Вы находитесь на странице: 1из 31

OSNOVE GRAĐANSKOG PRAVA

1.PREDMET I METOD GRAĐANSKOG PRAVA...........................................................2


METOD GRAĐANSKOG PRAVA....................................................................................2
LIČNA PRAVA KAO PREDMET GRAĐANSKOG PRAVA..........................................2
PODJELA NA PRIVATNO I JAVNO PRAVO.................................................................2
VELIKE KODIFIKACIJE GRAĐANSKOG PRAVA.......................................................3
VELIKE KODIFIKACIJA NA NAŠIM PROSTORIMA...................................................4
PRECEDENTNO PRAVO..................................................................................................5
IZVORI GRAĐANSKOG PRAVA....................................................................................5
PRAVNA PRAVILA......................................................................................................5
PRIMJENA I TUMAČENJE PRAVNIH NORMI..............................................................7
METODE TUMAČENJA...............................................................................................7
PRAVNI SUBJEKTI(fizička i pravna lica).........................................................................9
FIZIČKA LICA- pravna sposobnost...................................................................................9
PRAVNI ODNOSI I SUBJEKTIVNA PRAVA ..............................................................11
VRŠENJE I ZAŠTITA PRAVA........................................................................................13
VREMENSKE GRANICE U VRŠENJU SUBJEKTIVNIH PRAVA..............................13
Zastoj zastarevanja...................................................................................................14
PREKID ZASTAREVANJA.............................................................................................14
ZAŠTITA PRAVA ........................................................................................................14
PRAVNE ČINJENICE ...................................................................................................14
Klasifikacija pravnih činjenica......................................................................................15
PRAVNE PRETPOSTAVKE I FIKCIJE.....................................................................15
PRAVNI POSLOVI...........................................................................................................16
OGRANIČENJE(MODIFIKACIJA) PRAVNIH POSLOVA (uslov, nalog i rok)...........18
ZASTUPNIŠTVO..............................................................................................................19
RAZGRANIČENJE ZASTUPNIKA OD DRUGIH LICA...............................................19
DEJSTVO ZASTUPANJA................................................................................................20
PRENOŠENJE OVLAŠĆENJA ZA ZASTUPANJE........................................................20
PREKORAČENJE GRANICA OVLAŠTENJA...............................................................21
ZAKLJUČENJE UGOVORA OD STRANE NEOVLAŠTENOG LICA.........................21
PUNOMOĆ- DAVANJE PUNOMOĆI I OBIM OVLAŠTENJA....................................21
OPOZIVANJE I SUŽAVANJE PUNOMOĆJA...............................................................21
PRESTANAK PUNOMOĆJA..........................................................................................22
ZAKONSKO ZASTUPNIŠTVO.......................................................................................23
PRAVNA PRIRODA ZASTUPNIŠTVA..........................................................................23
OSNOVNA PODELA NEVAŽEĆIH PRAVNIH POSLOVA.........................................23
NIŠTAVI PRAVNI POSLOVI ...............................................................................24
RUŠLJIVI PRAVNI POSLOVI........................................................................................24
POSLJEDICE NEVAŽNOSTI PRAVNIH POSLOVA....................................................26
OBJEKTI GRADJANSKOG PRAVA..............................................................................27

1
1.PREDMET I METOD GRAĐANSKOG PRAVA
Kada govorimo o predmetu građanskog prava podrazumijevamo određene društvene
odnose (određeno ponašanje ljudi) koje reguliše ta grana prava.
Kada govorimo o metodu građanskog prava radi se o načinu na koji je konkretni
društveni odnos regulisan.
Građansko pravo je skup normi koje regulišu robno-novčane odnose ne samo u njihovoj
dinamici, kad se radi o prometu roba i usluga, već i u statici, kroz prisvajanje onoga do
čega se došlo razmenom. Prema prof. Gamsu u građansko pravo spada i nasledno pravo
(prenos ekonomskih dobara za slučaj smrti).
Predmet građanskog prava su robnonovčani i lični neimovinski odnosi. Predmet definiše
metod.

METOD GRAĐANSKOG PRAVA


Metod pravnog regulisanja uključuje forme i načine pomoću kojih pravo vrši svoj uticaj
na karakter i sadržaj društvenih odnosa koje reguliše.
(Četiri karakteristike metoda građanskog prava su):
 Ravnopravnost stranaka-građansko pravo stavlja lica-učesnike u jednom
građanskopravnom odnosu u jednak položaj (jednakost stranaka i
ravnopravnost njihovih volja- npr. U jednom ugovoru o kupoprodaji i
prodavac i kupac su potpuno ravnopravni i njihove volje su ravnopravne.
 Autonomna volja (stranke slobodne volje određuju koji odnos i kojeg
partnera). Ova slobodna inicijativa ima dva aspekta: slobodu da izaberu
partnera s kojim će stupiti u odnos i njihova sloboda (kad su već zasnovali
odnos) da sami , putem sporazuma, odrede uslove pod kojima će se vršiti
njihova uzajamna prava i obaveze. Volja stanaka u građanskopravnom
odnosu je zakon za stranke.
 Imovinska sankcija- za lica koja povrede građanska prava i obaveze. U
građanskom pravu postoji isključivo imovinska (pogađa imovinsku masu-krug
dobara koji mu pripada) odgovornost lica za povredu tuđeg prava (npr.
Povraćaj stvari sopstvenika iz tuđe državnine, naknada imovinske štete koju je
štetnik prouzrokovao, naknadom ugovorene kazne za neispunjenje obaveze).
 Prometljivost znači građanska prava su prava prometa tj. Da ih subjekti
(nosioci prava) mogu prenositi sa jedne na drugu, putem sporazuma.Vlasnik
stvari moze prenijeti na drugog svojinu ili samo jedno od svojinskih
ovlastenja.Promet prava postoji samo u gradjanskom pravu.

LIČNA PRAVA KAO PREDMET GRAĐANSKOG PRAVA


Danas većina autora smatra da su i lična neimovinska prava (pravo na ime, čast, privatnu
sferu, telesni integritet) predmet građanskog prava. Čovekova ličnost treba da uživa veću
zaštitu od imovine. Za građansko pravnu odgovornost karakteristično je uspostavljanje
pređašnjeg stanja, pre povrede, a taj se metod koristi i kod zaštite ličnih prava.

PODJELA NA PRIVATNO I JAVNO PRAVO


Pravne norme koje regulišu društveni i zajednički život ljudi dijeli se na javno i
privatno pravo. Privatno pravo reguliše odnose između jednakih subjekata dok
javno pravo reguliše odnose nadređenosti i podređenosti (državne organizacije

2
prema građanima). Građansko pravo je deo privatnog prava koje isključivo ili
pretežno služe interesima pojedinaca (građani stupaju u odnose kakve žele) dok u
javnom pravu propisi isključivo služe interesima zajednice (država određuje odnose).
Privatno pravne grane prava su: Građansko, Trgovačko, Mjenično i čekovno i
Pravo osiguranja a Javno pravne grane su: Ustavno, Upravno,
Krivično...Kordinacija –ravnopravnost volja stranaka, a subordinacija –
nadređenost i podređenost.
Privatna prava nastaju voljom pojedinih lica i zaštićuju se samo po zahtevu takvih
lica (privatna tužba) dok javno nastaje voljom države i za povredu javnog prava
dejstvuje javni (državni) tužilac po službenoj dužnosti.
U oblasti privatnog prava sredstvo za regulisanje pravnog odnosa je ugovor koji
zahteva saglasnost obe stranke a u javnom pravu gde postoji odnos nadređenosti i
podređenosti država nameće svojim građanima obavezu bez njihovog pristanka
(poreska ili vojna obaveza).Razlikovanje sistema prava na privatno i javno pravo tiče
se samo materijalnog prava a ne procesnog prava (proces se vodi pred sudom-
državnim organom).

SISTEM GRAĐANSKOG PRAVA


Građansko pravo je privatno pravo i obuhvata skup pravnih normi koji regulišu
robno-novčane odnose. Sistem građanskog prava čine: opšti dio, stvarno pravo,
obligaciono pravo i nasledno pravo tzv. Pandektni sistem podele koji je prvi uveo
Njemački građanski zakonik iz 1896. pored već navedene četveročlane podele u
njemu je obuhvaćeno i porodično pravo. Kod nas porodično pravo predstavlja
posebnu granu i ne ulazi u sistem građanskog prava.
 Opšti deo-građanskog prava sadrži ona pravila i načela koja su zajednička
svim delovima građanskog prava (odredbe koje se tiču ličnih, statusnih prava
fizičkih i pravnih lica, odredbe o rokovima i zastarelostima o cilju io vršenju
građanskih prava)
 Stvarno pravo-sadrži skup pravnih normi u kojima se regulišu odnosi ljudi
povodom stvari.U stvarnom pravu obuhvaćeni su norme o pravu svojine i
načinima njenog sticanja, o oblicima svojine, o službenostima, hipoteci,
državnini, zaštite prava svojine i dr.
 Obligaciono pravo-je skup pravnih normi u kojima se regulišu imovinski
odnosi u kojima je jedna strana (poverilac) ovlašćena, da od druge strane
(dužnik), zahteva neku činidbu, a ova je dužna da tu činidbu izvrši.
Obligaciono pravo sadrži odredbe o ugovorima uopšte, o vanugovornim
odnosima i odgovornosti za štete iz delikata, nezvanom vršenju tuđih poslova,
neosnovanom obogaćenju, kao i o nastanku i gašenju obligacija.
 Nasledno pravo- reguliše prelazak imovine ostavioca za slučaj njegove smrti
na njegove naslednike. Norme naslednog prava sadrže odredbe o osnovima
nasleđivanja, zakonskom naslednom redu, testamentu i ostavinskom postupku.

VELIKE KODIFIKACIJE GRAĐANSKOG PRAVA


 Rad na izradi projekta Code civil započeo je dolaskom Napoleona za prvog konzula
1799. godine. Napoleon je imenovao komisiju od četiri člana u kojoj su bili pravnici.
Napoleon je vršio veliki uticaj pri izradi zakonika. Utisnuo je pečat u porodičnom

3
pravu –jake patrijahalno vaspitane porodice, muž je upravljao zajedničkom
imovinom. Francuski građanski zakonik je donesen 1804. godine. FGZ se smatra
kodeksom bogatih i na najviši nivo dogme je podignuta privatna svojina i
dominantno je štiti. Još jedna posebnost FGZ da je diskriminirajući prema ženi. U
pogledu sistematike Code civil usvaja institucioni sistem po kome se sva materija deli
na tri dela: stvari, lica i tužbe. Code civil je sastavljen sa jasnim i vrlo elastičnim
formulacijama što omogućava laku razumljivost. Napoleon je rekao: Moja prava
slava nije u tome što sam dobio 40 bitaka. Vaterlo će izbrisati sećanje na tolike
pobede. Ono što ništa neće izbrisati, što će večno živjeti to je moj Code civil.
 Sljedeća kodifikacija je „Austrijski građanski zakonik“ . . Zakonik je bio
promulgiran 1811. godine Sadrži 1502 paragrafa i deli se na uvod i tri dela: lično
pravo, stvarno pravo sa naslednim pravom i jednim delom obligacionog prava,
zajedničke odredbe ličnog i stvarnog prava. Suštinski karakter zakona je da se štite
lica koja posjeduju svojinu. Kratkoća zakonika učinila je da u njemu ima mnogo
praznina. Austrijska vlada je 1904 godine obrazovala komisiju za reviziju AGZ sa
ciljem da se popune praznine. Rad komisije trajao je dugo pa su tek od 1914 do 1916
donete tri delimične novele (izmene). Za nas je AGZ veoma važan jer je važio na
teritorijama Vojvodine, Hrvatske, Slovenije, Slavonije, BiH. U skraćenoj verziji važio
je i u Srbiji kao SGZ.
 Sljedeća kodifikacija građanskog prava je „Njemački građanski zakonik“ BGB. Na
ovom zakoniku je rađeno 22 godine i ima 2.385 paragrafa. Zakonik je naišao na oštre
kritike zbog karakteristika njegova stila pisanja dosta nerazumljivo za obične građane
a razumljiv za eksperte (uveo je sistem objektivne odgovornosti). Projekat je bio
gotov 1895. godine a usvojen 1896.da bi stupio na snagu 1900. Tako je 2385
paragrafa podeljeno na pet dijelova (knjiga): opšti deo, obligaciono pravo, stvarno
pravo, porodično pravo i nasledno pravo.
 Sledeća velika kodifikacija je „Švajcarski građanski zakonik“.Po nalogu
Švajcarskog udruženja pravnika, 1884. godine profesor Eugen Huger počeo je
pripremne radove za izradu jedinstvene kodifikacije. Projekat je završen 1907.
godine a stupio na snagu 1912. godine. Švajcarski građanski zakonik ima četiri dela:
lično i porodično, nasledno i stvarno pravo. Zakon o obligacijama je kao poseban
zakon stupio na snagu istog dana.

VELIKE KODIFIKACIJA NA NAŠIM PROSTORIMA


 Građanski zakonik na kneževinu Srbiju iz 1844 čiji je tvorac Jovan Hadžić. On je
loša kopija Austrijskog građanskog zakonika i ima 950 paragrafa. Jovan Hadžić je
učinio da su mnoge jasne definicije izvornika u skraćenom prevodu postale
nerazumljive, nejasne i neupotrebljive. Jezik kojim je pisan zakonik je težak zastareo
pa je to doprinelo nerazumljivosti teksta. Sistematika je ista kao u AGZ i obuhvata
porodično kao i nasledno pravo. Jako je diskriminirajući prema ženi (npr. nije mogla
da naslijedi muža, niti da zaključi pravni posao) Primjenjivao se gotovo 100 godina
ali on nema neku vrijednost. Pod uticajem francuskog prava i srpske inteligencije
koja se školovala u francuskoj 1869 uneta je u SGZ zabrana o istraživanju očinstva.
Zakonik je zastareo i jedna komisija izradila je projekat uoči prvog svetskog rata. Ali
rad na tom projektu nije bio nastavljen.

4
 Opšti imovinski zakonik za knjaževinu Crnu Goru tvorac je Valtazar Bogišić (išao
u narod i skupljao običaje). Ovaj zakonik uvodi pojam imovinskog prava (stvarno i
obligaciono). Porodično i nasledno pravo ostaju van ovog zakonika. Zakonik sadrži:
uvodna opšta naređenja, pravila o zakonima i pravila međunarodnog privatnog prava,
pravila o subjektima prava, stvarna prava (uključujući pravila o hipoteci, zatim
obaveze i ne samo opšti deo ugovornog prava, već i pravila o pojedinim vrstama
ugovora, a na kraju sadrži objašnjenja, odreživanja i dopune celog zakonika.
Bogišićev zakonik predstavlja najznačajniju kodifikaciju građanskog prava koju smo
ikad imali na jugoslovenskim prostorima.

PRECEDENTNO PRAVO
Precedenti su odluke najvisih sudova u pogledu pravnih pitanja koja nisu regulisana
zakonom. Oni su obavezujuci. Kada nastane određeno činjenično stanje, zauzima se stav
i sutuacija riješava. Ako nastane drugo činjenično stanje, ispituje se da li je ono slično sa
prethodnim da bi sa na isti način po uzoru na raniji slučaj riješilo.
Common Law sistemu obuhvata pravne poretke gotovo svih zemalja engleskog
govornog područja. Dok u Evropi svaka pravna knjiga na početku ili na kraju ima
bibliografiju autora čija je literatura korištena u obradi određene materije, dotle u
Engleskoj počinje sa nabrajanjem različitih „cases“ slučajeva i ukoliko ih u knjizi ima
više to je problem bolje obrađen. Vremenom Common Law prestaje da bude gomila
sudskih odluka koje ništa ne vezuje, već postaje sistem prava zasnovan na načelima koja
proizilaze iz iz sudskih odluka. U zemljama anglosaksonskog dijela mnogi odnosi se ne
normiraju nego sudska praksa postaje izvor prava.
IZVORI GRAĐANSKOG PRAVA
Izvori prava u opštem smislu mogu se definisati kao uzroci ili povodi koji dovode do
nastajanja prava. Oni mogu biti materijalni i formalni. Pod materijalnim se
podrazumijevaju društvene okolnosti i potrebe, odnosno uzroci koji dovode do nastajanja
prava. Pod izvorima u formalnom smislu podrazumijeva se forma u kojoj država donosi
pravne norme. Prema tradicionalnoj podjeli formalni izvori prava su: zakoni i
podzakonski akti, običaji sudska praksa i pravna nauka.

PRAVDA I PRAVEDNOST KAO MATERIJALNI IZVOR PRAVA


Pravni poredak mora biti zasnovan na pravdi i nekim moralnim načelima na kojima
počiva ljudska civilizacija.

PRAVNA PRAVILA
su ona pravila građanaskog prava koja su opšta za svaki građanskopravni sistem, jer ih
nužno diktiraju robni odnosi. Ta pravila postoje u svakom građanskopravnom sistemu i
njih su pravna nauka, praksa i tehnika izgrađivale kroz vijekove da bi ona odgovarala
društvenim potrebama, potrebama ekonomskog prometa.

ZAKON KAO IZVOR PRAVA


Vrste građanskopravnih normi
Pravne norme mogu se podjeliti prema različitim kriterijumima. U odnosu na dejstvo
norme se dijele na imperativne (ius cogens) i dispozitivne (ius dispositivum). Ako jedna
norma stranama ne dopušta da nešto drugo ugovore od onoga što je propisano, norma je

5
imperativne prirode. Zakon propisuje pravne norme za slučaj u kome stranke nisu ništa
ugovorile to su dispozitivne (dopunjujuće) norme.
Prema sadržini pravne norme se dijele na: obavezujuće, zabranjujuće i ovlašćujuće.
Obavezujuća norma je usmjerena na aktivno a zabranjujuća na pasivno ponašanje.
Ovlašćujuće određenomlicu daju mogućnost da izvrši ili ne izvrši određenu radnju da
stekne neko pravo i obavezu.
Vremensko, prostorno i personalno važenje građansko pravnih normi
Radi pravilne primjene pravnih normi neophodno je objasniti:
 Važi li pravna norma u momentu primene(vremensko djelovanje zakona)
 Važi li ona na datoj teritoriji (prostorno djelovanje zakona)
 Na koji krug lica (fizičkih i pravnih) se odnosi data norma (personalno važenje
zakona)

OBIČAJNO PRAVO KAO IZVOR PRAVA

Običajno pravo je nepisano pravo i ono je u ranijim periodima imalo veliki značaj. Ono
je i danas zadržalo supsidijarni karakter kao izvor prava u većini modernih država. Da bi
nastalo običajno pravilo, potrebno je da u okviru određene zajednice postoji faktičko
ponašanje koje se duže vrijeme ponavlja. Takvo faktičko ponašanje kod pripadnika
zajednice formira svijest o njegovoj obaveznosti.

Trgovački običaji je jedna vrsta običaja u prometu. Njegovo područje djelovanja


ograničava se na trgovinu. Ako jedno faktičko ponašanje postane običaj u prometu
između netrgovaca, ili između netrgovaca i trgovaca, radi se o opštem običaju u prometu.
Iz trajnih poslovnih odnosa, proizilaze određeni uslovi na kojima se zasnivaju svi
poslovi. Tako nastaje trgovački običaj. Protokom vremena jedan takav koristan trgovački
običaj počinje da se primjenjuje i za zaključivanje ugovora kod trgovaca. Trgovački
običaj nije pravna norma, već faktičko ponašanje. Osnov za njegovu primjenu od strane
trgovaca leži u tome da ga trgovci smatraju svrsishodnim, korisnim i razumnim.

UZANSE- Kodifikovani trgovački običaji, sakupljeni i sistematizovani u zbornik, zovu


se uzanse. Posle kodifikacije trgovački običaji održavaju svoj dispozitivni karakter-
primjenjuju se samo u slučajevima kada starnke nisu drugčije odredile. Uzanse se kod nas
primjenjuju od strane privrednih sudova, primjena se zasniva na volji stranaka.

Pravni standardi (generalna klauzula)- je vrsta pravnog pravila, čija sadržina nije
unaprijed data ni u pogledu pretpostavke niti u pogledu sankcije. Pravni propis može da
se formuliše primjenom tri stila: kazuističkim, apstraktno-generalizujućim i putem
smjernica. Kazuistički stil se koristi kada zakonodavac želi da reguliše jedan slučaj u
potpunosti do detalja. Zakonodavac koji je svjestan nemogućnosti da sve slučajeve
predvidi, formuliše jedno opšte pravilo sa definisanim pojmovima za koje su vezane
određene pravne posljedice, to je tzv. Metoda apstraktne generalizacije. Kada se pravni
propis formuliše putem smjernica, tada se ostavlja sudiji velika sloboda u primjeni
norme.

6
SUDSKA PRAKSA I PRAVNA NAUKA KAO IZVOR PRAVA
Sudska praksa predstavlja primjenu, a ne stvaranje prava.Ona apstraktna pravna pravila
primjenjuje na konkretan slučaj.Međutim u stvarnosti, sudska odluka ima autoritet
utoliko veći, ukoliko nema pozitivnih propisa u oblasti građanskog prava. Tako se stvara
jedna sudska praksa koja odgovara i razlozima pravne sigurnosti, a od koje se ne odstupa
bez ozbiljnog povoda, na taj način sudska praksa doprinosi stvaranju prava. I u
kodifikovanim sudskim pravima govori se o tome da je sudska praksa izvor prava, a
postoji više razloga za to: u zakonu uvijek postoje praznine, ako je građanski zakonik
duže u primjeni, sudska praksa postaje smjelija u prilagođavanju zakona i samo pod
takvim uslovima je i moguće da jedan građanski zakonik bude duže u upotrebi (code
civile preko 200 godina)Čak i kada se sudskoj praksi negira karakter izvora prava u
formalnom smislu riječi, ne može se osporiti njen uticaj na usavršavanje prava.

PRAVNA NAUKA I ZADACI GRAĐANSKOPRAVNE TEORIJE

Pravna teorija ima zadatak koji se ne sastoji u primjeni, niti u stvaranju prava, već u
njegovoj spoznaji i proučavanju. Pravna nauka nije neposredni izvor prava, pa mišljenje
teorije nema obaveznu snagu. Najvažnija funkcija teorije je da zakonodavcu i sudskoj
praksi pripremi materijal, da istraži unutrašnje veze između pojedinih pravnih normi, da
izvuče pravna načela i zaključke i da daje prijedloge za dalje usavršavanje prava na
osnovu uočavanja društvenih zakonitosti i kretanja.

PRIMJENA I TUMAČENJE PRAVNIH NORMI


Neophodnost tumačenja leži u činjenici nesavršenosti jezika kojim se zakonodavac služi
ali i u mnogostrukosti životnih i drugih odnosa koje norma treba da obuhvati. Cilj
svakog tumačenja je saznanje i otkrivanje pravnog smisla u značenju norme. Proces u
kome se ustanovljava sadržaj norme naziva se tumačenjem norme. Pravilno tumačenje je
neophodan uslov za njenu pravilnu primjenu, čime se ostvaruje cilj radi čega je norma
doneta.
Vrste tumačenja:
 Zakonsko ili legalno tumačenje daje organ koji je normu doneo
 Sudsko tumačenje daju sudovi pri primjeni zakona na konkretne slučajeve
 Doktrinarno tumačenje koje daje pravna nauka u naučnim radovima, sudskim
odlukama...
METODE TUMAČENJA
Postoje razne metode koje sudiji stoje na raspolaganju kada hoće da otkrije pravi smisao i
sadržaj pravne norme. To su: gramatičko, logičko, sistematsko, istorijsko, teološko, usko
i široko tumačenje.

Gramatičko tumačenje- Gramatičkim tumačenjem riječi dobija se više značenja


upotrebljenih izraza u zakonu. Da bi značenje jednog teksta bilo «tačno», ono mora biti u
skladu sa smislom riječi.

Logičko tumačenje- Logičko tumačenje je nastavak grmatičkog tumačenja. Njime se iz


propisa izvlači poseban smisao koji prevazilazi bukvalno značenje riječi. Postoji
stepenovanje u logičkom zaključivanju: od manjeg na veće i od većeg na manje.

7
Zaključivanje od manjeg na veće postoji kada se iz jednog posebnog pravila izvodi opšte
(proširenje), a zaključivanje od većeg na manje postoji kada se iz jednog opšteg-šireg
pravila izvodi uže pravilo sadržano u njemu (sužavanje).

Sistematsko tumačenje- Sistematsko tumačenje razjašnjava propis određivanjem


njegovog mjesta u cjelokupnom sistemu prava. Od više mogućih značenja po smislu
riječi, treba uvijek dati prednost onome koje ima razumljivi smisao u cjelokupnoj vezi
tumačenja norme sa ostalim normama.

Istorijska metoda tumačenja


Ako sudija pri interpretaciji norme iz teksta norme koji tumači po smislu riječi i njihovoj
povezanosti i logičkoj saglasnosti ne dobija jedno, već višestruko značenje norme, obično
pristupa istorijskom tumačenju.Da bi se shvatila geneza određenog pravnog propisa treba
uzeti u obzir direktne izvore koji stoje u vezi sa tim propisom. To su razni
materijali,nacrti,debate u parlamentu.U istorijat jednog zakona spadaju i djela autora koji
su pisali o zakonu ili učestvovali u njegovoj redakciji.Sve činjenice na osnovu kojih se
vrši istorijsko tumačenje jednog pravnog propisa, pripadaju prošlosti i nalaze se van
propisa.Obično se istorijski tumače stari zakoni.

Ciljna (teleološka) metoda-Shvatiti jedan propis u smislu, znači razumijeti ga tako kao
što mora biti shvaćen u odnosu na njegove ciljeve i na rješenja kojima stremi. Kod ovog
tumačenja pravne norme, pronalazi se društveni cilj kome norma služi. U cilju norme koji
se interpretacijom mora pronaći sadržani su: klasni, etički i pragmatički osnovi zakona.
Pojedini ciljevi sadržani u nekoj normi, vremenom mogu postati neaktuelni, u takvom
slučaju može se primjeniti pravilo rimskog prava koje kaže »sa prestankom razloga za
koji je zakon donijet, prestaje i sam zakon»

Usko i šrioko tumačenje-Kada se radi o uskom tumačenju zakona, riječima u tekstu se


daje najuži smisao od mogućeg, jer to uže značenje odgovara volji i namjeri
zakonodavca. Kada je u pitanju široko tumačenje ne ide se preko smisla mogućeg
značenja riječi, već se uzima najšire moguće značenje upotrebljene riječi.

ANALOGIJA
U slučaju postojanja praznine u zakonu, sudija će praznine popuniti analogijom.
Analogija je proširivanje principa sadržanih u zakonu na slučajeve koji su sa onima
regulisanim u zakonu pravno slični,tj. Oni koji imaju iste dijelove mjerodavne za osnov
odluke. Dva činjenična stanja su slična, kada su u nekom pogledu saglasna jedna sa
drugim. Analogna primjena opravdana je samo ako postoji sama saglasnost u svim onim
pogledima koji su mjerodavni za pravno prosuđivanje. Postoji zakonska i pravna
analogija. Zakonska postoji samo onda ako se zakon primjenjuje na pravni odnos na koji
se zakon odnosi i to je analogija u užem smislu riječi. Kod pravne analogije (tzv.opšte),
sudija polazi od većeg kompleksa pravnih propisa izvlačeći iz njih opšte principe i
primjenjujući ih na slučaj koji u zakonu nije regulisan. Kod ove analogije sudija ima
najveću slobodu primjene zakona, ali je vezan sa zakonom.

8
II DIO

PRAVNI SUBJEKTI(fizička i pravna lica)


Субјект права је носилац права и обавеза. Правни субјекти су људи или друштвене
творевине које имају правна овлаштења и правне обавезе. Субјекти права су
физичка и правна лица. Ne može biti pravnih odnosa bez pravnih subjekata, odnosno
lica koja imaju pravna ovlašćenja i pravne obaveze. Dakle subjekti prava su ljudi ili
društvene tvorevine koje imaju pravna ovlašćenja i pravne obaveze, s obzirom na neke
pravne objekte.
Razlikujemo dve vrste pravnih subjekata: fizička lica i pravna lica

FIZIČKA LICA- pravna sposobnost


Razlikujemo dve vrste sposobnosti fizičkih lica: pravna i poslovna.
 Pravna sposobnost fizičkog lica podrazumeva svojstvo posedovanja nekih pravnih
ovlašćenja i pravnih obaveza. (stiču se rođenjem i poseduju ih sva fizička lica).
Subjektivitet tojest pravna sposobnost, prestaje smrću jednog lica. Smrću lica, u
odnosu na njegovu imovinu koja je ostala bez subjekta, otvara se nasleđivanje prema
načelima naslednog prava. Komorijenti-kada više lica izgube živote u zajedničkoj
nesreći-ostaje neizvjesno ko je koga nadživjeo.
o Fingirana smrt postojala je u slučajevima kada je jedno fizičko lice bilo
osuđeno na kaznu smrti ili doživotnu robiju.
o Pretpostavljena smrt-da bi se prekinulo stanje neizvjesnosti o životu ili smrti
jednog nestalog lica u pravu je stvoren institut nestalosti i proglašenja nestalog
lica za umrlog. Da bi jedno lice bilo proglašeno za umrlog potrebno je da je
duže vremena odsutno iz svog prebivališta, kao i da ne postoje vesti da li je
ono još živo. Proglašenjem lica za umrlog stvara se jedna oboriva
pretpostavka koja otpada čim se suprotno dokaže.
 Pod poslovnom sposobnošću podrazumevamo sposobnost fizičkog lica da svesnim
radnjama izazivaju pravne posledice. Poslovna sposobnost se stiče punoljetstvom sa
navršenih 18god. ili stupanjem u brak pre 18. godine(emancipacija).Ograničeno
poslovno sposobno lice može zaključivati samostalno one pravne poslove iz kojeg za
njega nastaju pravne koristi. Poslovna radna sposobnost stiče se sa 15 godina. Sa 16
godina stiče se bračna sposobnost kao i testamentalan.
 Deliktna sposobnost je uslov da se mogu preuzeti obaveze iz nedozvoljene radnje
(delikta) tojest sposobnost biti odgovoran za svoje skrivljene radnje. Za štetu duševno
bolesnog odgovara onaj koji je dužan da vodi nadzor nad njim.Do 7 godine dijete je
apsolutno deliktno nesposobno, a od 7-14 godina je oboriva pretpostavka
odgovornosti što znači da se može dokazivati suprotno. Preko 14 godina je dijete
apsolutno deliktno odgovorno.

PRAVNO RELEVANTNA SVOJSTVA (ATRIBUTI) FIZIČKIH LICA


Fizičko lice ima određena svojstva(atribute), po kojima se ono može identifikovati u
pravnom prometu. To su:
 Ime-svako lice ima pravo na ime i ono spada u prava ličnosti;
 prebivalište – gdje je centar njegovih životnih aktivnosti (boravište je mjesto u
kome građanin privremeno boravi van svog prebivališta);

9
 i državljanstvo – označava pravnu pripadnost fizičkog lica određenoj državi;

PRAVNA LICA
Pravno lice (firma, sjedište, pripadnost državi) možemo definisati kao skup lica i
imovine u jednoj organizaciji kojoj je pravni poredak priznao pravnu sposobnost. Kao
poseban subjekt prava, pravno lice je nosilac pravne i poslovne sposobnosti. Opseg
pravnih ovlašćenja i obaveza je mnogo uži nego kod fizičkih lica.

VRSTE PRAVNIH LICA


Najvažnije karakteristike :
 Organizaciono jedinstvo pravnog lica, njegova struktura i cilj utvrđeni su
zakonom ili statutom
 Pravno lice ima posebnu imovinu
 Pravno lice odgovara samostalno svojom imovinom
Pravna lica se mogu klasifikovati na više načina:
 Na javnopravna i privatnopravna (javnopravna počivaju na aktu od strane države,
opštine ili na osnovu zakona i to su država, opštine javne ustanove, univerziteti
bolnice... a u privatnopravna koja nemaju javne zadatke kao što su: preduzeća,
trgovačka društva..
 Jednosvojinska i mješovita pravna lica (državna, društvena i privatna)
 Komercijalna (lukrativna) profitna i nekomrecijalna pravna lica
 Prema djelatnosti koju obavljaju
Prema djelatnosti pravna lica se mogu podijeliti na preduzeća sa jedne strane i udruženja,
ustanova i zadužbina s druge strane.

Удружења су правна лица која настају када се виче лица (чланови) удруже ради
неких непривредних (идеалних) циљева, нпр удружења правника, књижевника идр.
Својство правног лица се стиче уписом у регистар код надлежног државног органа.
Оснивање се уређује законом, који прописује колики је најмањи број грађана-
оснивача.

Установа је непрофитна организација са својством правног лица, чија имовина


односно дјелатност, служи остваривању интереса и задовољењу потреба
корисника, у складу са актом о оснивању и законом.

Задужбина је приватноправна установа створена приватном изјавом воље.


Посједује самосталну правну способност ради постизања трајног циља: културних,
хуманитарних и др. друштвенокорисних циљева. Она се састоји од одређене
имовине којом се остварју, актом о оснивању, утврђени циљеви. Zadužbine osnivaju
samo fizička lica a fondacije samo pravna lica. Fondove osnivaju i fizička i pravna lica.

Фондација је посебна врста задужбине коју оснива правно лице општим актом.

10
POSTANAK I PRESTANAK PRAVNIH LICA
Tzv. Sistem prijave ili slobodnog obrazovanja pravnog lica putem prijave određenom
državnom organu. Državni organ prima na znanju postojanje pravnog lica sem ako su mu
ciljevi protuzakoniti.
Pošto je za nastanak pravnog lica potrebno da da postoji organizovani skup ljudi i
posebna imovina koju je pravni poredak priznao za posebnog subjekta u pravu, pravno
lice prestaje kada nema više ovih elemenata. Sa prestankom pravnog lica njegova
imovina prelazi na druge subjekte. Pravno lice prestaje da postoji tek sa konačnom
raspodjelom njegove imovine.

PRAVNA I POSLOVNA SPOSOBNOST PRAVNOG LICA


Pravna sposobnost pravnog lica znači sposobnost da ono bude nosilac takvih prava i
obaveza koja su u saglasnosti sa ciljem pravnog lica i njegovom djelatnošću određenom u
zakonu i njegovom statutu. Poslovnu sposobnost pravno lice stiče sa svojom pravnom
sposobnošću i ona je u načelu jednaka sa pravnom sposobnošću.

PRAVNI ODNOSI I SUBJEKTIVNA PRAVA


Pravni odnos se može odrediti kao važani, konfliktni društveni odnosi koji su zaštićeni
pravnim autoritetom državne vlasti. Sastavni elementi pravnog odnosa su pravna
ovlašćenja i pravne obaveze. To podrazumeva da se na jednoj strani nalazi subjekt koji je
nosilac pravnog ovlašćenja a na drugoj strani pravni subjekt koji je nosilac pravne
obaveze.

OBJEKTIVNO I SUBJEKTIVNO PRAVO


Pojam i sadržaj građanskopravnog odnosa
Građanskopravni odnos je društveni odnos regulisan građanskopravnom normom, tojest
odnos u kome se stranke pojavljuju kao nosioci građanskih prava i obaveza.
Građanskopravni odnos nastaje tek na osnovu činjenica, koje građanskopravna norma
priznaje za relevantne.Kada se govori o njegovoj sadržini treba jasno razlikovati
materijalnu sadržinu (robnonovčani i lični neimovinski odnosi) od njegove pravne
sadržine (građanska prava i obaveze), pošto je građanskopravni odnos pravna kategorija.
Pravo u značenju sveukupnosti normi u teoriji se naziva objektivno pravo, a pravo
koje pripada tačno određenom licu u pravnom odnosu je subjektivno pravo.
Pojam i sadržina subjektivnog prava
Nema objektivnog prava bez subjektivnog prava i subjektivnog bez objektivnog prava.
Subjektivno pravo mora imati svog nosioca. Pravni odnos kao pravna veza između
pravnih subjektata međusobno, može se posmatrati sa strane samih učesnika u njemu. Sa
jedne strane jedna stranka u pravnom odnosu izvlači za sebe pravo (ovlašćenje), a
posmatrano sa druge, za druge nastaje obaveza (se sastoji u određenom činjenju ili
propuštanju obaveznog lica u pravnom odnosu).
RAZLIKOVANJE SUBJEKTIVNOG PRAVA OD SLIČNIH POJMOVA
Od subjektivnog prava treba razlikovati pravno stanje.
Pravno stanje je stepen u zasnivanju prava koje dakle kad izvijesni dalji događaji
nastupe vode postojanju subjektivnog prava.
Pravna moć – pod pravnom moći podrazumijeva se pravo određenog lica da
jednostranom izjavom volje stvori pravni odnos između sebe i drugog lica. Pravna moć

11
daje ovlašćenja koja se sastoje u mogućnosti da po svojoj volji proizvede pravne
posljedice. Npr kod prava preče kupovine ili gdje jednostranom izjavom prestaje da
postoji pravni odnos otkaz zakupa i sl.
Pravni položaj ili status to je mogućnost lica da bude kompetentno u vršenju svojih
subjektivnih prava i tu spadaju pravna, poslovna, deliktna, procesna sposobnost i sl.
KLASIFIKACIJA GRAĐANSKIH PRAVA
Podjela na apsolutna ( djeluju prema svima)i relativna (samo prema određenom
broju lica) prava.Moguće su i mješovite forme ,tj. da u jednom pravu budu
obuhvaćeni elementi i apsolutnog i relativnog prava.
Kod apsolutnih prava:
 Pravo ovlašćenog lica odgovara obavezi svih ostalih lica
 Broj tih obaveznih lica nije određen
 Njihova obaveza (negativna)se sastoji u tome da titulara ne ometa u vršenju
njegovih ovlašćenja koja čine sadržinu subjektivnog prava
 Taj odnos titulara prema svim ostalim licima nije unaprijed određen
 Obaveza odgovara subjektivnom pravu
 Obaveza trećih lica je neimovinska i sastoji se u uzdržavanju
 Apsolutna prava ne zastarjevaju
 Zahtjev kod apsolutnih prava nastaje tek njihovom povredom
Kod relativnih prava:
 U pravnom odnosu se nalaze dva lica (ovlašćeno lice-povjerilac i obavezno lice-
dužnik)
 Kod relativnih obaveza je pozitivna
 Obaveza je korelativna sa ovlašćenjem
 Obaveza je imovinska
 Relativna prava po pravilu zastarjevaju
 Zahtev kod relativnih prava nastaje kad i pravo, pošto je zahtjev uperen uvjek
prema određenom licu

KLASIFIKACIJA APSOLUTNIH PRAVA


U apsolutna prava spadaju stvarna prava, lična prava, autorsko pravo i pronalazačko
pravo.
 Stvarna prava predstavljaju posebnu kategoriju subjektivnih građanskih prava,
čiji je neposredni objekat stvar.
 Lična prava- u dobra koja pravni poredak štiti ne spadaju samo stvari i ljudske
radnje na kojima se zasnivaju stvarna i obligaciona prava, već i proizvodi
ljudskog duha (pronalsci, književna i druga autorska djela..), pa i sama čovjekova
ličnost i njegova lična dobra (telo, život, sloboda, čast...). Svrha zaštite ličnih
prava ja satisfakcija a cilj satisfakcije je da omogući povrijeđenome da
prouzrokovane patnje otkloni pribavljanjem nekih materijalnih ili idealnih
zadovoljstava.
 Prava autorstva čine ona prava čiji je objekta proizvod ljudskog uma, duha,
misli.
 Pronalazačka prava za svoj objekat imaju npronalazak ili tehničko unapređenje.

12
DRUGI KRITERIJUMI ZA KLASIFIKACIJU SUBJEKTIVNIH PRAVA
 Prenosiva (sa jednog subjekta na drugi) i neprenosiva prava
 Samostalna i nesamostalna prava (da li jedno pravo zavisi od drugog prava)
 Prava koja su konačno nastala i prava u nastajanju

VRŠENJE I ZAŠTITA PRAVA


Pod vršenjem prava podrazumijevamo ponašanje ovlašćenog lica koje odgovara sadržaju
njegovog prava.
Apsolutna prava se vrše preko svojine , držanjem, korišćenjem (zidanjem na svom
zemljištu), otuđenjem, ostvarenje prava svojine prema obaveznom licu (zahtev za
povraćaj stvari)
Vršenje relativnih prava (potraživanja) sastoji se u zahtevu za ispunjenje činidbe,
opomeni (slanjem računa dužniku), prebijanje duga za dug, prinudno izvršenje
Od stranke zavisi da li će vršiti svoje pravo ili ne. Pravo vrši obično subjekt kome ono
pripada. Neka prava pravni subjekt može da vrši preko zakonskog zastupnika.

VREMENSKE GRANICE U VRŠENJU SUBJEKTIVNIH PRAVA


Prekluzivni ili strogi rokovi važe za pravne moći odnosno preobražajna prava. Ona su
tako vremenski ograničena da ako se ne vrše u određenom roku, poslije isteka tog roka
ona se gase. Njihovo dalje vršenje je (i bez isticanja prigovora) nepunovažno. Na
prekluzivne rokove sud pazi po službenoj dužnosti. Prekluzivni rok ističe posljednjeg
dana , čak i kada posljednji dan pada na praznik. Tako se pravni posao zaključen u
zabludi može osporavati, prema članu 117 Zakona o obligacionim odnosima, u roku od
jedne godine od saznanja za zabludu (subjektivni rok), odnosno u roku od tri godine od
dana zaključenja ugovora (objektivni rok).
Zastarelost predstavlja jedno ograničenje u vršenju prava, koje se sastoji u protoku
vremena, usljed koga nastaje gubljenje zahtjeva, odnosno tužbe u materijalnom smislu.
Smisao i cilj zastarelostisu:
 Obezbjeđenje opšte pravne sigurnosti
 Da bi se dužnik zaštitio od poteškoća dokazivanja (primjer dug od prije 20 god.)
 Zastarelošću se vrši pritisak na stranke da svoja prava vrše
 Kad prava nebi zastarevala sudovi bi bili opterećeni parnicama
Apsolutna prava stvarna ilična ne zastarijevaju (pravo svojine i založno pravo). Ona
obligaciona prava koja imaju svoj izvor u porodičnom pravu-alimentacija ne zastareva.
Dakle zastarelost nije razlog za prestanak prava koje se ne vrši, već istekom roka
zastarelosti nastaje za dužnika samo prigovor zastarelosti.
Kada se ne primjenjuju pravila o zastarelosti
Održaj treba razlikovati od zastarelosti. Kod održaja se stiče jedno stvarno pravo
neprekinutom državninom a pod zastarelošću se podrazumijeva samo gubitak zahteva
protokom određenog vremena i njegovo dejstvo se ne sastoji u gašenju prava, već u
njegovom slabljenju.
Prekluzivni rok ima za posledicu da se određena tužba ili radnja može podići ili preduzeti
u određenom roku. Načelna razlika između zastarelosti i prekluzivnog roka ogleda se u
dejstvu proteka roka. Kod zastarelosti se protekom roka gubi zahtev. Protekom
prekluzivnog roka se trajno gubi samo pravo. Na prekluzivni rok sud pazi po službenoj
dužnosti, dok na rok zasratrelosti sud pazi samo ako se dužnik na njega pozove.

13
Zastoj zastarevanja
Zastoj sprečava uračunavanje određenog vremena u rok zastarelosti, tako da zastarelost
za vrijeme ovog perioda ne teče. Ona počinje da teče tek sa ukljanjanjem određenih
smetnji ili ako je ranije počela(prije zastoja) nastavlja svoj rok.Zastarelost na teče između
bračnih drugova ukoliko je neko potraživanje nastalo prije braka,zatim između roditelja i
djece niti između štićenika i njegovog staratelja.

PREKID ZASTAREVANJA
Priznanje duga kao razlog za prekid zastarevanja predstavlja izjavu (pismenu ili
usmenu) ili radnju dužnika kojom on poveriocu priznaje dug. Takva radnja dužnika
izaziva prekid zastarelosti, rok zastarevanja počinje da teče iznova. Vrijeme koje je
proteklo prije prekida ne računa se u zakonom određeni rok za zastarelost.
Poverilac ostvaruje svoje pravo i izaziva prekid zastarelosti podizanjem tužbe i svakom
drugom radnjom poduzetom protiv dužnika pred sudom ili drugim nadležnim organom u
cilju utvrđivanja ili ostvarenja potraživanja. Da bi tužba izazvala prekid zastarelosti
neophodno je da tužilac nije odustao od tužbe ili da ona nije odbačena ili odbijena.

ZAŠTITA PRAVA
Zaštita prava se može vršiti tužbom, prigovorom i protivtužbom. Zaštitu građanskog
prava sud ne vrši po službenoj dužnosti već po inicijativi stranaka. Od stranke čije je
pravo povrijeđeno zavisi hoće li se obratiti tužbom sudu i zahtijeavti zaštitu svog
povrijeđenog prava. To je tzv. načelo dispozicije stranaka. Tužba je bitan element
svakog subjektivnog prava i znači ustvari zahtjev postavljen u postupku prinudnog
ostvarenja prava. Čak i ako tužba egzistira, moguće je da ovaj protiv koga je tužba
upravljena uskrati dugovanu činidbu, ističući prigovor.
Prigovor je pravo tuženika da spriječi sprovođenje prava od strane drugog lica (tužioca).
Dakle, prigovor je odbrambeno sredstvo protiv tužioca. Prigovori mogu biti lični (protiv
određenog lica) i stvarni (protiv svakog lica).
Protivtužba je isticanje zahtjeva protiv tužioca povodom istih činjenica ili u vezi sa istim
činjenicama na kojima se zasniva i tužiočevo pravo iz koga ističe tužbeni zahtjev.
Najvažnija procesna radnja je dokazivanje i tužilac je dužan da dokaže činjenice na
kojima se zasniva njegova tužba. Presudom se odlučuje spor od strane suda i ona je
formalno pravosnažna kada se ne može više napadati pravnim sredstvima, odnosno
žalbom višem sudu. Od pravosnažne presude treba razlikovati izvršnu presudu koja se
može prinudno izvršiti.

NASTANAK, PRESTANAK I PROMJENA GRAĐANSKOPRAVNOG ODNOSA

PRAVNE ČINJENICE
Okolnosti iz kojih izviru prava nazivaju se pravne činjenice. Dakle, činjenice za čije
nastupanje zakon vezuje nastanak, promjenu ili prestanak pravnog odnosa su pravne
činjenice.
(Su one činjenice (događaji, ljudske radnje) usled kojih nastaju, menjaju se i prestaju
pravni odnosi).

14
Klasifikacija pravnih činjenica
 Na događaje- su takve pravne činjenice koje su nezavisne od volje ljudi
(priorodne pojave) smrt i sl.
 Na ljudske radnje-
o Dozvoljene- se dijele na pravne poslove (najvažniji pravni poslovi su
ugovori)
o Nedozvoljene (delikte)-sastoje se u povredi jedne opšte obaveze ponašanja

PRAVNE PRETPOSTAVKE I FIKCIJE


Proglašenjem za umrlog je jedna pravna pretpostavka koja se može obratiti suprotnim
dokazivanjem od strane onog ko je proglašen za umrlog. Pored oborivih u pravu postoje i
apsolutne, neoborive pretpostavke. Takva je pretpostavka presuđene stvari. Veći broj
pretpostavki u građanskom pravu su relativne oborive.
( Pravne pretpostavke su one činjenice koje se smatraju tačnim i bez dokazivanja.
Oborive pretpostavke su one koje se mogu dokazivati. Neoborive pretpostavke
zabranjuje se dokazivanje da nisu tačne.)
Pravne fikcije se sastoje u tome da se zamišlja da postoje određene činjenice iako one u
stvari ne postoje.
Razlika između pravne pretpostavke i fikcije sastoji se u tome , što se pravna
pretpostavka bazira na vjerovatnoći da jedna činjenica postoji, a kod fikcije se svesno
fingira, zamišlja da jedna činjenica postoji, iako se zna da to nije tako.
To su tehnička sredstva koja olakšavaju dokazivanje postojanja jednog prava.

STICANJE PRAVA

Originarno i derivativno sticanje


Prava nastaju prenose se, opterećuju, mjenjaju i prestaju. Sticanje prava vrši se
neposredno na osnovu zakonskih propisa ili na osnovu volje stranaka. Za građansko
pravo važi pravilo da se najveći broj prava stiče na osnovu volje stranaka. Kod sticanja
prava razlikujemo:
 Originarno sticanje prava-ako je nazavisno od postojanja jednog drugog prava
(održaj, sticanje od nevlasnika)
 Derivativno sticanje prava-postoji onda kad se pravo izvodi od nekog drugog lica
pravnog prethodnika (kupac izvodi svoje pravo svojine iz prava prodavca)

Pravni promet i vrste pravnog prometa


Prenos prava sa jednog lica na drugo naziva se pravnim prometom. Subjektivna prava
koja se prenose pravnim prometom su apsolutna prava: svojina, službenost, zaloga, pravo
korišćenja, licence i td. Kod pravnog prometa razlikujemo tri forme: TRANSLATIVNI,
KONSTITUTIVNI I RESTITUTIVNI pravni promet.

Osnov i način sticanja


Ugovorom tojest pravnim poslom vrši se pravni promet, prenosi se jedno apsolutno pravo
sa jednog lica na drugo. U modernim pravima koja usvajaju rimsko pravo pravo prenosa

15
svojine, predaja je način sticanja samo za pokretne stvari, dok je za nepokretne upis
nepokretnosti u zemljišne knjige.

Prestanak i promjena prava


Pravni poredak određuje uslove, pa ako su oni ispunjeni nastupa sticanje ili prestanak.
Neke pravne činjenice gase pravo samo po sebi, na primjer isplata. Prestanak prava može
često da nastupi bez volje ovlašćenog lica(stvar koja je bila predmet svojine je propala).
Jedno pravo može da se promeni a da ne izgubi svoj identitet ako bude pojačano ili
oslabljeno, ako promjeni subjekte, predmet, sadržaj i rang. Promejena prava vrši se
načelno na osnovu ugovora.

PRAVNI POSLOVI
Pravni posao je izjava volje koja je učinjena s ciljem da se zasnuje građanskopravni
odnos, da nastane, prenese se ili ukine neko subjektivno građansko pravo, ukoliko to
dopušta pravni poredak. Pravno dejstvo nastaje samo ako su ga stranke htele. Pravni
posao se razvija sa robnom razmenom. Pravni posao mora uvijek sadržavati izjavu volje
koja nije jedina pravna činjenica već postoje i druge kao što su , predaja stvari, saglasnost
trećeg lica i sl. Pravni posao počiva na volji lica koja su u njemu učestvovala pa je i
logično da voljom ovih lica pravni posao se može raskinuti.
Pojam pravne radnje je suprotan pravnom poslu. Svaka izjava volje kojom se stvara,
menja ili ukida neki pravni odnos je pravna radnja. I u našem pravu data je strankama
ugovornicima sloboda da same svojom voljom određuju sadržaj pravnog posla. Tamo gde
zakon strankama ne dopušta drugačije regulisanje od propisanog, govorimo o
imperativnom, kogentnom pravu. Pravni posao ne sme da vređa zakonske granice jer je
nepunovažan. Svaki prani posao mora imati predmet (objekat) na koji se pravni posao
odnosi. Predmet pravnog posla je stvar ili radnja (činjenje, nečinjenje ili
trpljenje)povodom koje nastaju u pravnom poslu određena prava i ovaveze. Predmet
pravnog posla mora imati određena svojstva:
 Predmet pravnog posla mora postojati i biti moguć
 Predmet pravnog posla mora biti odredljiv (sadrži podatke)
 Mora biti dopušten

Kauza (cilj pravnog posla) je uslov za punovažnost pravnog posla i neposredni cilj
pravnog posla. Kauza je ekonomski cilj odnosno ekonomski efekat koje stranke hoće da
postignu pravnim poslom po prof. Gamsu.
Sastavni delovi pravnog posla su:
 Bitni sastavni delovi (primjer predmet i cijena kod kupoprodaje)
 Prirodni sastojci pravnog posla predstavljaju dopunjujuće odredbe o pravnim
posledicama
 Accidentalia negotil delovi koji ne moraju da postoje u pravnom poslu kao
kapara, sticanja prava preče kupovine i sl
Postoji takođe podela sastavnih delova na bitne i nebitne.

VRSTE PRAVNIH POSLOVA


 Jednostrani pravni poslovi-sadrže izjavu volje samo jedne stranke i to su:javno
obećanje nagrade i izdavanje hartije od vrijednosti

16
 Dvostrani pravni posao-kada dve ili više stranaka daju sadržajno različite ali jedna
drugoj odgovarajuće izjave volje.Dvostrani pravni posao je ugovor. Ugovor se
satoji iz dve izjavljene volje koje se dopunjuju – ponude za zaključenje ugovora i
prihvatanje ponude.
 Višestrani pravni posao-je zaključak većine lica, kod koga odlučuje većina datih
glasova
 Kauzalni i apstraktni pravni poslovi-kauzalni su oni gdje je kauza vidljiva a
apstraktni gdje nije vidljiva
 Formalni i neformalni (dovoljno da stranke postignu usmeni dogovor o predmetu
i ceni)
 Fiducijarni – ugovor o nalogu
 Akcesorni pravni poslovi koji nisu samostalni
 Dobročini (posluga poklon-prima činidbu neobavezujući se na protivčinidbu) i
teretni pravni poslovi su oni koji se zasnivaju na odnosu razmene (stvar, novac ili
usluga)
 Realni i konsesualni (zajam, ostava i zaloga)
 Komutativni – kauze su unapred određene i aleatorni pravni poslovi-kauze nisu
unapred određene

IZJAVA VOLJE
Najbitnija činjenica koja se zahtjeva za punovažnost pravnog posla je izjava volje
stranaka, koje su učestvovale u pravnom poslu. Razlikuju se dve vrste izjave volje:
 Volja može da se izrazi izjavom (izgovorene ili napisane reči, klimanje
glavom, rukovanje)
 Konkludentna radnja –radnja koja nije preduzeta u cilju da se volja
manifestuje drugom licu ali iz kojese prema okolnostima i običajima u
prometu može izvući zaključak da je izjavljena(donošenjem artikla na kasu).

Mentalna rezerva-npr. izjavi da će sliku prodati po ponuđenoj ceni, a u sebi napravi


rezervu da ne želi ono što je izjavio.
Neposredna izjava ako su činjenice došle neposredno i posredna izjava ako nije data
neposredno od izjavioca već preko drugog lica.
Izričita izjava je izjava koja je nedvosmislena i jasna.
Prećutna izjava volje- npr. moje ćutanje (ne) znači prihvatanje ponude.

TUMAČENJE IZJAVLJENE VOLJE U PRAVNOM POSLU


Pod tumačenjem podrazumevamo delatnost koja je usmerena na to da utvrdi smisao,
značenje izjavljene volje, naročito izražene rečima. U praksi se najčešće kao predmet
tumačenjapojavljuju ugovori zaključeni u pismenoj formi. Dakle tumačenje je
određivanje pravno obavezujućeg smisla određene volje. Stvar je pravnog poretka da
odluči koji je za njega relevantni smisao

FORMA PRAVNOG POSLA


Po pravilu je u građanskom pravu strankama prepušteno da same izaberu određene forme
za izjavu svoje volje. Dakle, sredstvo kojim se izražava volja naziva se formom. Spoljni
oblik u tehničkom smislu koji je propisan zakonom.

17
Ciljevi koji se postižu formom su različiti:
 Zadržavanje propisa o formi otežava zaključenje ugovora i prinuđuje stranke na
zrelije razmišljanje i odlučivanje
 Utvrđuje se u konkretnom slučaju šta je predmet i sadržina ugovora (odvaja se
faza pregovaranja od faze zaključivanja)
 Propisi o formi obezbeđuju dokazivanje a time i zaštitu stranaka
Pismena forma
Najčešće zakon propisuje pismenu formu za izjavu volje. Ugovor je zaključen kada
ispravu potpišu sva lica koja se njim obavezuju. Ako se posao zaključi preko zastupnika,
on ga mora potpisati.
Načelno je priznato pravilo o nevažnosti pravnih poslova kod kojih nije poštovana
zakonom propisana forma. Ograničenja dejstva normi o nevažnosti zbog nepoštivanja
propisane forme ugovora dolazi u obzir samo za obligacione ugovore.

OGRANIČENJE(MODIFIKACIJA) PRAVNIH POSLOVA (uslov, nalog i rok)


USLOV
Uslov u pravno-tehničkom smislu postoji onda ako su stranke u jednom pravnom poslu
nastanak ili dalje postojanje pravnih dejstava učinile zavisnim od budućeg, objektivno
neizvjesnog događaja. Taj budući neizvjesni događaj, koji može predstavljati radnju,
propuštanje ili drugu činjenicu je uslov. Uslov omogućava pravnom subjektu da vodi
računa o budućnosti i da dejstvo svoje volje prilagodi budućim dogažajima. Primjer: otac
obeća sinu da će mu kupiti motor ako bude na vreme diplomirao. Najčešće se uslov
prepoznaje u pravnom poslu kroz upotrebu reči ako. U praksi se pri zaključenju pravnih
poslova najčešće pojavljuju odložni (suspenzivni) i raskidni (rezolutivni) uslovi. Odložni
znači da dejstvo pravnog posla počinje tek sa ispunjenjem uslova. Kod pravnog posla sa
raskidnim uslovom dejstvo pravnog posla nastaje odmah ali ono prestaje sa ispunjenjem
uslova.(otac se obaveže da će izdržavati sina do ženidbe).
Prema sadržaju uslovi se dele na:
 Pozitivne i negativne u zavisnosti od toga da li nastanak prava zavisi od
nastupanja ili nenastupanja okolnosti
 Uslov je kazuelan, ako se satoji u nastupanju jednog slučajnog događaja
 U teoriji se postavlja pitanje da li je punovažan pravni posao ako njegova važnost
zavisi od volje jedne strane ugovornice. U takvom slučaju se govori o voljnom
uslovu.
 Mešoviti uslov je takav gde nastupanje buduće neizvesne okolnosti zavisi i od
slučaja i od volje jedne stranke
Načelno uslovi su dopušteni kod svih pravnih poslova, ukoliko ih zakon ne zabranjuje, ili
ukoliko se ne radi o pravnim poslovima koji ne trpe uslove.

NALOG
Nalog postoji kod dobročinog pravnog posla (poklona) i testamenta, gdje se primalac
poklona i zaostavštine kod testamenta obavezuje na odreženu činidbu, pri čemu ovdje ne
nastaje kao kod uslova nikakvo stanje lebdenja, tojest očekivanje da pravo nestane.
Dakle, uslov odlaže pravno dejstvo, ali ne obavezuje. Nalog obavezuje i ne odlaže
dejstvo posla. Ako primalac ne ispuni nalog poklonodavac može tužbom zahtevati
ispunjenje naloga ili raskid ugovora o poklonu.

18
ROK
Rok se razlikuje od uslova po tome što je kod roka nastanak okolnosti od koje zavisi
dejstvo ili kraj dejstva pravnog posla izvestan. Kod roka je bitno da će vremenski
momenat sigurno nastupiti. Rok kao i uslov može biti odložan i raskidan. Kod pravnog
posla zaključenog zsa odložnim rokom potpuno dejstvo pravnog posla nastupa sa
početnim terminom. Ovdje je pravo nastalo ranije ali dospelost tažbine je odložen za
neki kasniji period. Kod pravnih poslova sa raskidnim rokom dejstvo pravnog posla
završava se sa dolaskom završnog termina (izdržavanje do punoletstva). Rokovi se
računaju kalendarski.
Treba razlikovati prekluzivne rokove (stroge rokove) i rokove zastarelosti. Prekluzivni
rok postoji onda ako se jedna određena pravna radnja može preduzeti samo u okviru
datog roka.On ističe poslednjeg dana (npr. Jednostrani pravni posao –otkaz). Ako je
vršenje prava vezano za prekluzivni rok, po isteku roka ne može se preduzeti određena
radnja, jer se pravo ugasilo. Po isteku roka zastarelosti ne gubi se pravo, ali se ono ne
može više sudskim putem ostvariti, pošto je zahtev zastareo. Dejstvo roka zastarelosti se
ne ogleda u gašenju prava, već u njegovom slabljenjeu, jer pravo gubi zahtev. Na
prekluzivni rok sud pazi po službenoj dužnosti a na rok zastarelosti po prigovoru stranke.

ZASTUPNIŠTVO
POJAM ZASTUPNIŠTVA

Zastpnik je lice koje preduzima pravnu radnju u tuđe ime i za tuđi račun i za njega je
karakteristično:
a)da je jedno lice ovlašteno preduzelo radnju u tuđe ime, odnosno da sve pravne
posledice iz takve radnje pogađaju neposredno lice u čije je ime radnja poduzeta;
b)ekonomski efekti te radnje ostvaruju se ne u imovinskoj masi onog koji je
radnju obavio, već zastupanog.
Struktura zastupništva se karakteriše učešćem 3 lica:ono lice za koga se od strane drugog
zaključuje pravni posao i koje se naziva zastipani (A), onaj koji dela za zastupanog
naziva se zastupnik(B), i onaj sa kojim se ugovor zaključuje ili prema kojim se pravni
posao preduzima, naziva se treći.Pravni odnos na kome počiva zastupništvo između lica
A i B označava se unutrašnjim odnosom.
Unutrašnji odnos može se zasnivati na obligacinopravnom ugovoru o nalogu, ugovoru o
radu, ugovoru o društvu, ili uopšte tek naknadno na odobrenju od strane zastupanog.Ako
ove radnje treba da proizvedu neposredno dejstvo za zastupanog, zastupniku je potrebno
dodatno odobrenje-punomoć,

RAZGRANIČENJE ZASTUPNIKA OD DRUGIH LICA


Zastupništvo treba razlikovati od neke druge institucije.Nije zastupnik:
 a)Glasonoša koji samo prenosi tuđu volju.Zastupnik izjavljuje volju sa dejstvom za
zastupanog.Glasonoša ne izjavljuje svoju volju, već prenosi izjavu nalogodavaoca.
 b)Od zastupnika treba razlikovati posrednika.Posrednik samo dovodi u vezu
zainteresovane stranke da zaključe ugovor, priprema zaključenje ugovora, dok sam
ugovor na osnovu njegove zaključuju stranke koje je on doveo u vezu.

19
 c)Zastupnik nije organ pravnog lica.Fizičko lice koje nastupa u prometu za pravno
lice i daje izjavu volje naziva se organ pravnog lica.Glavna razlika sastoji se u tome
da pravno lice ne može drugačije nastupati nego preko svog organa, dok zastupani
kod zastupništva u odnosu na sve poslove čije je zaključenje i staranje preneo on na
zastupnika, isto tako mođe i sam poduzimati.
 d)Velik značaj ima tzv. Zakonsko zastupništvo, koje pomaže licima bez poslovne ili
sa ograničenom poslovnom sposobnošću.Zakonski zastupnici su roditelji u odnosu na
decu, staraoci u odnosu na poslovno nesposobna lica.
 e)Direktno(neposredno) zastupništvo razvija najjače, ali ne jedine posledice
zastupanja.Postoji i indirektno (posredno) zastupništvo koje se još naziva i unutrašnje
zastupništvo i ono ima dejstvo u unutrašnjem odnosu između zastupanog i
zastupnika.Posredno zastupništvo se primenjuje u svim slučajevima gde zastupanom
odgovara da ostane u pozadini, ili gde je poželjno postojanje odnosa poverenja
između zastupnika i trećeg lica, a ne između zastupanog i trećeg ili gde pristup
određenim poslovima ima samo zastupnik.
Zastupništvo je dozvoljeno kod svih pravnih poslova .Izuzetno isključeno je kod nekih
poslova porodičnog i naslednog prava(ne može se praviti testament preko zastupnika).
Za punovažnost zastupništva pretpostavka je da postoji ovlašćnje za zastupnje.Osnov na
kome može počivati ovlašćenje za zastupanje može biti: na zakonu, na statutu, na aktu
nadležnog organa, na izjavi volje zastupanog, tj. Dodelom punomoći.

DEJSTVO ZASTUPANJA
Zastupnik nastupa u ime zastupanog u granicama datog mu ovlašćenja, pa sve pravne
posledice iz zaključenog ugovora pogađaju neposredno zastupano lice.Zastupnik je dužan
da obavesti drugu stranu da nastupa u ime zastupanog .To je tzv. princip » otvorenosti «
zastupništva.U takvom slučaju radi se o direktnom zastupniku.Dakle direktno
zastupništvo postoji kada sam zastupnik u ime zastupanog sa trećim licem zaključi
ugovor, navodeći ime zastupanog.Nije neophodno da zastupnik da izričitu izjavu da
nastupa u tuđe ime.Bitno je da direktni zastupnik stavarno ima volju da u ugovoru nastupi
kao zastupnik, a ne u svoje ime.
Zastupani je subjekt zaključenja ugovora, pa se prema njegovoj ličnosti utvrđuje da li je u
određene obaveze mogao da uđe ili ne.Zastupani odgovara i za krivicu zastupnika pri
vođenju pregovora oko zaključenja ugovora do koga nije došlo kao i za sopstvenu
krivicu.

PRENOŠENJE OVLAŠĆENJA ZA ZASTUPANJE


Zastupnik svoje ovaštenje za zatupanje ne može preneti na drugo lice, izuzev kada je na
to ovlašten nekim posebnom propisom ili ugovorom. Postoji još jedan izuzetak od pravila
da je načelno zabranjeno prenošenje ovlaštenja na drugog, sem ukoliko to zakonom ili
ugovorom nije dopušteno.To je slučaj kada je zastupnik sprečen okolnostima da posao
lično obavi, a interesi zastupanog zahtevaju neodložno preduzimanje pravnog
posla.Punomoć data advokatu koji je sprečen iz objektivnih razloga da dođe određenog
dana na sud i da preduzme za stranku procesnu radnju, predstavlja slučaj kada interesi
zastupanog zahtevaju supstituisanje punomoći na drugog advokata, ako to u samoj
punomoći nije bilo unapred predviđeno.Supstitucija nije prenošenje dodeljenog
ovlaštenja na zastupanje supstituentu, već dodela jednog novog ovlaštenja.

20
PREKORAČENJE GRANICA OVLAŠTENJA
Ako zastupnik pri zaključenju pravnog posla prekorači ovlaštenja pravni posao ne
obavezuje zastupanog.Ali takav posao može biti naknadno odobren od zastupanog (tzv.
ratifikacija) .

ZAKLJUČENJE UGOVORA OD STRANE NEOVLAŠTENOG LICA


Zastupnik bez punomoći postoji u slučaju ako lice B kao zastupnik lica A zasljuči ugovor
sa licem X bez ovlaštenja lica A.
Zastupništvo bez ovlaštenja postoji kad zastupnik zaključi ugovor, iako nikad nije imao
ovlaštenje za to, ili ako je pri zaključenju ugovora punomoć prestala da postoji, ili ako
postoji ovlaštenje, a zastupnik je prekoračio granice ovlaštenja.Zastupništvo bez
ovlaštenja postoji i kada zastupnik svoje ovlaštenje zloupotrebljava, a njegov poslovni
partner ne to ne zna ili prema okolnostima to može znati.

PUNOMOĆ- DAVANJE PUNOMOĆI I OBIM OVLAŠTENJA


Punomoć je pravnim poslom dodeljeno ovlaštenje za zastupanje od strane vlastodavca
punomoćeniku.
Punomoćjem punomoćnik stiče pravnu moć da pravnim poslovima koje zaključi u ime
vlastodavca ovoga neposredno ovlašćuje i obavezuje.Punomoćje može nastati kako
jednostranom izjavom volje , tako i na osnovu ugovora.Prema zakonu sledeći ugovori
mogu sadržati klauzulu o ovlaštenju jedne stranke za preduzimanje pravnih poslova u ime
i za račun druge stranke:ustupanje radi naplaćivanja, nalog, nalog radi ispunjenja,
prodajni nalog, ugovor o delu, ugovor o trgovinskom zastupanju, posredovanje,
otpremanje/špedicija i asignacija.
Punomoć može nastati jednostranom izjavom volje ili prema punomoćeniku, ili prema
trećem licu.U prvom slučaju radi se o internom, a u drugom o eksrenom punomoćstvu.
Punomoćnik može biti kako fizičko lice koje ima poslovnu sposobnost, tako i pravno
lice.Zakon određuje da punomoćnik može preduzimati samo one pravne poslove za čije
je preduzimanje ovlašten.
Prema svom većem ili manjem obimu, punomoć može biti opšta(generalna) i
posebna(specijalna).Dakle, mora biti određena kako prema sadržaju tako i prema
obimu.Neodređena punomoć nije moguća.
Obim punomoći određuje se prema volji vlastodavca.Čak. i kad je punomoćniku dana
opšta punomoć, on može preduzimati samo pravne poslove koji ulaze u redovno
poslovanje.Tako se generalna punomoć može odnositi na upravljanje jednom radnjom ili
preduzimanjem svih poslova upravljanja u vezi sa jednom kućom.Ono nikako ne sadrži i
ovlaštenje da se radnja otuđi ili kuća proda.
Posebna punomoć ovlašćuje na preduzimanje tačno određenog posla, odnosno vrste
poslova -prodaju jedne kuće- i ono obuhvata i ovlaštenja koja izlaze iz kruga redovnog
poslovanja.Npr. ovlastio sam zastupnika da mi proda kuću i da mi naplati kupovnu cenu.

OPOZIVANJE I SUŽAVANJE PUNOMOĆJA


Vlastodavac može u svakom vreme da jednostrano opozvati ili suziti punomoć, kada više
nema poverenja u punomoćnika , čak i ako se odrekao ugovorom prava na opoziv.Opoziv

21
je negativno pravo vlastodavca koje mu omogućava da od sebe u svako doba može
otkloniti rizik opasnosti zloupotrebe punomoći od punomoćenika.
Zakonodavac predviđa da se opozivi sužavanje punomoćja, iako je ono bilo povezano sa
ugovorom o radu, ili nekim drugim ugovorom , može učiniti jednostranom izjavom volje
bez posebne forme.Ali zakon o parničnom postupku predviđa da se opoziv, odnosno
otkaz punomoći, mora saopštiti sudu pred kojim se postupak vodi u pismenoj formi, ili
usmeno na zapisnik.
U teoriji se zastupa stav da izuzetno može biti dodeljena i punomoć koja se ne može
opozvati, ako se neopozivost zasniva na opravdanom razlogu koji proizilazi iz osnovnog
odnosa, ako je ono opravdano posebnim ciljem zbog koga je dodeljena punomoć.
Takođe je moguća dodela neopozive punomoći i u slučaju ako se vlastodavac obavezao
na zaključenje jednog obligacionog ugovora, pa je zaključenje takvog ugovora preko
punomoćenika ispunjenje takve obaveze.

PRESTANAK PUNOMOĆJA
U članu 94 ZOO radi se o prestanku punomoći usled prestanka pravnog lica kao
punomoćnika, odnosno smrću fizičkog lica kao punomoćnika, kao i prestanku pravnog
lica kao vlastodavca-davaoca punomoći, ili smrću fizičkog lica kao vlastodavca.
Kod fizičkog lica punomoć prestaje smrću fizičkog lica .Punomoć prestaje i gubitkom
poslovne sposobnosti punomoćnika.
Punomoć prestaje protekom roka za koji je bila dana, nastupanjem raskidnog uslova, kao
i izvršenjem posla ili poslova za koje je bila dodeljena.
Punomoć može prestati naknadnim gubljenjem poslovne sposobnosti na strani
vlastodavca.

TRGOVAČKO ZASTUPNIŠTVO (POSLOVNI POMOĆNICI) TRGOVAČKI


PUTNICI, PUNOMOĆNICI PO ZAPOŠLJENJU
Preduzeća i druga poslovna lica u cilju zaključenja ugovora sa trećim licima služe se
određenim licima koja im pomažu u zaključenju ugovora.Da bi se obezbedila sigurnost
trgovačkog prometa, trća lica koja stupaju u ugovorene odnose, sa ovakvim licima
moraju tačno da znaju kakav je obim njihovih ovlaštenja.Jedno od takvih lica je poslovni
punomoćnik (trgovački punomoćnik).Poslovnu punomoć može dati preduzeće i drugo
pravno lice u granicama zakona.Punomoćnik može na osnovu njega zaključivati sve
ugovore i obavljati druge poslove koji su uobičajeni u vršenju poslovne
delatnosti.Odredbe o poslovnoj ounomoći odnose se ne samo na preduzeća i druga
pravna lica, već i na imaoce radnji(zanatskih, ugostiteljskih).
Trgovinski putnik u preduzeću je lice koje je od svoje organizacaije dobilo pismenu
punomoć, na osnovu koje je ovlašteno da van sedišta svog vlastodavca preduzme samo
one poslove koji se odnose na prodaju robe i koji su navedeni u punomoći.
ZOO reguliše se tzv. punomoćnik po zapošljenju.On kaže da su to sledeća lica: prodavci
u prodavnicama, radnici koji obavljaju određene usluge u ugostiteljstvu, radnici u
poslovima šalterske službe u pošti i slično.Ta lica rade na takvim poslovima čije je
obavljanje vezano za zaključenje i ispunjenje određenih ugovora i ovlaštena su samim
tim na zaključenje tih ugovora.
Zakon određuje da navedena pravila za punomoćnike po zaposlenju važe i za radnike
zaposlene kod poslodavaca koji samostalno obavljaju delatnost ličnim radom.

22
ZAKONSKO ZASTUPNIŠTVO
Pod zakonskim zastupništvom podrazumeva se svako zastupništvo koje se ne zasniva na
punomoći, već na zakonu, ili volji drugog lica, izuzev zastupanog.
Zakonsko zastupništvo prestaje smrću takvog zastupnika, otpadanjem uslova zbog čega
je nastalo (lice je postalo poslovno sposobno), ispunjenjem zadatka zbog koga je nastalo
(završen postupak prinudne likvidacije).
Zakonski zastupnik ne može kao ni punomoćnik, u ime zastupanog da zaključi pravni
posao sa samim sobom u sopstveno ime, ili kao zastupnik nekog trećeg lica.Ova zabrana
samokontrahiranja koja postojiaza zastupnika ima cilj da spreči povredu interesa
zastupanog lica od strane zastupnika.Od pravila da zastupnik ne može istovremeno da
bude zastupnik i ugovarajuća stranka u nekim pravima postoje tačno utvrđeni izuzeci:
a)ako to zakon ili punomoć dopušta
b)ako se radi isključivo o ispunjenju obaveze

PRAVNA PRIRODA ZASTUPNIŠTVA


Upravnoj teoriji postoji spor o pravnoj prirodi zastupništva.
Savinji je zastupao teoriju fikcije.Prema njoj je stvarna stranka u poslu samo zastupljeno
lice, dok je zastupnik njegov prgan koji prenosi volju zastupnika.
Prema teoriji reprezentacije, čiji su predstavnici Vindšajd i Jering, uslovi za punovažnost
pravnog posla se određuju prema ličnosti zastupnika (poslovna sposobnost, mane volje
itd.).
Po teoriji posredovanja, koju zastupaju Mitteis i Dernburg, uslovi za punovažnost takvog
posla cene se delimično prema ličnosti zastupnika, a delimično prema zastupanom, po
meri njihovog učešća.

NEVAŽNOST PRAVNIH POSLOVA

OSNOVNA PODELA NEVAŽEĆIH PRAVNIH POSLOVA

Nevažeći pravni posao je takav pravni posao kod koga se ne može postići ono dejstvo
koje su stranke htele da on proizvede. Sve nevažeće pravne poslove djelimo na:apsolutno
ništave(ništave) i relativno ništave(rušljive)
 Pravni posao je nepotpun i nesavršen. Pravne poslove čije dejstvo nije
nastupilo, ali može još da nastupi ako se nedostajuća činjenica iz činjeničnog
skupa ostvari, ili ako otpadne smetnja koja sprečava punovažnost pravnog posla.
(npr. Ako je za punovažnost pravnog posla potrebna dozvola , roditelja, staraoca
ili o pravnom poslu zaključenom sa uslovom i rokom a uslov i rok nisu još
nastupili. Ili za slučaj smrti (kod testamneta) kod kojih pravno dejstvo nastupa tek
smrću ostavioca.
 Pravni poslovi koji su nepunovažni i ne mogu da postanu punovažni su ništavi.
On se sastoji u nepostojanju jednog od potrebnih uslova za punovažnost pravnog
posla (poslovna sposobnost stranke, forma..) ili u postojanju jedne smetnje koja se
ne može ukloniti (protivzakonitost sadržaja pravnog posla, nemoralnost). Ništavni

23
pravni poslovi ne proizvode ni prema kome pravno dejstvo i smatraju se da nisu
ni zaključeni.
 Rušljivi pravni poslovi su takvi poslovi koji su najprije punovažni, ali se kasnije
mogu poništiti sa povratnim dejstvom.
 Relativno nevažeći pravni posao je takav posao koji je nepunovažan samo
prema određenom krugu lica, dok je prema ostalim licima punovažan.

NIŠTAVI PRAVNI POSLOVI


Ništavi pravni poslovi su: protivzakoniti, nemoralni, poslovi kod kojih postoji
prekomerno oštećenje zbog očigledne nesrazmere uzajamnih davanja takozvani lezioni
ugovori, zelenaški, pravni poslovi potpuno nesposobnih lica, pravni poslovi zaključeni
protivno statutu pravnog lica i drugim opštim aktima.
 Protivzakoniti pravni poslovi-posao koji se svojim sadržajem protivi ustavom
utvrđenim načelima društvenog uređenja i zakonski zabranama (prinudnim-
imperativnim normama) je protiv zakonit i ne proizvodi pravna dejstva. (npr.
Prosjak stiče svojinu na onome što je isprosio iako je prošenje zabranjeno)
 Nemoralni pravni poslovi-povreda moralnih normi ponašanja zaključenjem
pravnog posla koji celokupnim svojim sadržajem (motivom, ciljem) vređa
moralna pravila društva, čini takav posao nemoralnim, što ima za sankciju
njegovu ništavost.
 Zelenaški pravni poslovi-ništav je ugovor kojim neko, koristeći se stanjem
nužde ili teškim materijalnim stanjem drugog, njegovim nedovoljnim iskustvom,
lakomislenošću i zavisnošću, ugovori za sebe ili nekog trećeg korist koja je u
očiglednoj nesrazmeri sa onim što je on drugom dao ili učinio ili se obavezao dati
ili učiniti. Potrebno je da odnos između činidbe i protivčinidbe bude nesrazmeran.
 Poslovi sa prekomernim oštećenjem-kod ugovora gdje se razmjenjuje činidba i
protivčinidba posebno značajno pitanje je da li one moraju biti u određenom
odnosu ekvivalencije.
 Pravni poslovi potpuno poslovno nesposobnih lica- su ništavi. Izjava volje se
moraju dati njegovom zakonskom zastupniku.
 Pravni poslovi zaključeni protivnom statutu pravnog lica i drugim opštim
aktima- ugovori zaključeni van tih okvira, a oni su određeni u statutu pravnog
lica, nemaju pravno dejstvo.

RUŠLJIVI PRAVNI POSLOVI


Ugovor je rušljiv kada ga je zaključila ograničeno poslovno sposobna strana, kada je pri
njegovom zaključenju bilo mana u pogledu volje strana, kao i kada je to ovim zakonom i
posebnim propisom određeno. Najznačajniju grupu rušljivih pravnih poslova čine
svakako oni poslovi kod kojih postoje mane u izjavljenoj volji, a to su poslovi koji su
zaključeni u zabludi, pod prevarom, pretnjom i prividni (fiktivni i simulovani) ugovori.
 ZABLUDA-kod pravnog posla ona je kriva predstava o nekom elementu pravnog
posla koji u stvarnosti ne postoji (lice u zabludi smatralo istinitim). Zabluda je bitna
ako se odnosi na bitna svojstva predmeta, na lice sa kojim se zaključuje ugovor ako
se zaključuje s obzirom na to lice , kao i na okolnosti koje se smatraju nodlučnim. U
zablude spadaju:
o Zabluda o identitetu i svojstvima stvari i lica

24
o Zabluda o motivu kao bitna zabluda kod dobročinih a ne kod teretnih ugovora.
(neko je kupio robu očekujući da će joj cena skočiti a ona je pala)
o Nesporazum-lice u zabludi veruje da je zaključilo jedan drugi ugovor od onog
za koji je dao saglasnost
o Zabluda zbog krivog prenošenja(krivo prenošenje izjave preko glasonoše ili
preko pošte)
o Zabluda kao razlog rušljivosti pravnog posla u uporednom pravu.

PREVARA
Namerna zabluda ili prevara je navođenje druge strane ugovornice na zaključenje jednog
ugovora ili na preduzimanje drugog pravnog posla izazivanjem zablude kod druge strane
ili protiv pravnim korištenjem već stvorene zablude. Dakle kod prevare se radi o
specijalnom slučaju zablude (kvalifikovana zabluda). Pošto prevara predstavlja povredu
dobrih običaja, dovoljno je da je njom izazvana ma koja vrsta zablude, bitna ili nebitna,
dakle zabluda o motivu, pa da posao zaključen pod prevarom bude poništen. Zakon o
obligacijama u članu 65 razlikuje dva slučaja prevare:
 Kada prevaru vrši druga strana ugovornice (ćutanje o određenim
činjenicama i namerno navođenje)
 Kada prevaru učini treće lice
Prevarena strana može zahtevati poništaj tako zaključenog ugora u
prekluzivnom roku od jedne godine. Rok teče od momenta saznanja za
prevaru. Postoji i objektivni rok od tri godine koji se računa od dana
zaključenja. Ako se u tom roku ugovor ne napadne , on se
konvalidira(osnažuje) i smatra se kao da je od početka punovažno
zaključen.

 PRETNJA-predstavlja nedostatak volje i sastoji se u tome što jedna strana


ugovornica daje određenu izjavu volje pod uticajem pretnji i straha koji je kod nje
prouzrokovan. Za pretnju moraju biti ispunjeni određeni uslovi:
o Mora se raditi o opravdanom strahu-lice nije u stanju da spreči zlo
o Između straha i odluke volje kod lica kojem se preti mora postojati uzročna
veza-
o Pretnja mora biti protivpravna (nije protivpravna ako zapreti da će ga prijaviti
za krađu bicikla ako ga ne vrati)

 PRINUDA-predstavlja manu volje. Pravni posao je zaključen pod prinudom kada se


u momentu zaključenja pravnog posla primjenjuje sila.

 PRIVIDNI I PRIKRIVENI UGOVORI- da bi osujetio da njegovi poverioci naplate


iz vrednosti slike poznatog majstora zaključi sa prijateljem ugovor o prodaji te slike-
faktički se dogovore da ne dođe do prelaska slike.
o Fiktivni pravni poslovi- je zaključen samo da se stvori privid da je zaključen
o Simulovani pravni poslovi-postoje ako se kod kupoprodaje nepokretnosti iz
poreskih razloga u ugovoru navede manj kupoprodajna cena od stvarno
ugovorene

25
 POSAO ZAKLJUČEN U ŠALI-to su poslovi kod koji ne postoji ozbiljna izjava
volje (to su poslovi zaključeni u pedagoške svrhe, zaključeni na času, izjave date na
pozornici)

 PRAVNI POSLOVI OGRANIČENO POSLOVNO SPOSOBNOG LICA-bez


odobrenja svog zakonskog zastupnika može zaključiti samo one ugovoe čije mu je
zaključenje zakonom dozvoljeno. ponistenj saugovarac 30 dana i tri mjeseca za lice
poslovno lice od dana ograničene poslovne sposobnosti.)

POSLJEDICE NEVAŽNOSTI PRAVNIH POSLOVA


POJAM NEVAŽNOSTI PRAVNOG POSLA
Ništav pravni posao znači potpuno negiranje pravnog posla, kako u odnosu između
stranaka , tako i prema trećim licima. On ne proizvodi nikakvo pravno dejstvo i smatra se
da nije ni zaključen. Na ništavost sud pazi po službenoj dužnosti. Tužba za ništavost ne
zastareva. Tužba za rušljivost pravnog posla zastareva. Pravo zahtevati poništenje
rušljivog ugovora prestaje istekom roka od jedne godine od saznanja za razlog
rušljivosti. To pravo u svakom slučaju prestaje istekom roka od tri godine od dana
zaključenja ugovora.

DELIMIČNA NEVAŽNOST PRAVNOG POSLA


Nevažnost može da pogađa samo jedan deo pravnog posla , tojest pojedine odredbe ili
klauzule ugovora. Ništavost neke odredbe ugovora ne povlači i ništavost i samog
ugovora, ako on može opstati bez ništave odredbe.

KONVERZIJA NIŠTAVIH PRAVNIH POSLOVA


Kada ništav ugovor ispunjava uslove za punovažnost nekog drugog ugovora , onda će
među ugovaračima važiti taj drugi ugovor. Mogućnost konverzije predpostvalja da su
ispunjeni svi uslovi za punovažnost drugog posla kojima se ništavi ugovor spasava.

KONVALIDACIJA RUŠLJIVIH PRAVNIH POSLOVA


Ako stranka koja je zainteresovana da istakne razlog rušljivosti to ne uradi u propisanom
vremenu ili se odrekne prava da ističe razlog rušljivosti pravni posao se konvalidira-
osnažuje. Npr. Ako maloletnik zaključi pravni posao bez odobrenja , a prizna ga po
nastupanju punoletstva.

POSLJEDICA NIŠTAVOSTI I RUŠLJIVOSTI PRAVNIH POSLOVA


Ako je pravni posao proglašen nevažečim treba razlikovati dvije situacije:
 Situaciju zaključenog i neizvršenog pravnog posla
 Situaciju zaključenog i izvršenog
U prvom slučaju nijedna strana neće biti dužna da ispuni svoju obavezu, jer je pravni
posao nevažeči od samog početka. U drugom slučaju svaka ugovorena strana je dužna da
vrati drugoj sve ono što je primila na osnovu takvog ugovora. A ako nije moguće vrši se
restitucija i to po pravilu dvostrana. Restitucija može biti jednostrana, tako da samo
savesna strana može tražiti povraćaj onoga što je dala, dok nesavesna strana za poništenje

26
ugovora ne može tražiti ono što je po ugovoru dala, već se to može oduzeti u korist
opštine.

OBJEKTI GRADJANSKOG PRAVA


POJAM OBJEKTA

Objekat (predmet) subjektivnih prava predstavlja ono na šta je upereno


subjektivno pravo. Predmet svih građanskih odnosa je ljudsko ponašanje. Većina
zapadnih autora smatra da objekte građanskog prava čine:
a) čovjek i njegova sopstvena ličnost (kod ličnih prava), a zatim i druge
ličnosti, na primjer, kod porodičnih prava (dijete, staranik na kojima otac i
staralac imaju apsolutno pravo)
b) stvari – materijalni dijelovi prirode
c) određene beztjelesne stvari – ime, firma, određeni proizvodi ljudskog duha
kao što su književna, umjetnička, muzička djela, pronalasci
d) prava
e) imovina kao cjelina
f) industrijsko preduzeće kao skup proizvodnih faktora
Objekat građanskog prava može da bude samo ono što se posredno ili neposredno može
svesti na ekonomska dobra, odnosno na novac. Ti objekti su stvari, ljudske radnje, lična
dobra i proizvodi ljudskog duha.

PRAVNI POJAM STVARI


Pod stvarima u pravnom smislu podrazumijevamo materijalne dijelove prirode koji su
potčinjeni ljudskoj moći. Da bi se materijalni predmet tretirao kao stvar neophodno je da
je ograničen u prostoru. Da bi materijalni dio prirode bio stvar u pravnom smislu riječi,
potrebno je da on predstavlja cjelinu za sebe i da bude nešto samostalno. Jedan par cipela
ili rukavica usled svoje jedinstvene privredne vrijednosti čine samostalne stvari. To su
tzv. komplementarne (zbirne stvari), ali pojedina cipela ili rukavica nije stvar već dio
jedne stvari. Materijalni predmeti moraju biti potčinjeni ljudskoj moći da bi bili stvari u
pravnom smislu riječi. Stoga se kao stvari ne mogu tretirati mjesec i zvijezde. Takođe ni
čovjek se ne može tretirati kao stvar.
Stvari treba pravno razlikovati od zbira stvari. Zbir stvari predstavlja mnoštvo stvari, koje
ne sačinjavaju jednu novu stvar.Na primjer: biblioteka jednog naučnika nije stvar već zbir
stvari.
Materijalni dijelovi prirode koji se nalaze van prometa, tzv. javna dobra (res publicae),
namijenjeni su za korišćenje u javnom interesu i ne mogu biti predmet građanskog prava.
To su putevi, parkovi, rijeke, trgovi, spomenici itd.

PODJELA STVARI
Podjela stvari u svim sistemima se vršila u zavisnosti od društvenih svojstava stvari i
njihovog privrednog značaja. U zavisnosti od značaja koje su pojedine stvari imale u
jednom određenom poretku, postojale su i određene podjele stvari. U Rimskom pravu su
najvažnija sredstva za proizvodnju bili rob i zemlja. Stoga je i najvažnija podjela stvari
bila na res mancipi i res necmancipi.

27
3.1 Sredstva za proizvodnju i predmeti za potrošnju
Sredstva za proizvodnju i druga sredstva rada su stvari pomoću kojih se obavlja proces
proizvodnje, odnosno vrši druga djelatnost. Predmet potrošnje sačinjavaju obrtna sredstva
– materijali za reprodukciju, gotovi proizvodi, novac itd.
3.2 Stvari u prometu i van prometa
Stvari koje mogu biti predmet imovinskopravnih poslova su stvari u prometu ( res
commercum). U mnogim državama stvari koje služe religijskom kultu takođe se nalaze
van prometa. Danas u zapadnim zemljama najveću kategoriju stvari van prometa
predstavljaju stvari u opštoj upotrebi (res publicas), tj. javna dobra kao što su: putevi,
trgovi, ulice, mostovi, parkovi itd. U stvari van prometa spadaju sudske i razne upravne
zgrade, kasarne, vojna utvrđenja, naoružanje itd. Ove stvari se nalaze u svojini države i
javnopravnih korporacija Stvari se mogu nalaziti i u ograničenom prometu. Na primjer,
promet vatrenog oružja i municije je ograničen na lica koja su prethodno dobila dozvolu
za nošenje oružja.
3.3 Nepokretne i pokretne stvari
Podjela stvari na pokretne i nepokretne je nužnost u zemljama u kojima postoji privatna
svojina na zemlji.U nepokretne stvari spadaju zemljišta,zgrade i druge stvari koje su se sa
zemljištem čvrsto vezane.Među nepokretnostima najvažnija je zemlja.Imovinska na
zemljištu se utvrđuju upisom u zemljišne knjige.Imovina pojedinca može se sastojati od
više parcela,od kojih je svaka samostalna stvar u prometu.Važna nepokretnost je i zgrada
čvrsto vezana za zemlju.Svi sastavni dijelovi zgrade, vodovodne cijevi i druge instalacije
ugrađene u zgradi, takođe su nepokretnosti.Posto je među nepokretnostima najvažnije
zemljište,tako će i pokretne stvari koje služe za prirodno iskorišćavanje te nepokretnosti
biti tretirane u pravu kao nepokretne stvari u namjeni(poljoprivredne sprave,alati i
stoka).Ima određenih stvari koje su po svojoj prirodi nepokretne(cigle,crijep na kući),ali
su namjenjene da u budućnosti postanu pokretne stvari(cigla kada se sruši kuća).Ove se
stvari tretiraju u pravu kao pokretne stvari po namjeni.U pravu se kao nepokretnost
smatraju i brodovi i avioni.
Pokretne stvari su svi ostali tjelesni predmeti koji se mogu premiještati sa mjesta na
mjesto,bez povrede svoje suštine,koje se ne smatraju nepokretnostima.Kod pokretnih
stvari je sve obrnuto u odnosu na nepokretne;tj.potrošne su,zamjenljive i mogu se
umnožavati i proizvoditi.
3.4 Individualno određene stvari i stvari određene po rodu
Stvari određene po rodu su one pokretne stvari koje se u pravnom prometu određuju po
vrsti,mjeri i broju.U te stvari spadaju najprije novac,kao opšte prometno sredstvo,zatim
žito,krompir,brašnoitd.Stvari određene po rodu su lako prometljive i lako zamijenljive
stvari.
Individualno određene stvari su one koje se u pravnom prometu određuju kao jedinstveni
primjerak u svom rodu ili su pravnim poslom između stranaka određene kao takve.To se
zemljišta,odijelo sašiveno po mjeri,umjetničke slike...Ako se stvar određena po rodu
izdvoji iz grupe i na taj način se individualizira,ona se tretira kao individualno određena
stvar.Za individualno određene stvari uvijek se daje naknada u novcu.
Rok nikada ne propada.Ako je predmet obaveze generična stvar pa ona propadne,dužnik
se ne oslobađa obaveze,već je dužan da isporuči druge stvari istog roda.Individualno

28
određena stvar može da propadne.Ako je ona bila predmet ugovora i slučajno propadne
,prodavac se oslobađa obaveze.
3.5 Zamjenljive i nezamijenljive stvari Zamjenljiva je stvar ona umjesto koje se može
u ispunjenju obaveze dati druga stvar iste vrste, približno istih svojstava i iste vrijednosti.
Ostale stvari su nezamjenljive (slika čuvenog umjetnika, trkaći konj). Zamjenljive su
stvari npr. papir, džak krompira, hljeb, konfekcijsko odijelo itd. Zamjenljive stvari su
stvari određene po rodu a nezamjenljive su individualno određene stvari.
Podjela stvari na zamjenljive i nezamjenljive ima naročitu važnost za obligaciono pravo.
Ako je građanskopravnim deliktom uništena ili oštećena zamjenljiva stvar, naknada će se
izvršiti prvenstveno u naturi davanjem druge stvari iste vrste, kvaliteta i vrijednosti. U
protivnom, naknada je novčana.
3.6 Potrošne i nepotrošne stvari Potrošne su pokretne stvari ako ispunjavaju dva
uslova:
1) ako su namijenjene da se utroše jednom upotrebom
2) ako su namijenjene da budu otuđene
Nepokretne stvari ne mogu biti nikada potrošne stvari. Sve ostale stvari su potrošne.
Nepotrošne stvari su stvari čija se upotrebna vrijednost realizuje u jednom dužem procesu
porošnje, a ne jednom upotrebom. Nepotrošne stvari za jedno preduzeće su mašine za
rad.
3.7 Djeljive i nedjeljive stvari Djeljive su one stvari koje se mogu podijeliti na istovrsne
stvari bez smanjenja njihove upotrebe ili prometne vrijednosti. Nedjeljive stvari su:
mašine, umjetnička slika, dijamant itd. Kriterijum za djeljivost i nedjeljivost jedne stvari
nije fizički, već ekonomski. Pravni značaj ove podjele dolazi do izražaja kod susvojine ili
zajedničke svojine, u slučaju diobe.
3.8 Proste i složene stvari Stvari koje se pojavljuju u prometu su ili proste ili složene.
Prosta stvar je ona koja predstavlja prirodnu, nepodijeljenu cjelinu. Npr. list papira,
novčanica itd.
Ako je jedna stvar sastavljena iz više dijelova takva stvar je složena npr. motor
automobila, kuća, knjiga itd.
3.9 Pripadak Pripadak je pokretna stvar koja nije sastavni dio druge stvari (glavne
stvari). Na primjer: guma na putničkom automobilu je njegov sastavni dio, a rezervna
guma pripadak. Pravni značaj svojstva pripadka sastoji se u tome da pripadak dijeli
sudbinu glavne stvari, ukoliko u zakonu ili ugovoru nije ništa drugo određeno.
3.10 Plodovi Plod je sporedna stvar. Plodovi mogu biti organski proizvodi jedne stvari.
Oni obuhvataju proizvode životinja i zemljišta. Npr. jaje je plod kokoške.
3.11 Zbirne stvari i zbir stvari Vrlo često se dešava da se skup više samostalnih stvari
zbog njihove zajedničke ekonomske namjene u pravu tretira kao jedna cjelina. Npr.
biblioteka, stado ovaca, skladište robe itd. Ovdje se radi o zbiru stvari kod kojih svaka
ponaosob može biti u prometu samostalna stvar.
Od zbira stvari kao jedinstvenog objekta treba razlikovati zbirnu stvar, kod koje se takođe
radi o više stvari, ali sve stvari su tu nesamostalne. Samo tek određena količina ovih
stvari, samo njihov zbir ima ekonomskog značaja. Npr. šahovska garnitura, par rukavica,
špil karata ...
3.12 Novac Sa gledišta građanskog prava novac je stvar i pojavljuje se u formi metalnog
novca i papirnog novca. Novac je zamjenljiva, po rodu određena i potrošna stvar. Novac

29
keo stvar u građanskom pravu podliježe načelima i pravilima koja važe za pokretne
stvari.

5. LJUDSKE RADNJE
Ljudske radnje su poseban objekt građanskog prava i to tražbenih prava. Predmet
tražbenih prava, prema svom sadržaju, može biti pozitivna i negativna ljudska radnja
(propuštanje). Samo ona ljudske radnja koja se može novčano izraziti je predmet
građanskog prava, Predmet građanskog prava može biti i propuštanje (neradnja), ukoliko
to propuštanje za drugu stranku predstavlja ekonomski interes. Npr. da ne smije zgradu
podići iznad određene visine, kako ne bi susjedu oduzeo vidik.

6. LIČNA DOBRA
Čast, zdravlje, tjelesni, duhovni i moralni integritet, čovjekova intimna sfera, slika i ime
predstavljaju posebne objekte građanskog prava-lična dobra. Lična dobra uživaju zaštitu i
građanskog prava pored krivičnopravne i administrativnopravne zabrane. Lična dobra
mogu biti vezana ne samo za fizičko lice, već i za pravno. Pravno lice ima svoju firmu,
svoj poslovni ugled koji postiže kvalitetom proizvoda i poslovanja.

7. PROIZVODI LJUDSKOG DUHA


Autorsko i pronalazačko pravo su predmetna prava i odnose se na literarna i umjetnička
djela, kao i na pronalaske. Predmet autorskog i pronalazačkog prava nije stvar, niti nad
ovim objektima koji predstavljaju proizvode ljudskog duha postoji pravo svojine.

IMOVINA
1.POJAM IMOVINE

Imovina kao pravna kategorija nije nikakva stvar,već cjelokupnost imovinskih građanskih
prava koja pripadaju jednom licu.Prema tome, samo imovinska prava,njihov skup, ulazi u
pojam imovine jednog lica.Pod imovinskim građanskim pravima obuhvatamo prava čiji
su objekti stvari ili ljudske radnje koje se mogu izraziti u novcu.
Građanskopravni pojam imovine obuhvata načelno samo cjelokupnost imovinskih prava
jednog lica(pravo svojine i druga stvarna prava,tražbena obligaciona prava, autorsko i
pronalazačko pravo),ali ne i obaveze.Pogrešno je shvatanje po kome u imovinu ulazi i
nasledno pravo, pa čak i pravna moć i pravno stanje.Nasljedno pravo nije nikakvo
posebno subjektivno pravo sa samostalnim objektom.Nasljednik ostvaruje to pravo tek za
slučaj smrti fizičkog lica za koga je bila vezana određena imovina.On u tom momentu na
mjesto nastalog subjekta automatski stupa u njegovu imovinu,tj. zaostavštinu,u sva
imovinska prava i obaveze koja su pripadala umrlom.

2. IMOVINSKA MASA
Imovina predstavlja jedinstvo prava koja pripadaju jednom subjektu.Subjekat neprekidno
stiče nova i otuđuje neka prava,što sve ima reperkusije na krug objekata u imovini na
imovinsku masu.Imovinska masa kao takva se povećava ili smanjuje.

30
3.AKTIVA I PASIVA U IMOVINSKOJ MASI
Aktivu i pasivu imamo samo u imovinskoj masi, to je zapravo ekonomski,
knjigovodstveni, a ne pravni pojam.Kada predmet imovinskih prava odnosno obaveze
svedemo na njihov trajni, novčani izraz dobijamo aktivu i pasivu.Kada pasivu odbijemo
od aktive(ili obrnuto) imamo čistu imovinsku masu(Gams).

4. VEZA IZMEĐU SUBJEKTA I IMOVINE


Jedinstvo i veza između subjekta i imovine ogleda se u tome što smrću lica imovina koja
je ostala bez subjekta prelazi kao cjelina na neko drugo lice, ili više lica kao
nasljednike.Nema imovine bez subjekta, jedno lice ima po pravilu samo jednu
imovinu.Imovina je skup prava koja pripadaju određenom subjektu.Imovina je
jedinstvena a imovinska masa može biti podijeljena na pojedine fondove.

5.KARAKTERISTIKE POJMA IMOVINE


5.1 Jedinstvo imovine Najvažnija karakteristika imovine je njeno jedinstvo.Subjekt kao
učesnik u prometu odgovara prema povjeriocima,ne lično već svojom imovinom,tako da
povjerilac može svoje potraživanje da naplati iz cijelokupne njegove imovine.Za sva
imovinska prava važi isti pravni režim.Princip jedinstva imovine štiti jednako i poverioce
i dužnike.
5.2 Neprenosivost imovine I u modernoj pravnoj teoriji postoji stav da je imovina
pravna zajednica imovinskih prava predstavljena subjektom, fizičkim ili pravnim licem,
neprenosiva cijelina.Iako imovina nastaje zbog pravnog prometa,u kome važi kao
osnovna karakteristika prometljivost(prenosivost)prava,ona je kao cijelina neprenosiva.
5.3 Identitet imovine Iz jedinstva imovine, kao njenog osnovnog svojstva,proizilazi i
princip identiteta imovine u građanskom pravu.Identitet imovine označava svojstvo
imovine da se mijenja, a da pri tome ostane ista.
Zbog identiteta imovine postoji i zahtjev da ona ne sme da bude predmet pravnih odnosa
kao cijelina(neprenosivost imovine).

KODIFIKACIJA je postupak sveobuhvatnog zakonskog regulisanja jedne pravne grane


ili pravne oblasti donošenjem jednog zakonika (kodeksa)
UNIFIKACIJA predstavlja donošenje jedinstvenih normi građanskog prava u jednom
zakonu sa važnošću na celoj teritoriji jedne zemlje.Iako se ova dva pojma najčešće
poklapaju, među njima postoje razlike. Moguće je da pravo bude kodifikovano,ali ne i
unifikovano.

31