონ­ლა­ი­ნაქ­ტი­ვო­ბე­ბი­დან და ეთ­ნოგ­რა­ფი­ულ ­ ი კო­ლექ­ცი­ებ­ ის, ასე­
მსოფ­ლი­ო­ში ცნო­ბილ ქარ­თ­ველ და უცხო­ გია დვა­ლი, და­ა­ვა­დე­ბა­თა კონ­ტ­რო­ლის გა­მოვ­ყოფ­დი პრო­ექტს, რო­მე­ლიც ვე ფერ­წე­რუ­ლი ნა­მუ­შევ­რე­ბის შთა­გო­ნე­
ელ მეც­ნი­ე­რებ­თან ერ­თად, ყო­ველ­კ­ვი­რე­ ეროვ­ნუ­ლი ცენ­ტ­რის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი ამი­ XIX სა­უ­კუ­ნის „ერივანსკის მო­ედ­ნის“ ბით, რომ­ლე­ბიც თი­ბი­სის­თან და სტუ­დია
უ­ლად გვთა­ვა­ზობ­და ონ­ლა­ინ­სა­უბ­რებს რან გამ­ყრ ­ ე­ლი­ძე და სხვ.  (დღევანდელი თა­ვი­სუფ­ლე­ბის მო­ „ილუსტრატორთან“ პარ­ტნ­ ი­ორ ­ ო­ბით შე­
თა­ნა­მედ­რო­ვე სა­მეც­ნი­ე­რო  კვლე­ვე­ბის, ახა­ლი რე­ა­ლო­ბის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით, ედ­ნის) ციფ­რულ რე­კონ­ს­ტ­რუქ­ცი­ას იქ­მ­ნა.
მიღ­წე­ვე­ბი­სა და აღ­მო­ჩე­ნე­ბის შე­სა­ხებ. მუ­ზე­უმ­ ე­ბის სა­ერ­თა­შო­რი­სო დღი­სად­ 360-გრადუსიანი ხე­დე­ბით გთა­ვა­ზობთ. და­სას­რულს მინ­და აღ­ვ­ნიშ­ნო და­ვით
ონ­ლა­ინ­მა­ყუ­რე­ბელ­მა 12 გა­და­ცე­მა იხი­ მი მიძღ­ვ­ნი­ლი სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­ნუ­ ვირ­ტუ­ა­ლურ მო­ედ ­ ან­თან ერ­თად, შე­ ლორ­თქ­ ი­ფა­ნი­ძის სა­ავ­ტო­რო გა­და­ცე­მა
ლა, რომ­ლებ­შიც სხვა­დას­ხვ­ ა თე­მას წა­ ლი მუ­ზე­უ­მის ტრა­დი­ცი­უ­ლი ფეს­ტი­ვა­ლიც საძ­ლე­ბე­ლია მო­ედ­ნის ის­ტო­რი­ი­სა და „ექსპონატით მო­ყო­ლი­ლი სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს
რად­გენ­დნ­ ენ უცხო­ეთ­სა და სა­ქარ­თ­ველ­ში წელს ონ­ლა­ინ გა­იმ­ არ­თა. წლე­ვან­დე­ლი მო­ე­დან­ზე დღემ­დე არ­სე­ბუ­ლი თუ უკ­ვე ის­ტო­რი­ა“ სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი მა­უწყებ­ლის
მოღ­ვა­წე მეც­ნი­ე­რე­ბი: ნე­ი­რო­მეც­ნი­ე­რი, ფეს­ტი­ვა­ლი სა­ქარ­თვ­ ე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი და­კარ­გუ­ლი მნიშ­ვნ­ ე­ლო­ვა­ნი ნა­გე­ბო­ბე­ არ­ხზ­ ე, რო­მელ­მაც პან­დე­მი­ის დროს დი­
ლუნ­დის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სო­რი მუ­ზე­უმ­ ის 15 წლის იუბი­ლეს მი­ეძღ­ვ­ნა.  ბის ხილ­ვაც. ფეს­ტი­ვა­ლის ფარ­გ­ლებ­ში, დი რო­ლი ითა­მა­შა არა მხო­ლოდ რი­გი­თი
ზა­ზა კო­კაია (შვედეთი), მიკ­რო­ბი­ო­ლო­გი, მუ­ზე­უ­მის ციფ­რუ­ლი არ­ხე­ბით სა­ ეროვ­ნუ­ლი გა­ლე­რე­ის 100 წლის იუბი­ მა­ყუ­რებ­ლის­თვ­ ის, არა­მედ სკო­ლის მოს­ „აჭარელი ქალები“, 1921. შალვა ქიქოძე.
პას­ტე­რის ინ­ს­ტი­ტუ­ტის პრო­ფე­სო­რი და­ ზო­გა­დო­ებ­ ას ორი ახა­ლი – ბოლ­ნი­სის ლეს აღ­სა­ნიშ­ნა­ვად,  ვაჩ­ვე­ნეთ დო­კუ­ წავ­ლე­ებ­ ი­სა და მას­წავ­ლებ­ლე­ბის საქ­მი­ა­
ვით ფრან­გიშ­ვი­ლი (საფრანგეთი), მაქს და ვა­ნის მუ­ზე­უ­მე­ბი გა­ვა­ცა­ნით, შევ­ მენ­ტუ­რი მა­სა­ლა და კუ­რა­ტო­რის ვი­ ნო­ბა­ში.
პლან­კის სა­ზო­გა­დო­ე­ბის ფი­ზი­კის ინ­ს­ტი­ თა­ვა­ზეთ ახა­ლი გა­მო­ფე­ნე­ბის ვი­დე­ დე­ორ­გო­ლი ეროვ­ნუ­ლი გა­ლე­რე­ის
შე­სა­ხებ. ფეს­ტი­ვა­ლის და­სას­რულს, სა­ პან­დე­მი­ის მი­უ­ხე­და­ვად, ეროვ­ნუ­ლი
ქარ­თ­ვე­ლოს ტრა­დი­ცი­უ­ლი რეწ­ვის ასო­ მუ­ზე­უ­მის გუნ­დი, რე­გუ­ლა­ცი­ე­ბის დაც­
ცი­ა­ცი­ას­თან ერ­თად, წარ­ვად­გი­ნეთ ახა­ ვით, აგ­რ­ძე­ლებს გა­მო­ფე­ნე­ბის მოწყო­ბას,
ლი პრო­ექ­ტი – „ეროვნული მუ­ზე­უ­მი და ახალ სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო-­შე­მეც­ნე­ბით
ტრა­დი­ცი­ულ ­ ი რეწ­ვის ოს­ტა­ტე­ბი“, რომ­ პროგ­რა­მებ­ზე მუ­შა­ო­ბას, მიმ­დი­ნა­რე­ობს
ლის ფარ­გ­ლებ­შიც მუ­ზე­უ­მის კუ­რა­ტო­ არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი სა­მუ­შა­ო­ე­ბი და სა­მეც­ნი­
რე­ბი მოგ­ვითხ­რო­ბენ ჩვენ­თან და­ცულ ე­რო-­კ­ვ­ლე­ვი­თი პრო­ექ­ტე­ბი და, რა თქმა
კონ­კ­რე­ტულ ექ­ს­პო­ნატ­ზე, ტრა­დი­ცი­უ­ლი უნ­და, ვაგ­რ­ძე­ლებთ კო­მუ­ნი­კა­ცი­ას ჩვენს
რეწ­ვის ოს­ტა­ტე­ბი კი გვიზიარებენ, თუ დამ­თ­ვა­ლი­ე­რებ­ლებ­თან ვირ­ტუ­ა­ლურ
რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა მსგავ­სი ტექ­ნი­კით სივ­რ­ცე­ში.
თა­ნა­მედ­რო­ვე­ო­ბა­ში ამა თუ იმ ნივ­თის შე­მო­უ­ერ­თ­დი ეროვ­ნუ­ლ მუ­ზე­უმს ონ­
დამ­ზა­დე­ბა. ლა­ინ­სივ­რ­ცე­ში:
სა­ზო­გა­დო­ე­ბის მა­ღა­ლი ინ­ტე­რე­სი­ museum.ge
დან გა­მომ­დი­ნა­რე, პან­დე­მი­ის პე­რი­ოდ­ში facebook.com/gnmusem
ჩვენს ვებ­გვ­ ერ­დზ­ ე ახა­ლი გვერ­დი გა­მოჩ­ნ­ instagram.com/georgiannationalmuseum
და – „ინტერაქტიული მუ­ზე­უ­მი“, რო­მე­ლიც youtube.com/NationalMuseumGe

112 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 113


114


ე­ლი­წად­ში ერ­თხელ, ღა­მით,
მსოფ­ლი­ოს ყვე­ლა მუ­ზე­უ­მი დამ­
თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელს მრა­ვალ­ფე­რო­

ადგილი, სადაც დღისით ვა­ნი გა­მო­ფე­ნე­ბით ხვდე­ბა და გან­სა­კუთ­


რე­ბით მიმ­ზიდ­ველ გა­რე­მოს სთა­ვა­ზობს.
ეროვ­ნულ­მა მუ­ზე­უმ­მა პირ­ვე­ლად სა­

ისტორია ცოცხლდება, ქარ­თ­ვე­ლო­ში, 8 წლის წინ ღა­მით, XX


სა­უ­კუ­ნის ქარ­თუ­ლი ფერ­წე­რის პერ­სო­
ნა­ჟე­ბი „გააცოცხლა“ და დამ­თ­ვა­ლი­ე­

ღამით კი – ექსპონატები რე­ბელს შე­ახ­ვედ­რა. ასე და­იწყო აქ­ცია


„ღამე მუ­ზე­უმ­ში“, რო­მელ­მაც მოგ­ვი­ან­ ე­
ბით მას­შტ ­ ა­ბუ­რი სა­ხე მი­ი­ღო და დღეს
ეროვნული მუზეუმის ღონისძიებები – ტრა­დი­ცი­ად იქ­ცა ჩვე­ნი ქვეყ­ნის მუ­ზე­
უ­მე­ბის­თ­ვის. ახ­ლა უკ­ვე მუ­ზე­უ­მის მოყ­
15 წელი თქვენთან ერთად ვა­რუ­ლე­ბი და არა მარ­ტო, წე­ლი­წად­ში
ერ­თხელ ამ დღეს რო­გორც წლის მნიშ­
ვ­ნე­ლო­ვან ღო­ნის­ძი­ე­ბას, ისე ელო­დე­ბი­
კომუნიკაცია > ლიზა მეფარიშვილი, ანა დავარაშვილი ან. ღა­მით მუ­ზე­უმ­ში ვი­ზი­ტი უჩ­ვე­უ­ლო,
შთა­მა­გო­ნე­ბე­ლი და ამა­ღელ­ვე­ბე­ლი­ა;
ეროვნული მუზეუმი თავისი 15-წლიანი ისტორიის ვი­ზი­ტო­რე­ბი თა­ვი­ანთ თავს ბენ სტი­ლე­
განმავლობაში, დღისით თუ ღამით, მუდმივად ცდილობს, რომ რის პერ­სო­ნაჟ­თან აიგი­ვე­ბენ ფილ­მი­
თითოეული აქტივობით ვიზიტორს საინტერესო, მიმზიდველი დან „ღამე მუ­ზე­უმ­ში“ და სა­გა­მო­ფე­ნო
სივ­რ­ცე­ებ­ში რაღაც განსაკუთრებულის
და ინსპირაციული გარემო შეუქმნას. მუზეუმის პრიორიტეტი
მოლოდინში არიან.
ახალგაზრდებთან კონტაქტის დამყარება და მათთან
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი თა­ვი­სი 15-წლიანი
ინტერაქციაა. ის­ტო­რი­ის გან­მავ­ლო­ბა­ში, დღი­სით თუ
ღა­მით, მუდ­მი­ვად ცდი­ლობს, რომ თი­
თო­ე­უ­ლი აქ­ტი­ვო­ბით ვი­ზი­ტორს სა­ინ­ტე­
რე­სო, მიმ­ზიდ­ვე­ლი და ინ­ს­პი­რა­ცი­უ­ლი
გა­რე­მო შე­უქ­მნ­ ას. მუ­ზე­უ­მის პრი­ო­რი­ტე­
ტი ახალ­გაზ­რ­დებ­თან კონ­ტაქ­ტის დამ­
ყა­რე­ბა და მათ­თან ინტერაქციაა. სწო­
რედ ამი­ტომ, დღემ­დე, დრო­ე­ბი­თი და
მუდ­მივ­მოქ­მე­დი გა­მო­ფე­ნე­ბის პა­რა­ლე­
ლუ­რად, სა­ზო­გა­დო­ე­ბას ვთა­ვა­ზობთ სა­
გან­მა­ნათ­ლებ­ლო პროგ­რა­მებს, სა­ჯა­რო
ლექ­ცი­ებს, ვორ­ქ­შო­ფებს, სა­ერ­თა­შო­რი­
სო კონ­ფე­რენ­ცი­ებს, წიგ­ნის პრე­ზენ­ტა­
ცი­ებს, ფილ­მე­ბის ჩვე­ნე­ბას, კონ­ცერ­ტებს,
თე­ატ­რა­ლურ წარ­მოდ­გე­ნებს, ფეს­ტი­ვა­
ლებ­სა და ფო­რუ­მებს.
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ქოლ­გის ქვეშ
გა­ერ­თი­ა­ნე­ბულ ჩვენს ყვე­ლა მუ­ზე­უმს,
რო­გორც თბი­ლის­ში, ისე რე­გი­ო­ნებ­
ში, თა­ვი­სი უნი­კა­ლუ­რი მა­ხა­სი­ა­თე­ბე­ლი
აქვს, თუმ­ცა სა­ერ­თო მი­ზა­ნი ყვე­ლას­თ­ვის
ერ­თია – წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში საკ­მა­
ოდ წარ­მა­ტე­ბით ვცდი­ლობთ, მუ­ზე­უმ­ში
დაგ­რო­ვი­ლი ცოდ­ნა ყვე­ლას­თ­ვის ხელ­
მი­საწ­ვ­დო­მი გავ­ხა­დოთ. სა­ზო­გა­დო­ე­ბას
ვე­სა­უბ­რე­ბით თე­მებ­ზე ფარ­თო დი­ა­პა­
ზო­ნით, დაწყე­ბუ­ლი არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი
აღ­მო­ჩე­ნე­ბით, დამ­თავ­რე­ბუ­ლი მარ­ს­ზე

saqarTvelos erovnuli muzeumi 115


ფოტო: ციფრული თბილისი / ნატა სოფრომაძე
ქარ­თუ­ლი ვა­ზის კულ­ტი­ვა­ცი­ით. თი­თო­ე­ წარ­მო­შო­ბის, ადა­მი­ან­ ის ევო­ლუ­ცი­ი­სა და მი­სი კვლე­ვის პრო­ცეს­ზე ისაუბრა. სა­ხელ რუს­­­თა­­ვე­­ლი­­სა და ავ­­­თან­­­დი­­ლის სა­­მოს­­­ში
ულ ამ­ბავს მუ­ზე­უ­მის მეც­ნი­ე­რე­ბი და მოწ­ ტვი­ნის გან­ვი­თა­რე­ბის ირ­გ­ვ­ლივ გა­კე­თე­ ლუ­სი­სა და ბით­ლზ­ ის სიმ­ღე­რის „Lucy in გა­­მოწყო­­ბი­­ლი მსა­­ხი­­ო­­ბე­­ბის თან­­­ხ­­­ლე­­ბით
ვე­უ­ლი სტუმ­რე­ბი გვიყ­ვე­ბი­ან მეც­ნი­ე­რულ ბუ­ლი უკა­ნას­კ­ნე­ლი აღ­მო­ჩე­ნე­ბის შე­სა­ the sky with diamonds“ ერ­თ­მა­ნეთ­თან კი­­დევ ერ­­­თხელ შე­­ეძ­­­ლოთ.
ცოდ­ნა­სა და სა­ერ­თა­შო­რი­სო ლა­ბო­რა­ ხებ. 2015 წელს, მეც­ნი­ე­რე­ბის კვი­რე­უ­ლის კავ­ში­რი იქ მყოფ ქარ­თულ აუდი­ტო­რი­ას მუ­ზე­უ­მი ტრა­დი­ცი­ი­სა და თა­ნა­მედ­რო­
ტო­რი­ულ კვლე­ვებ­ზე დაყ­რ­დ­ნო­ბით. ფარ­გ­ლებ­ში, სა­ზო­გა­დო­ე­ბამ პირ­ვე­ლად დღემ­დე კარ­გად ახ­სოვს. ვე­ო­ბის გზაჯ­ვა­რე­დი­ნი­ა. თა­ნა­მედ­რო­ვე
ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი ქმნის პლატ­ფორ­ გა­იც­ნო დმა­ნი­სის არ­ქე­ო­ლო­გი­ურ ძეგ­ 2015 წელს დამთვალიერებლისთვის სა­მუ­ზე­უ­მო ტენ­დენ­ცი­ე­ბის კვალ­დაკ­ვალ,
მას, რო­მე­ლიც ვი­ზი­ტორს მეც­ნი­ე­რე­ბა­სა ლ­ზე აღ­მო­ჩე­ნი­ლი მე­ხუ­თე თა­ვის ქა­ლის სა­ოც­რად შთა­მა­გო­ნე­ბე­ლი იყო შეხ­ წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში, სპე­ცი­ა­ლუ­რად
და ხე­ლოვ­ნე­ბას­თან აკავ­ში­რებს. ამის სა­ფუძ­ველ­ზე შეს­რუ­ლე­ბუ­ლი ჰო­მი­ნი­ნის ვედ­რა National Geographic-ის წევრ ახალ­გაზ­რ­დე­ბის­თ­ვის ტექ­ნო­ლო­გი­ებ­
ერ­თ­-ერ­თი მა­გა­ლი­თია 2015 წელს სა­ქარ­ ბი­უს­ტი, რო­მელ­ზეც „იურული პე­რი­ო­დის და მწე­რალ პოლ სა­ლო­პეკ­თან, რო­ თან ადაპ­ტი­რე­ბუ­ლი არა­ერ­თი პრო­ექ­
თ­ვე­ლო­ში მეც­ნი­ე­რე­ბი­სა და ინო­ვა­ცი­ე­ბის პარ­კის“ გმი­რე­ბის შემქმნელმა, პა­ლე­ მელ­მაც თა­ვი­სი 7-წლიანი პრო­ექ­ტის ტი გან­ვა­ხორ­ცი­ე­ლეთ. მათ შო­რის არის
კვი­რე­უ­ლის და­ნერ­გ­ვა. 2016 წელს ღო­ ო­არ­ტის­ტ­მა ჯონ ენ­ტო­ნი გურ­ჩიმ იმუ­შა­ ,,ედემიდან სვლა" შე­სა­ხებ ილა­პა­რა­ „მუზეუმი ფო­კუს­ში“ – იმი­სათ­ვის, რომ
ნის­ძი­ე­ბამ სა­ფეს­ტი­ვა­ლო სა­ხე მი­ი­ღო და ვა. 2016 წელს ფეს­ტი­ვა­ლის უმ­თავ­რე­სი კა. მან ფე­ხით მოგ­ზა­უ­რო­ბა 2013 წელს Instagram-ზე ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის გა­
დღეს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს გა­ნათ­ლე­ბის, მეც­ მოვ­ლე­ნა იყო სა­ერ­თა­შო­რი­სო კონ­ფე­ ეთი­ო­პი­ა­ში, დი­დი რი­ფე­ბის ხე­ო­ბი­ მო­ჩე­ნა გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლად აღ­გ­ვე­ნიშ­
ნი­ე­რე­ბის, კულ­ტუ­რი­სა და სპორ­ტის სა­ რენ­ცი­ა, რო­მე­ლიც დმა­ნი­სის პირ­ვე­ლი დან უძ­ვე­ლე­სი  ადა­მი­ა­ნე­ბის  მიგ­რა­ცი­ ნა, 2015 წელს მო­ვიწ­ვი­ეთ ახალგაზრდა
მი­ნის­ტ­როს ინი­ცი­ა­ტი­ვით სა­ქარ­თ­ვე­ლოს დი­დი აღ­მო­ჩე­ნის 25 წლის და მსოფ­ ის კვალ­დაკ­ვალ და­იწყო. სა­ქარ­თ­ვე­ლო ქარ­თ­ვე­ლი ფო­ტოგ­რა­ფე­ბი და შევ­თა­
ყვე­ლა სა­მეც­ნი­ე­რო და­წე­სე­ბუ­ლე­ბა მო­იც­ ლი­ო­ში Homo Erectus-ის აღ­მო­ჩე­ნის 125 მი­სი მარ­შ­რუ­ტის ერ­თ­-ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­ ვა­ზეთ მუ­ზე­უ­მის სივ­რ­ცე­ებ­ში ფო­ტო­ე­ბის
ვა. ყო­ველ­წლ ­ ი­ურ სა­ფეს­ტი­ვა­ლო პროგ­ წლის იუბი­ლეს მი­ეძღ­ვ­ნა. კონ­ფე­რენ­ცი­ას ლო­ვა­ნი წერ­ტი­ლი იყო, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ გა­და­ღე­ბა. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით შერ­ჩე­უ­ლი ფო­
რა­მა­ში მუ­ზე­უ­მის ერ­თ­-ერ­თი ყვე­ლა­ზე 80-მდე უცხო­ე­ლი მეც­ნი­ე­რი, მათ შო­რის ზე­უ­მი კი მი­სი მას­პინ­ძე­ლი გახ­ლ­დათ. ტო­სუ­რა­თე­ბის გა­მო­ფე­ნა და Instagram-
პო­პუ­ლა­რუ­ლი პრო­ექ­ტია „საუბრები ცოცხა­ლი ლე­გენ­დე­ბი, სტუმ­რობ­დ­ნენ. ასე­ვე უნ­და გა­მოვ­ყოთ 2017 წელს მეტ­ გვერდის პრე­ზენ­ტა­ცია გავ­მარ­თეთ.
მუ­ზე­უმ­ში“. გა­მოვ­ყოფ­დით ლექ­ცი­ა­თა ამა­ვე წელს არა­ნაკ­ლებ ემო­ცი­უ­რი იყო რო­პო­ლი­ტე­ნის ხე­ლოვ­ნე­ბის მუ­ზე­უ­მის აღ­ნიშ­ნუ­ლი ღო­ნის­ძი­ე­ბა მომ­დევ­ნო
სე­რი­ას „სამყარო, ადა­მი­ა­ნი და ტვი­ნი“, შეხ­ვედ­რა „ლუსის“ აღ­მომ­ჩენ ამე­რი­კელ დი­რექ­ტორ­თან, ფი­ლიპ დე მონ­ტე­ბე­ წელ­საც გაგ­რ­ძელ­და; უკ­ვე ყვე­ლა ფო­
რო­მელ­საც ჯერ კი­დევ 2013 წელს ჩა­ე­ყა­ პა­ლე­ო­ან­თ­რო­პო­ლოგ დო­ნალდ ჯო­ჰან­ ლოს­თან შეხ­ვედ­რა. მას­თან პი­რის­პირ ტო­მოყ­ვა­რულს შე­ეძ­ლო მუ­ზე­უმ­ში მის­თ­
რა სა­ფუძ­ვე­ლი – სა­მი ქარ­თ­ვე­ლი მეც­ნი­ სონ­თან. მან სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უ­მის ურ­თი­ერ­თო­ბამ არა­ერთ ახალ­გაზ­რ­და ვის სა­ინ­ტე­რე­სო დე­ტა­ლი გა­და­ე­ღო, აეტ­
ე­რი – და­ვით ლორ­თ­ქი­ფა­ნი­ძე, გია დვა­ ეზო­ში 3,2 მი­ლი­ო­ნი წლით და­თა­რი­ღე­ ქარ­თ­ველ სტუ­დენ­ტ­ზე იქო­ნია გავ­ლე­ნა ვირ­თა სო­ცი­ალ ­ ურ ქსე­ლებ­ში ჰეშ­თე­გით
ლი და ზა­ზა კო­კაია ფარ­თო აუდი­ტო­რი­ას ბუ­ლი თა­ნა­მედ­რო­ვე ადა­მი­ა­ნის ყვე­ლა­ და უბიძ­გა იმის­კენ, რომ გამ­ხ­და­რი­ყო #MuseumInFocus და ჩარ­თუ­ლი­ყო კონ­
პო­პუ­ლა­რულ ენა­ზე უყ­ვე­ბი­ან სამ­ყა­როს ზე ად­რე­უ­ლი ნა­მარ­ხის აღ­მო­ჩე­ნი­სა და მე­ნე­ჯე­რი კულ­ტუ­რის სფე­რო­ში. კურ­სშ­ ი. სა­უ­კე­თე­სო ფო­ტო­ნა­მუ­შევ­რე­
ეროვ­­­ნუ­­ლი მუ­­ზე­­უ­­მი ცდი­­ლობს არა­­ ეროვ­­­ნულ გა­­ლე­­რე­­ა­­ში შე­­გეძ­­­ლოთ მო­­სი­­ ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ში გა­მო­ი­ფი­ნა.
ფორ­­­მა­­ლურ გა­­რე­­მო­­ში სა­­ზო­­გა­­დო­­ე­­ბას ა­­რუ­­ლე მარ­­­გა­­რი­­ტა და მე­­თევ­­­ზე გე­­ხი­­ლათ აღ­ნიშ­ნუ­ლი პრო­ექ­ტი დღემ­დე გრძელ­
გა­­აც­­­ნოს ჩვე­­ნი ქვეყ­­­ნის კულ­­­ტუ­­რა და ის­­­ და მათ­­­თან ერ­­­თად ფო­­ტო­­ე­­ბიც გა­­და­­გე­­ დე­ბა. ახ­ლაც შე­გიძ­ლი­ათ გა­და­ი­ღოთ ფო­
ტო­­რი­­ა. ეს პრო­­ცე­­სი სა­­ხა­­ლი­­სო და გა­­სარ­­­ ღოთ. ვი­­ზი­­ტო­­რებ­­­მა თა­­ვა­­დაც მო­­ირ­­­გეს ტო და ატ­ვირ­თოთ სო­ცი­ალ ­ ურ ქსე­ლებ­
თო­­ბიც უნ­­­და იყოს. 2017 წელს ძვე­­ლით ფი­­როს­­­მა­­ნის შე­­მოქ­­­მე­­დე­­ბის მი­­ხედ­­­ვით ში ჰეშ­თე­გით #MuseumInFocus2020 და
ახალ წელს ეროვ­­­ნულ გა­­ლე­­რე­­ა­­ში შევ­­­ხ­­­ვ­­­ შექ­­­მ­­­ნი­­ლი კოს­­­ტი­­უ­­მე­­ბი და აქ­­­სე­­სუ­­ა­­რე­­ბი. მოგ­ვ­ნიშ­ნოთ. თქვე­ნი ფო­ტო შე­საძ­ლოა
დით. ვი­­ზი­­ტო­­რე­­ბის­­­თ­­­ვის უჩ­­­ვე­­უ­­ლო დროს ასე­­ვე უნ­­­და გა­­მოვ­­­ყოთ და­­ვით აღ­­­მა­­შე­­ მუ­ზე­უ­მის სო­ცი­ა­ლურ ქსე­ლებ­ში ან, სუ­
დამ­­­თ­­­ვა­­ლი­­ე­­რე­­ბელ­­­მა ნი­­კო ფი­­როს­­­მა­­ ნებ­­­ლის მო­­ნე­­ტის გა­­ცი­­ლე­­ბის ღო­­ნის­­­ძი­­ე­­ ლაც, სა­გა­მო­ფე­ნო სივ­რ­ცე­ში მოხ­ვ­დეს.
ნაშ­­­ვი­­ლის ახ­ლად­ რეს­ტავ­რი­რე­ბუ­ლი სუ­ ბა, რო­­მე­­ლიც 2019 წელს სა­­ქარ­­­თ­­­ვე­­ლოს წლე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში ელექ­ტრ ­ ო­
რა­თი „სვირი“ პირ­­­ვე­­ლად იხი­­ლა. ამა­­ვე მუ­­ზე­­უმ­­­ში გა­­ი­­მარ­­­თა – მა­­ნამ­­­დე, სა­­ნამ მო­­ ნულ მუ­სი­კას კლა­სი­კურ და ფოლ­კ­
დღეს, ცოცხა­­ლი მუ­­სი­­კის თან­­­ხ­­­ლე­­ბით, ნე­­ტა ბრი­­ტა­­ნე­­თის მუ­­ზე­­უმ­­­ში დაბ­­­რუნ­­­დე­­ ლო­რულ მუ­სი­კას­თან ერ­თად ხში­რად
ფი­­როს­­­მა­­ნის შე­­მოქ­­­მე­­დე­­ბა მის­­­მა პერ­­­ ბო­­და, მი­­სი ხილ­­­ვა თი­­თო­­ე­­ულ მსურ­­­ველს მო­ის­მენ­დით ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უმ­ ის
სო­­ნა­­ჟებ­­­მა გა­­ა­­ცოცხ­­­ლეს – ერ­­­თი ღა­­მით ნეს­­­ტან და­­რე­­ჯა­­ნის, თინათინის, შო­­თა კვი­რე­უ­ლის ფარ­გ­ლებ­ში, რო­მე­ლიც

116 saqarTvelos erovnuli muzeumi saqarTvelos erovnuli muzeumi 117


საქართველო – მუზეუმი

აქ­.ახ­ლა
სტუდია ანიმატორი

ტრა­დი­ცი­უ­ლად ყო­ველ წელს, მა­ის­ში


იმარ­თე­ბო­და. ღო­ნის­ძი­ე­ბე­ბის სიმ­რავ­
დი­ლე­ბის გა­ზი­ა­რე­ბის­თვ­ ის: მო­ვიწ­ვი­ეთ
კულ­ტუ­რი­სა და გა­ნათ­ლე­ბის სფე­როს
ზე ქარ­თუ­ლი ვა­ზის ჯი­შის გე­ნე­რი­რე­ბა
იგეგ­მე­ბა. პრო­ექ­ტ­ზე მუ­შა­ო­ბა გრძელ­
სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნულ მუ­ზე­უმ­ში
ლი­დან და მრა­ვალ­ფე­როვ­ნე­ბი­დან გა­ სპე­ცი­ა­ლის­ტე­ბი, რომ­ლებ­მაც მუ­სი­კის დე­ბა. მა­შო სა­მა­დაშ­ვი­ლი
მომ­დი­ნა­რე, მუ­ზე­უ­მის სა­ერ­თა­შო­რი­სო თან­ხ­ლე­ბით არა­ფორ­მა­ლურ გა­რე­მო­ში ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მი დღემ­დე ჩარ­
დღი­სად­მი მიძღ­ვ­ნი­ლი ეროვ­ნუ­ლი მუ­ ახალ­გაზ­რ­და აუდი­ტო­რი­ას მიმ­დი­ნა­რე თუ­ლია სა­ერ­თა­შო­რი­სო სა­ხე­ლოვ­ნე­ბო თი­ბი­სი და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ მო­იფ ­ ი­ნა, შემ­დეგ კი მის სა­ცავ­ში და­იდ
­ ო
ზე­უ­მის კვი­რე­უ­ლი 2017 წლი­დან ეროვ­ და სა­მო­მავ­ლო პრო­ექ­ტე­ბი გა­აც­ნეს. თუ სა­მეც­ნი­ე­რო პრო­ცე­სებ­ში – ვთა­ ლი მუ­ზე­უ­მი უკ­ვე რამ­დე­ნი­მე წე­ლია ბი­ნა.
ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის ფეს­ტი­ვა­ლად გა­და­იქ­ცა. 15 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ეროვ­ნულ­მა ნამ­შ­რომ­ლობთ სა­ერ­თა­შო­რი­სო ფეს­ თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბენ. 2018 წელს ამ თა­ 2019 წელს თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბა ახალ,
მუ­ზე­უ­მის ფეს­ტი­ვა­ლი წლის გან­სა­კუთ­ მუ­ზე­უმ­მა კი­დევ რამ­დე­ნი­მე ფეს­ტი­ვალს ტი­ვა­ლებ­თან და ვართ არა­ერ­თი ფეს­ ნამ­შ­რომ­ლო­ბის ფარ­გ­ლებ­ში საფ­ მას­შ­ტა­ბურ ეტაპ­ზე გა­და­ვი­და; მი­სი მი­ზა­
რან­გე­თი­დან სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ძმე­ბი ნია ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის არ­ქივ­ში და­ცუ­
რე­ბუ­ლი მოვ­ლე­ნაა რო­გორც მუ­ზე­უ­მის უმას­პინ­ძ­ლა. მათ შო­რის იყო ხალ­ხუ­ ტი­ვა­ლის თა­ნა­ორ­გა­ნი­ზა­ტო­რი თუ ზუ­ბა­ლაშ­ვი­ლე­ბის არ­ქი­ვი იქ­ნა დაბ­რუ­ ლი არ­ტე­ფაქ­ტე­ბის სა­ზო­გა­დო­ე­ბის­თ­ვის
თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბის­თ­ვის, ისე ჩვე­ნი ვი­ რი რეწ­ვის და ნა­ტუ­რა­ლუ­რი ღვი­ნი­სა მას­პინ­ძე­ლი. 2019 წელს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ნე­ბუ­ლი, რო­მე­ლიც პეტ­რე ზუ­ბა­ლაშ­ვი­ თა­ნა­მედ­რო­ვე სა­შუ­ა­ლე­ბე­ბით გაც­ნო­ბა.
ზი­ტო­რე­ბის­თ­ვის. მსოფ­ლიო პან­დე­მი­ და კერ­ძე­ბის ფეს­ტი­ვა­ლე­ბი ეთ­ნოგ­რა­ მუ­ზე­უ­მის ეზო­ში შედ­გა მულ­ტი­მე­დი­უ­რი ლის შთა­მო­მავ­ლებ­მა ეროვ­ნულ მუ­ზე­ ერ­თი წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში შე­იქ­მ­ნა ვი­დე­
ის მი­უ­ხე­და­ვად, მუ­ზე­უ­მის ფეს­ტი­ვა­ლი ფი­ულ მუ­ზე­უმ­ში. ღვი­ნის თე­მას კი­დევ პრო­ექ­ტი „Digital Tbilisi“ – ფრან­გუ­ლი უმს სა­ჩუქ­რად გა­დას­ცეს. ორ­გო­ლე­ბის, პოდ­კას­ტე­ბის და ბლო­გე­
წელ­საც გა­ი­მარ­თა, მან სრუ­ლად გა­და­ ერ­თი სა­ინ­ტე­რე­სო პრო­ექ­ტი – „IX მი­ ფეს­ტი­ვა­ლის „Scopitone“-ის ადაპ­ტი­რე­ არ­ქი­ვი მო­იც
­ ავს რო­გორც წიგ­ნებ­სა ბის სე­რი­ა, რომ­ლე­ბიც ფარ­თო აუდი­ტო­
და ფო­ტო­ალ­ბო­მებს, ისე თა­ვად ზუ­ბა­ რი­ას რო­გორც მუ­ზე­უ­მის კუ­რა­ტო­რებ­თან,
ი­ნაც­ვ­ლა ონ­ლა­ინ­სივ­რც­ ე­ში და კი­დევ ლე­ნი­უ­მი“ უკავ­შირ­დე­ბა, რომ­ლის პრე­ ბუ­ლი ვერ­სია ქარ­თუ­ლი სა­ხე­ლოვ­ნე­ბო
ლაშ­ვი­ლე­ბის გვა­რის ის­ტო­რი­ას, პი­რად ისე დამ­თ­ვა­ლი­ე­რე­ბელ­თან ერ­თად სხვა­ მხიარული თავგადასავლების მუზეუმი –
უფ­რო ინ­ტე­რაქ­ტი­უ­ლი გახ­და. მუ­ზე­უ­მის ზენ­ტა­ცი­აც ჩვენს პარ­ტ­ნი­ორ უწყე­ბებ­თან სცე­ნის­თ­ვის, რო­მელ­მაც მუ­სი­კა, პერ­ ვასილი უტკინი / მიკიტა კუტეპოვი
ნივ­თებს, ბი­ოგ­რა­ფი­ებ­სა და გა­წე­ულ ­ ი დას­ხ­ვა კო­ლექ­ცი­ებ­ში და­ცუ­ლი სა­გან­ძუ­
ფეს­ტი­ვა­ლის ერ­თ­-ერ­თი გა­მორ­ჩე­უ­ ერ­თად სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ში შედ­გა ფორ­მან­სის ხე­ლოვ­ნე­ბა და ტექ­ნო­ლო­ თუ და­გეგ­მი­ლი ქველ­მოქ­მე­დე­ბის დე­ რის შე­სა­ხებ უამ­ბობ­და და სა­ზო­გა­დო­ე­ბას
ვა, რო­მელ­შიც ის სა­მუ­ზე­უ­მო სა­გან­ძუ­
ლი ღო­ნის­ძი­ე­ბაა „მუზეუმის ფო­რუ­მი“ – აქ პირ­ვე­ლად გაჟ­ღერ­და, რომ სა­ქარ­ გი­ე­ბი გა­ა­ერ­თი­ა­ნა. ტა­ლებს. არ­ქი­ვი ჯერ სი­მონ ჯა­ნა­ში­ას მუ­ზე­უმ­ში ეპა­ტი­ჟე­ბო­და.
რის მეშ­ვე­ო­ბით დრო­ში მოგ­ზა­უ­რობს. ამ
– 2018 წელს მუ­ზე­უმ­ში შევ­ქმ­ ე­ნით სა­სა­ თ­ვე­ლო ჩა­ერ­თო კოს­მო­სის ათ­ვი­სე­ბის ხან­გ­რ­ძ­ლი­ვად შეგ­ვიძ­ლია ვი­ლა­პა­ სა­ხე­ლო­ბის სა­ქარ­თ­ვე­ლოს მუ­ზე­უმ­ში გა­ კო­ლა­ბო­რა­ცი­ის ერ­თ­-ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­
„მოგზაურობისას“ ის ხვდე­ბა ზეზ­ვას და
უბ­რო პლატფორმა ცოდ­ნი­სა და გა­მოც­ პროგ­რა­მა­ში და რომ პლა­ნე­ტა მარ­ს­ რა­კოთ 15 წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში ჩვე­ნი ლო­ვა­ნი მი­მარ­თუ­ლე­ბა ბავ­შ­ვებ­ში მუ­ზე­
მზი­ას, მე­დე­ას, და­ვით აღ­მა­შე­ნებელს, თა­
უ­მი­სად­მი ინ­ტე­რე­სის გაღ­ვი­ძე­ბა­ა, რის­
ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­ის მი­ერ გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბულ მარ მე­ფეს, შო­თა რუს­თა­ველს, ექ­ვ­თი­მე
თ­ვი­საც თი­ბი­სის მხარ­და­ჭე­რით სტუ­დია
ღო­ნის­ძი­ე­ბებ­ზე. ჩვე­ნი მი­ზა­ნი­ა, მუ­ზე­უმ­ თა­ყა­იშ­ვილს, ფი­როს­მანს... ნი­კო იგებს,
„ილუსტრატორმა“ (ილუსტრატორები: ეკა
თუ რო­გორ გა­იც­ნო იასონ­მა მე­დე­ა, ვის­
მა შე­ი­ნა­ხოს ის­ტო­რია და, ამა­ვე დროს, ტაბ­ლი­აშ­ვი­ლი, თა­თია ნა­და­რე­იშ­ვი­ლი)
თ­ვის და­ი­წე­რა „ვეფხისტყაოსანი“ და
იყოს კულ­ტუ­რუ­ლი თავ­შეყ­რის ად­გი­ლი, ეროვ­ნუ­ლი მუ­ზე­უ­მის სა­გან­მა­ნათ­ლებ­ლო
რო­გორ მიმ­დი­ნა­რე­ობ­და დიდ­გო­რის
სივ­რ­ცე ხე­ლოვ­ნე­ბის მოყ­ვა­რულ­თათ­ გან­ყო­ფი­ლე­ბას­თან თა­ნამ­შ­რომ­ლო­ბით
ბრძოლა.
შექ­მ­ნა აქ­ტი­ვო­ბე­ბის ციფ­რუ­ლი ნაკ­რე­ბი
ვის, შეხ­ვედ­რე­ბი­სა და გარ­თო­ბის­თ­ვის. თი­ბი­სის და სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ეროვ­ნუ­ლი
„მხიარული თავ­გა­და­სავ­ლე­ბის მუ­ზე­უ­მი“,
ამ ყვე­ლაფ­რის უკან, მუ­ზე­უ­მის გუნ­დთ ­ ან მუ­ზე­უ­მის პარ­ტ­ნი­ო­რო­ბის კი­დევ ერ­თი
რო­მე­ლიც Helloblog.ge-ზეა გან­თავ­სე­ბუ­
ერ­თად, არა­ერ­თი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ა, კომ­ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ნა­წი­ლი ვა­ნის არ­ქე­ო­
ლი და ყვე­ლას­თ­ვი­საა ხელ­მი­საწ­ვ­დო­მი.
ლო­გი­უ­რი მუ­ზე­უ­მი­ა, რო­მე­ლიც გა­ნახ­ლე­
პა­ნი­ა, სა­ხელ­მ­წი­ფო უწყე­ბა, ად­გი­ლობ­ ნაკ­რე­ბი, რო­მელ­შიც უხ­ვა­დაა ილუს­ტ­
ბის შემ­დეგ სულ ახ­ლა­ხანს გა­იხ­ს­ნა და
რი­ვი თუ სა­ერ­თა­შო­რი­სო ინ­სტ ­ ი­ტუ­ცია რა­ცი­ე­ბი, 5 აქ­ტი­ვო­ბას მო­ი­ცავს და ბავ­შ­
უკ­ვე და­იბ­რუ­ნა ქვეყ­ნის ერ­თ­-ერ­თი მთა­
დგას. გვსურს, დი­დი მად­ლო­ბა გა­და­ვუ­ ვებს ახა­ლი ცოდ­ნის მი­ღე­ბას­თან ერ­თად
ვა­რი კულ­ტუ­რუ­ლი და სა­გან­მა­ნათ­ლებ­
სა­შუ­ა­ლე­ბას აძ­ლევს, სახ­ლის პი­რო­ბებ­ში
ხა­დოთ ყვე­ლა ჩვენს მხარ­დამ­ჭერს, გან­ ლო სივ­რ­ცის ფუნ­ქ­ცი­ა.
სა­კუ­თა­რი ხე­ლით და­ამ