You are on page 1of 712

?

ICILEGI

ROMAi\U M

Digitized by the Internet Archive


in

2011 with funding from


University of Toronto

http://www.archive.org/details/spicilegiumroman06maia

SPIGILEGIUM
T O
31

VI.

PONTIFICUM ROM. VITAE. COLLECTIONES CANONICAE.


INNOCENTII
-III-

PP.

SERMONES ET DIALOGLS.
,

REI LITURGICAE

ET HISTORIAE ECCLESIASTICAE

AC GNOMICORUM FRAGMENTA.
SFORTIAE PALLAVICINI CARDINALIS TRACTATLS

DE PRINCIPE ERUDITO.

ROMAE
TYPIS C O L L E G
1 1

U RB A N

M. DCCC. XLI.

/?f*&

EDITOIUS PRAEFATIO.

i.A mplissima vaticani palatii bibliotlieca cum


liabet

Copia recodd. vatt.

plurimos de re sacra
,

civili

ac litteraria

tum iis paenc singulariter abundat qui romanorum Pontiticum vitas continent iura ac privilegia romanac ecclesiae primatus descriptos coclices
,
,

fensionem, constilutiones, decrela, cpistolas prope

innumeras

tractatus plurimos sive


ecclesiis sivc

cum

diversa-

rum regionum
nomen
dos
das
,

cum

regibus, consilia

ad propagandum conservandumque cbristianum


,

extinguendas baereses, cele])randas syno-

legationcs quaquaversns per

orbem mittenuniversam
,

vacantis etiam sedis ct comitiorum bistorias,


et

sacri senatus leges

consuctudincs

denique gubernandae ecclesiae rationem

quod

Christo onus, labore amaro curisque assiduis ple-

num
teis

Petro apostolo
fuit.

et

succcssoribus eius impo-

situm

Atque baec

videlicet in vaticanis plu-

tanta materia est, quae Bocabertii pontificiam

bibliotbecam plus
eximia
vel
,

ut

quam duplicare queat; tam vero bominem politiae sacrae studiosum


,

administrandae ecclesiae quolibet in gradu ad,

dictum
queat
;

apprime erudire prudentemquc

effieere

ad bistoriam
vel

demum

ecclesiasticam vel au,

gendam

emendandam quantum conferat nemo non videt. Huc etiam spectant tot Pontificum

VI

EPITOP.IS
,

dc rcbus gravissimis consultationes

et

Patrum
ca-

purpuratorum
natoriae
,

scriptae sententiae
,

orationes se-

responsa

epistolae

puta

Thomae
,

puani, Bessarionis, Columnac


Poli, Salviali, Borromaei,

Sirleti

Aleandri,

Bembi, Sadoleti, Com,

mendoni
Pinellii

Bentivoli

Caraftae

Toieti

Baronii

Bellarmini, Valerii, Tusliniani, Putei, Ptolemaci,


,

Quirini

atquc aliorum infinitorum ex-

quisito

rerum usu praeditorum praesulum. Sunt

etiam scripta plurima iam inde a Photii temporc

romanam ccclesiam debacchanlur; quibus totidem, immo fere plures,


furiosorum Graecorum, qui in
adversantur ex graeea pariter gente catholici ho-

mines conciliandae pacis atque unitatis studiosi


quarc
edita
,

ct

Graeciae orthodoxae volumina ab Allatio

plurimum possent bonis auctoribus qui in clausis pluteis typorum opcm expectant. Atque idem de occidentis haeresibus earumque refutationibus dicendum est. Miserae quoque Chaldaeorum Armeniorum Syrorum Coptorum atque Aethiopum ecclesiae diris haeresibus laceaugeri
,

rae

sub pseudo-pastoribus deviae


,

tyrannisque

ethnicis vel heterodoxis oppressae

in

partem

bi-

bliothecae valicanae vcniunt.

Neque vero

in his

codicibus sermo non

fit

de

civili

Pontificis

ma-

ximi principatu atque cius peculiari difiione, quac

nimirum
rit
,

initia

hahuerit

quae incrementa cepe,

quae
,

sint
,

eius politica instituta


,

magistra-

tus

leges

rei iudiciariac

agrariac

ac

numma-

PRAEFATIO.

VII

riae

forma

quantum non

in Italia

solum verum

etiam alibi donati adquisitive patrimonii possederit


:

neque enim Cincii camerarii


ecclesiae a
,

l;ber

censuum

romanae
plectitur

Muratorio editus, cuncla com-

praesertim quia

nondum
,

totus lucem

aspexit; Albini vero scliolaris

et Cardinalis

Ara-

gonii

aliorumque plurium hac super re

coilecta-

nea in regestis mss. servantur.

bonarum rerum quod primnm farragine unum ego caput selegi nimirum Pontificum, quarum scrinominavi, vitas ptorem unum e multis adhuc ineditum nunc in lucem profero. Etenim vitas Pontificum usque ad Nicolaum primum immo vero usque ad StephaII.

Ex hac tamen
,

tali

ac tanta
,

Vitarum PP. nova


editio.

num quintum,

pontificalis liber complectitur


I.

re-

liquas IMuratorius R.

S. T. III. part.

1.

et 2.

usquc ad Sixtum
xuit
,

i\r

ex diversis auctoribus ne,

praescrtim ex

Pandulpho pisano

Bernardo

Guidonis, Cardinali Aragonio, Amalrieo Augerio,


aliisque aliquot

biographis paulo recentioribus. Porro inter diUos auctores Bernardus Guidonis


studio
,

filius, veritatis

opinionum deieclu, notansedulitate,


stili

dorum temporum scrupulosa


bonitate
,

etiam

praecipueque copiosa
admixtione
,

civiiis et ecclesia-

sticae historiae

sine

dubio eminet.

Attamen Muratorius nonnisi post Gregorium -vn* Bernardo Guidonis uti coepit quia praeceden,

tium Pontificum quos


diximus
,

vitas ex

aliorum historicorum

iucubrationibus iam impresserat.

BQ

VIII

EDITORIS

Itaque Bernardus noster qui a S. Petro usque ad

lohannem

xxu pontificales vitas deduxit


ni
,

adhuc
,

ante Victorem

Gregorii

vii-

successorem

prorsus erat ineditus.

Quod quum

ego aegre ferhist.


,

rem
T.

vidcremque iam olim Eccardum Corp.


praef.
n.

I.

20.

Bernardi opus expetivisse

ipsum vero auctorem


p. 274., qui

a Muratorio T. III. part. 1.

nemini

umquam
,

adulari solet, praestatui

clarisslmum scriptorem dici

mecum

inedi-

tam illam Bernardi partem


imprimere
secus

coryphaeo Petro
de

usque ad Gregorium , hoc meo volumine typis


;

sperans enimvero

me

civili

haud
bene

quam de

pontificia et sacra historia

meriturum.
De novo
auclorc
vi-

ili,

Bernardus Guidonis
(

filius

patria lemo*

tarum PP. vicensis

anno mcccxxxi septuagcnaria aetate


tudensem primo
in Hispania in Gallia

denalus) post vitam diu inter PP. Pracdicatores exactam


,

sedem
anno
I.

episcopalera ac

mox lodovensem

mcccxxiv adeptus est. Scripta eius mulfa re-

censet accurate Quetifus Script. ord Praed. T.


p.

577-580, laudes autem egregiae vitae in coaetaneis monumentis habentur. Is ergo romanorum
ut ex eius epistola appa-

Pontificum vitas, interpositis rebus civilibus, ante

episcopatum composuit
ret
est.
,

quae ad Iohannem

xxii'

anno mcccxx data


valde spissum atque
,

Quod autem opus suum


vit.

redundans deinde breviaverit


tius

testes

sunt Balufin.
,

PP. avenion. T.

I.

praef.

sub

ncc

PRAEFATIO.

TX

non Quetifus ac Muratorius


teis

mihique

ipsi in plu-

vaticanis utraque operis species


;

depreliensa
,

est

nec breviata solum


,

sed variata intcrdum

et vitis illis

a Nicolao iv-

ad

Urbanum

per

Theodoricum de JNiem ponlificium scribam cuquas Eccardus in lucem protulit. Dum mulata
,

ego igitur compendio studeo


suspecta

dum
,

fabulosa aut
inclinati

commenla respuo

quae

aevi

scriptoribus saepe obrepserunt

malui equidem

contractiorem Bernardi lucubrationem adsciscere

quam
ductas

longiorem. Profecto ct Franciscus Pagius


vitis

in-

Pontificum ex isidorianis decretalibus

additiones palam expulit (praef. breviar. p. IX.)


et

Baronius ac Bellarminus, duo fulcra ecclesiae


illarum

numquam
quam
tetur
,

decrelalium auctoritatem ob

adserenda dogmata invocaverunt. Interim quamhic biographus otX^oo^atcv passim se profiet

ad Iohannem pontificem

scribit

nul-

lumque
alii

pontificalis historiae
,

naevum

innuit

quem

auctores non canant

attamen nos
,

veritati iu-

slaeque apologiae non defuimus

puta in Marcel

lino, Liberio, Anastasio n, Stephanis

m
,

et vi,

Sergio
in

111

Zacharia atque Hadriano


scholia scripsimus

quibus

locis

vel brevia

vel certe

ad defcnsionum fontes intendimus digitum.


IV. Sed duo nunc coniunctim capita nominatimque emendamus, imaginarios nempc Pontifices
et intrusos. Imaginarii sunt Pontificcs 1. cyriacus

...

Kp'<

operis.

p. 29..

cuius persona et pontificatus cx

parum

EDITORIS

sinceris actibus SS. Ursulac atquc

sociorum tan-

tum manarunt
ctores

etsi

fabulam postea sexcenti au,

gregatim

recinuerunt

qua super Caroli

Blasci diatriba legenda est, et Bolland. in propyl. maii. 2. marcus confcssor p. 37.
tasse
,

quem

sola for-

Sicardi et archiepiscopi cusentini chronica


3.

refcrunt.

basilius p.

211., quem a chronico


260.
5.

non

satis

puro Vincentii bellovacensis noster suiii-

mit. 4. silvester

p.

ab obscuris aeque

ehronographis evocatus.
losa papissa
,

iohanna

demum

fabu-

censuimus.

quam ne scribere quidem aequum Et quia nondum usitatum in fastis erat


Leonem -iiiLeonem -viii- Bo,
,
,

ut pseudo-papae pontificali catalogo eximerentur,


idcirco noster in serie ponit p. 145.
et dcinde

Constantinum
-vji,

nifacium

Iohannem

xvn*

Benedictum

x-

qui re lamen vcra


sunt.

cum

Antipapis connumerandi
,

Est ergo conscquens

ut numerales notae

Paparum
sufficiat

a pcrvulgatis hodiernisquc catalogis, lc;

gitimoque ordinc dilTcrant


;

quod semel monuisse

neque enim mihi auctorem


,

meum

pes-

sumdare
licebat.

atque ad fastos communcs reformare

Una
,

mihi refutanda superest Muratorii

aftirmatio
tertii
(

qui quia Bernardus in vita Innocentii


et in nostris codd.
)

apud Murat.

ait

huc

usque chronlca Richardi cluniaccnsis protenditur ac ierminatur; ex his inquam verbis collegit,

Bernardum abs Richardo chronicum suum praccipue sumpsissc.

Vcrum enimvero

si

Muratorius

PHAEFATIO.

XI

praecedentes apud Bernarclum

vita.s

Iegissct
,

et

ex urbe Mediolano palatini


,

tantummodo post Gregorium tii quas socii ad eum Mutinam submiserunt rcm aliter se habere putasset. Ecce enim eadem verba dicit Bernardus p. 52. dc Eunon
eas
sebii chronico, p. 72.

de
,

illo

Hieronymi, clenique
in locis

p. 146. de illo

Bedae

quae praedictis

desinunt.

De

reliquis

autem post Bernardum in


scripsimus

volumine nostro opusculis, singillatim praefatiunculas propriis in


locis
,

cum idonea
Alii

rerum

notitia.
eodices vat. de

V. Ouamquam in ubere pontificiorum monu^ * . mentorum copia sobnetatem servare dccrevi no. .

rebus PP.

biliora

tamen scripta aliquot nominatim appellare


Milto Cardinalis Aragonii collectioncm
cl.

nil vetat.

quam
lat.

vir

Mansius in additamentis ad Fabricii

medii aevi bibliotliecam iam descripsit. Cincii

camerarii codex

ccnsuum romanae

ccclcsiae

cum
fo-

habeat in exemplari pervetere vat. columnensi


lia cclviii.
,

ex his vix

centum apud Muratorium


in

cxlant in niedii aevi disserSationibus lxix. et lxxii.

Sunt tamen Cincii quaedam


lario
,

magno
,

etiam bul-

sunt

alia

apud Raynaidum

nonnulla de;

nique apud nos p. 228. 239. 249. 300


pars tamen in membranis adhuc
iacet
,

magna

puta de

provinciarum

urbium

vcl

castrorum accessio,

nibus ad Ecclesiae rom. patrimonium


rato a Pontificibus prctio
,

vel

numc-

vel

piorum hominum

oblationibus

vel hereditario aut feudali iure, de-

que multis principum


obsequiis
,

vcl
,

procerum opulentorum
per sollemnes syngra-

iurata fide

el

phas donationibus.

Alii sunt codices ubi abs Io^


ii*

nanne

xii

usque ad Paulum

res

praecipue
scilicet
,

Pontificum ordinatim ponunlur


ex libris authenticis regestorum
id est

sumptae
,

privilegiorum

bullarum

censuum
,

etc. in tabulario

olim

laterahensi repositis

quorum

singulae chartae ac

paginae accurate citantur.


Albini
nontia.

VI.
,n

Iam Albini scholans codicem (ottob.3057.)


,

orDC fortasse unicum

intulit e stoschiana bi-

bliotheca in vaticanam Card. Passioneius apostolicus bibliothecarius; eius vero notitiam ac prolo-

gum

in

commentario de praedicti Passioneii


,

vita

dedit Galletius p. 232-235. Albinus hic

gente

romanus
versis

Lucio
,

PP. anno mclxxxiv sa-

cerdos consecratus

collcctanca sibi fecit de di-

rebus ac disciplinis in non brevi volumine


,

foliorum 4G0. formae grandioris

caque

primum
ait in

in schedulis ct protocollis scripta,

deinde ut
,

prologo in qualcrnis mundis redegit


reapse sunt

cuiusmodi
,

membranae

codicis

nostri

ubi in

duplici longo laterculo pulcra scriptio dccurrit,

quam autographam tamcn haud ausim


stat

dicere

quia paulo rcccntior Albini actate videtur. Con-

opus non deccm


libris; cx

ut ait Gallcltius, sed undc-

cim

quibus, practcr pontificiac historiae


in

fragmentum quod
legere licet,

meo volumine

p.

277-280.

nunc unicum sumam exccrptum, meo

PRAEFATIO.

XIII

quidem
dicam.

iudicio satis pretiosum


,

de sanctarum ima-

ginum cultu

sub rubrica synodica de qua

mox

Nam
,

concilii lateranensis
,

anno .dcclxix

celebrati

sub Stephano -m-

seu ut vulgo loqui-

mur

'IV'

deperdita acta invenit partim in codice


,

veronensi Blanchinius

vulgavit autem
,

cum

opti-

mis commentariis Cennius

eaque postea in con^


Exiguis vero
alia frag-

ciliorum collectiones translata sunt.

Veronae

copiolis

subsidium conferunt

menta quae

Lucas Holstenius in

romana

sylloge

iam protulerat p. 259-267. Ex his apparet duplicem fuisse concilii scopum, nempe Constantini
antipapae damnationem
,

et

sanctarum imaginum

adversus iconomachos defensionem, id quod Anastasius etiam in

Stephani vita diserte tradit.


,
.

lib. I. iol. 6.

,_
VII.

Nunc

ecce in Albini scholaris collectaneis


,
. .

quadratis rubncatisque

..II. litteris
..

Grcgorii adlocu1

legi-

tionis frag-

6 tur: Gregorius iunior in concilio /// Stephani-, a ^ sequiturque Gregorii iunioris, id est ii, oratio de num

^.

cultu imaginum
est P

quam mox

referam. Quid hoc rei

Unicum
,

fuit

concilium

romanum sub

Ste-

phano -iii- tria vero romana sub Gregorio iuniore, in quorum tertio de cultu pariter ss. imaginum actum fuit teste luculenlo Hadriano ! in epistola ad Caroium magnum (Concil. Labbei T. VI. p. 1460.) quo loco Hadrianus coniungit quoque mentionem concilii item contra iconomachos sub
,

Stcphano decessore suo

id est

iii-

ut diximus.

En

verba Hadriani

pro his flnnissimis eocemplis

(honorandi sanctas imagines) praedecessor noster

dominus Gregorius // iujiior papa in suo sacro concilio ( quod et in alio concilio praedecessoris
nostri Stephani

papae una cum sacerdotibus paret

tium Franciae atque Italiae susceptum

vene-

ratum

est

in eo ipso praesidente sanctissimo ac

beatissimo

quondam domino Gregorio papa per


etc.

semet ipsum similiter dixit

quanto debemus

puro corde et animo sculptum Christum Deum nostrum sanctamque semper virginem Mariam ,
,

apostolos quoque vel

omnes sanctos Dei

per eo-

rum
rare

sacras
,

efjigies

atque imagines colere vel ado-

et

ad propitiandum nobis petere relaxari

delicta ? etc.

locus

Bene habet; inventum est tempus et quo Gregorins iunior sententiam dixit pro
cultu.

imaginum

Sed quid faciemus

illis

orationis

verbis, ubi Claudius taurinensis nominatur,

immo
et

iam mortuus dicitur


interpositi

Etenim

inter

Glaudium
circiter

Gregorium secundum anni centum


,

sunt

inter

Stcphanum vero tertium quin-

quaginta.
saeculi

Non autem fieri potest ut Glaudius noni homo a praecedentis saeculi hominibus
,

appellatus

sit.

Crucem

figit

haec difficultas
illa

sed

suspicari fortasse licct verba

de Glaudio ico,

nomacho ab amanucnsibus adiecta fuisse ut is eodem cum graccis iconociastis gladio confoderetur. Certe et in

commentario pseudo-Ambrosii ad
I.

Pauli epistolam

ad Timoth. cap.

3.

mentio Da,

masi papae

uti in vivis

tunc agcntis

obrcptitia

PRAEFATIO.

XV

creditur, propterea

quod

ille

commentarius neque

Ambrosii

esse potest

neque tam vetustus. Sed no-

dum hunc
sat est
,

lentius alii feliciusque expedient. Mihi

Gregorii iunioris orationem seu senten,

tiam synodicam
recitare
,

prout legitur apud Albinum


,

atque hoc palmari fragmento

orthodo-

xorum contra

iconoclastas coneilia cumulare.


III*

Gregorius iunior iu concilio

Stephani.
i

Ex
qui contra

Albini collectaneis

lib.

Constat certe suhire illum non

maiorum ausus

fuerit
,

parvum periculum statuta veuire. Cur


,

execremur sanctorum
veritatem ?

effigies

per quos didicimus

fidei

Notandum vero quod sicut quidam casdein imagines ultra quam satis cst venerantur ita alii dum
,

volunt cautiores esse ceteris


latriae species

illas

nt

quasdam idolo-

respuunt

et

praesumptiouis fastu sim-

plicium corda scandalizant.


dius taurinensis episcopus
nis sui similitudine
,

De quorum numero Clauin veritatis itinere


,

nomi-

nutabundus

inter ceteras vanita-

lum suarum
et

ineptias suo iudicio

dampnatus

interiit

qui imperatoris fidelium velut in


,

nummo

contempsit
et

imaginem

ante trihunal ipsius protervitalis

inquie-

tudinis suae poenas exsolvit.

Non enim levem


,

iniuriam

saeculi potcntos sihi putant illatam


ct

si

imaginem suam
suhiectis

nomcn
sit

iu quolihet
et calcari.

numismate

dcspici

cognoverint
tanla

Ergo cum populus christianus


duclus
ut non dicam pictuquidem sauctos homiues
,

in divinis rebus docilitate in intcriora cella-

ria saoientiae spiritalitcr

ras et imagines

scd ne ipsos

vivos vcl

mortuos diviuis crcdat colendos huuorihus

XVI

EDtTOHlS

vcl

adorandos

rogamus ^enim sauctos uon


noslrae

ut

ipsi
,

praestent per se qnae saluti

ucccssaria sunt

scl ut amicos et famulos Dei patrouosve oratos et plene


salutatos in adiutorium invocamus Deo autem supplicamus ut iudici creatori omuipotenti et salvatori ; qui publicas ecclesiae oratales enim preces fidelium dubitare non poterunt ) ; tioues considerare noverunt cum igitur talis sit christiani sensus perfectio non sunt omuimodis boucsti et moderati imaginum bonovcs abiciendi. Si enim quia novimus non adorandas
,

nec colendas icouas


picturac
,

conculcandae sunt

et
,

delendae
ergo et
est
,

quasi

non

necessariae vel nocivae

quia credimus quod creator


et caeluin et

hominum ubicumque

terram implet
,

destrueuda sunt templa


ctis

non habitet iu manufactis ne videamur parietibus et te, ,

iuclusum credere creatorem. Sicque poterit eve,

uirc

ut

dum cavemus

ne uspiam
,

sit

aliquid

ubi iu-

sipientium mens possit errare

nihil paene
,

habeamus

quo

vel

devotionem nostram exerceamus


ad

vel simplices

et ignaros

amorem

invisibilium trabere valeamus.

Sic ilaque imagines et picturae habeudae sunt et aman-

dae

ut nec despectu utilitas anuulletur


,

et

haec ir,

revereutia in ipsorum
det iniuriam
;

quorum imagines

sunt

redunvul-

nec cultu inmoderato

fidei sanitas

nereiur

et

corporalibus rebus bonor

minime inpen-

sus arguat nos

minus
.

spiritalia contemplari.
,

De

opu-

VIII. lnter codices vaticanos


,
.

qui dogmaticas

sculo Iohannis ephesu.

controversias dc Spintus sancti processione etiam


a
pjij
^

ve ^ j e

rom anae

ecclesiae

primatu conti-

nent, vel subnatas alias per schisma et

animorum
vel alte-

aeslum quaestiones

multa Graecorum opuscula


,

occurrere superius dixi

quorum unum

l*K

AEFATIO.
,

rum
dae
(

peculiariter

comraemorabo

indidemque

ex-

cerpta

depromam. Atque

in primis Iohannis Gli-

sive Chilae) metropolitae

Ephesi perdoctum

vidi libellum ob schismatis detestationem conscri-

quidem duplici in exemplari altero altero autem strictiore latiore cod. ottob. 225 oratione comprehensum cod. ottob. 213. Hominis scriptique vix mentionem facit Allatius contra

ptum

et

Creyghtonum

p.

644,

ct

dc consensu p. 513,
et

denique de Methodiis p. 365.


particula quae

377, quo po-

stremo loco particulam quoque


tera
illa

recitat.

Nam

al,

p. 514. de cons. legitur

ex diverso Ephesii scripto dimanat. Fuit hic Io-

hannes inter Ephesi


quintus
,

metropolitas

hoc nomine

qui tempore synodi constantinopolita,

nae innotuit
octavi
filio
,

sub Andronico secundo

Michaelis

eongregatae ob sedanclos ecclesiae


,

graecae motus

seu schisma inter Arseniotas ac

losephinos propter

concitatum. Etsi

ambitum sedis patriarchalis autem apud Lequinium Or. ch.


non
interfuisse,

dicitur synodo Ephesius


tra accidisse

nunc con-

cernimus

etenim ipse coram synodo de tollendo


,

sermonem hunc
stica eruditione

recitavit aut obtulit

schismatc copiosum atque disertum

et ecclesia-

plenum
,

cui similis est

Methodii

monachi
scriptus
,

tractatus
et a

eodem temporc

et occasione
III.

nobis Script. vet. T.

editus.
schis-

Quare utraque lucubratio proptcr generalem

matum

vitupcrationem

valdc utilis

videtur ct

XVIII

EDITORIS

prudens. Est hic opusculi titulus


dice vat. otlob.

et

initium in co-

213.
/.cyc;

Tcv psTpeTtOMTGv Ecpea:u laoavov


oyjoy.uztyMV
aKCOeiY.vv<z
ev.

avvzeSe)g v.aza
ar.cbei\eo)V
,

oiotcfocmv

v.avcvorj v.ai ypacptxcov


zr,g

czi cpBcocccvGr,;
:

ey:/j:r,Giac

a/.oytr>c

zavzr,c

ducrxocvTou

Iohannis metropolitae Ephesi oratio


,

composita contra schismaticos

ex

diversis cano,

nibics et scriptis demonstrationibus comprobans

qiiod

cwn

ecclesia est orthodoxa

absurde non-

nulli ab hac secedunt.


Ovoev
,

ayar.r.c ev
\

fSto)
>

avwrepev
/

v.xi
*

nduTepev
I

v.a.i
\

cvoev
I

eior,vr,c
>

Y.a.t
/

cp.cvaa.c
\

ev
(s
\

y.cgum /.VGize/.eozepcv
>/ \ \ >
>

y.xi

zepuvo\

zepcv
y.x-.a

aya-\r\

yap

^icc eczi

ze

y.xi

v cvou.xC,ezai'

C
/)

v.ai

$eov

eipr,vr,

v.xi
v.o.i

zcv Secv navza vcvv vnepey^u w; heoizcv


or,[j.icvpycv v.xi oear.czr,v
v.ai
it.i

dayu.eSx' aviai
x/tvat
ze
TCvc,
v.ai

rcov cXcov
v.a.z<3t

cvpctvcvi
zci

zr,;

yr,;

Y.xza[jr vai
t

ezjtiGx.v
r,u.a;

[j.ev

v.ai

xarapeprjxfi

v.xi

v.a.h

r,[j.ac

yjupic

d[j.apzia;

v.az
,

a/.r^uav b.vbpomcc yeycve'


o

v.ai

r.avzx
> \

za
\

[j.ev

opxaa.c
\

za
\

vzcaza; za
\

a.v^poiv.iva
>

,
/

zcx'

eyy\>c
I

v.ai

~ zcic
\

~
/

>

[j.xv.pxv
I

zc

v.x/.cv zr,c eipr,vr,c


c

evr.yyiAiaazc
r.

zxvzaz
zic

v.a.i

~ r.iozczazcc zcv yevcvg


,

rp.cov

paai/.ivc

>/

einep

ezepc;
,

ayxusr.aa;
otos OV
-'

avyvat.ilzai

cog

cpare rcu; cjavra^

evzavza.

c^>

p.er rcu S^ecu xzt avres

ra

r/is

etprjv/);
/>

yjpttV

ivayyi/.iTf.zai
,

ayaza
rr,v

>

1
vsc/.vr,u.epcv

xat

rcv

tjo/.i[j.cv

v.azaj.var,

xa<

jrpos

apyxixv za ouozZrxa enxvayayri

ovvarjnxv.

Nihil
ct

est in
,

humana

vita charitate

ex-

celsius

suavius

nihil in orbe pace et con-

cordia utilius ac iucundius.


est et

appellatur

Deus enim charitas pax autem Dei et secundum

PRAEFATIO.

XIX
,

Deutn

omnem

intellectum superat

ut scriptu-

rae nos docent.


tori

Pax nimirum
,

et charitas

crea-

dominoque omnium

ut caelos inclinaret at-

que in terram descenderet persuaserunt. Descenet pro nobis atque ad similitudiditque reapse
,

nem nostram
factus
;

.',

eoccepto peccato
et

verus homo
et

est

atque

humana omnia
,

agens

patiens

propinquis aeque ac remotis pacis bonuni nunciavit.

Eisdem

paci scilicet

et charitati

appri-

me

studens fidelissimus gentis nostrae imperator


,

convocavit ut cernitis hoc loco universos


ipse

ut et

cum Deo pacis bona


pacem

nobis annunciet, et diu-

turnam contentionem
discordantes

dissolvat, atque

ad priscam

reducat.

IX. Pergit tleinde Ephesius historiam schis-

niatum diversarum per orbem ecclesiarum

atque

ipsorummet inter

se

ne describere ac deplorare

Graecorum et canonum patrumlatissimo


,

sermoau-

que veterum auctorilate

castigare.

Summa
,

tem sermonis

est

ut neget Ephesius

ullum um-

quam schisma

licere nisi
:

ob evidentem ac iudica-

tam haereseos causani


poenis vindicanda sunt

nam
,

cetera iyvl-mary. etsi


tanti esse

non

tamen ut
;

summum secessionis malum compellant nedum liceat dtd. ztw.c fXLY.pc^vyjzq ut ait S. Basilius
ad
,

propter aliquas
bitates
,

pusilli

animi adfectiones vel acer-

perniciem tantam populis Dei inferre.


tradita
,

Qua doctrina diu

hoino graecus

mcmo-

rabilem huiusmodi sententiam dicit: 9r,uewoeu rav-

XX
xa.
,

ivbic,

yap waekt&tioovxoct
r,u.a;

c\

xax.w;
,

(1) /eyevres a7rcrcu xaTa&y.aaSyivat


:

oytoBr^at

otno rsS

Ptopfls
oj;

7tjw

aurcv xat rovs wepi urev

xaxecppcvas

ota /wC do,

ctrinam

<7e fortnsse eis proderit

aui

720.y

ini-

que schisma fecisse aiunt a romano Pontifice , anle quam defmitum sit , vel ipsum vel eius asseclas

pravum dogma

fovere.

Bene haec habent


f.

nihilominus ob ea quae dicit


cus Ephesius credendus

25. b. schismati-

est. Ibi

enim laudat An,

dronicum, quod adeptus sceptrum


(

ilico
,

patrium

id est patriae)

dogma

professus
,

sit

quovis alio

ob peregrinitatem excluso

et

quod omnem no;

vitatem corruptelamque doctrinae abiecerit etc.

quibus verbis reditum Andronici ad schisma post


Michaelis
parentis
,

obitum

qui

anno

contigit

.^cc-lxxxu*

significare ac dilaudare videtur.


,

Reliqua omitto

quae multa

in

mcdio sunt

donec infra
bit auctor
,

f.

43. de prudentia ecclesiastica scrinecessitate aut vi gravi


fidei )
,

quod nempe
(

aliqua urgente

excepta ratione
sit
,

de stricto

canonum

iure

declinandum
,

mordicus tenere volumus

ne dum partem summam perdamus.


confirmat
,

Quam
brevi
(1)

sentcntiam
epislola

S. Cyrilli auctoritatc

ad Gennadium archimandritam
f.

Ita in cod. n-ij.

19. b.

At

in
,

cud. -jij.

y.a,\u;.

Altamen

in coutrario adverl>io

idem manct sensus


mavis

qui a praecedentilnis de-

tcrminalur
a

nempe quod

ante lalam lnnrcseos scntentiom


Si zaXw,,

nou

liceat

suo

[laslore disccdere.
iis

dic
)

liaec doctrina

Jor-

tasse

/iroderil

id est eos cmendabil

aui nos rccle disces-

sisse aiunt clc.

rr.AEF.mo.

xxt

quae inter editas


exemplis roborare

est T.

V. part.

2. p.

191.

Mox

Ephesius prosequitur suum propositum diversis


,

recitataque parte epistolae Io-

hannis
in

vtn-

papae ad Basilium imperatorem quae


,

photiana synodo legitur

de antiquatis multis
disserit; quain par,

ob tempora mutata canonibus

ticulam ideo libentius hcic recitabo

quia dua-

latinorum canonum collectionum summaria quantumvis cnim boni sint volumine cdidi hoc

rum
ii

canones ac plerique utiles


rati
,

non

ita

certe sunt
,

immobiles atque

ut eos ecclesiae auctoritas


,

pro rerum temporumque adiunctis


denter nequeat.

variare pru-

En
'.

verba Ephesii cod. 213.


ct
/

f.

202. "Oucvq
apyizpztg
-,

vl y.a-

VOVas Tv apyatczzpav
'

y.zz
1
'

zv.ztvcvg

y_at
\

yz\

yakot Txzzpzg
Xeyetv r,y.ag
~
'

~ nyutv
c

>

txpyta
ct
,

zzAzta ovveezeiAav
zv>v
\

zt

ypr, y.at

\aaatv
~
/

za tzpa
c

xocvomv TZitatOzvyzvct
,

y.x3r,yaza.'
T.cvg

tcv

yocp

zaztv

xavwv

v/.ztvc^

c\,
zcvg

ZTtaxo;

avvcc/.ziv
,

zaig
\

cr/.ztatg

avzo)V yvvatiltv
y.cct

~
itcv

<\

zv.ztvcg

og zcvg aytayx.zty.cvg
;

\\\c
ztov

zvzeXkcyevog
\ ,
<-.

zcvg atpeztv.cvg egaiitza


o

vafixTziCzaSat dtxzxzzzzai
otav.cvcvg
ztvat
y.at

itov o dccpiCcyzvcg TtaWtv

y.cvcvg

Iv

zv.xazn
xr.v

Ttolzoiv
z

izcZ

yzxx zo yxyziv ryocg y.uza


ypacTunf
v.cv

yzyaht.v
ytyr.azi

yzziyztv

twv

xoZ XptcrTcv yvaxr,ptow


zv.etvcv
,

xotya xcv y.vptacg xctc


ithr\-

t)zntvcv

voyoSzzoiv

TtcZ v.av.zivcg
y.at

"ziot
r.z
;

tov zxtcy.CTMV zv.lcynv T^tzta^at


y.at

tyr\q>cv

znzxpzvavcvoiv

yav.pcv av

z\n

zcvg

axspx:/.xr,aavxag

zcZv

y.at ztg y.zacv TapayzcSat. Quot autem antiquorum praesulum canones a postc-

Tavzag iv.lzyzcBat vZv

rioribus episcopis magnisque patribus sint

omni?

no sine

effectu habiti

cur nos dicere oportet

Jd

videlicet sciunt qui canoiiicas disciplinas di-

dicerunt.

Ubi
ille

est

enim iam

ille

canon qui man-

dat cpiscopis ut
tet ?

cum

sua quisque coniuge habi-

Ubi

qui schismaticos et haereticos re-

? Ubi rursus ille qui septem tantum diaconos in unaquaque urbe esse decer-

baptizari praecipit

nit ?

Ubi

ille,

qui constituit ut cibo praesumpto ,

in quinta magna feria tremendis Christi mysteidque ob imitationem forriis communicemus tasse coenae dominicae ? Ubi et ille qui populi
,

multitudini in episcoporum electione suffragium


permittit
?

Longum

esset antiquatos

omnes iacen-

tesque canones nunc seligere atque in

medium

proferre.
S.

Mcthopatr.

X. Sequitur
't*

in codice

225.
i

lii

scrinia

exiguus
jl| e
,

..

dtoaTmeng eTrtTc/euTtcy,

45. tractus non Vf testamenti quo Mef.

qoae.lam.

th ocJj us

confessor

patriarcha constantinopo-

litanus

circa

annum

-d-ccc-xliI' catholico

robore

ciarus

contra paruni reverentes patriarchalis diStuditas monachos scripsit;

jjnitatis

quam
tcov
,

senten-

tiam in homilia quoque, iamdiu deperdita, dixit:


a/.Aa yi
pr)
vcu.

ev

etepa

cuil.ix
,

r.a/.iv

7rept

aurwv
eiret

cpfiaf
ei

ffweaBiaade zcvzci;

ut/ji
,

Xeyew yaipm
a-jciyy.xi.cv oi

xct-

vwvetTe zci; ecyct; avTwv


uazi'
,

E?

/at

tw avuXz,

xai
\

zcvzo

d-.

vnofiy^aou&t
i

w;

et

TicTe
\

erctaTfe^etev

/axetvst
ySv
,

Ta xaxw; ypatpevra
zr.;

>

voaovrcv /a-a twv rraTptap,

oacv KOtra

ex/Xr.ata;

h.ivjci

yap haav

r,

ex-

PKAEFATlO.
x3U]0UC
xoct o\

xat rau-r.v

crf.f^avre;
,

c&te3tfWTVffv

e^si-

xoueoq avzciq

y.zz<xvs'ix;

a/X" cvy^ lepvmnrng.


:

In alia
ne cum

quoque homilia de iisdeni Studitis ait


iis

quisquam vescatur

neque ave

eis dicat;
,

nam

si

ipsorum actibus communicaveritis

necessario

etiam anathematis participes eritis.

Verumtamen
non

hoc quoque monemus


rint
,

quod

si

nempe resipue-

et iniquis illis malediocerint scriptis


,

tam adversus patriarchas quam contra ecclesiam hi enim ecclesiam constituebant qui eam
,

fulciebant
ditur
,

tempus

ipsis

ad paeuitendum conce-

non tamen ad sacris fungendum.


22.

Immo

vcro contra Studitas epistola beati Methodii profertur cod. 225.


f.
,

quam

ego nonnisi bre-

viatam et
21 3.
(

magna sui parte decurtatam ex codice quem contractiorcm altero iam supra dixi

p. xvn.) recitavi Script. vet. T. III. p. 256. Est

autem nunc operac prelium eam nunc intcgram


heic

describere

nulla

causa

interpretatione latina.

tamen adiecta brevitatis Quod autem praeIVfethodius


,

dicto in loco ait

monachus

epistolam
esse

hanc patriarchae Methodii legendam


^Niconem
,

apud

recte se habct

etenim ex codice ara-

bico vat. 176.

apud nos

Script. vet. T. IV. p. 168.

apparet eam in Niconis typicum fuisse receptam.

En autem
Ta
pov

ut

eam

recitat
zcv
,

Iohanncs ephesius.
zcv -y.vcaicv xcu
, r,

yzycy.uu.vjx

y.scxa

Nwr/jfflOpou
u:n

Tacxvicv zcv zcL-clfiicv

ei

avaS^ftaTiffyjte

arp.u-pi-

lur.ccjzvj -oiv y.o-j.^wj

v.y.i

-vUM-.z-^ywj

r,

'.;

XXIV
cy.ivry

EDITOHIS
iyepctv
,

e}.cvTv aurwv Trpcc

tyi

upte?epa y.cvy

v.cti

uv.pcoiuiwj

y.oci

Stimz zov
,

ev

auTctc cpov xatetv Tf


ev Talic rrept

y.ou

ctvctBey.ctri^.iv

aura

xa5wc

arrcJ.cycu/jtevct

xr,q

i/./lcGicis dicixnaem yzypotyrr/.xuzv

yvave
,

aa^.cpct oxi uptac

xz zctvxcvg ?:uc TTeCte/civ.evcuc aurwv


iirscu.iv
v.ayioc,
,

cvy anXw; otvctSrzyx-

a/./' ctioy r.cxzt -v J


vy.<j\v

/.axctSzy.ctxiccyzv (1)* c

yap p.aeaurcu
,

rr/cvyzvog
a'tatcv
,

v.ai

oi^acv.aXoc tc 7iepac t^c

jStcr/ic

xat

cvv

ritj.1v

uiiap/wv XeiTcupy/jaac

epyw

(i)

I:i

margine

babetur liaec
continens
,

aJnotatio

aliam MethoJii paJoclrina Je


xinitate

hiarchae parliculara
ccclcsiae
t/itui
T.-5
,

cum
dyiav
-

egregia

et

Je obcJienlia pastoribus Jebita. X^ij eiSivut


,

ue. ol tpot-

to'j

ZtcjSitod
vri

|/..=ia

tjjv

ev.sivou

xoiy.r <riv l

yn jsXov,

uiroTucrcrsc^xi

xa9oAix-9 to j

XpiCTot/ cv.xAvjcr/a wj Ioixe


,

tw

oixciu vsX-j/jutTi [/.u\i<TTcc -regixysoSxi


si;
,

T)7'y

jrgar/jv

ixsivou
iriciag

xutY.ai

r,yopiav Xx6vt=;
-rpocrh=vT = ; airiat/jj

dfociu-nv

cruy.-rXucrcroyLSVOt

Si

y.xi

arrsppdynauv au9jj xeu unicryio-av sat/Touj ajrd


iy.y.X-ncriu;'

xciv/jj
o'

rcu Xgicrou

xa9'

w'y

aga xat
,

o'

ayioj MsSd-

5ioj

irx-pidqyxi; uoiSiyo; o"uvo$iX4;j xtv/jS^ie;


xcei
o'

to

dvdSsya

i%s-

(fxvncsv oi; aga


f^ar/y
ttmc;

TruT^iuqyr,;

gutoj
tJjc;

o'

p>-iyx;

TroAXaxij 7T

o-jri,-

-X-ysv.

'Oti SiZuyn

xaSoXizij? iy.y.Xrjaiug 5itttj

xcei

^trgicTvj
v.xi

odte
,

jtct=
/z/7

yiyovsv outs y=vn<rsTuf dXX' ouSi uvatoeyoucrd Ttva

yo;
/*)$

ri-

d/.styuXo;

i^
0'

iuurr,; tgv y.uTu^yovTa


,

xfaXvjy ^* ixurnv Qscijucru oCts tcots eu-QUTai


X^aX-/j
7'/;
//.;'/

out

p./?v

dga-

S/jo-Tai"

ydtJ

-rdo"nc.

t/jj

yjj

avSgwffoj xaTa tov aVo,

ctoaov

ay9^'?roy E<$

av5ga

xai' yt/vaixa ij.-qi^ousvou


5c'

d av>3g

UWpX 81
Xgio-TCJ
C7'5
T7?'v

T^?
,

ywetiKOtoxi

y.Syu/.f)'
,

tov Si 6 Xgiorrdf" tov

cl^epidTO^
t/jj JxxAvj,

%wju'jlto;
,

Sid;* to youv nrv aupcu

crjvu^jj.o\oyo jij.=vov urro toC

XfiCTou

xai

ei$ XgicrTov

uCl[et
y.ui

wjIov.v

rr,u

\ctio-Tou'

r);

iy.y.X-ncriu;

d/y.sTj

-ruvT-n

uXXotqioi'

ttxXiv Vfjcei; uv.i^uXoi

ovtsc

y.xi

dvxciyoi
Or,

0'Jx

X T
y.ui

ilioucriuv

Xiynv

y.STiyoui; y.ui y.egi-rTac, euuroii;


X>jy

iy.y.Xncriuc

XgiCTod'
,

yuQ xs^a-

fMj

^y
,

clXXou x.sfxXn

0'jZx<jm; iasTui
sv

urroTuynv iriguv

C^nTouvTs;

tj

uuruv uvu~TOTa%iu toutou;


xourou;
,,

unoTuyn eystv ou ouva,

c9:

Xoyu

ydci
=
.

hiXovrs;

uttotuttsiv

dvurroTUY.TOUi

uevstv

igytt oiod- %iT

PP.AJT.FATI.Ot

Tovq
r.ucov

\otcvc,
ei

"kcycvc 7i^6Tfli

7ree

cvy.

dv

ttct

lyfvfco ue'
ev
T?i

r ypacpevTa auTco

xa<Sr'

rpcov ec&epev
ovet(3tcvTc

<3ea-

vcta

xaS' eauTcv*

TauTa

<5e

oux

zypa^jaiizv
,

cuOe cutwc Iva yevr,xat SzAcuzv


ty)
tcita

73

eu^cue-va

aXX

coarrepE*tT**r

otavctx zyy.vucvcvvxzc,
>

xavxa xac

ccpee/cy.evcoc eec
,

xcev eX5e7v ^pecoarcuvTec


e\
r 3eir,xe
*,

isXaXtpeafiKi Travra
,

Ivct
,
i

\icvcv

r.cax vitept@cvlcu.zSc.
/

xai

ec

Tt
/

$eko[i&

e^ce

juV

OtxatwjuaTWV pr,u.xxa xat euJuraTa yptuaxa,


dvxippr,p>.cavvr v
l

f/

)p,i

Trpcc uuac.

xaTa

dvxtxat^aaBat
C

r/

>

Ta
ju.T

,
>

eva ur, cpyr,v vutv petQcva Y.ivr,ao)tj.ev , tc rJ.ce.-cq, tcov ~ t ~ / \ > > aurcov auv7rtcopruevcoy y.xl GvveraY.pcaa^uL owaiJ.evo)V ,

xat ye xae TrXetcva cv~ \


I

QZGidi-irry.aiJ.ev

evyc\j.z%a yap xcv vr.epayaScv Y.vptcv 'Ir,acvv


tig

XpeaTcv
Xcycov
>

y.ai

ext

er.i

fj.ay.pcv

Eu;atue5a

r.ocvxoiv tcov

tcutcov yzypt
I

p/juaTcov a-Xcoc xtv/;,$reVTcov


y.xl

~ \ c / tcu zipnvr,v xat cucvctav


y.at riiuv

\/ auveatv
-ra/cv

Trv exv'

y.xl

ayuScypcawr.v
cutco yr,ai.

>

G.

'

vy.iv

yauGaaSui. Kat

dXkaycv

IIpcs

cvv tcu; ^TcuotcoTac etc.

usque ad xara5eua, quae par-

ticula est

apud Allatium de Methodiis p.377.Deincv/.

dc
y.ai
\

ita

pergit Epliesii codex. Kae


Trec&cvTac

avxc\ (xcvci, dlla.


xae eec ceXc\

oaci
>

aurcec, xae auvap7racvrac


<
..

>\

-~

xtjv

auTctc cur,pzvcvxai cu:/cav n auvau/tav


y.uxx$z\j.x
>

xae cuTce a7ro


tco
> \

>\

tcutcov
>

eaTcoaav
\

a-c tcu XpeaTcu


>/
>

5taj3cX&j
r,
i

~
,

>

o:jaze\j.a'

auTcuc yap raxcvvxeq

nycvv

ett

auTcuc paevcv,

7c

xcvxzaxi xn xcv.wj yvuur, ezepeiOop.evci


ce

e-i

tm

tcu-

xwj Y.axxSepi.xxi jSatvctev


cv Sav[xa oe

TT^eS^caevce
xnc,

avxcig e\g dvaSeua'


arroXetac tcov
Tret-

tcuto cTt xcvg a\xicvq

Scy.evoiv avxctq y.xxaBzy.xxi u-e|3aXcuev


crt

fr"~
^eix-/)

\>
Tc
Y.ai

ar.caxcktY.r,

~/

dr/.aicv de vcy.iaat

y.ptazt

~ xcvxc r.er.ctnuz^x

'c

ft.'

y.xz?

VKzp[j:\r,v xr,;

auapxtxg

r.xct xr,v

at-eav Tvic du.apxtxq xai

*IYI
XjCtVeVTcC
X(Z(

EDITOIUS
CCt^SVT;? Xat CVCjUa&VTec*

TU Xpt^W eVTt&eV
,

eu/ft<;?'a.

Sequuntur
,

in calce huius epistolae

ut-

pote synodicae

acclamationes seu faustae preca,

tiones pro imperatoribus

clero

populo

urbe

regia

ac universo imperio.

ephesii excerpta hactenus.

Ex libello lohannis De Tarasii autem ac

INicephoro patriarchis, a quibus non recte schisma


fecit

Theodorus

studita
1

extat perspicua historia

etiani in codice vat.

137, ubi Methodius ad Stu:

ditas scribens sit concludit


secrt
/{,/]
,

av [xcvayoc,
,

et

v.ai

cvx
ae

cci
v.at

Cc-aetv Ta tcov tepe&iv

a)X vnczaaataBai
avrcvc,
:

ov% v-cxavQiv) cvde

k'iiat,uv

nachas

es

neque
;

tibi

licet

mopontifwwn acta ad
tu
iis

trutinam revocare
71071

nam

subiectus

esse debes ,

eosdei7i subiicere t>el

de ipsis

inquisitio7ie77i

i77stitrcere (1).
(i)

S.

Epiphanium
fuisse

celebrem illum
,

in

Cypro cpiscopum

ad-

versarium

magni Chrjsoslomi
,

synodoque eontra cum


,

celc-

bratae subscripsisse
nio ad alios

dicunt aperte

Graecorum mcnaea
Alqui
prorsus
,

caquc opi,

quoque
loco

historicos manavil.

in diclo codice

immo
sic
:

eodem prope

nuper

citato

conlraria
sCpicry.ouiv
tvjv

narrantur
fvjAov

tov aytov ~E7rnf c.viov rov KuVpou

tov

ccxjtov

Jcou

evcTaar/ ar TTr>Tov Ivhu^a.^.ivov vqo; 4

Bcc&iXtcrcrav
va.oxi;
,

EJoiav dnstdvoiystv
,

Xouans 7g
o
o

xcly.sivris

ttots

Toiiq

tuv siSwXwv.

ei

p.-f)

S:-:o;

Xgtio"o!7TO|/.o,,

s^ogio-S??, ou Ka/reirrr)%6V

otios

iveSwcev oXu;
,

ayto;' dXX' eiffwv


izvio-jo-ccv

9wo;

elfJLi

cctio
:

T-iji;

xg/o~&;;

rauTr,;
,

e^^XSe

3tt[MU

v.aTaXsi-]/cc;

aiir/iv

parem

zeluin

ac firmita

tem invictdm demonslrasse comperimus sanclum Epiphanium Cypri episcopum adversus Eudoxiam augustam. Eteuini cuni
ipsa minaretur
,

sa idolornm

lempla reclusuram
,

nisi divus

haud animo concidit nesed diccns innocens ego sum ab koc e/ue cessit vir sanclus iudicio exivit furore plenam relini/uens imperatriccm. Hanc
Chrysostomus
in exilium pellerelur
; ,

pcrvulgatae opinionis emendationcm cruditi non contemncnt.

FRAEFATIO.

XI. Capitalis
.

est graeci schismaticis error


.

gare Spiritus sancti processionem

ne...ideoa Filio
,

Scriptapr* ilogmate deSpiritus


s i' f,c 0

que symholi additamentum improhare

quod

ut

aFi-

impune
id

schismatici faciant,

romanae
,

ecclesiae

quae

"

dogma
,

confitetur atque tuetur

auctoritatem
aversantur.

respuunt

Pontificisque

primatum

Longa haec est malorum ilias, quam recinere iam non liheL Porro inter plurima graecorum orthodoxorum adversus gentiles suos dissidentes scripla
,

valde eminent tredecim


,

illa

lohannis Vecci
,

patriarchae capitula

sive

ut ipse scrihit

epi-

graphae
tulit
,

quas Allatius ex codice harherinio exGraeciae orth. posteriore volumine


his

et in

p.

522-641. divulgavit, In
Graecos

nimirum

capitulis

auctoritates congeruntur

priscorum atque sum-

morum apud
nos
,

et

quandoque apud

Lati-

patrum qui praedictum dogma luculcnter tradunt atque defendunt. Quod tamen Allatius
op.
cit.

T.

I.

circa

finem in admonitione ad le-

ctorem putahat hoc Vecci opusculum raro admo-

dum

reperiri in eodicihus
vat. codice

mihi
,

aliter accidit

etenim id in

606

nec non in ottoh.

225, quamquam utruhique sine nomine auctoris,


ofFendi
;

immo

vero et auctius in utroque codiee


,

atque ut de uno 606. loquar


Wrtii a codicis folio

pertinet editio Al;

240. usque ad 290

tum vero
fol.

prosequitur materia in codice usque ad

301

quam tamen
ta

in praesenti

cogor omittcre, ne mul-

nimis cumulem.

Verumtamen eam complelam

XXVIII

EDITOIUS
,

nov.um scriptum excipit eiusdem generis


vcrsi ut reor auctoris
,

sed di-

cuius

liic
,

est titulus fol.


o>v
,

304. b. Ivvuyuyn pr ~ecov


t

ypacj.iy.cov

ol

ffuvtaraTat zo

zcZv 'Ira/.cov

dcyuu

collectio dictionum

sive aucto-

ritatum

quibus Italorum dogma comprobatur.


et generale

quod universum thema complectitur multis patrum testimoniis adserilur. Deinde 2. Ilep rns EK AIA ozi \~ccapitulum
, ,

Primum

y.a.1

dwuif.cZaiv

de pari vi particularum ex et per.


zptudt ro^sag
rtig cvaiac,
y.xt
:

3. Ilcpt 4. "Ort

rijs iv

^ie

ordine in Trinitate.
,

Uc;

liyzrca zcZ ixuTpcz


toicv

v.ai

eV.

tou:

TCU cvvuyzrut

zo

t.vzv\xu

TH$ cvatxq zcv vicv

quod Filius proprius

dicitur substantiae Patris

atque hinc colligitur quomodo dicatur etiam Spiritus substantiae Filii proprius. 5. "Ozt
'

v/.

zr^ cu\ \

<7;

\ zev nxzpcq
,

\>
y.ui
v/.

vicc,"

v/.

rcurou

dct

vcav xai 7rp


:

t.vzvuuzcc,

ttcoo,

Izyzrui

rrj;

cuona; rou uicu

quan,

doquidem Filius ex Patris substantia


intelligere oportet

est

/^/c

quomodo Spiritus pariter ex


yui

substantia Filii esse dicatur. 6. "Ort


VT.up\z(ac
fi).v'C,ztv

z-i

rfj;

rcu utou /a^.jSotVoTat Trajsa


e/.

zuiq ypxvutc zc uva,

aurcv
,

rfj;

rcu 7rarpcs
,

cucrtac

xai

zo
,

v/Xu\).'/.ui

T.iizut

y.xt

zc T.pzzpyza^at
otOOiGt
v/.

v.xt

zo v/.TZ[J.v:Z7^xt
tjco;

ZO zo

cjcor.vevaf

ccaep

Otaytvc-icr/.ctv

J.zyzrat
,

y.at

T.vvuuu

ava[l>\vC,ztv

zr,c,

cvatuc,
,

zcv vicZ
xat

x.at

Tpczpyz,

OZui

v/.

zcv vtcv
:

y.at

v/J.uy.T.ziv

v/.T.i\J.~iGZxt

xat

Trcor.vcvat

quoniam de

Filii

quoque existentia pro,

nunciantur in sacris scriplis locutiones


rire ipsum

scatu,

ex Patris

substantia

et effulgere

PRAEFATIO.

XXIX
,

et

procedere

et emitti

et

apparere

idfacit ut

cognoscamus quomodo etiam Spiritus dicatur


Filii substantia scaturire
et effulgere
Itycvzac czi
i

ex
,

et

procedere a Filio

et emitti

et apparere. 7. IIpcs zcv;

cr.cv "ktyezai zo b/.yj~ioSai zo nvevpta, za. ya~ i * < ~ ptcuara zov r.vtvtj.azoc or,AcvJzai , zat cu^t utc tc Tiveu-

\>\
,

\\~
rco/^

p.a t5 ayicv

contra eos qui aiunt


,

afc'
,

Spiritus
/-

dicitur ejfundi fiW)


oia.

<foa Spiritus denotari


8. ITpcs
tcu;

sanctum Spiritum.
vsazpi

Xeyovra? oxi zo
,

zcv vicv vr.apytu zo r.vzvy-a ex r.azpoq


zu>

areXetaV
zizstp

zr,g
zr\g

ouziocq

rspooaxsztc

ctovtms yap
t<T>

eut
dt

u;rap|eco5 tcu TiveupaTCS aTe).ta esTca


IxTtept-ctv tc Trveupta
ycvvzt, <3ta zcv vlcv
:

zaTpt zo
y.ai

vlov

aTeXeta eorat t<2 TiaTpt


,

dtifuovp-

contra eos qui aiunt


,

quod Spi-

ritum esse ex Patre per Filium

imperfectionem
si

quod adad Spiritus existentiam imputatur Patri causae imperfectio quia per Filium emittit Spitinet
,

causae Patri imputat. Prorsus enim

ritum imperfectio aeque imputabitur Patri etiam


,

creanti per Filium. 8. "Oti apriawg

o vloq

i/.

jraroog

quod Filius immediate a Patre


communiuntur patrum
cis

est.
.

XII. Singula haec capitula seu adfirmationes s A "g u stinus re-

auctoritatibus

haud

uni-

ceptns a

cuiusque Iiominis sed saepe multiplicibus, Aga,

thonis scilicet et Hadriani PP.


stini, Athanasii, Basilii,

Anastasii

Augu-

Gregorii nysseni, Iohan,

nis

damasceni
,

Cyrilli alexandrini

Maximi mar-

tyris, Tarasii

synodorum nicaenae primae, item

aliarum occumcnicarum terliae scxtae ac scptimae,

XXX
et

EDlTOKtS

denique carthaginiensis sub Capreolo. Postremo

quia divi Augnstini


auctoritas ad

magna

ac ferme praecipua cst

dogma

processionis a Filio

tuendum,

graecus sylloges huius auctor gentilibus suis de-

monstrat, Augustinum quamvis latinum a synodo


graeca sub Manuele

Comneno

fuisse

receptum; in
,

qua quidem de hoc dogmate non agebatur sed tamen eius theologica auctoritas in pretio est haquam nos in bita. Atque haec est ipsa synodus
,

autographo pretioso codice inventam inter Scriptores veteres T. IV. edidimus. Sic ergo in sylloge
fol.

313. "Ort

r,

yevcy.ev/]

avvcdcc,

(v

xctc,

ypcvctq

XCV evoefiiGXaxCV |3aat/W? YVpCV MaV0UY]A XOV


kZzrxGit xcv evxyyehv.cv
\j.cv

V.OtJ.VnVCV 711

p-nxcv

xcv

r.xxrip

y.ov

^e?wv
ty)?

eaxtv

xat rcv aytcv Avycvoxivcv edehlazo w;


v.xt

ex-

xAnsta? Seoloycv
TiAta

aytcv

bto

v.at

r{)

doyiJ.ctxiy.7i

Tiavo-

xcv

XwvtaTCu(1) euaepezat protc avxcv


,

ev.xeSelaa

r.apa xoiv vnvtv.avxa nxxeptov t; uapzvptav

erayeypuy.pevn

curw;. (2)
tyiv <jpuatv

toy Ariov AYrOTSTWOT.


tcu Xptircv
7rarpt
,

'ETrtyvwSt
,

mv

otx-

xr,v

Betav

6-n

leyo^
,

vnv
y]g

\ar,v

vnape<7Tiv

ycvaav tw
o

v.at

tyjv

avBpomeiav

pet^wv

r.avnp

sjnodus celebvata temporibus religiosis,

sirni

domini Manuelis Comneni


,

super contro-

versia de evangelico effato

pater maior
,

me

est

sanctum quoque Augustinum recepit ut ecclesiae


theologum
(i!

et

sanctum.
,

Quamobrem etiam
is
,

in dogincdi-

Cilalur Choniata
inlulii.

qnia

illam
ut

synodum
dictum

in
,

suam

tam pampliam

INos

tamen

est

ex antiquiore

fonte dcprompsimus.
{i)

Apud

nos

Tom.

cit.

p.

\6.

PRAEFATIO.

XXXI

matica Choniatae panoplia profertur eius dictum, testimonii loco ab illius sjnodi patribus in mc-

dium prolatum

quod

it.a

ibi scribitur.

sancti

augustini. Jgnosce duplicem in Chiisto naturam divinam inquam Patri aequalem huma,
,

nam autem qua maior

est Pater.
rora P' ecclisiae
,
-

XIII. Post apolo*iam do"matis deSpirilus san* r cti processione etiam a Filio , pergit sylloges au_

primatu.

ctor ad apologiam aliam, item conlra Graecos suos

schismaticos
ecclesiae
;

pro excellentia

et

primatu romanae
unice uti-

acl

quam rem confirmandam

lur photiana synodo (quae anno 'D-ccclxxix* praesentibus Iohannis vni* PP. legatis celebrata fuit

pro instauranda ecclesiarum concordia

illa

ni-

mirum synodo
scripsit Aliatius

de
,

qua peculiarem tractafum

et

quam primus Harduinus


P.
,

annuente Clement

xi*

M. ex vaticano codice
in Zattae

edidit in sua conciliorum collectione

autem editione habetur T. XVIII. Titulus ergo


dicto codice vat. 606. p. 314. ita se habet
zvpuct t.ioi ~cv TCpavcfucv
y.oc:
:
c

in

MpPwzr,'

y.zyctlzicv
zv.

zttg ayiac, zolv

y.amj
T.ct^ct

ZY.-/.'/.r,~izc

z-aczv.fiWr.Szioat

rwv

njfax.tr/wv

<Pto~tcv

xcv itotTpiapxpv JsjuivoTavTiVcvncA&aq ovyxpoejrj

rrtijiiG-nq
r,

ovvoocv

tyi

tvoaou

Tt\"

exxAnotac,

zv.zivnc

zv

avvootp
:

T.cc.r,~coj

xai rcT.crr.pnrat rcv ayicv T.a-a.

'loia-j-

vou

testimonia de primatu et excellentia sanctae


ecclesiae
,

Romanorum
litano ob

excerpta

ex

actis synodi

congregatae a Photio patriarcha constantinopo-

renovandam cum

illa ecclcsia

coniun-

XXMI

ctionem

cui sjnodo interfuerunt etiam legati

sancti papae lohannis. Pertinet hoc scriplum a


codicis folio 314.

usque ad
m

fol.

337.

De
ditis.

frag-

mentis inc-

XIV. In commemoratis hactenus opusculis suml

ma

rei

est

testimoniorum illustrium sylloge ex


Al-

omni antiquitate sumptorum; quibus apprime


latius in
est
,

suo de Spiritu sancto enchiridio usus


,

quia certe apparet

eum

Vecci collectionem

bene ac naviler
nioris
,

expilavisse.
,

A me

autem ex ple-

ut dixi

codicis testimoniis
,

quaedam

heic

numeranda sunt
dita
,

quae partim adhuc erant ine-

partim vero singularem adnotationem reGod.

quirunt.
i.
f.

306. laudatur Athanasii locus ex


et Syriae episcopos.

epistola

ad Aegypti

Extat ea

epistola in Athanasii editione veneta

T.

II. p.

22. Verba tamen nostri


,

Maurinorum codicis non lesit


:

guntur

in dicta epiatola edita

sive ea mutila sit

quod valde
'ASxvxetcc, ev
cJ.t/.ri

arbitror, sive ipsa maurina

spuria,
'O
(j.yx;
x.aS-,

ut editores suspicantur. Sic ergo codex


rvi Titjoq

zcvq v.xz
-,

Kiyvnzcv

v.xt

2upiav

eTriaTcXri

us

PX"fl

oact tiqV euaejSstav cpxre

cpn-

<jtv

cu&); ycvv

w; ysvvnatv xjixSri oix zctxvvr^


,

efcnyriasax;

zr,v zcv uicu vccuVTe; Trpccacv


zpcc,
Jcai

zo

nveuwa allcxpicvai
zspccdcc,
,

itx-

v\cv

ozt

wyi

yivvnou n zcvzcv
,

aXXa

Trveuaet cp.ctcuTat

dtx znv pizcCkr^iv

o>;

Tivcn;

ex azcy.x,

xcq
or,

ep/cuev/]?

yx\ zcv {j.irxlxufixvcvzoc xyixtcvar.c,


:

zxS-a

liyezxt TtveGaa

magnus Athanasius
et

in catholica
)
,

epistola

ad aegyptios

sjros

episcopos

c/fef

PRAEFATIO.

XXXIII

initium
ait
:

quicumque veram religionem

spectatis
,

igitur ceu generationem impassibilem


,

se-

cundum hanc explicationem


processionem
,

intelligentes Filii
alie-

Spiritum a Patre Filioque


,

num

iudicant

quia huius processio haud gene-

rationi sed spirationi comparatur propter acce-

ptionem
dicitur.
2.
cv
yi

tamquam flatus ex ore veniens


,

et

ac-

cipientem sanctiflcans

secundum quod Spiritus


c

Cod.
apy-n

f.

243.

rpnyopioq
xou
,

Necxaicrapeias iv

;w lcyu

tySi<j-ci

aAXerptM.

Sumitur locus ex

illa fidei

expositione

quam

nos graece antea invet.

editam luce donavimus in tomo VII. Script.


p.

170-176.
3.

Cod.

phrasi
r.pog
(

f. 244. recitatur fragmentum ex parahymni Gregorii nazianzeni Iv w ncui&i xaq

r.ac&tvcv

vr.cSrp.ag

avzcv

,"

ikoioq

Ckaoq

czfjLy.iv

etc.

Ed. carm.

III. v.

688. ubi
)

v.

689. codex habet


-jy.vri;
\t\

tTtavya&v-a pro vr.avy.


p.vvis yjuiv
(o

JJapa^pacng cvzcog'
r<?

iv,

xaSapa

rpa.; 5

avxo
,

Tzcp-.vcu.ivr,

ivoq

cySalycig
Tpoztpcv
ei?
,

fi).zr.cvaa layr.pcig

aruiocv
,

zilivxoucv 0
dt

Xa^vicv

a?

tjciv IXau-J/ai;

eig

$soq ix razpcg

to p.eya r.vzvya i<-au.zvng zng ^eczrtzcg V xthucig T-

Izlag.

Deest haec particula in Cosmae paraphrasi


Spicil.

apud nos

rom. T.

II. p.

71.

lmmo

huius

carminis nonnisi partem

bemus usque ad
stet

v.

512

a Cosma explicatam hacum reapsc carmen con-

hcxamctris 692.

4.

Cod.

f.

245. laudatur Gregorius nyssenus

iv

T&)

7TPt

zcv ayiov nvevfjLOtzoq

v.at

y.aza {j.ay.tdcviavow /Xcyy

idque testimonium recitant ex Nysseno in Graeciae ortli.

lomo

I.

p.

56 Nicephorus Blemmytles
,

et Georgius Trapezuntius p. 530


tius in enchiridio p.
1

nec non Alla-

03. Haec enimvero est con-

firmatio mirabilis inventi a nobis ct editi Script.


vet.

T. VIII. part. 2. p. 10-25. sermonis contra

JMacedonianos auctore Nysseno; legebat enim

eum
at-

Blemmydes
Neque
set

in codicibus

Trapezuntium enim

que Allatium ex Blemmyde sumpsisse aulumo.


Allatius certe Nysseni
,

ineditum

si

forte in codicibus

sermonem reliquisobvium hacit.

buisset. Nysseni verba in codice praedictisque li-

bris relata, extant

apud nos tom.


v.

p. 12. v. 24.

eV wv yap
5.

usque ad

32.

xotzefryatrou.

In tcrtia Nysscni homilia de oratione do-

minica lacunam nos explevimus ope codicum va-

ticanorum Script.
in sylloges

vet.

T. VII. p. 6-7. Ecce autem


fol.

quoque codice

305, nec non apucl


,

Veccum Gr. orth. T. I. p. 200 et T. II. p. 522. fragmentum idem partim occurrit nec mirum ,
;

Morelli

enim
,

editoris codex

tantummodo impcr,

fectus erat

ceteri

omnes, quotqubt consului


licet eartv idfiv

ho-

miliam integram continent. Iamque adco in frag-

mento emendarc
cvy/vSun pro
zcv
,

cvv.

pro

euac

koziv

ovyyiSzvr,

"tavnoiv

utw pro tazwiiV av,

r.pcoy.apzvpeizo(t

pro

fiotprvpetroti

ovc[j.aCtoijat

pro

cvcpaCeiv.

Error vero manifcslus

est in codice syl-

logcs ct

apud Vcccum

zo

u:n

uvou yevvyirws

pro

zo

PRAEFATIO.
[xn

XXXV

etvat

avouxua;

uti

rccte est in nostra eclitione.


[xn

Nam

Filii

utique proprium est


Spiritiis.
est.
fol.

etvat

ayevVYirMS

non autem
utriusque
6.
dcg

At pi

eivat avatTtoo?,

proprium
xpix-

Cod.

301.

'lefMwy.cq o

ciyicq ev t&> Trept

lcyc>i

ynoi'

xc

r.vev^a xo ayicv 7rap tcu 7ttpos xat


,

tcu utcu exncpevouevcv


CjUCTt^cv xat

x^ra 7Tvt
:

tgj

uarpt

v.ai

tw

utco

Gvvaihcv vr.ap/ei

Spiritus sanctus a Pa-

tre Filioque

procedens

omnibus cum Patre


titulo

Filioque parem honorem aeternitatemque sortitur.

Hieronymi scriptum cum


extat.

de Trinitate

non
7.

Cod.
l l

fol.

297. "Aytog
,

'Ilapicg ev

xcig e\g xcv o\t;ccp/jct


,

cxckcv eZr yr ua~iY.:lc


ixr.dey.tav

Trspt

r.xzpog xacivlov $eclcyu>v


dn:lor,v

ev

t<5
v.at

aym

r.vtv[j.a.xt

voeiaSou

dix xo

tcv Trarepa

xcv vlcv xo etvat na^eyztv aurco* c3ev ay.oui

uta

ocpX'n

zcv u y icv Tivevuaxcq

ypnuax&voiv
,

Hilarius

in eocplanationibus

ad apostolum
,

de Patre Fiin Spiritu

lioque theologice loquens

ait
,

nullam

sancto duplicitatem intelligi propterea


ter et Filius existentiam illi

quod Pasuppeditent unde


;

ambo unum principium Spiritus sancti sunt. En miram atque perspicuam tanti patris contra schismaticos Graecos doctrinam de Spiritus sancti processione a Patrc Filioque
cipio
!

tamquam

unico prin-

Iamvero sanctum Hilarium commentarios


adfirmabat hispalense
III.
II.

scripsisse in Pauli epistolas,

concilium
p. 353.

can.

13.

apud Aguirrium T.

Nunc

ecce ex eo deperdito opere frusturn

X.\X\I

EDITORIS

splendidum
cileg.

a Graecis
.

scrvatum

(Apud

nos Spi-

T. V. p. 221

in indice

codicum casinensium
epistolis

refertur S. Hilarii

commenlarius super
)

quoque

canonicis.

Locus autem Hilarii ex ser,

mone de

pentecoste

ubi item de Spiritu sancto


orth. T.
I.

apud Allatium Graec.


nostro diversus
8.
est.

p.

633

ab hoc

S.

lohannis damasceni canonem seu tropa-

rium

in S. Basilium

haud

scio
fol.

an quisquam com250. legitur


,
:

memoraverit. Nunc in cod.


(xaoxrivoq ev
\

Aacp/iffi

tw
<

rcv -arpcg

rcv [j.tyav liaaiKticv v.avovi ~ ~ \ \ ( ~ <\ vicq , xai rcv vicv ro rvivya :
zig
(

zv/mv
y-v

Uamasce-

nus

in

canone

tropario
,

de jnagjio Basilio ait


Filii autejji imago Spi-

ijjiago est Patris Filius

Hoc nos troparium, itemque alia tria aeque ut rcor incognita, in SS. Georgium Blasium ac intcr scholia ad Pindarum Ioh. Ghrysostomum nescio quo casu scripta reperimus ct imprimcnritus.
,

da posthinc curabimus.
9. nis
I.

God.

fol.

301. Hoc habctur graece ex Leo-

PP. constitutionibus testimonium de Spirio

tus sancti processione a Filio. "Ayioq Aecoy


cr.ffiv
et

naxag

yap ro
r.arl

r.Viv[j.a
r.g

V(\Q

a/.r^uac
,

avrnQ akr\Jtiaq
,

{xaf.rvrjcvz-r,:

tv.r.cpivtrai

do^tav didcrai
rc

Ttoppoi

r.aor.i ay.r.ificily.;

r.vvjy.a

<\>tvocvc e/.zyyzrai

[j:r\

Ttpotxa

didcy.tvcv.
S. Cyriili

XV. Ex
306

deperdito S. Cyrilli alex. commcntario


fol.
II.

(luaedam.

in Ezechielem unicus laudalur locus in codice


,

quem iam habcmus

in

Graecia orth. T.

PRAEFATIO.

XXXVII

p.

741. Ego vero ut

novum

aliquod

cyrilliani

commentarii frustum rimarer, catenam vaticanam


in

praedictum prophetam consului


zseptozipat

atque indi-

dem
ay't:v

Cyrilli reliquias aliquot carpsi. Ezech. cap.


'Ecri
tcov

VII. 16.

cpecov

cog

txelr,ztv.at.

Tcu

KuptXXcu

ap^teTrtcrxcTrcu

'AXecavopetar. O/
,

paxopwt
tcu Xpt-

fzaSvjTal' 7reptr,X3-cv

yap

Tracrav Tr,v aTr' cupavcov


cacTnv

^cu XaXcuVTeg ptu^nptcv, xat

Kat Xupav s^cvrs? outcv.


'Ico,3.

Cap. XIV.
c)e

4.
cux.

Nwe

xai

Aawrft xai

RupcXXou. 'EtTEc
coco-

ctu.at
,

dCtv

aficcaacviaTovq eav zag zcv Trpotpnrou


T dvnroTe
,

vag

cpeps

Xeycpev
<3e

Ncoe Te xat
,

'Icoj3

tcS-vscotcov
ar,-

ndn
crtv

Ta^a

ttcu v.ai

avzcv zcv Aavtr,X


,

crco,8-/)crecr.S'at

auTcu;
yriq

ev tvJ tc^ta tjtxatccruvr,


r\q

v.at

zci

zr q aXXns a-at

ons

xaSr'
;

av n zcv Szvazcv ^rcpcc


piev

excpepctTc

v.aza<3ta

cSetpcy.evnc
rtcfTccoc,

ewxs Tctvuv tco

Ncoe napetv.a^eiv tcu^


tco

eis

jeov
ze

euetpeoTCUVTas auTcp*
dtcpaztxcvc,'
'Icoj3
<3e

ye ptev

iAavtriA

tcu^
zrig

aoocxn;

v.at
<3r,Xcv

TtaXiv

tcuc dta ye
tcov

ujcoptevvig

de

otc

t/Jc,

etg

rrav

ctcouv

e7rat-

vcup.evcov euapecjTcuvTa? auTco.


7rept{3aXXecrS"e
,

Cap.

XXXIV.
,

3.

Ta

epta

v.at

zc 7:ayy aoactcTe.
vcu.cv oev.azaq
,

KuptXXcu. 'EifatTcuvevyapir,pta
,

Tc?

yap xaTa cov


ex

aixapyaq

xat Tt?
zr\q

Xacov

dcpuccptatc,

evTpucpwvtes acoTcog
1

cudeva
\v.a-

aozrptxc auTcov ktictcvvzc loycv. v.


uptv cTt
Tr,v

8. Kat cvy

vcv

xaXr,v vcu.rv
ot
et\

evet/ecrS-e,

KuptXXcu. Ncptc,

(j.aSel$
coaTrep

yap cvzeq
vo^tov

at[j.azcc zov
v.xi

Aeut

v.a\

valltazr.v
rr,v

Aenzov oe

otetoeg

eycvzec,

udcop
c?e

Ota

Mwucreco; Trataeuatv, oux av txavcog cruveTapaTTOV


r.y.yttav

tc udcoo,

ztva

v.at

uXwd/i xai

uXcoc5ous ev

axa^apcrtag avarrXecv
vspcBazow axcXcu-

crapaTt^evTcc dtdaaxa/tav

xctq

za^et

Bcvtriv

ccvxci;
r

ox,

y.picic.

V.

22. Kptvw

ccvoc

pieacv

y.ptcu.

KuptXXcu.
pcv
y.a\

Ort

<Je

Tre^t

XctaTcij Tctaura
y)&/}

cpr.atv ,

aTaXatVcoAaj3j<3

it3e7v

zsuxiZikzvrwoTcc, yocp

xcv

(x<xv.ocpicv

ev rccyciq

ndn
<3e

Kejftevou

jrpoe^TiTeuae
b

pev
v.oci

fxccy.apccg 'Ieitccvrip

gexinX'

e77ctc7-3

rrjv vTiccjyjciv
,

Stcg

w; eao7:1

[MYf.v v.xzoc MLtpovs

y.oci

cvy
,

cog

mdn TereXea^ewjv*
errt

yap

Tct; ec7cuev:tc at vT.cayj.c7Hc,

cux

tcic. rj<3n

7r7rpayp.evctc.

Dc

mutis
lo-

XVI. Quanta
stantia et utilitas

sit
,

signis

vaticanorum codicum prae*


et

quendi.

quam

merito eos iam inde


,

a praefationis initio

commendaverimus
tres

satis cre-

do constat, quoniam
praecipui
,

tantum,
,

et

quidem

liaud
,

a nobis heic excussi


,

Albini

scilicet

Iohannis ephesii

et

novae post Veccum sylloges


,

tantam nobis disserendi copiam

tantamque
deflorare.
,

re-

rum

notitiam legentibus obtulerunt. Placet dein-

eeps ex alio
centius

quoque codice pauca


in

Inno-

tertius

nos p. 550, inter


etiam numerat
signis
,

apud alios monacliorum naevos, hunc quod silentium si non verbis


sermonc ad clauslrales
,

tamen violarcnt
,

quidam
,

inquit

silentia
,

frangunt

etsi

non verbis

saltem

sigjiis

et sic

fabulas verborum redimunt pluritate signorum.


II le

contra anonymus qui sancti Petri Damiani


gallicum ad Cluniacensc monastcrium viae coscripsit
,

iter

mes

quem

item libellum T. VI. Script.


,

vet. part. 2.

nos edidimus
,

p.

203 Cluniaccnses
,

monachos laudat
signis utebantur
:

quia ne silentium frangerent

ut vix claustrensi et honesta


,

locutione nisi signis

possit alter alteri aliquid

PP.AEFATIO.

X\XIX
)

intimare
cessaria

quae quidem
locis
,

signa

ita

cauta et ne,

omnibus in

facta deprehenduntur

ut nullius levitatis
leant

nullius reprehensionis vaidcirco sibi adver;

macula denotari. Neqtie

santur Innocentius et S. Petri socius


hic
et
cle

siquidem

honesto moderatoque usu

ille

de excessu

abusu loquilur.

Nam

certe in nimia

signorum

multitudine

et exquisita varietate

ediscenda mul-

tum temporis multumque


ccsse fuit.

curiositatis

impendi necorripuit

Me

vero cupiditas

quaedam
,

rem hanc paulo intimius cognoscendi


veque conspexi palatinum
vat.

tempesti,

codicem 564

pri-

scum

praeclarum

in

quo Gluniacensium consue-

tudines duobus libris curiosissime perscribuntur.

Rcapse primi

libri

capituhim quintum longissisubdivisum


,

mum

in xxn- sectiones

tradit

do-

ctrinam tacite per signa loquendi, quae mihi praecepta viam stravisse videntur saluberrimae
iili

arti,

qua nunc surdi ac muti cum insigni generis humani utililate crudiuntur. Sed enim muti signa
ediscunt, quia loquentiam

maxime
,

aftectant; CIu-

niacenses vero signa condiscebant

ne loqueren,

tur

quia quibusdam

ut ait

Menander

ovdlv

gmsi-

t.^z iqxi yryr^iyMxepov.

Capituli in codice titulus est


1.

de signis loquendi. Sectiones vero hae

de

gnis panis varii generis. 2. de signis leguminum.


3.

de signis piscium. 4. de signis diversorum ge5.

nerum ciborum.
gnis

de signis pomorum. 6. de si1.

pomorum peregrinorum.

de signis diver-

XL

EDITORTS
8.

sorum generum olerum.


9.

de signis aromatum.

de signis liquorum. 10. de signis vasorum.

11. de signis

quae ad vestitum pertinent. 12. de

rerum ecclesiasticarum. 13. de signis missarum et horarum. 14. de signis sacerdotalium indumentorum. 15. de signis eorum quae ad disignis

vinum pertinent obsequium. 1 6. de signis librorum. 17. de signis personarum. 18. de signis diversarum rerum. 19.de signis aedificiorum 20. de
.

signis
signis

eorum quae ad scribendum pertinent. 21 .de


ferramentorum. 22. de signis animalium.

Sed a^e sectionis 1C. specimcn tlemus. Pro generali signo librorum cxtende

manum
Pro
,

et

move

si-

cut folium libri moveri solet.


lis
cis.
,

signo missa-

generali signo praemisso

adde signum cruinter

Pro
,

signo libri o/ficialis, generali signo prae*

misso

adde ut

manum dextram extentam

medium

pollicis et indicis alterius

manus quasi

ferrum limando trahas. Hoc etiam signum cuiusque rei est quam in frequenti usu habemus. Pro
signo libri epistolaris
,

generali signo praemisso

hoc adde ut signum crucis in pectore facias. Pro


signo textus cvangelii
so
,
,

generali signo praemisin fronte.

hoc adde ut signum crucis facias


signo libri in quo legendum est
,

Pro
nos
nis
,

ad nocturet lectioetc.

praemisso generali signo

et libri

hoc adde ut

manum ad maxillam ponas

Vix autem quintam partcm huius 1G. sectionis


beic scripsi.

PRAEFATIO.

XLI
Regis Angliae
stolae.

XVII. Nunc ut aliquid recentioris etiam hin * t ilorentissimum Angliae regnum storiae attmgam

epi-

occurrit

quocl usque ad saeculi sexti decimi an-

num quartum
que
coluit
;

supra trigesimum
,

cum
,

apostolica

romana Sede communionem


praeceps abreptus
ex amico

fidem

amicitiamsuis

donec rex Henricus cupiditatibus


,

ac defensore in acer-

bum

nobis hostem, suis vero etiam cruentum conest.

versus

Daho

igitur eius litteras


,

quinque, a

me

in codicibus vatt. observatas

atque haud scio an


et observantiae

timquam impressas
plenas
,

quas amoris
,

ante catastrophem

cem

et

ad Sixtum Cardinalem
his

ad Leonem pontifiscripsit. Atque hoc

nempe epistolam, quacum suum contra Lutherum librum mittit Pontiapprime de


adnotabo
,

fici,

diversam prorsus ab ea esse quae in impresso

libro legitur.

Ergo Henricus

praeter illam typis

expressam

aliam addidit ms.


;

epistolam

qua

ipsum librum commendavit

cuius libri quatuor


tria

exemplaria in membranis splendide impressa,

manu quoque

regis subsignata,

unum denique

di
,

sticho autographo

ornatum

in vaticanis pluteis

ceu perenne benivolentiae regiae romanaeque com-

munionis
(i)

monumentum
quiilem qj5-j

servantur. (1)
distinguuntnr his
initio

F.xemplaria haec in vaticana bibliotheca


;

nmneik
Jistichon

unum
:

cui suhscribitur
in

et

in

calce

luanu rejia henricts ekx. Item

calce

manu

pariter regia

hoc

Anglorum Hoc opu>

rex Henricus
el

Leo decime

mittit

fidei

testem et amiciliae.

XLI!

HENBIC1

-vrll-

REGI3 AKGLIAE

I.

tod.

Mt

6210.

Henricus Dei eratia rex Angljae et Franciae ac do . . Ldiristo rainus UiJ)erniae vin* reverendissimo
.

Patri D- Sixto (1) miseratione divina tituli sancti


Petri ad vincula S. R. E. presbytero Cardinali
et eiusdern
,

Vicecancellario

amico nostro caris-

simo salutem.

\jum
ter
liac

serenissimus noster bonae memoriae rex ac paaegrotatione nuper ab

observantissimus ex longa
luce
(

quod non
,

sine

gravi

moerore referimus

migraverit

Nosque in paternum regnum omni iure nostrum esse putanobis debitum fuerimus assumpti vimus ut de tanta re tam ad sanctissimum D. N. quam
, ,

ad eos reverendissimos patres


ster pater
,

quos serenissimus no,

dutn in liumanis ageret

cariores et magis

familiarcs babuit, scribercmus;


vestigiis libenter inhaerenles
,

studjo et cura retinere

quandoquidem paternis omni nobis cupimus. Novimus etepaternas amicitias


,

nim quantopere
frueretur
afFectus
,

ipse noster defunctus Pater

dum
,

vita

esset

vcstrae

reverendissimae Dominationi
et existimaret
,

quantique illam faceret

ob

sin-

gulares eius virtutes ac merita

simul
initio

et

optimum
in fine

ac

In exemplaribus notalis 455G. 4558. tara


Mib-.cribi!ur

quam

aequc

hbkbiccs rex.
est.

Dcmum
:

excmplar notaturn 5-3i, puruin

Cunctorum vero etemplariam pagina ullima apud inch tam urbem Londicxpressa num in aedibus Pynsonianis an. x.D.XXX. quarto idus iulii C11111 prii>i/rgio a rege dalo. Vaticanae igilur bibliotliecae exemplar
Jiaec Jiabet

ab omni scriptura
verba

typis

seu potius exemplaria

non

tur in vita Leonis X. per


(i)

est manu scriptum perperain Roscoum ed. italie. T. JX. p. 67. in


,
-11

dici-

adn.

Erat hic Sixlus Gara

Roboieus

Iulii

II.

PP. cx sorore

nepos

dc quo Ciacconius T. III, p.

290.

EPISTOLAE.

XLIII

benivolissimum vestrnm in suam Maieslatem

animum

hunc nostrum slatum cum vestra reverendissima Dominatione confideuter communicemus. Sane dicere non possemus quam graviter et quam moleste hunc paternum obitum ferimus. Nihilo tamen minus hunc nostrum dolorem aliqua in parte leuit et modequo
fit

ut

ratur
luti

quod

ipse serenissimus rex noster ac pater ve-

sapientissimus ac prudentissimus tam egregie tamvixerit


,

que laudabiliter
moderatus

tamque graviter ac mature


iiii-

et
sit

pie huius nostri regni sceptrum


;

et -xx.

annis

denique tam catholice tamquc chrisliane

suo regno in

summa

pace ac tranquillitate ac rerum

omnium
randum.

opulentia constituto

auimam

creatori suo

Deo

reddiderit, ut nonnisi de ipsius salute sit optime spe,Obiit

autem

-xxi-

die huius mensis circiter ho-

ram

post solis

occasum tertiam. Quae omnia vestrae

reverendissimae Dominationi

tamquam
,

Cardinali nostri

amantissimo significanda duximus

rogantes ut opti-

mum

suum animum, quem erga serenissimum nostrum quondam patrem gessit velit in Nos ipsos transferre
,

ac perpetuare
sibi

ac res et causas nostras in ista curia


,

sempcr commendatas suscipere quod sane est futurum nobis maximopere gratum. Et si quando illi gratificari in aliquo poterimus curabimus haud dubie
,

ut nos promptissimos ac

paratissimos

sit

semper ha-

bitura.

Ex arce nostra Londini die

xxix- aprilis

anno

Domini

m-dvmii- et nostrae assumptionis primo.


HENP.ICVS REX.
II.

Cardinalis serenissimo Iiegi Angliae.

Oerenissime Princeps
;:\\iw

et

cxcellentissime

Domine Do-

cod.

vat.

mi ohservaadissime bumilem commendationem.

iUv

HENRICI

-VIII'

BEGIS ANCiLIAE
felicissimae recorda-

lt nupcv dc lnctnosissimo obitu


tionis
lexi
,

domini genitoris regii Maiestatis vestrae intelmaiorem hac animo molestiam concipere vix po-

tuisscm. Praeter
ita

enim insitam observantiam atque ut


,

dixerim hereditariam servitutem


,

quae mihi cum


tempore alieniset

eo intercesserat

cogitare ilico coepi

simo remp. christianam maximo plane


re virtutis ornato
consiliis ita

omni gene-

rege orhatam
solita est

euius sapientissimis
ut de ipsius ampli-

guhernari

tudine et propagatione dubitare

nemo
,

posset.

Anno
fidei

superiore quot urgenlissimis epistolis

quanto studio

sanctissimum D. N. ut arma contra hostes nostrae


caperet sollicitahat
!

Reliquos christiani nomiuis Prin-

cipes inter sc dissidentes ad concordiam revocaverat

eoquc iam res deducta erat

ut ni fuisset
,

importuna
ipse et

morte praeveutus

sanctissima expeditio

quam

amplissimis opibus et milite fortissimo pugnacissimo-

que prosecutnrus
set.

erat

conflala hrevi confectaque fuis-

Quae omnia cum intelligam confusa paene iam atque interrupta videri non poteram maximo dolore non angi opprcssamque huiusmodi moerore et luctu
,
,

totam vitam facile agerem,

nisi

acccpissem regiam

Ma-

iestatem veslram tanto favore et plausu inclvti illius

regni iu defuncti locnm patris sufFectam repositamque


ut ab eadem Jonge etiam maiora et supra omnium opinionem sperari possint. Quae enim laus est esse
,

regia tam rara et multiplex


vestra locatam esse

quam
?

in

una Maiestate
dicere
,

non audimus
illo

Ausim

ca-

dem
rei
,

Maiestatc vestra in
,

regno opulentissimo relantoque

tenta atque conservata

niillum beneficium cbristianae


,*

nullam amplitudinem.imminutam fore

illam spe iirmiori

quam

prins

niti

dcbere

quanlo ad

parentis virtutes, quas Maiestas vestra largiler adae-

KPISTOLAE*

XLT

quavit, ipsa quoque alias sibi peculiares maximasque


adiecerit;

quihus nou solum hostem sed


facile possit
i).

se

ipsum superare

Quo

fit

ut

quoque non solum

eidem Maiestati vestrae


verso christiauo orbi
,

illisque populis atque adeo uni-

sed mihi quoque ipsi gratuler


felicissimis ac multiplici iuvi,

maxime de successibns
patris video

ctaque virtute Maiestatis vestrae

iu
,

qua quidem

et

memoriam renovatam
,

nominis auctamque gloriam ; meara iu perpetuum supplicansque ut illa uti diguetur ; sum enim eam quoad vixero animo libentissimo
, ,

propagatam sui ofFerens eidem servilutem


et

exhibiturus

uti

uberius intelligere poterit ex

litteris

reverendi -D* Christophori Fischer gestoris negotio-

rum

Maiestatis vestrae in hac

tissimi ac in primis fidi. Felicissima sit

romana curia diligeneadem regia


ac devotis-

vestra Maiestas

cui
(2)

me semper humillime

sime commendo.

E. V. Maiestatis
servitor humilis.
III.

Ut de nuperis post serenissimi


(3) certior fiat

nostri

j-egis ac patris obitum successibus vestra reverendissima Do,

C0(f-

Val

minatio

significamus

illi

qualiter paulo

ante Nos prospicientes ad egregias virtutes illustrissi-

mae

principis *D* Catherinae


(1)

serenissimi regis AraEteniin


si

Sapienter

hoc raonet Cardinalis.


,

animo suo
ecclesiae

Henricus iinperavisset
incubuisset.
(2)

tanta raalorum cohors

nequaquam

Post hanc sequitur in codice

alia

epistola a
scripta
,

fratre

Vice-

canccllarii Cardinalis deraortui ad

Regem

quam

nos omi-

simus quia ad publica negotia non pertinet.


(5)

Puto scriptam epistolam ad eundem Card. qui supra. Est

autera acephala in

eodtm codice

laciniose

qui fuit Card.

Sirlcti.

XLVI

HENRICI
filiae
,

-VIII-

EEGIS ANGLIAE

gontim

illam nostro connubio

diguam duximus.

Quare eam disponsavimus et uxorem duximus, moxque una cum illa coronati sumus solemniter ut moris cst

cum
et

iucredibili totius nostri regni gaudio exultatione


(i).

applausu
,

Quod

vestrae reverendissimae

Domi-

nationi

utpote amicissimo

nostro scribendum duxi-

mus
sit

non dubitantes quin his nostris secundis rebus gavisura. Ex palatio nostro Greenwici die .vni- iulii
,

m-d-ix-

ct 1'egni nostri

primo.
HENEICUS EEX.

IV.
BEATISSIME PATER.

cod. oitob.

J;

st

liumillimam commendationem

et

devotissima pe.

3i52.

dum
lici

oscula beatorum.

Quoniam

nihil raagis ex catho,

principis officio esse arbitramur


et

quam
sic

ut chriita ser-

stianam fidem
vet et augeat
,

religioncm atque documcnta

suoque exemplo postcris


,

intemerate
tolli
,

servanda tradat

ut a uullo

fidei
,

eversore

seu

quovis pacto ea labefactari sinat


tini

ubi

primum Mar-

Lulberi pestem atque haeresim in Germania exor,

tam

ubique locorum cohibente nullo sensimus debac,

chari

adeo ut suo veneno infecti plures contabesce-

rent, et hi praesertim qui odio polius intumentes

quam
men-

christianac veritatis zelo ad ipsius versutiis atque


(i)

Dc

his

nuptiis
dicit heic

videndus Rymerus ad hune anmnn. lara


se

quia Heuricus
celcbravisse
(

connubium cum Catherina


obitum
,

perlibenter

et

quidem
)

post patris
scio

ne de

paterno iussu

ac vi suspicemur
rici

haud

quam

vire adiirment nonnulli hisloin id

Henriciun

patris

avaritia
,

coactum

coniugium consensisse

qui ne dotem restitueret

Catherinam ab Arlhuro maiore natu deatque hinc Henrici divoriium


et

mortuo ad minorem
ecutas

transtulit;

sub-

cum Anna

nuptias excusare nituntur.

EPISTOLAE.
daciis
,

XLTH

credcndum omni se ex parte aplaverant atror tum germanicae nationis ( cui non mcdioaflScimur ) tum vero sacrosanctae apostolicae secriter ut cogitationes omnes nodis gratia sic indoluimus studiura et animum eo divertereraus hanc zistras
istnd scelus
,
,

zaniam
ratione
exitiale

lianc liaeresim e

dominico grege

quacumque

fieri

posset

funditus tollere nitenles. Sed


,

cum

hoc virus eo progressum

imbecillosque mul-

torum ac male afFectos animos sic iam occupasse vfderemus ut uno impetu haud facile tolli posset nihii aeque huic delendae pesti censuimus expedire quam si
, , ,

doctioribus eruditioribusque huius regni viris undiquc


excitis trulinandos

hos errores
,

ac dignos qui perde-

rentur esse declararemus

aliisque
;

compluribus hoc
gerimus

idem faciendum suadcremus


Maiestatem, ob fraternam

in primisque caesaream
illi

quam
,

affcctiooffi-

nem
cii

omnesque Principes
una

electores ut christiani

suique splendoris meminisse


,

pestiferumque hunc

horaiuem
(

postquam ad

cum facinorosis haereticisque libellis Deum amplius redire spernit radicitus


)
,

vellent

extirpare

studiose

rogavimus. Sed nostro in


,

chvistianam rempublicam ardori


zclo, et iu apostolicam
,

iu catholicam fidera

sedem devotioni non satis adhuc fecisse existimantes propriis quoque nostris scriptis quo animo simus in Lutherum quodve de improbis
,

cius libellis

nostrum

sit

iudlcium
,

innuere voluimus

omnibusque apertius dcmonstrare uos sanctam romanam ccclcsiam non solum vi et armis sed eliam in,

genii opibus

christianisque

officiis

dcfejisuros ac tutaturos esse (i).


,

omne Primam ideo


in
,

ternpus

ingenii

(i) Hacc Regis vcrba impulcrunt credo Ponliiicem ut tilulum defensoris fidei Henrico lurgiretur. Sed hern huinani animi

infiimilatem!

Quantum

is

postea mulatus ab

illo

esl

ILVIII

HENRICI

.VIII-

REGIS ANGLIAE

nostracque mediocris eruditionis foeturam, nemini magis

quam
,

vcstrac Sanctitati
,

dicandam consecrandamque

nostram in eam obsertum etiam ob sollicitam ipsius christianae reipublicae curam. Huiusmodi autera primitiis nostris plurimum accessum iri iudicabimus si sano vestrae
cssc

duximus

tum oh

filialem

vantiam

Beatitudinis iudicio
tae (fuerint.
)

quae coraprobentur dignae babi(i)


!

Et felicissime ac diutissime valeat


,

Ex

Regia nostra Greenwici


E. V. Sanctitatis

die

-xxi-

maii -md-xxi-

devotissimus atque obsequentissimus

filius

Dei gratia Rex Angliae


ac

et

Franciae

Dominus Hiberniae
Petrus Vannes.

henricus.

V.
BEATISSIME PATER. (2)

'

63^

Jtost humillimam commendationem

et

devotissima pe-

dum

oscula beatorura. Intelleximus episcopatum

Lon-

donienscm per obitum reverendi in Christo patris domini Riccardi cius ultimi episcopi (3) iu hoc regno nostro ad praesens vacare.
tus solacio et indemnitati

ture
,

Nos vero qui dicti cpiscopaquantum in nobis est macousulere exoptamus diu nobiscum cogitavimus
,

quem potissimum
(i)

illi

praeficiendum nostris

litleris

ve-

Leonis X- responsum ad

libri

extat a
(2)

Iac Sadolelo

secretario pontificio scriptum iipud


ilis

munus, Regisque obsequium Rymerum.

Servatur haec enistola origin


,

in diclo codice vat. scripta

in

membranis
(3)

et

manu Regis

subsignata.

De Riccardo
ad an. m.d.ix.

Iondoniensi episcopo extat notitia apud

Ry-

merum

EPISTOLAE.
strae Beatitudini

XLIX
;

commeudaremus

memoriaque uobis

succurrit

reverendus domiuus Culhbertus Tuustalus

scriniorum nostrorum custos dilectissimusque noster


eonsiliarius (i).

Hunc

igitur

virum ob singularem eru,

ditionem prudcntiam modestiam ac probitatem


in gravissimis rcbus in co saepe

quam
,

solum vehementer amamus

sumus experti non verum etiam summopere


onus

dignum iudicamus
a vestra Beatiludine

cui dicti episcopatus cura et

demandetur.

Eam

idcirco impcnse

rogamus ut praefatum consiliarium noslrum ad eundem episcopatum promovere pastoremque et praesu,

lem ibidem constituere dignetur (2). Qua in re eadem vestra Sanctitas non solum hominem dignum procul dubio honestabit, sed etiam rem gratissimam optatissimamque nobis praestabit. Quae felicissime atque diuEx Regia nostra apud Newat die -viiitissime valeat
!

augusti m-d-xxii-

E. V. Sanctitatis
devotissimus atque obsequentissimus
filius

Dei gratia Angliac


ae

et

Franciae rex,

fidei

defensor (3),

dominus Hiberniae henricus.


est Regis sigillum
,

Extra epistolam

et inscriptio
)

Sanctissimo clementissimocpje domino nostro Papae.

(1)

Hac supei

re

diploma quodJjm Henxici recilat Rymerus

hoc ipso anno.


(2)
tifici

Animadverte quibus verbis a Rege commendatio

fit

PonRe^is

hominis promovendi ad

episcopalum. Porro ad hanc


,

epistolam responsum pulcrum Leonis pontificis

manu Hieronjmi

Aleandri scriptum

alibi

forlasse

cum

ceteris Aleandri epistolis ex-

hibebimus.
(3)

Insignitus fuerat

hoc

titulo

Henricus

Leone

X- prae-

cedente

anno

quinto

iilus.

octobr.

E\tat Ponliticis bulla magnis

tbrmis curialibus apud

Rymeium.
d

DE CAB0. COMMENDONO.

XVIIL
mcndonus
,

Popularis meus

Ioli.

Franc. Cardinalis

Com-

quamquam

tertio

abhinc saeculo extinctus

fama tamen sapieotiae gestarumque rerum volitat adhuc per ora liominum ; pracsertim quia disertissimum vitae
snae scriptorem nactus est A.

M, Gratianum

ipsius

olim

alumnum

ac familiarem

qui in latini sermonis

vcnustate

parem

vix habet. Scripta

quidem prudentis,

simi Cardinalis nulla fcre

quod sciam
,

exceptis oratio-

uum nam

fragmeutis a Gratiauo recitatis


et
illa

cxtant impressa

ad Poloniae senatum adlocutio

doni de rege eligendo nonnisi dimidiata

Commenprodiit , quam

ego iutegram in codieibus vidi. Reliqua inedita, et mihi hacc ferc sunt. i. Carminum latinorum narlini visa
,

iasciculus, quae adolescens faeiii vena profudit, et quo-

rum opc aditum


fecit.
-2.

sibi

ad

lulii -nr-

papae gratiam pate-

Tractatus dc
(i").
,

officio legati, teslc

Gratiano apud

Lagomarsininm manos translati


i.

3.

De
vi

iure rom. imperii ad


,

Gerac de

ct

de Pontificnm M* potestate
,

publieorum coneilioriun
Liljellus scu

codem Gratiano

testc (2).

epistola

ad legatos tridentini concilii

in codd. 5.

De

oilieio

principis liber, testc ipso auetore

d^. quo mox sum dieturus. 6. Tractatus haud modieus de aula romana qui in multis obvius id est scriptus quinto Iulii papae anno est codieibus qui erat auctoris nostri annus aetatis Christi mdluii. li-igcsimus. Est bie liber antiqua sapienlia nee minore sed annc partim non nccessarius dexteritatc pleuns

in alio opere

qaatenus certe multa auingit

quorum ne vestigium
de
illo

quidem

his
,

lemporibus supcrest. Pars prima operis de

aula agit

secunda de aulico

tertia

homine

eui

opus mittitur. JNos parliculam ex secunda parte dele-

gimus hanc quae sequitur.


(1)
2)

In atlnot. ad Graliani ipsius vilara,


Vit. Card.

Gommendoni

cd,

paris.

p.

05.

ESTRATTO Dl OPERA

DEL CARD. COMMENDONI.

R, .esla
tra

ullimamontc

per aver buon successo in corle


,

un' al-

via fuori delle sopradetle


,

chc e

di

una esemplare bonta


,

di vila

questa ancora ba
,

Ie

sue difficolla

perche ba biso,

gno
di sa

e di un perfelto tenore grande fermezza con obligo sostenere* in ogni tempo ed in ogni azione una pcrsona istesdi

intauto cbe se

V uomo non
il

veramente buono

ella e in-

felicissima e faticosa sopra lutte, facendo tante cose, e da tante


altre astenendosi contra

proprio appetito; ed
i

il

llnger Inn-

gamente

impossibile
si
,

percbe siccome
alla

zoppi per egua'e


piii

accrescimenlo cbe
altro sosleuimento

procurino

parle

corta
,

o per

non possono mai tanto operare


il

cbe ca-

minando non discoprano


ceder loro
esterior
riore.
,

loro difelto

cosi questi nel pro,

non possono andar tanto inisurati cbe a qualche segno non moslrino lo storpio e mancamento iatedell' altrui

Tuttavia siamo troppo iniqui giudici


,

bonta

non prima una persona cbe non vive licenziosamente, erra cbe riputiamo tutta la bonta essere stata finla non considerando ch' egli e impossibile di non cadere alcuua volta per buono che altri sia tanto piu nella corte dove non meno il conservarsi che il farsi veramente buono e difficilissimo
,
,

trattandosi di continuo
si

le gli

cose

ecclesiastiche nel

modo che
rehgione.

ia

e dimesticandosi

uomini
,

troppo con

Ia

Ollre che la morte degli altri

che piu di ogni altro avveruella

timenlo

ci

suole insegnare
delle

mantenere nella considerazione


,

della vanita

cose
,

che disegniamo

corle

fa

del

tutto contrario efFetto

perche aprcndoue
tolto
,

la via
ella

ad ottener
ci

quello
in

che

la

morte ha
vedere
in

ad

altrui

non

lascia

simili accidcnti
piii

ne considerare
,

altro

che queslo. hreve-

Tanlo
cosa
,

cbe
si

questa corte
abile

come ognuno desidera ogni

cosi

liene

luttc.

Ma

per risolverla

mente,
ra

se questa bonla
,

nuu

congiunta con uua eloquenza


,

almeno mediocrc
,

o con alcuno de' mezzi sopradetti

non ope-

e rarc

voltc fa gran prolitto.

Lll

CARD. COMMENDONUS
In

somma comunque

altri si

metta

al servizio della cor,

non deve tanto confidai e nella sua prudenza che si presuma di vincere ogni avversita ne tanto trascurare le cose che si commetta in tutto alla sorte ma pensare chc questo nel quale benche la prudenza possa sia un viaggio di mare
te
, , , ,

niolto

e ci

renda favorevole
si

Ia

maggior parte de' vcnti

non,

dimeno non

gli

possa prescrivcre

lempo determinato
;

certezza alcuna di arrivar salvo dove allri disegna

percioc-

che alcuni di mezza estate


affondano
,

in gagliaida e
altri di
;

ben fornita nave


debole e disar-

o tardano assai
,

verno

in

malo legno
maniera
di

perciocche tutta questa vita e posta in un mare di cose mutabili che


presti e sicuri
,

vanno

spesso avvengono
dita di robba
di
,

sempre possono avvenire infirmila mutamento di lempi calunnie , sospetti


;

per,

cosi

noi

come

de' padroni

ed appresso ne' padroni qualchc


,

mutazione di costumi e delle allre cose sudelte


la
ri
,

e finalmente

morte.

Ed alTincontro
piii

cosi varie

sono

le

volonta de'signo,

che

tal

persona che per avvenlura sarebbe in odio


parte degli uomini
; ,

o in

dispregio della

sedere

la

grazia loro

puo acquistare e posonde subitamer/te come da un gagliardo


,

e propizio

vcnto senza alcuna opera o fatica sua


allri
:

e portata

dinanzi agli

ed

in
,

ciascuno di questi casi

la

prudenza

puo meno adoperarsi perche dall' un canto questi subili e straordinarii favori non hanno regola cerla ne principii de terminati e dall' altro tulte le avversita non hanno inlieramente rimedio onde si possano schifare perche parte sono semplici disavventure le quali hanno il principio loro del tutto fuori di noi parte per buona guardia che se ne pren da non si possono ad ogni ora fuggire perche tal' e la na, ,
;

tura delle cose

del

mondo

che tutte o

piii

meno
loro

sono

dcboli

e sottoposte a
i

mutamenli

e rovine.

E prima

beni della fortuna solo col


,

nome
sicuri.

dimo-

strauo, quanto siano poco fermi


del corpo oltrc
le
tira

poco

E
,

de' beni

infirmita che la

impeifezione della carne

naturalmeute

si

seco

disse quel valente


di

uomo

che vi-

vcndo

fra

gli

altri

uomini non avea ozio


sanita.

altendere alla

preservazione della

Ma

con

mollo piu
,

maraviglia e

ragione di leinere ancora de' bcni dcll' aniino

che sono cosi

PE VITA AULICA.
fermi
,

LIII

e cosi proprii noslri

offerendosi ogni giorno tanle oc:

casioni di torcernc dalla virtu al vizio


la

senza che con tutta


sinistre in-

costanza degli uoniini valorosi

non mancano
;

terpretazioni allrui sopra ogni loro operazione

conciosiaco-

sache sempre 1'invidia e


tieri

la
,

malignita

si

adopera piu volen-

contra chi piu

vale

e contra chi

meno

lo
;

merita.
si

percio qucste considerazioni non sono forse inutili

perche

ne rilranno dalla presunzione di poter superare con la prudenza ogni forlunoso accidcnte; e si perche c' insegnano di usane di dolerci meno del male rallegrarci meno del bene do con modestia i ripari che la ragione c' insegna.. Perche primamente quanto alla poca fermezza de' beni della fortu, ,
,

na

si

possono fare diverse qualila


,

di rendite

altre piu ulili

allre piu ferme


ufficii

ed in divcrsi luoghi.
,

fra le altre
i

aver degli

della corte
,

per

la

comodita di aver
,

denari di mese

in
gli

mese

per
,

le

spese ordinarie

e per
,

li

privilegi che
altri di
piii

hanno

offlciali

come
,

scrittori apostolici
le

ed
,

meno

importanza

secondo

nostre facolta
le

troncando pero sementrate che

pre fino dalle radici tutte

spese impertinenti e dannose, e


1'

compensando
V uomo ha
pensandovi
mauiere
lita
;

le

necessarie e le convenienli con


e fedeli ministri
, ,

eleggendo buoni
,

ed alcuna volta
vi
,

sicche

minislri sappiano

che

si

pensi.

Ma

perche queste spese necessarie e convenienti


;

sono di due
alla uti,

1'

una

di cose

che servono

all'

uso

1'

altra

ed
si

all'

accrescimenlo delle ricchezze


,

degli

onori

in

quella

dee riputare

che ogni co?a non necessaria per buon


,

mercalo che

se n' abbia

sia
,

carissima

ed in

questa che lo

scomodare
anzi

lo stato

presente

e meltersi a rischio
,

per acco:

modarsi meglio
il

nell'

avvenire

rare volte succeda felicemente


lutti
,

miglior avvertimenlo di
,

e di tenere ollre la

pro-

visione della spesa ordinaria


nari
,

una somma conveniente


alle

di

de-

che

ci

faccia

superiori

disgrazie
,

ed

alle

spese

slraordinarie che possono intervenire


dita di fare a

che

ci

presti

como-

tempo

con vantaggio tutte

le

provisioni orporti

dinarie

credendo che nessuna sorte

d' induslria

mag-

giore utilita di questa.

Quanto

alla sanita e

da guardarsi forse egualmente, cosl


,

dal disordinare

fuor di bisogno

come

dall'

avvezzarsi ad un

LIV

CABD. COMMEXDONIS
alasciato ci offenda non si potendo neconversare, ed insieme mantenere nna legge severa
,

ordine slretto
goziare
di
e

che

ti

vivere fuori
,

dell'

uso

comune, massimainente
lo

in
,

questa
e

corte

dove
,

si

vive per

piu a volonta

d' altrui

dove
ri-

o sempre

o spesse vollc e necessario di

ritrovarsi alle taai

vole de' signori.

Quanto
la

alle

calunnic
,

ed

biasimi
le
,

il

medio che puo dare


dell' esscre

prudenza
;

che schifiamo
1'

cagioni

odiati

o invidiati

dolore del hene

che

altri

possiede

henche non
,

invidia

ch' e

un

si

possa fuggire se
,

non
si

da' miseri

pur

ella si
1'

diminuisce in gran parte

e talora
;

estingue del tulto, con


le

umanita

con

la

cortesia
,

siceome

con
in
8i

mohe e superhe ostentr.zioni si accresce e si accende infinito. Ma odio ch' e un desiderio che altri abbia male
1'
,

schifa o cnn lo starsi del


si

lutto solitario e rimesso

il

che

non
the

puo
lutlo

ne

sta

hene

fare
ci

uella corte

o con

1'

acquisto

noslro poterc

convien farc della grazia unial

versale, di che ragioneremo apprcsso

luogo suo.

Perche aveudo

trattalo delle difllcolla

che
;

ci

danno imquelle an
all'

pedimento
contro
nostro

per

colpa nostra e d' altrui


,

di

cora che senza noslro peccato e d'altrui


,

ci si

fanno

in-

reslaci ora a parlare di quelle


difetto.

che nascono tutte per


piii

Per
,

il

che facendoci alquanto


si
,

a
la

dielro

ripigliereino
di

cio

che poco avanli


questa nave
,

diceva

che

servilu
for,

questn corle e un viaggio di mare


entra in
,

dove con diversa


,

tuna chi

chi in quella

chi in una
,

chi in un' allra. Delle quali

comc spesse

volte avviene

rom,

pendosenc molte, alcuni de' naviganti con Paiuto


o con
si
il

d' altrui
,

nuoto
u

virtuosamcute passano
terra
,

in
;

un

altro legno
altri

O
di

conducono

salyi

gagliardi

alcuni
o

privi

forze c soccorso
in

miseramente affogano
;

qualchc scoglio deserlo


,
i

voglio dire

rimangono perduli che pochissimi sono


di seconda fortu-

coloro

quali

godano un pcrpetuo lenore


;

na

senza alcun siuislro accidente


la

vitu, o per
zia loro
,

morte

de' padroni

che interrolta una sero per la perdita della grae


,

chi
,

non
la

amato uella corlc


;

o non vi ha qualita
a'

convenienti
cortigiani
diguita.
,

faciJmcnte rovina

in

maniera che conviene


,

aver

grazia universale con riputazione


si

con
da

questa graziu

acquista priinamenle

esscndo

DE VITA AVLICA. dovero


,

LV
a

ed

insicme scnza

alcuua affettnzioiie
,

luogo ed a
,

tempo diinostrandosi siuccvo


e grato verso gli asscnti
,

amorevolc, piaccvole
i

cortesc
e

ed eziandio verso
la
,

morti

poco

curioso de'

falti d' allri.

Perciocche

piu parle dcgli nomini

ha qualche
si

difelto
e

fa

qualche cosa
di questi tali
le

che non vorrebbe che


Iroppo diligenti inquic

sapesse

per6 teme

sitori.

Ed appresso fuggendo
cioe
,

cagioni dell' iuvidia

dell'

non vivcndo in alcuna maniera sopra Ie forze e la dignita nostra non usaudo nuovi e straordinarii coslumi non dimandando grado e cose sproporzionalc alla nostra perrispondcndo onorando e porlando risona , ma salulando
odio
,
,

spctto ad

ognuno

ed

ciascuno differcntemcnle
,

secondo

la

proporzione che chiamano geomclrica

secomlo che nc
disuguali
,

a:u-

monisce
significa

il
,

proverbio greco
1'

chc espresso nelia nostra lingua


inegualila
a'
;

cgualila essere
,

somma

non
resi

consigliando

ne dimeslicandosi con chi che


,

sia
,

piii di

quello

che esso voglia

massimamenle con
a

signori

ma sempre
licenza
di

slando qualche passo

dietro
si

perche ogni
,

che

prende

ogni egualita che


,

usurpa

segno

poca rive,

renza, e di poco rispetto

senza che
1'

I'

intrinsecarsi con molti


,

non

e forse

bene

dovendo
,

amicizia essere di pochi


1'

1'

in-

trinsecarsi co' signori

bcnchti nc fosse dato


e

adito

non sucalla

cede bene

se

nou a chi ha nalura

coslumi conformi

Ioro vita secreta.


affatto la grazia
,

Ed

a questi

ancora da occasioiic di perdero

chczza

se non sanno moderare i favori c la domeslidaudo semprc scgno chc non si dimcnticano di cssere
,

scrvitori

pcrche
questi

alla fine

padroni vogliono essere padroni.


si

Con
grazia
COSl
,

modi adunquc

acquista

e si

conscrva

Ja

ed apprcsso non dimandando mai cosa con istanza


si

grande, chc csscndoci negata


offesi
,

crcda

chc ce ne ripu,

liamo

ondc ne siamo

di vantaggio odiati

cd avuti pcr
ostinata-

inimici.

Inoltrc
e

non contendcndo

nc' ragionamcnti
;

mente
tri a

non volcndo saperc ogni cosa


,

ne costringendo al,

credcre
soli

che siamo dotli


,

nobili
d'

ricchi
,

o favorili

ne

parlando
dubilare

ne sotto forma
diraandare
,
;

insegnare

ma

piu tosto di
altrui
;

di

ccdendo volontieri ad

nella
c

sua professione
solo

c nelle

cosc ch' rgli ha falte o vcdnte


falii
,

non
alle

non ingiuriando alcuni con

ne conlravcnendo

LTI

CABD* COMMENDONUS
,

cose che desidera

senza nostro
,

dunno o vergogna
constringe
,

ne ri-

prendendo piu

di quello

che

ci

1'

obligo che ne
,

ahbiamo

nia

ne pure biasimando
le

ne schernendo persona
,

anzi tacendo

condizioni non buone


)

alcune se ne ritrovano in ciascuno

buone che pure moderatamente laudando.


e le
(
,

Pcrche quauto
detti
;

viluperi offendono colui


,

contra

il

quale sono

cosi Ie

moltc laudi

oltre

che
1'

si

danno con gran rischio


,

del

giudicio e della bonta di chi


;

parla

spesse volte offenci

dono chi ascolta


ge
,

perciocche per

amor proprio che


d' allrui
,

reg-

il

bene
,

il

male che
a

si

ode dire

si
,

rivolge

subito

e si

paragona
tacciano

noi

stcssi.

E
,
,

di
si

qui viene
risente
,

che cia-

scuno che ha
duole chc
i
;

simili meriti
le

o difetti

e
si

ovvero

si

si

sue laudi

o teme che

scuoprano

vitupcri cd avvicne moltc volte che si offende una persona solamente col portare poco rispetto ad uno della mede-

sima o maggior

qualita

giudicando che altrettanto e iorse

peggio sarebbe

fatto a lui.

Ma non
al

solamente dobbiamo aver riguardo di non offensi

dere colui con chi

parla in cose apparteuenti al vizio ed


beffare in persona di altri
,

biasimo

ma

di

non riprendere ue

qualunquc qualila che sia parimente in coloro con quali si ragiona comc la patria il nome la professione il mancamento dcl corpo , e altre disavventure. E pensare che le parole
,
,

scnza potcr a dietro tornare

cscono
;

volano

in

ogni parte

onde
rebbe

Greci

Ic

chiamarono pennate
,

e percio astencrsi di dire


si

in assenza d'altrui
,

tutto quello che in sua prcsenza


di colui
,
,

tace-

massimamcnte parlando
;

la

grazia del quale


si

cerchiamo

farlo

cosi
,

avvedutamente
se

che

tacciano aninfelici
;

cora le cose fastidiose


di ragionare di
i

guardandosi di dar nuovc


,

non siamo sforzati perche quali ci portano avviso di un felice successo come coloro sogliouo cssere prcmiati benche non vi abbiano alcuna parte che noi tosto sappiamo i) nose non forse di un desiderio
cosc discarc
, ,
,

stro

bene
,

cosi coloro

che portano
;

tristo

cd infortunato ava'
,

viso

sogliono essere odiati

cd

in

breve quanto

vizi

ed

alle cose

mal

fatte
,

il

piu sicuro partilo e di taccrc

o do,

vcndone parlare

farlo

modcstamcnte
;

con parole tronche


,

senza acerbila di censura

anzi mostrando dispiacere

ed iscu-

I)E

VITA ATJLICA.

tVlI
,

sando volentieri ognuno


il

quando
solo e
1'

si

puo

ovvero diniinuendo
,

male
resto

perche
si

il

modo

esaggerazione e odiosa

che

il

consente ad ogni
il

uomo da

hene. Conciosiacosache
,

spesse volte

tacere in simili occasioni


,

possa dare indizio

di cattivi costumi

se

non

si

tace in presenza di
;

persone
alla

il

rispelto delle quali ci renda scusati

ma quanto
la

parte di

chi ascolta

si

acquista e

si

mantiene
,

grazia

udendo paeziandio pia,

zieutemente
cere
(

dimostrando attenzioue
;
)

e talvolta
il

di essere corretlo

non faccndo
le altrui

sospettoso
;

ne pi-

gliando sempre in mal scnso

mai
altri

di

ne dimoslrando che volersi accorgere ad ogni modo del male animo


parole
,

abbia verso di noi.

Piu lungo
sopra
tali
,

piu particolare ragiouamento


,

si

richkderebbe
d' intor-

avvertimenli

ma

noi basta di averli brevemente

accennati

aggiungendo solamente alcune poche eose


forse

no

all'
,

adulazione. Perciocche potrebbe

parcre ad al,

cuni

che fossimo passati troppo avanti ne' suoi confini


,

ad
piu

alcuni altri
1'

che ne fossimo rimasti troppo a dietro


,

essendo
la
il

adulazione dalla niaggior parte degli uomini


,

riputata

certa

e forse la sola agli

via di

acquistar
altri

la
,

grazia.

Per

che

rispondendo

uni ed

agli

dico

che secondo

me
,

sono due sorti di adulazione. La prima nasce dalla malizia


c dalP interesse di chi parla
;

la

seconda dalP uso ordinario


,

del conversare. Quella con disegno di trarne profitto

artifi-

ciosamente

si

spinge innanzi
,

si

studia d' ingannare. Questa


,

senza alcun disegno


lentieri
fatta la

per sola tema di non offendere


,

mal vogli

va seguendo quelP altra


scorta
,

dalla

quale non pur


forza
,

ma

e tirata
,

seco

come per
,

con porre
titoli
,

in

obligo certe umilla


fatti

e rispetti servili

e vanissimi

che sono gia


sone
;

proprii, e richiesti da ogni quailta di persi

in

modo che non


;

puo

del tutlo fuggire anco dagli

uomini virtuosi
usanza
altra
,

stando in questi termini circoscritti dalP


di

noi ne

abbiamo
,

sopra ragionato

astenendoci dalP

come da cosa non solo disconveniente ad un uomo da bene perche qnesto come e facile a dire cosi persuade poco ma per avventura come da cosa non molto degna di un uomo veramente accorto.
vera adulazione
, , , ,

p; r

inteudcre cio piu fondatamentc da' suoi principii

Lvm
fia
si

CARD. COMMENDONUS
<l'

l)cnc

invesligarc prima
,

che cosa

ella

sia

e poi
a
,

come
e

atloperi

ultimameutc cio che ne seguc.


cosa
,

Ma

dover co-

noscere che

clla

sia

ci
1'

faremo da quello
si

che

piu

noto

ciascuno

cioe che

adtilazione

rilrova principal,

mente nelle corti , ed ancora nelle repuhliche e che in ogni htogo quanto alle personc di chi adnla c di chi e adulato ,
, ,

1'

adulaiora ha hisogno o desiderio di alcuna cosa


,

la

quale
egli

puo acquistare
adula
;

o conservare
la

per mezzo

di
,

colui
e
,

che

perciocche
polente

persona che e adulata


adulatore
,

sempre o del
che
in qual-

tiilto piii
(

dell'

o ahneuo tale
il

hc niodo puo
si

fargli

favore o disfavore. Pcr


eguali
,

che nelle re-

puhliche

nsa fra
Ilcstn

gli

ed ancora da' superiori verso


solo
i

gl' iuferiori.

adunque che
di

niiscri e hassi uoniini

che non sono riputati


cosa
jni
,

poter giovare o nuocere in alcuna


all'

non
i

si

adulano.
,

Ed
i
,

incontro
,

che tanto

magnani*
si

ed

felici

quanlo

presuntuosi

c quelli

che

conlen-

non sono adulatori. Ora tutlo qucllo che altri vuole, si desidera come heue cd il hene e virlii onorc utilila o piacere. Chi desidera la virlii non ha che
,
,
,

tnno dello stalo loro

fare

con

1'

adulazione

perche non
II

mezzo che giovi


nell'

ne gio-

vando sarehhe
gnita cd

elelto.

medesimo avviene
virtii.
,

onor vero
le
il

che taon e mai separato dalla


i

Afa pcr

olleuere

di-

gradi e lalvolla
lo diletlo,
s:

laude

cd appresso pcr
1'

gua-

dagno o per
pio,

adopcra
,

adulazione
,

henche per

queslo ultimo fine del dilelto

piii

quando
,

altri

finge di essere

come per escminnamorato perche sc ama


rare volte
,

da dovero

dice

quello

che sente,

spesse

volte

meno.

Si

adula adunque massimamente per acquistare utilita cd onorc,


e cosi per lo piu gli avari e gli ambiziosi
,

sono

gli

adulatori.
gli

Abhiamo veduto
latori
,

di

che qualiui
fine.
,

di

persone siano
1'

aduil

qual
essi

sia

il

loro

Ora csscndo
gli

adulazioue
il

mezzo che
In

adopcrano
,

conviene considcrare uomini


forza
,
,

numero

nalnra
inlenti

-de'

mezzi

che hanno
trc
I
,

per conseguirc

gV

loro.

Quesli souo

la

la

ricompensa
vuole dare
forza c

1'amorevole volonla
agli

d' altrui.

due
far

prinii
foi

non convcngono
o
la la

adulatori

perche
,

chi

puo
;

za

dehila ricompensa
del pui

non adula

seuza che

scmprc
la ri-

potente, dove Paduiazione e del piu dehole; c

DI
,

VITA AULICA.
.

LiX

loro
,

oompensa rcnde gli uomini almeno dove 1' adulazione gli fa disuguali. Resta e questa si guadagna con ]a henevolenza za
in
, ,

quelTatto eguali fra


1'

amorevolezsi

mantiene
amico

e gode con
altra.

1'

amicizia

o con la simulazione dell' una e dell'


dell'
,

L' adulazione
,

adunque che non discgna


,

il

bene
quio

ma

il

suo proprio

sempre
,

o con parole

o con osse,

e talora
;

con piccioli doni


e
s'

quasi con esche


alla

si

studia

di far ritratto
c alla amicizia

ingegna di assimigliarsi
le

bencvolenza

per tulte
e

vie possibili.
,

volenza

laudando

cclebrando colui
egli lo risappia
;

conversa, acciocche
uomini.
,

E prima alla benecon chi ancora non per.che tnlto il suo fine
e

6 di acquistare a se grazia con colui


gli
altri

non

Jui gloria
,

con
la

poi
,

quando ha penetrato avanti

e gia

puo conversare
vera amicizia
;

imila

e supera ancora in dimostrazione

perciocche non desidera per colui


,

assoluta;

mente

il

vero bene

che spesse volte


,

gli

e dispiacevole
,

ma

quello che gli pare bene


dosi seco
aflfatto
,

di
;

che finge
e

di volonta

conformanpero secondando gli umori di


diletlarsi
,

quel tale
gli

e celebrando le sue opinioni

accresce in

Itii

tutti
1'

affetti

suoi naturali
,

mostra alcuna volta di patire


,

in-

disposizione

1'

infirmita istesse
,

come

si

legge degli adu-

lalori di Dionisio

quando
Ia

egli

infermo degli occhi. Appresso

perche conosce che


spoglia talmente
lo
;

severita

non

e atta all' amicizia

se

ne

che ognora mostra piacere o stuporc


fa.

di quel-

che

allri
la

dice o

E
gli

perche naturalmente piace a cia-

scuno

liberta di

poter fare e dire ogni cosa a


altri
,

modo

suo

e la superiorila

sopra

V adulazione rifiuta del tutto

le parli principa.i

dell' amicizia
,

che sono

la liberta

dell'

anv

monire
clii si

e del
,

riprendere
e

e diventa

quasi un eco di colui a


1'

adula

iinalmente bandisce tutta

egualila.

percio

ollre la reverenza e rispetto


la

che

1'

adulatore ritieue in tutta


in tutli
i

conversazione

si fa

anco inferiore
fortuna
,

beni dell ani-

mo

e del corpo e della

e nei mali

superiore.

ecc

LX

XIX. Sed tempus

est ut post
,

longum per

varia re-

rum genera
vertamur
,

diverticulum

ad Bernardum Guidonis re-

cuius biographia

voluminis huius

romanorum Ponlificum primum pi'aecipuumque caput est. Ne,

que iam de Bernardo rursus loquar nisi quod auctorum nomina ab eo idemtidem laudatorum heic adscri-

ham

insuperque indiculum addam Pontificum

ut hi

facilius in libro

nostro a lectoribus reperiantur.

AUCTORES LAUDATI.
jf\.donis episcopi viennensis chro
nicon.

Hieronymi chron.
Historia ecclesiaatica.
Historia tripartita.

Archiepiscopi cusentini chron.

Honorii

solitarii

chron.

Bedae chron.
Bonizo sutrinus.
Chronica varia seu chronographi
Isidori hisp. chron.

Iulius Caesar.

anonvmi.

Martini poloni chron.

Damasi chron.
Eusebii chronicon
el historia.

Paulus diaconus cardinalis. Paulus Orosius.


cremonensis

Sicardi

episcopi

Fulbertus carnotcnsis.
Gesta Francornm.

chron.

Vincentii bellovacensis chron.

Gesta martyrum.
Gothifredus viterbiensis
pantheon.
Gratiaui decretum.
in libro

Vitae sanctorum.

Usuardi martyrologium.

Guillclmi chron

LXI

INDEX PONTIFICUM.
^* deodatus p.

i3g.
108. II. p. 2a4-

Eleutherins p. 22.

Agapilus

I.

p.

Eugenius
Eusebius

I.

p.

137. II.

p.

192.

Agalho

p.

i3g.
p. 16. II. p.

p.

46.
p. 38.

Alexander I.
Anacletus
Anastasius
III.
p.

266. 292.

Eutychianus

p. 14.
I.

Evaristus p. i5.
79. II.
p.

p.

97.

219. 601.

Fabianus p. 3o
Felix
I.

Anicetus p. 20.

p.

3". II. p. 61.


p.

III.

Anthcrus

p. 29.

p. g5.

IV.
p.

106.

Formosus
Basihus p. 211.

ai3. 5gg.

Benedictus
III.
p.

I. p.

n5.
p.

II. p. i4.

Gelasius
2 97-

I.

p.

q6.

II.

p.

2g6.

2o3. IV. p. 2i5. V.

p. 24l.

VI.

2^2. VII.
p.

p.

Gregorius
III. p.

I.

p. 118. IT.

p.

i4g.

243. VIII. p. 2^7. IX.

25g.

i53. IV. p. ig3.


p.

V.

p.

X.
III.

p.

265. 288.
I.

252. VI.

260. VII. p. 268.

Bonifacius
p.

p.

83. II. p. 108.

125.

IV. ibidem. V.
2i3. VII. p. 234.

Hadrianus
III. p.
p.

I.

p.

167.

H.

p.

2o5.

p. 127.

VI.

p.

2 11.

Hilarus
Caelestinus
Callistus
I.

g3.
I.

I.

p.

84.
p.

Honorius
298.

p.

i2g.

p.

25. II.
p.

Christophorus

216. 600. 261. 282.

Hormisda p. 100. Hyginus p. ig.


Innocentius
477. 562.
I.

Clemens
Cletus p.

I.

p. 12. II. p.

11.

p. jg. III. p. 3oo.

Conon

p.

i4^.
I. p.

Constantinus

147. II. p- 164.

Iohannes
III.
p. p.

T.

p.

io^. IIp.

p-

108.
.

Cornelius

p.
p.

3i.
29.

n3. IV.

i3 2

V.

Cyriacus

P. 147. VIII. p. 206. IX. p. 2i5.


p.

142. VI. P

146. VII.

Daniasus
282.

I.

p.

68.

II.

p.

U62.

X.
p.

220. XI. p. 223. XII.

226.
244.

XIII.

p.

242.

XIV.
ibid.

Deusdedit p

126.

p.

XV.

ibid.

XVI.

Dionvsius p. 37.

Domnus
Donus
p.

p.

2^2.

XVII. p. 253. XVIII. XIX. p. 2^7. XX. p.


lulius
I.

p. 255.
9.58.

109

p. 56.

LXII

INDEX PON TlFlCUM.


601.
II.

Lando p. 220. Leo I. p. 87.


III.
p.

Severinus p.
p.
p.

i32. iog.
p.

i4i.

(*)

Silvcrius p.

170.

IV.

201. V.

Silvester
III. p.

I.

47-

H.

P-

2 53.

p. 2l6.

600. VI. p. 322. VII.


p.

260. 282.

p.

223. VIII.

241.

IX

p.

Simplicius p. g4Siricius p.

262. 285.
Liberius
p.

76.

58. et 61.

Sisinnius p. 147.

Linus

p. g.
I.

Sixtus
p.

I.

p.

16. II. p. 55. III.

Lucius

p. 33.

86.

Soler p. 2r.
Marcellinus
p.

42
5y.

Stephanus

I.

p.

34-

II.

i58.

Marccllus

p.

44II.

III. p. i65.
p. 54r.

IV.

p. igo.

V.

p.

Marcus
III.

I.

p.
I.

212. VI. p. 2l4- VII. p. 222.

Marliuus
p.

p.

i34. II. p. 21

VIII.
p.

p.

2.3. IX. p. 265. X.

224.
p.
/>f.

288.
p. g8.

Mclchiades

Syrnmachus
Telespliorus

Nicolaus
288.

I.

p.

204. II- p- 265.

p.

18.

Theodorus
600.
igi. II. p. 2g4-

1. p.

i33. II. p. 2i4-

Paschalis

I.

p.

Paulus

I.
I.

p.
p.

161.

Valentinus
II. p.

p.

ig3.

Pelagius

111.

116.

Victor

I.

p. 23. II. p.

263. 287.

Petrus

p. p.

4ig.
p.

Vigilius p.

iog.

Pius

I.

Vitalianus p. 137.

Pontianus

27.

Urbanus
Roinanus
Sabinianus
Sergius
III.
I.

I.

p.

26.

p.

2 14-

Zacharias p.
p.

i55.
p. 24.

124.
142.
II.

Zephyrinus
pp.

p.

220.

Zosimus

p.

83.

216. 600. IV.

257.

(*)

Pag. i45. iu libro noslro scribitur


,

Leo III. Reapse tamcn


,

in

Bernardi codice

saltem maiore
)

recte huic

utpote antipapae
;

ut ibi diximus in adn.

non apponitur nota ///

consequenler-

que
no

in
I.
,

eodem codice
ut
fit

dicitur tertius

Leo

is

qui succcssit Iladria-

etiam in libro nostro.

BERNARDI GUIDONIS
PRAEVIA

EPISTOLA
-XXII- P.

AD IOHANNEM

M.
nuincrc divmae

anclissiino patri ac
,

domino suo Iohanni

gratiae
tifici

sanctae

vomanae
vicario

ac uuiversalis ecclesiae

summo Pon-

et pastori

domini Iesu Christi

suae servulus
,

Sanctitalis frater

Bernardus Guidonis ordinis Praediealorum


se

inquisitor haerelicae pravitatis in regno Franciae per

sedem

apostolicam deputatus

ipsum ad devota pedum oscula ex


gestis
flo-

voto debitae servitulis.

Iam pridem ex pluribus anliquis chronicis atque


sculos
tito
,

Pontificum romanorum ac Imperatorum excerpens collegi


,

vel

uno compingens opusculo duabus partibus disperquae convenienter in eodem possent compingi volumine usquc ad obitum felicis recorhaberi quoque separatim
in
, ,

dationis Clementis papae *V'

Nunc

vero pracsens opusculum

de romanis Pontificibus
serunt
a
,

qui vos in sede apostolica praeces-

ac de Imperatoribus romanis

Regibusque Francorum
-

domino Iesu Christo usque ad XVI vestri collcctum pariter et excerptum ex


,

annum
silva

apostolatus

plurium chro-

nicorum tractatiuimque atque gestorum

tam priorum tempo-

rum quae fuerunt


quae
vestrae offero. In

ante vos

quam

eliam

modernorum de
,

iis

in diebus nostris in nostro climate eveneruiit


,

Sanctitati

quo siquid gratum vobis fuerit gratias ago quo fluunt omnia munera gratiarum. Si vero quod vcre vereor aliquid minus conveniens minusque congruum minus aptom aut aliter defectivum repertum fuerit in eodem meae insufficientiae imputo et adscnbo et supplex veuiam

Deo

peto

ct

obsecro corrigi

et

snppleri.
,

vobis in cunctis bcno agere


sui

Det Deus omnipotens longamque ac fclicem vitam ad


ac eliminalioucm labis hae!

gloriam

ct

exaltalionem

fidci

relicac secundura sancta desideria cordis vestri

Datum Aviauuo

nionc

VII- idus augusli


vcstri
,

complctis

annis "IIII" a crcatioue

pontificatus

ncc

minus nec araplius

uua die

mccc-Xx

INCIPIT

PROLOGUS IN SEQUENTEM LIBRUM QUI INTITULATUR CATALOGUS


PONTIFICUM ROMANORUM.

.omanorum R.
sti

Pontificum nomina
,

et

tempora

quibus Chri,

ecclesiae praefuerunt

nec non insignia gesta


,

eorum temporibus evenerunt


torum
bros
,

scire gestiens
,

quae sub plurium tractali-

historiographorum
opera
,

et chronicorurn

saepe perlegi
,

et

ac gesta

passionesque sanctorum
et

in

quibus

ipsorum Pontificum noinina


tur
,

lempora saepius commemoranveritatis

desiderans in cunctis et singulis


,

certitudinem

plenius invetjire

praecipue propter multam ac nimiam dis,

sonantiam varietatemque temporum


chronicis
,

quam
,

reperi in diversis

annorum mensium
,

et
,

dierum

nec non etiam recontigit propter vi-

rum gestHium
sitionum
et

quae, ut reor
,

plerumque

tium scriptortim

interdum quoque propter diversitalem poopiuionum eorumdem scribenlium tractatorum.


,

Itaquc fluctuans animo saepe


et

et

multum mecum recogitans


et

perlractans

quid amplius tenendum sequendumque foret


,

tamquam
in

verius

viam
,

elcgi

huiusmodi varietate
;

quin

quam scivi immo et

potui tutiorem
,

ut

conlrarietate
,

incerta

minime assererem
dicans definirem.

nec scripta ab antiquis

ego temerarie iulide digni

Ubi vero omnes aut plures


,

unum

idemque conscriberent et consenlir^nt ego quoque consentirem in idem consona ratione sequendum fore illud polius
;

arbitratus

Ubi autem aliud et aliud tamquam contraria concreparent , ulrumque sub disiunctione ponerem lectoris electioni et iudicio
in fidem traxit.
,

quod exemplariorum multitudo

relinquendo
conveuil
in

ut in sequentibus
,

apparebit.

Hoc autem

scire

praesenti
,

quia differt inter historiographum et


illius

chronographum

quia

est

niaxime rerum gestarum hi;

storiam et ordinem ad plenutn per singula conscribere

istius

vero tempora principaliter connotare


rere tur

et

succincte transcurigi-

memoriam

ac historiam
in

rei

gestae.

Chronographiam

non histoiiographtam

sequentibus persequar.

EXFLICIT PROLOGUS.

CATALOGUS
PONTIFICUM ROMANORUM
CUM INSERTA TEMPORUM HISTORIA.

IESUS CIIRISTUS DEI FiLIUS POIVTIFEX AETERNUS.

I esus

christus
,

filius

Dei ab aeterno genitus


,

fons sa,

pientiae

verbum

patris
,

natus est ex virgine Maria


,

despousata Ioseph

de tribu Iuda
,

de

domo

et familia

David

in civitate Bethleem

media nocte

diei

domini-

cae, completis ab
,

Adam primo

lerrigena ab initio
,

muu,

di conditi secundum lxx- interpretes et Orosium et Eusebium caesariensem qui antiquam translationem sequitur annis quinque milibus centum nonaginta novem. Et bunc numerum assignat Beda quem usualiter tenet ecclesia - Unum tolle datis a mille quinque ducentis - Nascenti Domino tot Adae Beda dat protoplasto. Sunt et alii duo versus - Anni duceuti minus uno milia quinque - Praecessere tui nascentis gaudia
,
, ,

Christe.

Secundum

vero quosdam alios

completis an-

nis

quinque milibus ccxxvm- At secundum Hebraeos computantur anni quatuor mille dccc-liiii- Anno ab urbe condita -d-cc-liiut ait Paulus diaconus in histo,

Romanorura et idem scribit Orosius ; hebdomada vero sccundum Danielis prophetiam lxviolympiadis autem -c-xcm- anno primo secundum chronicas multorum secundum chronicam Hieronymi olympiadis cxciui- anno secundo ; imperii Octaviani anno -xlii- ;
ria
,
,

Herodis ascalonitae regis iudaeorum anno


quintae

-xxxi-

anno

mundi

aetatis

uhimo

vel sextae aetatis


i

primo.

IESUS CHRISTUS.

In nativitate Chri.sti multa miracula apparuerunt


Stella magis apparuit
;

(i).

idola

Aegypti corruerunt

Ro-

mae

fons aquae in liquorem olei versus


defluxit
;

tota die illa

in Tiberim

alibi scribitur in chronicis

quod

de taberua meritoria
gratiam eflundendam
tae
,

etiam
ubi

significans in gentibus

postmodum
est

in

bonorem bea-

Mariae virginis fabricata


papa.

ecclesia a beato Cal,

Anno primo quo natus cst Christus tulit eum Ioseph in Aegyptum. Anno Domini sexto Herolisto

des

morbo intercutaneo

et

scatentibus

vermibus

toto

corpore miserabiliter moritur. Cui successit Archelaus


filius eius

ab Augusto substitutus. Regno in letrarchias

diviso, Archelaus

Iudaeam, Herodes Antipas Galilaeam


,

Lysanias Abilinam

Philippus Ituraeam

et

Trachoniti-xi,

dem

sortiti sunt.

Archelaus anno regni sui

ob inVien-

solentiam abs Iudaeis accusatus apud

Augustum

nam urbem Galliae relegatur. Anno aetatis suae septimo Iesus rediit de Aegypto in Iudaeam. Anno xn- remansit puer Iesus in templo doceus. Octavianus anno
aetatis -lxxvii-

moritur Nolae in Campania


-xliiii-

imperii sui

anno
vit.

lvi-

nam
vel

solus
in

Sepultus est
-xv,

Romae

cum Antonio regnacampo martio. Anno Do-xn,

mini

secundum

alios -xvi-

coepit Tiberius

et annis -xxm- imperavit.

Hic in omnibus negotiis mo-

rosus fuit
(i)

unde cum
prodigiis
,

statuisset procuratores provincia-

De

quae Chrisli domini nativitatera coraitata


,

sunt

sapiente criticaque doctrina disserit Baronius in apparatu

et

ad pritnum Chrisli annum.

Nos

illa

hci^ praetermisimus

quam,

quam

in codicibus scripta

quae vel idoncis testimoniis carent


,

vel
,

historiae verae adversantur

veluti de
fixerat

pacis

templo prostrato
,

de

quam Romulus quae virginem cum puero


aurea slatua
ostendit
,

aeque corruente
sedentern

de Sibylla

iu

solc

Octaviano auguslo

de peccatoribus sodomitis natali Chiisti noctc cunctis di-

vinitus interfcctis,

Octaviano excepto.

IESUS CUF.ISTCS.

rum

vix

umquam

eos mutabat

daus exempla de mu,

quae acrius angunt ulcerosos quam pleboni pastoris nae. Nec tributa voluit augere clicens pecus non degluttire. Ovidius pocta iu esse toudere
scis famelicis
,

exilio

moritur

et iuxta
,

oppidum Tomos
,

sepelitur.

An-

no Domini -xxvii- Tiberii vero xii Pilatus miltitur quem Magister in historiis in Iudaeam procurator scbolasticis natum asserit Lugduni.
,

Anno

Tiberii

-xv-

abs Iolianne Baptista praedicanle


idus ianuarii, aetatis suae

baptizatur Christus

-viii-

anno

xxx- Et in liistoriis scbolasticis legitur

quod

trigesi-

mum

inceperat

tredecim diebus eiusdem anni peractis.


in homilia

Secundum sanctum Chrysostomum


versiculo " sic nos decet implere
Iesus

super
,,

omnem

iustitiam
,

post

-xxx-

annum

venit ad

baptismum

legem
,

veterem soluturus. Propterea usque ad hanc aetatem

quae omuia
permansit
,

solet capere peccata

in legis observatione

nequis dicerct

ideo

quia ipsam implerc non potuisset.

eum Tunc

solvisse

legem
ad

igitur veuit

baptismum, docturus evangelium, quasi cumulum cunctis legis

observationibus imponens. Et
,

secundum hoc
tanto amplius,

vixit

Dominus -xxxiii- annis integris quantum est de natali ad passionem


qua
fuit

et

eius.

Eadem
,

die

haptizatus

quasi

anno revoluto

convertit

aqnam

in
,

vinum. Et sequenti pascliate incarcei*atur


et revoluto

Iohannes

anno decollatur
ita
,

et in tertio

pa-

schate passus est Dominus. Et

secundum
et

alios vixit

Dominus quantum

-xxxu-

annis integris

de

tertio

tantum

est a natali

usque ad passionem Domini, quod

pro dimidio anno computatur. Circumcisio cessavit in

baptismo Chrisli

et

sexta aetas sive chilias incepit Alii dicunt sextam aetatem ince;

secundum quosdam.
pisse in

incarnatioue Christi

alii

vero

in

passione.

IESUS CHRISTUS.

Non
tionis

inullo post

haptismum
,

nuncium suae praedicadiscipulos

Christus cxordicns
celeris

xu-

assumpsit

quos prae
lxxii-

apostolos

nominavit. Alios quoque

discipulos post hos clcgit.

Anno

Tiherii -xvni- Iesus venit ad passionem.

Unde

Hierouymus

in chronica sua dicit " Iesus Christus se-

cundum prophctiam quae de

eo fuerat praelocuta

ad passionem venit anno Tiherii -xviii- Quo tcmpore etiam in aliis ethnicoruni commentariis haec ad ver

bum

scripta

repperimus

solis facta defectio


,

Bithy-

motu concussa et in urbe Xicaea aedes ,, plurimae corruerunt. Quae omnia iis cougruunt quae
nia terrae

in passione Salvatoris aceiderunt . Liquet ergo ex quae eclipsi solis et aliis quae evangelistae scrihunt
,

etiam in libris gentilium habentur

Salvatorem hoc anrei


,

gelium Iohannis

no passum. Argumentum huiusmodi iu quo scribitur


,

praebet evau-

post

xv annum
praedicasse.

Tiberii Caesaris

tribus annis

Dominutn

Anno codem quo


cruciGxus cst
tertia
;
,

Christus primus et

summus
,

pontifex

lapidatur Stephanus mensis augusti die


-viu- kal.

et

Saulus convertitur mense decimo

februarii.

JL etrus

qui

et

Cephas

frater

Andreae

filius
,

lo-

hannis

de vico Bethsaida
xxxin,

provinciae Galilaeae

anno
,

Domiui
primus

vel

seeundum Chrysostomum

-xxxiiii-

a Christo electus vicarius teuuit


,

cathedram in

partibus orieutis annis quatuor

ubi ex institulione

Domini celebrari sacrificium no cum oratione dominica


,

constituit de

pane

et vi,

et sanctificatione

crucis

quem morcin

apo.stoli

imitati

suut. Tiberius imperii

PETRtrs.

anno

xxin-

morltur in Campania. Pilatus Viennae ob

plurimas in
interfecit.

eum
qui

accusationes
,

exulans

semet ipsum

qui Iohannem Baptistam Domino in passione illuserat veste alba cum Hcrodiade Lugduni exulans ambo miseraLiliter moriuntur. Anno Domini -xxxvmsecundum

Herodes Antipas
et

occiderat
,

chronicam vero Vincentii -xxxvim-, Gaius Caligula succedit Tiberio


,

imperavitque annis m-

mensibus
,

-x-

dicbus

-vin-

Hoc anno Petrus


,

venit Antiocbiam

ubi

catbedram adeptus primus sedit annis -vu- Ibi primo discipuli uominati sunt cbristiani. Anno Domini -xlscripsit ; anno autem Domini Marcus evangelium sunm tradidit et fames valida fuit. Anno a passione Domini xva nativitate xlvii- vel -xlviiiLucas evangelium scripsit. Anno Domini -xliii- Claudius imperavit post Gaium

Matthaeus evangelium

xliii-

mensibus -vu- diebus -xxvm- Huius impeanno secundo vel iuxta aKos tertio anno vero Domini -xlv vel -xlvi- Petrus apostolus cum primus antiocbenam fundasset ecclesiam, veuit Romam, ibique evangelium praedicans xxv- annis mensibus -vuannis -ximrantis
, , , ,

diebus

-viii-

eiusdem urbis episcopus perseverat. Hic

duas scripsit epistolas quae cauonicae appellantur, cuius


auditor fuit
cit

Marcus

et filius in

baptismo. Hic etiam


,

fe-

ordinationes mense septembri


-x,

episcopos

-vi-

pi'es-

byteros

diaconos .vnmisit
et

suum Apollinarem
lia

Nec multo post adventum Ravennam quae tunc in Ita,

et

magnitudine

populi frequentia post

Romam
au-

celebrior erat.

Syrum
,

vero misit Papiam


,

Marcum

tem interpretcm suum postquam Aquileiae evangelium scripserat destinavit in Aegyptum qui alexan,

drinam ecclesiam primus fundavit. Hoc tempore etiam


beatus Petrus audiens gentcs gallicas idololatriae er-

f)

PETRVS.
,

rorc delusas

plurcs ex suis illnc ad praedicandum

delegavit (i\ Savinianum, qui de -lxxii- discipulis erat, Senonas quae tunc prae ceteris Galliarum urbibus in,

signis erat, destinavit. Potentianus vero

cum
,

sancto Saadiit.

viniano egressus

adiuncto sibi Serotino

Trccas

Altinus vero qui etiam


tentiano venerat
nos.
,

Roma cum
,

Saviniano et Po-

nnito sibi Odaldo dirigitur Aureliaet

Inde Carnutum adeunt

inde

urbem Lutetiam

quae nunc Parisii dicitur. Post baec omnes praedicli

Senonas ad magistrum reversi praedicationi insistunt. Tandem Savinianus cum praedictis sociis multisquc
aliis

ibidem martyrio coronatur.


e qui-

Claudio adbuc imperante sanctus Petrus plures alios


praedicandi gratia in Galliam mittit discipulos
,

bus sanctus Martialis


qni
fertur fuisse

unus ex
ille

-lxxii-

duobus

discipulis

puer
,

discipulorum

statuit

quem Dominus in medio Lemovicum petit urbem ibique


, ,

per sacram praedicationem Deo innumerabilem popu-

lum acquisivit. Ursiuus qui Natbanabel fertur de quo Dominus dixit ecce verc israbelita in quo dolus non est Bituricas adiit. Iulianus qui Simon leprosus, mil,

(i)

Quod
,

attinet

ad

subsequentes

gallicanarum
(

ecclesiarura

fundationes

nequis eas temere omnes neget


)

etsi

nec omnes se
praefatione

cure

affirmamus

lcgat

quae

Sammarthano

in

ad

Gall. cluist. cap. IV. de religione christiana temporibus apostolicis


in Galliis fundata sapienter scribuntur
;

ubi ex hoc ipso quod Pe,

trus

Marcum Alexandiiam

direxerit

episcopum

recte infertur, nihil

obstare

Petio
scribil
:

quominus Galliarum quoque episcopatus aliquot ab eodem Idem Sammarthanus cap. I. diserte inslitutos credamus.
Gallia priorcs cvangelii praedicatores debet S. Petro

seu scdi apostolicae. Hinc Oregorius magnus gallicanam ec~


clesiam romanae ecclesiae
!ib.
tiis
,

bonam sobolem

appellat epist. 53.


ini-

V. indict.
legesis

i3.

Insuper de his episcopatuum gallicanorum

quae nos protulimus ad Domitiani


lib.

annum oclavum

et

seqq. in chronico Eusebii

II.

ed. rom.

Script. vet.

T. VIII.

PETRUS.
titur
tialis

7
(

Cenomanos. Hi omnes post multa miracula


sex
)

Mar-

mortuos

Iulianus vero tres resuscitasse le-

guntur
sibus
sibus

in pace quieverunt.

Cum
,

iis

etiam Clemens
,

qui ut traditur patruus fuit Clementis papae


;

Meten-

Eucharius

Valerius
,

et

Maternus Treviren,

Syrus Remensibus
,

Mansuetus Tullensibus

Fronto Petrocoricensibus
turninus Tolosanis
,

Minervius Catalaunicis , Saepiscopi diriguntur. Beatus autem


,

Martialis supradictus Aquitaniam intrans

de sanguine
qui

Protomartvris secum
tatu

tulit

habens sanctum in comieius

virum Amatorem,

et

uxorem

Veronicam
chronicas
-xiii,

fainiliares erant beatae Virginis.

Anno Domini
Nero
viii,

-lvii-,

secundum

alias

lviii-,

post

Claudium imperavit annis


-xxviii,

mensibus
,

diebus

omnium

flagitiosissimus

primus
,

christianorum persecutor. Felix regens Iudaeam


seditione in Caesarea

orta

Palaestinae

magnam

perdidit
,

multitudinem iudaeorum. Felici successit Festus

apud
,

quem
'xxv
,

praesente Agrippa Paulus apostolus appellaus


mittitur post passionem
,

Romara vinctus
lustribus viris

Neronis secundo
,

sicut tradit

Domiui anno Hieronymus de'il-

et

per biennium in libera custodia de-

tinetur, secure praedicans

vcrtens
duxit
satis
,

ibique extra

verbum Dei, multosque couurbem horreum publicum con,

ubi

cum

fratribus de verbo vitae tractavit

et

innotuit urbi de signis et sanctitate eius.

Conei

cursus quoque
saris
,*

magnus

fiebat

ad ipsum de

domo CaeHispa-

unde

et

Seneca instructor Neronis familiaris


Post biennium vero relaxatus
,

extitisse traditur.

niam

petiit; sed a fidelibus


;

romanis

ut dicitur, re,

vocatus rediit

et

Trophimum
Narbone

Arelate

Paulum

prius

Sergiutn vocatum

reliquit.

Statius

Ursulus

Tolosae

celeberrime

rhetoricam docet. Nero imperii

PETEUS.

suo anno quinto Agrippinam matrem suam et sororem patris interfecit. Iacobus frater Domini apostolus, quem

iustum appellabant Hierosolymis a iudaeis occiditur anno Neronis sexto. In quadam chronica ct in libro
,
,

Hieronymi de autem Domini

illustribus viris
lxii-

dicitur septimo.
,

Anno

vel

-lxiii-

Neronis octavo

Marcus

evangelista martyrio coronatur, et Alexandriac sepelitur.

prout in quadam chronica Damasus papa ad Hieronymum , beatus Petrus Linum et Cletum episcopos ordinavit ad

Anno Domini
,

lxviii-

legitur

et

idem

dicit

explenda ministeria
bat.

ipse vero verbo et orationi vaca,

Seneca cordubensis
et

patruus Lucani poetae


-lxviu,

iussu

Neronis raoritur anno Domini


Petri
fuit
,

biennio ante
vitae

Pauli

martyrium.

Is

continentissimae
suos
,

optavitque ut

talis esset inter

qualis Paulus

inter christianos. Festo in magistratu Iudaeae successit

AJbinus. Albino Florus

qui iudaeos contra romanos


flagellis

tunc rebellantes die sollemni

Hierosolymis ho-

norabiliores verberavit patibuloquc suspendit. Et tunc


iudaeis

adhuc rebellantibus

Vespasianus magister miPetrus

litum a Nerone miltitur contra eos. Nero imperii sui

anno

xui,

Octaviam uxorem suam

interfecit.

apostolus

immineute obitu

in conventu fratrum Clestatuit

mentem

post se consecravit successorem. Item


et

Domini tres hebdomadas et quartam imperfectam ab omni christiano populo ieiunari in commemorationem primi et seante pascha quadragesimam,

ante uatale

cundi adventus domini Iesu Christi

(i).

De
Pauli
,

pontificatu beati Petri et


scribit Gelasius

morte
:

ipsius

ac beati

papa dicens

sancta

romana ec-

clesia nullis synodicis


lata est
(i)
,

constitutis ceteris ecclesiis prae-

sed evangelica voce domini et Salvatoris nostri


sunt haec de ieiunro.

Ex Bonizone

PETRUS.

9
,

primatum

tenuit dicentis

tu es Petrus

et

super hanc
est socie,

petram aedificabo ecclesiam meam. Cui data


tas beatissimi

Pauli apostoli

qui non diverso

ut hae-

retici

garriuut, sed uno et eodera tempore

et die
,

in

urbe romana

cum

Petro
;

sub Nerone Caesare


praedictam
,

ago-

nizans coronatus est


ecclesiam Christo

et pariter

romanam

domino consecrarunt

ac ceteris ur-

bibus in universo

mundo

sua corporali praesentia ac


se-

venerando triumpho praetulerunt. Proinde romana


tempore. Passi sunt beatus Petrus
iulii
;

des prior est omnibus dignitate, licet antiochena prior


sit

et

Paulus mad

kal.

Petrus via aurelia iuxta palatium neronia,

num

in

Vaticano

ibique sepultus
,

Paulus vero

aquas salvias in via ostiensi


nicae incarnationis lxxcitur lxxi,

anno Neronis -xm-, domi-

in

quadam vero chronica

di-

anno autem post passionem Christi xxxvmact.

Beda
passi

et

Magister in historia scholastica super


,

apost. cap. xv.

scribunt quod beati Petrus et Paulus

sunt anno a passione Domini -xxxix-

II.

LI>'VS,

.LjiNrs natione italicus patre de regione Tusciae Herculano, coepit anno Domini -lxxi-, in quadam chro, ,

nica dicitur lxxii-

seditque annis

diebus
annis

xi,

vel xin In chronica

ximensibus in Damasi papae dicitur


,

-xn-

mensibus

-xi-

Dicunt qui de cathedra roma,

nae ecclesiae diligentius perscrutati sunt


et

quod Linus
,

Cletus

non sederunt

ut

summi

Pontifices

sed ut

summi
Petrus

Pontificis eoadiutores, quibus in vita sua beatus

uuam
,

crcdidit ccclesiasticarum

rerum dispensa;

tionem

ipse vero orationi et

praedicationi instabat

propter quod tanta auctoritate dotati meruerunt in ca-

^ixrs.

talogo Pontificum numerari;

quod etiam Iohannes papa

primus sentire videtur in quadam epistola decretali. Sanctus Damasus in chronica scribit : Clemens ex praecepto Pctri suscepit ecclesiam et pontificatum guber-

nandum. Tamen

in epistola

quae ad Iacobum hiero,

solymitanum episcopum scripta est qualiter ei a beato Petro commissa sit ecclesia reperies. Propterea vero
,

Linus

et

Cletus ante

eum

conscribuntur

eo quod ab

ipso principe apostolorum ad ministerium sacerdotale

exhibendum episcopi ordinati


risque locis scribilur
,

sunt. Alibi vero in ple-

xjuod

Clemens

ne huiusmodi
vitium
,

apostolica ordinatio posteris transiret

in

LiCle-

num

Cletum ante se pontificari coegit. Et mens primus est post Petrum per electiouem
et

sic
,

tertius

vero per

gradum

(i).

Nero
liare

aetatis suae

anuo

-xxxnet

ad quartum urbis misaiictorum Petri et

senatu quaesitus

fuga elapsus interficitur.

Tamen
Pauli.

aliter scribitur in actibus


,

Eoque mortuo anno Doniini -Lxxi' Galba in Hispania Otho Koraae Vitellius in Germania Vespasianus in Palacstina ad imperium electi sunt. Sed
,

Galba avaritiae
sui

et segnitiei

deditus

septimo imperii
tres

mense ab Othone

occiditur.

Olho vero post

menses a Vitellio proelio devictus se ipsum interfecit. Et Vespasiani milites Vitellium eodem anno , cum Ro-

mam

victor ingvessus esset in foro occisum in Tiberim proiecerunt. Sicque tribus anno prirao mortuis
,
,

Vespasianus anno praedicto


stina ubi
ix,

hortatu militum in Palae,

tunc erat imperator efFeclus


-x,

imperavit annis

mensibus

diebus -xxn- Hic multis iudaeorum

oppidis captis, et proelio hostibus Hierosolymam usque


(i)

Hacc de

inedito Bonizonis

episcopi

sutrini

decrcto

mu-

tufltus eit nostcr auctor.

LIKUS.

fugatis,

Titum

filium

suum ad

obsidionis procuratio-

nera relinquens,

Romam
,

pcr Alexandriam proficiscitur.

Porro Titus anno imperii patris secundo Hierosolymam capit et subvertit templum diruit , sexcenta milia

iudaeorum

interficit.

Iosephus vero scribit undecies


,

centena milia captivorum publice venundata


nario
xxx- distractis
;

uno deet la-

iuvenibus

aliis

ad metalla

bores

diversos

aliisque ad ludos gladiatorios

ac ad

triumphum

reservatis. Iosephus

captus a Tito libros

anliquitatum et de iudaico bello

Romae
vel

conscripsit.
lxxxii-

Anno Domini
et

lxxx- vel
,

lxxxi-

Titus

Vespasiano patri successit

imperavitque annis duobus

totidem mensibus. In chrouicis vero Vincentii et

Martini dicitur annis tribus. Hic in omnibus virtutibus mirabilis et largissimus erat. Linus ex praecepto
,

beati Petri statuit ut mulier velato capite intret eccle-

siam. Hic Linus actus apostolorum Petri et Pauli grae-

co

et latino

orientis.

sermone conscripsit mittens ad ecclesias Huius Lini meminit apostolus Panlus ad Ti,

motheum
a

ep. n. in fine.

Hic multis clarens miraculis


est
,

Saturnino cousule decollari iussus


lxxxi- vel -lxxxii- vel

sepultusque
,

Petrum anno Titi secundo Domini nono kal. octolxxxhibris. In martyrologio Usuardi scribitur -vi- kal. decemin Vaticano iuxta sanctum
,

bris.

Cuius corpus postea Gregorius ostiensis episcopus


sollemnitate cleri Ostiam transtulit, et in
,

cum multa

ecclesia maiori

scilicet sancti

Laurentii

condidit.

III.

cletus.

vjletus natione romanus


patrc Aemiliauo
,

de regione vico patricio


-lxxxii,

coepit

anno Domini
,

secun-

dnm

alias

chronicas lxxxiii-

imperatoris Titi aimo se-

, ,

2
-xi-

CLETITS.
,

cundo. Sedit annis

mense

-i : ,

diebus

xi-

secun-

dum

chronicam Martini. In quadam chronica vero


,

sed non bene


xxxv-, in

scribitur annis -xn- Vacavit sedes diebus


dicitur diebus -xx-

quadam vero chronica

Hic

ex praecepto beati Petri -xxv- presbyteros ordinavit in

urbe romana mense decembri. Tito mortuo succedit


Domitianus anno Domini
vel
-v,

-lxxxiii-xiii-

secundum

alios -iih;

imperavitque annis

mensibus quinque

secundum Vincentium et quosdam alios annis -xv- Hic secundam persecutionem in christianos exercuit. Idem mirificum templum Romae quod Pantheon dicebatur aediGcavit (i). Sub jpso passus est Cletus, imperii anno xiDomini vero -xcu- secundum alios -xcm- sexto
,

kal. maii

sepultus in Vaticano.

IIII.

CXEMENS

-i-

V^lemens primus

natione romanus
,

de regione Caelio

monte
in

ex patre Faustino

coepit

anno Domini -xcm-ix,

quadam vero chronica


-n,

dicitur -xcn- Scdit annis

mensibus
papae
,

diebus
,

-x-

secundum chronicam Damasi


caesariensis

et

Martini

et

Archiepiscopi cusentini (2), ac

secundum ecclesiasticam historiam Eusebii


lib. III. cap. xxxiiii.

In chronica vero Hieronyrai pressederit aunis -vm- In alia deni-

byteri scribitur
(1)

quod
;

Nempe

restituit

stituisse dicit etiam


miliani vita cap. 5
:

Capitolium pro re( nain aedificasse Hieronjmus de Vespasiano. ) Svetonius in Doplurima et amplissima opera incendio abet

sumpta

restituit

in quis

Capitolium etc Conferatur etiam


a

Martialis IX. 4-

Attamen Pantheon

Domitiano reparatum

alibi

non lcgimus, sed potius ab Hadriano apud Spartianum cap. ig. (2) En heic quoque distinguitur Marlinus polonus ab Archiepiscopo cusentino
praef. T.
I.
,

quod faciendum iamdiu monuit Eccardus C. H.

n.

a3. Codd. constanter habent cusantini.

CLEMEXS

-I-

l3

que chronica dicitur quod sederit annis xi- ^ acavit sedes diebus xxx- Hic multos doctores ecclesiae ad diversas regiones transmisit, Photinum Lugdunum, Pau-

lum Narbonem

pagitam Parisios

Gratianum Turonas Dionysium arioubi mortuus est cum sociis capitis aetatis suae anno circiter -vi- idus octobris abscisione Domitiani anno xc- (i), a passione Domini -lxiiii,

ultimo ingruente.

Eodcm anno Iobannes


,

apostolus a

dolio fervente olei illaesus cxiens

in Patinon insulani

exul relegatur per

Domitiauum
exilii

qui eodem anno a se-

natu damnatus interficitur. Aiunt hoc tempore ipsum

Iohannem laboribus
cessisse.

resolutum

apud Ephesum
et

in qua habebat amicos amantissimos

hospitium se-

Anno Domini

-xcvin-

Vincentii, in alia dicitur -xcix-, coepit

secundum chronicam Nerva admodum


;

senex

imperavitque anno uno

mensibus quatuor

in

chronica Vincentii dicitur annis duobus. Qui

morbo
,

mortuus anno

Traianum habuit sucanno Domini xcvin- vel cessorera. Tcmpore Ncrvae Iohanncs Ephesi evangeliura suum scripotius -xcixpsit. Anno Domini -c- secundum chronicam Vincentii in quadam vero chronica dicitur -xcixTraianus geneaelatis suae lxxii-,
, , , ,

re hispanus a

pinara Galliae
perii

Nerva in filium adoptatus apud Agripurbem quae nunc Colonia dicitur im,

insignia

suscipiens
-xvnr-

imperavit
,

annis
-vi,

-xix-

alia
-xx-

chrouica dicit annis

mensibus

diebus

Hic

tertius

christianorum persecutor. Usque ad Traiani

tempora

scribit Irenaeus

Lugduni episcopus Iohannem

apostolum permansisse. Scribit Hieronymus de illustribus viris Iohannem migrasse ad Christum lxviii- anno
post passionem
ci-

vel
(i)

cii-

Domini qui fuit annus incarnationis Huius auditores fucrunt insignes Papias
,

Alius cod. xcvn.

I^

CLF.MErfS

-I-

hierapolitanus, Poljcarpus smjrnensis,

et Ignatius

an-

tiochenus

episcopi.
distribuit
victorias
,

Clemens pontifex in quibus regiones


,

septem notariis septem

martjrum

fideliter

et

curiose perquirerent

et

conscriberent diligenter. Hic

ordinavit diei u te igitur in canone missae. Statuit

etiam ut cathedra episcopalis in eminentiori loco po-

natur
cere
,

in

qua residens episcopus omnes

possit conspistatuit
,

et

ab omnibus conspici. Hic etiam


conscripsit
et

ut

puer baptizatus statim confirmetur. Hic multos libros


fidei

christianae

anno quarto imperii

Traiani in mare mersus martjrium pertulit anno Do-

mini cu- vel


exulaverat
,

Huius corpus circa Chersonam ubi mare proiectum ponticum diu iacuit. Sed post multos annos mari recedente a beato Cjci,

in

rillo

Moravorum
apostolo
,

episcopo

et

paene
,

omnium
est

Sclavo-

rum

divinitus repertum

delatum

Romam
Cle-

tempore

INicolai

papae primi
et

et in ecclesia saucti

mentis per

Papam
:

populum romanum
,

honorifice

reconditum

in

qua ecclesia etiam beatus Cjrillus

post paucos dies

diem claudens extremum

tumulatur

miraculis coruscans.

V. A5ACLETUS.

.T1.5ACLETUS natione graecus de Athenis


tiocho, coepit

ex patrc

An-

anno Domini
,

cn-, vel
-n,

secuudum
-x
,

alios ct-

Sedit annis
des diebus
iste

-ix-xiii-

mensibus

diebus

Vacavit sedicens quod

De

isto

tacet
;

Eusebius

est

idem qui Cletus

sed
dicit

Damasus

in chronica

quam

scribit

Hieronjmo
,

eos diversos.
aliis

Non

so-

lum autem

in boc

sed et in pluribus
aliis

chronica

Eusebii dissentit ab

chronicis. Traiano christia-

, ,

AXACLETUS.

nos persequentc

anno imperii

sui

x-

Simon
-cxx-

filius

Cleophae consobrinus

et successor Iacobi apostoli

Hiecru-

rosolymis in episcopatu
cifigitur.

cum

esset

annorum

Anno

vero imperii Traiani -xv passus est san-

ctus Ignatius episcopus


vicloria redeunti
,

antiochenus

qui Traiano de

et

mortem

christianis
,

comminanti
ferro

occurrit

et

se

christianum confitens

vinctus

Romam
pulturae.

ducitur. Hic Anacletus construxit


,

memoriam
nutriat co-

beati Petri

et alia loca

ubi episcopi tradereutur se-

Idem

constituit ut clericus

non

neque barbam. Is martyrio coronatus tempore Traiani apud sanctum Petrum sepultus est -in- idus
,

mam
iulii

anuo Domini

cx-

vel

-cxi-

VI.

EVARISTUS.

varistus natione graecus

ex patre Iuda iudaeo

de

anno Domini -cxi- Sedit aunis x-, mensibus -vu-, diebus -u- Damasus dicit annis xifi*, mensibus -vi- diebus -a- In chronica tamen Hieronymi
civitate

Bethlecm

coepit

scribitur annis

-ix- Vacavit sedes diebus -xvin- Traiano apud Selinuntcm Ciiiciae profluvio ventris extincto anno Domini c-xix- secundum Vincentium et Martinum secundum alios -cxx- coepit Hadrianus praenomine Aelius Traiani filius imperavitque annis -xxi,

Quaedam chronica

addit amplius menses

x-

dies -xxi-

Hic Hadrianus graecis littcris impensius eruditus fuit et in sermone sciebat singula singulis respondere , ioca
seria seriis ita promptc omnia praemeditatum putares.
, ,

iocis

ct

pertinenter

ut

eum

Rem
,

publicam

iustissi-

mis legibus ordinavit

et ultro

more maiorum pater


et

patriae appellatus est in senatu

uxor eius augusta.


divisit
,

Evaristus papa titulos in urbe

romana

presby-

l6

EVARISTUS.

teros ct septem diaconos constituit qui custodirent epi-

scopum praedicantem
est iuxta

ne quid

ipsi

imponeretur ab ae-vu- kal.

mulis qui diffamarent eum. Martyrio donatus sepultus

corpus beati Petri in Vaticano


pontificatus

no-

vembris

anno

xi-

anno Domini

c-xxi-

VII.

ALEXANDER

-I-

lexander primus
,

natione romanus
,

ex patre Ale-

xandro
diebus

de regione Caput Tauri


cxxi-

aetate iuvenis coepit


-vui,

anuo Domini
-u-

Sedit annis

mensibus

-x-

In chronica vero Damasi scribitur annis


vi-

mensibus

Apud Hieronymuuvannis

-x-

Vacavit sesale

des diebus -xxxv- Hic constituit


,

aquam cum
aspergi.

bene-

et in habitaculis liomiuum dici none addidit " qui pridie quam pateretur usque

Hic in caibi

" hoc

est

corpus

meum

,,.

Statuit etiam

aquam vino
,

misceri ad designandam
et ut oblatio fieret in

unionem Christi et ecclesiae azymo et in modica quantitate


,

dicens

haec oblatio quanto potior

tanto parcior. Hic

sub Hadriano imperatore missus

est in

carcerem
,

ac

Hermes
tius

praefectus urbis qui per eura credidit


et

Even-

presbyter

papa, et

cum

pluribus

Theodulus diaconus cum Alexandro aliis, diversis poenis affecti mar-

tyrio coronantur -v- non. martii , anno Domini c-xxixAlexander papa via nomentana sepultus est , postea ve-

ro in ecclesiam sanctae Sabinae translatus.

VIII.

SIXTUS

i^ixTUs primus natione romanus


de regione
annis
x,

ex palre Pastore

via lata

coepit
,

anno Domini cxxix- Sedit


xxi-

mensibus -m-

diebus

Vacavit sedes die-

SIXTTJS

-I-

17

bus

ii-

Hadrianus imperator praecepit ne cui iudaeo,

rum
nis

introeundi Hierosolymam esset licentia

christia-

tamen

civilate

permissa

quoniam

ipse iu
,

optimum
Aeliam
et re-

statum murorura exstructionera reparavit

et

vocari de praenomine suo praecepit; cuius ope factum


cst ut loca sancla
,

dominicae passionis videlicet


existenlia
,

surrectionis

quondara extra urbem

nunc

eiusdem muro septentrionali circumdentur. Sixtus papa sanctus sanctus doconstiluit ut diceretur " sanctus
,

minus Deus
tangerentur
et pallas

sabaotli
nisi

,-

et

qnod mysteria sancta non


,

a ministris

et

ut

mulier vasa sacra

non tangeret. Hic


esset

constituit ut

quicumque
,

episcoporum vocatus
diens ad ecclesiam
litteris

ad sedem apostolicam
nisi

re-

suam non susciperetur

cum
,

sedis apostolicae.

Hic saeviente perseculioue in


esset in Gallia

tantum quod christianitas fere deleta

dum
nos
,

paucissimi invenirentnr qui se dicercnt cliristiacbristianis in Gallia poscentibus


,

ut ipsis

aliquem

virum dirigeret, qui paene

iani extinctam fidei lucer-

nam cum dem


est

reaccenderet

misit

eis

Peregrinum episcopum
,

pluribus
conversis
,

aliis

genere romanis

qui multis ad

fi-

martyrio ibidem coronatur. Secundum


sed falso id dicilur

Vincentii chronicam Peregrinus Antisiodorura directus

ab

alio Sixto

quod

indicat

tempus passionis eius

cum

sociis

quae sub Hadriano

imperatore contigisse lcgitur. Hic Pontifex extra portam in via appia ubi sanclus Petrus Christo sibi oc,

currenti dixit "


et sepultus
I

Domine quo

vadis decollatus fuit


iu:

apud sanctum Pctrum


natalis beati Sixli

nonas
viii-

aprilis.

suardus tanicn in martyrologio dicit

idus apri-

lis

Romae

papae

et

martvris.

"VIIII.

TELESPHORUS.

T,elesfhorus
coepit
,

natioue graecus

natus ex anachorela
,

anno Domini -c-xxxix- Sedit annis -xi- mensibus diebus xxn> secundum chronicam Martini et Ariiichiepiscopi cusentini ; in chronica vero Damasi papae scribltnr annis -w- Vacavit sedes diebus vii* Hoc tempore floruit Aquila orator
legis
,

genere ponticus

post -lxx-

mosaicae secundus interpres. Hadrianus imperator


intercutis

morbo

aquae apud Baias moritur anno Doet

mini cxl- secundum chronicam Vincentii


in chronica vero Sicardi scribitur
-c-xlii-

aliorum

Cui Antoniin tansit

nus cognomento Pius succedit. Hic tranquille rempublicam gubernavit annis


-xxii,

mcnsibus m,

tum

ut merito Pius

et pater patriae

nomiuatus

enim omni ostentatione et gloriae apparentia. Pergami genitus , Huius tempore Galenus medicus
caruit
,

Romae

claret.

Telesphorus papa constituit ut scptem


clericis.

hebdomadis ante pascha ieiunetur maxime a


sumeret canero. Statuit etiam
tari

Hic etiam constituit ut lnissam ante tertiam nullus prae-

hymnum
,

angelicum canin aurora quan-

ante sacrificium, et in die natali tres missas ce,

lebrari

galli

cantu Christo nasccnte

do

a pastoribus

adorabatur

et

hora

diei tertia

quando
ia-

illuxit

nobis dies redemptionis nostrae. Martyrio co-

ronatus sepelitur apud sanctum Petrum m- nonas


nuarii
,

secundum Damasum Usuardus dicit nonis ianuarii. Et notaudum quod revcra post Petrum Telesphorus non >xtv sed vin- io catalogo pontificum occurrit. Sed videtur Lsuardus Anacletum iuxta chronicam Eusebii sicut dictum est supra minime com,

putasse

et

sic

Telesphorus septimus inveuitur.

'9
X'

BTGIWUS.

JIyginus
Iguins
,

qui in aliquibus libris corrupto scribitur


,

nationc graecus

ex

philosopho de Aihenis
,

cuius gencnlogia
cl-

nou invenitur
-iiii,

coepit
,

anno Domini
-vi-

Sedit annis

mensibus m-

diebus
,

\ aca-

vit sedes

diebus

-in-

Hic clerum composuit

et

gradus

distribuit.

Ilic statuit patrinos adesse

qnando quis ba-

ptizatur et confirmalur vel calccbizatur. Martyrio co-

ronatus obiit
iii.

sepultusque fuit in ecclesia sancti Pelri

idus ianuarii.

XI.

PIUS

JL

ius

primus natione
,

ilalicus, ex patre
,

Rufino, fralre

Pastoris
c-liiii,

de civitate Aquileia
-xi,

coepit
-nn,

anno Domini
diebus
;

sedit annis

mensibus
et

-xxi-

secundum cbronicam Damasi


vero cbrouica dicitur annis

Martini

in

quadam

-ix- ;

in cbronica

demum

Hieronymi
xxiiii-

scribitur

annis

-xv-

Vacavit sedes diebus


,

tur

Sub eo Hermes librum scripsit in quo continemandatum quod ei praecepit angelus ut sanctum
,

pascba die dominica celebretur. Hic Papa

fecit

ordi-

nationes quinque. Hic coustituit venientem ex iudaeo-

rum

haeresi

suscipi

et

baplizari.

Iluius
,

temporibus

Poljcarpus episcopus Smyrnaeorum


discipulus
,

lobannis apostoli

Romam

veuiens multos ab baeretica labe

revocavit, qui Valentini et Cerdonis fuerant doctrina


corrupti. Huius

temporibus fuerunt

craiissimae

virgines Potentiaua et

Komae duae saPraxedes. TempoViennensium


,

ribus huius Papae Iustus episcopus

et

Pbotinus Lugdunensium euituere. Hic Pius papa sepultus est iuxla coipus beati Petri in Vaticano pridie

20
idus
iulii.

rius

!
coeperunt Marcus An-

Anno Domini
,

-c-lxii-

toninus Verus

et frater eius

Lucius Aurelius

Com-

ab ipso ad imperium assumptus. Ili primnm cum usque ad aequato iure imperium administrarunt

modus

hoc tempus singuli augusti


tur
ut ab infantia

fuissent.

Porro Marcus Annec

toninus vir tantae severitatis et gravilatis fuisse dici,

vultum nec ex

laetitia

e.v

mae-

rore mutaverit. Imperavit annis xixest liic


tini
, ,

Notandum autem
Hieronymi
item lih.
,

quod
,

in chronicis

Damasi
et

Mar,

Sicardi

Vincentii

quorumdarn aliorum
,

nec
cap.

non
vi,

in ecclesiastica historia lih. iiu-

v-

Pius papa praedictus ponitur statim post


,

Hyginum
,

papam
fit

et post

Pium papam ponitur Anicetus


aliis

sicut
so-

in praesenti opero. In chronica


,

autem Honorii
,

litarii

et

quihusdam

scrihitur e converso
,

vide-

licet post

Hyginum Anicetus et post Anicetum Sed primum aestimo esse verum.


XII.

Pius.

AXICETUS.

nicetus nationc syrus

in decretis dicitur
,

Anieius

ex patx*e

Iohanne
(

de vico Myrrha

alibi

scribitur de

Emisa ) coepit anno Domini -c-lxv- Sedit mensibus iu- diebus -iiii- In historia vero annis -xiecclesiastica lib. -iiii- scribitur quod Anicetus -xi anno
vico Anisan
,
,

episcopatus sui defunctus


in

sit.

Vacavit sedes diebus -xv-,

quadam vero chroniea dicitur diebus -xxmi- Hic constituit ut elerici barbam vel comam non nutriant.
Huius tempove Irenaeus natione graecus doctor exilugdunensem gubernabat ecclesiam. Anicetus mius papa marlyrio consummatus sepultus est via appia in
,
,

coemeterio Callisti
regni sui nono
,

-xn- kal. maii.

Lucius Aurelius anno


alios

vel

secundum

uudecimo

apo-

AXICETUS. plexia suffbcatus interiit


,

quo dcfunclo Marens Anto-

ninus solus

rci

publicae pracfuit.
,

diebus parthici bclli


multi sanctorum
,

quarta post
,

iu christiauos efFerbuil
lia

et

Hoc tempore in Neronem perscculio tam in Asia quam in Gal,

coronati

sunt.

In Asia

quidem

sanctus Polycarpus cuui


aliis

secundus Smyrnaeorum episcopus

-xn-

e.v

Philadelphia

Smyrnam

venientibus.
,

In Gallia vero Iustus viennensis cpiscopus

et Pboti-

nus Iugdunensis cum innumorabili multitudine marquorum mirae passiones legunlur. tyrio coronantur
,

Hoc tempore Melito


litanas
,

sardiensis

Apollinaris bierapo,

ct

Dionysius Corinthiorum

episcopi habeu-

tur insignes.

XIII.

SOTER.

Ooter
tale

nationc campanus
,

ex patre Goncordio
c-lxxy,

civi-

Fundana
-vii-

coepit

anno Domini

in

voro cbronica scribitur -clxxiiii- Sedit annis


sibus
,

quadam -ixmen,

diebus -xm- Vacavit sedcs diebus -xxu- Hic

constituit ut

monacba vclum

portet

nec pallas tangat

nec inconsum ponat in saneta ecclesia. Hnius tempoporibus haeresis Catapbrygarum


,

qui

Pbrygia prosunt
,

vincia unde originem babcut nominati

oritur

qui dixerunl Spiritum sanctum nec apostolis nec abcui

datnm

nisi ipsis

quorum
et

auctores fuerunt

Montanus

Priscilla et

Maximilla insanae vatcs. Theodotio ttuuius


,

divinac logis intorpres


ricus per id

Hegesippus scriptor bisto,

tempus floruernnt. Hic Papa constiluit


,

nc

uxor babcatur legitima


tur.

nisi

per sacerdotem liencdica-

tor in

Auuo Domini -clxxm- Marcus Antoninus imperaPannonia morbo pcriit. Commodus filius ciusimpcrat annis
mii-

dem

Sotcr papa martyrio coronatus,

22
in Vaticano

SOTER.
in ecclesia sancti Petri sepultus est
,

secunse-

dum

chronicam JMartini
sit

Damasus vero

dicit
-x-

quod

pultus

in cocmetcrio Callisti via appia

kal. martii.

XIIII.

ELEUTHEr.IUS.

ileuthep.ius E,

natione graecus
,

cx patre

Abundio
-c-lxxxiiii>xv
,

de
in

oppido Nicopoli
alia

coepit

anno Domini
-in-

vero clironica dicilur


-vi
,

Sedit annis

menisto netiit

sibns

diebus

v-

Vacavit sedes diebus vp


litteris"

Ab
viri

Lucius rex Biitonum missis


fieri

ac uunciis

cbrislianus
a

,*

et ei

Phaganus

et
,

Damianus

re-

ligiosi

beato Pontifice mittuntur

qui ipsum et po-

pulum converteutes
xxviii-

sacro baptismate abluerunt. Eraut


,

autem tuuc in Britannia


flamines
,

quae nunc Auglia dicitur,

id est poutifiees

paganorum
apostolica

in quo-

rutn

loco

episcopos

auctoritate
,

statueruut.

quorum potestati ceteri faquorum loco archiepiscopos scilicet Loudini Eboraci et in urbe Legfonum quam veleris muri aedificia super Oscam fluvium in GlamorErant
et tres

archiflamines
;

natici

subdebantur
,

gacia fuisse testautur

consecrarunt

(i).

Per idem tem,

pus pax ecclesiae per

sermo Dei cx

omnem terram reddi coepit et omni genere hominum ad pietatem ani,

mas aggregabat. Eleutherius papa iiimatum ab apostolis decretum renovavit quod nulla esca rationabilis et

romanum reCommodus celeris incommodus qui uon multo post in domo Vestalium strangulatus intea christianis

humana

repudietur. Interim
,

gebat imperium

riit.

Cui successit
(i)

seuatu creatus Aelius Pertinax vir


I.

Beda

liist.

Angl.
6-

cl

praccipue Harpsfeldius

hist.

angl.

eccl. ed.
t/ietia
,

1622. p.
et

apud quem pro Glamorgacia


FugacillS.

scribitur

De-

pro

Puagano

EI.EUTHERU'S.

1$
,

grandaevus
occisus cst

ct

aequissimus
,

qui sexto mcnse


iurispcriti

postquam

reguare coepcrat
,

Iuliani

scelere in palatio

qui Iulianus iuvasit etiam imperium. Sed mense Scverus genere afer anno Doinini in quadam vecxciiii- secundum clironicam Vinccntii ro chronica dicitur anno -c-xcv-, apud pontem Milvium

eundcm

-vu-

bello civili victum interfecit. Itaque inter Pertinacem


ct

Iulianum unus consumptus

cst

annus. Severus dein-

de impcravit annis
tii
,

in

-xix- sceundum clironicam ^ incenquibusdam vero chronicis dicitur annis -xvm,

Fuit bcllicosissimus
litteris

acer ingenio
in

graecis ct latinis

instructus

et

omnibus
iunii.

fine tenus perseveest in

rans. Eleutherius

martjr sepultus
-vn-

Vaticano apud

sanctum Petrura

kal.

XV.

VICTOR

ictor primus natione graecus

Damasns
diebus

et

Marti-

nus dicunt afrum) ex patrc Felice, coepit anno Domini


c-xcix-

Sedit annis

-x-,

meusibus

-n-

-x-

\ acavit

sedes diebus -xu- Cclebrato per

eum
,

concilio in Alc-

xandria Palaestinae

cui interfuit Narcissus hierosolystatuit

mitanus

et

Irenaeus lugdunensis
,

pascha celemulti epi-

brari die domiuica

observala

-xiiii-

luna mensis aprilis


;

usque ad

-xxi-

pro termino paschali

nam

scopi Asiae et orientis

cum
,

iudaeis pascha celcbrabant.

Constituit etiam ut necessitate imminente quilibet sive


in mari sive in flumine

dummodo

constarei de cre,

dulitate

eius

et

christiana
floruit

professione

baptizaretur-

Tempore huius
nus
,

Clemens presbyter alcxandri,

litterarum sacrarum eruditione clarus


viri

qui beati

Pautaeni incomparabilis eruditionis

auditor extitit;
,

multiquc sacerdotcs rcligiosi sanctilatc praccipui

Nar-

o..|

VICTOB

-I-

IreHierosolymorum , insinaeus Lugdunensium BathyJIus Corinthiorum gnes episcopi clarucrunt. Sevorus augustus quintam in
cissus
,

Polycrates Ephcsiorum

christiauos persecntionem exercuit


versas provincias passi sunt
,

multique per di-

inter quos Leonidas patcr


,

Origenis pro Christi nomine capite caesus


tenerae adhuc aetatis

Origenem
matre
ita

cum

sex fratrihus et vidua

reliquit. Sed praefatus Origenes xvn- agens

annum

iam
ret
,

iu

grammatica eruditus

ut ad
est

docendum
cleri

suffice-

victum lucrahatur. Passus

etiam Lugduni heasui et


-v-

tus Irenaeus
puli.

cum

multitudine

magna

pokal.

Item
,

et

Victor papa praedictus passus est


,

augusti

anno Domini -cc-ix- sepultusque est in Valicano apud sanctum Petrum cuius feslum agitur dicta -xn- kal. maii Romac natalis die. Usuardus vero dicit
, :

sancli Victoris papac.

XVI.

ZEPHVRINUS.

^icpiiYRiKUs natione romauus


pit

cx patre
,

Abundio

coe-

anno Domini ccix- Sedit annis -ix- mensihus -vidiebus >x- secundum chronicam Martini. Vacavit sedes diebus vi- Hic constituit ut omnes fideles -xii- annorum in die pascliatis sumerent eucharistiam et quod vasa altaris esscnt vitrea vel stamnea. Eodem tempore Alexauder episcopus Cappadociae causa devotionis Hierosolymam veniens beato Narcisso tunc sene et morienle per revelationem episcopns ibidem eligitur. Per idem tcmpus claruit elegans interpres Syramachus
,
, ,

post -lxx- quintus. Coepit Origenes dicti Clementis auditor


,

eiusque in doceudi
;

officio

successor

Alexan-

driae opinatissimus haberi

ipsoque inslanter
auditoribus eius

verbum

Dei piaedicante

multi ex

martyrio

ZEPnyr.ixus.

25
,

coronati sunt

intcr quos
,

Polamiana virgo

ct Basili-

des eius decollator

qui tempore decollationis dictae

virginis impudice illudentes

eidem virgini abegit

pas-

susque post ipsam


silidi
illi
,

est.

Eadem enim
;

virgo promisit Ba,

quod cum

abiret ad

Dominum suum
quod
et

bonam
cst

remunerationem impetraret
capite caesus est.

factum

quia post trausitum eius Basilides


nollet
aliis
, ,

cum

per Deos iurare

Eadem

etiam virgo pluribus

cum quibus
eos
,

in schola Origenis verbo Dei ope-

ram
tyrio

dedcrat Alexandriae, per visum apparens, de marcertos


fecit.

Severus Eboraci in Britannia


filios
,

moritur

duos relinquens
,

Getam qui publicus


,

hostis iudicatus interiit

et

Bassianum Antoninum
Ilic

qui

cognomento dicitur Caracalla.


ptus anno Domini
-cc-xii-

ad imperiura assum-

iniperavit annis -vu- Is patre

asperior et libidinosissimus etiam novercam


xit

suam du-

uxorem. Sub hoc quinta editio divinarum scripturarum Hiericunte in dolio inventa est cuius auctor non apparet. Zephyrinus papa obiit , et sepultus est in
,

coemeterio suo iuxta coemeterium Callisti via appia


kal. septembris.

-vu-

XVII.

CALLISTUS

!
,

Vjallistus primus natione romanus


trio
,

ex patre

Deme-

de urbe Ravenna
-v,

coepit anno Domini cc-xvm,

Sedit annis

mensibus u-

diebus

x,

in chronica
illa

quidem Hieronymi scribitur annis -vDamasi annis -vi- Vacavit sedes diebus
basilicam beatae Mariae trans Tiberim
ieiunia quatuor
,

in
-vi-

autem
fecit

Hic

et

constituit

temporum. Fecit

et

coemeterium in via

appia, ubi

quam plurima multitudo sacerdotum

tyrum

est sepulta.

et marHuius tempoi*e pars Capitolii divino

26

CALLISTUS
,

-I-

incendlo concrernata est

et sinistra

manus

Iovis aurea

fulmine liquefacta est.


vadit imperium anno

Antoninus Caracalla ab hosti-

bus circumventus occiditur. Post

quem Macrinus

in-

Domini

-cc-xiX'

Sed verso anno

apud Archelaidem occisus est militari tumultu. Anno Domini -cc-xx- Marcus Antoniuus Aurelius Antonini
,

Caracallae ut putabatur
nis
-iii.
,

filius, coepit,
iiii-

imperavitque an-

secundum
,

alios

Hic adeo impudice in imobscenitatis omiserit.


,

perio suo vixit

ut

nullum genus
-cc-xxm,

Hic Romae tumultu militari orto


pfus
est.

cum matre peremsecundum vero Vinfilius


,

Anno Domini
-iiii,

centium
ravit

Alexander

Mammaeae

senatus ac

militum voluntate imperator creatus


,

-xiii-

annis impe-

sub quo sexta editio Nicopoli in Epiro reperta


afili-

in dolio cst. Callistus papa quinque diebus fame


ctus in
terio

puteum

praecipitatus est. Sepelitur in

coeme-

proprio pridie idus octobris.

XVIII.

UKBANUS

u.bbanus
de regione
annis
nica

primus natione romauus, ex patre Pontiano,


via lata
,
,

coepit
-xi-

anno Domini cc-xxm- Sedit


-x,

vm-

mensibus

vel

diebus -xn- In chro-ix,

Hieronymi scribitur annis


ecclesia
,

annis -mi- Vacavit sedes diebus


pit

romana

Damasus scribit Hoc tempore coepraedia possidere ante enim vivexxx;

bat ecclesia

ad instar apostolorum pecuniam tantum

recipiens pro egenis. Iste Papa de praediis clericis et


notariis

gesta

martyrum conscribentibus providebat.


,

Statuit etiam ut vasa sacra esseut aurea

argentea

vel

stamnea. Per hunc Valerianus spousus sanctae Caeciciliae ac

Tiburtius eius frater

multique

alii

conversi

sunl

ct

ad martyrium perducti. Bcata quoque Caccilia

UBBANUS
passa est martyrium. Hic

>h

37
nobilis
,

Urbanus gencre

ab

infantia christianus, virtutc abstinentiae ct castitatis or-

natus

multotiens propter praedicationcm ex urbe pro,

scribitur

sed clam a fidelibus revocatur.


,

Dum

prae-

dicationi et baptizationi insisteret


ceris

capitur, ct post cardiclis sanctis


,

squalorem decollatur

et

cum

sub
fc-

eodem altari sepelitur anno Domini ccxxx- cuius stum agitur yiii- kal. iunii. Per idem tcmpus mcmorabilis Origenes claruit
,

cui

post apostolos nullus similis ingenio et eloquio excelluit


,

et in

omni virtutum

studio. Beatus
,

Hieronymus
exceptis bo-

sex milia librorum eius se legisse fatctur


miliis et epistolis. Coepit

idem Origenes hoc tempore


sibi

commentarios in scripturas sacras redigere seu conscribere


,

habuitque septem notarios

invicem succe-

dentes qui scribebant ipso Origene indesinentcr dictante.

Habuit etiam totidem pucllas optime eruditas


,

in

scribendo

quas in hoc ipsum vocari


studii
,
,

fecit.

Erat

enim ingentis
litleris

et

qnicquid arcanum in sacris

tegebatur

plcne patefecit. Cuius fama


excitata
,

Mam-

maea maler imperatoris


chiara accersivit
,

ct

ab eo Christi

eum ad se AntioCdem receptam invulgatum


,

violabiliter custodivit.
est
,

De hoc

in proverbio

quod

hic esset qui

qualem habcbat

vitara

talem

habebat sermonem.

XVIIII.

POTYTIANUS.

IT ontianus papa
nio
,

natione romanus

ex patre Calphur,

coepit

anno Domini

-cc-xxxi-

in
-v-,

quadam vero
mensibus
-n-,

chronica dicitur -cc-xxxin- Sedit annis


dicbus
ii-,
-ii-

In chronica tamen Damasi scribitur annis


-v-,

niensilras

diebus

-n-

Apud Hieronymum

dicitur

28 sedissc nnnis
v-

PONTIANCS.

Vacavit sedes diebns

-x-

Hic Pontia,

nus baptizavit sanctum Pontium postea martyrem qui Pontius sicul ex gestis eius colligitur mortuo Marco
,
,

patre suo

anuorum xvni- designatus fuit in palatio imperatoris Romae nutu Dei ac providentia quia per eum multi convertendi erant ad fidem christianam. Hic siquidem Pontius in Domino iam perfe,

cum

esset

ctus

omnes

facultates suas tradidit

Fabiano papae pau-

peribus erogandas; tandemque imperatorem Pbilippum


et filium eius

nominis eiusdem Philippum ab idolorum cultura ad fidem Christi convertit. Temporibus


, ,

antem Valeriani et Gallieni sanctus Pontius gloriosissimura martyrium consummavit sub Claudio praeside
,

apud civitatem Cemeliam quae postmodum non longe ab inde ad ripam maris transposita nunc Nicaea iu
,

Provincia appcllatur.

Pontianus papa

iubente Alexandro imp.

cum
,

Hippolyto presbytero in Sardiniam deportatus


martyrio coronatus sepelilur
-in-

est

ubi

kal.

uovembris secoemeterio Calxni-

cnndum chronicam Damasi


navigio postea
listi

qucm
,

sanctus Fabianus

Romam

adduxit
,

el in

via

appia sepelivit

cuius memoria agitur

kal. decembris.

Porro Alexandro tumultu militari apud


,

Moguntiam
anno Domini
successerat

occiso

Maximinus

qui et

Maximus

inest

tcrfector eius auctoritate senatus


-cc-xxxvi(

ab exercitu elcctus

in chronica Vinccntii -cc-xxxvn-)

impcravitquc annis
,

-in-

Hic propter Alexandri


sextam post
a

cui

rt

Mammacae

matris eius christianam fa,

miliam,

vcl

propter Origenem

Neronem
Pupicno

persecutionem exercuit. Scd non multo post

tyranno Aquilciae intcrfeclus


finem
fccit.

persecutionis et vitae
ct

Mov([ue Pupicnus
;

Ralhinus frater eius

imperium usurpavcrunt

sed statim in palatio perem-

PONTIANTJS.
pti sunt.

2()

Claruit

iis

diebus Iulius Africanus historio-

graplius inter scriptores ecclesiasticos nominatissimus.

XX. CYRIACUS.

VJyriacus secundum Martinum successit Pontiano anno Domini -cc-xxxv- seditque anno uno , mcnsibus tri,

bus. Hic quia contra voluntatem cleri cessit pontifica-

Antherum sibi substituendo et cum -xi- milibus quarum B.omae multas baptizaverat Coloniam Agrippinam tendendo recessit non est positus iu catalogo pontificum romanorum. Hic in eadem urbe
tui
, ,

virginum

cura praedictis virginibus martyrio coronatus fuit. Alibi

tamen scribitur, quod praefalae virgines non boc


sub Caelestino papa
,

tempore passae fuerint, sed tempore Marciani imperatoris


, ,

quod magis videtur

esse
islo
,

tenendum
Isidori

prout in ipsarum actibus babetur.


,

De

Cyriaco in cbronicis Damasi


bispalensis
, ,

Hieronytni

Prosperi
,

Sicardi episcopi
nulla
fit

cremonensis

et

plurium aliorum

mentio

(i).

XXI.

ANTHEiUIS.

ntiiertjs

natione graecus

ex patre

Romulo

coepit

anno Domini .cc-xxxyii- Sedit annis tribus, mense uno, diebus -xvsccundum chronicam Martiui. In quadam vero chronica dicitur anno uno. In chronica Damasi scribitur annis -xnmense -i- diebus -xn- Denique in cbronicis Hieronymi et Prosperi scribitur mense uno.
, ,
,

Vacavit sedes diebus


citur
(i)

-vii-

In martyrologio Usuardi di-xn-

quod Antherus papa cum


Reapse Cyriacum papam
,

annis rexisset ec-

etsi

a permultis inlimi aevi


epist.
lib.

scriptoribna

rcccptum, recte cxcludit Launoius

iv. 8.

3
cleslara
,

ANTHERUS.
passus est sub Maximino. Hic pariter operara

dedit ut gesta

martyrum conscriberentur. Sepultus


-ni-

est

iu coeraeterio Callisti via appia

non. ianuarii.

XXII.

FABIANUS.

abianus natioue
,

ne Coelii moutis
nis xni'
,

romanus ex patre Fabio de regiocoepit anno Domini -cc-xl- Scdit an, ,

mensibus

-xi-

diebus

-vui-

vel

-xi-

In qua-

dam
et

clironica dicitur annis


-xiii

xiiii-

Apud Hierouymum
diaconis
,

Prosperum
,

Hic columba de caelo super caput


est.

eius residente

papa electus
,

Idem septem

regiones divisit
gesta

qui septem notanis iungerentur

ut

Anno Domini -cc-xl- secundum chronicam Viucentii in quadam vero chronica dicitur -cc-xxxix>, Gordianus admodum iuvenis immartyrum
conscriberent.
,

peravit annis
thos

vi-

Hic ingentibus
,

proeliis adversus Par-

prospcre gestis

cum

reverteretur ad
est.
,

patriam
-cc-xlvicliro-

fraude suorum interfectus

Anno Domini
in

secundum chronicam Vincentii


nica dicilur >cc-xlv'
et
,

quadam vero

PhiJippus imperator creatus est

Philippum filium snum consortem imperii fecit, imperavitque annis -xiv Hic primus omnium imperatorum
a beato Pontio
tio

martyre christianus

effectus fuit

ac ter-

imperii sui anno millesimus a fundatione Urbis im;

pletus est annus

ob

quam

solleninitatem tribus diebus

et noctibus pervigilante populo theatrales ludos cele-

brabant

et

innumerabiles bestiae in circo

magno

in-

terfectae sunt.

Ad hunc
omnes

et

ad matrem eius Origencs


ct

litleras

misit.
,

Porro Origenes tam vivacis


scientias
, ,

clari
,

ingenii extilit
,

ut

grammaticam
,

dialecticam
,

geome,

metriam

rausicam

rhetorieam

astrouomiam

arith-

,,

FABUNUS.

meticam

rit, ut studiosos

scctatores

omnium philosopborum sectas ita didicequarumcumque saecularium lilterarum haberet et multi ad eum confluerent quos
et
,

libenter recipiebat

ut sub occasione saecularis

litte-

raturae eos in fide Ghristi institueret. Hic tantum stu-

dium scripturarum sacrarum


linguam contra
ret.

habuit, ut etiam hebraeam

aetatis

gentisque suae naturam addisce-

Idcm omnes
,

editiones sacrarum litterarum in

unum

congregavit

et

invicem comparavit. Philippus seniur

Veronae
de
occisi

iunior JRomae tumultu mililari et Decii frausunt.

Anno Domini
,

-cc-liii-

secundum chro,

nicam Vincentii alibi imperavitque anno uno


edicta
;

dicitur
,

-cc-lii-

Decius coepit

mensibus

tribus. liic septimus


feralia disper-

chrislianorum persecutor post


sit
,

Neronem

plurimosque sanetorum marlyrio consumest xni- kal. fe-

mavit

sub quo Fabianus papa passus


,

bruarii

et scpultus est in

coemeterio Callisti.

XXIII.

CORtfELIUS.

Vjornelixjs natione romanus


stino
,

ex patre Iuslino vel Cra-

quadam vero chronica dicitur ex patre Concoepit anno Domini cclii- Sedit annis -instantiuo diebus -x- In chronicis Hieronymi et mensibus -uin
,

Prosperi scribitur annis

u-

Vacavit sedes diebus -xxxv'


:

In gestis sancti Cornelii scribitur


Crastino genitus
,

Cornelius ex patre

arcem apostolatus gubernavit annis duobus, mcnsibus totidem, diebus tribus, Fabiano succedens. Hic rogatu matronae cuiusdam Lucinae cor,

pora apostolorum Petri


levavit.

et

Pauli de catacumbis nocte

Corpus quidem

beati Pauli sancta

Lucina poubi decolla-

suit in praedio suo via ostiensi

ad latus

tus est

corpus vero beali Petri accepit Cornelius pa-

, ,

32
pa
,

COIOtELIL* s.
et

posuit iuxta

locum ubi

crucifixus est iu

monte
(i).

Aureo

iu Vaticano palatii neroniani. Decio cliristianos

persequcnte, septem dormientes quieverunt Ephesi

Alexander Hierosolymis
nysius Alexandriae
,

Babylas Antiocliiae

et

Dio-

episcopi

cum

multis passi sunt.


latitantes

Quot vero

in desertis et

monlibus

fame

siti

frigore languore latronibus bestiisque consumpti sint

evolvere non possumus. His diebus Novatiauus roma-

nae

ecclesia;;

presbyter ambiens episcopatum


,

auctore

Novato Cypriaui presbytero haeresim condidit Novatianorum qui se catharos id est mundos vocitabant
,

spem veniae denegantes. Ob quam rem in urbe romana congregatur concilium episcoporum lxx-, presbyterorum quoque totidem et diaconorum plurimorum in quo statuitur ut lapsis in certamine , miserilapsis
,
,

corditer venia promitteretur

et reconciliatio post di-

gnam

paenitentiam concederetur.

Antonius monachus nascitur in Aegypto. Romae


Cornelio praesidente
,

Carthagini vero sancto Cypria,

no

ambobus
;

fide virtuteque praecipuis


,

orta est quaere-

stio in

Africae partibus

ulrum oporteret haereticos


eos

baptizari

sed tandem definitum est sola

manus

impositione posse purgari. Cornelius papa primo pulsus Centumcellas


,

demum
Domini

sub Decio plumbatis caesus


,

ut habetur in chronica Damasi


et

martyr
,

effectus est

decollatur anno

cc-liiii,

sicut de

anno in
die beaest

quadam chronica
in praedio
tus

invenitur

sepeliturque in via appia

Lucinae -xvm-

kal. octobris.

Eodem

Cyprianus episcopus apud Carthaginem passus


,

quo Komae Cornelins


(i)

sed non

eodem anno. Decius


monu-

De

his

legendus Victorius in descriptionc veteris


,

menti hanc rem exhibenlis


thecae vaticanae.

quud servalur

in

museo

sacro hiblio-

CORNELIUS.

33
Caesarera delege-

imperator
rat
,

cum

filio

suo

quem iam

in

medio barbarorum

situs perimitnr.

Anno Do,

mini

-cc-liiii-

sccundum clironicam Vincentii


filio

Gallns
et

cum Yolusiano
sibus quatuor.

suo imperat annis duobus

meu-

XXIIII.

LUCIUS

de civitnte Luca ex secundum Damasum ; secundum Martinum natione romanus ex patre Porpliyrio coepit anno Domini -cc-lv- Sedit annis -m- mensibus -in- diebus -iii- In cbronicis Hieronymi et Prosperi scribitur, quod sederit mensi,bus viii- Hic statuit ut dno presbyteri et tres diaconi episcopum non deserant propter
JLjucius primus natione tuscus
, ,
,

patre Lucino

tcstimonium ecclesiaslicum
Gallus
et

et

proptcr titulum erroris.

Volusianus

filius eius

imperatores

dum

contra

Aemilianum
civile
,

novis rebus studentem bellum moliuntur

occisi sunt.

Aemilianus tamen
est.

tertio

meuse

in-

vasae tyrannidis extinctus

Hoc tempore Origenes

septuagesimo aetatis suae anno moritur. Tn buius viri


opusculis plurima reperiuntur catbolicae fidei obviantia

et

reprebensione digna.
:

dixisse fertur niclius


;

Origenes ubi bene locutus


,

ubi male

De quo Hieronymus sic est nemo nemo peius. Quidam vero dicunt
,

baec in eius libris odiose ab aemulis fuisse inserta.

Hieronymus enim
incipit
:

in

scbedulae quas misistis


,

paenilentiam

et

ad

Pammacbium quae dicit eum egisse Fabianum papam scripsisse epicpistola

ad

etc.

slolam in qua quod

lalia

scripserat pa(;nitentiam egit.

tn

Anno Domini -cc-lm- sccundum cbronicam Vinceum quadam vero cbronica dicitur -cc-lv- Valcria*
,

nus

in

Bbaetia ab exercitu

Gallienus

filius

eius a se-

>4
natu
,

LUCIUS

imperatores creali imperant annis

-xv,

Porro priut

mum

Valerianns

ita

sanctos

venerabatur
;

domus
et

eius Dei ccclesia

esse

videretur

scd

depravatus per
coepit
,

quendam
octavus
a

fidem

christianorum detestari

Nerone

christianos compelli per tormenta ad

idololatriam iussit. Multus


et

nbique funditur sanguis

innumera sanctorum caterva martyrii gloria decodeinde presbyter


,

ratur.
tor
,

Qua persecutione Cyprianus afer primum rhcad extremum carthaginiensis


, ,

episcopus

doctrina praecipuus ct omni virtute admi-

randus

martyrio coronatur. Lucius papa


;

primum
,

in

exilio fuit

demum
,

ad ecclesiam suam reversus

ca-

pilc truncatur -nn-

nonas martii. Hic sicut habetur in

chronica Damasi potestatem dedit omnis ecclesiae Stephano archidiacono suo dum ad passionem pergeret.
Sepultus
est in

coemeterio Callisli.

XXV.

STEPHAXUS

-I

coepit

Otephanus primns natione romanus, ex patre anno Domiui cc-lviii. Sedit annis -iiii-ii- ,

Iuliano
,

mensi-

hus

diebus
-n,

-xv-

In chronica vero Hieronymi scricap. lx. et in chronica


-vh-

bitur annis

in chronica Prosperi annis -m-, in spexi.

culo Vincentii lib.


scribitur
xxi-

Damasi

quod

sederit annis

Vacavit sedes diebus

Hic

constituit sacerdotes ct levitas veste sacrata in

cotidiauo usu
fuit

non

uti.

Sane Valcriauus imperator non

tantorum malorum diutius impunitate gavisus.

Nam
,

dum

adversus Saporem regem Persarum congreditur


,

statim ab ipso capitur

ibique in servitute miserabili


officium gerens
in
,

consenescit
acclinis

infame

scilicet

ut ipse

semper ascensurum regem

sed dorso attolleret. Stephanus papa

equum non manu cnm multos gen-

STEPHANUS
tilium convcrtisset
lisset
,
,

-I-

35

et
,

multa corpora martyrum sepeet post


,

comprehensus

lempli idolorum ruinam

quam
conis
,

impetravera* evadens

missam

demum
,

celebrans
-vn- dia-

in sua sede decollatur


et -xvi- clericis
,

cum

xn- presbyteris

sicut colligitur cx chronica

Ar-

chiepiscopi cuseutini. Sepultus est in coemeterio Callisti

-uu-

nonas augusti

anno Domini
SIXTUS
!!

-cclx-

XXVI.

philosopho
ii- ,

^ixtus secundus natione graecus atheniensis ex patre (i) coepit anno Domini cc-lxi- Scdit annis
,

mensibus

-xi-

diebus
,

-vi-

In chronica vero Hieroannis

nymi
vii-

scribitur annis vin-

in chronica Prosperi

Vacavit sedes secundum chronicam Damasi diebus


,

xxxv-

in quadara vero chronica dicitur diebus -xxn,

Hic

constiluit ut missa celebretur super altare

qnod

antea non fiebat. Hic bealum Peregrinum civem ro-

manum
rum
et
,

ordinavit episcopum

Marsum
,

vero presbyte-

Goncordium diaconum Iovinianum denique virum per omuia eloquentem lectorem esse constituit
et

ad Gallias gratia praedicandi

direxit.

Qui navali

tramite Massiliam petentes,


celare se

Lugdnnnm

versus perducli

nullatenus

potuerunt. Exinde ad Antrieum


,

quod nunc Antisiodorum vocatur venientes


ingcns ob culturam

ubi tunc
,

Deorum convenerat multitudo


;
,

coeperunt voce publica Christi gloriam pracdicare

et

quicquid ipsius

loci

gloriam convolavit.

primorum fuit ad christianitatis Moxque sanctus Peregrinus parvo


,

auibitu ecclesiam constituit


cravit.

Christique nomini conse,

Porro quid sanctus Peregrinus egerit vel quos agones pro Christo pertulerit historia passionis eius
,

(i)

Cod. Sophur.

36

SIXTUS

-11.

evidenter declarat. Complevit autem martjrium


abscisionc capitis kalendis
iulii.

suum

Verius autem tenen-

dum
per

est

sus fuerit

quod sanctus Peregrinus cum sociis suis misnon per istum Sixtum papam secundura sed
, ,

primum
Interea

sicut superius

notatum

est.
,

dum

Sixtus
;

Romae
ipse
,

pi-aesidet

impetus pcr-

secutionis effervet

uude

cum

Felicissimo et
*vra

Agaidus

pito Decio praesentatur

capiteque truncatur

augusti.
tis

aliis

Quos beati Laurentius et Hippolytus cum mulper martyrium sunt sccuti. Ubi notandurn est
Vincentius in chronica sua
et Gotlii,

quod

uti aiunt

fredus viterbiensis in libro qui dicitur pantheon


lienus imperator binomius fuit
;

Gal-

dictus cst
,

lienus et Decius (i); et sub isto Gallieno


cius appellatur in gestis
et

enim Galqui et De-

martyrum

passi sunt Sixtus

Laurentius. Martinus vero in chronica sua dicit,


a

quod

Valeriano et Gallieno imperatoribus quidam


est creatus
;
,

Decius nomine in caesarem


imperator
,

sed non fuit

et dictus est
,

Decius iunior
,

et

ab

isto
,

DeHip-

cio caesare

sed

non imperatore
,

sancti Sixtus
;

polytus

et

Laurentius martyrizati sunt


esse

quod

crediet

mus verum
notatum.

sicut in gestis

ipsorum plenius

(i)

Non
,

cst

instituti nostri
,

de impciatorum rom. nominibus


,

gencalogiis

successionibus

aut agnationibus disputare


tyranni. Ccteroqui

pracsertim

quia sub Gallieno tot

fuere

Valerianum certe
Gallieni
fratrera
, ,

quendam iuniorem
vel cacsarem vel

Valeriani

augusti
dicit

filium

augustiun

fuisse

Trebellius

Pollio

qium
4 2 7Paris.

tamen copiose
sqq.
p.

refuiat

Eckhelius doctr.

num

vet. T.

vn.

p.

Videndus
5l2.

cliara Tillcraonlius hist. des

cmp. T. m,

cd.

37
XXVII-

DIOXYSIUS.

D
bus

ionysius ex monaclio

cuius genus

non invenitur
-u,

coepit anno
-in-

Domini

cclxiiii-

Sedit annis

mensi-vi,

In chronica vero Damasi scribitur annis


-xv
,

mensibus

diebus

iiii-

In chronica dcmunt Hieroviii-

nymi
titulis

scribitur annis

-xi-

Vacavit sedes diebus


,

Hic

in urbe divisit parochias


,

et

presbyteros constituit in
,

dans singulos singulis


Callisti

propter paeniteutes su,

scipiendos et baptismum. Hic martyrio coronatus

in

cocmeterio

cum

aliis

pontificibus cst sepultus.


:

In martyrologio autem Usuardi scribitur


nuarii

vn. kal. ia-

Romae

via appia depositio sancti Dionysii pa-

pae
rus

qui fidei documentis sub Claudio imperatore cla-

effulsit.

XXVIII.

FELIX

!
,

JC elix primus

natione

romanus
-x

de regione Caput
cc-lxvi-

Tauri, ex patre Constantio, coepit anuo Domini


Sedit annis
-n,

mensibus

diebus

-xxv-

In chronicis

vcro Hieronymi et Prosperi scribitur quod sederit annis


-v-

Vacavit sedes diebus -m- In martyrologio quoscribitur

que Usuardi
siam annis
-v-

quod Felix papa

rexerit eccle-

Hic constituit super memorias martyrum


ubi sepultus est
kal.

missas celebrari. Hic fecit basilicam in via aurelia miliario

ab urbe

-ui-

iunii

sub

Claudio principe martyrio coronatus.

XXVIIII.

MARCUS

arcus confessor scribitur hoc loco in chronica Si,

cardi cpiscopi ciemonensis

in

qua dicitur quod suc-

38
cesserit Felici

MARCUS

-I

papae (1), et de
;

tot pontificupi

numero
sederit

evaserit

martyrium

quod ipsum

scribitur in chronica

Arcliiepiscopi cuseutini (2), additurque

quod

annis

vm- Requiescit in
,

ecclesia in

qua prius fucrat


,

presbyter ordinatus

quae sancti Marci dicitur

et ap-

pellatur pinus (3). Hic


tur in
speri
,

Marcus in loco isto non poninec Hieronymi nec Prochronicis Damasi


,

nec Isidori

nec Vincentii

nec Martini

(4)

XXX. EUTYCHIANUS.

iutycrianus natione tuscus

de civitate Luna
-cc-lxx-

ex

patre

Marino

coepit anno
,

Domini

secundum
dicitur
ini-

chronicam Marlini
cc-lxyiii-

in

quadam vero chronica


,

Sedit anuis

-vin-

mensihus

-x-

diebus

In

chronicis vero Hieronymi et Prosperi scribitur


sederit

quod

mensibus

vui-

Vacavit sedes diebus -xnu Hic

constituit

ut fruges super altare et fabae primae be-

nedicerentur. Hic sanctissimus Papa per diversa loca


cccxlii(1)

martyrcs

manu
errat

propria sepelivit. Hic consti,

Ergo vel noster


I.

vel

mulilus falsatusve
55i.

est

apud
ibi

Muratorium R.
ait

S.

tonio vu. p.

SicarJus, qui diserte

Ftlici

successisse

Eutychianum

nulla huius Marci interposita

mcntione.
(2)

Archiepiscopi cusentini vcrha proferrc nequeo


est.

quia chro-

nicon eius ineditum

Fides ergo omnis apud nostrum auctorem


,

esto. Quin immo tarn adhuc nos lalet hic Archiepiscopus ut ne nomen quidem eius sciamus. Quetif B. PP. T. J. p. 362. (3) Num ad palatinas ? Vide IJugonium in sacris stalionibus
fol.

i56.
(4)

Nihil de hoc

Marco

vel

ipsi

Bollandiani dicunt in conatu


,

ad calal. rom. PP. in maii propyjaeo


raaii
,

ciusque appendice T. vu.

quamquam

ipsi

utroque

in

loco

Cyriacum
I\es
est

de quo supra
alibi

ex rom. Pontificum
vel ah aliis

calalogo

cxpungunt.

vcl

me

dilisenlius ventilanda.

EUTYC.HIANUS.
tuit

3g

ut

quicumque cx

fidelibus

martyrem

sepeliret

sine dalmatica aut colobio purpurato nullatenus sepeliret.

Gallieuus

cum rem publicam


,

dcseruisset
est.

diolani libidinibus inserviret

occisus

ac MeAuno Do,

mini
tini
,

-cc-lxxi-

secundum cbronicam Vinceutii

et
,

MarClau-

in cbronica vero Sicardi dicitur cc-lxxiiu-

dius secundus voluntate senatus impcrator crcatur, im-

peravitque anno uno

mensibus

-viii-, et

apud Sirmium
,

morbo

correptus interiit. Claudio mortuo


,

Quintillus

frater eius ab exercitu imperator creatus


perii sui interfectus est

-xiiu- die

im-

apud Aquileiam. Anno Domini -cc-lxxiii- secundum cbronicas Vinet

centii

Martini
,

in

quadam vero cbronica


-v,

dicitur

cc-lxxiiiivi-

Aurelianus imperavit annis


,

mcnsibus

Hic in Gallias transgressus

nonus post Neronem

crudelia in cbrislianos edicta proponit. Veniens itaque

ad urbem Senonensem, quoscumque cbristianos ibidem


reperit
,

et

sanctam

Columbam

gladio

animadverti

praecepit. Missis quiri


,

quoque

satellitibus

sanctos iussit in-

et

inventos puniri. Porro funesti satelliles


,

dum
,

buc illucque discurrerent


genti

sanctum Priscum cum inin

multitudine apud

pagum Antisiodorcnsem
,

loco qui Conciatus

dicitur
,

reperernnt
trucidarunt.
,

eosque cum

invicti in fide persisterent

Sanctum quo,

que Benignum presbyterum


Galliae

qui Divione quiescit


variis affecit

et

plures alios idem Aurelianus

suppliciis.

urbem antea Genabum dictam, Aurelianos nun-

cupari fecit

castrum vero Divionense construi.it. Iste ; piimus apud romanos capiti imposuit diadema , gcmmisque et aurata omni veste quae adbuc romanis mo,

ribus fere incognita videbatur

usus
est

est.

Eulycbianus

papa martyrio coronatus sepultus


meterio Callisli
viii-

via appia in coe-

kal.

augusti.

4o
XXXI.

GAIUS.

VTaivs natione de Dalraatia


patre Craio vel

ex genere Diocletiani

ex
,

anno Domini cc-lxxviiiseditque annis -ximensibns -imdiebus -xuin chroniea vero Hieronymi et Prosperi scribitur quod
,

Gallo
,

coepit

sederit annis -xv- Vacavit sedes diebus


tuit

-xi-

Hic constideinde
,

ut ad
,

omnes ordines
acolyllius

in ecclesia sic ascendere,

tur

ut
,

si

quis dignus fuisset


,
,

primo

ostiarius
,

lector

exorcista
,

subdiaconus

diaconus

presbyter
riter

et

denuim episcopus ordinaretur. Hic pa,

Romae

regiones divisit diaconis


ct

ut gesta

martysan-

rum

perquirerent

conscriberent

ac alia negotia per-

traetarent.

Aurelianus imperator
effudisset
,

cum plurimum
,

ctorum sanguincm

fulmen ante ipsum cum

magno pavore eircumstantium ivit ac non multo post in itinere occisus est. Anno Domini cc-lxxvhi- iuxta
secundum aliam vi* Quo apud Pontum occiso , Florianus obtinuit imperium diebus ixxux- Ipso quoque apud Tarsum perempto rcguavit Probus. Praefatis crgo duobus imperatoribus adnotatur in chronicis annus unus. Anno Domini -cc-lxxix- secundum chronicam Vincentii et Martini in quadam
chronicani Vincentii
,

vel

-cc-lxxix-

chronicam

Tacitus imperavit mcnsibus

vero chrouica dicitur -cclxxx,

in alia vero cc-lxxxi-

Probus imperavit annis vi- mensibus -niIfoc tcmpore Manes haerelicus a quo Manichaei vita dicuntur, malo sidcrc erupit. Hic gencre perses moribns barbarus tam acri ingenio fuit ut insa(t
,
, , ,

nirc plenus

dacmonio viderctur. In Christi forma nunc


,

se conabatur ostendere

nunc

se esse
,

Paraclitum ashae-

sercbat.

Duodecim
misit
,

discipulos elcgit
stulta et

quos ad praedia diversis

candum

dogmata

impia

GAIUS.
reticis

4l
,

qui iam extincti fuerant rnutiiata disseminans

et nostro orbi persica

vcnena propinans. Hic inter


,

alia

quae perversissime adinvenit duo principia esse asscunum boni ct alterum mali unum Iucis et alruit
, ,

lerum tenebrarum
absentia lucis
,

cum tamen nihil sint tenebrae nisi nec aliud sit malum quam non bonum.
;

Probus apud Sirmium

militari

tnnmltu peremptus

est.

Anno Domini -cc-lxxxv- secundum chronicam VincenGatii , in quadam vero chronica dicitur -cclxxxvii,

rus narbonensis imperat annis duobus. Hic

cum

filios

suos
set
,

Carinum

et

Numerianum

imperii consortes fecis,

bello parthico

postquam duas nobilissimas urbes

et

Ctesiphontem ceperat, traiisgressus Tigrim fluvium


patre fuerat
,

in castris fulmiuis ictu interiit. Numerian.ua autem, qui

cum

cum ob dolorem oculorum


sui occisus est.

vehcretur

lectica

insidiis

Apri soceri

Anno Domini
centii
,

-cclxxxvii- secundum chronicam Vinsecundum chronicam autem Martini et quau,

dam

aliam -cclxxxix,

Diocletianus genere dalmaticus

scribae filius

ab exercitu imperator creatus imperavit

annis xx- Hic

mox
,

ut copiam habuit potestatis

Aprum

interfectorem Numeriani interfccit

manu

propria. Cari-

num

denique

quem Carus
,

pater eius in Dalmatia cae-

sarem reliquerat
devictum
I3agaldas
excitasset
,

flagitiose

degentem

difficillimo bello
et

extinxit.

Deinde cum in Gallia Amaudus

Aelianus seu Aliaudus collecta rusticorum


vel Bagavas

manu

quos
cae-

vocabant

peruiciosos

tumultus

Maximianum cognomento herculeum


,

sarcm

fecit

misitque in Gallias
et

qui facile agrestium

hominum impcritam
tute compescuit.

confusam

manum
,

militari vir-

Sed

etiarn iu ipso itiuere

thebaea

Ic-

gio

cui

beatus Mauricius

praeerat

dum
,

sacrificare

renuit, sub praefecto

Maximiano Scduni

Galliae loco

^2

GAIUS.
,

Agauno

pro Christo tam fortiter

cubuit. Diocletianus
sare fecit

quam libenter ocMaximianum herculeum ex caeGonstantium etiam


et

augustum

Galerium

caesares feeit.

Interea Dioeletianus in oricnte eidenle vastare ecclcsias


slianos
,

Maximianus iu occoeperunt
diuturnior

affligere interficereque chri-

tlecimo

post

Neronem

loco

quae

pcrsecutio

omnibus fere

actis antea

imma-

niorque

fuit.

Nam

per decem annos incendiis ecclesia,

rum rum
siac

proscriptionibus innocentium

caedibus marty-

incessanter acta cst. Nefariis itaque edictis ubique

proposilis iubentur divinae scripturae

comburi

eccle-

ad solum dirui

et

ecclesiarum principes trucidari.


;

In diebus paschae subvcrsae sunt ecclesiac

non sexus

non conditio
ficare reuuit
,

non

aetas cxcipitur

sed

si

quis sacri-

exquisitis suppliciis necabatur.

Sub hac

persecutione Diocletiani Gaius papa in cryptis latitans

martyrio coronatur. Sepultus


tcrio Callisti
x-

est via

appia in coemc-

kal.

maii.

XXXII.

MARCELLIXUS.

IvJLarcellinus natione romanus, de regione Caput Tauri


,

ex patre Proiccto
,

coepit
-u-

Sedit annis -vu-

mensibus

anno Domini cclxxxixdiebus -xxv- sccundum


,
,

chronicam Damasi et Martini in martyrologio vero Usnardi et in chronica Prosperi scribitur quod sede,

rit

annis

-ix-

mensibns

iiii-

Vacavit sedes annis


a

-vn-

mensibns
sus

-vi-

diebus xxv Hic


,

Diocletiano compul(i).

inccnsum posuit
(i)

idolis

immolans

Scd postea

Controvcrsiam Jc Marcellini papae lapsu cuncti propemoPalronus maxiunico ba-

dum
mus
,

ecclesiastfcae hisloriae scriplores vcrsaverunt.


et

unus

instar

omnium

divus Augusjinus cst de

MAHCELttNUS.
paenituit, et ultro se offerens Diocleliano , dio , Cyriuo , et Antonio capite truncalur

4^

cum Clau,

et vivens

prohibuit ne corpus suura sepeliretur. Sed Marcellus presbyter nocte cum presbyteris et diaconis et Lucina

cum hymnis
via salaria
lini
,

sepelivit

illud in

coemeterio Priscillae

vii-

kal. maii.
vis
et

Tempore siquidem Marcel,

papae tanta

persccutionis efferbuit

ut intra

xxx- dies

decem

septem milia

hominum

promiseui

sexus per diversas provincias martyrio coronarentur.

Persecutione itaque Diocletiaui immaniter saevientc, i:i Urbe passi sunt Anastasia virgo , Sebastiauus , Agues ,

Quintinus et item Agatha virgo Gorgonius , Chrysogonus. His quoque diebus apud Aegeam urbem una passi sunt Cosmas et Damianus inclyti martyres
Lucia
,

die partu editi

carne spirituque gemelli

et

uno die

martyrio decorati.

Apud Phrygiam urbs quacdam christiauorum, cum cmnes simul fidem Christi inconcusse tenerent iussa ne quisquam posset evadeest a militibus circumdari re et iniecto igne cum omui populo pariter concremari. Iu Britannia quoque fere deleta est christianitas
,
, ,

quae

a tempoi'e Eleutherii

papae

et Lucii regis eius-

dem
tiani

insulae

illic

floruerat.

Tempore quoque Diocle,

sub Daciano praeside Hispaniae

dominicac in,

carnationis anno cccv paulo plus minusve

passi sunt
,

sanctus Valerius caesaraugustanus episcopus


ptismo cap. xvi. 27
:

et

Vin-

ecclesiae

cla ab eo

quid opus est ut episcoporum romanae quos incredibilibus calumniis insecialus est obiePetiliano ) crimina diluamus ? Marcellinus et j>re, ,

sbjteri eius traditionis codicum divinorum et thurificationis

ab eo crimine arguuntur
tur
?

sed numquid ideo etiam co/wincunego isxocex-

aut cotwicti aliqua documenlorum Jirmitate monstran,

tur? Ipse sceleratos et sacrilegos J"uisse dicit tes fuisse respondeo


.

, , ,

/{4

MARCELLTNTJS.
,

centins ehis archidiaconus

ac Georgius miles

Felix

gerundensis

Caprasius agennensis; virgines etiam san-

ctac scilicet Fides

Agenni

Eulalia in Hispania. Corpus


,

vcro beati Vincentii post multa


post

annorum curricula et impetum Sarracenorum transvectum est ad locum qui Castrum dicitur in dioecesi Albiensi anno Domini
,
,

d-ccclv

sicut

antiqua historia translationis refert


ipsi a fidelibus fabricata.

ubi iacet in ccclesia sollemni


Alii dicunt

quod

in ecclesia ulixipponensi quiescit.

XXXIII.

MARCELLUS.

M
cum dam

.af.celltjs

natione romanus
lata
,

ex patre Benedicto
ccciiu,

de

regione via

coepit

anno Domini
-v-

post

Marcellinum
nica vero

et post episcopatns
,

vacationem septennem
,

dimidio. Sedit annis

diebus -xxn-iu,

in chro-

Hieronymi
-vi-

scribitur annis

in alia

aunis
(i)

Vacavit sedes diebus

-xxv-

quaHic consti-

tuit -xv-

Cardinales in urbe romana propter baptis-

mum

hominum. Huic praeceptum fuit a Maximiano imperatore ut quia Diis sacrificare nollet
et sepulturas
,

iumenta

et

animalia custodiret. Nocte vero clerici eius

eduxerunt

eum

de stabulo. Sed
lata
,
,

cum

consecrasset do-

mum
clesia

Lucinae in via

Maximianus turbatus de ecibique defunctus


,

stabulum faciens

ipsum sub custodia publica ut


;
,

custodiret animalia intus reclusit

in

coemeterio Priscillae via salaria sepelitur


recolitur
-xvii-

cuius festum

kal. februarii.

Diocletianus denique ab invito Maximiano exegit


ut simul

purpuram

vivi

imperiumque deponerent
,

ac

iunioribus in re publica constitutis


(i)

ipsi in

privato otio

Alius cod. xn. Liber pontif.

xxv

titulos.

Confcr nostrum

\n Dionysio.

MARCELLUS.

^O
po-

conscnescerent. Ilaque sub una die Diocletianus apud

Nicomediam

et

Maximianus apud Mediolanum


et

testatem imperii simulque cultum deponunt. Post quos

Galerius Maximianus

Constantius in duas procu-

rationes orienlis scilicet et occidentis primi

romano,

rum imperium
Asiam
,

diviserunt. Galerius habuit Illyricum

et

orientem; Constantius Africam, Hispaniam

et Gallias obtinuit.

Verumtamen Constanlius
concessit.

vir trau,

quillissimus Gallia tantum Hispaniaque contentus


lerio ceteras partes

Ga-

Porro Galerius post se


in oriente con,

duos caesares elegit,


stituit, et

Maximinum quem

Severum

cui Italiam permisit

ipse Illyrico

contentus. Hic persecutionem a


atrocioribus cumulavit edictis
esset superstitioni
,
,

et

Maximiano susceptam cum nimium dedilus

iussit

per orieritem vetusta delubra

reparari

tantaque impietate coepit persequi christia-

nos

ut

omnes qui eum praecesserant persecutores no,

minis christiani

magnitudine scelerum anteiret.


est
,

Sub huius

persecutionis impetu passus

apud

Alexandriam Petrus eiusdem urbis episcopus vir inclytus et maximis virtutibus adornatus. Passus est etiam Pamphilus presbyter caesariensis, inter praecipuos tam moribus quam doctrina qui tantam in bibliotheca sua
,

librorum copiam adunaverat

ut cunctos qui
;

eum

in

hoc labore praecesserant superaverit


buisse.

siquidem in bi-

bliotheca sua prope -xxx- milia librorum dicitur ha-

Huius vitam
,

scripsit

Eusebius caesariensis epiest;

scopus

qui

et

Eusebius Pamphili dictus

qui etiam

eiusdem Pamphili in omni studio


tor extitit, ut alter

et virtute et sacrae
ita

bibliothecae diligentissima pervestigatione

acmula-

Pamphilus crederetur. Haec quidem

in oriente Galerius.

Verum

Constantius in occidente

multa clementia apud homines, erga

Deum

vcro

magna

/6
obiit
et

MAIICELLUS.

religione utebatur. Qui


,

tandem Eboraci

in Britannia

Constantinum suum ex concubina Helena pro-

creatum imperatorem Galliarum reliquit.


ni -ccc-ix-

Anno Domiin
,

secundum chronicam Vincentii,


-ccc-x-

quadam

vcro chronica dicitur


dictus est

Constantinus

qui postea

magnus

in Britannia gnbernacula imperii a


,

Constantio patre suo suscepit


sibus
-vi-

quae annis xxx-

et

men-

felicissime tenuit. Qui statim ut creatus est


,

imperator
ceptus
,

quadam

gratia civibus carus

exercitui ac-

viris

fortibus

imitandus

facinorosis

vero

et

ignavis terribilis fuit.

XXXIIII.

EUSEBIUS.

usebius natione graecus cx medico


,

coepit

anno Do-

mini -cccx-

in
,

quadam
mensibus

vero chronica dicitur -cccxin,

Scdit annis n-

diebus xxv In chronica


-vi-,

vero Damasi scribitur quod sederit annis

mense

!*,

diebus m- In chronicis
scribitur
vii-

demum Hieronymi
est sancta

et

Prosperi

quod

sederit annis -vn- Vacavit sedes diebus

Huius tempore inventa


,

crux Hierosodist. ui.

lymis

sicut innuitur in decreto

da consecr
dicitur

crucis. In

quibusdam vero chronicis


,

quod

in-

venta fuerit tempore Silvestri papae


tinetur.

sicut infra con-

Hic sanctus Eusebius papa


sua

dum

in

sabbato
,

saucto

paschae sanctum celebraret baptismum

puer

Eusebius cum matre

nomine

Kestituta

ac sorore

unica virgine a sancto Eusebio pontifice baptizatus est,


a

quo vocatus

cst

Eusebius
,

eius filius in baptismate

cousors in uomiue

ac socius in sanctitate. Ilic est

Eu-

sebius vercellcnsis antistes ct martyr. Erat aulem tunc

taula immanitas perfidorum impcratorum in christia-

nos

ut baplizato Eusebio in vigilia paschae

dum

bea-

EUSEBIUS.
las Eusebius pontifex ipsa die paschae

47

cum
cum

ehristianis

sacra perageret

missarum sollemnia

ab impiis pius saet

cerdos et victima iuteremptus fuerit


alii

ipso etiam

christiani accepto

pro viatico ab eodem corpore

Christi transiverint de morte ad vitam.

XXXV. MELCHIADES.
.elchiades natione M,
iuxta

afer coepit
;

auno Domini
mcnsibus
et

ccc-xn-

chronicam Marlini
-vni-

in

quadam vero chronica


m,

scribitur -ccc-xni- Sedit annis

vi-

die-

bus

In chronica

demum Hieronymi

Prosperi

scribitur annis im- Vacavit sedes diebus


stituit ut nulla ratione

-xvi-

Hic con-

ageretur ieiunium die dominico


ie-

vel die Iovis

quia eos dies pagani quasi sacrum

iunium celebrabant.
coronatus
,

Hic post exilium

fuit

martyrio
-iiii-

sepultusque est in coemcterio Callisti

idus decembris.

Nam

quotquot pontifices in romana


,

sede ipsum praecesserunt

martyres extiterunt
,

Marco

dumtaxat excepto iuxta chronicas aliquorum


pra in loco suo notatum cst de eodem.

sicut su-

XXXVI. SILVESTER

-I-

Oilvester primus nationc romanus ex patre Rufino coepit anno Domini -cccxvin quadam vero chronica
, ,

invenitur -ccc-xvi- Sedit annis -xxm-

bus

-xt,

in chronica

mensibus -x- dieautem Hieronymi scribitur annis


, ,

xxii-

in ehronica

dcmum

Prospcri annis

-xxiii'

Vaca-

vit scclcs

diebus -xv

Tempore huius
et

ponti-ficis

maxime

dclcta est gentililas, et christianitas dilatata. Imperante


igitur in Galliis Constantino
,

imperii consorte Lifilius

cinio

Romae Maxentius Maximiani Herculei

48
Galerius augustus

SILVESTER

.1.

praetorianis militibus imperator creatur; adversus

quem

Severum caesarem cum

exercitu mit-

tit. Sed Severus dum Romam obsidet , a suis deseritur, fugiensque Ravennae occiditur. Porro Maximia-

rio

nus Maxentium filium suum deponere nisus est impesed repulsus ad generum suum Constantinum se ;
,

contulit

ut

ipsum quoque dolis imperio deturbaret.


,

Verum

per filiam detectus


Galerius

Massiliae fugiens occidi-

tur. Interea

cum

multis cliristianorum cae,

dibus provincias exbausisset


inauditis tormentis afficiens
,

alios

proscribens
scilicet

alios

morbo

horrendo
;

correptus

ita

ut

ei

pcctus introrsus putresceret

cum

medicos iam eius foetorem non ferentes iuberet occidi


,

quia nihil conferrent remedii


est ei
,

quodam medico
esse

responsum

non hunc humanum

morbum

sed divinam vindictam ob sua scelera inrogatam. Qui-

bus omnibus imperator commotus


imperat proscriptis sua restitui
persecutione cessari. Ipse
,

edictis late missis

et

a christianorum
susti-

autem cruciatus non

nens

miserabiliter interiit.

Interim Maxentius in urbe Rorna plus se tyrannum

exhibens

quam augustum
,

in lanto impuritatis

versabatur

ut per vitia cuucta dinlueret,


praeteriret.

genus
et

flagitii

Deinde inter

coeno nullumque Constantinum

Maxentium bellum
soporem

exoritur.

Cum

itaque Constan-

tinus de bello imminenti sollicitus secuin pervolveret,


vidit per

in caelo crucis
:

signum
et

rutilans

an-

gelosque diceutes
lans vero

Constantine

in hoc vinces. Evigi,

spem de
tam

victoria concipit

signum

quod
ad-

viderat

in fronte sua

quam

iu militaribus vexiJJis
,

depinxit.

His itaque

religiosis

armis instruetus

versus hostem progreditur. Et ecce Maxentius agitur


in

occursum

et

cum

exercitu portis

Romae proruens

SILVESTER

-I-

49
acriter

pracoccurrit armatus.
retur
,

et 11011

Cumque utrimque tam armis quam virtute


,

pngna-

crucis victoria
et

cedcret Constantino

Maxentius ad urbem refugit,

pontem qucm super fluvium


serat incautus ascendit
;

navigiis dolosc strui iusfestinaret


,

cumque

lapsu equi
;

in praeceps agitur ac demergitur in

profundum

quo

demerso

hellum dirimitur. Sed

alia

chronica dicit

Maxentium fugatum Alexandriam se reccpisse, uhi bealam Catharinam diversis suppliciis tandem plexione capitis

interfecit.
;

Constanlinus ergo triumphat


sibi

cumque triumphanli
,

ad honorem imagines a senatu erigereutur

vexil,

lum

crucis dominicae in dextcra sua iubet depingi


:

et

subtus scribi
itaque his et
tionis
et

hoc signum iuvincibile Dei


aliis

vivi (i).

Sic

omnibus

ministris nefariae pcrsecu,

tyrannis extinctis

ad Constantinum

orbis

monarchia devenit.

Quem

postca valida caloris lepra

perfusum
tificis

a beato Silvestro

baptizatum
,

eiusdem pon-

actus plenius declarant

qui statim a lepra


,

mun-

datus est. Hic christianae fidei dedit augmenta

gratias

Deo referens
silii

sui dignatus

quod eum Deus habere ministrum consit quatinus per ipsum a britannico
,

mari usque ad orientem christiana religio

augcretur.
eius stu-

Deuique incredibile
slatuit

est

memoratu quam brevi


claudi

dio sancta creverit ecclesia. Publico

siquidcm

edicto
,

paganorum templa

sacrificia prohiberi
,

per diversa loca ecclesias Christi constitui


in construendo cxpensas ex imperiali

earumque
civitale

fisco largissime

ministrari.

Ex

terra sibi suhdila in

unaquaque

detrahens publice certum vectigal ecclesiis provincia(i)

De
p.
i.

hac insciiptione

quam multo

prolixiorem recitat Eu-

sebius

vide cpuae nos adnolavimus ad inscript. christ. Script. vet.

V.

,,

OO

SILVESTER
,

.1

]ibus cleroque distribuit


sancivit (i).
vilegia

et in

perpetuum hoc manere


pri-

Sed

et

per totnm

romanum imperium
,

singulis

civitatibus

dedit

ut omnis populus

snb episcoporum ordinatione libere Deo Christum ab omnibus adorari praecepit deserviret ; signo crucis signari munirique milites fecit supplichristianus
,

ciumque

crucis

quod prius apud romanos

erat in usu

lege prohibuit.

Alexandriae post Achillam Alexander sanctitate


praeclarus ordinatur episcopus. Iluius pi*esbyter Arrius fuit
,

qui a veritate catholicae fidei aberrans

exe-

crabile plurimis
in Dei filium
esse

dogma
et

conslituit

impie blasphemans
,

dominum Iesum Christum


,

dicens ipsutn

non creatorem non consubstantialem nec coaequalem Deo patri. Qui Arrius primtun
creaturam
Alexandriae inter confusos vulgo sectatores insectatoresque versans
pulsus
xerat
,

est.

ab eodem mox Alexaudro de ecclesia Cumque homincs quos in errorem pelle,


,

in seditiouem etiam excilaret

apud Nicaeam nrper quos Ar-

bem rum
rii

Bithyniae conventus ccc-xviu- patrum episcopo,

iussu ipsius Constantini factus est

dogma

execrabile et
,

miserum

esse evidentissirae deest


,

prehcnsum

et

homousii oppositione deiectum


,

fi-

demque orthodoxam confirmaverunt


patri filium praedicantes
,

consubstantialem
et

creatoremque universitatis
et

non creaturam
fitentes
,

sed

Deum verum

dominum con-

quemadmodum in symbolo fidei catholicae quod ibidem secundum, post primum apostolorum symbolum factum fuit continetur. Arrius vero impius et damnatus fuit tamquam veritalis inimicus et omnes cum co idem sapientes sicut Eusebius iNicomediae
,

(i)

De

liac

Constantini erga ccclesiam raunificentia Iate scri-

bilor in linro pontificali.

SILVESTEU

cpiscopus

et postoa

Euuotnius

ct

Maeedouius
,

qui

quamvis in dictiooibus

suis differrent

tamcn ut arriasa-

a vcritate exciderunt.

Mullaque ibiclem fuerunt


asseritur.

lubriter instituta.

Huic concilio beatus Nicolaus Myrinterfuisse

rbaeorum episcopus
baec saucta
110

Fuit autem
,

et universalis

svnodus prima celebrata


,

an-

imperii Constantini vigesimo

in plerisque

tamen
,

libris scribituv

decimo

sub bcatissimo papa Silvestro


,

qui Osio cpiscopo cordubcnsi ab Hispania

et

Victori

ab

Italia vices

vester papa

post

commisit apostolicas in eadem. Hic Silconversionem praefati Constantini


,

magnos
(i)

conflictus a Iudacis (i) procurante


disputatio

matre Conreciin

S. Silvestri papae

-I-

quaedam cum Judaeis

tatur in actis latinis


italicis bibliothecis

apud Suriuin

die 5i. decembris.


,

Mihi vero

coclices

comperti sunt

qui eliam gracce dispuiti

tationem illam continent. Inmduduni autem

septimo Scriptorum
111. 4-

velerum tomo

p.

i54- dixi Leontium bvzan'inum de sect. act.

collocavisse Silvcstrum

papam

inter ecclesiae

patres

atque docto:

res

propter praedictam ut puto

rcapse Leontius in
profert ix ruv
7T>o,'

opusculo a
iou8(Vj,-.

cum Iudaeis me edito tom.


in
s/.

altercationcm

nam

praed. fraementura
part. 2. p. 26.

Rursus

tomo vm.
srgoj

S. Silvestri aliud fragmcnlura extuli


Xoyiot;
(

t*jj
)

iVjoWok? dvri-

sic

enim inscnbitur
in

in

codice

de catena ms. sumptum.


vaticano
,

Denique eliam
legitur

coilice

quodam arahico
,

ubi sunt pluparlicula

rimae theologicae patrum auctoritates


,

Silvestri

rursus

quae

cum secundo

fragniento a

me

graece

edito

partim
legitur
,

congruit. Sic

enim ad verbuin apud arabicum auctorcm

Siquis in meridie arborem sole splendeute caedere vellet nonne lunc securis arborem ferirel sole undique circumve stitam ? Sane inquit Noe. Tum Sihester addidit num fieri polest ut sol feriatur aut caedatur qui ceteroqui securim ct arborem prorsus circumambit ? Sic igitur in Christo corpus quidem est arbor securis passio sol est divinitas. lam
,
:

ergo cognoscimus
lertium arabicum
io^uiu
,

tria

vaticana fragmenta

duo nimirum graeca


scriptum
,

ad uiiuni
,

idemque
:

Silveslri

seu dia-

cam Noc

iudaeo

pertinere

idque ipsum partim certe la-

SILYESTER

stantini iudaizante pcrpessus est ; in quo conflictu post multorum verborum altercationem Helena cuin omnibus iudaeis ad Christum conversa fuit.
,

UUC USQUE CIIRONICAM SUAM PERDUXIT EUSEBIUS PAMPHILI


MARTYRIS CONTUBERNALIS
;

ABIIINC

AUTEM

BEATUS niERONYMUS SUI TEMPORIS


DIGESSIT HISTORIAM.

Per idem tempus Helena Coustantini mater, femina


iucoinparabilis fidei
abiit, et loco
sil)i
;
,

divinitus admonita

caelitus ostenso

Hierosolymam crucem Domini et


,

clavos reperit
tiosi ligni

et

omnibus

rite dispositis
filio

partem pre,

desidcrabile

munus

detulit

partemque

thecis

argcnteis conditam dereliquit templo ibidem mi-

rifico regia

ambitione construeto.

De clavorum autem
,

parte filio frcnum composuit (i) quo utercfur in bellis quod frcnum Carpentoracte in civitatc Galliae in provincia arelatensi ostcnditur in ecclcsia calbcdrali
;

de

partc vero rcliqua

fccit

galeam

filio

suo bclli usibus


,

aptam. Floruit his temporibus beatus Antonius

morni-

nachorum
tutis
sit
,
,

regula, anochoretarum forma, exemplar virsanctitatis.

spcculum

Ad hunc
Domiuo
a

Constantinus

ut pro se ac liheris suis


,

supplicaret. Dodispersi

natus hacrclieus cxoritur

quo per Africam

suut Donatistac. Floruit hoc tcmpore et beatus Athaline

editum

graece aulcm deindc esse vulgantlum

quod ne
locuples

infi,

moiuin sacculorum figmentum pulemas, adcst


diximus
(i)
,

teslis

ut

doctus auclor sacculi scxli Lcontius byzanlinus.

Hoc nimirum
ff.

intelligit S.

Ambiosius

in

oratione de

oliitti

Tbeodosii

4-

el 4"-

" ni

'

n Constanlino completum
lt
:

dicit illud Zr-

chariae xiv. 20. prophelicum

ia illo die ciii quocl


.

er/ui esl

saiictum Doinino omnipotenti


eius infuso sibi

Quod

super Jrenum illa sanctae

memoriae Jlelcna inaler

Dei

spirilu revelavit.

SILVESTER

I-~

53
,

nasius

vir mirabilis et aeterna

memoria dignus

qui

quautas persecutiones pro fide catholica sustinere


ruerit
,

me-

tripertita historia et liber vitae ipsius


,

quamvis
,

nou ad pleuum

commemorant. Hic diu post pro inin quodam puteo apud Tretegritate fidei ostendenda symbolum " quicumque vult compoviros latitans suit. Hoc tempore natus est Hieronymus divinae legis
,
,

interpres.

Romae Gonstantinus
lalium
,

exstruxit

domino Salvatori
a

et

sancto Iohanni Baptistae ccclesiam intra lateranense pa-xii-

cophinos lerrae propriis humeris

fun-

damento deportans
esse

caput et

quam ecclesiam vohiit matrem omnium ecclesiarum


,

et censuit
,

eamque
qunque

Silvester papa soliemniter consecravit. Fecit et eccle-

siam beato Petro in templo Apollinis


ecclesiam beato Paulo
tavit
, ,

fecit

quas auro argentoque locnple-

ibidem in thecis preciosissimis ipsorum corpora


et

recondens. Fecit

basilicam beato Laurentio martyri

in via tiburtina in agro

Verano supcr arenarium cryfecit

ptae

et

usque ad corpus beati Laurentii

gradus

ascensionis et descensionis. Aedificavit praeterea


,

Bv-

zantium maritimam civitatem quae Constantinopolis dicilur ; imperialem vero sedem ibidem constituit. Dignitate

tamen romani

ratores appellati sunt qui postea

non conslantinopolitani impeimperium tenuerunt


,

unde
ca
silio

et

Constantinopolis dicta est altera

Roma

et cir-

eam

regio Romania. Praeterea Silvester papa con,

Constantini augusti

post

nicaenum concilium

aliud -cc-lvii. episcoporum celebravit in

Urbe

in

Arrium
deat

et

Photinum Sabelliumque damnavit.


et

quo Idem

pontifex constituit ut nullus laicus crimen clerico auinferre


,

Idcm

constituit ut sacrificium

quod diaconi dalmaticis utcrentur. altaris non in serico

5A

SILVESTER

-I-

nre in panno tincto celebretur


ei lerra procreato
in sindonc linea
,

sed tnntum in lineo

sicut corpus
est.

domini Icsu Christi

sepultum

His quoque temporibus

multae gentes in Christum crediderunt. Gens Ibero-

rum

per

qunndam mulierem christinnnm ab


est.

eis

captnm

conversa

Similiter in India per duos pueros chri-

stianos Christus annuncintur.


in pace
itl

Hic beatus pnpa Silvester


iuxta palatium Octaviani

obih

sepultus

Romae

loco

quod dicitur ad Caput.


XXXVII.

MARCCS

!!

M
bus
bus

.arcus secundus nationc

coepit anno

romanus ex patre Prisco Domini ccc-xxxvm- in alia vero chronica


,
,
,

scribitur -ccc-xl- Sedit annis


-xx,

-n-

mensibus -vm-

die-

in chronicis vero Ilieronyuii et Prosperi scri-

bitur
-x-

eum
Hic
,

sedisse

mensibus

-viii-

Vncavit sedes die-

constituit ut episcopus osticnsis, qui

Papam

consecrat
alta

pallio uteretur

ct ut

symbolum

in missa

voce cantaretur. llic beatum Eusebium vercellenordinavit.

sem episcopum

Scpultus est

Romae apud
,

sanctum Petrum, cuius fcstum recolitur nonis octobris.


Constantinus donec vixit habitum regium gemmis
caput
et

suum pcrpetuo diademate


,

cxornavit.

Nutrivit
,

semper bonas arles sed praecipuc studia littcrarum nunc legens nunc scribens nunc mcditans. Scien,

duni

cst

etiam quod Constnntiuus duos fratres habuit


,

non quidem ex eadem matrc scd ex eodem patre quorum unus Dalmatius alter vero Constantius vocabatur. Dalmatius quidom sui nominis habuit filium qui
,

cacsar fuit constitutus


filios

Constantius vero duos habuit

Gallum

et

Iulinnnm; qunrum Gnllus modico tem,

pore sub Constantio augusto cacsar factus

sed ab ipso

marcus

-ii-

55

peremptus
obtinuit.

fuit

Iulianus vero imperium postea solus

Con.stantinus
villa

cum bellum

pararet in
,

Persas

in

publica iuxta
filiis
filii

Nicomediam

rem publicam beue


-lxyi,

dispositam
Postea
tres
,

tradens obiit anno aetatis suae


eius

Constantius

Constantinus

et

Constans
,

ex caesaribus

appellantur augusti. Dicunt


,

quidam sicut in bistoria tripertita legilur Constantinum augustum in extremo vitae suae ab Euscbio nicomediensi episcopo arriano rebaptizatum, iu arrianum dograa conversum
stantino dicitur
,

esse.

Sed boc mendose de

isto

Conap-

quia beatus Gregorius in registro lo,

quens Mauricio de eodem


pellat
,

eum bonae memoriae


-xiii

et in bistoria

tripertita actus eius

atque facta
(i) beatus

bona inveniuntur. Et super psalmum

Ambrosius

dicit

eum magni
Unde
xxi.

esse meriti
fidei

apud

Deum

quia primus imperalor viam


cipibus dereliquit.
talogo sanctorum
sollemnitate agunt
risimile est
sipuisse
, ,

et devotionis prin-

et

graeci Constantinum in ca,

adnumerant

et

festum de ipso

die mensis maii.

cum Non enim vetantum deet spiri-

tantae devotionis principem in

ut

baptismum quem a beato Silvestro susce-

perat

per
a

quem
peccato

se et corporalitcr a lepra

tualiter

mundatum coguoverat
in

ac ipsum
,

Cbristum
dimisisse
(1) (2)
,

se
et

vidisse

baptismo

testatus fuerat
(2).

sic

ut

rebaptizaretur consensisse

Unde
Con,

Imrao dic in omtione de obitu Theodosii ff.


S.

to.

Ambrosius

loc.

cit.

ait

baplismatis gratiam

stantino in ultimis conslituto omnia peccata dimisis*e. Ergo

Ambrosius Constantinum putabat


a

in

morte quidem baptizatum

sed

calholicis

ministris

secus

enim peccasset polius Conslantinus

quam peccatorum veniam

obtinuisset.

Namque

ab

haereticis vali,

dum quidcm baptismum


forte nccessitas cosat.

sed

tamen

illicilum calholicus accipit

nisi

56
propter eximiam

MARCUS

II-

qnam habuit

erga cultum Christi re-

Iigiouem
,

et

propter nimiam

suam crga clerum reve-

creditur hoc ab adversariis fidci fuisse confirentiam ctum. Sed haec quae mendose de praedicto Constantino

dicuntur

de

filio

eius Constantio
-ccc-xl-

omnia vera

esse in-

veniuntur.
Vincentii
,

Anno Domini
in

secundum clironicam
,

quadam

vero chronica dicitur .ccc-xli


et

Gonstantius

eum

Constantino
,

Constante fratribus suis


.xxiiii,

adeptus imperium

imperat annis

in

vero chronica dicitur xxm Imperavit Antiochiae


stantius,

quadam Con-

Romae Constans,
XXXVIII.

in Galliis vero Constantinus.

IIJLTUS

-i-

.uLirs l

primus natione romanus


-ccc-xl.
,

cx

patrc Rustico

coepit

anno Domini

iri

quadam vero chronica


,

dicitur ccc-xliu- Sedit annis

-xi-

mensibus
et

-u.

diebus

vm- Iu chronicis vcro


tur annis
-xvi,

Hieronymi
.nit

Prosperi scribi-xv-

meusibus

Vaeavit sedes diebus

Constantius autem confirmatus in regno magis arrianis

quam

calholicis favere coepit. Factus est inde

Ar-

rio eiusque discipulis

promptus

et

facilis

quia suacredat

detur Constantio ut quosdam gradus in


<-t

Deo

qui per ianuam ab errore idololatriae fuerat egres,

sus
rit

rursns iu sinum eius dum in Deo gradum quaetamquain per pseudothyron inducitur. Perverso
,

igitur
tatis

zelo poteslas
vis

armatur

illusa

et

sub nomine pie-

persecutionis acrius agitatur. Denique rabies


et

arriannrum
ferbuit
,

ceterarum haercsum hoc tempore


Alexandria

ita ef-

ut in multis civitatibus

diversi ordinarentur
et

episcopi.

Antiochia enim

et

Constauti-

nopolis multo temporc binis sive ternis praesulibus di-

videbantur in semet

ipsis

et

interdum miscrabili con-

iulius

-i-

07

tentione dissentiebant

caedesque pluviraae catholicis

ingvuebant. Celebvata sunt hoc tempove multa concilia

pvoptev Avvii infidelitatem nequissimam


plices

cuius

com-

multavum uvbium praesules

dolo inimici de-

cepti sunt evvantes et in

evvovem inducentes. Siquidem


est

quinto Constantii impevantis anno actum

Antio-

chiae -lxx. episcopovum concilium, ubi Photini dogma,


Sabellii libyci
,

et

Pauli samosateni

damnatum

est

et

vecta fides exposita sub Constantii pvaesentia.

Coustantinus
inseclatuv
,

dum Constantem

fratvem suura bello


,

incauta petulantia pvoelio se ofFevens


est.

a du-

cibus illius iuxta Aquileiam occisus

Flovuit hoc

tempore Hilarius pictaviensis episcopus, qui nimia profunditate subtilis et cautissimus disputatov
scientiae
, ,

thesaurus

lux doctrinae

ahas scripturarum divinarum


adduxit
#

abyssos in
legevit,

medium reverenter non credit eum dicere

cuius dicta qui

sed tonare. Floruit etiam


,

Eusebius vercellensis episcopus

quem

Iulius papa epi-

scopum consecraverat. Eodem tempore Vercellae civitas Liguvum primatum tenebant quera postea Mediolanum obtiuuit. Florebant tunc beatus Nicolaus Athanasius alexandrinus Maximinus quoque trevirensis episcopus ; a quo cum Athanasius praefatus a Constantio quaereretuv ad poenam, honorifice susceptus est. Hi omnes et doctrina praecipui et sanctitate praeclari,
,

immobilcsque columnae raagnam fidelibus constantiarn verbo fidei atque rairaculis praebuerunt. Erat enim facies ecclesiae
velut lurninaria
ecclesiae

quaedam

tunc deformis

cum

hinc premerentur catholici

illinc

invalescerent arriani.

Florebant quoque sanctus Pa,

phnutius
soys

Victovinus vhetov
,

sanctus

Hilavion
,

san-

ctus Epiphanius
ct

et

multi evemitae ac sancti

ut Si-

Pastov abbas.

58

IULIUS

-I-

Constantius adversus Persas et Saporem

sopotamiam vastaverat
certavit
;

novem

proeliis

qui Meparum prospere


,

novissime seditione atque intemperantia mi-

litum adoriri nocte

pugnam
,

tractans

partam paene
,

vi-

ctoriam insuper victus amisit. Constans


lerandis vitiis dedisset

cum

se into-

ac poena provincialium favo,

rem militum compararet


cui Helena

Magnentii dolis in oppido

nomcu

in proximo Hispaniae occisus est.


-x-

Iulius vero papa post exilium


tas tribulationes
,

meusium

et post

mul-

quas a Constantio imperatore perpes-

sus fuerat
est
;

ad sedem beati Petri


duas basilicas
,

cum

gloria reversus
,

et fecit

unam
Urbe

in foro

aliam sancti

Valentini via flaminia. Hic sepultus fuit in coemeterio

Calepodii

miliario tertio ab

cuius festivitas agi-

lur pridie idus aprilis.

XXXVIIII.

LIBERIUS.

Xjieerius natione romanus

ex patre Ligusto
-ccc-lv.
,

de rein qua-

gione via

lata

coepit

anno Domini
-vn-

dam

vero cbronica dicilur annis

.ccc-liiii,

Pontificatum
-in-

tenuit

aunis

-x-

mensibus

diebus

Hic pro

fidc catbolica

a Constantio imperatore in

exiHum de-ccc-lxii-

trusus est

eo quod noluisset consentire baeresi arriaviii;


,

nae

episcopatus sui anno

Domini
-ix-

se-

cundum cbronicam Hieronymi


speri

in cbronica vero Pro,

scribitur

episcopatus sui

exilio tribus annis. ut

Quo

facto

anno omnes

fuitque

in

clerici iurarunt

nullum alium susciperent. Vcrum Felice Liberii

presbytero ab arrianis in ipsius sacerdotium substituplurimi deieraverunt. Qui tamen Felix fidem nicaenam inconcusse tenuit et servavit et celebrans Romae concilium cum duos ibi presbyteros Ursacium et
to
,

LIBEP.IUS.

^>9

Valentera arriana peste cognovisset infectos , nec non imperatoris Constantii familiares , Constantio non consentiente

immo
Unde

aegre ferente
,

eos

concilio -xlviii-

episcoporum expulit
praecidit.
suit
,

et

ab ecclesiastica communione
qui taedio victus
;

indignatus Constantius Felicem depo;

et

Liberium revocavit

exilii

haereticae pravitati subscripsit (i)


(i)

atque

ita

Constan-

Liberii

causam doctissime
qui leget
,

scribit

Baronius ad

annum Ch.

iam requiret quod ad tantae 357. rei cognitionem verumque statum adtinet. Sirmianae formulae primae , quae diserte non erat haeretica, subscripsisse Liberium latam
n.

58-70; quem

nihil

sanctum Athanasium sententiam sanxisse nicasse , et sic grande scandalum in ecclcsia


in

cum

arrianis
,

commu-

effecisse

concedit Ba-

ronius

haereticum tamen fuisse ncgat

idque diu multumque de-

monstrat. Consonat Natalis Alesander hist. eccl. saec. iv. dissert. 32.

cum

Mansii animadversionibus.

Nam
,

reliquos

huius controversiae

scriptores infinitum sit


dissert. 3. collect.

numerare
tora.

quos inter Petrus Corgnius iu


,

Zachar.

10

Liberium omni culpa absolvere

nititur.

Certe Iustinianus imperator in suo tractalu adversus

Mo3o4)

nophysitas a
liquide ait

me
sed
,,.

his annis edito

in Script.

vet.

tomo vu.
(

p-

" romanos Pontifices numquara invicera


,

doclrina

dis-

sensisse

rectam veramque

custodisse

Quod
;

fidem ad suam usque aetatem gravissimum graeci Augusti testimonium nenara


si

mo non
sic

plurimi faciet

Liberius arrianus fuisset

numquam

Iustinianus loqui potuisset. Denique in inedita Bonizonis sutrini


,

episcopi canonica collectione seu decreto

nova quaedam hberiani

quae ita se habet. , Liberius post lulium suscepit pontificatum. Hic exiho deputatur a Constantio eo quod noluisset haeresi arrianae conlapsus milisque
notio exhibetur

admodum

sentire

et fuit in

exilio annis -iir


,

Postea vero multorum


arria,

religiosorum rogatu
nis ut
si

et

maxime ad sedandam Imperatoris


,

quam habebat erga christianos crudelitatem concessit unam haberent Romae ecclesiam. Quod factum
,
,

licet

ab aliquo alio fieret non esset viluperabile ne auctoritas tamen romani Ponti/icis omnes posset ad hoc tam crudele communi cum consilio ab omnibus cainjlectere episcopos
,

tholicis

hoc concessum cassaluf

"'

et

iie.

nnmfn

e<u<; in-

(jO

LIBEKIUS.

tius convocato concilio


,

cum

haereticis arrianis et

cum

Ursacio ac Valente Liberium reposuit in sede. Sicque infelix Liberius basilicam sanctorum Petri et Pauli et
sancti Laurentii sex tenuit annis
,

ubi facta est proinde


et clero
;

persecutio

magna

in

urbe

et

populo

ita

ut
,

intra ecclesias clerici et presbyteri tunc ab

arrianis

non probibente Liberio

necarentur

(i).

Qua

persecu-

tione beatns Eusebius presbyter in

Urbe per quosdam


et

cubiculo interclusus interiit, quia Liberium esse haere-

ticum declarabat. In chronica vero Hieronymi


speri scribitur:" isto

Pro-

modo

Liberio in exilium ob fidem


,

truso

omnes

clerici

iuraverunt

ut

nullum

aliuni

susciperent.
,,

Yerum cum
,

Feiix ab arriauis fuisset in


pluritni

sacerdotium substitutus

peieraverunt
;

et

post annum laedio victus


,,

cum

Felice eiecti sunt

quia Liberius

exilii et

baerelicae pravitati subscribens


,,

Romam

quasi victor intraverat.

In hisloria vero

eCclesiastica lib. ix. cap. xxiiii. ita scribit auctor histoter catholicos recitaretur
et

prohibilum quamquam sanctus sit bealo Ambrosio teste laudabilis. Sepultus est in basilica apostolorum Principis.
, ;

bonus

et

Ambrosii quidem testiraoniura


et 4-

de

Liberio

extat

lib.

m.

i.

de virginib.
oralio
,

ubi orthodoxa recitatur Liberii ad Marcellinara


ante cuius initiura nec

monialem

Liberius dicitur beatae ct sanctae

non in calce ab Ambrosio memoriae. Et quidem pares


viris
,

de Liberio laudes ab
silio

aliis

sanctis

gravibusque

puta a S. Ba-

raagno ep. a65


et

Quamquam
ccclesiae
p.
,

Epiphanio haer. 75, scriptae occurrunt. multae adversus euradem vituperationes apud an,

a S.

tiquos leguntur.

Deniquc

in

martyrologio Coptorura

alexandrinae

cuius descriptionem nos divulgaviraus Script. vel. T. iv.

97. Liberius

papa sanctus

dicitur et

acerrimus catholicae
dict.
n.

Jidei aduersus arrianos propugnator.


(1)
fieri

De hac persecutione Baronius


haec de Libcrio credantur
,

an.
,

5j.

possit ut

siquidein eius

Qui vero memoriam

tantopere houorabat Ambrosius

cquidem non video.

LIBERIUS.
riae
:

6l
episcopus Coustantio
;

" Liberius urbis

Romae
cle

vivenle regressus est


,,

exilio

secl

an

lioc

quod

acquieverit voluntati

ipsius Constantii
,

ad
a

subseri-

,,

beudum

an ad populi romaui gratiam


,

quo pro-

ficiscens fuerat exoratus indulserit


,,

pro certo com-

pertum non babeo.


XL. FELIX

-II-

JT elix secundus proxime memoratus, natione romauus,


ex patre Anastasio
,

exulante Liberio substitutus est in

papatum anno Domini -ccc-lxvi-, secundum aliam chronicam -lxix- Sedit anno uno mensibus -iiii- diebus -n,

Omues
ravit

dinumerantur sub papatu Liberii secundum chronicam Damasi papae. llic Felix decladies Felicis

Constantium filium Constantini magni


,

esse bae-

reticum

et

secundo rebaptizatum ab Eusebio nicome;

diensi episcopo arriano


stautio depositus

et

propter hoc ab eodem Con,

de papatu
,

secedens in

quendam
;

lo-

cum non
scribitur

longe ab Uibe

postea pro fide capitis de-iiii-

collatione martyrio
-x-

coronatur
,

kal. augusti

alibi

kal. augusti

anno Domini

.ccc.lxvii-

LIBERIUS ITERUM.

JLjiberius

ante dictus

secunda vice repositus coepit


-ccc-lxvii-

post Felicem anno Domini


circa
cio
;

Sedit annis

-v-

vel

quem postmodum Damasus papa synodali iudicondemnavit et omnc quod fecerat adnihilavit (i).
,

Arrianis igitur saevientibus


(i)

et

persecutionem movenfiJci

Forfasse in Damasi decreto quo violatores nicaenae


n.

eliain

mortuos damuavit (de quo Baronius ad an. 375.

i3

inlcl-

ligebatur

anonymus etiam Liberius. Sed hacc

videlicct incerta sunt.

62
tibus
,

IIBERIUS ITERUM.

Coustantius favens parti


,

eorum

catholicos epi-

scopos id exilium iubet trudi


bius vereellensis
,

inter quos erant Euse,

Lucifer caralitanus

Dionysius me-

diolanensis illustres episcopi. Pancratius

quoque romaet ossa

nus presbyter
nati.

et Hilarius

diacouus exilio suut dam,

Hoc tempore
apostoli
,

reliquiae Timotliei

beati

Andreae

nec non Lucae evangelistae a confavore suscepta sunt. Synodus


in

stantinopolitanis miro

ariminensis facta est

qua primum antiqua


,

fides de-

cem primum legatorum debinc omnium proditione damnata est et omnes paene ecclesiae toto orbe sub nomine pacis et regis, arrianorum consortio polluuntur. Victorinus rhetor natione afer et Donatus gramma,

ticus

praeceptor Hierouymi clari babentur. Paulinus


in

cpiscopus Trevirorum

Phrygia ob fidem Cbristi


est in

exulans moritur

(i).

Orta

Syria baeresis anthro-

pomorphitarum

a syro

quodam Audaeo nomine bnius


quidem
fatue intelli,

perversi dogrnatis inventore. Hic

gens quod scriptum

cst

faciamus
,

nem

et

similitudinem nostram

hominem ad imagihumanam formam as-

serebat

Deum

habere

partibusque corporeis circum-

Ke autem vera quod scriptura plerumque commemorat Deum oculos habere vel manus ceterasque buiusmodi corporis partes nequaquam intelligenda est corporalis formae distinctio sed potius quaedam
scriptum.
, ,

potenliae spirituales.

Constantius augustus xix regni sui auuo Iulianum

patruelem suum Galli fratrem sublimat in caesarem

dansque

coniugem Helcnam sororem suam eum ad Gallias contra barbaros destinavit. Hic Iulianus ab initam saecularibus quam divinis litteris tio christianus
ei
,
,

(i)

Alius
in

cod.

moratur

sed
'jj.

moritur letiuundum
Coustantii.

esl

cuiu

Hieronymo

chronico ad an.

LIBERIUS ITERtfM.

63
,

cruditus

sed ex christiano in
,

paganum declinans

dc

interim suspicionem celaret

attonsus monasticam si-

mulabat vitam
est constitutus.

denique in ccclesia Nicomediae lector


Itaque Iulianus a Constantio caesar fa-

ctus eversas oppressasque Gallias ab hoste strenuissi-

me

in

integrum

restituit

Alamannorum magnam mul,

titudinom parvis copiis stravit

Rheno Germanos

re-

iunxit. His elatus successibus fasligium usurpavit augusti


,

et

mox

Italiam Illyricumque pervadens

Con,

stantium parthicis bellis occupatum regni parte privavit.

Constantius autem scelere Iuliani comperto


,

di-

missa expeditione Parthorum


revertitur
,

dum

ad

civile

bellum

inter Ciliciam

et

Cappadociam

in itinere

defunctus

est.

Itaque factum est ut qui ecclesiae uni,

talem disciderat

totum tempus imperii

sui bellis

tam

in consanguineos

quam

in cxtraneos duceret inquie-

tum

ac sub co acciderent

inuumerae tam populorum


Iulianus
-i-

quam Anno Domini


in

locorum ruiuae.
ccc-lxiiii-

iamdudum
,

caesar
-vin,

post autem augustus imperat anno

mensibus
.11
,

quadam vero chronica

dicitur annis

mensibus

viu-

testate iusectari coepit,

Hic christianam religiouem arte potius quam pohonoribus magis alliciens quam
,

tormentis impellens. Aperto tandem praecepit edicto

ne quis christianus docendorum liberalium studiorum


professor esset. Sed

tamen omnes ubique propemodum,


,

amplexati conditiones praecepti

officium potius

quam

fidem deserere maluerunt. Iulianus itaque coepit erga

cultum idolorum
edici
,

fortius insanire.

Dehinc publice iubet


aut cin-

ut christiani milites aut sacrificarent

gulum deponerent

militare. Dicebat
,

nem provinciarum
officium christianis

militiae

enim procuratiocingulum iuris docendi


,
,

non debere committi

utpote qui-

6^

LIBERIUS ITERXJM.

bus lex propria contraibat. Multi autem in fide viripalmam martyrii perceperunt ; iuter liter persisteutes
,

cruos
tini

Paulus
filiae

et

Iohannes Coustautiae magui Gonstau-

cubicularii glorioso sunt martyrio coronati.

Tunc

Arethusii et Gazaei sacrarum virginum uteros


,

diviserunt

et

hordeo cumulautes porcis ad comeden-

dum

dederunt.

Marcum
,

etiam suae urbis episcopum


,

reverendum primum per plateas tractum ac dilaceratum truncatum auribus graphiis


sanctitate et canitie
,

transfixum a pueris

dehinc in foetentia loca deposi-

tum

liquamine ac melle perunctum appendentes in

porta exposuerunt vespis et apibus comedendum. Helio-

quoque Gyrillum diaconum non solum proieex eius iesed etiam secautcs ventrem ipsius impune ; nam huiusmodi core comederunt. Sed non auctores sceleris dentes linguas visumque perdentes tabe consumpti sunt. Innumera quoque alia in omni
politani

cerunt

terra et mari ab impiis

commissa sunt contra

pios.

Tunc
et

Hilarion monachus signis admirandus et vita,


in Palaestina
,

plurimorum

monasteriorum fundalor

per diversa fugiebat loca


lens
,

latere cupiens sed

quia ubique

nomen
,

eius et sanctitas

nou vaper daemo,

nes vulgabatur. Per idem tempus Valentinianus

post-

modum
celans
,

imperator

erat millenarius et circa palatium


pietate

constitutus.

Hic zelum quem habebat pro


die

non

quadam

dum quoddam templum

ingredere-

tur Augustus, et ex utraque parte valvarum adstarent


ministri templi
,

qui aspersione aquae, ut diccbant, in,

gredientes purgarent

Valentinianus praccedens Prin-

cipem
se illa
fuisse
;

aspersionis guttam sua vidit in

chlamyde

et
,

indignatus pugno ministrum templi percussit dicens


aspersione maculalura poiius

quod videns Imperator,

iussit

quam purgatum eum in custodiam

LIBEB11TS

ITEBUM.
destinari. Iudaeis

65
idem
re pa-

recipi, et

demum

ad

eremum

Iulianus licentiam dedit

templum Hierosolymis
terrae

randi

qui ex diversis locis convenientes


,

cum omnia
molus

reaedificationi necessaria praeparassent

non solum fundamentorum saxa comin qua erat multitudo planantur. Porticus quoque et omsubito corruit operi insistentium iudaeorum
ingens oboritur
,

et

longe iactantur

sed et paene totius loci aedificia


,

nes qui

ibi

reperti sunt

opprcssit.

De quadam ctiam
,

aede

qua ferramenta ct alia operi nccessaria servabautur repente globus igneus emicuit et per me,

in

dium

plateae discurreus

omnes qui aderant de


ita

iudaeis

adussit. Sequenti ctiam nocte in vestimentis

omnium
evidens
,

qui residui erant

signum crucis apparuit

ut deleri non posset. Sic igitur deterriti iudaei male

coeplum opus deserunt et locum. Porro Iulianus bellum adversus Parthos parans
suis

diis

sanguinem cliristianorum devovit


si

palam persecu-

turus ecclesiam,

posset victoriam adipisci.


iussit
,

JNam

et

amphitheatrum Hierosolymis exstrui


versus a Parthis episcopos innocuos

in

quo

re-

omnesque eiusdem
,

loci sanctos bestiis sacvissimis laniandos obicoret

ipse-

que spectaret. Itaque postquam a Clesiphonte castra movit, dolo cuiusdam transfugae in deserla perductus
,

cum fame
suis

et

siti

exercilnm apostata perdidisset


exivisset
,

et

agminibus ineonsultius
iiia

ab obvio forfe

equite hostium couto

perfossus est; acceptoque vulin

nere

sanguinem proprium manu


vicisti

aerem iaclans
:

blaspliemiam in Ghristum protulit dicens


lilaee
,

vieisti

Ga-

atque miser in his

vocibus

expiravit.

Sicque miscricors Deus impia consilia impii morte dissolvit.

Iu vita tamen beati Basilii cacsariensis dicitur


:

sicut Fulbertus carnotensis eniscopus attestatur

cum

(5(5

LIBET.irS

ITERUM.

Iulianus apostata pergens contra Persas in Cacsaream

Cappadociae pervenisset
Basiiius obviavit;
Josopliatus
reris
!

cnm

christianis

ei
:

jsanclus

quem
ei

videns Iulianus dixit


:

sero phi-

sum

o Basili. Cui ait

utinam philosophapro paest

Et obtulit

benedietionis nomine tres hordearecipi


,

ceos panes.

Quos quidem iubet


:

et ei

nibus foenum mitti dicens


,

hordeum iumentorum

pabulum rccipiat et ipse foenum. Respondit Basilius : nos quidem quod comcdimus tibi obtulimus ; tu vero reddidisti nobis unde bestias tuas nulris. Unde ad hoc
,

iratus Iulianus respondit

cum

Persas subegero

hanc

urbcm destruam,
hordeifcra. Exin

et

arabo, ut

fiat farrifera

magis

quam
cum,
scdens

bcatus Basilius

Iuliani interitum in
vi.

visione cognovit. Sed et historia tripertita lib.

inquit

Iulianus esset in Perside obsessus


,

et

equo dcficicntem exercitum confortarct


felicitatis

et

inermis spe

suae praesumeret
,

contra ipsum iaculum re-

pente delatum
tus

discurrens pcr brachium in eius laest


,

immersum
vitae
;

et ex

hoc vulnere nactus

est ter-

minum
immo
uni.

quis vcro iuslissimum vulnus intulerit

ignoratur.

Anno Domini
discrimine post
crcatus iinprrat
nobilis
,

-cgc-lxvi- *

Iovianus in

summo rerum
fortis

mortem

Iuliaui ab cxercitu imperatoi*


-viii-

monsibus

Hic

fult vir

ct

et illo

lempore millenarjus quo Iulianus mi-

litibus suis proposuit

optionem
;

ut aut militiae ccde-

rcut aut idolis immolarcnt

maluil autem cingulum dc-

ponerc militare (puam praeceptis impiis obedire. Huuc

tamen Iulianus ad bellum parlhicum proficisccns I)el3i necessiiate inter viios mililarcs habebat. Qui cum violentcr post Iuliani

necem ad imperium
se

a mililibus tra-

hcretur
perarc
,

dixit

noi;

vcllc

paganis hominibus im-

cum

ipsc existcret

christianus.

Cumque

vox

LIBEP.IUS ITERIJM.

67
dicentium
,

omnium

ei

consequenter
,

acclamasset

se

voluntati eorum acquievit quoque christianos esse imperiumquc suscepit. Factus ergo imperator cum et et hostibus eircumsepius locorum captus angustia nullam evadendi prospiceret facuhalem foedus cum Sapore rege Persarum pcpigit partemque superioris
,

Mesopotamiae

mano
statuit

exercitu inedia

rex Persarum roiam consumpto forum victualium in deserto. Sicque Iovianus de medio hostium
illi

concessit.

Moxque

excrcitum reduxit illaesum. Inde ad Illyricum rediens

cum

in
,

cubiculum quoddam novum


calore

sese

cubitum

re-

cepisset

prunarum
-ccc-lxvii.

et

ardore parietum calce


Valcntinianus tribunus
*

nuper illitorum gravatus vitam finivit.

Anno Domini

immo

LXIV.

scutariorum de Pannonia cybalensi apud nicaenam ur-

bem consensu militnm imperator


nis
.xi-

creatus imperat an,

secundum chronicam Vincentii


.xiiii-

in

quadam
,

ve-

ro chronica dicitur an-nis

Hic ab impio Iuliano


expulsus
sed
fortitudine sed

pro

fidei

constantia

militiae tribunatu
,

retribuente
et

Deo

restitutus

non modo

tempcrantia
;

et iustitia

atque corporis magnitudine


,

praefulgebat

vir per orania egregius


;

et

Aureliano in

omnibus

similis

nisi
,

quod severitatem
crudclitatem
et

eins

nimiam

et

pareitatem

quandam
cu:n
ei

et

avaritiam interextitisse pcr-

pretabantur. Sic etiam regalis


hibetur
,

urbanus

ut
,

alium consortem dare


:

lemtaret
,

exereitus
niilii

responderit

vestrum

o commilitones
,

fuit

regimen dare imperii ; vestrum ut hoc ego suseepi non est de rebus communibus cogitare. Moxque
,

fratrem

suum assumpsil
,

in

regimeu

partes sibi ocei-

duas retinens

illi

vero orienlales regendas concedens.


,

Porro Valens frater Valenliniani

eum esset calholicus coniugis suae quae arriana erat collocjuio est seductus

G8
et

LIBEIUUS ITEUUM.
,

ab Eudoxio arrianorura episcopo

qui tunc constan,

tinopolitanam ecclesiani rcgere videbatur


ptizatus ct persuasus
,

secundo ba-

in saevissimam haeresim decli-

navit
illa

iuramento se coi'am Eudoxio obligans quod in

impietate permaneret

traria
xit
,

uudique expelleret consapientcs. Malignam tamen insectationem diu te,

et

uec voluntaii admiscuit potestatem quousque vi-

ventis

adhuc

fratris auctoritate

compressus

est.

XLI.

DAMASUS

D
mi

amasus primus natione hispanus


,

cx patre Antonio

coepit
eitur

anno Domini ccc-lxx- in alia vero chronica disecuudum chronicam vero Hierony-ccc-lxxi,

coepit imperii

Valentiniani et Valentis anno


et

-u,

Sedit autem

post Liberium
,

Felicem annis

-xvhi.

mensibus
elegans

-u-

diebus

-x-

Vacavit sedes diebus

-xxx-

Hic
,

in
et

versibus

multaque

brevia opuscula epico metro

eompouendis ingenium habuit edidit. Hic


,

multa corpora sanctorum requirens invenit tumbas versibus decoravit. His temporibus
India Iosaphat eremita faclus
,

quorum

floruit in

et.Barlaam qui ipsum


beatus Hieronymus

convertit. Floruit et Apolliuaris antiochenus in scri-

pturis sacris eruditissimus

quem
fiiius

reverenter audivit.
tio

Anno

Valentiniani et Valenlis ter-

Gratianus Valentiniani

Anibianis factus est

Anno Domiui -ccc-lxxii- sanctus Hilarius pictaviensis episcopus romanorum lucifer ecclesiarumque lucerna et prctiosus lapis et apex ad qucm morimpcrator.
,
, , ,

talium vix ulJus ascendit

qui pulchro sermone aureo,

que ore loquitur universa

obiit.

Athanaricus rcx Gothorum chrislianos in gente sua


crudelissime perseculus, plurimos

eorum ob fidem Chri-

DAMASUS
sti

-I-

69

coronam martyrii sublimavit ; quorum quam plurimi in romanum solum fugei'unt. Flointerfectos ad

ruit hoc
aetate

tempore Didymus alexandrinus


,

qui in parva

et ob id elementorum quotamen miraculum sui omuibus praebuit geometriam astronomiam quoque et ut dialecticam aritbmeticam quae vel maxime visus indigent usu ad

luminibus orbatus
,

que ignarus

perfectum didicerit.

Ts

plura

nobiliaque conscripsit
,

commentarios
tbaei
et

in

psalmos omnes
;

in

evangelium Mat-

Iobannis
,

librnm quoque de Spiritu sancto


de graeco transtulit in

composuit

quem Hieronymus
,

latinum. Per idem tempus patres


antiquitatis merito

monacborum
,

vita et

Macarius
,

Isidorus
,

aliusque

Ma,

carius
li
,

atque Heraclides
,

Movses
viri

Beniamin

Pambo Antonii Paulus Poemen et


et
, ,

discipu-

Ioscpb

per

Aegyptum maxime
,

in Nitriae partibus clari

babe-

bantur

qui consortium vitae et actuum non

cum

ceteris mortalibus sed

cum

angelis credebanlur habere.

ronensibus episcopus datur

Martinus Tuomnibus virtutibus et prodigiis inclytus. Atbanasius alexandrinus post multos agones multasque patientiae coronas anno sacerdotii sui -xlvi. migrat ad Dominum -vi- nonas maii anno ccc-lxxihi. Qui interrogatus de succcssore Petrum tribulationum suarum participem delegit sibi in saccrdotium subrogandum. Sub boc tempore Ambrosius adbuc catbecumenus Mediolano datur episcopus sub anno Do-ccc-lxxih- beatissimus
,

Anno Domini

vir

mini
retur

.ccclxxiiii. vel
,

lxxv-

Hic

dum plebem

alloque-

ut seditionem inter catbolicos arrianosque


,

comsubito

pesceret pro loco et officio praefecturae suae

vox infantis insonuit Ambi-osium episcopum.

Ambrosius capitur

et

baptizatur

et

magna

laetitia

pontifex consecratur.

Moxque cum Hic cum quadam


octavo die

O
:

DAMASUS
ecclesia faceret
ei
,

die verbum in qui angelnm


,

quidam arrianus
cjuid

vidit

susurrabat in aurem

deberet

populo praedicare.
Interea Valentinianus
littoribus et

Saxonum gentem
,

iu oceani

palndibus inviis sitam

virtute ac agilitate
,

tcrribilrm

periculosam romanis finibns


,

et

irrnptiofi-

ncm magna mole meditantem


nibus oppressit
,

in ipsis

Francorum

Francoscjue multis proeliis lacessivit.


,

Porro Franci origiue troiani

post eversionem Troiae

Tbraciam super ripam Danubii consederunt intra tcrminos Pannoniarum aedificantcs ibi civilalem cjuam vocaverunt Sicambriam manserunlquc ibidem uscjue ad tcmpora Valentiniani
digressi
,

Priamo duce

iuxta

imperatoris

a cjuo

inde expulsi proj)terea quod tributa

romanis iuxta morcm ceterarum gentium solvere recuegressi indc sarent Marcomiro Suinione et Gene,

baudo ducibus babitaverunt iuxta ripam Rheni io confinio Germaniae et Alamaniae ; quos cum multis proeliis

vincere potuisset

postmodum idem Valeutinianus attemtasset proprio cos nomine Fraucos


,

nec

id est

autem tempore in tantum Francorum excrevit ut totam tandem Germaniam et Galliam usque ad iuga Pyrenaei et ultra subferoces appellavit.
virtus
illo
,

Ab

iugareut. Alii dicunt eos Francos a cjuodam Franco-

ne appcllatos
duos populos

fuisse.

Aiunt enim quod post excidium


,

Troiae multitudo magna inde fugiens


se dividens
,

ac

deinde iu

alia

pars

Franconem quensecuta fuit

dam
atcjue

super se regem levavit, alia


cx co duos
,

Turcum

pnpulos
ct

sumjito nomine Francouscjue bodie vocari.


sese j)er

nis et Turci

Francos

Turcos

Valentinianns denique
nias diffudissent
,

cum Sarmalae
,

Pannojia-

easque vastarcnt

beliuin in eos
subita

rans apud oppidurn Brigitioncm

quadam

efiu-

DAMASVS
sione sauguinis
focatus interiit.
,

!
,

71
suf-

quam

Graeci apoplexiam vocant

Post

quem
,

Gratianus
fratrem

filius eius

qui occidentis im-

perium tenuit

suum Valentinianum admodum


,

parvulum consortem
a

creavit imperii

Valente patruo
,

in orientis partibus coustiluto.

Eunomius agnoscitur
Theodulus

quo haeresis eunomiana


presbyter
,

dicitur.

misera^-

bilis

dum

adversus conscientiam furoris sui


,

sacrificia offerre

ditur.
et

Deo praesumit in mediis precibus eliAnno Domini -ccc-lxxvii- Valens cum Gratiano
-iiii-

Valentiniauo nepotibus imperat anuis


dedit ut

Hic

le-

gem

monachi militarent

nolenlesque necari
militibus missi sunt

fustibus iussit.

Unde

tribuni

cum

per Aegyptum qui multa sanctorum agmina


lilare

dum
,

mi-

renuunt occideruut. Clarebant hoc tempore Gre,

gorius nazianzenus
episcopi. Gregorius

et Basilius

caesariensis

insignes

apud Nazianzum oppidum postea


suscepit, et haereticorum

in loco patris episcopatum

turbinem
fuisse

fideliter tulit

cuius se gloriatur

Hieronymus

discipulum in explanationibus scripturarum. Va-

Jens itaque
dassct
,

cum

multas orientis ecclesias pastore nu,

praefeclum suum ad hunc Basiiium misit


minis aut precibus deflecteret

qui
scd

eum
non

sibi favere aut

potuit.

Per idem tcmpus gens

Hunnorum

ab inaccessis se,

clusa montibus repentina rabie cxarsit in Gothos

eos-

que sparsim conturbatos, ab antiquis sedibus expulit.


Gothi aulem fugientes Danubium transierunt
,

et

in

regnum
ctione.

Valentis sine ulla suscepti sunt foederis pa-

Feruntur autem
scilicet
,

fuissc
,

quatuor Scythiae gentes


,

Gothi

Hypogothi
,

Gepidae

et

Vandali qui

nunc dicuntur Poloni

unam linguam

habcntes sed no,

minc lamen

diversi

quibus duo duces praccrant

Fri-

H2

DAMASUS
et

-I-

digornus

Athanaricns. Porro hi cum intcr


,

se post

transitum Danubii dissiderent

Athanaricus ad Valen,

tem confugit

Fridieernum
de regula
scopos

devicit.

quo susceptus cum foedere et adiutus Huius beneficii gratia Gothi a


sibi mitti
,

Valente deposcunt episcopos


fidei instructuri.
,

qui eos essent


arrianos epi-

Tunc Valens

eis misit

quibus non tam

fidei

sacramenta

quam execramenta pcrfidiae perceperunt. Postea ipse cum sagitta saucius fugeret a Gothis et ob dolorem nimium sacpe eqno labcretur ad cuiusdam vilquo persequentibus eum lulae casnlam deportatus est communi caruit sepultura et domo incensa barbaris
Valens
,

,*

anno Domini
HtJC

-ccc-lxxx-

VSQUF.

HIERONYMUS PRODUXIT CHRONICA.M SUAM.


VERO SCRIBUNT PROSPEH ET BEDA

ABHINC

ET SIGEBERTUS MONACHUS GEMBLACENSIS.

Anno Domini
no
fratrc post

-ccc-lxxxi-

Gratianus

cum

Valentinia-

mortem patrui imperat annis -vi- Hic pietate et religione omnes paene qui ante fuerant superabat usu armorum slrenuus corpore velox ct in, ,
,

genio bonus

sed iuvenili exultatione plus fere laetus


et

quam

sufficiebat,

plus verecundus

quam

rei publi-

cae intererat. Hic

moribus
vero ac

et aetate

Theodosium virum maturum apud Sirmium purpura


militia
, ,

strennum,
sibi

induens, orientis impcrio Thraciaeque praefecit


fratri

suo

partes
illas

occiduas reservavit. Porro


,

Theodo.sius gentes

scythicas
,

quas etiam magnus

Alexander dicitur
et

evitasse

hoc

est
,

Alanos

Hunnos

Gothos incunctanter aggressus


vicit
,

multis ac

magnis

proeliis

et sic

mira

Celcritate lassam

rem publi-

cam

in orientis partibus reparavit.

Verum ne romanum

, ,

DAMASUS

!
,

73
foe-

imperium

et

exereitum assidue bellando attereret


(1)

dus cura Athanarico rcge Gothorum pcrcussit


confoederatus Thcodosio
invitatus
, ,

qui

et

ab eo Constantinopolim

quo illuc venerat obiit. Clarehat eo tempore Amhrosius mediolaneusis episcopus qui libros de Spiritu sancto ad Gratianum imperatoct Parera scripsit. Clarebat et Martinus turonensis
-xv-

mox

die

chomius

vir apostolicae gratiae


,

tam in docendo quam


,

in signa faciendo

et

fundator coenobiorum Aegypti

qui scripsit regulam aptam omni generi

monachorum
et

quam

angelo dictante didicerat. Clarebat


,

Rufinus

aquileiensis ecclesiae presbjter

non minima pars dobibliothecae

ctorum ecclesiae

qui

maximam partem

graecorum
tcr nobiles

latinis exhibuit.

Per idem tempus Paula in-

romanorum matronas praenobilis cum filia mundo abrenuncians Hierusalem adiit omni saeculari pompa postposita Christi pauperiem
sua Eustochio
,

amplexata.

Psalterium, quod secundum

-lxx- interpretes in

om-

nibus ecclesiis cantabatur

iterum

vitiato

psalterium

correxit Hieronymus. Quo novum composuit quod et,

non multum discordaret et multum cum hebraico congrueret ; quod ut omnibus clarum ficret ipsum psalterium per asteriiam
a -lxx- interpretum editione
, ,

scos id cst stellas


distinxit
;

et

per obelos id

est virgas iacentes

docens

ea
,

quae sub asterisco continentur


in hebraico haberi
;
,

usque ad duo puncta


tur sub obelo

et a

lxx-

interpretibus intermissa esse

ea vero quae continen,

usque ad duo puncta


a
-lxx.

non haberi

in

hebraeo
(1)

sed

addita

esse

iuxta

Theodotionis
seu Gothos
post

Theodosii mansuetudincm
,

erga Scylhas

pacem factam
ctura
,

copiose laudat Themistius in orat de

sua praefe-

quam nos Mediolani vnlgavimus.

jA

DAMASTJS

-I-

translationem dumtaxat.

Hoc psalterium Damasus papa


;

ro^atu Ilieronymi in ecclesiis cantari instituit gallicanis


,

et ideo

gallicanum vocatur

romanis psalterium
,

secundum -lxx- sibi retinentibus quod ideo vocatur romanum. Haec duo psalteria cum non sufficerent ad proponenda teslimonia de Christo contra iudaeos qui non recipiunt nisi oa quae in bebraeo habentur addidit et lertium idem Hieronymus quod vocatur hebi*ai,
,'

cum

propterea quod rogatu Soplironii sapientis viri

ex hebraica vcritate de verbo ad


in lalinum.

verbum

id transtulit

Quod psahcrium

et alia

Hieronymi opu-

idem Sophronius transtnlit de iatino in graecum. Damasus vero papa instituit psalmos in ecclesia nocte
seula

dieque cantari

et ut chori in

duas partes

divisi psal-

mos

ipsos alternatim canlarent. Instituit et rogatu Hie-

ronymi dicere in

ecclcsia

in fine

psalmorum

gloria

patri etc. Institueraut

autem tempore Constantii impefidei

ratoris in ecclesia anliochena psalmos cantari Flavia-

nus

et

Diodorus

viri

probatae

ct

doctrinae

quod

idem ad

totius orbis terminos

usque pervenit. Claruit


,

et Basilius caesariensis

lam miraculis quam doctrina

quem Deus
teremptum

docuit propriis verbis

sacrificium conse-

crarc. Ei etiam rcvelatum fuit


fuissc a beato

Iulianum apostatam inet

Mercurio milite

niarlyre

quem

antea lulianus occiderat. Hic Basilius iuvcnem

qui se ob

amorem

puellae diabolo dederat

reconcilia-

vit Christo.

Impctravit etiam a

Dco

ut sanctus

Ephrem

syrus gracce loqueretur. Peccata quoque cuiusdam fe-

minae

scripla delevit orando. Et


ipsi

hebraeus imminere
vera nunciaret,
et sic

cum medicus quidam mortem per tactum vcnae re-

mortem orando in crastinum distnlit; ipsum medicum cum suis ad Christum converobdormivit.

tens

feliciter

, ;

DAMASUS

I-

7**

Francis post Priamura Marcomirus Priami


et

filius

Suinio Anteuoris

filius

principabantur

quorum

ducatu de Sicambria civitate egressi consederunt iu oppidis Germaniae secus Rhenum. Interea Theodosius
imperator
et filium

cum subactis harharis Thracias liherasset suum Arcadium ad imperium promovisset


vir
,

Maximus
nisi

quidem strenuus et augusti apice dignus in Britannia contra rem publicam conspirasset
,

propemodum invitus ab exercitu imperator creatur qui cum Pictos et Scotos Britanniam incursantes vicisset
,

in

Gallias

transiit

ubi Gratianum augustum


,

dolis

circumventura occidit

fratremque eius Valenti,

nianum

triennio Italia expulit

pacis foedere simulato.


,

Valentinianus vero nece fratris audita

ad Theodo,

sium confugit
rio restituit.

qui

eum

ct

patcrne suscepit

et

impe-

Theodosio

Secunda synodus universalis -cl- patrum iubente et annuente papa Damaso Constantinopoli congregatur quae Macedonium negantem Spiritum
,

sanctum esse
tri

Deum

couderanans

consubstautialem Pa,

et Filio

Spiritum sanctum esse docuit


tota

dans sym-

boli

formam quam

latinorum

et

graecorura con-

fessio in ecclesia

ad missas in sollemnibus diebus deest, ut

cantat.

Hinc decretum

conslautinopolitanus tam-

quam Romae
ficera

iunioris episcopus post


est

romanum
enim

ponti-

habeat privilegium. Exorta

hoc tempore haein Ilispania

rcsis Priscillianistarum. Priscillianus

episcopus a fide deviaus

pcrsonas sanctae Trinitatis


et

confundebat dicens eundera Patrera esse qui Filiiw


Spiritus
conciliis

sanctus

et

multa

alia.

Snper his autera in


petiit,
est.

episcopornm condemnatus Romarn

ibi-

que

a sanctis

Damaso
in

et

Ambrosio repudiatns
a

In

Galliis

quoque

synodo burdegalensi

saucto

Mar-

-6

DAMASUS

-I-

lino et aliis episcopis haereticus est iudicatus.

Dama-

sus papa prope oetogenarins Theodosio imperatore Romae feliciier obiit. Eius festum agitur -iii- .idus de-

cembris.

XLII.

SIRICIUS.

t^nucius natione romanus

ex patre Tiburtio

coepit
-xi-,

anno Domini
diebus
-xv,

-ccclxxxix- Sedit annis xv., mensibus

in alia vero chronica dicitur diebus -xxvixx-

Vacavit sedes diebus


venit
,

Hic Manichaeos in Urbe in,

quos in exilium deportavit

et constituit ut
;

non

participarent
pit ut
si

cum

fidelibus

communionem
,

et praece-

quis dc

cadem

secta conversus rediret ad ec-

clesiam

nullatenus communicaretur
in

relegationi

ac tantummodo omnibus diebus vitae suae monasterio


,

obnoxius teneretur

ieiuniis et orationibus

maceratus

probatus sub omni examine usque ad ultimum diem


transitus sui
,

et ita

viaticum acciperet

(i).

Ambrosius
hic rilus

ritum antiphonarum in ecclesia canendarum primus


translulit

ad latinos
inoleverat

graecis

apud quos
Ignatii

iamdudum

ex instituto
,

antiocheni

episcopi et apostolorum discipuli

qui per visionem ra-

ptus in caelum vidit et audivit sanctos angclos per an-

tiphonarum reciprocationcm hymnos sanctae Trinitati canerc Hic etiam beatus Ambrosius post Hilarium pictaviensem

hymnos canendos
,

in ecclesia primus

comfi-

posuiu Augustinum quoque adhue manichaeum ad


dci integritatem rcduxit
(i)
,,

ct relictis scholis

mundanisiste

In margine.

'*

In quadam

chronica invcnilur quod

Papa cum
lebravKrit
;

.ccc.l. episcopis

apuJ Conslantiiiopolim sj'nodum cesynodus hacc


,,
,

,,

quae autem

fuerit

non invcni

inter

synodos uuiversales ubi agitur de eisdom.

SIKICIUS*

^7
(i)

que negoliis baptizavit aano Domini -ccc-lxxxxv. Iohaunes anachoreta in Aegypto sauctitate clarct.
Franci Quintinum
et

Heraclium romauorum
iuxta Treviros
,

tluces

cum omnibus paeue


idem tempus
bolo, facinus
ditionc facta
(2)

suis

delent.

Per

Theodosius imperator

instigante dia-

immane commisit; nam Thessalonicae secum quidam iudices fuissent occisi repentini nuncii atrocitate succensus iussit omnes pariter interimi nec a nocentibus innocentes secerni. Hac
,

itaque caede fere

Hanc cladem audieus beatus Ambrosius Mediolanum veniens templum ingredi


ab ingressu

homiuum perempta sunt. cum princeps eum voluisset modeste obiurgando prohibuit quam ille
-vii-

milia

obiurgationem
cipiens
luit.
,

et

ab ecclesia expulsionem patienter exfacinus mirabili


a

commissum
hanc legem
et

paeuitentia

di-

Qui
,

cum denique

beato Ambrosio

absolutus

fuisset

statuit ut intra -xxx- dies sententia


litteris

mortis atque proscriptionis in

tantum scripta
et

permaueat
sulatur
dicii
,

interim examiuetur causa,

denuo cou-

ut

demum

quid facto opus

sit

sub libra iu-

proferatur.
\ir vitae

Per idem tempus Gregorius nazianzenus


piissimae et

incomparabilis eloqueutiae obiit. Arseuius


,

liomae claret
la aula

qui usque ad xl- aetatis suae annum imperatorum gloriosc militans ex senatore fit monachus, et per annos -xlv- in eremo sanctitatis exem,

plo omnibus enituit.

Hoc tempore
,

in

Emmaus

castello
et sur-

ludacae natus
(1)

est

puer perfectus

ab umbilico

Baronius

Conversum quidem Augustinum anno .ccclxxxv. ait eliam baptizatum tamen anno .ccclxxxviii. Inter utrumque hunc terminum rem utramque collocant Maurini editores in vita Auguslini lib. II. 7. nempe an. - vi. et vu.
,
,

[a)

Immo

anno .ccc.xc.

*8

SIRICIUS.

sum
pita
,

divisus
et
,

ita

ut haberet duo pectora


:

et

duo caet

unusquisque proprios sensus


alter

unus edebat
,

bibebat
gilabat
;

non edebat

unus dormiebat
,

alter vi-

nonnumquam
et

simul dormiebant
,

simul collupercutiebant

debant

alternatim flebat uterque

et

invicem. Porro vixerunt fere annis duobus ; et unus quidem mortuus est alter vero diebus quatuor super,

vixit;

Valentinianus iunior

cum

transisset in

Galliam
,

et

tranquiliam rem publicam in pace regeret


a suis occiditur

apud
es-

Viennam
set
;

cum adlmc catechumenus


,

baptismum enim

distulerat

quia propter devolio-

nem
eius

cupiebat a beato Ambrosio baptizari.


,

Quod cum
,

audisset sanctus antistes

vehementissime doluit

ct

de

morte librum Tbeodosius bene iam re publica tranquillata apud Mediolanum constitutus obiit anno -xvii- regni sui, Domini auuo
.ccc-xcviii

lamentationis conscripsit.

Post

quem
xui-

filii

eius Arcadius ct
te-

llounrius pariter

imperium

divisis

tamen sedibus

nuerunt,

et

imperant annis

Floruit Iobannes chry-

sostomus primo presbyter antiochenus, postea archiepiseopus constantinopolitanus. Romae etiam Paulus Orosius (i) beati

Augustini discipulus floret

qui mulla

librorum opuscula edidit ; itemque ad beatum Augustinum scribens chronicam ab exordio mundi incipiens

usque ad finem suorum temporum luculento serraone produxit. Hoc tempore obiit magnus Didymus aetatis
suae anno -lxxxv-, anno secando impcrii Arcadii et IIonorii
,

nus

obiit aetatis suae


xxvi,

anno vcro Domini cccxcix- Beatissimus Martianno -lxxxi- episcopatus vero sui
,

auno
sis

cuius transitum beatus Severinus colonien,

episcopus cxislens Coloniae vidit

et

angelos

clui-

tantes audivit.
(i)

Nec non

et

beatus Ambrosius Medio-

CoJ. ditissiinus menilose pro Orosius.

siricius.

79
.

Jani existens

Turonibus

eius exequias celebravit

si-

cut plenius legitur in vitis eorum.

Anno quoque
(i)

terlio

dictoruui imperatorum

Doniini autem -cccc-

beatus

Ambrosius Mediolani
que dulcedinis
extitit

obiit.
,

Hic tantae

pietatis tantae-

suum

confessus fuisset

quod cum illi aliquis lapsum ita compungebatur in flelum


ei

ut etiam flere compelleret

confitentem.

XLIII.

AXASTASIUS

I-

IXnastasius primus natione romanus

mo

coepit

anno Domini ccccuu-xxi-

in

ex patrc Maxiquibusdam vero


u,

cbronica invenitur -ccccv- Sedit aunis

diebus xxviut qui caret

Vacavit sedes diebus


aliquo

Hic

constituit

membro

non

possit fieri clericus (2).


et

Hoc temli-

pore florehant lobanues cbrysostomus

Orosius hi-

storiograpbus supra memorati. Hieronymus quoque

hrum de

illustribus

viiis

composuit. Hic Anastasius

constituit ut

quotienscumque evangelium recitaretnr,

presbyteri et clerici

non sederenl. Item

constituit ut
vel

nullus transmarinus ad clericatus

ofEcium

bono-

rcm

quinque episcoporura sigillis signatum exbiberet cbirograpbum propter Manicbaeos. De boc Anastasio dicit Hieronymus quod eius diutursusciperetur
,

nisi

na

vita

mundus inmeritus
XLIIII.

fuerit.

IHHOCEMTIUS

Ixxocextius primus albanensis


coepit
(1)

ex patre Innocentio

anno Domini
Vulgo
et verius

cccc-vn.ccc.xcvu.

in

quadam vero

chro-

(2)

Hoc

videlur menJose huc Iraici ez epislola quarla Inno-

centii

80

INXOCEXTIUS

-I-

nica sccibitnr ccccvm- Sedit annis -xv

mensibus

-n-

diebus

-xx-

Vacavit sedes diebus


,

xxi-

Hic

constituit sab-

bato iciunium celebrari


in sepulcro
,

quia sabbato Dominus iacuit

et

discipuli ieiunaverunt.

Hic

fecit
,

conet

stitutum de ecclesia et regulis monasteriorum


iudaeis
nit
,

de

et

de paganis

et

multos

Cataphrygas inve-

quos in exilium relegavit,

et Caelestiauos

dam-

navit. Constltuit etiam ut qui natus fuerit de cbristia-

per baptismum denuo debeat renasci. Hic decrevit missam pacis osculum dari. Idem constiluit oleo ad usum inGrmorum ab episcopo consecrato uti non tantum presbvteros sed etiam omnes alios cbristianos. Idcm excommunicavit Arcadium imperatorem (j), quia

na

ad.

consensit ut sanctus Iobannes cbrysostomus a sua sede

constantinopolitana

pelleretur

ab Eudoxia uxore sua


,

propter praedicationem

quod

circa

quam fecerat contra eam imaginem eius quam erexerat mulieres


,

eo
et

puellas ludere

esse idololatriae. Florebant in ecclesia Dei

quod Chrysostomus praedicavit vitinm Donatus Cy,

pri

episcopus

Severinus agrippinensis

Servatius deet

cimus lungrensis episcopus. Hieronymus

Rufinus

orta inter se simultate super quaestiouibns scriptura-

rum

libros

invectionum

satis

quidem luculento sed

nimis mordaci sermone in alterutrum conscribunt.

Anno manorum
est vita
;

Arcadii et Honorii octavo


nobilissimi
,

Romae
,

AJexii ro-

ex patre

Euphemiano

declarata

qui prima nupiiarum nocte sponsam relin,

quens pro Christo peregrinaturus per -xvn. annos in Edessa urbe landem pcr imaginem sanclae Mariac di,

vulgatus
(i)

indidem fugit

et

ad portum romanuin prac,

Extat quidera huiusmodi damnationis epistola Innocenlii

ex auctoiibus sequioris aevi

sumpla
recle

apud Baronium ad Ch. and c


i

num

\o-.

n.

23

verum eam

spuriam Pagius.

UYNOCEITTHJS
tcr

I-

'
a palre suo
,

voluntatem suam applicuit


,

et

Euphe-

miano

qui diu
,

eum

quaeri fecerat

ut pauper iu urbc

recipitur

et

uulli

cognitus per alios -xvu- aunos iu


,

hospitio patris moratur

et

vitam suam in charta de-

scribens moritur
affecit et

qui divina voce manifestatus stupore


-c-x-

gaudio totam urbem. Pacliomius

agens

annum

in virtutibus

consummatur. In Britannia Pelasine


gratia

gius execrabili doctrina Dei ecclesiam nititur pertur-

bare dicens

hominem

Dei

suis

meritis
;

unumquemque
quam

ad iustitiam propria voluntate regi

111-

fantes sine peccato originali nasci,

tamque insontcs
;

esse

insons fuit

Adam

ante praevaricationem
,

nec
ut

ideo baptizandos esse ut a peccato solvantur

sed

per adoptionem in

non baptizarentur
et

reguum Dei admittantnr ; qui etsi esse cum eis regnum Dei aeternum

beatam vitam
,

Adamque solum

suo peccato laesum

esse

non ex culpae merito sed ex conditione naturae qui mortuus fuisset etsi nou peccasset. Dicebat quoque
orationes quae fiunt ab ecclesia sive pro fide-

irritas

libus sive pro infidelibus.

Huuc Pelagium
,

et

Caele-

stium ac Iuliauum complices eius

Innocentius papa
,

damnavit
fideles

Hieronymus vero

et

Augustinus

aliique

armis veritatis eosdem impugnarunt.


a Iu-

Arcadius imperator ossa Samuelis prophetae


daea Coustantinopolim transtulit
rentibus turbis
cadii
,

tam

hilaritcr occur-

ac

si

vhentem

cernerent.
,

Anno Ar-

nono Paula in Bethleem


scripsit.
,

obiit
,

cuius vitam Iiic-

ronymus
episcopus

Augustinus afer

oppidi hipponcusis
,

in ecclesia philosophatur

vir
,

quidem erudefen-

ditione divina et

humana

orbi clarus

fide integerri,

nms
sor

vita

purissimus, debellator haereticorum


,

fidelium

et
,

sanclissimorum palma certaminum.


tractatuum
,

Huius librorum

ct

cpistolarum numerus

32

INNOCENTIUS

plusquam

ad triginta milia extenditur

multis

numero

non
qui

comprehensis. Scripsit
;

enim quauta nec inveniri


Hic in quibusdam nimia ,, quibusdam vero sic planis;

possunt
te

ut merito id dictum ei conveniat " mentitur

totum legisse fatetur.


,

difficnltate reconditus

in

simus

ut et parvulis probetur acceptus


;

cuius aperta

suavia sunt

obscura

magnis

utilitatibus farcita pin-

guescunt. Huius autem iugenii vivacitatem siquis noscere desiderat


refert
,

libros confessionum eius legat

ubi se

omnes mathematicas
,

disciplinas

sine

magistro

comprehendisse

quas

cliis

sub doctis expositoribus vix


paupertatis

datur attingere. Claret Severus cognomento Sulpicius


ex aquitanica provincia
,

litteris nobilis
,

et

atque humilitatis amore conspicuus

qui vitam beati

Martini

et alia

multa conscripsit. Tichonius afer claret


evidenlissimus. Hic regulas vnscri-

in divinis scripturis

ad invenieudam

et

investigandam intelligentiam
,

pturarum composuit
in ea carnale

quas in volumine uno conclusit.


in

Exposuit quoque apocalypsin Iohannis ex integro, nihil


,

sed totum intelligens spirituale

qua

expositione dicit angelicam stationem corpus esse.

Anno Domini .cccc-xi- Honorius post mortem Arcadii cum fratruele suo Theodosio iuniore imperat
,

annis

-xv.

Hoe tempore femina magnitudinis giganteae


fuit stupori.

de parentibus nostrae staturae nata, multis

Sub hoc tempus martyrizantur multi


cendentes diripiunt. Prima
et

inter quos fuit

Autidius vesuntinus episcopus. Franci saepe Gallias in-

secunda irruptione sucseptimo coret

cendunt urbem Treviros.

Anno Honorii
,

pora sanctorum protomartyris Stephani

Nicodemi

Gamalielis, atque Abibae, Luciano presbytero revelata


sunt.

Anno nono
Fraucorum

Honorii Suinione
defunctis
,

et

Marcomiro du-

cibus

Franci in

communc

deli-

INNOCENTIUS

8J

Lerant

ut et ipsi sicut aliae geutes uquid


et filium
siLi

regem ha-xi-

Leant;

Marcomiri ducis Faramundum nomi-

ne ordinant

regem

qui regnavit anuis

Anno
annum
*

Honorii undecimo Leatissimus Hieronymus apud Be-

thleem oLiit anno

aetatis suae xcvin- *

circa

i(*

cod.

Domini
dit

-cccc-xxi-

Hic usque ad finem vitae suae inler-

pretando
,

et

exponendo scripturas totum tempus expenheLraicis graecis et latinis incomparabilitotus divinae scripturae deditus
,

litteris

ter eruditus,

semper

aut legens aut

scriLens

ecclesiae

murus immobilis.
,

Hic denique per annos


corpore

-lvi-

liLris suis confectis

ita

prae laLoriLus exhausto

defecerat

ut

sur-

gere de lecto nequiret nisi apprehenso maniLus fune


qui ad hoc pendehat ex trabe. Innocentius vero papa
oLiit
v-

kal. augusti

sepullusque

est

Romae ad

ur-

sum pileatum.
XLV. ZOSIMUS.

^iosmus natione graecus ex patre ALrahamio coepit anno Domini ccccxxn- in quadam vero chronica dicitur .cccc-xxm- Sedit anno mensiLus vm. in alia
,
,

-i

chronica dicitur annis

-n-

diehus

-xv-

in alia deni-

que chronica invenitur diehus Lus -xi- vel -xv- Hic constituit
clericus fieret
,

xxv- Vacavit sedes die-

ut servus

nullo

modo

et ut in saLLato sancto cereus

Lenedi-

catur

et

nullus clcricus

potum

in

puLlico venderet.

XLVI. BONIFACIUS

I-

onifacius primus natione


,

romanus
-xiii-

ex patre Iucun-

do presbytero
nis iir
,

coepit

anno Domini
,

-cccc-xxv. Sedit an-

mensiLus

viu-

dieLus

Vacavit sedes die-

g/

BONIFACIUS

-I-

bns -ix- Hic decrevit ut milla mnlier aut monacha aut vidua pallain sacratam altaris contingeret aut lavaret et ut servus aut noxius curiae non fiat clericus. Anno

Domini

.cccc-xxvi-

mortuo Piomae Houorio imperatore


-iii-

Theodosius iunior solus imperat annis


XLVII.

CAELESTINUS

-I

VJaelestinus primus natione romanus, in quadam vero


chronica dicitur natione campanus
coepit
,

ex patre Prisco
in

anno Domini .cccc-xxvm-ix-

chronica invenitur -cccc-xxix- Scdit


i,

quadam autem mense annis -viii,

diebus

Vacavit sedes diebus

-xxi-

Hic conslituit

ut psalmus " iudica

me Deus
,

et

discerne causam
;

meam
cl-

diceretur ante introitum missae

et

psalmus

ante

sacrificium psalleretur

canendo ab omnibus antiphofiebat


,

natim quod antea non

sed

epistolac

Pauli et

evangelium legebautur

et

ex hoc instituti sunt introi-

tus et gradualia similiter el offertoria ante sacrificium.

Anno Domini

-cccc-xxxi- vir

illustrissimus

Gcrmanus

pontificatum autisiodorenscm suscepit, in quo per -xxx-

annos tamquam clarissimum sidus incomparabili luce


claruit.

lamvero qualem

gua mortalis explicare nem fuit omne quod gessit


si

quantum seexhibuerit linnon sufficit quia supra horaiet


, ,

cuius

talis

extitit vita
;

ut

miraculis caruisset

incredibilis videretur
,

tauta au-

tem fuerunt miracula


rita

ut nisi piae conversationis

mc-

praecessissent

phantastica putarentur.
filius
,

Theodosius Arcadii
annis
-xxvit-

nepos Honorii
,

imperat

Hic

tcrtio
,

Domini .cccc-xxvmet Placidiam desuae filium secum imperatorem fecit signavil augustam et ulrumque Komam ad imperau,
,

anno anno Placidiae amilae Valcntiniauum


iinperii sui
scilicet

CAELESTINUS

85

dum
sliui

direxit

simulque annis -xxim- regnaverunt. Pau,

linus nolanus episcopus claret

qui rogatu beati

Augu-

vitam bcati Ambrosii scripsit (i), signis florentem

atque doctrina ct meritis apostolorum non imparem.

Hic cum esset innumerabilium praediorum dominus


admirabili exemplo veuditis omnibus
peditus elegit
,

religiouem ex-

cui Thcrasia ex coniuge facta soror bose ipsura

nae vitae testimonio adaequalur. Hic


factus addixit
tos

pro

filio

viduae pauperis iu scrvitutem barbarorum cpiscopus


;

sed diviuitus proditus quis esset


libertati.

mul-

captivos restituit

Iobanues Cassianus a
,

Iohaune chrysostomo diaconus ordiuatus

sed postea
,

de ecclcsia constantinopolitana ab ipso eiectus


magistrante

apud
et ut

Massiliam Galliae urbem presbyteri honorem adeptus


scripsit experientia
,

librato
,

sermone

apcrtius

dicam

sensu verba inveniens


rcs

et actione lin-

guam movens
nccessarias
,

omnium monachorum
vitas

professioni

et in

Aegypto compertas
-cccc-xxx-

patrum do-

ctrinasque et regulas datas, ac plurimos libros exposuit.

Anno Domini
mundi
pit
,

Clodius seu Clodion Fara-

regis filius crinitus super


xix-

Francos regnare coecrinitos

imperavitque annis

Ex hoc Franci
genere britonem
,

reges habere coeperunt. Caclestinus papa misit in Hi-

berniam sanctum Patricium

filium

Conchcs sororis beati Martini turonensis in baptismo quidcm dictum Suchad, a sancto Germano Magonum, a Caelestino vero papa Patricium, a quo est Scotorum (2)
archiepiscopus ordinatus. Hic per
ctitate et
-xl-

annos signis san-

doctrina excellens

totam insulam Hibcrniae


universalis
,

convertit
(1)

ad

Christum. Tertia synodus


alter est

Iramo

Paulinus

presbytcr mediolanensis

vitae

ambrosianae auetor.
(2)

Scoli tunc iiJem qui Hiberni.

S6
ephesina prima
nioris edita est
,

CAELESTINUS

-I-

-co episcoporum iussu Theodosii iu-

quae Nestorium duas personas asse,

reutem in Christo anathemate eondemnavit ostendens manere in duabus naturis unam domini nostri Iesu
Christi
id est

personam
mater Dei

ut et heata virgo

Maria theotocos

appelletur.

xlviii.

sixtus

.111.

Oixtus

tertius natione
,

regione Caelii montis


Sedit annis tih,

coepit
-ix,

romanus ex patre Prisco de anno Domini .cccc-xxxvi.


, , ,

diebus

in

quadam vero chrodeuique chrouica


-xxii-

nica invenitur diebus -xvni.

in alia

diebus

-xxix-

Vacavit sedes diebus

Hic constituit

ut nullus clericum in parochia alterius ordinare prae-

sumat. Hic congregata synodo purgavit se coram


episcopis de
,

lvi-

ei Bassus coram Augusto imposuerat et Bassns fuit in concilio condemnatus. Hic aedificavit ecclesiam sanctae Mariae maioris quae

crimine quod

dicitur ad praesepe
suis
,

sicut scribit Isidorus in chronicis

et

Paulus diacouus Cardinalis. Hic etiam multas


auro argentoque decoravit,
,

basilicas alias

et

multa pau-

peribus distribuens obiit

sepultusque

est in via tibur-

tina iuxta corpus sancti Laurentii.

Wallia rcx Gothorum Wandalos.insectans


qui
eos
in

perse,

Africa disponit

sed morte praeventus

Theodoricum habuit regni successorem. Waudali


tur Africae navibus irruentes
,

igi-

provinciam universam
,

devastant rapinis
sexui
,

caedc

incendiis, nulli ordini

nulli

vel aetati parceutes.

nis beatissimus

Sub hoc turbine tribulatioAugustinns amarissimam et lugubrem


,

prae ceteris suae senectulis hominibus , iam paene vitam duxil cxtremam vidcns taiitam saevitiam ubique
,

; ,

SIXTUS

III-

87
,

grassari

videns alios hostili nece extinctos


,

alios ef-

fugatos, ecclesias sacerdotibus viduatas

civitates

cum

suis accolis dissipatas. Accrevit dcnique causa


ris ipsius
,

maero-

quod sub

ipsius

tempore Hipponensem ur-

bem

cui pontifcx praeerat barbari obsederunt.

Sed ecce
se-

tertio obsidionis

mense febribus decubuit; sibique


scribi iussit, ipsosque

ptem paenitentiales psalmos

qna-

terniones iacens in lecto contra parietem positos die-

bus infirmitatis suae intuebatur


intentio
se

et legebat

et

ubertim
eius

ac iugiter flebat. Et ne impediretur a


,

quoquam

aute fere

-x-

dies migrationis suae petiit ad

nullum ingredi

nisi iis

tantum boris quibus medici


,

ad

eum inspiciendum

ingrediebantur

vel

cum
xiii-

ei re-

fectio portabatur. Obsidionis deinde

mense

coram

positis

fratribus et orantibus migravit ad


,

Dominum
,

anno

aetatis suae -lxxvi-

clericatus vero vel episcopa-

tus sui

anno

xl.

praefulgidum sapientiae lumen


, ,

pro-

pugnaculum veritatis errorum excidium fidei tutamentum. Hic omnes ecclesiae doctores ingenio vicit incomparabiliter florens tam exemplis virtutum quam affluentia doctrinarum. Etenim tanta scripsit ut non
,

solum ab aliquo toto tempore vitae suae scribi sed ne lectione quidem possiut percurri. Obiit anuo Domini .cccc-xxx- (1)
,

xlviiii.

leo

-i.

JLjeo primus natione tuscus


pit

ex patre Quintiano

coe.1.

anno Domini
(1)

-cccc-xliiii-

Sedit annis xxi., mense


SeJ
quis ignorat S.

Annum
obiisse

.cccc.xl. scribit noster.

Au,

gustinum

anno .cccc.xxx

>'olam igitur numeralem correxi


,

narrationem tamen ad ponlificalum Caelestini nou relraxi


dicis

ne co-

sericiu gravius

perverlerem.

88
diebus
-xxv-

i-eo

-i-

Vacavit sedes diebus


efllorr.it
,

-vii-

Hic in homiliis

dictandis

multum

mirabili sanctitate praeci-

pnus

incomparabili eloquentiae venustate praeclarus.


et eius

Hic misit epistolam Marciano augusto,

coniugi

omncm

fidem exponens. Misit quoque ad

Flavianum
-viii.
,

episcopum constantinopolitanum epistolas


quas scripsit

inter

unam

adversus
,

Eutychem de incarnatione
in

domini nostri Iesu Christi

qua redarguit eius blasscriberet

phemiam. Hic quidem


contra

cum ad Flavianum
,

Eutychem

epistolam, antequam mitteret,


et

Romae
,

super altare sancti Pctri posuit

per

-xl-

dies ieiu-

niis et orationibus et vigiliis rogavit

sanctum Petrum

ut

si

quid

esset in

eadem

epislola

emendandum ad
,

fidei

propter

quam

scripta crat

informationem
;

ipse digna-

emendare id quod factum est. Nam iu fine xl- dierum invenit eandem epistolam in omnibus ad propositum correctam et emendatam hoc sibi sancto Petro revelante. Hic Leo papa addidit in canone missae " sanctum sacrificium immaculatam hostiam. ,, Anno Theodosii iunioris xxiiii- apud Ephesum viiretur corrigcre et
, ,

fratres

dormientcs

qui a Decio imperatore pro Ghri-

sto cruciati se clauserant in

spelunca, post annos suae

dormitionis c-lxxxxii-, ostio speluncae quod Decius obstrui

fecerat divinitus
fide nostrae

patefacto

surgunt
,

et

coram

Theodosio

resurrectionis
,

quam quidam
,

haeretici contradicere intendebant

asserta

iterum ob-

dormierunt in Ghristo. Anno Domini ccccxlviii- Meroveus


,

qui aliter dicitur Merion


,

filius
-x>
,

Clodii seu
a

Clodionis

regnat super Fi-ancos annis


,

quo

niseu.

mis

utili

rege

Franci cognominati sunt Merovingi

Merovei.
scitur.

Auno Theodosii -xxv Remigius remensis naEodem anno bealissimus Germanus cum Seve-

ro trevirensi episcopo in Britanniam missus transfre-

; ,

LEO
,

-I-

89

tat ibiquc renascentem haevesim pelagianam extirpat. Porro inde rediens Italiam adiit ubi apud Ravennam
,

Valentiniano

et Placidia
,

matre eius

cum summa
,

ve-

neratione susceptus

pancis transactis diebus vidit in


,

somnis

se a Christo vocari

datoque viatico

de pere,

grinatione ad patriam migravit anno Domini -cccc-l.


episcopatus sui -xxx-

Eius corpus sicut ipse petierat


est kal.

Antisiodorum reportatum
traditum
sepulturae.

octobris
alia

et

dignae
tres

Hic praeter
,

miracula

mortuos legitur suscitasse unum Aurelianis praesente Aniano episcopo ; alterum in Italia praefecti filium
tertium discipulum suum, quera revoluto sepulcro
ex nomine anpellassct
et
,

cum

interrogassetque quid ageret


;

an vellet adhuc secum militare


,

ille spiritu
,

resumpto
nec velle

resedit dicens

sibi

cuncta constare suavia


;

huc

ulterius revocari

sicque deposito capite rursus

obdormivit.

Theodosius iunior imperator

obiit, post
,

quem Mar-

cianus a militibus imperator creatus est

Valentiniano

iuniore adhuc in occidentis partibus imperaute.


igitur

Anno

Domini
,

.cccc-lii-

citur xlix-

in alia

quadam vero chronica didenique liiii- Marciauus cum ^ a,

in

lentiniano imperat annis -vn. Hic


ditus
,

litteris

apprime eru-

scripturarum studiosissimus

fuit.
et

Hoc anno ob

instantiam Leonis papae congregata


ta universalis -dc.xxx.

habita est quar,

episcoporum apud Chalcedonem

qua constantinopolitanum abbatem Eutychem pronunciantem verbum Dei in carne unam naturam eiusque defensorem Dioscorum alexandrinum quondam episcopum una patrum sententia condemnavit. Anno
in
, ,

et Merovei regis Francorum quinto, Attila Hunnorum rcx Wallameris Westgothorum regis et Audarici Gepidarnm aeque regis

Marciani imperatoris secundo

go

LEO

et multarum aquilonarium gentium sibi subiectarum e Pannoniis egressus occidentale impeauxilio fretus
,

rium invadit cum quingentis milibus armatorum. Et primo per totas Gallias tanta per eos Dei efferbuit indignatio, ut nullam omnino civitatem castellum vel op-

pidum

aliqua a furore

eorum

potnerit tueri munitio.


eis

Postremo Aui-elfanensem civitatem


Aetius
et

obsidentibus, ad

subsidium Galliarum advolavit patricius romanorum


,

fultus et ipse Theodorici


,

Westgothorum

regis

Merovei Francorum regis


;

aliaruraque gentium co-

piis militaribus

consei toque proelio in campis cataest


,

lauuicis

pugnatum

usque ad noctem. Aetius quiAttilam tamen non usque ad


-c-lxxx- milia

dem

superior recessit

internecionem delevit. Caesa sunt

pugna-

torum
triavit

inter quos etiam cecidit Theodoricus rex

Go-

thorum. Attila resumpta spe ex Aetii discessu repa,

maturius expleto exereitu reversurus.

Nicasius remensis episcopus

cum

Eutropia sorore
destructae sunt
,

sua martyrizatur.

Sub hac tempestate

civitates ac Germaniae Remi meCarnutum Atrebatum Treviri Tungrae Tornacum Morinuin Colonia Ambiani Beluacum Parisii Maguntiacum quondam nobilis civitas Germaniae Nemetes Lugdunum Narbo et aliae innumerae circum adiacentiaque castella quorum nomina

paene omnes Galliae


tropolis
,

ob fastidium legentium omittuntur. Sanctus Exuperius


et

Saturninus meritis suis servarunt Tolosam


,

Trecas

Servatius
,

Traiectum

Lupus Anianus Aurelianos ;


,

Brictius

immo

antecessor eius venerandae humilitatis

Martinus, Turonas. Ecclesia tandem Metensis


nibus qui ad eam confugerant
,

cum om,

a beato

Stepbano

in

cuius honorcest, infulato super ecclesiam ipsam sol-

Jemniter apparente

et ex

ampulla aquam super incen-

LEO

-I-

91
milia virginum

dium

iactante

liberata est.

Undecim

hoc tempore ab Hunnis Goloniae caesa sunt. Huic au-

tem contradicit

quod

in

quadam chronica
,

legitur

et

superius scriptum est sub Cyriaco papa

quod harum
autem

passio facta fuerit tempore dicti Cyriaci. Verius

videtur quod tempore isto Marciani imperatoris passae


fuerint
,

quo tempore Hunni


multas
civitates et

qui Hungari nunc diet

cuntur

oppida Galliarum

Ger-

maniae devastarunt. Leo papa Attilam praedictum

postquam de Pan,

nonia in Italiam regressus fuisset

et

per triennium

Aquileiam obsidens cepisset , ferro igneque consumptam ac Veronam Vicetiam Brixiam Bergomum ,
, , , ,

Mediolanum Ticinum que nunc Papia dicitur diinquam papa ne Attila Romam veripuisset ; Leo coram adiit ipsum ubi circa Paniens idem faceret dum morabatur et non solum romanam sed etiam totius Italiae salutem reportavit. Et mh*antibus omnibus
,

barbaris

cur

sic Attila
,

honorifice contra consuetudiet in

nem Papam

recepisset

omnibus exaudisset
,

re-

spondit se vidisse senem

vum

vultu terribilem

quendam venerabilem calprope astitisse cum evaginato


,

gladio sibi
expleret.
rediit.

mortem minitantem

nisi

Papae voluntatem

Unde

statim de Italia exiens in

Idem quadani nocte

in nuptiis crapulatus

Paunoniam ema,

nante per apoplexiam de naribus sanguine, sufFocatus


est.
sis
,

Claruerunt hoc tempore Genovefa virgo parisienEucherius Iugdunensis archiepiscopus


,

et

Hilarius

arelatensis, et

Musaeus

massiliensis ecclesiae presbyter,

qui hortatu sancti Venerii episcopi massiliensis de divinis scripturis lectiones totius anni excerpsit festis die-

bus aptas
et

responsoria et psalmos et capitula tempori

diei

congruentia.

; ,

Q-3

LEO

Anno Domini
dicitur .cccc-lvih-

-cccc-lix,

in chronica vero Vincentii

Leo primus imperavit annis xviiiFloruit lioc tempore sanctus Anianus aurelianensis episcopus. Sanctus quoque Simeon apud Antiochiam qui
,

xl.

annis

stetit

in

columna inclusus

qui etiam inter

cetera

monebat ne quis per Dei


,

vel sancti alicuius no,

men

iuraret

sed per

nomen Simeonis

promittens im-

punitatem in

se deierandi se

postulaturum a Deo.

An,

no primo Leonis imperatoris Childericus post Meroveum patrem suum Francorum regnum suscepit tenuitque
-xxvi. annis.

Anno

dicti

Leonis imperantis

se-

ptimo Elisaeus propheta de Samaria ubi multis claruerat miraculis Alexandriam transfertnr. Per idem
,

tempus beatus Mamertus viennensis episcopus


stituit celebrari.
filia

floruit

qui tres dics rogationum ante ascensionem Domini in-

Eudoxia augusta

Valentiniani uxor

Theodosii iunioris Hierosolymam ex voto propeet


,

rat

inde reliquias protomartyris Stephani

et

duas

catenas
serat
,

quas angelus de manibus


attulit
,

beati Petri excus-

Dei nulu Piomam


,

eisque adiuncta est

catena
et

qua etiam Romae beatus Petrus vinctus fuit ideo romanus pontifex soilemnitatem quae dicitur
kal. augusti
a

ad vincula

maxime

ut revocaret

Romae fieri instituit, idcirco pompa superstitionis gentilem

populum. Adhuc enim sollemnizabat civitas illa die ob victoriam Octaviani de Antonio et Cleopatra habitam eadem die (i). Leo papa sepultus est Romae in basilica
sancti Petri. In martyrologio

Usuardi scribitur
Leonis papae

tertio

idus aprilis

Romae

natalis beati

cuius

temporibus facta

fuit

synodus chalcedonensis.

(i)

In raense

conseutit

Macrobius Saturn.
lib.

I.

12.

Scd laraen

confer Pectavium de doFctrina temp.

71.

9*
MIiARUS.

ilarus

natione sardus
cccc-lxv-

cx

patre Crispiuo, coepit


-vi,

anno Domini
diebus
x-

Sedit annis
-x-

mensibus -m

Vacavit sedes diebus

Hic dccrevit ut nul-

lus pontifex successorem sibi constituat. Fecit ad san-

ctum Laurentium balneum

et

monasterium

ibidemquc
Leonis pafactus

sepultus est iuxta corpus eiusdem niartyris. Floruit boc terapore Prosper natione aquitanicns
,

beati

pae notarius

qui apud
et

Rhegium

Italiae
,

urbem

episcopus doctrina
rifice

miraculis claruit

ibique hono-

quiescit.
,

Per idem tempus

ut historia

Britonum

lestatur

in Britannia regnabat Artus, qui et Arturus dicitur(i),


filius
cis

Utheri cognomeuto Pendagi

quem
,

ex uxore du-

Cornubiae in adulterio procreavit


,

qui pracdeces-

soribus suis longe fuit insignior


et largitate

tam honore potentia


amaretur

quam fama
,

cui tantam gratiam innata bo;

nitas praestilerat

ut a cunctis fere populis


et inclytus fuit
,

siquidem bellicosus
tenter debellans
scipiens. Propter
,

resislentes sibi po-

hoc

pacem vero quaerentcs libenter suut fertur Franciam acquisivit


,
,

Flandriamque et Aquitaniam possedit, Norvegiam, Daniam ceterasque maritimas iusulas sibi servire coegit.
,

Lucinum etiam romanorum consulem


vit,

in bello prostra-

caputque eius loco vectigalis

Romam

transmisit.

In proelio denique letaliter vulneratus, secessit in iusuConfer de Arturo Scriptores


angl. post Beclam p. g.

()

rer.

p 5i3. Scd longe copiosiora de Arturi ac Merlini historiis dabunt tibi fabulosi auctores , quos recenset vir illustris et doclissiet

mus

longa

mecum
p.

ainicitia

coniunclus
a

Caietanus

de comililms

Bfeltua mediolanensis

in

operc

se

edito

bibliogra/ia

dei ru-

manzi

ctc.

3oq. seqq.

Q^

HILAP.US.
,

lam Avallonis ad curanda vulnera sua


vita ipsius Britonibus nulla certitudo
,

et

deinceps de

Haec omnino praetermissum videatur quod lam crebro ab omnibus ventilatur. Verum nonnullam diffidentiam nostris auimis ingerit f quod de Arturo nulla prorsus mentio in ceteris historeraansit.

de Artnro dicta sint

ne

nobis

riis

habeatur,

cum

tanla ut dicitur nobilitate claruerit,

omnes qui eum praecesserunt in regno Britannorum superaverit. Temporibus praedicti Utheri regis fuit iu
ut

Britannia Merlinus vates ex incubo et moniali genitus

quae

filia

regis

Demetiae in ecclesia sancti Petri in

urbe Kaermcdio degebat.

De

isto

Merlino leguntur

multa in historia Britonum.

n.

SIMPLICIUS.

Oimplicius natione tiburtinus


pit

ex patre Castino

coe,

anno Domini
-vii

cccc-lxxii- Sedit aunis xv>vi-

diebus

Vacavit sedes diebus

, mense * Hic dedicavit basi-

licam sancti Slephani iuxta basilicam sancti Laurentii

nec non basilicam sanctac Bibianae martyris ubi cor-

pus eius requiescit


lvii-

cum quatuor
,

milibus et ducentis

sanctorum corporibus
ut

exceptis parvulis et
et

muma-

lieribus.

Hic constituit ad sanctum Petrum


-vii-

ad san-

ctum Paulum

presbyteri per hebdomadas


,

nereut propter paenitentes et baptizandos


regioncs presbyteris dividendas

et fecit -v-

sanctum Petrum

primam regionem ad ; secundam ad sanctum Paulum tertiam ad sanctum Laurentium quartam ad sanctum Iohannem quintam ad sanclam Mariam maiorcm. Idera
, , , ,

coustituit ut nullus clericus iuvestituras a laico accipiat.

Huius tempore Merlinus vates praedictus dicitur

in Britannia fuisse, sicut in

quadam chronica

invenitur.

SIMPLICIUS.

95

Anno Domini
xviii-

-cccc-lxxiiii-

Zenon imperat annis


odibilis arria-

Hunnericus rex Wandalorum Deo


fautor

norum

immanissimam
,

ecclesiis Christi in Africa

persecutionem intulit
ordinis diversaeque

multosque orthodoxos diversi


ad

aetatis

numerum nongentorum
,

lxxvii- in exilium trusos diversis in locis

diversis tem-

porihus
post

diversis poenis excruciavit ad


,

mortem. Franci
post Alanos

Wandalos qui fuerunt Poloni

qui

sunt Vasculi in finihus Vasconiae et Navarrae liodie


habitantes
,

post Gothos qui fuerunt Daci

et post

Hun-

nos qui

et

Hungari ~ lacessunt Gallias non tamen ut


,

eas haheant direptioni


bitatione.

sed ut sint sibi perpetua ha-

Hunnericus praedictus Wandalorum rex in ecelesiam Dei gravius efferatus omnes Africae
quasi ad

episcopos
et

synodum convocat
-xliiii-

et

effugatis

exulatis

quadringentis
sit

episcopis catholicis, ecclesias clau,

et arrianis dedit

plehem miris

suppliciis afllixit
fidei

et

inuumerara multitudinem catholicam pro


peremit
,

ve;

ritate

innumeris etiam manus abscidcns


,

et

ut catholicae fidei confessionem auferret


,

linguas quo-

que praescindens paene totam Africam in catholica veritate fundatam, unam quodammodo martyrem fecit; Laetum episcopum incendio concremavit , Eugenium
vero carthaginensem episcopum et clericos supra quingeutos cruciatos multis modis exulavit.

LII.

FELIX

III-

JT eliy tertius natione romanus, ex patre Felice presbytero de regioneFascioIae,coepit annoDomini-cccc-Lxxxvr.

In quadam vero chronica invenitur -cccc-lxxxv- Sedit


annis
-vui,

mensibus

vi-

in

quadam autem chronica

q6
scribilur

FELIX

III-

mensibus
fecit

-xi-

diebus xvn- Vacavit sedes die-

bus
sias

-v-

Hic

basilicam sancti Agapiti iuxta basi-

licam sancti Laurentii rnartyris. Idem constituit eccle-

ab episcopo esse consecrandas. Huius tempore verelatio

nit

de Graecia

Petrum alexandrinum antea


,

propter baeresim iam damnalum


tinopolitano

ab Acacio constanPe-

revocatum

quod sanctus Felix graviter


et

accipiens

convocato concilio damnavit Acacium


,

trum. Hic etiam duos episcopos

quos ob dictam cau,

sam Constantinopolim

legatos direxit
,

quia per impe-

ratorem pecunia corrupti fueraut


sunt induciae
sit,

convocato concilio

condemnavit. Idem constituit quod accusato dandae


ut ad respondendum praeparare se posquod accusatores et iudices tales esse debent qui omni careant suspicione. Sepultus est in basilica
,

et

sancti Petri vel sancti Pauli. Clodoveus filius Cbilde-

mortem palris sui regnum Francorum circa Domini -cccc-lxxxv- obtinuit, quod xxx- annis annum
rici

post

streuuissime rexit.

LUI. GELASHJS

VIblasius primus natione afer


pit

ex patre Valerio
iiii,

coe-

anno Domini
-viii,

cccc-xcmi- Sedit annis


-xxviii-

mensi-

bus
et

diebus
,

Vacavit sedes diebus


et tractus sicut

fecit

orationem

bymnos

-vii- Hic Ambrosius


,

praefationem missae composuit " vere dignum


est

et

iustum

velatione sua fecit inveniri

in cotidiano usu. Baruabas apostolus reproprium corpus , cum quo


suis bebraice

evangelium Matthaei manibus


erat

scriptum

reconditum invenitur. Clodoveus quicquid quod transfert ad ius Galliarum sub iure erat Ixomanorum Francorum. Claret quoque Avitus Yiennensis episco,

GELASIUS

I-

97
,

pus

scientia

saccularium litterarum doctissimus


,

et

sanctitate praecipuus

qui defeadit Galliara ab haercsi

Hic mctricc de conditione mundi libros composuit. Apparilio sancti Michaelis in moute Gargano. Zenon imperator obiit anno Doniini .cccc-xcim- in
arriana.
,

chronica Vincentii dicitur

cccc-xciii-

Anastasius im-

perat annis \wi- Ilic decus romani imperii eutychia-

nae haercseos

illuvie

maculavit

favensque haereticis
rex in Africa

persecutus est christianos.

Guutramnus

ccclcsias catholicorum a palre suo

Hunnerico clausas

aperuit

et

om nes
,

Dei sacerdotes petente Eugenio car-

tbaginiensi episcopo ab exilio revocavit.

Quo postmosucccssor
in

dum
regno

defuncto
,

Transmundus
in

fuit

eius

qui paternae impietatis heres rursus catholiecclesias

corum

Africa

clausit

et

-cxx-

episcopos

apud insulam Sardiniam


vera fide perpessus
ceratur.

relegavit.

Hac persecutione

Fulgentius ruspensis cpiscopus multa ab arrianis pro


,

diuturno in Sardinia exilio ma-

LIIII.

AXASTASIUS

-II-

nastasius sccundus natione


,

romanus
,

ex palrc For-

tunato

coepit

anno ccccxcvni,

in

quadam

vero chro-

nica dicitur -ccccxcix-

in alia

demuni anno quingeu,

tesimo. Scdit annis fere duobus

in

quadam
-xi,

vero chro-xxiiii.

nica dicitur anno uno

niensibus

diebus

Vacavit sedes diebus

iiii-

Hic constituit ut nullns


,

cl<*-

ricus praetermilteret officium ira vel rancorc

praeter

inissam. Ilic Anastasius excommunicnvit iinperatorem.


F.o

temporc multi
se

elerici
,

et

presbyteri

contra ipsurn

Papain
nionc
,

erexerunt

et

separarunt se ab eius

commu-

eo ([uod communicasset Photino diacono thes7

g.S

AKASTASIUS
,

-II-

salonicensi
ecclesiara
,

qui familiaris

fuernt Acacii damnati pcr


restituere voluit (i)
,
,

et

quod Acacium

licet

non potuerit divino iudicio percussus


egerendo miserabiliter vitam
iinivit

nam

iutcslina

(a\

I/V.

SYMMACHUS.

OvMMAcnrs
pit

natione sardus

cx patre Fortunato
,

coe-

anno Dornini quingentesimo

in quaclam vero cbro-

nica dicitur quingeutesimo primo. Sedit anuis -xv-, rncnsibus


-vii,

diebus -wviii- Vacavit sedes diebus

-vn-

Hic

constituit ut

omni

die dominico
,,

et in

natali sanctoet qtiae se-

rum

" gloria iu cxcelsis Deo


,

caoatur,

quuntur post vcrba angeli

eodem hymuo. Hic sub contentione ordinatus est uno die cum LauSymmacbus in basilica constantiniana Laurentio rentius vero in ecclesia sanctae Mariac maioris ex qua
addidit in
,
,

fi)

Sic loquitur cliam liber pontificalis


errat.
,

que hisloricus

cum quo Namque Acacium mortuum essc


,

noster quo-

ante ponti-

licatum Anaslasii

demonstrant vclerum testimonia apud Bcllarmilib.

num

dc rora. Ponl.
;

iv.

10.

Ergo Acacium ccrle noluit

resti;

tuere Anaslasius

sed nequc

mcmoriam

cius in diptycha revocare


,

habemus enim
memoriae
favit

ipsius

Anastasii nolissimas lilteras

quibus raandat

Acacii riomen reliceri. Si ergo Anastasius neque Acacio ncque eius


,

quis credat
cil.

eundem Photino
,

acaciano favisse

Le-

gantur Bellarminus loco

ad Concil. uhi de Anastasio

Baronius ad an. 497 Binius in adnot. Aclura ed. Florent. T. vm. p. 187
aliisve

quippe agerem
Pomiiiccs post
(9.)

si

rursus

ah his

criininationibus

roraanos

tot apologias

defenderem.
,

Quod

divino ludicio percussus obierit Anastasius papa


,

di-

dicit noslcr a lihro pontificali

cuius hbri anctorem inendosc trans-

lulisse interitum Anaslasii imperaloris (qui

fulminc exanimatus fuit)

^d rom. Poutilicem

iaui

dixerunt praedicli scriptures. Alteram vcro


,

addilam parlcm dc inUslinis in moiiendo cgestis

ex crcdulo ad-

modum

cl

fabuloso ohrunographo noiter exscripsit Martino polono.

SYMMACUUS*
causa separatus
est

(}()

cleru.s

et

populus divisus

est a se-

natu

quae

rcs

grave dissidium ccelesiae diu usquc ad


,

ipsa pertraxit homicidia

douec taudem hanc


,

alterca-

tionem compressit Theodorici potestas


iudicio obtincnte
,

hoe ncquitatis

fuerat ordiuatus dissensionis

Symmachus papa esset qui prinr magna faveret. Oh cuius culpam animam Paseliasii diacnni,qui perut
,

eique pars

tiuacius Laurentio faveral


viri
,

alioquin

magnac
iu

sauctitalis

Gcrmanus episcopus capuanus


,

vidit in igue pur-

gatorio positam

prout recitat Gregorius

dialogo

(i

].

Chlodoveus autem rex Francorum erat adhue gentilis tam pertinax , ut nee uxor sua Ghlotildis christianissima

eum

ab errorc geniili revocare posset

iieet id

saepius attemtasset. \
set

crum cum contra Alamaunos


Deo
quod
si

es-

egressurus

videns immeusos globos hostium


vovit
,

cum

expavissct,

votum

victoriam

ei tri-

bueret

ipse

christianismum susciperet. Voto itaquc G,

dei se ohligans

victoria potiri
,

meruit

et

percmpto

Alamanuorum
;

Alamanniam sub tributo redegit* Porro reversus sauctum Remigium adiit, petens se iieri ehristianum cumque ad fontem sacri baptismatis perrege
venisset
,

nee adessct qui chrisma debuerat afierre, eeee


chrisuiatis rostro

coluniba caelitus delapsa ampullam


detulit, de
(juae

quo Piemigius regem in baptismo linivit(2); ampulla Kemis in monasterio saucli Piemigii usque
,

hodie custoditur

et

inde omnes reges Franeiae inun-

guntur. Baptizata sunt quoque multa Francorum miregis sui cxemplo permota. Erat autem annus Domini icre quingenlesimus , regui vero sui xv- quando
Jia
,

(i)
('.*)

Lib.

iv.

cap.

|f>.

Baplizatum Clilodoveum sub


concil.

An istasiu
iv.

detBonstrat epistofa

liuius Pontificis iu

Labb. Tl

1284; Quamijuaui Ba-

rouius aJiique,

cum

nostro

communetu

errorera seauuntur.

, ,

IOO
fidei

SYMMACHUS.
militiam recepit
,

et in

gente Francorum christia-

nilas dilatata est.

Eodem tempore Symmachns convocata synodo,


,

ex

misericordia conslituit praedictum Laurentium nuceri-

num episcopum. in Symmacbum

Post paucos vero annos criminatio


ex invidia per falsos testes
, ,

fit

et

occulte
clerus
; ;

revocatur Laurentius

et

iterum
,

fuit
alii

divisus

quidam adhaerent Symmaclio


gatus

vero Laurentio

sed convocata rursus synodo -ccxv- episcoporum expur-

Symmaehus de crimine tuitur, Laurentius vero cum


LYI.

falso

cum

gloria resti-

suis

condemnatur.

IIORMISDA.

XXop.misda natione campanus


vitate

ex patre Iusto
-d-xvi,

de ciin
,

Frusinonc

eoepit

anno Domini
-d-xyii-vi-

quadie-

dam
bus

vero chronica dicitur


xvii-

Sedit annis

-ix-

Vacavit sedes diebus


,

Hic clerum compo,

suit et psalmis erudivit


ligati

et

graecos reconciliavit

qui

fuerant vinculo anathrmalis propter Pctrum ale-

xandrinum episcopum. Floruit sanctus Sacerdos lemoa beato Martiali vigesimus nonus vicensis episcopus
,

qui patrem

suum inveniens sine viatico migrasse in nomine Domini susciiavit eum communionem dedit et pater ipse petila benedictione et data, mox in Chri, ,
.

sto quievit.

Beata virgo Genovefa octogeuaria transit


Bri<jida in Scotia obiit. o

ad

Dominum. Viro Dei o


-d-xix-

Anno

Domini

Sigismundus mortuo Gondebaudo patre

suo regnat in Burgundia.

Chlodoveus christianus factus Aquitaniam subiugat,

eam de manu Alarici regis Gothorum arriani qui eam romanis abslulerat et Tolosae regnabat eripuit
et
, ,

precibus beatorum Martini et Hilarii decimo miliario

HORMISDA.
a Pictavis

eum deviucens

direxitque

Theodoricum

fi-

lium suum per Albiam

et

Ruthenam

ci\itatem in Ar-

verniam
a

qui omnes urbes illas usque in Burgundiam Gothorum liheravit. Chlodovcus autem hiemat manu
,
,

Burdegalae
per

et

thesauros Alarici de Tolosa recipit


rediens

et

Cadurcum

Engolismam
;

obsedit

in euius

adventu muri corruerunt


Sanctonia
,

totaquc terra subiugata iu

Engolismae

et

Burdegalae Francos reliquit


fi-

contra Gothos. Huius Chlodovei ncpos Chilpericus

lium suum Chlodoveum in Aquitaniam misit, nensem et Petrocoricnsem pagos subiceret.


Aquitania autem ut dicunt Iulius
dorus
, ,

ut

Agenet Isi,

Orosius

et gesta

Francorum
habens
,

tertia

pars cst Galliarum


scilicet
,

tres provincias

bituricensem
,

burde-

galcnsem
Vasconia
,

fet

novempopulanam

quae hodie Auxis iu

LemoviAlbiam cum Claromonlem Mimatum Ruthenam Cadurcum et excmptam Vellavam quae nunc Anicium sive Podium dominae uostrae dicitur. Burdegalensis habet Pictavos Sanctonas, Engolismam Petricorium Agennam. Auxis habet Vasatum Baionam Aquas Elaronam Lascuram Tarbiam Aduram, Lactoram , Convenas Conseranum. Habet etiam Aquitania exceptis his civitatibus, Turonos et Tolosam. Quicquid cnim cst inter Ligcrim et Garumnam et Pyrcnaeum ct oceanum totum in partes Aquitaniae ecdit ; uude Aquitaest.

Bituricensis has habet civitates,


,

nia dicitur

quia Ligeri

et

Garumua

et et

mari fere cir-

cumdalur. Secundum antiquos autem


habetur in decrcto caus.
rolus

Isidorum nar,

bonensis archiepiseopus primati bituricensi suberat


ix.

ut

cap. conquestus.
,

Sed Ka-

ducatum ponens Narbouc


ad

terram ultra Garum-

nam usque

Bhodanum
,

ei

adiunxit. Et haec est pro-

vincia narbouensis

cuius pars Septimania dicitur.

102

IIORMISDA.

ChJodovcns antem rex post victos Gotlios et Aquimeritis sanctorum Martialis , taninra lihoratam ab ois
,

Hilarii et Martioi

dum Turonis

fessum cxcrcitum re-

crcaret
tu
,

ah Ariaslasio imperatore codicillos de consula,

et

coronam anrenm cum gemmis


et

et

tunicam blatpro
tantis

team suscepit (i),

ex ea dic consul appellatus est et


,

angustus. Porro Parisios iude reversus

lio-

noribus

et

beneficiis a

Deo
,

sibi collatis

reaalem eccleo

siaru aedificavit
ct

ibidem

quam
,

sanctis apostolis Petro

Paulo consecrari praecepit

qoae bodie dicitur santo-

cta
tas

Genovefa. Ghlodoveus rex regno Francorum per


Gallias dilatato et Jegilime ac pacifice

confirmato

moritur, sepcliturquc in monte proximo


elesia

civitati in ec-

quam
,

ipse fundaverat ante dicta

gni sui
xvi-

aetatis

vero suae -xlv-

anno -xxx- reDomini .d-xv- vel anno


,

Post Clilodovcum quatuor


,

filii

eiiis
,

Tlieodoricus

regnum inter se partiti sunt. Childebertus Parisios cum Flandria et Normannia sortitus est. Tlieodoricus ]\]etas cum Germaiiin. Chlodomirus Aurelianos cum Aquilania Burgundia et Provincia. Chlolarius Suessiones cum Lothnringia et Francia ad quem postea regni monarCblodorairus

Childeberlus

Chlotarius

cliia

devenit

et

annis qninquaginta regnavit.


floruit

Per idem tempus


lovei
,

Cheudechildis filiaChlofamosa. Haec


in

virginitate

pariter ct pietate

prospcctu scnonensis civitatis coeiiobium

sibi in liono-

rem apostolorum

construxit

multis aedificiis id

am-

plians ct praediis locupletans.

Quo

perfecto

ad dedi-

candam basilicam cum sancto Eradio tunc senonensi prnesnlc proccssit ; vicinarum quoque urbinm praesuies

affnere
(i)

uhi

dum

in cccJesia

pernoctarent

angeliCaslis

cjui

<!

Hnc faetum anno Domini .dvii. mortuum Chlodoveum nnno .ux.

narrat Pctavius in
aduntat.

IIORMISD^.

loj

cas aiuliere voces dulcissirae

conerepantes. Facto autem

maue
et in

respicientes altare

viderunt in quatuor angulis

medio marmoris signacula crucis dccenter im-

pressa. Stupentes proinde

non sunt

ausi ulterius con-

secrare

locum quem cernebant caelitus cousecratum. Sigismundus rex Burgundiae qui mouasterium agau,

nense ob bonorem sancti Mauricii sociorumque eius-

dem

ibi

quiescentium conslruxerat

filium

suum

Sige-

ricuni

malo consilio novercae usus peremit. Qui comet martyribus agaupetenli paenitentiae se adiciens
,

nensibus se totum devovens


crebra post

quod venia dignus

fuerit

mortem
qui

eius facia miracula attestantur.

Beatissimus Leonardus eo tempore in rcgno Fran-

corum
beati

enituit

cum

esset civis

aurclianensis

et

Remigii discipulus in Lemovici urbis territorio


,

diaconus existens
xit
,

longo tempore eremiticam vitam dupatronus


;

captivorum

spiritualis

qui apud
se

Deum

quodam

privilegio

singulari

devote
,

invocantibus

compeditis frequentius adfuisse

exprimentis evidenti-

bus comprobatur. Hormisda papa bcato Remigio per


id

tcmpus vices suas in rcgno Francorum commisit.


;

Anastasius imperator eutycbiana baercsi pollutus fuit


cui

Hormisda legatos sollemnes Constantinopolim dirigens ipsum monuit ut ab baeresi discederet ; qui non solum legatos audire sed nec videre volens su,
,

bito divino iudicio fulminis ictu percussus interiit.

An-

no Domini -dxmii- Iustinus senior coepit


quo annis
-x-

imperavit,

secundum cbroiiicam Yincentii


ix-

in cbrofidei

nica vero Marlini seribitur annis

Hic ardore

ecrtabat ut baereticos dissiparet

statuilque ut

omnes

baerctieorum ecclesiae
crareulur. Ilie

calbolicorum religione conse-

Hormisda papa postquam elcemosynas


,

mu-Itas panperibus erogassel

nec non

et

basilicis di-

O^

HORMISDA.
,

apud sanctum Pctrum vei\sa ornamenta contulissct crucem ai-genteam tnille quadraginta librarum reflcjuisset, ibidcm sepultus quiescit.
LVII.

IOHAXITES

-I-

Iohakwes primus natione tuscus,


nica
dicitur

in

quadam vero chro,

romanus, ex

pati'e

Gonslantino
-n,

coepit
vin,
,

anno Domini -dxxv- Sedit annis


nucnte
sibi

meusibus
Boethius

diebus xvm- Yacavit scdes diebus

-viii-

anro-

Symmacho
,

patricio

cum
,

auctoritate

mani senatus

contra Theodoricum regem


,

Gothorum
nititur
;

airianum Italiam

quam
,

is

premebat

tueri

scd ab ipso fngatus

per triennium exulat.

Tandem
cum

praedicto tvranno in territorio mediolaneusi iussus est


strangulari
,

ac Papiae postea sepclitur

et

beato
di-

Augustino
citur
,

in

eadem

ecclesia

quae caelum aureum

quiescit. In

praedicto

autem

exilio

librum de
pru-

consolatione philosophiae edidit. Hic vir


dentiae dialecticam
,

summae
,

arithmelicam
,

musicam

ceteras-

que
mira

artes suo nobilitavit eloquio

aliaque plura com-

posuit, inter

quae ctiam ad

Svmmachum
trinitate
se fuisse

patricium
,

subtilitatc
dicit beati

conscripsit de

libellum

in

quo

Augustini vestigia

secutum,"

eundemque Symmachum eiusdem Bocthii socerum, nec non et hunc Iohannem papam idem Theodoricus rex Gothorum in Italia tyrannus arriana haeresi pollutus pereniit. Coegit siquidem Iohannem papam ire Gonstantinopolim ad lustinum impei^atorem comminatus nisi arrianis ceclesias restitueret quod omnes christia,

nos pcr Italiam perimeret gladio. Qui Iohannes papa


a Iustino

lionorifiee

receptus

est

ct

ad preces

cius

compatiens neci christianoium, de ecclesiis arrianoium

IOHAHHES
snpersedit imperator
,

lo5

de quibus iusserat ut ubique ca-

tholicorum reliNOne cousecrarentur.


Interim vero Theodoricus

tyrannus Boethium

et

quosdam

alios viros catholicos gladio trueidavi!. Iohaii-

nem

vero

papam

cum

iis

quibuscum

fuerat profcctus
,

postquam redierunt Ravennam ad ipsum carcerali angustia peremit. Sed hanc ipsius crudelitatem mox animadversio divina secuta
est
;

nam nonagesimo
est
,

die post

hoc facinus subita morte extinctus

cuius

auimam

quidam sanctus
nae in carcere
et

vir eremita vidit per

Iohannem papam

in ollam Vulcani proiici. Iohaunes papa obiit Raven,

cuius corpus translatum est

Romam

sepultum in ecclesia sancti Petri. Natalis vero eius


-v-

recolitur

kal.

iunii.
filius

Theodoricus rex

Chlodovei maior reposcens ab


sibi

Ermenfrido Thuringioruni rege pactum quo

me-

dietatem regni promiserat, insurgit in eum, eoque post

nimiam suorum stragem de pugua fugato et non multo post mortuo totam Thuringiam subiugavit. Chlotarius Radegundem filiam Bcrtharii regis Thuringiae
,
,

olim a fratre suo Ermenfrido perempti captivat intcr


alias
,

ct

secum adducit
iila

eamque suo matrimonio


toro maritali relicto
,

so-

ciat

sed

postmodum

intra

Pictavos

cultum religionis arripuit

in

quo cursum
flo-

vitae laudabilitcr

consummavit. Per idem tempus


,

ruit beatus Benedictus abbas casinensis

monachorum
plcnus
Scholastica.
fuit
,

patcr praecipuus
iuisse

qui spirilu

omuium iustorum
soror beata
levita

dinoscitur.

Huic
a

fuit

Huius discipulus beatus IMaurus


monasterio ab ipjo
tritus
ct
,

qui

in

duodecimo anno
existens
,

aetatis suae

nu-

iam

-xxn-

annorum
bcati

utpole iam fortis


aliis

potens in opeiibus bonis

cum quibusdam

ab

eodem patre rogatu

Bertichramni cenomanensis

of>

IOIIVTVNF.S

r-

episfcopi in Gallias mittitur,

ut

ibidem Jucis

filios

pro-

crearent,

et

monasticis institutis quae ab ipso sancto


,

patfe susceperant

novara generando progeniem con-

fiFmareut. fustinus religiosissimus imperator obiit.

LVIII.

FELIX

-IIII-

elix quartus natione sabinus

ex patre Castorio (t),


,

coepit
iii,

anuo Douiini
-xiii-

d-xxvii- Sedit annis -iui-i,

mensibus
-xv-

diebus

Vacavit sedes mense

diebus

Hie constituit ut infirmi ante transitum suum debeant


inungi oleo sancto
(2).

Hic patriarcbam constantino-

politanum excommunicavit.
ortbodoxus multa in

Anno Domini

-d-xxviii- Iu-

stiuianus Iustini ex sorore nepos impcrat annis -xxxvmIlic vir


teris

Deum

floruit pietate
fuit

lit-

vero dhinis et saecularibus

non mediocriter

instructus.

Siquidem quosdam libros de incarnatione


,

Domini

edidit (3)

quos per diversas provincias misit.

Libros etiam romauarum legum abbreviavit in uno vo-

luminc, quod iustinianiim vocatur. Cassiodorus Ravennae senator post vero monacbus vir ornatus eloquio claret qui inter cetera multa quae scripsit psalmorum occulta patenlissime reseravit. Florent quo, , ,

que Priscianus grammaticus


Domitianus tungrensis
,

Gregorius lingonensis
trevirensis
,

Nicetius

quo

sanctus Arcdius de aulico clericus factus ecclesias in

(1)
(a)

CoJ. Conslantino.

Hoc

a Martino

polono surnit nosler


conslitut ione
,

idque lantiimmoJo
inleitlum

intrlligi

potcst Je aliqtia
,

quae negleclum
;

sacramentum hoc
qucndi more
mcnturn.
(3j

seJulo aJhiberi Pontifex iusserit

Je

quo lo-

videsia

Catalanum

initio

commenlarii ad hoc sacra-

\L\

his

binum nos vulgavimus

inter Scriptores

vct.

T. vn.

FELIX

-HII-

IOJ

Lcmovicino
scaus

acdificat

et

abbas factus miraculis coruvilla

ad

Dcum

migrat. Hic in

sui

nominis in

lcmovicensi dioecesi bonorifice requicscit. Beatus Valerius

de Germania in Aquitaniam venieus coenobium


territorio

aedificat in

saucti Martialis io dioecesi le-

movicensi

ubi virtutibus claret.


et

Cbildebertus

Cblotarius

filii

Cblodovei

regis

Fraucorum
diae

filios

Cblodomiri

fratris sui regis

Burgun-

a Burgundionibus occisi interfeccrunt. Regnum quoque fraternum copulaverunt sno. Uuus tamen filiorum evasit nomine Clilodoaldus qui nobilitatem mun,

danam ad
clericus
fit
;

nobilitalem divinae transferens servitutis


et

presbyter ordinatur exemplo praeeminens


virtutibus plenus migrat

sanctitalis

muhisque denique
et in

ad

Deum
,

suburbio

civitatis parisiacae sepelitur.

Cbildelbertus et Chlotarius reges


vastant

Francorum Hispaniam
ci-

Cacsaraugustam obsistentem prcmunt. Sed


,

ves beati Vincentii tunicam circumfcrentes

Dei mise-

ricordiam postulabant
flexi
,

quamobrem

pracfati reges de-

pace composita tunicam ipsam


et Parisios

munus

a civibus

receperuut,

revertuntur. Cbildebertus vero


,

rex amore sancti Vincentii

extra

urbem

Parisios

in
ip-

occidentali plaga construxit eccLesiam iu


sius
,

bonorem
pratis
,

quac bodie dicitnr sancti Gcrmani de


,

in

qua ipsam tunicam posuit


peliri.

postmodum seGilimcr pcrimens Hildericum regem Wandaloct

sc fccit

rnm

regnat in Africa

qui tantae crudelitatis fuit

ut

nec parentibus parceret. Hic etiam quibusdam ortbodoxis episcopis linguas radicitns excidi fecit
,

qui post-

modum clare loquendo multis fuerunt miraculo; quod miraculum unus eorum auxit, qui in elationem vcrsus
,

statim privatus divino

douo obmuluit.

LVIIII.

BOAIFACIUS

n-

B
in
ii-

omfacius secundns nationo romanus


,

ex patre Si-dxxxii-,

gisranndo seu Sigizvildo

coepit

anno Domini

quadam vero chronica


,

dicitur -d-xxxi- Sedit


-vi-

annis

diebus

-xxvi-

Vacavit sedes diebus

Hic consti-

tuit ut clerici sint divisi

a laicis in celebratione

mis-

sae.

Scpultus est in ecclesia sancti Petri.

LX.

IOHANNES

-II-

Iohanjjes secunilus natione


cto
,

de Coclio monte

coepit

romanus ex patre Proicanno Domini dxxxiiii,

autem chronica dicitur -d-xxxv- Sedit annis -nmensibus inidicbus -vn- lustinianus augustus aein alia
,
,

dificavit
icyiu.

Constantinopoli munificum tcmplum


,

quod
,

aoyiv.

id est sanctae Sapientiae

qui Christus est

dedicavit.
tale claret

Maurus discipulus

sancti Benedicti

sancti-

in Gallia. Priscianus

profunda grammati-

cae composuit.

LXI.

AGAPITUS

-i-

gapitus primus natione roinanus


et

de regione Io-d-xxxv,

hannis

Pauli

coepit

anno Domini

in qua-xi,

dam

vero chroniea dicitur -dxxxvi- Sedit mensibus

diebus -xvm- Hic ad Iustinianum imperatorem Constantinopolim perrcxit;et invenieus


ibi

Anthimum eiusdem
,

urbis episcopum eutychianae haercseos esse

eo excom-

nmnicato
licum

et

exulato
,

non
fecit.

sine multa altercatione

cum

imperatore habita

Mennam raonachum virum


Quibus peractis
,

catho-

ipsi substitui
est
;

ibidem de-

functus

cuius corpus

Romam

translatum in basi-

AGAPITUS

lO(J

lica sanctl Petri sepnlluni est. Beatissimtis paler

Beuc-

dictus mouasticae legis lalor exhnius

virtutum gratia
Iustiniaul

plenus migravit ad Dominum anno imperii senioris octavo Domini vero -d-xxxvi,

LXII.

SILVERIUS.

^ilverius

qui in
,

quadam chronica
ex patre
-dxxxvii,

dicitur Severus

natione campanus

Hormisda episcopo romain


i- r

uo

coepit

anno Domini
-d-xxxviii-

quadam

vero
v-,

chronica dicitur
diebus
-xi-

Sedit anno

mensibus

Hoc temporc
,

facta est in partibus Liguriae

ut filios suos comedercnt mulieres. Hic Papa postea cum Anthimum ab Agapito depositum rcvocare nollet procnrante Theodora imperatrice depotanta fames
,

situs

est

et factus

monachus
,

et

ab imperatore

in-

stigante imperatrice

consentiente Vigilio archidiacono


,

suo

qui papatum ambiebat


,

missus est

in.
,

exilium in
et

Pontiam insulam

ubi pane tribulalionis


,

aqua anest

gustiae sustentatus

tandem

deficiens

mortuus

anno

Domini

d-xl-

cui Vigilius in papatu successit.

lxiii.

vigilius.

V
tur

igilius natione

romanus
,

ex patre Iohanne

coepit
dici-xxvi-

anno Domini
-d-xli-

-d-xl- (i)

in

quadam voro chronica


,

Sedit annis ivn-

mensibus
,

-vi-

diebus

Hic ordinavit missam celebrari in ecclesia in orientali parte. Hoc lcmpore in una urbium Siciliae constat Theophilum
diebus

Vacavit sedcs mensibus -m-

archidiaconum
(i) aslis

extitisse, qui cupiens

promoveri
conspirat

Ghriin>ii

Heic dcraum nosler chronographus


anno sascepti
a

cum

in

Viijilio

p ontificatus.

lO
et

VIGILIUS.

stum
fecit.

eius genitricem abnegando

bomagium
id
,

diabolo

Qui postquam per diabolum ad


est
,

quod volueet

rat

promotus

ad cor

suum
,

rediens

cum

fletu

dura paenitentia se veniam gine Maria


,

affligens
et

intercedente beata vir-

gratiam recuperavit.

Hoc temet

pore quinta synodus apnd Constantinopolim congregata est sub Iustiniano principe conlra

Theodorum

omnes baereticos qui beatam Mariam tautum bominem et non Deum et bominem genuisse affirmabant. Iu Galliis clarent fratres uterini uno eodemque die Medardus nopartu profusi ct pontifices consecrati et uno die abet Gilardus rotbomagcnsis viomensis soluti a saeculo et assumpti a Christo. Hunc Medardum Chlotarius rex Suessionum cum gloria sepelivit in civitate suessionensi duobus annis post transitum beali Remi<ni. In Campania Italiae Bcnedictum iuniorem
,
, , ,

sanctitate

clarum rex Totila pro Cbristo persequens

cum

in cella sua

comburere voluisset
,

in

clibanum

ar-

dentem
gna
mini

proiecit

qui die altero etiam

illaesis veslibus

inde exivit.

Anno

Iustiniani imperatoris

undecimo mahypapante Do-

fuit mortalitas

Constantinopoli

et

sumpsit exordium ut celebraretur secunda die

mensis februarii. Hoc tempore iu oriente quidam puer


filius

iudaeorum

a coaevis suis chrislianorum


;
,

filiis

ad

ecclesiam ut communicaret adductus fuit


eius post in

quem

pater
il-

fornacem ardentem proiecit


,

de qua

laesus extractus

dicebat

quod

illa
,

mulier tenens puepallio suo

rum

quae in

ecclesia erat depicta

flammas

ignis a se eventilabai.

Cblotildis uxor Chlodovei rcgis

quae sauctitate veuerabilis

Francorum moritur, eundem regem tam oratioue


,

quam

merilis ab errore gentilitatis avcrtens


veritatis. Vigiliutn

convertit

ad notitiam

papam

qucmadrnodum

[i.n n<-.
.

ct

Tlieodora imperatrix propter praedecessorem snum Antbimum episcopum constautinopolitauum comlemuatum persecuta est. Uude de maudato ipsius Romae ca,

ptus

de ccclesia sanctae Caeciliae


,

ubi missam cclc,

bral>at

ductus

est

ignominiose Couslantinopolim

ubi

cum

nollet

secundum promissionem suam Antbimum


,

episcopnm restituere
Sopbiae in

colapbizatus de ecclcsia sauctae


,

quam
,

fugerat abstrabitnr
a

ct

misso fuue iu
ve-

collum eius per totam civitatem

maue usqug ad

speram tractus
rii,

missus est in exilium. Hic \ igilius pa,

patum male obtinuit


nituit
et

quia conscnsit depusitioui Silvc-

ut in papatu succederet. Quia


,

tamen eum
est
,

facti

pae-

pro fide exilium passus


revocatus a principe

feliciter termi-

navit.

Unde

dum

per Siciliam re-

dit, calculi dolore afflictus moritur Syracusis,

RomamBeatus

que transfertur anno Iustiniani imperantis


Remigius post multa patrata miracula
scnio migravit ad Cbristum,
clesiac
,

-xvii-

lougo confectus
lxxiiii-

postquam

annis cc,

remensis felicissime tcuucrat praesulatum


-d-xlvi,

anno

Domini

Iustiniani impcrantis

anno

-xxix-

LXIHI.

PELAGIUS

-I-

Jr^LLAr.ius

cocpit

primus nalionc romanus ex patre Iobanne anno Domini -d-lviw in quadam vero cbronica
,

dicitnr d-lvio Sedit annis


xviii-

iiii-

mensibus
,

-x-

diebus
Ilic ac-

Vacavit sedcs mcnsibus -m,

diebus -xxv-

cusatus fuit
sct
,

quod morti Vigilii papac se immiscuisundc coram omui populo tenens crucem et evantali

gelium se-a
ut

infamatione purgavit. Ilic constituit


scbismatici

naeretici

vel

per saeculares potestates

punirentur.
Salvatoris

Hoc lemporc quidani iudaeus imaginem fnrlim deponeus ad doraum suam delalam
,

2
transfixit
;

PELAGIUS
et

-I-

telo

cum eam
,

vellet coraburere

videns

se

sanguine cruentatum
;

prae timore eam Jomi ab,

sconJit
stigia

quam

christiaui quaerentes
,

et

eam pcr

ve-

sauguinis invenieutes
,

cipiunt

sanguinolentam eam reiuJaeum vero lapklibus obruunt. Anno IuGorJiani senatoris Piomae aJolescit,
iti

stiniani -xxxiii- miserabilis in Italia pestilentia acciJit.


Grefiforius filius

qui sex monasteriis


suae factis
,

Sicilia

et

septimo

Romae Jomi
,

ex praefecto urbano

monachus

scientia et

Joctrina ac sanctitate vitac claret.

Hoc tempore
babetur
,

in Scotia

sanctus BranJanus clarus

qui Fortunalas insulas septentriouali naviga,

tione requirens
jNIacbutes
,

mulla miraculo Jigna viJit


,

quo

qui et Macblovius
,

regulariter

eJucatus,

et ipsius navigationis socius

sanctitate et miraculis iu
in Galliis

Britannia claruit.

Hoc eoJem tempore


Jiebus pluribns Jans

mons
,

super

RboJanum
alio

mugitum
,

tan-

Jem ab
siis

moute sibi vicino Jiscissus cum eccleJomibus bominibus et bestiis iu P\boJanum prae-

cipitatur. Chlotarius rex


se

Cramnum

filium

suum

contra
,

rebellantem

et

multa mala in regno suo facientem

in minori Britannia persequitur; Conobrio Juci Bri-

tonum eiJem Cramno auxilium ferenti occurrit et Conobrium quiJem peremit Cramnum vero captum igni
;
,

cum

uxore

filiis et

filiabus eius
filii

consumi

fecit.
,

Post
sepe-

hoc Cblotarius Je nece

paenitens ingemuit

liturque Jefunctus Suessiouibus in ccclesia beati

Mefilii

JarJi anno Iustiniani -xxxvi- Post


eius regno

quem quatuor
,

inter
,

se

Jiviso

regnaverunt

Chilpericus
Parisijs
,

Suessionibus

Karimbertus
,

seu Hariberlus

Guntramnus Aurelianis

Sigibertus Metis.

L\V.

IOIIANNES

III"

loHANvns
coepit
dicitur
xxvii,

teriius nutione roraanus

ex patre Anastasio

anno Doniini
-d-lxii-

d-lxui-

in
,

qaadam vcm
mensibus
dicitui'
ix-

tliiouica
,

Scdit annis

-xiii-

diebus
-xn,

in

quadam autcm chronica


-xi-,

anuis

mensibus

diebus

-xxvii-

Vacavit sedes mensibus

-x-,

diebus -m- Hic rcparavit coemeteria sanctorum marty-

rum. Anno Domini


nis
-xi-

-d-lxvi- Iustinus

innior imperat

ari-

Huius anno quarto Armenii fidem suscipiuut. Hoc tcnipore corpus bcati Ursini qui apostolorum fuit
,

discipulus,

et

primus bituricensis episcopus, divina

re-

velatione extra Bituricas in vineis invenitur, sepclitur-

que per manus


ecclesia sancti

sancti

Germani

episcopi parisicnsis in
,

Sjmpboriani martyris
,

qnae modo beati

Ursini nomine obumbrala

martyris vocabulum amisit.

Floruit per idem tempus in aula regis


lescens strcnuus

Guntramni ado-

nomine Austregesilus qui pro sua bo-

nestate et sanctitate postea archiepiscopus bituricensis


fuit.

Sanctus Columbanus presl>yter veniens de Scotia

clarus habetur in Britannia

anno Domini

-d-lxvi-

Per
et

idem tempus Vcdastus vir omni virtute conspicuus


miraculis clarus obiit.

Anno
virtutcs

Iustini scptimo
,

Gregorius turonensis archieinter cetcra qnae scripsit


sancti

piscopus ordinatur
et

quo
multa

miracula
in

Martini

descripta

sunt

quae

diebus eius abundantissime proveneruni.


,

Fortunatus poeta vir egregius


ccleriore suavis
flori-t
;

ingenio clarus

sensu

qui de Italia Turonos veniens

actus sancti Martini quatuor libris heroico mctro coutcxuit


;

et

inde

ordinatus est episcopus Piclavoruin

Longobardi Ilaliam capiunt. Per idem tempus beatus


IVfaurus

sancti Benedicti discipulus

ohiit.

Hic biennio

IOHAHHES

-III-

ante ol)itum

suum

abbaie rn

coenobio suo quod in

pa^o Andegayemi supcr Ligerim fluvium construxerat et assiduae orationi pastorale onus deposnit ordinato
, ,

deditus diem vocationis suao


pectabat.

cum

saucto desiderio ex-

Tempore Iohannis papac


in

autc adveutum Lon-

gobardorum

Italiam

igneae aeips in caelo visae

sunt, de quibus scribit beatus Gregorius in bomilia u erunt signa in sole. Iubannes papa postquam perfecit in

urbe ecclesiam apostolorum Pbilippi

et lacobi

et dedicavit

eam

sepultus cst in basilica sancti Pelri.

Circa idern tempus sanctus Germauns parisicnsis episcopus claret


sui in
;

qui

cum
-v-

aegrotaret, iussit ex opposito


;

muro
,

sculpi

kal. iunii

quo codem dic miParisiis

grantc
se
;

constat

eum

divino spirilu mortem pracscivis-

sepultusque

est in ecclesia

quae

usque bo-

die dicitnr ad sanctum

Germanum
,

de

pratis.
-vii-

Anno Domini
Hic vir iustus
et

-d-lxxvii-

Tiberius imperat annis


et

strenuus

in

pauperes liberalis
,

tanta de tbesauris palatii pauperibus erogabat

ut

cum

increparet Augusta quasi qui


:

rem publicani dissiparet. Cui ille icspondebat confido in Domino quod fisco si de bis quae Dominus nostro pccunia non decrit tbcsanros congregemus tribuit, eleemosynas faciendo
, ,

in
tio

caelo.
,

Quadam

ergo die

dum

deambularet in palaerucis
,

vidit in

marmore pavimenti signum

et ait:
,

cruce Domini frontem munire debemus et pectus

non

cam sub pedibus


evelli
:

conculcare. Iubct ergo tabellam illam


,

qua amota
et

iterum apparuit signum crucis iu


illam
,

secunda. Iussit
tertia
:

amoveri
iussit
,

et

adbuc apparuit
,

quam admirans

aeque removeri

et tbc-

saurum invenit mirabilem


dandantissinie ministravit.

de quo pauperibus abun-

LXVI.

UE.%

EDICTCS

-I-

.Denedictus primus natioue romanus


facio
,

ex paire Boni-

coepit

anno Domini dlwviid-lxxy-iii, ,

io

quadara vero

chroniea dicitur

in

alia
>i-

denique iuvenitur
,

dlwix- Sedit annis

mense

diebus
-ini-

-viii-,

in

quadam

vero elironica dieitur anuis


-iin,

Vacavit sedes

mensibus

diebus

-x-

Chilpericus rex Francorum


,

1'ratrem suum Sigibertum minis per se et per filium suum Tbeodebertum urget plns quam civili bello. At

Sigibertus duni se videt a fratre urgeri

ei

repugnans
filius Chilr-

eongreditur
perici
sibi
])us
,

in

quo proelio Tlieodebcrtus

regis

perimitur.

Franeis vero pro Gbilperico

exoso Sigibertum super se regem levare volentia

duobus pueris

Fredegunde Chilperici
et

regis

uxore immissis perimitur Sigibertus. Brunicbildis uxor


cius

cum

filio
,

Childeberto

Ghildebcrli

filiis

reguum

gubernans
bilis

propter insolentiam
,

morum
inquit

adeo iutolera-

erat Francis

ut merito crederetur de illa vali,

cinatam fuisse Sibyllam


parlibus Hispaniae
,

veniet

ut

bruma de

ante cuius conspectum gentes vel

gentium regcs peribunt. Tpsa itaque


bus exosa
,

cum
,

esset onini,

lieet eeclesias

Dei

multum bonorassct
el
ita

et

plurn sauctorum coenobia fundasset

aedificia ad-

mirandi operis construxisset


tanta

ut

miraculo fuerit

ab ea
a

fieri

potuisse

de consiiio Francorum in

exilium

Cbilperico detruditur. IIoc tempore Longo,

bardi invaseruut lotam Italiam


et

comitante mnlta fame

mortalilate. In quibus laboribus et aillictionibus Be-

nedietus
sancti

papa

mortuus

esl

sepuhusque

in

basilica

1'etri.

LXVII.

PELAOIUS

II-

JL

elacius sccundus natione


-d-lxxx-, in
x,

romanus

coepit

anno Do-

mini

quadam verd chronica


mcnsiLus
-n,

dicitur -d-lxxxix,

Sedit annis

dicbus
-xxv-

in

quadam

autcm chronica dicitur diebus


siljus -vu,

Vacavit sedes men-

diebus xxv- Hic ordiuatus fuit absquc inssione

principis.

Eo tcmpore Longobardi obsedcrnnt Romam


vastatio ab eis in Italia fuit.

multaque

Ab

isto

Pelagio

papa Gregorius Constantinopolim apocrisiarius dircctus,


hortatu Leandri hispalensis episeopi libros moralium
in Iob composuit.

Anno Domini
,

-d-lxxxiii-, in
,

chronica

autcm Vinccntii scribitur


nica Sicardi -dlxxxv-

d-lxxxiiii-

denique in chro,

Mauritius coepit

impcravitque

annis

xx-

in chronica vero Vinccntii dicitur xxi,

Hic

fuit vir fide catholicus

et rei

publicae
,

satis utilis.

Hic

per praetorcm suum Persas dcbellavit


multis captis episcopis ac popularibus

qui

Armeuiam
ecclesiarum

cum

incendio primo impcrii sui anno vastavcrant.

Anno
causa.

Mauritii quarto Chilpericus rex

Francorum
tali
,

immissu uxoris suae Fredcgundis perimitur


dolis asperrima

de
scd

Hacc cnim femina forma qnidcm cgregia


,

cum

essct lasciva

cum Laudrico
sibi

co-

mite palatii solebat misceri. Comperiens autem crimcn

suum non
rans

csse.
,

incognituiu regi

tam

quam

adul-

tero timcns
,

viro suo redeunti a venatu

insidias pa-

cum

a snis satellitibus fccit occidi. Post


filins

qucm

Chlotarius
obtinnit
Siffibcrti

eius infans
-xlitii-

qnatuor mensinm regnnm

annis
regis

Francornm

Pcr idem tcmpus Childcbcrlus filins Virigundem sororem

sunm Hcrmingildo Lcvingildi rcgis Wcslgolhorum fipcr quam idcm Hcrminlio in coniugium tradidit
;

gildus ad

orthodoxam fidcm convcrsus

iram patris

PELAdirs

ii-

117

Lcvingildi incomparabiliter incurrit.

Cumque
,

arrianae

communioni nullatenus
rcclusus cst in earccre

participare vellet
,

iussu patris
die
pascliae

tandemque ipso

iu capite securi percussus occubuit. Per idcm

lempus
a

cocnobium
tes

bcati Bencdieti iu

monte Casino positum


,

perfidis invaditur
,

Longobardis

qui universa diripieii-

nec

unum quidem

de monacbis potuerunt tene:

re

completa eiusdcm sancti propbetia qui dixerat

vix

apud

Deum
,

obtinere potui, ut ex boc loco animae mibi

concederentur. Monacbi vero es eodem loco Piomam


pctierunt

codicem sanetae regnlae nec non

ct

pondus

panis et rncnsuram vini et quicquid ex supellectili po-

tuerunt subripere

sccum defereutes.

Anno Mauritii nono copia tauta facta cst pluviarum ut omnes dicerent diluvium iterum inundare ;
,

et

tanta cladcs fuit

ut

nullns

grandiorem

a saeculo
flu,

fuisse meminerit.

Tanta enim inundatione Tiberis


est
,

vius

alveum suum egressus

tantumque
et

excrevit

ut

super muros urbis influerct

atque in ca

maximam
validae

partem regionis oecuparet


subversa sunt
tiabis
;

unde

borrea ecclesiae

magnus etiam draeo

in

modutn

cum
in

innumerabili serpentium multitudine per

Tiberim
ad
litus

mare descendit, in quo


inde clades

sufFocatac bestiae et
;

proiectac putredine acrem corruperunt


est

sub-

sccntaque

bomiuum
percussit
,

inguinaria
ac

quac

primum Pelagium papam


,

tantam populi

stragem feeit ut babitatoribus passim subtractis plurimac domus in urbe vacuae remanerent. Dum itaque
tauta
fit

rerum confusio
oflicio

Gregorius tunc fungens ar;

ebidiaconatus

ad papatum eligitur

quem
,

quifu-

dcm bonorem

studens

omnimode dcclinare
,

multa

gae latibula attemtavit

sed

tandem comprebenditur.
,

mimque

iuteiim cxpeetatur imperatoris asscnsus

per

PfeLAGttrS

-II.

septiformem litaniam placnre

instituit
iii

iram Dei

sed

procedendo pertandem lues illa qnievit. Porro Mauricius imperator audiens bcatum Gregorimn a cunctis unanicussis
,

lxxx- hominibus praedicta clade

miter Aiisse clectum

imperiahbus

litteris firraat assen-

sum. Sanctissimns igilur Gregorius


tificalis dignitatis

licet

invitns pon-

pondtis vel decus suscepit.

Anno Do,

mini .n.Lxxxvnt. sancta Radegundis regina moritur


in monasterio
rat per

et

virginnm qnod Pictavis ipsa constru.xc-

manns beati Gregorii turonensis sepelitnr. Eodemqne annn sanctus Snlpieius biturieonsis arebiopiscopus beati Austregisili succcssor quievit
in

Domino.

LXVIII.

GrEGOEIirS

!..

recorius primus

magnus merito
-d-xc-

appellatus

natio-

ne romanus
tre

ex patre Gordiano viro clarissimo et ma-

Silvia

coepit

anno Domini
-d-xci., iu alia

in

quadam

vrro

cbronica scribitur
Sedit annis
-xnv-v,

dcnique dicitur
,

-d-xciii.

mensibus
diebus
,

-vi,

diebus

-x-

Vacavit seesse.

des mensibns

.xvi-

de qno loqui plura

dignissimum arbitramur
tuit
,

ntpote qui tanta gratia cni-

non possit. Hic itaque artibus liberalibus scilicet grammatica rbetoriea et dialcctica ita a pueritia fnit instructus ut quamvis
ut mortalis lingua explicarc
, ,

eo tempore
nulii
in

ibi

potissimnm llorereut studia


;

litter arum

urbe putarelur esse seeundus


in praesenti

tantoque per
fuit
, ,

gratiam Spiritus sancti lumine scientiae praeditus


ut

quisquam doctornm sed nce iu praeteritis quidem citra ipsum par fuerit umquam. At vero postquam snmmus poutifex urbis ct orilli

non modo

bis efloctus est

(pialem se exbibuerit
,

quantum omni
et
ajtz-

orbi prodesse curaverit

quanttunque devotionis

,,

r.HEGonius

.!

119

dificationis non solum lunc viventibus sed etiam pcr

saecula futuris
scripturis
,

contulcrit

tam cxcmplo opcris quam

nullus mortalis sermo exprimerc valet.


ut

Siquidem
saecularem

tantum houorem adeptus

cst
,

omnem
ct

pompam
vel

ex palatio suo exclusit

deri-

corum quosque
sociavit,

monachorum

sibi

prudentissimos

cnm qnibus

persistens, nibil monasticae perfe-

ctionis

nibil pontificalis instructionis amittcret.

Tauta

deniqne censura mores ministrorum suorum excolebat ut nullus coram eo liarharum quid vel religiom contrarium sermone vel habitu prae se ferre praesumerel
sed qui forte sa nctimonia aut sapientia caruisset
sisteudi
tcr
,

sub-

coram

pontifice fiduciam

muha

utilia

quae

feeit
,

regularitcr concinnavit
eleison a clero ad

et

non haberet. liic inanlipbonarium utiliter compilavit ; Kyrie


ecclesiae
alleluia

missam

et
Iiie

extra septuage,

simani cantari
et

praecepit.
rusticos

Barbaricinos

Sardos

Campaniae

tam pracdieationibus quam ver-

beribus emendatos a poganizandi vajiitate saluberrime


revocavit. Donatistarum

cam

Manichaeoruni penes Sieiliam


,

nes Iiispaniam

quoque baeresim penes AfriArrianorum pcscriptorum suorum validissimis aucto,

ritatibus importuuissimisque

legationibus

Domino

suf-

iragante a corpore sanctae matris ecelesiae sequestravit.


Ilic

divinarum scripturarum solertissimus inquisitotamque prophetiae


quauta mysteria
sinl

tor

librum lob ad prcces heati Leandri hispalensis


,

episcopi mystico ac morali scnsu

cius historiam *in -xxxv- voluininibus largo eloquenliae

fonte explicttft

in cjuibus c|uidem
,

sa-

crnmentorum aperiantur
\ilae aeternae pracccpta

quantaque
,

ob amorem

morum

vci

quanta clareant

ornamenta verborum
Icbii.

nemo

suifieienter explicare va-

Ilic

ciiam composuit homilias

numcro

-\L-

et

IQf)

.,

.Oi.lUS

-I.

Ezechielem oxposuit
cl

rogistr

um quoque
,

ot pastorale

dialogornm libros quatuor


scripsit.

et

Hic addidit

iu

Lona fecit canone missae " diesque


ot

multa

alia

nostros in tua pace disponas.


fecit

,,

Idem

in propria

domo

monaslcrium.

Ilic

in singulis

ccclesiis

romanae

urbis iu remissionem

humani generis

singulis diebus

qnadragesimac
celebrandas.
pullularet
lecit
,

statuit fieri stationes

devotione lidelium
cetero

Et ue erroris anliqui semen de imaginibus

daemonum
,

capita

ac

membra

generaliler amputari
,

ut per lioc e.vtirpata radice


ecclesiastieac veritatis ple-

elhnieae pravitatis
nius evaharetur.

palma
fecit

Idem

supra corpora apostolorum

Petri ct Pauli iugiter eelcbrari a


libns.

Papa

sive

Cardina-

Idem ad placandam iram Dei


,

saeviente peste in-

guinaria

ut antea

dictum

cst

septiformem constituit
dicta est
,

litaniam. Septiformis

autem ideirco
,

quia in

primo ordine
nacbis
in
,

fuit elerus

iu secundo abbates

cum mo,

in tertio abbatissae
,

cum

congregationibus suis,

sexto

omnes laici in omnes viduae in septimo omnes coniugatae. Slic primns Puntiiicum romanorum in litteris suis servum servorum Dei se scripsit. Ad bunc eum Grequarto omncs infautes
,

in quinto

gorius episcopus turonensis

vir sapientia et virtutibus


,

admiraudus
cuis
cat
,

Piomam

venissct

essetque ab eo

cum

de-

bita yeneratione susceptus, Pontifex

brevitatcm staturae
ei

admirans

giatiam
"

l)ei

quam

coneessam audie-

arnplius magnificavit. Cui diclus episcopus de ora:

ttone rediens di\it

Dominus

fecit
,

nos

et

non

ipsi

nos.
lexit

Quod Gregorius audiens


et

valde miratus intel-

illum de sua parvitalc cogitantem per Dei gia,

liam eoguovisse
ccps
c.vliibuit

ob boc

ei

maiorem gratiam deinZaphae non lon-

et

bonorem. Anno Mauricii undecimo

lunica

Domini

ineonsutilis tu civitate

GREGORIVS

I-

121

ge ab Hierosolymis
ta
,

Simonis iudaei confessione inven,

ab episcopis Gregorio antiochcno


,

Tlioma hieroaliis

solymilano

et
,

Iohanne constantinopolitano cuin

multis levata
ligno fuisset
,

cta posita est

marmorca levi adeo ac si de et ordine pedestri Hierosolymam perdudevote ubi crux Domini adoratur. Anno
arca
,

cum

sequenti prope Constantinopolim nascitur puer quadru-

pes

et alter

sol a

duos vertices habens. Anno Mauritii -xiiimane usque ad meridiem minoratus est usque
Mauritii

ad tertiam sui parlem.

Anno eiusdem
corum
res aluit
,

-xiiii-

Guntramnus rex Franet

sauctitate clarus

dormit in Christo. Hic paupe,

ecclesias multas aedificavit

plurimorum
opere

sanctorum sepulcra
construxit
fecit
;

auro

argentoque mirabili
,

et

quia herede caruit

Christum bonorum

heredem, totam videlicet subslantiam suam paupe-

ribus erogavit.
dereliquit
,

Regnum
suam

vero Childeberto fratueli suo rege cou-

qui

cum Puchardo Wcstgothorum


ei

foederatns, sororem
to

tradidit

uxorem.

filii

autem post idem Childebertus moritur. eius Theodebertus et Theodoricus subrogantur in regno. Porro Theodoricus aviara suam Bruniehildem ab Austrasiis eiectam recepit quae multa postmodum
,

Non mulPost quem

facinorose commisit. His itaque regnantibus

Neophy-

torum haeresis

orta cst

qui simoniace promovebant et

promovcbantur. Scripsit igitur beatus Gregorius Brunichildi increpans

eam quod multi

laici

in cpiscopos or-

dinarentur, qui populo nihil praestant,

cum non
detestatur
,

ad ho-

norem Dei sed ad


sacri ordines

utilitatem episcopi ordinantur. Item


,

aliam epistolam scripsit eidem

ubi

quod
a

per simoniacam haeresim


,

ab ecclesia

priucipio

damnatam

conferrentur.
et

Item scripsit do,

minis regibua Theqdorico

Thcodcbeito

ut

eandem

, ,

o2 a

GREGOr.IUS

I-

haeresim

regni

eorum

finibus exlerminarent

asse-

rens pro certo quod facicntium culpas babituri essent


.si

quod possent corrigere

negligerent emendare
,

(i).

Anno

Maaritii

xiiii,

beatus Gregorius

quod

ipse

olim faeere intenderat

virura sanclum et religiosum

monacbum Augustinum cum Mellilo et Iobanue aliisque quam pluribus monacliis in Angliam destinavit
ut

geulem illam
ei

gentili errore converteret

quibus

pracfatum Augustinum praefecit, omnibus ceteris praecipiens ut


rcnt. In

pro Cbrisli nomine in omnibus obediigitur vcnientes


,

Angliam

verbum

vilae dis-

seminant. Porro rex Elbelberlus


statuerat

qui sibi Cantuariae

sedem regni

praedicanlc Augustiiio conver-

titur, et ctim gente sua Cbristi baptismate insignitur.

Post Augustinns ab Etborio episcopo arelatensi Anglojura cpiseopns consecratur gorius pallium destinavit
;
,

cui consecraio beatus

Grc-

isque novae ecclesiae gentis

saxonicae, sexdecim annis tenuit praesulatum. Hnic dedit praefatus rex iutra

Cantuariam locura idoncum ad


,

sedem episcopalem construendam


vcre vencrabilis
fide
et

in

quo idem praesul

ecclesiam in bonorera sauctac Trinitatis fundavit, quae


,

totius

anglicae gentis in Cbrisli

merito raater esse probalur.

Unde
,

et

Merlini

vatis
,

Britanniae cernitur apertissime vox iinpleta " dignitas


inquit, Londoniae ad Doroverniam
scilicet

Cantua-

riam. Sane beato Augustino tauta miraculorum gratia


divinitus est conccssa
etiani
,

et
,

vice

apostolica

aegrotantes
surdis audi-

eius

urabia sanaret

caocis

visum

tum
k
.

mutis loqucndi ofiicium reformarel.

Lupus

5enonensem ccclcsiam post Arlbeminm rcgobut tunc gratia miraculorum praeclarus cui aliquando
,

cucharistiarn
'ty

consecranti gcnima a I)(o de caelo in cai'l>

Cortfer regisir-

it.

epp.

10G.

ioq.

io.

GREGORIUS

-I-

ta3

licem descendit. Hic Lupns caduco morbo laborantibns


est singnlaris patroiuis.

Beatus Iulianus obiit in


in territorio

villa

quae nunc eius nomine appellatur


vicensi
,

lemo-

vir virtutibus et miraculis

clarus

ad cuius

beatus Gregorius turonensis.

tumulum propter videnda miracula accessisse fertur Sub boc eodem tempore Mauricius imperator a bcato Gregorio papa plurimum
discordans
tiae eius
,

eius sanctitatem iusequi

atque innoceuest.

detrabcre insipienter veritus

non

Post boc

vit,

quoque adeo crga servum Dei imperatoris ira excreut quidam aiunt, minitaretur. ut ei mortem Interea accensis animis quidam vir incedens Ro,

mne per forum in monastico babitu evaginatum gladium gestans manu divinirus aspiratus pronunciavit publice eodem anno Mauricium gladio perimendum. Quod idem imperator timens malorum paeniluit et
, , ,

per se ac scrvos Dei contra se datam mortis sententiam petiit


,

licet

non obtinuerit

relaxari. Beatus vero

Gregorius pro eius


turo iudicio
ei

delictis supplicabat

Dco

ut

iti

fu-

parceret. His gestis audivit iu somnis


:

vocem dicenlem vis ut bic parcam ? At ille respondit


bic mibi redde

tibi
:

an in futuro iudicio amator bominum Deus


,

malum meum, tantum

in futuro

iu-

dicio parcas. Post baec Mauricius in bostili terra posilus


,

cum
,

mililes suos a rapinis et furtis compelleret

abstinere

nec tamen

eis

eonsuela stipendia Iargiretur

iidem milites Phocam cecluriouem super se Caesarem


levaveruut.
fugit
et
;

Ouo

audito Mauricius in insulam


el

quandam

in

qua cum uxore

duobus

filiis

Tbeodosio

Tiberio iussu Caesaris capite truncatus oceubuit,

de cuius corpore dicitur lac

cum sanguine
,

effluxisse*

Anno Domini
citur
.D(.-v-

r>r..m-

in cbronica autem Viuceutii diin qhr.onica yer-Q

Phocas imperat nnnis vu-

2A

GREGORIIJS

I-

Vineenlii ct in quadam alia dieitur aunis vin- Cuius anno secundo Lcatus Gregorius cx hac luce migrans Juccm inaecessibilem penetravit uii- idus martii anno
,

Doiuini

Dc-vi-, vel

sccundnm quadam ehronicam

dc.-v-,

et in ccclcsia beati Petri ante secretarium sepelitur.

LXVIIII.

SAEINIANUS.

k^ abinianus natione tuscus


sed in

quadam
v,

mensibus
bus xwdiebus

in

anno Domini -dc-yanno idicsedes mense -idicbus -ix- Vacavit alia vero ehronica dicitur meusibus xvcocpit
,

clironica dicitur -dc-vi- Sedit

-xxi-

Ilic constituit ut

horae diei per ecclesias

pulsarentur.

Huius tcmporc famc

Romam
,

gravantc

romani hcato Grcgorio iam tlefuncto

quod sua nimia


loco

liheralitatc thesauros ccclcsiae dissipassct dctrahcbant.

Cumquc iam non


eius

cssct

in

qucm

exardescerent

mcmoriam nominis

libris

eius delendis antiquai^e


,

volcbanu Scd Pctrus diaconus eius tcstatus

sc
,

vidisse

columbam supcr caput


iuramento confirmans
,

beati Gregorii dictantis


,

idquc

moxque moricns suo testimofidem fecit. Sabinianus quoquc papa cum et ipsc nio libcralitati Grcgorii derogaret ct sub hoc obtentu ma,

num
sum

cgenis subtraheret pietatis, Gregorius


tcr

cum

pcr vi-

de culpa tenacitatis
,

et

huiusmodi derogationis
,

increpitum

cum quarto monitus non resipisccret ab codem sancto pcrcussus in capite illo dolore vexatus paulo post expiravit. Hoc tcmpore cum quidam paudiccute nauclero per a nautis elccmosynam pcteret
,

desiste

quia nihil habenius praeter lapidcs


,

et

pauper
;

ipsc subinferrct

omnia ergo

in lapides convertantur
,

quicquid manducabilc in navi crat

in lapides conver-

sum

est

colorc ct forma

rerum eadem pcrmanente.

125
LAX.

ECmFACIUS

-T

tl

B
in

onifacitts tertius nationc


-ii- ,

romanus coepit anuo Domivni,

ni -dcvi. Sedit annis

mcnsibus

diebus xxhv
,

quadam vcro chronica

dicitur annis

vui-

credo csse verum. Hic constituit ut nitidus

quod non pannus su-

per altare poneretur. Dcsiderius vicnnensis episcopus


claret.

Hic cum Brunichildem reginam de impietatibus


,

suis argucret

instinctu

eius a

Theodorico

fllio

ipsius

rege

Francorum

in exilium est detrusus.


,

Postmodum
super
,

vero iubcnte rcgina

in

territorio

lugdunensi

fluvium Calaronam lapidibus obrutus

martyrizatur

cuius sepulcrum miraculis multis illustratur. Per

tcmpus Iohannes alexandrinus episcopus

clarct

idcm qui ob
,

eximiam

in pauperes Christi liberalitatis gratiam


est

elee-

mosynarii sortitus

nomen.
EONIFACirS

LXXl.

-1111-

onifacius quartus natione


,

marsus
,

de civitate Va-

leria

cx patre Iohanne raedico

coepit
-viu-

anno Domini
,

ncvn-

Scdit annis

-vi-

mensibus
,

dicbus

-xu-

\ acavit scdes

mensibus
,

-v-

in

quadam vero cbronica


a

dicitur mcnsibus -vu-

diebus xxv. Hic obtinuit

Pho-

ca cacsare augusto ut ecclesia sancti Pctri apostoli

mac caput
nopolitana

Koomnium ecclesiarum quia constantiprimam sc omnium scribebat ecclesiarum.


esset
,

sibi

Hic quoque irapetravit ab eodem Phoca caesare dari tcniplum Romae quod antea Pantheou vocabatur ,
,

verteus

id
,

in ecclcsiam

sanctae Mariae et sanctorum

martyrum

inslituitque in kalcndis

novembris ibidcm
cclcbrari.
di-

sollcmnitatem

omnium sanctorum perpctuo


,

Anno

Doniini -doxii-

iu chronica \cro Vincentii

aG
.dc-xiii,

BOMFACIUS

-II II-

citur

Heraclius cutn Constantino


,

filio stio

im-

perat annis -xxxnis


->:\xi-

quaJam vero chronica dicitur anSanctus Columhanus a Theodorico rege inin


,

stinctu Brnnichildis reginae de Francia cxpellitur


relicto Gallo discipulo suo in

qui

Alamanuia

ipse Italiam
,

coenohium Bohium intra montes qui sunt construxit ubi sedes est nunc inter Papiam et mare Bohiensis. Amio Heraclii quarto Persae Syriam iucurintrat
,

et

santes

Damascum

capiunt.

LX\H. DEUSDEDIT.

JLJeusdedit natione romanus

e.v

patre Stephano suh

diacono

coepit

anno Domini
-xii,
,

-dc.xiii-

in

quadam vero
Sedit annis
dicitur
-xvi.

chronica dicitur
-iii,

in alia

denique

-xvi-

diehus

-xx.
-vi.

in

quadam autem

clironica
-i,

scdisse annis

Vacavit sedes mense

diebus

A Chosroe

rege Persarum Palaestina bello

sauctaque

civitas capitur, et in ea

usque ad

-xc-

milia perimuntur.

Theodoricum el Theodehertum reges instinctu aviae eorum Bruuichildis plusquam civile hellum oritur puguaque commissa post

Hoc etiam anno

inter fratres

inaestimahilem stragern Thcodehertns capitur; nec


to

iniil-

post fratcr

eius

Theodorictis

oliit,
;

cuius

filios

in

bello captos Chlotarius rex occidit

Brunichildem vero

reginam uno pede

et

btachio mutilalam ad caudam

eqaae indomitae religatam, calcibus eiusdem diruptarn,

membratim discerpi fecit improperans ei quod decem eam fuissent estincti ; et sic monarchia regni Francorum ad Chlotarium rediit pleno iure. Sanctns
,

reges per

Amandus miraculorum
Jias

et

piaedicationis gratia per Gal-

daruit.

ia7
UXXUf. BOMFA.CIUS
V-

B omfacius
poli
,

quintus natione eampauus, de civitate iSea-

coepit

anno Domini
-dc-xix-

dcxvi-

in
-v-

quadam vero
,

chronica dicitur
^ acavit sedes

Sedit
,

anuis

diebus

-xui.

mensibus

vi-

dieLus

xiu-

Hic constituit
,

ut fures ecclesiaruin essent anathematizandi

et

ut te-

stamentum
Jiquias

valeret principis iussione

et

acolvthus re-

martyrum non audeat

levare. Sepuitus est


florct in

apud
Isi,

sanctum Pctrutn. Hoc tcmporc


dorus episcopus liispalensis
,

Hispania

germanus eiusdemque in episcopatu hispalensi successor. Hic lam


ecclesiastica

bcati Leandri

quam

saeculari

dcctriua et sanctae
,

vitae

dotibus praecipue admirandus


e

librum etymologiariim
,

diversornm

scriptis collectum

plenum

aedificatione

et eruditione

composuit. Chronicam ctiam a Lempore


,

Hieronymi usque ad suum conscripsit nec non et alia plura tam utilitale praecipua quam eloquentiae splcndore praefulgida. Claret in Francia virgo Christi Sara
cuius sanclitatem imilatus frater Pharao
ricus
,
, ,

ev comitc cle-

ev clerico meldensis episcopus claret.


Heraclii scxto Persae incursantes
,

Anno

Aegvptum

Alexaudriam capiunt
itcm sibi subiciunt.

et

dehinc pervagantes Carthagiitaque Chosrocs rex succes-

Tunc

su victoriarum clatus
admittit
,

pacem cum romauis nullo modo scd efTusionc sanguinis bumani et inaxime
ol)iit.
,

christianorum grassatur.

Columbanus
viensis
in

Post

Anno quem

Heraclii decimo sanctus

Eustachius abbas luxo,

Francia

Attala bobiensis in Italia


eius discipuli longo
sui

Gallus

iu

Alamannia, ceterique

tempore

floruerunt. Heraclius

anno imperii

xu.

ad debel-

landum Persas
figuram
,

proficiscilur portans

secum virilem Dei


,

quam manus non

dcpinxerat

sed in icoue

28
,

BONIFACIUS

-V-

Verbutn

quod

fecit

omnia

cotnposuerat

ct

per sex

annos continuos Persidem potenter praedatur. Primo


itaaue hostes levibus proeliis frequenter stravit
,

deni-

que eosdem gravi bello contrivit in quo praetores Persarum omnesque principes corum peremil et ipsam Persidem pervagatus combussit mirandaque Per,
,

sarum palatia deiecit. Porro Siroes filius Chosrois cum Persarum principibus contra patrem suum insurgens ipsum cum filiis eius peremit et pacem cum Heraclio confirmavit. Heraclius anno imperii sui xix. Perside Zachariam patriarcham debellata cum gloria rediens cum captivorum populo Hierosolymam reducit ; et san, , ,

ctam crucem dorso portans


tus
vit
,

cum

regio schemate ornaexi-

portam per quam Iesus ad crucem subeundam


et ita

vellet intrare, porta ipsa divinitus clauditur, eique


;

humiliato rursus ultro aperitur

cruce relata

celebritatem exaltationis cius instituit fieri

annuatim.

Per idem tempus

filius

Karolomanni Pipinus maior


filius

domus
di

Chlotarii principatur. Cui in disponcnda re pu,

blica cooperabatur sanctus Arnulfus


,

Archevol-

filii

Ausberti ex Blithilde
his
,

filia

Chlotarii regis. Si,

quidem

Pipiuo

scilicet et

Arnulfo

Chlotarius

fi-

lium suum Dagobertum Austrasiis regnaturum commiserat. Accidit

autem ut Dagobertus iram


,

patris sui

Chlotarii

incurreret
,

eo

quod consiliarium
et

eius

Sa-

dregisilum
cerat
,

quem
,

pater Chlotarius Aquitaniae praefe,

caesum

detonsum

barba depilatum dcho-

neslaverat.

Unde patrem

reveritus ad ecclesiam sancti

Dionysii confugit. Et quia inde nullo


potuit
,

locum illum habuit semper


,

cordi.

modo extrahi Postmodum

vero in gratiam patris rediens


rit
;

Saxonibus bello occur,

cui ipse pater auxilio accurrens

interfecto Ber;

toldo duce

Saxonum

victoriam reportavit

ct

perva-

BOWIFACITJS

-V

1K)

gans totani Saxoniam

nullum saxonem
Dagobertus
Ilic

ullra

mensu-

rnm

gladii sui

vivcntem dimisit. TNec multo post idem


;

Cblotarius

moritur

cui

filias

eius

-xiiii-

annis regnaturus successit.

fratrcm
ei

suum Ariperet

lum consortem regni


usque ad

fecit

data

terra a ripa Ligeris

iuga Pyrenaei

qui

Galliam

Hispaniam
,

disterminat. Aripertus sedem regni

Tolosam eligens

totam Vasconiam

sibi

subiugavit.

Hoc tempore Arabum sivc Sarracenorum princeps qui ad quanerat Machometus progenie ismabelita dam cognatam suam praedivitem nomiue Cbadigam
,
,

primo

ut mcrcenarius

demum
eam

ut sponsus se iungens
ditatus
,

ex orpbano et inope per


suae baereseos ad
cabat iudaeis et

per praesligia

regnum provectus
cbristianis
,

est.

Hic comuniscripturis

et

ex

corum

suam pseudopropbetiam
gentiles seducti

in aliquibus coufirmavit.
(

Huic

cultum

propemodum
,

divinitatis ex-

bibent.

Anuo

Hera'clii -xv- Sarraceni


,

qui bactenus sub

regno Persarum fuerant

eos bello devictos snb

suum

redigunt versa vice dominium. Abbinc pro regno Per-

sarum intitulandum est regnum Sarracenorum. Anno o Domini -dcxxii- in quadam vcro cbrouica dicitur anno Heraclii -xxiMacbometus pseudopropbeta Sarracenorum et amiras moritur pro quo Abubechirus
, ,

principatur.

LXXUII.

HOITOAIUS

-I-

XloHonius primus natione eampanus


nio consule, coepit anno

ex patre Petro-

Domini

dc.-xxi-, in

quibusdam
,

vero chronicis invenitur dc-xxv- Sedit annis xnsibus


-xi,

men,

diebus -xxvui- Vacavit scdes mcnsibus vu-

diebus -xvm- Hic constituit ut omni sabbato apud san-

i3o

no.\or.ius

-i-

ctnm Petrum prpcederent

liianiae.

Ilic

ciiam

clcrnm

salubriter erudivit, ac praeter clecmosynas quas coti-

die pauperibus distribnebat larga


sias

manu
iu

multa.s eccle-

auro argentoque deeoravit. IIoc tempore Auasta-

sius

monachus
puer

claret

qui
,

nalus
sed
,

Perside

magicas

arles

a patre didicit

mox

ut a captivis cliri,

stianis

uomen

Chrlsti didicit

Hierosolymam petens

post

baptismum mouachus

efucitur.

cenis captus diversis pocuis

Tandem a Sarrainterimitur. Mox quidam


esl.

daemoniacus eius tunica indutus curatus

Guius cor-

pus ab Heraclio imperatore deviclis Persis Koroam mis-

sum

in monasterio sancti

Pauli ad aquas Salvias eolbcati Petri

locatur.

Hie Ilouorius papa ccclesiam


,

auro

nrgentoque splendide decoravit


per totum coopcruit. Fecit
tis
,

et

eam

tabulis aereis

et

ecclesiam beatae Agno-

cl bcati

Pancratii

ct

quatuor Coronatorum. Se-

nultus cst in ecclesia saucti Petri (i).

Heraelius autem
astris

cum

csset astrologus

('a)

vidit in

regnum suum

a circumcisa gente esse

vasiandum.
,

Quare mandavit Dagoberto


iudaeos in regno

regi

Francorum

ut
,

suo praeeipcret bnptizari

omues quod ct

impletum

est

,*

sed reapse gens circumcisa iutelligeba,

tur sarraeeua

qnae pariter circumcisionem observat.

Siquidem Sarraccni eodem anno roinano imperio rebcllabanl


:

et

cum

Syria devastaretur

crux Domini

nostri ab Itierusaltm Constanlinopornn transfertur, cu-

(i)

En Honorius
,

nulla monothclinii rnacula aspergilur a noslro


,

chronographo

qui ceicroqui criraiuationes adversus Puiilifices


,

si

quae incidunl
Honorii
,

non

solel

reticere.
,

Et
crat

quideui

locus
,

criminandi

si

verilas

paleretur

liic.

idoncus

ubi

Hcrachurn

caesarcm inter monolhelitas inox collocat.


(2)

Dc

Cacsaruin ljyzantmoruiu astrolo^iou auperstilione

alibi

nic

loijui

lucimui.

UOROBIVS
ius

-I-

maior pars post raulta tempora ad instantiam Lu-

dovici reeis

Francorum

christiauissimi

anno

-mcc-lxyii-

Parisios translata ost.

Heraclius auno imperii sui -w,

incidens in haei*esim monotheliticam

icl

esjt

nnam
,

vo-

luntatem siam
et

et

operationem in Ghristo credentium

eccle-

imperium perturbavit. Eodem anno


ct

inter

Ro-

manos
causa.

Sarraceuos bellum implacabile oritur hac de

Cum

enim quidam spado imperatoris Ileradii


togas

distribueret

militibus, et inter alios Sarraceni

sub imperatore militantes ad togara suscipiendam veni-> indignalus spado respondit : vix imperalor dare rent
,

militibus togas snfficit

quanlo minus canibus


ineitati

istis

Illi

autem dolore

et

pudore

totam Sarracenorum

parlem ad rebcllandum commovei*nnt.


xxiiii-

Anno
,

Ilcraclii

Sarraceni
,

capta

et

Aegyptum

ac postea

Damasco Phoenicen occupint rlierusalem obsident eamque

post

biennium capiunt cxpugnalam.

Per idem tempus Sigibertus filius Dagoberti regis Francorum a sanclo Amaudo baplizatur; ubi cetcri.i tacentibus, Sigibertus infans -xl- dierum respondit amen.
Et Amandus ipse Traiectensium episcopus ordinatur.
Florebant iu Francia tunc
et

tres fratres Ado Rado Dado qui dictus cst Audoenus postraodura Rothomagensium arcliiepiseopus. F,x quibus Dado fnit efe,

rendarius regis. Referendarins autem diccbatur

is

ad

quem publicae
anulo regis seu

conscriplioncs referebantur
sigillo

ut per

eum

coufirmareutur.

Ili
,

suam

effectu

operis ostendentes erga

gula fundaveruut

Deum devotionem siuguli sincoenobia. Ad lioc animavit cos beaiamdudum


iu

tus Eliijiiis aurifex

aula Clilotarii rc^is

clarus.

Hic ex dono Dagoberti reeis Sollcmuiacum monasterium prope urbem Lcmovicum cunstruxit vi no,

biliter dolavit,

ubi

sanclus Remaclus in Aquilaniam

Ij2

HOWOHHJ8

veniens se in Christi lirocinio exercendum dedit

unde

postmodum ad episcopatnm assumptus

ost

tungrcnsem.
sanctus

Sanctus vero Eligius jNoviomeusium factus est praesul.

Eo tempoie

sancta Aurea virgo claret

quam

Eligius monasterio

virgiuum

Parisiis a sc constructo

abLatissam praefecit.
nia christiani

Eodem tempore iudaei iu efliciuntur. Anno Heraclii -xxvmregem


mittit

HispaSarra-

ceni Antiochiam
filinm
et

capiunt. Dagobertus rex Sigibertum

suum

Austrasiis

sub

tutela Pipini

Chuniberti episcopi.

IXXV. SEVERINUS.

Oevebiwus natione romanus ex patre Avieno coopit anno Domini -dc-xxxiii- rn quadam vero chronica di,

citur -dc-xxxviii- Seuit annis

-v-

mcnsibus

-nn,

dicbus

xxvm- IJic pontifex sanclus et bcnignus fuit


cleri et
pliavit.

amatov

paupcrum

res ecclesiarum et possessiones

am-

Sepultus fuit apud sanctum Petrum.

LXXVI. IOIIANNES

iiii-

I ohahwes quartus natione dalmaticus


tio

cx patre Venau,

scholastico

cocpit

anno Domini

nc-xxxvn-

in alia
,

vero chronica invenitur .dcxli- Sedit annis


sibus -vni.
,

mendie-

dicbus

-xviii.

Vacavit sedes mense


distractis

-i- ,

bus

-xiii.

Hic thesauris ecelesiae


per Histriam
et
,

multa milia

hominum
mit.
ct

et

Dalmatiam

a servitute rcde,

Idem Anaslasii

Vinccntii

marlyrum corpora

aliorum sauctorum

quorum
,

reliquias de pracdictis
iuxta

regionibus adduci pracceperat

fontem lateraneu-

sem

in oratorio sancti Iohannis cvansfclistae recondidit.


est

Scpultus

in ccclcsia saucti Pclji.

i33
LXXVII.

THEODORUS

I-

JL

heodorus primus natione graecus


episcopo
,

ex patrc
.dc-xli,

Thcoin
,

cloro

coepit

anno Domini
-dc-xlii-

alia

vero chronica dicitur


sibns
-v,

Sedit annis

-vi-

menIlic

diebus

-viii-

Vacavit sedes dicbus -m-

constituit

benedictionem ccrei in sabbato sancto. Hic


(i).

librum paeniteutialem composuit


lion

Huius tempore

Panlus constantinopolitanus episcopus Pyrrbi successor

tantum vesana doctriua


;

sed etiam aperta persecu-

tione catholicos cruciat

apocrisiarios

quoque romauae
,

ecclesiae qui ad cius correptiouem missi fucraut

quos-

dam
et

carceribus
sicut

quosdam vero verberibus


et
sui
-xxxic|ui

afFccil,*

unde

ipsum

antecessorem eius Papa damnavit.


,

Heraclius auno imperii


suae duxerat uxorem
tur. Post
,

filiam uxoris

hydropicus

et febricitans
,

mori-

quem
,

Constantius
;

filius eius

qui et Constan-

tinus dicitur
a

substituitur
et

et

quarto mense imperii sui

guitur

Pyrrho patriarcha veneno cxtinfilio suo Heracleona impcrium transacto vix auno abHeracleonas arripuit. Verum exusciso naso et Martina mater eius abscisa lingua
Martina noverca
,

et

Martina

cum

lantur

et

Constans

qui et Constantinus dicitur

fi-

lius Constantini in
dc-xlii,

imperium subrogatur auuo Domini


,

iu chronica vero Vincentii dicitur dc-xliih-xxvi-

imperavitque annis
Ilis

temporibus Dagobertus rex Francorum mori-

tnr

contra cuius

animam ad iudicium raplam cum

multi sancti de ecclesiarum spoliatione reclamarcnt


(i)

Sic

ait

Martinus

quo nosler

surait.

Existimassem autcm
,

errorera tribuentis
nisi

Theodoro papae librum Tbeodori cantuariensis


diceretur.

mox p. i58. de hoc quoque postrcmo idem tamen mendum suspicor.

Adbuc

3i

THEODORUS

-I-

angelis malis

eam ad
,

inferni poenas trahentibus

san-

ctus Dionysius

eui

praecipue devotus fuit, liberayit.


filius ciu.s

Post

guem Chlodovens

regnum

obtinuit annis

.\iM',
Iii

Sigiherlo fratre eius iu Auslrasia iara regnante.

palatio

autem Sigiberti

regis post

Pipinum QrimoaL

dus

filius cius
,

poLentcr principatur. Porro Bertha uxor


,

Pipini

viro sud defuncto


se ct sua
(iiiani
,

instiuetu sancli

Amandi,
vir-

Dco dcvovens
davit
,

monasterium Vivallense fuu-

ci<{uc

suam Geltrndem Dco dignam

gioem
gressus

piacfcii*.
,

[isdcm temporibus sanclus Furseus iu


qui peregrinationem pro Christo agct a Chlodov^o coenobium Latiniacense funda-

Hibcrnia claruit
,

ad

Gallias

nsque pervenit,
,

rege devote susceptus


vit.

Quein nou multo post fralres eius Fullanus


,

ct FJI-

tanus pari peregrinandi voto secoti

per Gallias cla-

rnerunt

(i

\ lloc tempore sanctus Remaclus Tungren,

sium

Audcbertus Cameraccnsium
Conslantini

Eligius

Noviomen-

sium, Audocnus Rothomagensium, episcopi clarucrunt.

A niio

-vi-

Sarraceni Africam occupant. IIoc

tempore Sigibertus rcx dc postcritate desperans, -xnmouasteria variis in locis construxit. Per idem lempus

coenobium floriacense

Leodcaldo abbate fundatur.


MABTIWUS
-I-

LXXVIII.

lVI.Ar.Ti*us

primus de
-dc-xlvi-

civitate

Tuderlo
,

provinciae

Tusciau
diebus

coepit

auno Domini

-dc-xlix-

iu
vi-

quadam vero
,

chronica dicilur
-xxvi-

Scdit annis

mense

-i- ,

Vacayit sedes diebus -xxviu- 01_ympius ad


a

regeudam Italiam
\it

Gonstantino missus
,

ct

papam Mar,

tinum occidere iussus


ut
(t)

cum
lib

aliter
,

inter

missarum sollemnia
liist.

non possct traclacum ipse Papa sibi

Lege Ucdam

Ang.

m.

i<).

MARTINVS

-I-

'^5

communionem
dcret
,

porrigcret

illum spathariua suus occi-

sed

liic

sanctae orationis virtute nullo

modo Pafalsi

pam

videre potuit. Uuins Pontificis lempore Constana

tinus impcralor

Paulo constantinnpolitano
,

no-

miuis patriarcha deceptus


conlra fi:lcm catholicam
,

exposuit

typnm

et

librum
volunconfl-

nec

unam nec duas

tates aut operationes in Christo dcfinicns esse

teudas
stus.

quia nihil velle vcl operari dieendus

sit

Chri-

Ob
-cv-

hoe Martinus papa cclehravit Romac conci-

Iram

episcoporum

nbi damnavit et anathematizact

vit hacreticos

Cvrum, Sergium, Pyrrhum,

Paulum

praesentis dogmatis et pcrsecutionis advcrsus ccclesiam

palam

ct occulte incentores.

Tandem bac
est

dc causa ca,

ptus ipse Martinns papa a


tino imperatore iubente
,

Theodoro exarcha
ductus
constanter
,

Constan;

Constantinopolim
et

uhi

cum pro
,

catholica

veritate

viriliter

ageret

Chcrsonam exul relcgaius ibi gloricsus martyr occubuit. Haec est Chersona ultra mare ponticum inxta quam beatus Clemens papa exulavit. Huius Mar,

tini

papae

et

martvris festum celebratur in crastino

sancti Martini turonensis episcopi pridic idus

novem-

hris

sed Usuardus ponit quarto idus novembris.

filius,

Eodem tempore sanctus ludocus (i) regis Britonum regno et mundo dcrclictis, percgrinus ct eremita
,

cffectus
]>us
filio

in

pago Pontivo reqnievit in Christo.


moritur
fidei
,

Ilis die-

Sigihertus rex Auslrasiorum

Dagoberto
,

suo

admodum

parvo Grimoaldi

commendato

ut eius auxiiio constitueretur in regno.

At Grimoaldns
praedietunt

fidem

iurisiurandi
,

disrumpens

puerum

attondit

et

per

Scotiam direxit,
(i)
1\.

ct filium

Didonem pictaviensem episcopum in suum Hildebertum Austrasiis


vilnc sancli Imloci

Conler (VagmeLituin
S.

anud Bouquetum

lurao

iii.

|>.

jiq.

l36
fecit.

MARTINUS

-I-

Quod cum Franci audisseut, doluerunt, et regem Grimoaldum captum Parisios ducuut ipsumimpium que Chlodovei regis iudicio repraesentant quem Chlo,
,

doveus in carcere amara morte consumpsit

filiumque
fecit.

suum iuniorem Ilildricum regcm Austrasiorum

Anno

Coustantini

-xv-

dum

Atrehati corpus sancti Ve,

dasti transfertur

ah Audeherto episcopo
,

pracsentihus
,

Lamherto tungrensi

et

sanctis episcopis et abbatibus

Audcmaro tornaceusi aliisque Audomarus praedictus


,

qui senio caccus crat

merilis sancti Vedasti et praeest


;

scntium cpiscoporum illuminatus


leste ferret
,

quod cum mo-

eo quod pro salute sua sihi a


,

Deo

cacci-

tatem immissam putaret

rursus excaecatur ad votum.

Per idem tempus Chlodoveus rex corpus heati Dionysii discooperiens

minus
,

religiose vel cupide

os hra-

chii frcgit et rapuit


cecidit. Post

ct

mox

in

perpctuam amentiam

hiennium vero moricus Chlotarium Clium


,

suum

rcgni reliqnit heredem

qui minor quatuor antres

nis post

ipsum regnavit. Porro Chlodovei huius


filii

fuerunt
cus
,

cx Bathilde regina
,

Chlotarius

Theodori-

ct

Hildricus

qui sihi vicissim paterno succcssesolita

runt in regno. Ahhinc Francorum regibus a


fortitudine et scientia

degeuerantihus
,

regni

potestas

per maiores domus dispouehatur

regihus nomine tan-

tnm reguautiijus secundum genus


irratiouahiliter

quihus moris erat principari quidem


sed nihil agere nihilque disponere
,

edere et hihere

domique morari
,

et

kaleudis maii praesidere coram tota gente


salutari
,

salutare et
,

dona rccipere ae rependere et secum usque ad alium maium hahitare. Bathildis reet

ohsequia

ginu praedicta
condidit
,

duo monastcria Corheiam


auxit
,

et

Kalam
ct

quorum Kalam plurimis

douariis
in

sauctorum rcliquiis ahundantcr

ditavit

quo

ipsa

MARTINV/S !

3j

quiescit. Huius viduilalis diebus sauctus Eiigius Noquem cum ad praedictum viomensiurn episcopus obiit
,

coenobium vellent transferre feretrum divina prcssum nullatenus potuit aniovcri.


,

virtule

LXXVHII.

EUGEXIUS

ugenius primus natione romanus


,

de regione avcn,

tina

cx patre Rufiniano
-dc-liii,

clericus a cunabulis
alia

coepit

anno Domini
dc-lvi-

in
,

vcro

chronica dicitur
,

Scdit annis

-n-

mensibus
diebus

-viii-

diebus -xxn-

Vacavit sedes mcnsc

-i- ,

-xxviii-

Hic omnibus
Sepul-

beniguus
tus est

maximae apud sanctum Petrum.


et

amabilis

fuit

sanctitatis.

LXXX. VITALIAKUS.

V,italiaiyus
,

natione signinus

in

alia

vero chrouica

Campaniac provinciae, ex patre Anastasio coepit anno Domini -dc-lvi. in alia tameu chromensibus vinica dicitur .dc-lviii- Sedit annis -xmidiebus -xm- Hic cantum ^ acavit sedes mensibus -ndicitur signiensis,
, ,
,

romanorum composuit

et

organo

coucordavit.

Hic

nuncios direxit Gonstantinopolim ad imperatorcm iuxta

consuetudinem significans de sua ordinationc. Qui nuncii postquam reverenter fuissent recepti renovatis romanae ccclesiae privilegiis redierunt portantes evangelia auro conscripta et pretiosis gemmis decorata quae imperator sancto Pctro apostolo transmiserat. Anno Constantini -xxiid Cblotarius rex Francorum mori,

tur

quem Theodoricus frater eius ab Ebroino maiore domus in regnum sublimatur. Non iitulto post
,

post

iaem Tbeodoricus propter insolentiam Ebroini repu-

38
Francis
,

YITALIANUS.
et

diatur a

frater eius Hildrieus rex Austra-

siorum ad rcgnandnni dc Austrasia evocatur. Porro

Tboodoricus

ct

Ebroinus tonsurantur. Et Theodoricus


in

quidem domino
foaldus.

Parisiis
niilitavit.

cocnobio sancti Dionysii Cbristo


erat Vol-

Fo temporc maior domus

Hic

in

parocbia Virdunensi super

Mosam

coc-

noliium sancti MichaClis archangeli fundavit. o


Ilic

Yitalianus papa
,

qucndam nomine Thcodorum

monacbum

natione graecum ct saeculari littcratura ac

divina apprimc cruditum Cantuariensis ecclesiac ordinavit episcopnm. Ilic scripsit librum pacnitentialem
,

mirabili et cauta discretione distinguens

rnodnm

sin-

gularum culparum
ter
ilt

de quo iu iure canouico frequcn-

mentio. ldem Vitalianus pontifex sepultus cst


-nc-Lxx-

apud sanctum Petrum. Anno Domini

secun-

dum chronicam
tur -dc-lxxiclus est
,

Vincentii

in alia vero chronica diciet

Constantinus quartus qui

Constans di-

filius
,

Constautini qui similiter Constaus di,

ctus fuit
xvii,

successit patri defuucto

regnavitque annis
xvni-

in cbronica

tamen Vincentii dicitur annis


,

Hic fralres suos babens de regnaudo suspectos

uasos

eornm

abscidit.

lloc

tempore clarcbat sanetus Praeie,

ctus episcopus

Arvernorum

qui etiam ab ipsius urbis

primoribus
ris (i)

fuit

martyrio coronatus in ultionem Hecto,

Massiliensium patricii

propter iniusiitias eccle,

siac arvernensi

ab Hildrico rege Francorum perempti. In territorio cameracensi virgo Dei Maxelendis ob votum virginitaiis Aldumum amatorem suum fugiens ab ipso martyrizalur ; qui mox excaccaab ipso
illatas
,
,

tus

post Jrienuium
in

tjuidam
vidit

Brilannia

ab ipsa illuminatur. IIoc tempore multa qnac a morle resurgens


,

de
i)

locis

poenarum

ei

purgatorii

ignis enarr.ui*.

Cod. Bealoris.

t3g
LXXXI. ADEODATrS.

A
die

deodatl*s nationc
,

Ioviniano

Tomanus ox monacho de palrc anno Dotnini -dc-lxxi- in qnadam coepit


,
,

cbronica dicitur
-i,

-dc-lxxii. Sedit

annis

iiii-,

mensibus
-v-

-n-,

in quadarn clironica dicitur diebus


-iiii,

Vacavit

scdes mcnsibus
extitit

diebus

-xv-

Hic tantae beniguitatis


consolalum dimitteConstantiui quarto

ut

omnem liominem

minimo usque ad maxiet

mum
ret.

ad se venientcm suscipcret

Ilic

maius monaslerintn Turouis sub iurc dominii

propriae ecclesiae constituit.

Anno

corpus sancti Bcnedicti dclatum de monte Casino ab

Arculfo monacho

ad floriacense cocnobium
,

in aurcliaet

ncnsi dioecesi et territorio situm transfertur


sororis eius sanctae Scbolasiicae Cenoraanos.

corpus

Hoc eodeni anno mense martio iiis in caelo apparuit ita mngna ut crederent bomincs consummationem saeculi adve,

nisse.

Hic Papa sepultus

cst in basilica sancti Pctri.

LXXXII.

DOKUS.

JLfoirus natione

romanus

ex patrc Mauricio
-i,

coepit
-v,

anno Domini

-dc-lxxv-

Sedit anno

mcnsibus
diebus
xv-

diebus % Vaeavit sedes mensibus

-n.

Hic

decoravit illum locum ante basilicam sancti Petri qui


dicitur paradisus. Sepultus est

apnd sanctum Pctrum.

LX XXIII. AGATHO>.

jL1.gathon natione siculus, coepit anno


Scdit annis
dea anno
-i-

Domini
-in.
,

-dclxxixse-

-n,

mcnsibus

vi,

diebus dicbus

Vacavit
in

mensibus

-vni-

vcro chronica dicitur annis

-n-

quadam Hic dum quendam le-xv-

J.fo

ACATHON.
,

prosum Constantinopoli oscularctur


est.

slatim

mundatus

Tempore

istius

Agathonis papac sexta synodus unisub Constantino imecclesia ravennaten,

versalis Constantinopoli celebrator

peratore.
sis
,

Tempore etiam huius


rediit.

quae diu sedi apostolicae rebellis fuerat


flildricus rex
,

ad obe-

dieutiam
se odia

cum

laevis

moribus in
retrusit.
iussit et

Francornm acceuderet

sanctum Leodegarium

augustudunensem episcopum apud Luxovium Bodilonem quoque francum ligari ad stipitem


caedi. Cuius mali

non immemor Bodilo post boc eundem regem in venationc exceptum cum Blitbilde uxore eius praegnante peremit. Porro Hildrico mortuo, Theodoricus repudiatus et tonsuratus
in regno,

a Francis reponilur

Hic beatum Leodegarium Luxovio revocat

euius consilio

aliorumque principum Leudesium Er-

chinoaldi filium

maiorem domus

constituit.

Post hoc autem Ebroinus a Francis sicut alius tonsuratus


,

Luxovio egressus
,

vires resumit

insidiatores
,

suos praemittit

super Tbeodorieum regem irruit


,

tbc-

sauros eius et ecclesiae diripit

Leudcsium maiorem
fingens esse
fi-

domus perimit

Chludoveum quendam
facit
,

lium Cblotarii regis regem

cunctos ad eius sa;

cramcntum minis et quoque Leodegarium


no gr*riler
aflligit
,

blanditiis

compellens

sanctum

Gericum eundcmque Gerinum non multo


capit
,

et

fratre suo

post lapidibus obruit. Verens

Ebroinum

in gratiam reciipit
,

tandem Theodoricus rex eiusque consilio ad syn-

odum
tenlia

episcopos cogit

in

Ebroini

episcopatibus

qua multos eorum ex senprivat. Sanctus quoque


post oculorum
,

Leodegarius ab eodem Ebroiuo immanissimc crucialus


,

post

famem
,

carcerisque squalorem

evulsionem

linguae ac labiorum abscisionem

tandem

ablato capite

martyrium consummavit

cuius innocen-

tiam et martyrium declarat multitudo signorum.

,4
LXXXIIII.

LEO

II

JLjeo iunior seu secundus natione sicuhis

cx patre

Paulo

coepit amio

Domini

-dc-lxxm-

in

quadam vcro
x,

chronica dicitur
xvii-

-dc.lxxxii-

Scdit mensibus
-xi,

diebus
In

Vacavit sedes meusibus


,

diebus

-xn-

An-

glia claret Etheldrica regina

quae tribus

viris

nupta

virgo permansit usque ad mortem. Hic Leo papa constituit

pacem

dari in ecclesiis totius cliristianiiatis


,,

fi,

delibus post " agnus Dei.

Hic

fuit

eloquentissimus
,

in divinis scripturis suflicienter instructus

graeca la-

tinaque lingua eruditus, erga inopum provisionem non

solum mentis

pietate
,

sed

et

studii

labore sollicitus.

Huius tempore
sia

procurante Deo

et ipsius labore, ecclc-

ravennatensis posuit se sub ordinatione sedis apo;

stolicae

ut defnncto archiepiscopo

qni electus fuerit

iuxta

antiquam c&nsuetudinem vcniat ad romanam cuconstituit ut qui fuerit ordinanpallii

riam ordinandus. Hic


dus archiepiscopus
,

pro usu

aui diversis
est

officiis

nihil ecclesiae persolverc debeat. Sepultus


clesia sancti

in

ee~

Petri.

LXXXV. BENEDICTUS

-II-

X)e?;edictvs secundus natione romanus

ex patre lo-

hanne
sibus

coepit

anno Domini

.dc-lxxxiu-

in

ro chronica dicitur .Dc.Lxxxnn. Sedit annis


-x.
,

quadam \e-n. men,

dicbus

-xii.

Vacavit scdes mensibus


est

-n.

dicvita

bus

xii-

Hic ab imperatore faclus

papa

tum

cius concordavit

cum nomine

ita ut

merito Benedictits

diccrctur et csset. Sepultus est

apud sanctum Petrum.

42

LXXXVI. IOIIAXXES

V-

ohamhes quiiitus uatione syrus


rx patre
alia

de civitate Antiochia
,

Abundio

coepit

auuo Domini .dclxxxvanuo


n-

iu
-i-

vero chronica
-x-

dicitur dolxxxvi- Sedit

dicbus

Vacavit sedes diebus

LXXXVII. CONOX.

Vjo^ox

iu aliquibus libris dicitur


,

Zenon
coepit

ex regione

Caelii moutis

ex patre Beuedicto

anno Domini
Vacavit sedcs

dclxxxvi-, in

quadam vero chronica


,

scribitur -dclxxxvh.
ix-

Scdit anno

-i-

mensibus

-xr-

dicbus

mense
vriae
,

-i-

diebus -xviu-

Hie sanctae

et

commendabilis

sepullus est
dc-lw.xviiifiiius

apnd sanclum Pctrum. Amio Do-n,

miui

coepit Iustiuianus
,

qui dictus est


-x-

iunior,

Constantini

impcravitque annis

LXXXVIII.

6ERGIUS

-I-

ex patrc Tiberio

Oergius primus natione syrus, de regione Antiochiae, iu coepit anno Domini -dc-lxxxviii,
,

quadam vero chronica

dicitur -dclxxxix-

Sedit annis

xni-

mensibus
Hic

-viii-

diebus
-ik-

xxiii-

In chronica

Mar,

tini

dicitur scdisse anuis


-\x-

Vacavit sedes meuse uno


,

dicbus
Pelri

sibi

Deo revelante

in

sacrario sancti

invenit capsam argentcam in loco obscurissimo


iu ita ut non appareret argentca impvessum quo ablato invcnit ci*U,
,
,

raultae auuosiiatis,

qua

sigillura erat

cem

pretiosissimis perornafam lapidibus

et

grandem
,

portioncm crucis dorainicae interius repositam


pae Lconis Deo revelante transtulit.

quae

iu die sanctae crucis adoratur. Gorpus etiam primi pa-

Apud Wircebur-

SERGIVS

-I-

1^3
,

gum cum

quae ntiHC Herbipolis dicitur


sociis suis

sanctus Kilianus

martyrio corouatur.

Ah

huius sanetissimi Sergii papae lemporc conseEpistolac quippc et

queutia celebrandi missam ab aposlolicis iu inlegrum

composita

cst.

evangelia ex auti-

quorum
comcs
,

traditioue digcsta suut iu libro qui appellatur

qucm Hierouymus ad Coustantium episeopum


Clemcns pnpa primus
instituit

scripsit (>).

dici

"

te

igitur ,, in canone missae ante hosliae consccratioucm. Alexander autem papa primus a beato Petro sextus ct velus cbrisma iustituit aquam ab episcopo beucdici
,

propter novitatem sacramenli cremari

et

ad consecrapassio-

liouem eucharistiae
uis
ita
;

fieri

memoriam dominicae

et

sicut de latcrc erucifixi exivit sauguis et

aqua

aquam vino misceri in ipsa consecratioiie instituit nec aquam siue \iuo offerri dencc vinum sine aqua
,

bere deccrncns. Sixtus papa " sauctus


ctus ad

sanctus

sau-

missam cantari

instituit.

Telesphorus papa

quadragesimale ieiuuium octo hebdomadibus anle paseba fieii statuit ; hymnum angelicum. scilicet " gloria
iu excclsis
,,

addidit.

Damnsus papa " crcdo

iu

umim

Deum

sollemnibus dicbus canlari instituit. Caelestioflertoria et communus papa iutroitus graduaiia


,
, ,

nioncm(2), ex psaimis modulari antipbonatim

inslituit.

Prius cnim tautum epistolac ct evaugelia dicebantur.


Gelasius papa colleclas praefationesque composuit. Gre-

gorius papa primus " kyric cleison et alleluia

,,

extra

septuagesimam
lionis addidit.
(1)
i
.

et

orationcm domiuicam, per


,

quam

solain apostoli eonsecrabaut

post canoncui consecra-

Sergius papa statuil ut inler


opcra
supuosilia
S.

communied:

Extat inler
p.

Hieronymi

Veroti

ult.

525

quo loco

vidcbis editoris

admonilionem!

iretiiows.

^,{

SSBG1U6

candnm
hodie
,

" agnus Dei

,,

ter

cantetur. Gregorlus

vero

m- aJ secrela raissae addidit "


,,

quorum

sollemnitales
,

in

conspectu tuae maiestatis celebrantur


in
toto orbe

do-

mine

terrarum. Iioc tempore Pipinus principabatur in Austrasia


]\lartino.

Deus noster

cum duce
Gondino
rat et ad
Tlic
,

Huius Pipini pater Ansigisus a


peremptus
,

quem

de sacro fonte susceperat ac institue,

maximos honores provexerat


fuit.

est.

Pipinus, qui brevis seu parvus solet appellari

nou

rex sed regiae aulae praefectus

Alter enim Pipi-

nus huius Pipini nrpo^ Karoli magni pater ex praefecto regiam adeptus est dignitatem.

Anno
;

Iustiniani

septimo Theodoricus rex Fraucorum obiit

post

quem

Chlodoveus

filius eius

regnavit quatuor annis.

Hoc tem-

pore Sarracenorum gens ex Aegjpto in Africam

cum
et

nimia multitudine venieus


coepit.

Carlhaginem obsedit
et
,

Per

id

tempus Cethwal rex Britonum cum per


,

x-

annos multis regulis obviasset


,

plura mala

illis

irrogasset

tandem

ipsis

devictis

in

pace orientales

Saxones

rexit

annis duobus. Videns autem Britanniam

miseriis infinitis contritam

propter aeternum

et
,

regnum sprevit tcrrenum Fvomam venie^is a papa Sei'gio


,
,

baptismum
Christum.

suscepit
,

paucisque diebus transactis


albis existens

]an-

guore correptus

adhuc in

migravit ad

Hinc ex
corruit,

toto illud

antiquissimum regnum Britonum


:

nam

omnibus regnis diuturnius fuit tempore Heli sacerdotis usque ad hoc tempus
fere
(i). in Galliis vesidentes

quod

per annos -m-dccc- perduraverat

Porro reliquiae
sunt Gallenses

Britonum
potius a
(i)
h)j.
I.

non iam Britones sed


dicti
,

quodam ducc Gallone

Eadera incredibiliter narrat Henricus huntiDdonicnsis

hist.

circa initiuni

, ,

SERGIUS

1^0
;

qni

nunc Britones appellantur ocoannm sitn dicta est Britannia


,

et

eorum

regio iuxta

rainor. Per idetn tem-

pus sanetus Tetrieus autisiodorensis episcopus ab archidiacouo suo dormieus iu seamno gladio perimitur
cuius interfector subito turbiue raptus
ruit.
,

nusquam appaest
,

Sane de scamno

super quo oecisus

ex doIu-

lore deutinm plnres obtinuere


stiniani

rcmedium

(i).

Anno

decimo Lcontius patricius contra eum rebellat


,

ipsumque regno privatum tnm exilio relegat et loco


,

et

naso linguaque trunca-in,

eius imperat annis


,

in

chronica vero Vincentii

dicitur

quod

ei

adnotantur

anni duo tantum, coepitque anno -dc-xcvii- Huius Leoutii

anno primo Ghlodoveus rex Francorum moritur


-xviii-

cui frater eius Childebertus


cedit. Sergius

annis regnaturus sucest

papa post laudabilem vitam sepultus

apud sanctum Petrum.


LXXXVIIII.

LEO

III-

-Ljeo tertius natione romanus

ex patre Nicolao dia,

cono

coepit
-xi-

mensibus
factus est

anno Domini dcxcvui* Sedit annis -n. Hic per Iohanuem patricium romauorum
,

Papa

et

propter hoc in catalogo

romanorum
(2)
hist.
;

pontificum in plerisque chronicis nou ponitur


(1)

unepisc

Confer Labb. Bibl. nov. mss. T.

I.

p. 4^y.

in

antisiod.
(a)

Mariino sutnit nolitiam

hiius Leonis III. noster chrohistorici plerique

nographus.
rant.

Etenim luinc Antipapam

011111
e.st

igno-

Ceteroqui 3Iarlini nostrique aucforis narralio non


;

temnenda

notum quippe
;

est

conJiuturnum schisma rom. ccclesiac


patricii
ct

suh Sergio

nota

it.-m

Iohannis

exarchae

iniusta

\is

qua
certe

conligit ut Sergius septennio exularit, tcste veterc

inonumento
)

ut narrant

Mauriui

art de verifier les dates

i.i

Sergio.
est

Illo igitur

intervallo aliquem

Antipapam

^edisse

non
1

mcredibile.

1^6
de apud romanos
tertius
,

leo
et

-nr-

etiam in decreto

sequens Leo

nominatur. Hoc tempnre secundum chronicam


,

Marlini

chronicam
ciepans
,

auno autcm Leontii secundo secundum aliam sanctus Lambertus Pipinum principem in,

eo

licem superinduxerat

quod suac uxori lcgitimae Plectrudi pela Dadone fratre ipsius pcllicis
,

Alpaydis, Leodii martyrizatus, tumulatur Traiecti. Scd


postea episcopatus a beato Huberto successore
transfertur.
ret
,

Leodium
cla-

Beda presbyter

et

monacbus
-xxx-

in

Anglia

qui ab anno aetatis suac


et

reliquum vitae suae

tempus legendo tractando


crara
utiliter
et

devote exegit.
,

tricnnio

impcrasset

exponendo scripturam saLeontius autem cum Tiberio deturbatur anno DoViiicentii


,

mini
alia

-dc-xcix-

secundum cbronicam
-dcc,

nam
,

iu

cbronica dicitur
,

in alia denique dcci- Tiest

berius tertius

qui

et

Apsimarus dictus
,

absciso
,

naso Lcontii imperatoris

eoque in custodiam detruso

impcrat annis

-vn-

HUC USOUE CHROHICA EEDAE PROTENDITUR

,'

DEINDE AUTEM

EX CIIRONMCA ADONIS EriSCOPI VIENNENSIS

ET TLUr.IU.M ALIOP.UM.

XC.

IOHANNES

VI-

I ohahhes
coepit

sextus

natione graecus
-dcci-

ex patre Platone
-in,

anno Domini
-mii,

Sedit annis

mensibus
xxxllic

ir-

dicbus
-

in

quadam vero cbronica


-i
,

dicitur die-

bus

\x

1 1 1 -

Vaeavit sedes mense

diebus

martyrio coronatus

(i) scpultus est

in ecclesia

sancti

Sebastiaui ad calacumbas.
(i)

Sic

ait

Bfarliaus

quem

nooler sequittir

ceteris

chrouogra-

phis hauil sufXragantibus.

47
XCr.

IOHANNES

-VII-

I ohannes septimus natione romanus


rio
,

ex patre Gregon,

coepit
vii,

anno Doraini

-dcc-iiii-

Sedit annis

menHic
fe-

sibus

diebus wii. \ acavit sedes mensibus

ix-

fuit eruditus seientia et


cit

facundus eloquentia. Idem

oratorium sanctae Dei genitricis Mariae intra ecapostoli


,

clesiam sancti Petri

cuius

parietes

musaico

opere dipinxit

in

quo ante

altare sepultus iacet.


,

Domini
tandem

-dcc-vi,

Iuslinianus praefatus

Anno quem Leontius


,

exulaverat

Tcrbcllium

auxilio fultus

regetri Bulgarorum adiit, cuius imperium recepit Leontium ac

Tiberium usurpatores imperii


circi iugulavit
,

in

medio

cantliari

vel
in

Callinicum patriarcliam excaecatum


et

exilium pellit

tantam in adversarios exercet ultio-

nem
qui

nt quotiens a naso sibi exciso defluentem rlieu,

matis guttam detergeret

paene totiens aliquem ex

iis

contra

eum

conspiraverant

praeciperet iugulari.

Iustinianus praefatus imperavit secundo annis -vn.

xcn. sisnruus.

Oisixnius natione romanus


coepit

cx

patre

Transmundo
xx-

anno Domini
mensibus
-vi.

.dcc-vii.

Sedit diebus

Vaeavit

sedes
fuit.

Huius tempore

magmim

schisma

Hic pontifex podagrico bnmore -constrictus repen-

tina

morte vitam

finivit.

XCIII.

CONSTAJJTIXUS

VioNSTANTixus primus natione syrus


ne
,

ex patre Iohan-

coepit

anno Domini

-dcc-viii,

in alia
-xv-

cbronica
Vaeavit

dise-

citur -dccix-

Sedit annis vii-

diebus

l/g
des diebus
xl-

CONSTANTINUS

flunc Iustinianus imperator ad se Gou,

stantinopolim accersivit
piens
,

ac

sollemniter ipsum reci-

ut die

dominica missam in ecclesia sauctae So,

phiae celebraret rogavit

et

communionem de manidemisso
,

bus eius recipiens


suis peccatis

vultu in terram

ut pro

Dominum

exoraret postulavit

cunctaquc

privilegia

romanae

ecclesiae rcnovavit.

Coheret

(i) et Offa reges

Anglorum

(in
,

ca dicitur

Saxonum

Romam

veniunt

Hoc tcmporc quadam cbroniibique in monaange-

clios attonsi militant regi

regum. Eodem tempore Chil,

deberto monarchiam rcgni Francorum tenente


lus

Michael appavuit Auberto Abricensium episcopo


et

senu:l

iterum dicens

ei

ut in

loeo

marino
,

qui
au-

propter emincntiam

suam tumba dicebatur


nuncupatur
,

modo

tem mons

sancti Michaclis

ecclesiam in

memoriam
tionem

eius

fundarct. Volebat
,

enim talem venera-

sibi in

pelago exhiberi

qualis cxhibetur ei in

monte Gargano. Oda uxor Boggisi ducis Aquitanorum


sanctitate iu Galliis claret.

Anno Domini
ncs dicitur
rat
,

dcc-xiii-

Philippicus

qui et Barda-

Iustinianum imperatorem iugulans impe,

anno uno

mensibus scx
duobus.

in chronica vcro

Yin,

centii dicitur annis

Ilic

cum

esset haereticus

omnes

picturas ecclesiasticas et sanctorum imagines in


,

urbe regia

scilicet

Constantinopoli

praecepit auferri.
,

Unde papa Constautinus romanusque populus statuit nc in chartis nomen imperatoris haeretici poneretur
aut pereussuram

solidorum eius reciperent


,

sed

nec
eius
-n,

eius effigies in ecele.siam est pcrlata

nec

nomcn

ad missarum sollemnia est prolatum. Anastasius


qui et Arlemius dictus est
,

auno Domini
imperio privat

-dcc.miii,

Phi-

lippicum captum oculis


(i)

et

imperatque

JNum Cenred? au Burhcd:'

COXSTA^TINUS
annis
-n,

-I-

1^9
,

in

quadam
se

chronica dicitur m- Hic


,

siest

iu chronica Sicardi dicitur


direxit
,

Constantino papae
fldei

littcras

quihus

favere

catholicae

declaravit.

His tcmporibus in pago lemovicensi heaius claruit Leonardus. Constantinus papa sepultus est apud sanctum Petrurn in Vaticano.

XCIIII.

GREGOEIUS

-II

ccllo
iiica

\Jregorius secundus natione romanus in coepit anno Domiui -dcc-xv, ,

ex patre Maralia

vero chrovu,

dicitur -dcc-xvi- Sedit annis

xvi-

monsihus

diebus xxn- Vacavit sedcs -xxxv- Hic constituit sexta (i)


feria per

totam christianitatem in quadragesima ieiu-

nari

et

missarum celebritatem

agi.

Huius tempore Pe-

tronax civis hrixiensis divino amore compunctus Ro-

mam

venit

indequc mcmorati Papae hortatu montem


,

Casinum
bilavit.

petiit

in

quo cum aliquihus simplicibus hasibi

Postque suffragantibus
,

meritis sancti Beis

nedicti

evolutis

iam ferme

cv-

annis ex quo
,

locus

ob dcsolationem Longobardorum
ne
cai^ebat
,

multorum

ibidern
;

hominum h.ibitatiomonachorum ad se conhabitaculis


,

currentium pater

efficitur

roparatisque

lam

se

quam

alios regularibus snbdidit discipliuis.


a
-

Hic

papa Gregorius Bonifacium

Britannia venieutem iu

cpiscopum consecrat,

et

per ipsum verbum Dei in Ger-

(ij

Quinla

non sextn

legitur in libro ponlilieali,

sive
\it.
,

AnaPP.
quia

iasio; de re aulein salis

iam dispuiarunt apud Blmehinium


,

P. iv. Allaserra et Maffeius

quos exscribere nolo. Ceterum


rctinet
,

mediolanensis ecclcsia rituni auhuc

sextam
"videtur

feriain

in

qua-

dragesima sine missae sacrilicio transigcndi

Gregorius

eam

consueludinem apud Ilomanos abrogavisse. Ergo quinta rclinenda videtur.


,

lectio

scxta pro

5(1

GliEGORIUS
,

II-

mania pracdicatur

stum
et

convcrtit

qui

gcntcmque Germanorum ad Chripost archiepiscopus maguntinus


,

factus cuin ia Frisia praedicaret

martyrio corouatur

han.sfcrtur ad fuldcnse

monaslerium quod ipse con-

strnxerat.

Hic ctiam Papa

cum Leo

imperator imagi-

nes Christi et beatae \ irginis ac aliorum sanctorum in


civitale Constantinopoli igue cremari iussissct,
ipsi faccre
et

idemque
,

pracccpissel

non solum

facere renuit

sed
(i).

impcratorcm ob ipsum factum anallicmatizavit


Pontifex
, ,

liic

ordinatis rebus

monastcriis

et

omni

clero

scpujtus est apud sanctum Petrum.

Imperii Anastasii secuudi anno primo Pipinus priu-

Francorum ohiit xvn- kal. iauuarii anno Domini nccxnn- secnndum gesta eiusdem Pipini ct fllium suum Karolum cx Alpayde concuLina principatus sui heredem reliquit. Hic Karolus Tutides sivc Martellus
ceps

cognominatus
Lus tundi
ct

est a

maiorihus malleis fabrorum

qui-

atteuuari gravior ferri massa solct. Porro

bunc Plectrudes eius noverca cum agnovissct princicipcm constitutum capi fecit et in urLc Colonia cu, ,

stodiae mancipari

et

cum

nepOte suo Thcodaldo maio-

re

domus principatum

vegni usurpavit.
;

Auno
cuius

sequenti
filius

ChildeLertus rex Francorum moritur

Da-

goLcrtus iunior suLstituitur

et

quatuor annis regnat.

Interim Karolus Tutides sive Martcllus de custodia


novercae eripitur.
lertins

Anno Domini
,

dcc-xvii,

Theodosius
fecit

Anastasium de imperio deposuit


ucc xvm,

eumque

presbyterum ordinari
uno.

imperavitque Theodosius anno


,

Anno Domini

in

quadam vero chro,

nica dicitur
in

dcc-xixLeo lertius imperat annis -xxi:iiquibnsdam chronicis dicitur -xxv- Anuo Leonis se(i)

Lcgatur Ant. Sandinii disputalio .xvn. ad

vitas

PP. vom.

qui hoc factum lucidc edisserit.

GREGOIUVS

-II-

Jl

cundo

Dagobertus rex iunior moritur

post

quem Lo-

tharius regnavit annis duobus.

Inlerea Chilpericus ct Raufredus

Eudonem ducem

auxiliarem sibi adsciscuut

et

congredientes contra Ka-

rolum
redit
,

ab eo

victi vix

fuga evaserunt. Eudo vero

dum

Chilpericum secum abducit. Sed postca mortuo


,

Lothario rege

Karolus enndem Chilpcricum ab Eu,

done per legatos recipit eumque sibi regem instituit. Hic autem Chilpericus Daniel dictus est primum cle,

ricus

sed

cx

clcrico

in

regem promotus. Post boc


,

Karolus Raufredum persequeus


dit
et totius

Andegavum
;

obsidct

eamque captam victo-Raufredo ad habitandum conee,

regni recepit principatum

ac dcinde Sa-

xones aogreditur ac deviucit. Porro indc victoria adepta rediens

Rigobertum episcopum remensem, cuius in


filius

baptismate

fuerat

ab episcopatu deposuit, pro eo


,

quod

illi

contra Raufrcdum euuti

idem episcopus ur-

bem remensem prae timore Raufredi noluit apcrire. Anuo Lconis tertio Ilommar Sarracenorum amiras
ehristianos perscquens
,

multos eorum martyres


,

fecit.

Sarraecni

ex Africa

amirae

in

Hispaniam transfretant
ita
,

dicant. Et

Rauhamae eamque sibi venregoum Westgothorum et Svevorum de,

duce Altariko
,

filio

struetum

est

et

sub Sarraccnis redactum


,

annis paulo

plus vel minus -cc-xlvi- evolutis


pulsi sunt ab

ex quo a Scythia ex-

Hunnis

ex

quo vero cedentibus Van,

dalis et devictis Svevis coeperunt regnare


citer cc-lyi- evolutis.

annis cir-

Regnum tamen
dicitur

terliae partis
,

Hi-

spaniarium
\\ estgothi
,

quod Gallcnsium
et

quod nec tunc


,

nec postea Sarraceui potuerunt subigere


,

adhue viget incolume


puguabile manet.

Deo protegente fidem inexxxi- vel

Anno Leonis

quarto, Domini vero dcc

-xxn

52

GREGO.UUS

-II-

Lmtprandus Longobardorum rex


ceni depopulala Sardinia
ubi ossa
beati Augustini
,

aiuliens
illa

quod Sarrafoedassent

etiam loca

oh vaslalionem barbarorum
,

oJim ab Hippona civitale Africac

cui episcopus prac-

fuerat, tvanslata et recondita fuerant, legatos suos illuc


direxit
,

qui dato

reliquias

magno auri pondere pretiosas ilias secum develienles Ianuam rcvcrtuntur ; ubi
,

praefatus rex

cum gaudio
,

eis

occurrens

corpus almi,

ficum devote adorans


culis ad
tratis.

reverenter excepit
sancti viri

visis

mira-

dcelarandum

meritum ibidem pa-

Saue rex

ipse et sui inde progressi

cum

prctio-

sissimo thesauro-, venerunt ad

donensi dioecesi sitam


tollcrc voluissent,
ila

quandam vilJam in teruude cum corpus sanctisimum


immobile
,

stetit

ut

nulla

vis

nulla posset id ars

bumaua moverc. Quod


si

vidcns rex
illo

volum
tolli

vovit

quod
,

beatus confcssor ex

loco se

pcrmilteret

et

Papiam transduci
ubi est
,

villam illam

cum omnibus
igitur facto
litate

pertinentiis famulis suis concederet per,

petuo possidendam

modo

nobilis abbatia.

Voto

aique firmato
,

corpus inaestimabili faciicl

substollitur
,

et

Ticinum
cxcipitur

cst

Papiam usquc
,

transvectum
Petri

clero pariter et populo concurrentc


,

bo-

norifice et gaudenter
,

et in

basilica

saucti

quam

praefatus rex eonstituens caelum


collocalur. Facta
est

aureum

dixerat, dignissime

autem baec

translatio -cc-xcxi- annis ab

eiusdem confessoris transitu iam decursis. Quod autem in dicta ecclesia pretiosus
ille

tbesaurus reconditus
;

sit

stupendo

et evidenti
,

miia-

raculo clucescit
cet
,

siquidem in ipsa crypta

in

qua

puteus est qui quibusdam alinis in festo eiusdcm


pereifluit
,

superinuudans totam cryptam

in
,

signum
sic

quod
resim

sicut
u))

aqua ipsius cryptae sordes diluit

hae-

ecclcsia Dci affluens eius doctrina detersit.

GREGORIVS

-II-

53

Anuo Leonis nono


tuo Chilperico
tello
,

effugato prius et

tandem mor-

Theodoricus
,

quartus a Karolo

subrogatur in reguo

regnavitque -xv

Maraunis. Hoc

tempore idem Karolus Martellus bellicosissimus princeps Saxones arrais suhiugat ; devinceusque Laufridum

Alaraannorum ducem Alamanniam sihi efficit vectigalem Svevos quoque et Bavaros debellat et Eudonem ducem Aquitaniae hello victum fugat et Aqui,

taniam gravitcr devastat. E.udo vero dux videns se KaSarraccnos ah Hispania ad rolo inferiorem per omnia
,

hellandum contra eum invitat. Sarraceni autem mox cum omnihus famulis suis quasi Gallias hahitaturi fluvium Garumnam trauseunt omniaque devastant ac Dci ecclesias cremant. Quihus Karolus auxilio Dei fre, ,

tus hellaturus occurrit

ct

ex eis -ccc-mxxv- railia cura

rege suo

Ahdurama

conciliatus castra

peremit. Eudo quoque Karolo reSarracenorum dirupit, et reliquias


post

eorum

contrivit.

Nec multo
filiis

idem Eudo
,

rehellat

sed Karolus rehellantem dehellat


et vita privat.

eumque

principatu

quoque eius Gaiferio et Hunaldo dimicat et totam Aquitaniam sihi suhicit. Blavium etiam castrum capit Luxoviumque et alias Aquitaniae civitates totamque etiam Burgundiam suhegit.
,
, ,

Cum

Cumque

multitudo hostium
,

et assiduitas hellatorura sihi

incumheret

res ecclesiastieas id est decimas militibus


;

concessit hahendas

quam ob rem animam

ipsius post

mortem

vidit sanctus Eleutherius aurelianensis episco-

pus inferni suppliciis detineri.

XCV.

GHEGOEIUS

-III-

G,regorius
coepit

leriius naiione s_jtus

ex patre lohannc
-x
,

auno Domini dccxxxi- Sedit annis

meusi-

5^
-viii,

GREGORIUS
cliebus
.xxiiii-

III-

bus

Vacavit sedes diebus -vm. Hic


sollemnitas in con-

addidit in secretis "

quorum hodie
,,

spectu maiestatis tuae celebratur,


,,

ter

in

toto orbe terrarum.

domine Deus nosHic cum Leonem im-

peratoi'em haereticum in depositione


et

imaginum

Christi

sanctorum incorrigibilem vidisset,

Romam

et Italiam
,

ac Hispaniam totam ab eius iure discedere fecit


cligalia interdixit
,

et

ve-

synodumque paene

mille episcopo-

rum Romae

celebrando (i), venerationem sanctarum


,

imaginum confirmavit
tentia anathematizavit.
stituit
,

atque violatores generali seuin-

Hic Viennae archicpiscopum


,

dato

ei

pallio

quod
,

est

archiepiscopatus in,

signc

quae quidem urbs


,

ut aiunt

idcirco

dicitur

Yienua quasi Bicnnia eo quod bionnio sit constructa. Ilic quoque Papa cum Roma obsideretur ab Liutprando rcgc Longobardorum
,

misit navigio ad
,

Karolum
ut

jMartellum clavcs confessionis sancti Petri

romaLeo-

nam
nis

ecclcsiaui a

Longobardis libcrarct.
,

Huius Papac anno primo

Domini

-dcc-xxxi-

autem

-xiiii-

tate et scientia

Beda presbyter ct monachus sanctiin Anglia clarus die ascensionis Domi, ,

ni obiit; ferlurque in hora mortis saepe

hanc anliphoetc.
,,

nam

repetisse " o rex gloriae

domine virtutum

atque inter haec verba spirilum emisisse. Theodoricus


(i)

Haec ad veibura surmintur


,

ex Marlino.

Verumtamen

ad

concilium quod attinet

id

dicitur

ab Anastasio episcoporum tan-

tummodo
tio

.zciii.

cum dnobus
negatumque
,

archiepiscopis. JNeque

apud eum men-

ulla

fit

regionum ab imperatoris iure sublractarum. Utique subvectigal

tractas provincias

narrant non tam latini


,

quam

graeci auctores

Theophanes

Zonaras
,

et

Cedrenus
,

quos secuti

sunt

latini

Sigibertus

Martinus

et hic noster

et Plalina.

Scd ab

horum

sentcntia recedit jNalalis Alexander saec. vin. dissert. I. ad


ista

quera lectorcs mitto. Sed ulcumque se


terlium sed ad

habent

utique non ad

secundum Gregorium

pertineirt.

GREGOIUrS
rex

-III-

1^0
regnat Childericus

Francorum moritur
ix,

post

quem
,

annis

vir inutilis et

remissus

nihilque

cle

regno

practer

nomcn habens,

et praeter

fectus aulae regiae ministrabat.

victum qucm ci praeEodem anno Karolus


et

Martellus victoriosissimus princcps pacato

dilalato

regno Francorum
mini
-dcc-xli
,

obiit

-xi-

kal.

novembris anno Do,

principatus sui anuo -xxvn;

cuius cor-

pus in ecclesia beati Dionysii sepelitur


inventus
filii

in cuius se-

pulcro post aliquot annos iugens serpens loco corporis


cst.

Post

quem Karolomannus
;

ct

Pipi-

nus

eius heredes facti sunt principatus


cessit

Karolo-

manno siquidem primogenito


ringia
,

Austrasia et
,

Tlm,

Pipino vero iuniori Burgundia

Neustria

ct

Provincia. Gregorius papa sepuhus cst in Vaticano in


basilica sancti Petri.

XCVI. ZACUARIAS.

Z^achap.ias

natione graecus

ex
,

patre

Polychronio

cocpit

anno Domini

.dcc-xlu.

in
,

alia vero

chronica
-in,

dicitur -dcc-xliii- Scdit anuis

-x-

mensibus Hic
fccit

die-

bus

-xv-

Vacavit sedcs diebus

xiu-

pacem cum

Longobardis. Hic dialogorum libros de latino transtulit in


v-

graccum.
Leouis

Anno Domini
tertii

-dcc-xlii.

Constantiuus

filius

impcrat annis

wxv

Per idem

tempus sanctus Bonifacius maguntinus aicliiopiscopus


claret
,

qui in silva Bochonia coenobium fuldense fun-

davit

quod quidem
,

in partibus

Germaniae praccla-

rum

extat

cuius abbas ia curia imperatoris Austra,

siorum magni honoris habctur


pcratori dat.
cli

qui mille milites imdicitur san-

Hoc autem coenobium hodie


fratcr Pipini divino

Galli.

Per idcm tcmpus sub anno Doniini dccxlviitimore conpunctus

Karolomannus

56

ZACHARIAS.

anno

sni principatus

Romam

adiit

in

qua a Za-

rharia papa in

monachum
,

attonsus migravit in

tem Soractem
sancli Silvestri

ubi

aedificato

coenobio in

religiose studuit conversari.

monhonorcm Sed cum

multi

Francorum ac Tbeutonicorum

nobiles
,

Romam

venientes

cum

salutandi gratia

visitarent

videretque

quod otium quo maxime delectabatur ob frequentiam visitantinm interrumperc cogerctur locum illum deserens monlem Casinum petiit in quo aliquanto tem, ,

pore laudabili

vita enituit.
,

quod monacbi coeKarolomanno monacbo, vcnerint Romam ad Zacbariam papam rogantes ipsum nt litteras regi Francorum dirigeret quatinus corpus sancti Benedicti quod floriacenses monacbi furtim hanobii casinensis
,

In quadam chronica invenitur


adiuncto
sibi

buerant, loco Gasineusium restituerent. Quod rex Pipinus cum mandasset fieri monachis floriacensibus ie,

iunantibus

et flenlibus

nuncii qui corpus auferrc de;

buerant

percussi suut caecitate

quo cognito

ibidem
exa-

remansit. Iste Papa in ecclesia lateranensi corpus sancti

Gregorii reperit
,

cum

epitapbio graecis

litteris

rato

illudque

tianstulit ad ecclesiam

sancti

Gcorgii
,

quod anno Constantini quarto Domini -dcc-xlv- beatae Mariae Magdalenae reliqniae partim certe ad Verzeliacum sint translatac coenobium a Gerardo comite Burguudiae qui idem conslruxerat. Haec siquidem gloriosa
,
, ,

ad velura aureum. In multis cbronieis scribitur

Christi dilectrix

persecutione post lapidationem Ste,

phani mnta

cum Maximino
est a

qui de
,

-lxxii-

discipulis

Domini erat,
in
territorio

venit iu Gallias

ct post -xxx-

paenilentiam sepulta

saneto

annorum Maximino praedicto


crat.

Aquensi ubi episcopus

Karolomanno monacbo

existente, et

memoralo Chil-

zAcnARiAS.

o; *>1

derico solo

nomine
et

ut praenotatum est regnante

Pi-

pinus frater Karolomanni solus gubernabat Francorum

principatum

maior domus regiae dicebatar. Hic Pi-dcc-l- misit legatos

pinus anno Domini

ad Zacbariam
,

papam consulens qui potius rcx esse aut dici deberet illene qui magnos pro regui pace sustineret labores an qui otio deditus solo regis nomine erat conteutus ?
,

Gui Papa respondente

ct

remandante

potius illum reet

gem
mati
,

esse

qui utilius regni gubernacula


,

rem pu,

blicam ageret

Franci

tanti Pontificis

responsione aniet

Cbilderico

mox

in
,

monasterium retruso

mo-

naslico legmine palliato

Pipinum regem
,

sibi

consti-

tuunt anno Domini

dcc-l-

quem

sanctus Bonifacius

maguntinus arcbiepiscopus iussu praefati Papae intmxit in

regem apud Suessionem urbem


,

qui aunis -xvin-

regnavit

post annos

circiter -lxxxviii- ex

quo maiorcs

domus Franciae coeperant corum (i). In hoc itaque


progenies Cblodovei
,

principari super reges Franpraefato Cbilderico defecit

qui fuit primus

regum Franco-

rum

christianus

succedente Pipino cuius insignis po-

steritas

per multa postca tempora

regnum Francorum

tenuit

nec non

et

annis rnultis in Austrasiorum impe-

ratoribus enituit. Pipinus igitur ex praefecto aulae regiae


,

seu maiore

re contendit,
ctoritatis

domus rcx eflTeetus regnum ampliaGalliarum ecclcsias cantibus romanae au,

suo studio meliores fecit

cuius fratcr

Remi-

gius rothomagensis ascliiepiscopus multa laude celebris


liabitus est.

(i)

I)e S. Zachariae rc gesla


salis disseruit

cnm
,

Pipino piimo rcge in serie


,

Karolingiorum

post

Baionium

Bellarminum

ac
in

>

a-

lalem Alcx. saec.

vm.

dissert. If.

iam laudatas Saiulinius


,

sua

xviu. ad vilas Pontiiicum

rom, disputalione

et

in

ada. ad

Za-

ehariae vilam

58

ZACIIARIAS.

Per
uxore
et

idern
filiis

tempus Rachis Longobardorum rex cum Romam veniens ad Zachariam papam


,

cum

prius

Romauis non parum molestiarum


,

intulissct

cxhortatione ct iustiuctu ipsius Papae

relicto

mundo
Cui

monasticum induens habitum monachus factus


qidius de Graecia
in

est.

Aistulphus frater eius successit in regno. Sanctus Ae-

Proviuciam veniens clarus ha,

betur. Hic parcntibus mortuis

et

bonis suis pauperi-

bus distributis
faciebat per

crescentibus miraculis quae


,

Dominus

cum

de loco ad locum fugiens venit Mas-

siliam; indeque favorem

humanum

cupiens declinare
,

eremum
vestris

petiit, in

quo modo
,

quiescit

ubi cervae sil-

lacte

nutritus
,

iacientibus

venatoribus Flavii

regis

Gothorum
,

qui Nemausi sibi sedem regni sta,

tuerat

sagittam in cervam

brachium intcr spiculum


sic
,

posuit et

nutricem

et

vulnere

suscepto

rogavit

Deum

ut
;

numquam
quod
et

dolor cessaret

nec a vulnere sainstante rege

naretur

impetravit.

Tandem
,

praedicto et episcopo nemausensi

monasterium monain

chorum ibidem
venisset
,

construxit.

Cuinque
,

Franciam de-

rogatus a Karolo rege

ut oraret

Dcum
,

quave-

tinus sibi secretum

quoddam pcccatum
est.

dimitteret

niam rcapse consecutus tc ornatus moritur, et apud sanctum Petrum tumulatur.


XCVII.

Zaeharias papa omni virtu-

STEPHANUS

-II-

stantino

Otepiianus sccundus nationc romanus ex patre Concocpit anno Domini -dcc-lii- in quadam vero
,
, ,

chronica dicitur

dcc-liii.

Sedit annis
,

-v-

diebus xxvin.

Vacavit sedes mense

uno

diebus

v-

Hic Stephanus

papa

dum

Aistulphus Longobardorum rcx contra Ro,

mam

adeo exardcsccret

ut

ab uniuscuiusque capite

STEPHANITS

-II.

09
lit-

tributum cxigcret

clam per quendam peregrimim


,

quitcras suas nimio dolore conscriptas misit Pipino ccclcsiae nunciavit. Qui Lus ei opprcssionem romanae
invitatus ab ipso Pipino in

Franciam venit

cui
,

vesolo

nienti

Pipinus occurrit
,

et

de equo descendit

prosternitur
stratoris

et

per spatium trium miliariorum vice


humilitate et devotione, una
,

cum magna
et nobili

cnm

coniugc
xit
;

prole sua

ad palatium suum dedu,

ibique intra oratorium pariter considcntes


,

Iacri-

mabiliter idem Papa deprecatus est

ut per pacis foe-

dera causam
disponeret
totis
;

beati Petri

et

rei

publicae

romanorum
et fccit.

qui iure iurando omnibus eius mandatis

sese viribus

obediturum promisit

quod

Porro idem Papa graviter aegrotans in coenobio sancti


Dionysii
,

per visionem mirabilem redditur sanitati.


altare in

Unde ibidem
Petri et Pauli
filiis

honorem beatorum apostolorum

ab ipso consccratur. Et Pipinus

cum
,

Karolomanno et Karolo in regem inungitur ut per eos generatio eorum in heredilatem successioet omnis alicnigena nis in perpetuum bcnediceretur
suis
,

ab eius invasione apostolico anathemale interdicitur.

Eodem anno
,

Bonifacius
,

archiepiscopus in Frisia

verbum Dei annuncians niartyrio coronatur. Hoc etiam anno sicut in quadam chronica dicitur Karoloniaunus superius memoratus monachus ab Aistulpho rege mittitur ad fratrem suum Pipiuum regem ad pe,

titioncm apostolicam perturbandarn. Qui


cia

cum

in

Frau-

moraretur
,

ossa beati Benedicti a floriaccnsi coc-

nobio

quo olim

translata fuerant
;

tollere nisus est ut

ea ad castrum Casinum referret ostcnsis


sito
,

sed miraculis a
,

Deo

et obsistentibus

Francis
,

ab incepto propo,

prohibetur.

faclum esse

aliter

Hoc tamen rctro sub Zacharia papa sccundum aliam chronicam cnarra-

l6o

STEPHANUS

-II-

tur. Interea cum Pipinus rex copiosum movisset excrcitum Stephano papae auxilium praebiturus pracdi,

ctum Karolomannum monachum fratrem suum Viennae reliquit


ubi paulo post obiit. In quadam vero , chroniea dicitur quod in monle Casino post laudabi-

]em vitam in Christo quieverit. Per idem tempus aedificatum est a Pipino Figiacense coenobium in terri,

torio cadurcensi
et

cuius oratorium ipsis Stephano papa


,

rege praesentibus adeo est mirabiliter cousecralum

prout in gestis antiquis ipsius monasterii plenius continetur. Pipiuus itaque rex Italiam ingreditur
tus Aislulphi a
,

exercifa-

Francis vincitur

Aistulphus paeem
cogitur.
,

cere

cum romanis ad nutum Francorum


,

Sed

post discessum Pipini foedera pacis violans

in irritum

quicquid promiserat ducit

rursusque

Romam

obsidet

rursusquc Pipino romanae ecclesiae oppressio nunciatur.

Pipinus igitur Italiam repetens Aistulpbum Papiae


sancto Petro quaecumque sui iuris erant re-

concludit, et invitum ad foedus pacis repetendum compellit


stitui
,

et

iussit.

Nec multo
,

post

idem Aistulphus iudicio


Syria factus est terrae
,

Dei percussus moritur

cui Dcsiderius subrogatur.

Hoc tempore
motus
,

terribilis in

quidem ex toto aliae vero ex parte subversae sunt aliae autem a montanis ad subiecta campestria cum muris et domibus suis integrae et
quo urbes
aliae
,

salvae plus

quam
-xiiii-,

sex miliaria

transmigrarunt.

Anno
trans-

Conslantini
cti

Domini

-dcc-lvr

Fultradus abbas san-

Dionysii corpus sancti V

iti
,

martyris

Roma

Domini .dcc-lvi- caput Baptistae iu Aquitaniam divina volunsancti Iohanuis et ab eodem honotate allatum est sub rege Pipino ac postmodum in eisdem finibus ecrifice susceptum
tulit.

Anno

Constantini

-xv-

clesia nobili

construcla

cum digno honore repositum

STEPIIAXUS
est
,

-II-

l6c

Anno eodem

quae hodie sancti Iohannis angeliacensis vocatur. Tassilo Baioariorum dux venit ad Pipi,

num regem avunculum suum


cnm
multis nobilibus
,

et

illi

homagium

fecit

iurans super covpora sanctorum


eius
,

Dionysii sociorumque petuam servaturum.

fidem se eidem regi per-

quod hic Stesui imperium romanum a Graecis transtulit in Germanos in personam magnifici regis Karoli de qua translatione tanMartinns in chronica sua scribit
,

phanus papa ultimo anno pontificatus

git

decretum extra de electione 'venerabilem


decreti

(I. 6.

3i.)
illo

Item in apparatu eiusdem


transtulit sic dicitur
:

super

verbo

romana ecclesia gobardorum postulatum


,

quod cum opprimeretur ab Aistulpho rege Lonlegitur in chronicis


fuit

auxilium a Constantino
,

et

Leone

filio

eius imperatoribus constantinopolitanis


,

qui

cum

nollent patrocinari ecclesiae

Stephanus papa

secundus transtulit imperium ad Karolum


pini filium
,

magnum

Pi-

quem Pipinum
,

Zacharias praecessor cius


,

subslituerat Childerico regi

Francorum
fit

quem

Childe-

ricum deposuerat
dcc-lvixv-

de quo sermo

caus. -xv-

Q.

vi.

cap. alius, Et haec translatio

facta est

anno Domini
hoc

Quem Karolum Leo

tertius elapsis post

annis coronavit.

XCVIU.

PAULUS

P
x.
,

aulus

pnmus

natione romanus

de regione viae

la-

tae, ex patre

Constantino, coepit

annoDomini
-i-

-Dcc.Lvii.,

in

quadam
meuse

vero chronica dicitur -dcc-lx- Sedit annis


-i-

Yacavit srdes anno

constituit divina officia celebrari ante

mense -i- Mic horam sextam in


,

quadragesima.

Iste

transtulit corpus sanctae Petronili i

iGa
lae

paulus

-i

virginis, filiae beati Petri apostoli


titulus legebatur

marmoreo, cuius
Iste

de sareophago " Aureae Petronillae


,

dilectissimae filiae et reposuit in


fuit

tumulo pretioso.

mitissimus et misericors, nulli

malum pro

malo reddens. Idem cum paucis familiaribus suis per cellas infirmorum et pauperum et incarceratorum noctis

silentio circuibat

ipsis necessaria

ministrans

vi-

duis

quoque

et pupillis et aliis egenis

opem

ferebat.

Hic cum propter aeslivum calorem apud sanctum Paulum moraretur ibidem mortuus sepelitur anno Domised postea a romanis cum magno honore ni .dcolxviiapud sanctum Petrum sepelitur. Hoc tempore sanctus
,
,

Gengulphus iu Burgundia claret. Hic in Fraucia fontem emit et in Burgundiam exire impetravit. Idem cum uxorem propter adulterium dimisisscl ab adul,
,

tero clerico occiditur.


fortiter Saxonum mumultam stragem eos redegit et post nitioncs irrumpit sub tributum. Deinde ad Arvernicum pagum depopulando pervenit et multa castella ac urbem ipsam capit, et Blandinum urbis comitem cum multis abducit Bituricas civitatem capit et captam munit ; Agennum et Petrocorium et Engolismam urbes Aquitaniae devastat, multamque sibi partem Aquitaniae subiugat. Interea videns Gaiferium ducem Aquitaniae non consentire iuslitiis ecelesiarum partibusque Francorum in

Pcr idem tempus Pipinus rex


,

Aquitaniam venit

et cepit castella
,

haec
,

scilicet

Bor-

bonium
,

Claromontium et multa ArvcrLemovicum muros eius destruxit et inde ius primatus Bituricas transtulit et duiterum. Pictavos. Tertio in Aquitaniam rediens catum
,

Chaucellam
;

niae castra

et venieus

Bituricas cepit

et
,

castrum Toartii. Quarto rediens Caet

durcum

vastavit

veniens

Lemovicum Salaniacum

PAULUS

I-

l63
,

castrum ecclesiae cathedrali sancti Slepliani


sancti Valerii coeuobio sancti Martialis iu

et

villam

restitutio-

nem

illatorum

redieus castrum

damnorum dedit. Quinto in Aquitaniam Argentomachum coutra Gaiferium reNarboca,

stauravit. Sexto contra Gaiferiura rediens cepil

nem

Tolosam

Albiam, Gavaldanum,
,

et

multas rupes

et speluncas occupavit
stra Scoraliae et

et

reversus per

Lemovicum

Turennae

et Petrusiae acquisivit. Ulti-

mo autem
cidit

in territorio petrogorico

Gaiferium ipsum oc-

anno Domini
a

.dcc-lxvui- Liberata est igitur


a

Aqui,

tauia per reges

Francorum primo quidem


,

Gothis

secundo
stautiui

Sarracenis
,

tertio a

jXormannis.
,

Auuo Gonest

.xxiii-

Domini

.dcclxiiii.

factum

selu ma-

ximum non solum

in Italia.

Sed etiam
,

in orieute, rnul-

toque magis in septenlrionali parte

pelagus pontusque
la-

ad centum miliaria prae glaciei rigore in duritiam


,

pidum fuerat versum habens cubitos -xxx- a superficie nix quoque cooperuit id per -xx. cuin profundum ita ut mare pedibus calcaretur. Meuse vero febitos
;
,

bruarii gelu concussum est in diversas species ad instar

montium

eodemque auno mense


,

raartio stelJae

de

caelo repente cadentes apparuerunt

ita

nt arbilraren-

tur homines finem mundi adesse. Hoc anno Theodegaudus metensis episcopus Pipini regis ex Landrata sorore nepos corpora martyrum Gorgonii Naboris
, , , ,

Nazarii

de urbe
in

Roma
Gorcia

ad Gallias transferens
,

Gor-

gonium quidem

JYaborem in Hiliaciaco coc-

nobio, Nazarium vero reposuit in coenobio Lauresham. Finito ilaque bello aquitanico quod per -ix- anuos
,

continuos gesserat

Pipinus rex Franciae obiit Parisiis

viu. kal. oetobris et in ecclesia saucti Dionysii cum multa honorificentia lumulatur anuo Domini .dcc-lxviii Hic priua regaJis aulae praefeclus , et cx praefecto in
,

64
,

PAULUS

I-

regem promotus
vit

victoriarum suecessibus

felix

regna-

auuis

xvni-

ab obitu vero pntris sui erant anni


,

wviii-

Gui Karolus magnus successit

cuius prima cx>

peditio fuit in
,

Aquitaniam contra Hunaldum fratrem

Gaiferii ducis castrumque Frontiacum contra Burdigalam construxit. Ordiuavit autem per Aquitaniam epi-

scopos
se
-ix-

et

abbates ct comites de genere


,

Francorum
,

sub

comites ponens
,

Biterris

Humbertum
ellatae
,

Pictavis

Abbonem

Lemovici Rotgerium, Petrocorii Guitonem,


,

Alveruis Hiterium

Walgiae seu \

quae nunc
,

dioecesis est podiensis et circum adiaceus regio

Bul-

lum

Albiae

Haymonem
,

Tolosac Torsonum

Burdi-

galae
fecit.

Seguinum
et

quibus filium suum Ludovicum praeTolosae qualer legilur placitasse


,

Hic Karolus Carcassonam in finibus Aquitano;

rum munivit

et

ordinem ecclesiasticum reparans xxiiii- monasteria in Aquitania fecit. Karolus igitur qui ob felicitatis magnitudiuem cognominatus est magnus Karolomanno reguo partito, regna\it
, ,

cum
-xlvi-

fratre suo

annis, pa-

tri

non impar gloria


,

sed multo victoriosior lougeque

praeclarior

cuius historia ac gesta infra plenius suh-

notantur.

XCVIIII.

COXSTAXTINUS

-II-

Vjo^staxtixus secundus natione romanus Romae Paulo

papa defuncto coepit auno Domini


Sedit auno
-i- ,

-dcc-lxvii.

vel

lxviii-

meuse

-i-

Hic quidcm Constau,

tinus ex laico subito ordiuatur sacerdos

et

tyrannica

ambilioue papatu invaso


siae.

magno

fuit scandalo cccle-

Contra bunc Pliilippus eligitur. Vcrumtameu Cou-

stanlinus pseudopapa

tandem

zelo fidelium ab ecclesia


,

deturbatur oculisque privatur

ac Ste^)ljauus eligitur.

C.

STEMANVS

-III-

Otephanus

teitius natione siculus, ex patre Olivo, pnst


-Dcc-Lxviir-

Constantinum deiectum coepit anno Domini


vel -lxviiii- Sedit annis -in,

mensibus

-v-

diebus -xwui-

Vacavit sedes dicbus


Italia

.vni-

Hic lam a Gallia

quam
,

afo

episcoporum synodum Pvomae congregat


chrisma

in

qua

omnia
illo

a Constantino ordinata exordinat, praeter baet


,

ptismum

decernente synodo ut episeopi


,

al>

consecrati ad
,

gradum

quem
;

ante

quam

consecra,

rentur habebant

redirent

et

si

digni iudicarentur

iterum

electi itcrato
illo
;

consccrarentur (i): presbyleri vero

ac diaconi ab

consecrati similiter ad
si

gradum

prio-

rem

rcdirent
,

et

digni essent iterum consecrarentur


vel

et ipsi

sed ad

gradum
laici

ordincm numquam ascenillo in

derent altiorem:
(i)

vero ab

diaconos vel pres-

Sic loquilur eliam


n.

liher ponlificalis.

nium ad ann. 769.


consecratos
ctionis
,

vi.

Ne

Sed audiamus Barohos episcopos existimes iterum

secl accepisse dumtaxat more maiorum benedimj slerium quod auctor lib. ponlif. nominat benedictionis sacramentum ritus illos solleinnes adhiberi solitos
; (

in

reconciliatione
sacr.
,

schismalici vel haerelici. Alia via incedit

Morinus de

bus

ad Auxilii de Formosi ordinationiAssemani editionc romaua T. I. p. 202. Nec de ilhs reordinationibus post Constantini degradationem et superordin. praef.
lihellos
in
( )

ordinationibus iudicandum
in

ut
,

nunc iudicaretur nondum enim


:

rem iudicatam

transierat

et in fidei

calholicae
,

axioma
,

ordinationem secundum ecclesiae riturn ab episcopo secundum eundem ritum ordinalo celebratam \<alidam csse ct nullo casu iterandam. Variae erant et contrariae de hac re traditiones elc. Ex Morino plura non sumo. Sed certe
lam tum ahsolutae extiterant de non iterandis ordinationibus sentcnliae PP. Leonis, Anaslasii et Gregorii magni lib. II. ep, 52. ,

(juamlibet

Rem
art.

prac
,

celeris

docte

illuslrat

Natalis Alex. saec.

vm.
,

cnp.

I.

8.

cui merilo haec narralio vel incredihilis

videtur

vtl cx-

plicanda prudenter.

66

STEPHAXCS

-III-

hvieros ordinati degradarentur omnino

et in religioso

habitu perseverarent. Hic constituit ut omni die dominico u gloria in eccelsis Deo ,, cantarelur ad missam.

His diehus Constantinus imperator omnino


aversus

Deo

Stephanum per

xl-

annos inclusum

et genii-

hus reverendum amara morte martyrem fecit. Hic omnes sihi subditos super crucis lignum iurare coegit ne

aliquam Dei vel sanctorum eius imaginem venerarenet qui vitur; eosque qui Dei genilricem invocabant
,

gilias

Deo agehant
,

et
et

qui eleemosynas facere assueti qui a iuramentis et immunditiis

religiose vivehant

ahstinehant

et
et

qui sanctorum reliquias penes se ha-

bebant
bat
,

hos

huiusmodi damnans patrimoniis priva;

et
,

modis omnibus cruciahat


harbis

et

qui

renuentes

erant

eorum cera
,

et pice illitis eos

adurebat,

monachos
pellebat
;

ut uxores

moniales ut viros ducerent comvitantes,

quod multi
isto.

martyrium meruerunt

nec sub alicuius persecutione plures martyrizati sunt

quam sub
,

Karolomannus frater regis Karoli cum regnasset ohiit anno Domini -dcclxxi. pridie nonas dehiennio
cembris
iuxta
roli
,

sepultusque fuit in basilica saucli Remigii


,

urbem remensem cuius pars regni partibus Kacessit- Uxor eius Gerberta cum filiis et Autcario
anno sub obtentu
fuisset ingressus
,

franco ad Desiderium regem Italiae confugit. Hic Desiderius romanis infeslus praecedente

orandi

Romam

veniens

cum urbem

aliquos nobilium
cavif.

romanorum
,

captos crudeliter excae,

Karolus vero rex fratre mortuo regni monarrhiam adeptus ad saxonicum bellum animum inteudit Heresburch cepit fanum Hermensul destruxit ; ihiqne
,

gra\i

siti

exercilu laborantc

suhito di\inn nutu aquae


;

largissimae effusae snnt in torrentem

votique compos

STEPHANUS

.111-

167

effectus obsidos rccipit a Saxonilms.

Verum non multo


Francorum precam-

post Saxones foedus

rumpunt
;

fines

munl igne
que
sct

et

cacde

sed ecclesiam iu Fridislar incen,

dere nequeunt, cui sanctus Bouifacius henedixit

numquam cremandam
Karolus
,

praedixit.
,

Quod cum

audis-

tripertito occurrit, eique in

Saxouiam repetens Saxonibus exercitu omnihus victoria pi*ovenit.


CI.

HADRIAXVS

-I

.adbianus primus natione

rico, de regione via lata, cocpit


in alia chronica dicitur -lxxii-

romanus, ex patre Theodoanno Domini -dcc-lxxi-,


,

in alia
,

denique
xxviii-

lxxiii-

Sedit anuis

-xxiii-,

mensihus

-x-

diebus

Vacavit

scdes diehus -m- Hic restauravit sanctum Anastasium

ad aquas Salvias post incendium. Hic aedificavit turres


,

et

ditus destructos renovavit.

muros urhis JRomae qui diruti erant et funIdem portas aereas maiorcs
,

heato Petro dedit.

Hoc tempore

celehrata est -vu- syn,

odus

-cccl-

episcoporum apud Nicaeam

aliam autem

synodum

ipse cclehravit

Romae

dc qua infra dicetur.

Hic Hadrianus papa tam intra Romam quam extra multas ecclesias rcstauravit. Hic etiam in mouasterio
sancti Stephani
,

quod

iuxta ecclesiam sancti Petri poinstituit


,

situm
in

cst

congregationem monachorum
ecclesia sancli Petri
instituit
,

ut

eadem

cum

tribus monasteriis

quae Gregorius
solvant. Hic
te esset

laudes et cantus sedulos perin


,

quoque cum

magna
et
illata
,

angustia ct anxielaa Desi-

oh ablatas

civitates

innumera mala

derio rcge

Longohardorum
itinere ad regena

direxit nuncios suos


dcclxxiii-

maniimo

Karolum anno

enixe deprecans ut oppressae ecclesiae compateretur, et


ipsius iura sicut piaccessores eius fecerant lueretur.

i68

HADRIANVS

I-

Karolus igitur imiversum excrcitum colligens


,

per

moutem Cenesium ingreditur Longobardiam Desiderium cum suis effugat et iutra Papiam concludit; quam cum per sex menses obsedisset magnum habens de,

siderium limina apostolorum videndi

relicto exercitu

Bomam

pergit

et

dum
,

appropinquaret in ipso sab-

bato sancto pascbae ad beatum Petrum fere uno miliario pedestris festinat
et

omnes gradus

ccclesiae sin-

gillatim deosculans

ad Pontificem praefatum pervenit,


ci-

qui iu atrio super gradus iuxta fores ecclesiae consistebat.

Celebrata denique ibi sollemnitate pascbali

vitates et territoria beato

Petro concessit
;

sicut in ea-

dem
done

donatione monstratur
,

videlicet a
,

Lunis cum ininde iu

snla Corsica
,

deinde in Suriano
,

deinde in monte Bar,

deinde in Parma
,

deinde in Pibegio
,

et

IManlua

atque in monte Silicis

similiterque univer,

snm comitatum Eavcnnae

sicut erat antiquitus

atque

provincias Venetiarum et Histriae, nec non et cunctnm ducatum spoletanum. Postea vero Papiam rediens fortiter eam debellat ; et inter obsidendum diviso exercitu
,

multas urbes ultra


francus
se

Padum cepit cum uxore Karolomauni

in quibus Autcarius
et filiis

eius latens

cum

eis regi dedit.

Ob

seditionem denique Papien,

sium pestilentiamque gravantem


aperitur
ctis
,

civilas

regi

Karolo
cun-

et

Desiderius rex
,

cum

uxore et

filia et

principibus capitur

et

perpetuo exilio ad Gallias

Gaufrido leodiensi episcopo dirigitur anno Domini

DCC-LXXIIII.

Regno

itaque

Longobardorum

destructo

Karolus
;

rex lolani Italiam sub iure regis Franciae redegit

et

quicquid per longa tempora Longobardi romanis abstulerant, eis restituit. Taliter itaque Longobardi devicti

anuo regni Karoli

vi-

imperii vero Constantini

nADRIAWS
xxx,

-I.

169
annos ex quo

destiterunt regnare post

ccxiiii-

in Italia regnare coeperant. Victoria igitur de

Longoet cliii,

bardis adepta

totaque Italia subiugata

Karolus Ro-

mam

redit

synodumque cum Hadriano papa


raultis

religiosis

episcopis et abbatibus

constituit

in

qua Hadrianus papa cum universa synodo dedit Karolo ius et potestatem eligendi Pontificem et sedem aposlolicara

ordinandi

dignitatem quoque patriciatus

,*

insu-

per archiepiscopos per singulas provincias ab eo investituram accipere definivit


retur et investiretur
tur
:
,

et ut nisi

rege lauda-

episcopus a nemine consecrare,

anathematizavit omnes huic decreto rebelles

et

iussit

bona eorum

nisi resipiscerent publicari (1).


dist. txni- cap.

Hacc

leguntur in decreto

Hadrianus. Verum

cum eundem regem


quam de

offenderet dissonantia cantus eccle-

siae inter gallicos et

romanos
,

malens de puro fonte


,

turbato bibere

duos clericos Piomam misit

ut authenticum

cantum

romanis discerent
noster ex Sigeberti
cap.
22. dist.

et Gallos

(1)

Haec ad verbum sumit


,

gemblacensis
63. leguntur
;

chronico

eaque
est
,

in

Graliano

etiam

unde factum

ut oh decreti gratianei vulgatum

usum

et schola-

sticam auctoritatem haec opinio plurimos libros occupaverit. Atqui

audiamus Katalem Alexandrum minime suspcctum in his sententiis auctorem , qui saec. xiu. dissert. vm. sic loquitur " Canoncm
:

islum
,,

Gratiani
,

suppositium esse

et

a
,

Sigeberto

confictam

historiam

ut Henrici imperatoris parles


,
,

cui favehat adversus

Paschalem II hac auctoritale muniret viri erudili consentiunt et Gratianum a Sigeberto deceptum. Falsi rationes apud Baro nium ad ann. 774 el apud de Marca lib. 8. de concord. S. et I. cap. 12. legere est, ,, Kuperius autcm v. cl. A. Sandinius disputationcm scripsit inter pontiiicias decimam nonam qua doctc rursus demonstrat lictam esse sjnodum sub Hadriano I. circa ius
,

eligendi romanum Poutiiicem et investituras concedendi episcopis. Vrrumlamen dictis olim copiosissime a Baronio nihil iam propemodum addendum supcrerat.
,

JO
,

HADRIANUS

.|.

docerent
tota

ac per hos primo Metensis ecclesia ac poslea

Gallia ad auctoritatem cantus vevocata est.

Post aliquot vero dies


tor

cum

Constantinus impera,

multa mala ecclesiae Dei intulisset


incendii percussus est et peremptus.

plaga pessi-

ma
nis

Anno Domini
imperat an-vi-

dcolxxvii*
v,

Leo quartus Constantini

filius

in alia vero
,

cbronica dicitur annis


,

Hoc

anno primo
trat

qui erat Karoli regis octavus


Italia

rebellionem in
,

meditantibus
,

quibusdam Karolus eam in-

urbemque forum Tulii capit et ducem eius Rollandum rebellionis incentorem decollari praecipit ; captaque Tarvisio urbe
ceteris terrorem incutit sui nominis maiestate. Per bos autem dies Saxonibus Heres,

burch castrum obsidentibus


ecclesiam
,

gloria Dei apparuit super


scilicet scutis
,

orbibus duobus
,

sanguineo
,

colore flammantibus

ut in bello fieri solet

per aera

dantibus quosdam motus. Porro Karolus

cum Saxonum
Saxones velut
,

rebellionem audisset
tempestas prosternit
,

Saxoniam

petit

munitiones eorum irrumpit

et

ad hoc eos impellit

ut se et patriara datis obsidibus

omnino
in

ei

subsint.

Moxque Guntichildus dux Saxonum


Saxones baptizati paciscuntur ut
,

Normanniam
et

fugit.

ingenuitatem
litate

sna omnia perdant

si

umquam

a fide-

erga Christum regemque recedant.


-dcc-lxxviii

Karolns deinde anno Domini


,

ad Hispa,

niam tendit Caesaraugustam vastando delet Pampilonam obsidet eiusque captae muris destructis Vascones duosque regulos Sarracenorum sibi subigit aliasque urbes in deditionem accipit. ( Anno Domini dcc-lxxx- Karolus Saxoniam ingressus ad Heresburch et inde ad locum ubi Lippa consurgit , et ibi venit sy nodura tenuit. Inde * ) Albiam flumen transgreditur
,

Hucc suppko ex
;

annalisia saxonc

quia manifeste excidercs bispanicas pertinet-

runt a nostro

nequc enim Albia flumcn ad

HADRIAJfUS

IJI
et

ibique in eius gratiam Barclagavenses


ptizantur.

Veroduitae ba-

Madus Sarracenorum amiras mullos utriusque sexus pro Christo martyrizat. Interea Karolus anno
regni xmnis
,

Doraini -dcc-lxxx. circa natale causa oratiovadit


,

Romam
,

ibique

filii
,

eius

duo inunguntur

in

reges

Pipinus super Italiam

Ludovicus super Aquipascha ab ipso

taniam.

Anno Domini
,

-dcc-lxxxi. circa

Hadriano papa
vit
,

qui Pipinum de baptismi fonte levaLeo imperator cum cupiditate circa pretiosos lapides insaniret adamavit magnam cuiusdam ecclesiae
,

coronam

et accipiens portavit
,

eam

et

exierunt carest.

bunculi in capite eius

et

captus febre mortuus

Anno Domini
filio

.dcc-lxxxii.

Irene uxor Leonis

cum

suo Constantino huius nominis sexto imperat an-

nis

-x

Horum auno primo


,

Constantinopoli in
,

quodam

sepulcro quidam laminam auream invenit

quendam iacentem
,,

stus

et sub ea hanc scripturam in ea " Chriet credo in eum ; nascetur ex virgine Maria
et
,

sub Constantino

et

Irene imperatoribus

o sol itein

rnm me

videbis.

Horum imperantium tempore

Syriae civitate Berito quae subiacet Antiochiae iudaei


invenientes imaginem Salvatoris in
daei
,

quara quidam prius


,

domo cuiusdam iuinhabitabat christianus eam


,

iniuriose

deponunt et omnia opprobria quae patres eorum Christo domino intulerunt eius imagini infeeamilludentes ei et in faciem conspuenfes rebant
,
, ,

que percutienles calamo


figenres
,

manus pedesque
latere
illi

clavis

conde

tandem lancea
,

eius aperto

exivit

ipso sanguis et aqua

quem

apposita ampulla su,

experiendum an fueriut vera miracula quae Iesum fecisse audierant infirmos suos hoc sanscipientes ad
,

guine aspergebant
bant.

qtii

de morbo quolibet convalesce,

Qua de cansa

iudaei eompuncli

Deedato episco-

J2

IlAniUAXUS

po civilatis imaginem cum sanguine reddentes baptizantur; episcopus vcro sanguinem longe lateque dirigens
,

Dei magnalia praedicabat

obtestans

omnes

ut

singulis annis

idus novembris passio eiusdem ima-

ginis celebraretur.

Karolus rex Coloniac super


construxit munivitque
sibi
,

Rhenum

duos pontes
,

et

Sclavoniam ingressus

eam

subcgit. Circa pauperes vero erat valde sollicitns


,

uon solum in regno suo verum etiam trans maria in Aegypto in Svria in Africa et praecipue Hieroso,
, ,

]ymis liberalitate eleemosynarum cbristianis pauperi-

bus

solatia

curabat

transmarinorum regum amicitias


,

ob boc maxime expetens


tibus csset relevatio.

ut cbristianis sub eis dcgen-

Idem etiam insignissimus rcx non


linguis eruditus bar-

solum propria sed


bara
et

et peregrinis
,

antiqua carmina
ct

quibus veterum regum bella


et

eanebanlur

actus

scripsit

memoriae commenpatrii

davit. Incboavit

aulem grammaticam
,

sermonis

mensibus anni iuxta propriam

id est

teutonicam lin-

guam

vocabula imposuit
,

ventos eliam -xn- propriis


anlea

nominibus appellavit

cnm

nominarentur qua-

tuor cardinalcs. Porro in disccnda erammatica Petrum o pisanum babuit praeceptorcm Albinum vero cogno,

mento Alcuinum

in cetoris disciplinis.
,

Hic quidem
,

est

Alcuinus genere anglicus

clarus

ingenio

pbiloso-

pbusque mirabilis
li
,

magistcr

et deliciosus regis
,

Karo-

non tantum pollens

scientia litterarum
;

sed et

mo-

lum ornamentis
les
,

studioque virtulum

sub cuius prae-

cipne magisterio ipse rex omnes artes didicit liberaqui et studium de urbe
se

Roma

Parisios transtulit

quod de Graecia ad

translatum fucrat a Romanis.

Cum
tuiibus
,

igitur praefatus rex gloriosus tot floreret vir-

christianam religionem

summa

pietate

semper

HADP.IASUS

1^3

excoluit

ecclesiamque maue

et

vespere ac nocturnis

horis et sacrificii tempore impigre frequcnlabat. Deni-

que convivabatur rarissime caenaque quotidiana quapraeter assam carnem ternis tantum ferculis utebatur quam venatores verubus inferre solebant qua ille li,
,

bentius

quam
ei

cibo quolibet vescebatur. Inter caenan;

dum

acroama aliquod aut lectionem audiebat


et historiae et
,

lege-

bantur

antiquorum

res gestae

quibus

valde delectabatur
ii

et libri saucti

Augustini praecipue

qui de civitate Dei


,

titulantur. \ ini vero et

omnis
caena

potus adeo parcus erat


biberet.

ut raro plus

quam

ter iu

Sub hoc tempus adhuc

erant monachi in ec-

clesia beati
scit
si
,

Martiui turonensis, ubi eius corpus requie-

in cuius ecclesiae

dormitorium duo angcli ingres-

sunt; unus extendebat indicem, et alter


ille

quem

ostenderat perimebal.

hoc vigilando videbat,


cet

monachum Unus autem evasit qui adiurans angelum per nomen


scili,

omnipotcntis Dei ne ipsum percuteret. Monachi


,

ut sanctus
,

Odo
IIoc

cluniacensis refert

nimis deliciose

vivcbant

et sericis vestibus et calciamentis coloris au-

rei utebantur.

monasterium post haec regendum


x,

suscepit Alcuinus praedictus scientia vitaque praeclarns. Constantinus

postquam annis

cum matre

sua

Irene imperasset,

eam imperio
;

privat

solusque septem

annis dominatur
spectos
,

et

cum

multos nobilium haberet susepultusque est apud


-dccxcvi-

eis

oculos cruit. Beatus vero papa Hadrianus


,

post Iaudabilem vitam obiit


cluin

sau^-

Petrum anno Domini


cii.

LEO

III-

J.JEO tertius natione romanus,


pit

e.v

patre Arculpho, coedici-

annoDomini

dcc-xcvi-

iu

quadam chronica

i^4
tur xcvhnis -xx,

le
,

in

in alia

denique invenitur
-v,

mensibus

diebus

-xvi-

Scdit anHic per omnia re-xcvin-

verendus mox clavem confessionis sancti Petri


xillo urbis

cum
,

ve-

Karolo regi transmisit. Hic


,

fecit

porticum
et

sancti

Petri

quae adhuc dicitur


instituit

civitas

leonina

eam muro
litanias
,

cinxit propter
,

incursum Sarracenorura. Idem


sic ordinavit. Scilicet

quas

secunda

feria

summus

Pontifex

cum omni

clero et

populo ab

ecclcsia Dei genitricis ad praesepe egrediens pergebat

cum tympanis

et

canticis ad ecclesiara Salvatoris

quae

dicitur constautiniana. Feria tertia ab ecclesia sanctae

Sabinae ad beatum Paulum. Feria quarta ab ecclesia


Hierusaletn ad sanctum Laurentium extra muros. Tu-

dun princeps Avarum


pit.

id est
,

Hungarorum

se et pa-

triam suam Karolo dedit

et gratiara baptismi perce-

matrem suam irapeilla ob ereptum sibi imperium femineo dolore abusa eundem excaecat anno Domini -dcc-xcvii-, solaque imperat annis -m- Auno Domini .dccxcviii- solis orbita in tantum est obscurata dicerentque homiut naves oberrareut in mari
Constantinus
,

cura postquam

rio deturbarat

-vii-

annis regnasset

nes propter excaecationem imperatoris hoc prodigium

Anno Domini nem papam celebritatem


accidisse.

-dcc-xcix- sexto kal. maii

Leo-

litaniae maioris

agentem, non-

nulli

romani clam armati in ipsa processione capiunt


;

eique oculos et linguara eruunt


vinitus
redditis
, ,

cui voce et visu di-

iterum oculos linguamque evellunt


in monasterio

radicitus

semivivum relinquentes in suo sauguine vo-

lutantem.
saucti

Cumque ab

ipsis carnificibus
,

Erasmi in custodia teneretur

rursus videndi

loquendique officium

dem
lum

vero de
coufugit

ei diviuilus est restitutum. Taneorum manibus erutus ad regem Karo-

cuius oppressioni piissimus rex condo-

LEO
lens
,

.III'

Iy5
properat
,

collecto exercitu

Romam

praediclum,

que venerabilem Papam in sua sede relocat


examinat
,

causas

reos damnat
sedat.

legaliter

sicque omnes motus

romanorum

Anno

Karoli .xxxin-

stantinopolitano iamdiu

cepta occasionis

Romani qui ab imperatore conauimo discesserant nuuc acopportunitate eo quod mulier scilicet
,

Irene excaecato Constantino imperatore

filio

suo eis

uno omnium consensu Karolo regi impeeundemque per manus Leoratorias laudes acclamant caesarem et augustum appellant nis papae coronant Pipiuum vero filium eius regem Italiae quondam ab tiipso ordinalum. Immutato igitur regnorum ordine tulorum immutandus est ordo. Quare abhiuc sub uno comprebendendum est regnum Francorum et Romanoimperabat
,
, ,

rum

et

Constantinopolim regnum distinguendum

est

deinceps a reguo

Romanorum. Ex hoc enim tempore imperium Romanorum est ad reges Francorum translatum.
rant
,

Qui vero hinc apud Constantinopolim impeGraecorum potius imperatores appellati sunt. Facta est autem haec translatio romani imperii anno Domini dccc-i- evolutis circiter annis cccc.lxvih. ex quo Silvester papa Constantinum baptizavit et ex quo Byzantium Thraciae civitas a praedicto Constantino in novam ampliata et regiam urbem exaltata est et translata est in eam omnis romanae gloria dignitatis et nova Roma appellari coepit. Exin temporum series per reges supputatur Fraucorum. Anno Domini Dccc-n> Karolus primus Fraucorum Romanis imperat annis xiii- in alia vero chronica df, ,
, ,

citur et melius

-xiiii.

Hic incomparabilis famae ac gk>,

nae

et

nimiae pietatis

ingenio subtilissimus

naturalis

philosophiae studiis non mediocriter imbutus, religio-

inQ

LEO

iii.

nis christlanae cultor ac propagator egregius

lustitiae-

que ac
ravit.

veritatis

patronus

ecclesias omniraodis

hono-

Exstruxit etiam Aquisgrani iu palatio suo basi-

licam imtnensae pulchritudinis in honorem beatae Mariae

Ravenna columnas eamque divitiis et honoet marmora devehi curavit ribus praecipue sublimavit. Deinde ad numerum ele,

ad cuius fabricam

Roma
,

et

mentorum alphabethi xxiin- mouasteria fundavit, et in unoquoque per ordinem lilteram unam ex auro fabricatam reliquit ad tempus fundationis uniuscuiusque
monasterii dinoscendum
,

quae

litlerae
,

adhuc in ple-

risque monasteriis conservantur

quorum monasteriopost patrem

rum nomina alibi sunt notata. Regnum quoque Franciac quod


,

suum
,

Pipinum regendum

suscepit

ita

nobiliter ampliavit ut

duplum busdam
ciliatis.

ei

adiceret. Auxit etiam gloriam regni


et gentilibus

qui-

regibus

per amicitiam

sibi

con-

Adelphonsum regem Galloeciae atque AstuScotorum


sic

riae

et reges

per munificentiam incli,

natos ad

suam habuit voluntatem

ut

eum numquam
et servos ipsius

aliter nisi

dominum

seque subiectos

pronunciarent.
sae
,

Extant adhuc epistolae ad

eum mis-

eorum circa eundem demonstrantes. Cum Aaron quoque rege Persarum qui excepta India tolum paene orientem tenebat talem habuit cum amiaffectum
, ,

citia

concordiam
praeponeret
et

ut hic gratiam
ct

eius

omnium

qui

toto orbe
tiae

terrarum erant regum


,

principum amicisolumque ilhvm sibi colendum hotres


,

nore

magnificentia iudicaret.
fi-

Habuit praeterea idem inclytus imperator


,

Piuinum Ludovicum et totiscilicet Karolum lios dem filias Rotrudem Bcrtham, et Giselam. Mater vero eius domina Bertha seu Berlrada in magno apud eum
, ,

LEO

-Iir-

\r>j

honore conscnuit. Liberos quoquc suos ita instituenut tam filii quam iiliac eius primo libedos decrevit quiLus ct ipse operam dabat erudiralihus studiis
, ,
,

rentnr
raore

deinde

filios

statim ac aetas

eorum patiebatur

Francorum

equitare volebat el armis atque ve;

nationibus exerceri

filias

vero lanificio assuescere co,

loque ac fuso
re
,

ne per otium torpescerent

operam da-

atque ad

omnem

lionestatem erudiri iubebat.


,

Cum

semper studia litterarum amasset


scribere
essct
,

tentabat et

ipsemct

tabulasque ferebat ut
litteris
,

cum vacuum tempus


in
lecto

manus
ct
,

figurandis assuesceret. Fline etiam


sc

sollicilus erat

cum

de nocte

deponeret
caput

pennam
reponere

incaustum
ut
si

cum pergameuo ad
,

suum

in stratu aliquid utile futuro

terapore

faciendum cogilatui occurreret


tur
,

ne a memoria labeie-

scriberet vel signaret. Practerea per

manum

Pauli

diaconi sui de scriptis catbolicorum patrum decerpens

optimas quasque lectiones unicuique

festivitati

conve-

nientes legendas per auni circulnm fecit compilari.

(Karolus postremo

Romam

veniens propler repa,

randum qui nimis


ibi

erat conturbatus
;

Ecclesiae statum

totum biemis tempus extraxit

quo lempore impe)

ratoris ct augusti

nomen

accepit

*.

Indignantibus au-

tem conlra
manis

se

imperatoril)us constantinopolitanis pro-

pter invidiam imperatoiii nominis sibi impositi a ro,

grandi magnanimitatc

et palientia eos tulit


,

et

quia eius poieutiam babebant suspectam


lcgationibus firmissimo
sibi

crebris eos

foedere

copulavit.

Unde
quod

in cbronica Sicardi cremonensis episeopi dicitur

cum Michaeie
peravit
cbaclis,

constantinopolitano inq)eratore
,

qui im-

annis duobus

et

pacem perpetuara

lioc

cum Leone successore Mimodo firraavit ut altev


,
i

Hacc rarsus cx

annalista sa\onc suppleo.


i

]j8
alterius frater

leo

-ni-

nominetur,

et alter

ab altero scmper iu-

vetur

graecus imperator habeat Constantinopolim et


,

orientem

Karolus vero

et successores eius

Romam
laus

et

occidentem. Moritur his cliebus Theodulphus episcopus


aurelianensis. Hic in carcere positus " gloria
,,

cum
filio

versibus suis composuit

et transeunte

Ludovico
,

Karoli die palmarum

carcere
iussit
tio
,

cum processioue de ipso cum suavi raodulatione cantavit quam ob rem eum carcere liberari. Anuo imperii Karoli tcr,

Avares qui

et

Hunni

id est
,

Hungari dicuntur
adeo sunt poleutia
et

longo bello a Francis perdomiti


fortitudine deminuti
sere
bello
,
,

ut qui alios solebant ultro lacesaliis tueri

iam nec

se

ab

valerent. In hoc
,

euim

eorum
sibi

gloria et nobilitas periit


tot
,

et

quicquid pe-

cuniae ac thesauri per

saccula

orbem terrarum vin-

cendo

congesserant
;

totum nunc victoriae Franditata.

corum

cessit

et

nullo bello uraquam tanta spoliorum


fuit

quantitate Francia

Anno

imperii

Karoli

octavo Pipinus
subegit bello
,

filius

Karoli rex Italiae Venetias sibi


obiit
,

et

non multo post Mediolani

Ka-

rolusque magnus Venctias JXicephoro imperatori constantinopolitano reddidit.

Anno

imperii ~Karoli nono


filius

Karolus rex eiusdem Karoli imperatoris


natu obiit.

maior

Cliristum testamento reliquit


cipii

Per hos dies idem Augustus rerum suarum heredem et quicquid iuris man,

habebat

in tres partes divisit

unam earum pau,

peribus et famulantibus palatio


in
-xxii-

delegavit

duas vero
toti-

partes distinxit

quas metropolitanis qui


,

dem

sibi

suberant distribuit

ita ut

metropolitana ec,

clesia tertiam assiguatae sibi partis

haberet

duas vero
archiepi-

inter suffraganeos divideret.

Nomina autem

scopalium civitatum sub dominio Karoli exiatentium

LEO
sunt baec
:

.III-

jy

Roma Ravenna, Mediolanum, Forum


,

Iulii
,

quae

et

Aquileia dicitur
et
,

Gradus

Colonia
,

Maguntia
,

Iuvavium quod
nones
cae
,

Salisburgum dicitur
,

Treviri
,

Se-

Vesuntio
,

Burdigala
,

Tarantasia
et

Auxae

in

Remi Piothomagus, Turoni BituriNarbo Arelas Vienna Lugdunum et Ebredunum. Aquae vero in Provincia Vasconia ideo uon pouuntur quia destru,
, ,

ctae erant a Sarracenis. Pisae vero et Tanua

nondum
,

erant metropoies- Has

omnes quae tuuc erant

praeter

ultimas quatuor

auri et argenti pretiosarumque

gem-

marum

exornavit
;

ponderibus
,

amplissimisque
est pretiosius
,

dotavit

honoribus

et

insuper

quod

sanctarum

rejiquiarum patrociniis insignivit. Praecipue autem ro-

manam

inter

omnes defendebat ecclesiam


sui

et suis opi-

has exornavit.

Karolus anno imperii

nono Ludovico
,

filio

suo

coronam imperialem
Pipini

irnposuit

regem

Italiae fecit.

Bernardurnque filium Fuit autem idem serenissi,

mus imperator corpore amplo atque robusto


eminenti
,

statura
,

capiteque rotundo

oculis
,

pulchris
,

naso

mediocritatem paululum excedcnte

facie laeta

canitie

veneranda

voce clara

valetudine prospera.
,

Idem Kasimul cura

rolus regno et imperio ampliato


clesiae et feliciter ordinato,

pacatoque statu ecsui


,

anno regui
-xiii-

imperio

-xtvi-

imperii vero anno


-xiiii-

in alia taruen
,

cbronica melius
at

vel -xv-

quinto kal. februarii


kal. fehruarii
,

in alia

cbronica dicitur

ipsis

plenus

operibus bonis migrat ad Christum

et

Aquisgrani in

formosissima totius orbis romani capella bonorificentissime sepeiitur, sub cuius


cxistit.

tumulum arcus deauratus Cuius corpus festive imperialibus vestibus in,

duentes

et

coronam auream
qiiasi

eius capiti

imponentes

super aurea Cathedra

vivum

sicut iudicem sedere

co
ct

^ fcU

fecerunt,

super genua cius textum quatuor cvangelitteris

liorum aurcis
dcxtra

scriptum collocarunt

manu
,

sinislra vcro
et

quod tenet aurcum sccptrum. Diadcma


,
,

capitis cius

cathedram iu qua sedct

cateua aurca

ne caput dcfuncti decidat coniunxerunt, scutumque au-

rcum quod rpmani ei fecerant tuerunt. Arcam lapideam in qua


,

antc facicm eius stasepultus est pretiosis


fortiter sigil-

aromatihus repleverunt

ct

monumeutum

latum clauserunt.

Turpinus
existens

remeusis

archiepiscopus

tunc

Viennae

cum psalterium inciperct Icgere, catervam daemonum cum impetu ct tumuku transcuntium divino nulu audivit; quos cum intcrrogasset quo irent di,

xcrunt quod Aquisgrannm ad ohitum Karoli graviter


infirmati fcstiuaLant.
Cliristi

Quihus

praecepit

ut ad se

in nominc domini Icsu omnino redircut. Qni anle


,

quam
les,

terminasset psalterium

tristiorcs solito

redeun-

Turpino interroganti quid fecisscnt, responderunt: imperator quidem sccundum mcrita noster erat sed
,

galloecus
statera
,

ille

sine capite tot ligna et lapides posuit in

ut comparatione

suimus, nullius penitus essent momenti


noslras cvadens in sortem

horum omuia quae nos poet sic manus


;

Iste salloecus o sine capite erat sanctus Iacohus euius ecclesiam funcessit.

Domini

daverat ac perfccerat
a

ct

cuius ker aperuerat

atque

Sarracenis liheraverat multis lahorihus ct expensis.


-dccc-xv,

Anno Domiui
perator
rat
,

in

quadam

vcro chronica di-

citur xvi- Luf]o\icus huius nominis


,

primus rex
,

et

iiu-

cognomcnto Pius Karoli magui filius impeauuis -xsw- Huius impcrii ingrcssus screnus fuit ac
,

plaeidus

sed fiuis niultis incommoditatibus fatigalus.

sinLc <piam a Kaiolo


heic intcrsererc

ma^no discedamus
quosdam fastos

placct
saccvli

brevissimos

FASTI KAROLIM.

l8l

cius

quo Karolus claruit


,

ex pervetusto eorbeiensi
,

codicc

qui

fuit.

postca Petri Daniclis


,

deinde regi-

nae svecae Christinar


dccc- desinunt

ac

demum

in

hliothecam mizravit. lii nimirum fasti


,

vaticanam hi~ in Cliristi anno

quo forlasse anuo scribcbalur codcx

aul paulo post. Scatebat autem scriptura crroribus passim amanucnsis soloecismis et barbarismis prout
,
,

in illius aetatis codicibus usuvenil.


FASTI KAHOLINI AB A>'XO
DCC-VIII-

AD -DCCCfuit tenipo-

Anno
rc verno.

dcc-viii-

Quando Droco niortuus

Anno
in

Dccvnii-

Quando domnus Pipinus

perrexit

Suavos contra Wilarium.

Anno
larium.

-dcc-x-

Item Pipinus in Suavos contra

Wi,

Anno
Suavos.

-dccxi-

Hildebertus mortuus

Tunc aquae inundavcrunt valdc est et exercitus Francorum


,

ct

in

Anno
mortuus

-dcc-xii-

Item exercitus Frnneorum in Suavos


rex

contra Wilarium. Et Ileribertus


cst.

Longobardorum
(

Auno

dcc-xiii-

Mors Aglednlpbi
)

Agilulpbi

im-

mo

dicatur Anspraudi

regis

et

depositio

Suidberti

episcnpi.

Anno
se

-dcc-mih-

Donmus Pipinus mortuus

est in

meuSa-

decembri. Et Grimoaldus similiter mortuus

est.

Anuo
Anno
in

-dcc-xv-

DagoJjertus rex mortuus

est

et

xones devastaveruut terram Ilazzoariorum.


-dcc-xvi,

Qunndo Pvodbodus

venit

Colouiam
in-

mense marlio

tunc pugnavit Karolus contra eum.

Anno
ter

-dcc-xvii.
et

Karlum

Quando bellum fuit iu \ ineiaco Ragiufridum in dominica die.

82

FASTI
dcc-xviu,

Anuo
in

Fuit autem tunc

prius

Karolus

Saxonia

vastavitque

eam plaga tnagna usque Wi-

seram.

Anno Anno
tra

dcc-xviiii-

-dcc-xx-

Rodbodus mortuus est. Quando bellum habuit Karolus conExpugnavit Eudo Sarraeenos de
Fuit
fertilitas
ter-

Saxones.

Anno
ra sua.

-dcc-xxi-

Anno
tra

-dcc-xxii.

magna

et bella

con-

aquilonem.

Anno
mortuus
,

-Dcc-xxni'
et

Duo

filii

Droconis

ligati

et

unus

Karolus infirmatur.

Anno
Anno
ioariis.

dcc-xxiiii-

Karolus migravit ad Andegavos


fuit in

quia rebellabant advei*sus eum.


.dcc-xxv.

Quando Karolus primum


Martiuus mortuus
Iterum
fuit in
est.

Bau-

Et Chrotrudis moritur. Et SaiTaceni venerunt.


-dcc-xxvi-

Anno Anno Anno


Anno Anno

-dccxxvii- Daniel in Atiniaco


dcc-xxviii-

mortuus
,

est.

Saxonia

et

Hadulpergere

plius episcopus

mortuus

est.

Dcc-xxriui-

Quando Karolus
Quando Karolus

voluit

in Saxoniam.
-dcc-xxx-

perrexit

contra

Lantfridum.
contra

Anno -dcc-xxxi- Quando Karolus fuit in Vasconia Eudonem et Raginfridus mortuus est. Anno -dcc-xxxii- Karolus habuit bellum contra Sar,

racenos in mense octobri die sabbato.

Anno

-dcc-xxxiii(

Quando commoverunt exercitum


?
)

in Vestigon.

Vasconiam

Anno
Anno

ncc-xxxnn- Karolus perrexit in Frisiam usque

ad internecionem.
-dcc-xxxv-

Quando Karolus

invasit Vasconiarn.

KAROLIM.

lOJ

Anno
et

.dccxxxvi- Andoenus episcopus movtuus est


filios

Karolus dimicab.it contra

Eudonis.

Anno Anno Anno


Anno Anno

dcc-xxxvii-

Quando Karolus bellum habuit

contra Sarracenos in Gothia.


dcc xxxviii- Karolus intiavit in Saxoniam.
dccxxxviiii-

Karolus intravit in Provinciam


annus.
,

usque Massiliam.
dccxl- Sine hoste fuit
.dcc-xliliic

Karolus mortuus

est

et

Theudaldus

interfectus.

Anno-Dcc.xLii.Karolomannus perrexit in Vasconiam.


Anno-Dcc-XLin. Vastavit Karolomannus Alamanuiam.

Anno
dilonem

dccxliiii.
et hostes in

Pax

inter

Karolomannum
et

et

Ho-

Saxonia.

Anno
in

.dccxlv-

Karolomaunus

Pipinus abierunt

Saxoniam.

Anno .DccxLvi-Karolomannus intravit Alamanniam. Anno dccxlvii- Karolomannus migravit ftomam. Anno dcc-xlviii. Grippo fugit in Saxoniam. Anno -dccxlviiii. Quando Grippo reversus est de
exilio.

Anno Anno Anno gnum in Anno


nit

-dcc-l-

Sine hostc

fuit.

-dccli- Lantfridus
.dcclii-

mortuus

est.

Domnus

Pipinus elevatus

est

ad re-

Suessionc civitate.
-Dcc.Liir.

Pipinus rex in Saxonia. Et Hildeest.

garius episcopus defunctus

Et papa Stephanus ve-

Karolomannus per cum et filii eius tonsi sunt. Et Grippo occisus est. Anno .dgcliiii- Bonifacius martyrium suscepit. Et Hiltrudis mortua est. Et Karolomannus obiit. Et Pipious habuit Longobardiam. Et papa Stephanus reverad urbe
,

Roma

et

sus est

Romnm.

84

FASTI

Anno Anno
diam
,

-dcclv- Venit Thassilo Martis

campum

et

mutaverunt Martis
-dcc-lviet

campum

jn

mense maio.
est.

Rex Pipinus perrcxit in Langobar-

Haistulplms mortuus
-dcclvii-

Anno Anno Anno


in
filio

Venerunt orffana in Franciam. o dcclviii- Rex Pipiuus fuit in Saxonia. dcc-lviiii- Rex Pipinus mutavit nomen suum
-dcc-lx-

suo.

Anno
Anno
cuni

Quando domnus Pipinus rex


Iterum Pipinus
,

fuit in

Vasconia contra Waifarium.


-dcc-lxi-

fnit in

Vasconia una
,

Claromontem igue cremavit. Anno -dcc-lxii- lterum domnus Pipinus cum dileetis filiis Karolo ct Karolomanno perrexit in Vasconiam et adquisivit civitatem Rituricas.
et
,

Karolomanno Rurhonem castrum

captoque omni pago Arvernico

Anno
i

DccLxni- Quando domnus rex Pipinus pla,

itum hahuit Wormatiae


suis.

deditque comitatus dilectis

iiliis

Anno

DccLxiin-

Hahuit domnus Pipinus conventum

magnum cum
xvini. kal.

Francis.

Eodem anno
in

gelu

magnum

ianuarii tenuit usqiie

vu- kal. aprilis.

be

Anno Roma

dcclxv- \ enerunt corpora sanctorum ab urin

Franciam

scilicet

Goi"gonii

Naboris

.Nazarii.

Et habuR tunc plaeitum domnus Pipinus iu

Atiniaco.

Anno -dcclxvi- Quando Pipinus fuit in Vasconia. Et eodem anno domnus Frodtangus episcopus ohiit.
Anno dcclxvii- Iterum domnus Pipinus fuit in Vasconia in mense martio et conquisivit Lemovicas
, (

ivitatem.

Et

domna Rerlha

regina

erat

in

civilate

Rituricis.

Anno

dcc-lxviii-

ln isto anno

domnus Pipinus

rex

KAROLIXI.

85

defunctus est
ctus fuit.

-viii-

kal.

octobris

et

Waifarius interferex Karolus

Anno

dcc-lxyiiii-

Eodem anno domnus


,

prima vice postquam coepit regnare ultra flumen Garumnam. Et corpus


positum
fuit in

fuit in

Vasconia Gorgonii

sancti

Gortia monasterio.

Anno
civitatcs

-dcc-lxx.

Hoc anno

fuit

domna Bertha regina

in Italia propter filiam Desiderii regis, et redditae sunt

plurimae sancti Petri.


-dcc-lxxi-

Anuo
Anno

Bonae memoriae domnus rex Kanonas decembris.


rex Karolus perrexit
,

rolomannus

obiit pridie

dcclxxii,

Domnus

in

Saxoniam et conquisivit Heresburgum et pervenit ad locum qui dicitur Hermensul et succendit ea loca.
,

Anno
Italiam
,

-dcc-lxxiiiet

Domnus

rex Karolus perrexit in

concitato bello fugit Desiderius rex


;

gobardorum obsedit eam

reclusus est Papiae


et

Landomnus rex Karolus

dominatur in

ltalia.

Anno
et

dcc-lxxiiii,

Hoc anno

reddita cst civitas Pa,

pia Francis

et

Desiderius directus est iu Franciam

domnus
,

rex Karolus misit comites per

omnem

Ita-

liam

laetus sancto Petro

reddidit civitates

quas dein loco

buit,- dispositisque

omnibus, alacer venit in Franciam,

eodem anno bellum liabuit contra Saxones qui dicitur Heresburgum.


et

Anno
Saxoniam

-Dcc-Lxw,

Domnus

rex Karoius
,

pervenit iu
et

et

conquisivit

Sigeburgum

interfectis

mullis milibus

paganorum

victor remeavit in

Franciam.

domnus rex Karolus in Kodgaudo qui illi rebellis extitcrat substituerunt Stabilinium socerum suum in Tarvisio civitate. Eo capto dispositisque omnibus rcdit cum suis m Franciam. Et audivit quod Saxones rebcllassent
dcclxxvi- Perrcxit
Italiam
,

Anno

et occiso

86
;

FASTI

contra Francos
lis
,

cum
,

vidissent pagani quocl

motoque exercitu pergens obviam ilnon poterant Francis


venerunt maiores natu ad
postulantes

resistere

timore perculsi

domnum regem Karolum


zata multa turba populi
,

pacem

et bapti-

aedificaverunt Franci in fini-

bns Saxonum civitatem quae vocatur urbs Karoli.

Anno
na
,

-dcc-lxxvii-

Eodem anno
,

gloriosus rex

Karoconve-

lus venit in

Saxoniam
illic

loco cognominato Patresbrun-

habuitque

magnum

placitum

et ibi
,

nerunt Saxones ad baptismum catbolicum

et baptizata

sunt multa milia populorum gentilium. Et aedificarunt

ubique ecclesias Franci. Unde propemodum Karolus


rex merito gaudet

cum Iobanne baptista ( dedisse baptismum in remissionem omnium peccatorum. Anno .dcc.lxxviii- Domnus rex Karolus cum maguo
)

exercitu venit in terram Galloeciam

et adquisivit ci-

vitatem Pampilonem. Deinde accepit obsides in Hispania de civitatibus Abituari atque Ebilarbii,
,

quarum

vo-

cabulum est Osca et Barcellona nec non Gerunda. Ipsum Ebilarbium vinctum duxit in Franciam. Interea Saxones rebellantes moverunt exercitum temere properantes incenderuntque oppida et igne crcmaverunt civitates quas Franci struxerant infra flumen Lippiam. Anno dcc-lxxviiii. Tunc rex inclytus Karolus commoto magno exercitu venit in Saxoniam iterum vastans
,

et

incendens usque ad flumen Wiseram

et

tunc ob-

sidum muhitudine

accepta redierunt in Franciam.

Anno -dcc-lxxx- Iterum pulcherrimus rex Karolus cum Francorum exercitu venit in Saxoniam usque ad
flumen Albim
idola
,

adquisivitque

terram illam sub


eius

forti

Dei brachio. Ipso quoque anno Saxones relinquentes

Deum verum
Eodem

adoravcrunt

et

crediderunt

operibus.

vero tempore aedificaverunt ecclesias,

KAROLINI.

87

veneruntque ad

domnum regem

multa

ruilia

gentilium

Winedorum.

Ipsos autem adquisivit

cum

Dei auxilio.

Anno

dcclxxxi* Sine boste fuit hic annus.


,

Wor-

matiam civitatem venerunt Franci ad placilum et ibi magnaque munera praefuit Thassilo dux Bauioariae
,

sentavit

domno

regi et

cum

suo comitatu

redivit ad

patriam.

Anno
lus habuit

dcclxxxii-

Domnus

et religiosus

rex Karo-

magnam
et illuc

placitum in Saxonia super flumen

Lippiam

venerunt legationes

Hunnorum ad
et fi-

praesenliam principis. Eo ipso anno Saxones rehellant


reducti ad priorem tramitcm
,

Deum

abnegantes

dem quam
stili

promiserant.

Tunc cum magno

exercitu ho-

caeciderunt Franci de Saxonibus multitudinem

et

multos vinctos adduxerunt in Franciam.

Anno

-dcc-lxxxiii-

Eodem anno domnus


;

rex Karo-

lus venit in

Saxoniam
et

et

concitaverunt proelium circa

flumen Wiseram
victor
ipso

secus fluvium Hassam. Et Karolus

cum suis omnibus remeavit in Franciam. Et in anno bonae memoriae Bertha matrona obiit et
,

Hildegardis regina defuncta est pridie kal. martii.

Iterum domnus rex Karolus vevastans et destruens omnia. nit in Saxoniam terram

Anno

dcclxxxiiii-

Et eodem anno verno tempore obsidet domnus rex Karolus

Herisburgum

et

Franci sederunt in

gyrum

per

aliquot dies.

Anno

-dcc-lxxxv-

Tunc domnus
,

rex Karolus moto


,

exercitu de ipso Herisburgo

venit Hessiam

et

igne

combusto eo loco

venit ultra flumen Wiseram. Et eo-

dem anno destruxit Saxonum rates sive eorum firmitates. Tunc adquisivit Saxones cnm Dei auxilio. Anno -dcc-lxxxyi- Hic annus fuit sine hostc nisi tnntum quod vemo lcwpcre perrexit dcmnus rex Ka,

88

FASTI

rolos
sivit

cum

suo excrcitn

ct venit

Romam,
,

et

adqui-

terram Beneventi pcr Dci auxilium


missura signum de caclo a

et illo

anno

fuit

Deo

in terram terror-

<jue

magnus.
dcclxxxyii- Isto anno

Anno venit cum


sides
,

domnus
,

rex Karolus

suo exercitu Bauioariam

et accepit ibi ob-

victorque remeavit in Franciam.


dcclxxxyiii-

Hoc anno fuit placitum Ingeliseodem anno pugnavit omnipotens Deus pro domno rcge Karolo , sicut fecit pro Moyse et filiis Israel qtiando Pbarao demersus fuit in rubrum mare ;
baimi
,

Anuo

et

sic

nlla altcrcatione tradidit

Deus omuipotens proeliator sine bello et absque regnum Bauioariorum in manum Karoli magni regis et Tbassilo dux tonsus est
,

retrususque in Gemiticum (i) monasterium.

Anno
sivit
ibi

rolus in Winedis

Eodem anno fuit domnus KaWilzuam ct adquiDraoscionem regcm ct alios quam plurimos.
dcc-lxxxyiiii,

et

pervcnit in

Et acceptis obsidibus pluribus atque omni tcrra

illa

obsessa sive subiugata victor remeavit in Franciam.

dccxc- Hic annus absque boste fuit ; nisi tantum quod apud Wangiouem quae derivato vocabnlo dicitur \Vormatia babuit inclytus rcx Karolus
, ,

Anno

magnum conventum vel placilum Deo propitiante una cum Francis. Anno -dcc-xci- Hoc anno domnus rex Karolus com,

moto magno exercitu perrexit


buit conflictum

in

Ilunniam
,

ibique badevaslavit
,

magnum cum Hunnis

et

Ilunniam plaga magna usque ad flumcn Iiaphacum

cumque praeda magna Dco protegente


in

viclor revertit

Franciam.
(i)

Dic Loricense

quod

cst

in Palatttala

ubi aJhuc Thas-

silonis

scpulcrum ostcuditur.

KARolAm.

i8(j

Anno

dcc-xcii-

Hoc anno

inclytus rex Karolus


,

cum

suis fidelibus rcsedit in Bauioariis

ct

habuit

magnum

placitum in regno Burgundiae.


mentiti sunt fidem

Eodem anno Saxones


fuerant iam duduui
, ,

quam
,
,

polliciti

domno Karolo

regi

erraverunt
sicut

deviaverunt
est
,

adepti-

quc sunt tenebras


eonsilium iniquum

scriptum

zelus

adpre-

Eodem anno patefactum est quod consiliaverunt cum Pipino filio Karoli consiliatores iniqui, unde reprobi npparueruut et receperunt eorum meritum.
hendit populum eruditum.
,

Anno
omnia
,

-dcc-xciii,

Gloriosus rex Karolus iterum re-

sedit in Bauioariis

missisque exercitibus suis vastavit

victorque resedit in Bauioariis.


-dcc-xc mi-

Anno
cmendari
,

Domnus
;

rex Karolus

commoto
sunt

exercitu venit in

Saxoniam

et

Saxones

polliciti

foedusque pepigerunt
suis sodalibus.

una cum

domno Dcindc domnus


rex Karolus

regi

Karolo

rex Karolus

cum suis Anno


ram illam
Bardinc

obtimatibus in Franciam rediit.


-dcc-xcv.

Domnus
,

commoto mater-

guo exercitu iterum venit in


circuivit

Saxoniam. omnemque

venitque in \ igmodingam; deiude

pagum

vastavit, et subiugavit has regiones, ac-

ceptisque obsidibus sospes et alacer remeavit in Fran-

ciam. Eo anno interfectus fuit a Saxonibus Wilsidus

dux

in

Winedis.

-dccxcvi. Iterum domnns rex Karolus commoto exercitu suo venit in Saxoniam. Tunc cum magna o

Anuo

providentia ct decertatione vastavit Saxoniam

et

prae-

da magna

et

obsidibus acceptis in Franciam remeabat*

Feceruntque Franci pontem super


loco cui

amnem Wiseram
,

iu

vocabulum est Alisni. Et exinde perrexit Wigmodingam. Deinde vastavit rcglones illas et cum suis omnibus prospcris ct incolumibus rcvertit ad propiia.

igo

FASTI KAROLINI.
-dcc-xcvii-

Anno

Domnus

rex Karolus raoto exercitu

Saxoniam usque Wigmodingam sccus Et sequenti tempore verni resedit in Saxonibus mare. fecitque aedificia magna super flumen Wiserara in loco
iterum venit in
,

qui vocatur

novum

Haristalium.

Anno

dcc-xcviii-

Sedente

regni sui anno trigesimo regui


venit iterum in Saxoniara
,

domno Karolo cum magno


,

in

solio

exercitu

universamque terram illam

succendit et devastavit

acceptaque obsidum multiturex Karolus collecto exer-

dine, victor remeavit in Franciam.

Anno
citu
,

dcc-xcviiii-

Domnus
in

venit in

Saxoniam

locum qui dicitur Patres-

brunna ibique castra metatus est. Inde etiam mittens Karolum filium suum trans fluvium Wiseram, ut quotquot in iisdem partibus de infidelibus invenissent serviluti

subiugaret.

Quod

et

idom gloriosus subiugatis

his

etiam ad
venit

omnibus cum triumpho rediens perpetravir. Ibi domnum regem papa romanus Leo nomine
ob invidiam
a

sede apostolatus
et ibi

pulsus

quem
,

armipotens Karolus

venerabiliter suscepit

et

cum summa

gloria ad pristinam
,

sedem

suis

ad con-

cordiam revocatis

remisit.

Anno
in codice
ria
,

-dccc-

Heic

cessat fastorum scviplura

et

sequuntur in eodem laterculo capilula)

quaedam.

CIII.

stepuanus .im

Otephanus quartus natione romanus ex patre Iulio in coepit anno Domini dccc-xvii- Sedit mensibns -vnquadam chronica dicitur anno uno. Vacavit sedes diebus xviii- Hic mox in Gallias veniens honorifice a Lu,

dovico suscipitur

et

multos captivos sicut pius pater

STEPHANUS

-IIII-

I9I
,

per Franciam redemit

et

ad propria loca remisit

et

Ludovicum imperatorem corouavit. Post sex vero menses

Romam

reversus diem clausit extremum

sepultus-

que

est in ecclesia sancti Petri.

CIIII.

PASCHALIS

lT aschalis primus nationc romanus coepit anno Domini -dccc.xvii110


,

ex patre Maurf-

Sedit annis -vu-

diebus -xvn- Vacavit sedes diebus -xvni- Hic beatus Pontifex

corpus sanetae Caeciliae

ipsa revelante

in coe,

meterio Praetextati
et

cum

corpore sponsi sui Valeriani

linteamina ipsius martyris perfusa sanguine inve,*

nit

qui cuncta mauibus suis pertractans collegit


,

cor-

poraque sanclorum Tiburtii


pae Urbani
tra
,

Maximi
:

nec non et pa-

quo fuerant tumulati

quae omnia in-

urbem

in ecclesia beatae Caeciliae

norificcntia collocavit.

cum magna hoHic etiam ante aditum ad cor,

pus beati Pelri circa


in

ostia aerea altare construxit

et
et-

eodem corpus
ecclesiara

beati Sixti papae recondidit.


,

Hic

iam

beatae Praxedis reparans


iustituit
,

Graecorum monachorum ibidem


norifice sociavit.

et

coenobium innumera

corpora sanctorum cx coemeteriis colligens, ibidem ho-

Bernardus rex
imperatoris
,

Italiae filius Pipini

nepos Ludovici

conspirationis factae contra


,

eundem im,

peratorem accusatur

reus maiestatis adiudicatur


privatur. Porro
,

retres

gno
filii

et

oculis
,

ac

vila

Ludovici
,

fuerunt
,

vicus

Pipinus ac Ludoquorum primogenitum Lotharium primo caevidelicet Lotharius


,

sarem
licet

fecit

demum
,

consortem imperii adscripsit

cui

etiam Italiam regendam commisit.

Secundum
fecit.

vero, aci-

Pipinum

Aquitaniae regem

Tertium deni-

IQ2
,

PASCHALIS
,

-I-

que scilicct Ludovicum Bavaris et Germanis regem principemquc concessit. Anno imperii Ludovici octavo cespes longiludine quinquaginta pedum latitudi, ,

ne

xiiii-

altitudiue vero
,

-vi-

in Thuringia sine

ma-

uibus de terra praccisus

ultra .xxv- pedes de loco suo


,

translatus est. In territorio tullensi


citur

in villa quae diViercracum puella duodennis post sacram coma sacerdote in pascha susceptam
, ,

mnnionem
per
*

primum
potu per

menses pane
,

deinde omni cibo


et

et

tricnnium abstinuit

postea ad

communem

vitam

hominum

rediit.

CV.

EUGESIUS

-II-

E
in

ugenius secundus natione romanus


,

ex patre Boe,

mundo

coepit

anno Domini

dccc-xxiii,

in alia vero

chronica dicilur xxiui* Scdit anuis -m-

mensibus
iiii,

quadam vero chronica


,

dicitur annis

mcnsibus

vii-

diebus xxvni. Hic prius sanctae Sabinae Cardi-

nalis existens,

eandem ecclesiam

ciborio argenteo super

altare, ct pictura sollemni decoravit.

Hoc anno primo


ingens gla-vi,

ante solstitium aestivale

aere iu tempestatem repente

couverso
ciei

cecidit in Gallia
,

cum grandine
-xv,

fragmentum

cuius longitudo

latitudo

crassitudo vero duos pedes habebat.


gati

Hoc tempore

le-

Michaelis imperatoris conslantinopolitani inter ce-

tera

munera Ludovico imperatori tulerunt


ipso

libros bcati

Dionysii ariopagitae de hierarchia id est sacro principatu

Ludovico petcnte de graeco in latinum translatos (i). Qui ipso sancti martyris festo cum gau,

(i)

Immo

vcro opera Dionysii transtulit in latinum Iohanues


filio
;

Sculus sub Karolo Calvo Ludovici


sloricum nostrum arbilror.

quare halucinari heic

lii-

eugejuus
dio suscepti sunt
auxit
,
,

ii-

i;p

quocl virtus ipsius marlyris superipsa

-xix-

aegrotis

nocte a suis

infirinitatibus

liberatis.

Rabanus
fit

sophista et sui

temporis nulli poii;

tarum sccundus
cris scripturis

abbas fuldensis
,

qui mulla

cle

sa-

disseruit

quique librum de laudibus


Sergio papae se-

sanctae crucis figurarum varietate distinctum poemate


difficili

atque mirabili composuit

et

cundo

offerendum transmisit. His diebus Herioldus

dux

Danorum cum uxore sua et filiis et magna parte Danorum Maguntiae baplizatur. Angelomus ad Ludovicum imperatorem tractatus in libros regum edit. Eugenius papa per laicos Romae caecatus est et martyrio coronatus
in Vaticano.
,

sepultusque est in ecclesia sancti Petri

CVI.

VALEJiTINUS.

alentinus

uatione

romanus coepit

dcccxxvii- Sedit diebus -xl-

anno Domiui Vacavit sedes diebus m-

cvn. gregoiuus -nn-

\JTregorius quartus natione romanus

ex patre Iohauiix

ne

coepit

anno Domini dccoxxvu-xxviii-

quadam

vero

ehronica dicitur
sancti Martini
xit,

Sedit annis xvi- Hic ecclesiam


a

in

monte prius

fundamentis destru-

et postea fabricis novis erexit.

imperatoris et
ut in totius

Hic cum Ludovici omnium episcoporum conscnsu instituit Galliae et Germaniae partibus festum omgeneraliter celebraretur kal.

nium sanctorum
bris
,

novem-

quod ex

institutione Bonifacii
est

papae romani antea


turbatio chriacl

faciebant.
stianis
;

Huius tempore orta

magna
i3

nam

de romanis quidam scelerati miserunt

icj.|

greo-oiuus

iu:-

Soldanum Babylonis ut
sideret

Romam

veniens Italiam pos-

Tanta itaque multitudo Sarracenorum per portum Centumcellensem iutrans replevit superficiera ter-

rae ut locustae. Obsessa

Roma
,

capitur civitas leonina

ecclesia sancti Petri spoliatur et


ficitur
,

equorum stabulum

ef-

et

non solum

civitas

sed et omnis Tuscia in

Tandem ad petitionem Gregorii papae Guido marchio cum Lombardis veniens post Ludovicus rex cum Gallicis, cum multa sanguinis chrisolitudinem redigitur.
,

stianorum efFusione Sarraceni sunt fugati. Huius etiam

tempore Sarraceni Apuliam et Siciliam devastaverunt. Hic heatus Pontifex corpora sauctorum Sebastiani, Gorgonii et Tihurtii ex coemeteriis
,

in quibus antea iaet in ora,

cuerant

ad ecclesiam saucti Petri perduxit,

torio sancti Gregorii a loco ubi prius fuerant elevans

sub

altari

ipsius posuit

et

ipse post

innumera bona
et

sepultus est apud sanctum Petrum.

Contra Ludovicum impcratorem filiorum eius

optimatum oritur commotio


insulam devastant
scebat
re
,

et simultas.

Anno

imperii

Ludovici xviu- Sarraceni Siciliam incursantes Liparim


,

ubi corpus beati Bartholomaei quie,

quod olim loculo plumbeo iniectum et in maa paganis non ferentibus id propter nimiam claritatem signorum ab hominibus in honore haberi ab India usque ad hanc insulam ultro delatum fuerat. Cuius ossa nunc a Sarracenis huc illucque didemissum
, ,

spersa
lecta

colipso revelante et a quodam monacho Beneventum transferuntur anno ab incarnatione


,

Verbi -dccc-xxxixSicardo
filio

principaute in

civitate

Benevento

Siconis principis, quinto Beneventanoruni


sibi plures ex suis
,

principe. Ludovicus igitur videns

optimatibus adversantes
exilium pepulit
,

alios bonis privavit

alios in

alque

ita

tam Clios

quam

optiniatcs

GREGOIUUS

ITII-

195

suos contra se magis exaeerbavit. Post haec

quorumPon-

dam

malitia actuni est

ut etiam consensu romani

tificis et

episcoporum iudicio procerumque regni Fraupius imperator imperii deponeret dignitatem


,

corum

siquidem populus a patre recesserat

et se

ad

filios

eius

coutulerat. Pius itaque pater a suis desertus et proditus in potestatem filiorum redactus
,

recluditur ad paenitentiam peragendam.

arma deponit et Eodem anno


,

nutu divino prospera adversis succedunt, populique


ad paenitentiam
vatoris
versi
,
,

in melius

causam

sancti

impe-

commutant
,

et

ipsum

pristino honori diguita-

tique restituunt

filiique

eius

commissorum veniam
piissimo patre

exposcunt. Lothario iam imperatori a


interdicitur
,

ne

nisi ipso iubente extra Italiam ullo pa-

cto procedat.

Hoc tempore
ipsi

beati Viti

martyris ossa Parisiis ad


;

Corbeiam Saxoniae transferuntur

unde

testati

sunt

quod ab
sit

illo

tempore gloria Fraucorum ad Saxo-

nes
lias

tianslata.

Anno

Ludovici -xxm. Normauni Galbarbara lingua


,

graviter infestant, a Frisonibus tributum accipiunt.


,

Porro INormanni origine Dani

dicti

Normanni
di parte

qui idem sunt quod Norvegii


,

quasi hoilla

mincs septeutrionales

eo

quod primnm ab

munsuo

venerunt. Ludovicus autem imperator

filio
,

Lothario ad se sub fide venicnti reconciliatur


dignitatem imperii et regni coronam tribuit.
post adversa

eique

Nec multo
extre-

valetudine

fatigatus

diem

clausit

nmm
copi

cuius corpus in ecclesia


venerabilis sepelitur.

sancti

Arnulphi epiLudovici

Anno Domini
solus usurpans

dcccxli- Lolharius

filius
-xv-

imperium imperat annis


contra

Karolus

vero et Ludovicus fratres eius dolentes se a fratre suo


debita regni parte privatos
,

enm

insurgere pa-

jq6

GREGOMUS

Ifll-

rant. Eis itaque de regni porlione discordantibus

con-

seritur inter eos

pugna villam Fontanedum ; et


,

in pago Antisiodorensi
tanta

apud
facta

caedes

utrimque

est

ut nulla aetas meminerit tantam stragem

liomi-

num

factam fuisse in gente Francorum


attenuatae sunt ibi
,

et ita vires

eorum

ut nec suos termiuos tucri

ab extraneis possent. Victoria tamen Karolo


vico provenit.
sterent
,

et LudoSed cum necdum a bello fratres desiconsilio optimatum landem de pace agitur ct
,

de partibus singulorum
convenientes in
ct ita
,

-xl-

principes eliguntur, qui

pax in

unum regnum aequaliter annum deducitur sequentem


in trcs partes
, ,

dividerent
,*

descripto-

que regno postea


fratres
et acceptis
sibi partes

Verduni Galliae urbe


-

conveniunt

et

inter se pacificantur
,

ac datis

invicem sacramenlis

quisque ad descriplas

regni tuendas accedunt. Karolus accepit oc-

cidentalia regna ab oceano britannico usque ad

Mosam

in

flumen qua parte ab eo tempore usque ad nos

Franeiae nomen remansit. Ludovico autem orientalia

regna cesserunt

omnis

scilicet

Germania usque ad
civitates

Rhenum

et

aliquae trans

Rhenum
et

cum

adia-

cenlibus oppidis propter inopiam vini. Lotharius de-

mum
omnia

qui natu maior erat


Italiae
et
,

imperator appellabatur
ipsa

regna tenuit

cum

Roma
,

nec non

Provinciam
Lotharingia

mediam partem Franciae


,

quae ab eo

id est Lotharii regio

mutato nomine ap,

pellatur. Post divisionem ergo factam

Karolus cogno,

mento Calvus regnavit

iu Francia -xxxtiu- annis

Lu-

dovicus frater eius in Germania annis -xxxui-

COXQUESTIO LUDOVICI

Plt.

197

Ex

codicc olim rcginae svccae Christinae

nun

bibliothecae vaticanae

Conquestio domni Chludovici imperatoris


sti

et

augu-

piissimi de crudelitate et defectione et fidei ruptione


et

militum suorum

horrendo scelere filiorum suorum


patrato. (i)

in sui deiectione et depositione

Fraclis robusti olim brachii viribus ego Chludovi-

cus caesar imperator augustus


orbi

Dei dispensante gratia


populos iuris haindulgentia nostra
in infidelitatum

romano imperans
dissoluti

cum

late in
,

benas inmoderatius relaxavissem

quidam
duit

impugnando pietatem

prorupere crudelitatem. Quod


,

malum eousque

incan-

quoque praedulces natos meos in me qui saevire compulerint. Ad locum sic forte venitur menex eventu ruptae fidei pacis et sacramentorum titus Campus ex tunc appellatur. Hic rae omnis paene
ut ipsos
,
, ,

meorum militum manus


duellio filios
fices

deserens

eo

ut reluli

per-

meos horrendum faeinus


esse

involvit, et prae-

sceleris

delegit

insonti

mihi multa morti


laesis

obnoxia imputantes.
laesus et delusus,

A numquam

multipliciter

nefandorum actuum raeorum non

immemor
peti

aequissimo Dei iudicio haec


,

me digne
,

per-

comminiscens

casus aequanimiter ferebam. Sues-

sionis civitate

deiude inimica cohorte vallatus


et

ad san-

ctorum dominorum meorura Medardi

Sebastiani coe-

nobium perductus sum. Et quia sciebant me illum locum ddigere plurimum consiliabantur "inibi me fortuito post desperationem sponte arma positurum. Quo
,

(1)

Ludovici Pii notissima fortuna

cst

verumtamen ad seT. vi p. 190.

quens scriptum quod attinet conferantur annales Berliniani ad ann.


dccc.xxxiii.

apud Bouquetum

rer. galHc. Script

IQ8

COJtQUESTIO

cum me

publica custodia arctavissent


,

tractaverant

opere consummarent

quod callide quosdam submise,

ut

runt qui uxorem

meam
,

in monasterio virgiuum san-

ctimonialem factam

vel

quod verius audissent mor-

tuam mihi nunciarent. Filium quoque

meum

parvu,

Inm

et

innocentem Karolum, bonae indolis puerulum


,

quem noverant prae omnibus mihi amantissimum attonsum et monacborum firmarent coelui addictum. Quod ego audiens et me continere non valens
,
,

quippe qui regni decore spoliatus


filioque

coniuge privatus

essem orbatus

diebus non paucis eiulans


,

nullo consolatore fruitus


latim

languoris violentissimi pau,

me praesentiebam
,

ex tristitiae magnitudine

ae-

stibus aduri. Et quia

praeter
,

Deum
,

consolatorem neaditus et col-

minem habere poteram


tum
et

quoniam sane
et ipsa
,

loquium negabatur omnibus


ad fratres raro via
, ,

ad ecclesiam vero tan-

cum summa
animo

pro-

spectione custodum

patebat
,

insedit

illuc ire.
,

Quo cum devenissem


morbi quo
afficiebar

omnium

vestigiis

provolutus

plagam medicis sapientibus exposui ; quibus ut aliquantum levaminis apud propicios dominos optinerent supplicavi et ul pro requio con,

iugis

quam exemptam
,

vita

arbitrabar
>

missas

cele-

brarent

et attentius orarent
efllagitavi.

venerabilem

religiosita-

tem eorum obnixe


seriis

Qui
,

afflictionibus et
et

mi-

meis prudenter compassi


,

per merita
,

inter-

ventum sanctorum quibus deserviebant veluti futurorum praescii proximam pollicitati sunt ab omnipo,

tente mihi affuturam

medelam

si

tamen

fidei

sacra-

mentis
fortatus
stuli

animum accommodarem.
,

Sic ab eis bene con-

post orationem ab

illis

deductus noctis erga-

antris ita

demum sum

reslitutus.

Sequente noctis umbra cogitatu sedulo lucicomum

LUDOVICI

Pir.

199

desiderabam cernere sidus ; ingressusque sanctae Tripost matutinalem nkatis vicinum carceris oratorium
,

cxplctionem solus inibi pernoctans


intuitum cxtra dirigcrem
vires
, ,

cum per feuestram quendam custodum ultra


, , ,

immerito tamen

mihi infensum
;

sub imbrice

cominus video iacenteni


ceriei

et

ne vel per modicum ma-

foramcn elaberer
et
,

ipso statu servare cupientem.


,

Qucm somno
oboritur.
f:ius

mcro sopitum deprebendens


ita

inter alta

cordis suspiria

ridiculum mibi omen melius aspectans


diiTusum solo tenus
,

Enimvero cum

et

quo fuerat positus repulsu viderem penes fundamina basilicae impexum scalam concite quae ad accendcndos pbaros anfuniculum ocio torpengulo fuerat reposita subiens

ensem frequenti

cervicalis super

tem super

a laquearibus solvi

cominusque bastas qui,

bus vexilla tempore litaniarum aptantur conspiciens


uni earum funiculum

cum

laqueo subnexui

perque

candem fenestram ieci. Hac conprebensum artc mucronem sustuli inque altas et squalcntes feci iactare
,

Jatrinas.

Vocatoque eius nomine


,

aio ad
,

eum

o cu-

stos pervigil

baec

ille

quid

struis
:

tuorum spes fidissima vigilas ne ? Ad vigilo et bene vigilo. Cui iterum ego : et ? Et ille quid de bis inquit tibi ? Rur:
, ,

sus cgo

si

tibi

forte repentina necesskas occurreret

forsitan gladius

manu
,

abesset.

Ulo vero ad caput braillicque quaeritantc


,

cbia convertente
si

et

ensem bic
quiequid
,

me

dixi

sic custodisses,

bodie nequaquam
,

me

liic

habuisses. Ille

autem

inquit, illud
te
: ,

sit

quod

de mucrone actum

est

satis

superque

ut iussus
,

sum
et

servavi et servare curabo.


fidclitatis

At ego

vade ergo

pro munere
loco
,

huins

et

vigiliarnm tuarum
,

illo in

conpetenti sane armamentario


recolligc

quem

tur-

piter amisisti

mucronem.

20

COXQUESTIO LVDOVICI
ipsa dfe

FII.

quidam fratrum explorantes Eadcm causae meae veritatis tenorcm per Harduinum
,

totius
,

qui

quotidiano ministei'io ante


rat
,

.scripto miserunt.
,

me missas psallere consueCumque de more ei ohlationes


,
,

Deo mactandas maxime pro coniugis meae absolutione quam humanis exemptam rehus credebam, ofFerrem
ille

meam
Post

cautius stringeus

manum
,

secus altare est


foras

dixit.

consummalam hostiam omnes cum


,

egressi fuissen?

suhstiti solus

et sacello
,

proiectam col-

ligens rotulam, vivere

uxorem
;

et niliil in filium

meum
;

operatum

sinistri

cognovi

et
,

per plures iam paeniteri

quod

taliter

fidem ruperint

et a

me

discesscrinl

fe;

rocihusque animis ccrtatim restitutionera regni moliri


,

quod Deo favente resque in melius per obtentum sanetorum suorum comrautante ad perfectum deduxere.
,

CVIII.

SEUGIUS

-II-

Oehgius secuudus natione romanus ex patre Sergio coepit anno Domini dccc-xliii. in quadam vero chronica dicitur -xliiii- Sedit annis -m. mensibus -n- Vacavit sedes diebus -xv. In quadam tamen chronica legitur quod mortuo Sergio necdum sepulto Leo -iiii,
,
,

nuaniraiter a romanis in
ctus.

summam
r

pontificem
,

sit

ele-

Hic Sergius vocabalur prius

os porci
,\

et alterato isto in

priore noraine appellatus est Sergius

unde ab

posterum omnes

Ad

istius

proprium nomeu immutaverunt. Papae confirmandam electionem Ludovicus


sibi
,

filius

Lotharii imperatoris missus a patre


in

ab eodera

Papa

regcm inungitur Longobardorum. In quadara

vero chronica dicitur


verit Lothariura

quod

istc
,

Sergius papa coronaest

iuiperatorem

quod intelligendum
suo. His diebus

de coronatione

facta

mortuo patre

Nor-

SERGIUS

-II-

20

manni regnum Karoli


lium conserunt
et in

calvi graviter infestantes


;

usque

Parisios navigiis veniunt


,

cum

Frisonibus tribus proe-

primis duobus victores existunl.


-xiiii.

Ludovicus rex Germaniae


suis baptizari fccit
,

duces Botimorum

cum

et in

fide christiana doceri.

CVIIII.

LEO

-IIII

JLjeo quartus natione romanus


coepit

ex patre Radualdo

auno Domini .dccc-xlm.

in

quadam vero chro-iii-,


,

nica dicitur -dccc.xlvii. Sedit annis >vin., mensibus

diebus n. Vacavit sedes diebus


nica vero dicitur mensibus
a
-n,

quadam chrodiebus -vi- Hic primum


vi-

in

parentibus ob studium litterarum monasterio sancti

Martini confessoris iuxta ecclesiam sancti Petri apostoli

appositus fuit

ubi non solum in scientia

sed

etiam in conversatione
profecit.

tamquam

perfectus monachus

Hunc

postea Sergius papa presbyterum faciens


ei
,

titulum sanctorum quatuor Coronalorum

assignavit.

Quo Sergio mortuo


nituiter a

necdum etiam

sepulto

Leo una-

romanis in

summum
,

pontificem est electus.

Qui mox factus pontifex

saucti Petri et sancti Pauli

basilicas et alias ecclesias

quas Sarraceni paulo aute


,

omnino devastaverant
stauravit.

et spoliaverant

honorifice

re-

Hio pro Neapolitanis in mari contra Sarrafecit

racenos pugnantibus orando collectam


cuius

"

Deus
Et

dextra beatum

Petrum ambulantem

etc.

postquam muros

civitalis

leoninae perfecerat, apponens

seras portis orando dixit illam collectam "

Deus qui
et

beato Petro collatis clavibus etc.


ceni qui

Illi

autem Sarra,

cum magna mul tudine Roraam venerant


,

spoliatis ecclesiis

aposlolorum Petri et Pauli redibant


ci-

in Africam

mari submersi sunt. Propterea Papa

202
vitatem

lko

IIII-

quam Leo
,

tertius circa ecclesiam

beati Petri

inceperat

ipse celeriter perfecit.

Anno
tini

Lotharii nono sancta Helena mater Constanet Petri

Piomae in ccclesia sanctorum Marcellini


sepulta
,

quondam

a Theogisio

monacho
,

transfertur in

Franciam ad rcmensem dioecesem ubi magna colitur eneratione Francorum. Adeulphus rex Anglorum qui
primus
j>ore
tulit

totius

Angliae optinuit monarchiam

hoc tem-

Romam
in

veniens coram Leone papa tributum ob-

domo argenteum numquod usque hodie in Anglia solvitur. Anno Lotharii xm- Normanni per mare britannicum ^stia Ligeris ingressi urbem Nannetum invadunt episcopum sabbato sancto paschae baptismum celebrantem trucidant clerum et populum perimunt ; deinde Andegavum postea Turonos occupant et omnia diruunt ut tempestas sanctique Martini venerabile templum incendunt. Verum cum per -xx- annos nimis Franciam
sancto Petro de unaquaque

mum

anno

attrivissent

in patriam rcversi intestino inter se bello


;

usque ad internecionem delentur

ita

ut de regia eovivis

rum
tiae
titit

stirpe nullus nisi

unus puer tunc in


vir catholicus

rema-

neret.

Hic Leo pontifex

multae patien-

multaeque

huraililatis

divinarum scriplurarum ex,

ferventissimus perscrutator
obiit

vigiliis et
,

orationibus

semper intentus. Hic


Petri sepelitur
,

Bomae

et in ecclesia sancti

cuius festum agitur xvn- kal. augusti.

Ileic inseritur in coclice historiola

lohannac pa-

pissac iisdem prope verbis

quibus legitur apud

Mar~
,

tinum polonum. Quis vero hanc putidam fabulam tot iamdiu argumentis explosam scrio iam rccitet ? JYos,

tcr

tamen breviatus codex


ineipit
:

quo saepe utimur

minus

nbsurdc
tinus
,

Iohannes teutonicus natione magunqui scribit


:

quam Martinus

Iohanncs dictus an-

LEO
glicus
est.

IIII-

2o3
iti

maguntinus

neque enim Maguntia

Anglia

Ulerque denique tam noster quam Martinus sic concludunt nec ponitur in catalogo Pontificum pro:

pter muliebrem sexum. Ha.ec sane fabula refutatione

nova non indiget ; est enim ex illorum festivi generis figmentorum quac quia absurditate ac deformilate sua risum commovent , numquam hominum lepidorum
,

memoria vel sermone excidunt. Ceteroquin eruditionis gratia hac super re legere proderit Panvinium in adnotationibus ad Platinam Baronium et Natalem Alexandrum in hist. eccL Leonem Allatium in peLaunoium in epist 8. lib. iv> Caculiari diatriba
,
, , ,

7'olum

Blascum

in cap. ult. dissertationis quae est


;

octava inter canonicas a Gallandio simul editas


plures otiose nominem.

ne

CX.

BENEDICTUS

.III-

B
clo

enedictus tertius natione romanus


,

ex patre Patro-n-

coepit
-v-

anno Domini
,

-dccc-lvi-

Sedit annis
dicitur

niensibus
sibus
-vii-

in

quadam vero ehronica


-xvi,

meu-

Vacavit sedes diebus

in alio cod. xni.

Hic
ste.

constituit ut clerici ordinate procederent et hone-

Hic etiam inter


Sepultus

alia

bona quae

fecit

porticum a

porta civitatis usque ad sanctum Laurentium restauravit.


est in ecclesia sancti Petri.

Huius anno
,

primo terrae motus


tempestates
tulere.
est
,
,

insolita

commotio

aeris turbines

fulmina, multa bominibus


et

incommoda

in-

Quidam

iam homo igne

caelesti

consumptus
Lolbarius
sae-

veste eius illaesa manente.


filios

Eodem anno

imperator partito inter


eulo
chali
,

regno abrenunciavit
in Christo

et in
,

Prumia monasterio suscepto habitu mona;

non multo post obdormivit

de cuius

204

BEJJEDICTUS

-IU-

aaima maxima inter angelos daemonesque


fuit
,

altcrcatio

ita

ut etiam cunctis assistentibus corpus distrahi


,

videretur
gali.

sed monachis orantibus daemones sunt fu'Dccc-lvi.'

Anno Domini
-xxi-

Ludovicus secundus Lo-

tharii filius a Sergio

papa prius in regem inunctus

imperat annis

Lotharius vero frater eius Lotha-

ringiam tenuit.

CXI.

NICOLAUS

N,icolaus
doro
,

primus natione romanus

ex patre TheoSedit annis


-vn-ix,

coepit
<
,

anno Domini
diebus
,

-dccc.lviii-

mensibus
fuit vir

<xx-

Vacavit sedes diebus

Hic
vix

Mugtissimus

ullus in

cui post magnum Gregorium romana sede apparuit comparandus cuius


,

or-

dinationem Ludovicus imperator sua praesentia roboravit.

Huius tempore Goloniae

orta tempestate
,

populo

in

basilicam sancti Petri confugiente

subito fulmen
,

instar iguei draconis cecidit ardens basilicam

et tres

homines in
linqueus.

diversis locis occidit

sex semianimes re-

Anno

Ludovici

octavo

corpora

sanctorum

martyrurn Urbani papae

ct Tiburtii

Antisiodorum sunt

Germani diligenter repoidem tempus Normanni Galliam repetentes sita. Per Aquitaniae terminos, Andegavum, Turonos Pictavos, et Nannetum depopulantur ; quibus Pianulphus dux
translata, et in ecclesia sancti
,

Aquitaniae

et

Robertus

fortis

marchio occursantes
;

dum

proeliautur incaute perimuntur

ceteri

vero ut

oves a lupis a

Bobertus pater

Normannis acervatim sternuuntur. Hic fuit Odonis postea regis Francorum et


Hic Robertus
fuit

fratris eius Roberti.


,

pater Hugonis

magni qui fuit pater Hugonis Capeti qui usurpavit regnum Francorum contra Karolum consobrinum eius,

IflCQLAUS

-I-

203
quadani

sicut in sequentibus enarrabitur loco suo. In

vero chronica
,

anno Ludovici octavo AquiLemovicae Turoni Burdigala Petricorium tania capiuntur a paganis Normannis , Aureliani civitates
sic legitur
, : , ,

qui ex Dacia

(i)

eruperunt. Sed tandem conversi in


,

maritimis Galliae resederunt

quae regio dicitur Norfecit

mannia. Nicolaus papa post multa bona quae


in ecclesia beati Petri sepelitur.

CXII

HADRIANUS

-II-

JLIaprianus secundus natione romanus


laro episcopo, coepit nis
-v-

ex patre

Thaan-

anno Domini
,

-dccc-lxvii- Sedit

Ad huuc
;

Lotharius rex

quem
,

Nicolaus papa

propter adulterium excommunicaverat


excusaret venit
liae

Romam

ut se

quo

dum
,

ob ostensionem innocencorporis et sanguinis doipse

suae ad

communionem
,

mini nostri Iesu Christi


per

tam

quam

optimates sui

Papam
,
,

invitati fuissent

omnes qui indigne perce;

perant
rediret

ipso

anno mortui sunt

rex etiam in via

dum
-xv-

Placentiae defunctus

est.

Anno
,

Ludovici

Lotharius rex Lotharingiae

filius eius obiit;

cuius mor-

tem audiens Karolus rex Francorum dum Lotharingiam nititur solus usurpare per moderantiam et iu,

dustriam fratris Ludovici


tractus est
,

ut acqualiter

Germanorum regis ad hot: inter se regnum Lotharingiac


;

dividerent. Porro
ca calamitas in in clericatu

filiis afflixit

Karolum regem Francorum domestisiquidcm Karolomannum

usque ad diaconatus officium provcctum


,

pater ccpit et excaecavit

versus et
(i)

eo quod ad apostasiam conomni gencre nocendi rcgnum perturbans


heic
et
alibi
,-

Dacia pro Dania

ut

apud

alios

(juoque

auctoies.

2 o6

HADRIA3XUS

II-

alter Iulianus efFectus erat. Alter

autem
et solus

filius eius

Ka-

rolus

dum

inconsulte vellet cuiusdam Albini militis


,

cognitam fortitudinem experiri


congressus fuisset
,

contra solum
est.

ab eodem Albino peremptus

Sub hoc tempore gens Danorum Angliam plurimum


desaeviens perturbavit
,

regemque piissimum

et chri-

stianissimum

illius

provinciae

Haymundum capitali sen,

tentia nequiter

condemnavit. Huius sancti regis caput


et

nbscisum lupus saevus


et in

famelicus servavit illaesum

insulam deferens diligentissime inter anteriorum


locavit.

pedum amplexus

CtTlI.

IOHANNES

-VIII-

. I,ohannes octavus coepit anno Domini -dccclxxii-

in
x,

quadam vero chronica


diebus
n-

dicitur

-lxxiii-

Sedit annis

Huius tempore Sarraceni per Italiam discur-

rentes ecclesiam beati Benedicti in

monte Casino deIohannes roma-

struxerunt.

Ad hunc Iohannem papam

nae ecclesiae diaconus vitam primi Gregorii in quatuor


libellis laudabiliter scripsit. a

Hic iniuriam perpessus


tentus esset
,

est

romanis

ita

ut in custodia

eo quod

non favebat Karolo cum


Ludovico balbo
fuerat.
ei

in Francia fuisset

conirario fere per

nam cum annum moratus

Hic

tradidit venerabili viro Ansegiso senonensi

archiepiscopo caput sanctissimi Gregorii et brachium

Leonis papae

quas venerandas reliquias Senonibus in

ecclesia beati Petri

cum magna
*

vcneratione collocavit.

Sub hoc Papa


ita

celebrata fuit quinta synodus constan-

cod.

tinopolitana ccc-txxxiu-

patrum

cui praefuit Petrus

presbyter Cardinalis
et

et

Paulus antiochenus episcopus,


,

Eugenius

ostiensis

episcopus

apocrisiarii

domini
regis

Papac.

Karolus iunior Ludovici

Germanorum

ionArtitES

tiii-

207

filius graviter per hos dies a

daemonio in praesentia
,

patris et

optimatum eius vexatur


sibi

et iu ipsa vexatioue

fatetur hoc

ideo accidisse

quod conspiratiouem
Italia Brixiae

moliebatur in patrem.

Anuo
ratur.

xix-

Ludovici imperatoris in

tribus diebus ac noctibus sanguis de caelo pluisse narItalia moritur cuius patruus KaFrancorum huius nomiuus secundus Romara properat et Iohannem papam ac romanos per munera sibi concilians imperator efficitur anno Domini

Ludovicus in

rolus calvus rex

dccc-lxxviet

at in chronica
;

V incentii dicitur

-lxxvii-

imperavit annis duobus

sed statim a Ludovico fra-

tre eius truelis

bellum paratur

eo

quod

se

inconsulto fra-

imperium usurpasset. Anno primo imperii Katres filios roli Ludovicus Germanorum rex moritur iuniorem, et Karolum qui nou reliuquens Ludovicum
, ,

multo post imperavit,


iniustitiam

et

Karolomannum patrem im-

peratoris Arnulphi. Porro Karolus de morte fratris gavisus


,

quam

contra fratrem conceperat per,

ficere contra filios fratris


et

eo amplius milibus
,

parans cum quinquaginta hominum regnum eorura ingres,

sus

Coloniam usque pervenit

ipsis in aliis occupatis.

Ludovicus vero iunior ad patruum legatione dir^cta

pacem rogabat
riliter

quam cum
,

impetrare non posset

vi-

ipsum bello appetit


et

eumque

cura nimio exer-

citus
]it-

damno

multo dedecore fugere victum compellocis

Karolus imperator in diversis

per Franciam

sanctorum ecclesias aut aedificat aut restaurat.

Apud
eccle,

Compondium, quam
pellavit
,

ex suo nomine Karolopolim apfacere disponebat


,

civilatem

magnam
et

siam sauctorum Cornelii

Cypriani construxit

et in

suo eiusdem loci palatio ecclesiam


tricis
,

sanctae Dei geni,

quas prctiosissimis reliquiis adornavit

scilicct

208

IOHANJfES
,

-VIII-

de corona spinea Domini


spongia
in
,

de sindone

sudario

et
;

ac reliquiis sanctorum Cornelii et Cypriani

quorum adventu iucundo composuit responsorium


apostolis
,

quod cantatur de

scilicet

" cives apostolo-

rum. Apud Carolosium in Aquitania inter Lemovicum et Pictavos monasterium nobile construxit, in quo
praeputium Domini posuit.
Comitatus ilandrensis eo regnante exordium sumpsit.

Flandria enim eo tempore non erat

tanti

nomi-

nis nec

famae nec opulentaie ut


forestariis regebatur,
,

est

nunc

sed a regis

Francorum
lebracrensis

quorum
,

Lidricus bar-

et

Nigerlanus
et

filius

lius Nigerlani

sub Pipino

eius et Andacer fiKarolo Flandriae rectores

fuerunt

nec tamen comites appellati. Balduinus autem

alter filius

calvi
et

de quo nunc agimus

Andacri rapuit Iudith filiam viduam Karoli unde cx praecepto Karoli ;


est.

episcoporum consensu excomraunicatus


episcoporum
,

Demum
et

consilio

et

optimatum Balduino

Iudith
et

reconciliatur

datque

eis

Flandriam

in

comitatum

heredibus eorum perpetuo possidendam-

Karolus imperator contra voluntatem uxoris omni-

umque*suorum secundo
,

proficiscitur in Italiam

quo

cum venisset subito nuntiatum est ei fratrueles suos Karolomannum et Karolum filios quoudam Ludovici regis Germaniae cum manu valida supervenire. Quod
,
,

audieus contristatus

est

valde

citum sufficieutem
pedare disponens
tur potionatus
ter alpes
,

et ideo in

non enim habebat exerFranciam per Alpes reut dici-

quodam Sedechia iudaeo


Marchia
;

in loco qui dicitur

posito infilius

pridie nonas octobris obiit

cuius

Lu-

dovicus coguomento balbus post regni divisioneui re-

gnat iu Francia annis duobus. Iunior


huius nominis tcrtius
,

vero Karolus
re-

filius

Ludovici

Germanorum

IOIIAXXES

VIII-

209

gis

imperium adeptus
,

est

admittentibus se quibusdam

nobilium romanorum

Iohaune autem papa ad Ludo-

vicum balbum

filium Karoli imperatoris receuter de-

functi transferre

imperium satagente. Coepit antem secundum chronicam Viucentii anuo Domini -dccc-lxxix-,

quadam vero chronica dicitur -lxxxii- et imperavit xn- Anno secundo imperii Karoli iunioris Ludovicus balbus Fraucorum rex uxore de se praegnante
iu
,

annis

moritur
aliis

de cuius regno Francis varie sentientibus


filiis
,

quidem

Ludovici balbi ex concubina deberi


vero id Germaniae regno resociare
,

iudicantibus

aliis

volentibus

nascitur interim ex legitima uxore filius

qui ex nomine avi sui Karolus nominatur. Filii lamen

Ludovici balbi ex concubina Ludovicus et Karolomannus regnum Frauciae inter sc dividentes regnant sex annis. Karolus vero imperator iterum Karoipsius

lomanno

fratre suo defuncto

et

non multo post Lu,

dovico altero fratre suo immatura morte perempto


inimicis relata victoria rejrnum o
stea

de

Germaniae vero quam imperasset annis duobns


,

obtiuet. Po,

a
-x,

Iohanne
coepit-

papa benedicitur

et

imperat adhuc anuis

que anno Domini


Ilis

-dccc-lxxx-

diebus plns

quam

-v-

milia

Normannorum
dicta

Francis in Gallia perimuntur. Post non modicum au-

tem tempus in

silva

Francorum Carbonaria
tertio

plus

quam
iunctis

ix-

milia ab eisdem Francis prosternuntur. Dein-

de iidem Normanni anuo Karoli


,

Danis

sibi
,

ad-

Franciam
,

ct
,

Lotharingiam pervagantes

Am-

bianuui

Atrebatum
"\

Corbeiam
,

Cameracum

Arden-

nam

finesque IMorinorum
alerii ferro et
et

monasleria sanctorum Ri-

charii et

igne devastant.
reges

Gotnofridus

SigilVidus

inaestimabili multitudine iuxta

Eodem anno Normannorum cum Mosam in loco qui di4

2IO

IOHAMNES
,

-VIII-

citur Baslon cousidcntes

gros

Lcodium Traiectum TunColoniam Agrippinam Brenamque cum adia, , ,

cenlibus castellis obruunt

sacri

autem ordinis ex utrolatitabant.


et

que sexu ministri ubi opportunius poterant


Post

hoc Normanni Treviros


in

incendunt

Metas

usque perveniunt, ibique secundo proelio christianos


devincunt
perimitur.
,

quo proelio Galo metcnsis episcopus

Germani sic se opprimi a NormanKarolum imperatorem ad auxiliandum regno evocant qui adveniens Normannos potenter obGalli et
,

Cum

nis vident

sodit.

Gothofridus vero rex

Normannorum
filia
,

facto foc-

dcre

ut Frisia provincia ct Gilla


sibi

Lotharii regis

nxor

daretur baptizatus cst

et

ab imperatore de

quoque magnis donis qui mox Frauciam ; post multas incursiones a Karolomanno repetenlcs Francorum rcgc -xn- mille argenti probati marchas cxigunt tributi nomine ; et sic in -xn- annos pacem promittentes mare repetunt. Veruni sequentc anno rcge Francorum mortuo cuius frater Ludovicus iam priopraefati hostes in Franciam rcdeunt ve anno obierat
sacro fonle susceptus. Sigifrido
affecto
,

eos a
,

rcgno reccdere

fecit

dicentes se

cum

rcge

Francorum tantum
Ilic

et

non eum

Francis pacis foedera pepigisse.

compulsi Fraiici

Karolum imperatorem ad auxiliandum sibi itcrum rcquirentes Franciam ei subiciunt ; qui contra Normannos apud Lovanium castra metatus semel ct bis exercitum misit sed nihil dignum fecit. Kcgnavit crgo
, ,

Karolus cliam

in

Francia aunis

-v-

Porro idem impcinisset


,

rator cura multa cum Normannis proelia

ucc
con-

eos expellere praevaleret,


cessit eis rcgioncs

tandem
a

facto foedere

quae ultra Scquanam crant, (juae

pars Franciac

Normannia

Normannis

dicta cst.

2
CXIIIl.

MARTINCS

II-

M...artiwus secuadus coepit anno Domini .


in

dccc-lxxxii-

quadam
,

vero cln'onica scribitur dccc-lxxxiii- Sedit

anno uno

mensibus
CXV.

-v-

Vacavit sedes diebus

-ii-

IIADRIANUS

-111.

H
btis

.adrianus tertius natione


,

romanus

ex patre Bene,

dicto

coepit

anno Domini

-dccc-lxxxiii-

in

quadam

vero ehronica dicitur lxxxv- Sedit anno uno, mensi-iii-

Hic constituit ut imperator non intromitteret

se

de electione Papae.
cxm. basilivs.

X)asilius papa invenitur hoc loco in ebrouica Yincentii,

ubi etiam scribitur quod in aliquibus libris nou iu-

venitur, ncc ego in cbronica alicnius alterius

ipsum

legi.

CXVII.

STEPIIANUS

-V-

Otepha^us quintus natione romanus no coepit anno Domini -dccc-lxxxv,

ex patre Hadriain
-vi.

qnadam vero
,

cbronica dicitur
\

-lxxxiii-v-

Sedit annis

diebus

-viii-

acavit sedes diebus

Huius tempore cum Normanni

adiunctis sibi Dacis seu Danis paene totam Galliam de-

vastarent, pi-opter ipsorum limorem corpus beati


tini

Matet

de Turonis Antisiodorum deportatum

est

in

ecclcsia sancti

Germani collocatum. Sed monacbis prolitigantibus


,

pter

oblationes

et

suo sancto
inter

miracula

quae ficbant adscribentibus

leprosus
est
;

sanctum

Martinum

et

Germanum

positus

cuius pars ad

-2

STEPHANVS

-V-

sanctum Martinum versa muudata

est

et

iterum

alia

uocte alia pars regyralo leproso sanata est , sancto Germano non impotente sed bospitem honorante. Karolus
,

denique imperator corpore matibus regni repudiatur

et
,

et

animo deficiens al) optiArnulpbus filius Karo,

lomanni regis

Anno Domini
tii
,

vel
,

regnum. secundum clironicam Vincensecundum aliam dccc-xc.iiii- Arnulpbus coefratruelis ipsius sublimatur in

dcccxci-

pit

imperavitquc annis
,

-xn>

His diebus

romanum

im-

oerium

et

regnum FrancQrum misere discerpuntur.


filio

Franci enim neglecto


dccenni
,

Ludovici balbi puero vix


,

Odouem

filium Roberti
,

qucm

Normanuis

supra diximus occisum

praeficiunt sibi regem. Iladul-

pbus autem corona sibi imposita rex Burgundionum statuilur quod regnum diu perduravit.

Odone rege pcr consilium Francorum in Aquitania dcmorante Franci Karolnm puerum duodennem Lu,

dovici balbi filium in regno paterno constiluunt


,

ct a

Falcone arcbiepiscopo faciunt benedici et oritur inter cum longa concertatio et Odonein. Odo vero rex Fran-

corum cum -ix- annis regnassct , morilur primates obtestans ut Karolum in regem susciperent. Karolus itaque qui simplex dictus est loto regno Francorum accepto regnavit anuis -xxvn- Hic Edinam regis Anglorum filiam duxit uxorem de qua liberos procreacirca vit. Interea Normanni Lotbaringiam repetentes Leodium curn cbristianis pugnant et vincunt lleroldum IWaguntiac arcbiepiscopum. Arnulpbus vero audita caedc suorum a Baioaria contra Normannos cum
, ,

excrcitu valido pngnaturus accedit, (mos super fluvium

qui Tbeila dicitur pedestri bello adorsus tantam eoruui

stragem edidit, nt vix qui lam advcrsuin nuneium


ferret ad classem de

re-

tam innumerabili mnltitudine su-

STEPHANUS
peresset.

-V-

21 3

Normannorum autem residuum

transvadata

marc recedunt pervagantes vastando Ripuariam et Ardennam. Porro iidem Normanui alio tempore cum obsedissent Carnotum a Richardo duce Bur-

Mosa

trans

gundiae

et

comite Roberto exterriti


,

ostensaque Dei
,

genitricis camisia liberatur. Alia

iu

fugam vertuntur

et sic civitas

quoque

vice iidem hosles veniunt Se,

nonas
nia

quam

civitatem sex mensibus obsederunt

om-

circum disperdentes.
FOHMOSUS.

CXVIII.

JT omiosus episcopus
dccoxc,

in

annis

-v-

portueusis coepit anno Domini quadam chronica dicitur -dccc-xci- Sedit mensibus -v in quadam vero chronica di,

citur scdisse

annis

ini-

Vacavit sedes diebus


ecclesiam

-n-

Hic

per picturam

renovavit totam

beati

Petri
Io-

principis apostolorum.

Idem aliquando ob timorem


,

hannis papae fugiens


quit
;

episcopatum portuensem
,

reli-

ct post

cum

revoca!us redire nollet

aaathema-

Sed deinde ad Papani in Galliam veniens , nsque ad laicalem statum degradatus est. Insuper iutizatus ess.

ravit nec

Romani nec ad episcopatum


restitutus

se

regressurum.

Postea vero a Marlino successore Iohannis contra iu-

ramentum
sed et

non solum

Romam
,

est reversus

romanum

pontificatum

suscepit.

Propter qnod

de facto ipsius multa altercatio fuit

ut in sequenti-

bus palebit.

CXVIIII.

BOMFACIUS

-VI-

B
i:i

otcifacius sexlus nationc tuscus coepit

anno

-dccc-xcv-,

quadam tamen chronica

dicitur -xcvi- Sedit diebus -xv-

2l4
CXX. STEPHANUS
-VI-

Otephaws

sextus natione
,

romanus

coepit

anno Doa

mini -dccc-xcvi-

in alia chronica dicitur -xcvii- Sedit


tribus.

anno uno. Vacavit sedes diebus


persequitur
et ouines
(i).

Hic

Formoso
de-

papa episcopus Anagniae ordinatus ipsum Formosnra


,

ordinationes ipsius

irritas
iste

bere esse decrcvit

Legitur etiam quod

corpus
exu-

Formosi papae

in concilio
,

positum

et papali veste

tum

laicali

induerit

et

duobus

digitis dextrae

manus

abscisis,

manum

eius in

Tiberim

(2) iactari praecepcrit.

CXXI.

EOMANUS.

R, .omanus natione romanus coepit an.Domini nccc-xcvit-,


in alia ehroniea dicitur -xcvni. Sedil annis uir-, in qua-

dam tamen chronica

dicitur mensibus

-111-

diebus

-xxiii-

C.XXII.

THEODOEUS

-II-

heodorus secundus natione romanus coepit anuo Do-dccc-xcviii<xx,

mini

in

quadam chronica
a

dicitur

xcix.

Sedit diebus
rcconciliavit

Hic contra Stephanum papam sentiens

omnes ordinatos

Formoso papa.

(1)

Baronii pietas valde excandescit


,

adversus

huius Stcphani
Eiruriae
,

facinora

qui malo initio

factione scilicet Marchionis

ad pontificatum evectus

fuit.

De

ordinationibus autein Formosi fahistoria


,

mosa quatstio
quod
extat
,

cst

in ccclesiastica

easque peculiari opere


qui
et

defendit Auxilius

presbyter

ipse a
iuler

Formoso
ceteros

fuerat consecratus.
>alalis Ale\.
(2)

Rem
ix.

breviter lucideque
I.

exponit

saec.

cap.

art.

14.

Perperam Marlinus polonus

in

lumulum pro

in Tiberim.

CHIII. iohaivxes

-viiii-

J.ohan\es noims coepit anno Domini dccc-xcix-

in alia
-xv-

vero chronica dicitur -dcccc- Sedit annis


Tlic

-n-,

diebus

pugnam fecit cum dam Formosi ordinatiouem synodum lxxiiii- episcoporum Pvavennae statuit ubi synodus quam Steplianus papa contra Formosum fecit reprobata fuit. Hoc temromanis. Idem ad confirmau,

pore claret in Burguudia Bcruo ex comite abbas giguiacensis coenobii a se fundati. Hic ex dono

Anuae

comitissae construxit cluniacum coenobium in cella gigniacensi.

turonensi

Sub boc Bcrnone Odo musicus ex clerico monacbatum profitetur. Claruit ct Remigius
quo praefatus Odo in musica et apprime eruditus est. Interea Arnulpbus im,

antisiodorensis in exponcndis scripturis divinis ct bu-

manis studiosus
dialeclica

perator longa aegritudine dissolutus, ut quidam volunt,

adeo

est

in corpore a minutis

vermibus ex
,

se scatu-

rientibus

quos pcdiculos vocaut afHictus


,

qui

nullo

medicamine removeri potuerunt ut discederet ab bac luce cui Ludovicus filius eius subrogatur in reano. Anuo Domini .dcccc-ii- iu cbronica vero Vincentii dicitur dcccc-iiiLudovicus buius nominis tertius Ar;
,
,

nulpbi filius, imperator factus imperat annis


dcfccit progenics Karoli

-x-

Hic

magni

in

regno Germaniae.

CXXIIII.

BE"\"EDICTUS

-IIII-

'eaedictcs B,

quarlus natione romanus coepit anno Do-ui,

mini

dccccii- Sedit annis


-vr-

mensibus

-u-

Vacavit

sedes diebus

2l6
CXXV. LF.O
-V-

JLjeo quintus post Benedictum eligitur anno Domini


dcccc-iiii-

Hunc
dies
,

post -xxx- dies

in alia vero chronica

dicitnr

-xl-

ordinationis snae Christophorus pres,

byter suus capiens

et

in carcerem trudens

per in-

vasionem rapuit praesulatum.

CXXVis CHP.ISTOPHORUS.

\_^'hristophorus post
dit
et

Leonem

coepit

anno

-dcccc-v- Se-

mensihus
in

-vn-

post quos a Sergio papa deponitur

carcerem tamquam invasor detruditur, In multis


,

vero chronicis dicitur


est

quod

eiectus e papatu

faclus

monachus.
CXXVII.

SERGIUS

III"

k^EP.cius tertius natione


coepit anno Domini

romanus
,

ex patre Benediclo

-dcccc-vi-

in

quadam vero chro-viii-

nica dicitur -vn-

in alia

denique

Sedit annis -vu.,


-vn-

mensihus
probatus

-iii-

diehus

-xvi-

Vacavit sedes diehus


a

Hic Sergius diaconus propter Formosum


,

papatu re,

et

ah eodern Formoso episcopus factus

ad
in-

Francos

se transtulit

quorum
,

auxilio
,

Christophorum
latenter

invasorem panatus incarcerans


gressus papatum ohtinuit
sae

Romam

et in
,

ultionem suae repulest


,

Formosum de

sepulcro

quod dictu nefas


iactari.

ex-

tractum et in scde pontificali sacerdotaliter indutum


decollari praecepit, et in

Tiherim
,

Insuper om,

nes quos ipse ordinaverat

iniusle cxordinavit

iniu-

stiusque reordinavit
[1]

(i)

quem Formosum postmodum a


in

Errassc heic Scrgiura

quacstionc

facti

non

iuris

et

SERGIVS

III-

piscatoribus inventum

et in

basilicam beati Petri lo-

culo reportatum
et

quaedam sanctorum imagines adorasse


palam omnibus
visae sunt.

venerabiliter salutasse

Nunc
est

ad reges Francorum redeamus. Ira Dei versa

in misericordiam erga Francos.


,

Dani

qui et Daci
et

qui

Nam Normanni et regnum Francorum per -xl,

annos

amplius ad nihilum paene redegerant


,

ita

sunt per Richardum

ducem Burgundiae comitem parisiensem fratrem quondam


,

et

Robertum
Odonis
,

regis

devicti per iutercessionem sanctae Dei genitricis

riae

in cuius territorio carnotensi proelium fuit


,

Macom-

missum
stante
,

clementia divina
ut ipsi

cliristiauis

auxilium prae-

rent

et

Normanni Dei misericordiam implorainstanter peterent se effici christianos. Eo tem-

pore duces

Normannorum

erant duo cognati

Rollo et

Gello. Consilio igitur capto Karolus rex


tibus suis
,

cum
, ,

optimaet

dedit Rolloni Gillam filiam


,

suam

totam
se

Neustriam

eo

tameu pacto

ut baptizaretur

quod

facturum spopondit. Suscepit autem Rollonem de sacro


fonte Robertus parisiensis frater Odonis regis
gratia ex Rollone
,

et eius

vocatur Robertus. Hic fuit


;

primus
,

dux Normannorum
lelraus

genuit autem Guillelmum


et iste

Guil-

Pvichardum seeundum,
et

Richardus Piichar,

dum

tertium

Robertum Guiscardi. Hic Apuliam


et

Calabriam, Siciliam acquisivit, Venetosque

Alexium

imperatorem Graecorum

devicit.

Hic genuit Guillel-

mum

nothum qui interfecit in proelio Karolum regem Anglorum. Isti sunt duces Normaunorum et reges An,

glorum

qui ex Rollonis genere prodierunt.

Gelloni autem cognato eius tradidit Karolus


malo exemplo
Pont.
lib.
,

mon-

non

falsa

doctrina

adnotat Bellarminus

de rom.

iv.

12.
x.

Utiliter

autem heic legetur adnolatio ad Nataart.

lem Alex.

saec.

cap.

I.

17.

,,

2l8
,

SEHGIUS

-III.

tem Blesensem in quo castrum aedificans habitavit aeceptaque uxore nobili genuit Theobaldum vetulum.
peratoris

Theobaldus vero genuit Odonem ex filia Conradi imqui Campanensis cst dictus eo quod in Cam,

pania

sit

natus.

Odo autem

genuit

Odonem; Odo Theo-

baldum

et

Steplianum; Stephanus autem comitem Theoest genealogia

baldum. Haec

comitum Blesensium de

progenie Gellonis normanni desceudentium. Ludovicus imperator moritur


liae

insolentiam

et

qui propter tyrannorum Itamultam malorum ingruentiam non


,

meruit imperialem benedictionera. Cui successit


eius

filius

Conradus huius nominis primus anno Domini -dcccc.xiiiimperavitque apud Teutonicos annis -vii,

qui etiam caruil benedictione imperiali.

Tempore

si-

quidem
Jiei

praedicti Ludoviei impcratoris coeperunt Ita-

imperare.

fertur ad Italicos

Exemptum enim imperium a Francis secundum sententiam Romanorum

qnia Franci non adiuvabant

Romam

contra

Longo-

bardos
istius

rebellantes

propter

Ludovici dividi coepit


,

quam causam tempore imperium. Anno Domini


dicitur -vni- BerenItalicos

dccccvii-

in alia vero chronica

garius primus imperavit apud


fuit

annis

-vi-

Iste

prudens in armis.
Berno abbas gigniacensis moriturus
,

Odonem

olim

musicum abbatem
inslituit
,

cluniacensis coenobii ea conditione


in

ut

coenobium cluniacense

signum subiesanctitatis]ex-

ctionis solveret coenobio gigniacensi -xn- denarios an-

nuatim dc censu. Hic beatus Odo mirae


titit

et

iucomparabilis in monaslica disciplina fervoris


plcrisque Galliarum locis monasticae religio-

ac paene suo saeculo singularis. Valde enim hoc tem-

pore

in

nis fe rvor tepuerat, et in monachis rarus fuit

mundi

contcmprus.

Abbatiae siquidem antiquiores

quae in

SERC.IUS

-III-

2IC)

urbibus Galliae seu in castris nobilioribus erant fundatae


,

religiosi

propositi

tramite
in eis

adeo exorbitave-

rant

ut paene

omnes qui
,

videbautur diviuis
et

obsequiis maucipati
tatis

curis carnis

propriae volunigitur

studio et malae

intenlioni

servirent. Hic
,

non solum beatus ob suae cumulum sanctitatis cluniacensis sed multorum in regno besperiorum coevir
,

nobiorum
et fervore

effectus est

abbas

ac disciplinae regularis
;

egregius et sagacissimus propagator


,

ipsius

indusiria

monacborum
et

tepor versus est in ardorem


et
fidei

devotionemque religionis
quippe per eum
viruit
,

venerandam. Valde

sub eo monastica devotio exsiccata


Benedicti laudabilis institutio
eius et industriam

et refloruit beati

in cocnobiis per
rata.

exemplum

repa-

Cluniacense denique coenobium tanla religione


initio

sub hoc sanctissimo patre Odone tum


post floruit
,

tum longe
religio-

ut fonli aquae vivae

quae verae

nis pietate ad se venientes et uni

Deo

servientes ple-

nissime abluebat

posset

merito comparari. Hic

Odo

antiphonas

et

hvmnos
CXXVIII.

beati Martini dictavit.

ANASTAsIUS

-III.

.nastasius terlius natione


.dcccc-xiiii-, in
ii* ,

romauus coepit anno Dodicitur xn

mini

quadam tamcn chronica


-n.

Sedit annis

mensibus

Vacavit sedes diebus n

Anno Domini
nicam
in
-xv,

ncccc-xm-, vel

secundum quaudam chro-vi-

Berengarius secundus huius nomiuis im,

perator imperavit in Italia apud Booianos annis

quadam

vero chronica dicitur annis

-viii-

CXXVIIII.

LAXDO.

Ajaxdo natione romanus


hus
vi-

coepit anno

Domini

-dcccc-xvi-,

in quaclam tamen chronica dicitur xim- Sedit mensi-

Vacavit sedes dicbus xxxvi-

in alia chronica

dicitur -xxvi-

CXXX. IOHANNES

-X-

JLohaivxes

decimus coepit anno Domini


-xvi-

.dcccc-xvii-

in
,

<iuadam vero chronica dicitur

Sedit annis

-xiii-

mensibus
et

-n-

diebus -nn.

in

quadam vero chronica


,

dicitur sedisse annis xmi* Hic fuit filius Scrgii papae

episcopus ravennas

qui ecclesiae invasor fuit

et

ab

omni populo ravennate


xilio Sarraceni
,

depositus. Huius cousilio et au,

qui tunc dominabantur in Italia


devicti sunt.

pri-

mo
nos

prope

Urbem

Demum

ipse

Papa cum

marchione Alberico intrans Apuliam contra Sarrace,

apud Gariliauum cum


,

illis
,

dnrum proelium conet

serentes

victores sunt effecti


a

postquam redierunt

et honorc sunt Sed postea discordia intcrveniente Marchio illuc se de urbe expulsus in Horla castrum extruens recepit ; et nuncios ad Hungaros ut terram romanam
,

tiomam
ccepti.

populo romano

cum

gaudio

possidereut misit

qui venientes totam Tusciam depo-

pulando
runt
raani
,

mares

et

feminas

et

quicquid tollerepotue-

Hungariam deportarunt. Propter quod Fiocommoti praedictum Marchionem trucidarunt.


in
fines

Hungari vero deinceps singulis annis per multa tempora

Romauorum

devastare solebant.

Per idem tempus in Britannia castro Dolensi fun-

datum est nobile coenobium quod Dolis vocatur ab Ebdone \iro illustri praedicti domino castii. Hic vir
,

I0HANNES

-X>

221

admodum

devotus post paululum in Britannia plures monachos mortis metu Normannorum rabiem fugientes suscepit.

Hi caput beati Gildisii abbatis detulerunt


,

ad castrum Dolense

cui etiam

idem Ebdo proprium

coenobium iuxla
struxit, ubi

castrum suum

ex alia partc aquae con-

eiusdem sancti venerabile corpus cum multorum sanctorum reliquiis honorabiliter requiescit ; iu

quo loco monacbi


tjris

se asserunt

corpus beati Albaui mar,

quondam

in Britannia passi

et

beatae Brigidae
post boc contra
eis oc-

virginis possidere. Praefatus vero

Ebdo

Ilungaros pergens apud urbeni Aurelianos ab


ciditur
,

ubi et sepultus bonorabiliter requiescit.

Anno
,

Doraini -dcccc-xvii- sanctus Geraldus genere vita et miraculis

clarus obiit

et

in

monasterio aurelianensi

quod

in

pago Arverniacensi in honorem sancti Petri

apostolorum principis ipse fuudaverat, sepelitur. Conradus imperator apud Teutonicos moritur

moriensque coram principibus regni Hcnricum tilium Otlionis ducis Saxoniae regem designat. Anno Domini -dcccc-xx,

in

quadam cbronica
,

tor in Italia
.

Hugo imperaimperavilque apud Romanos -vi- annis.


dicitur
-xxi-

coepit

Anno Domini

-dcccc-xx.

Henricus primus imperat

apud Teutonicos annis


iustitiae cultor, et

-xviii.

Hic vir pacificus

fuit

iuiustorum deletor, non tamen inter


,

imperatores computatur

quia non regnavit in

Italia

nec

fuit
,

per

Papam

coronatus.

Anno eiusdem

Henrici

secundo

Robertus dux frater Odonis regis appetens

regnum Francorum contra Karolum simplicem Franciam turbare coopit eiusque instinctu omnes paene
,

Franciae regi adversari coeperunt. Karolus vero audiens a dicto Roberto se impeti
,

Lotbarienses

sibi in

auxilium evocat

et

contra

eum

iuxta

urbem

Suessio-

nem pugnans

ipsum cum multis perimit.

quo bello

222

IORANNES

-X-

rex Karolus rediens verbis dolosis Heriberti comitis Virmandensium , qui sororem dicti Roberti duxerat

uxorem

deceptus apud castrum Petronam in


;

domum

eius bospitaturus divertit


,

sicque ab eo captus et in

carcerem coniectus tandem martvr ct exul occubuit. Porro uxor eius ad patrem suum regem Anglorum fugit

cum parvulo

suo nomine Ludovico. Sane post Kafilius


,

rolum Radulphus

Richardi ducis Burguudiae a


xiii-

Francis rex eligitur

regnatque in Francia

annis.

Iohannes vero papa a militibus comitis Guidonis captus


,

super os eius cervicali imposito strangulatus

est.

berici

In cuius locum alter Iobannes subrogatur fraler Alo romani expulso Hugone regente. Sed quia idem
,

Iobannes male intraverat


co

statim eieclus fuit, et idcir-

non ponitur

in

numero Pontificum.
cxxxi. LEO
-VI-

JLjeo

sextus

natione

dcccc-xxviii- Sedit

mensibus

romanus coepit anno Domini in quadam autcm -vin,

chronica dicitur sedisse annis

-ni-

mensibus

-vi-

die-

bus

-xv-

Primum tamen
CXXXJI.

puto esse verum.

STEPUAKUS

-VII-

i^tephanus septimus natione rornanus coepit anuo Domini


xxix-

-dcccc-xxxi-

in
-n,

quadam

vero
i- ,

chronica dicitur
-xn-

Sedit annis
n-

sedes diebus

mense Anno Domini

diebus

Vacavit

-dcccc-xxxi- coepit Be-

reugarius tertius, imperavitque apud


lia

Romanos

in Ita-

annis

viii-

223
CXXXIII.

IOHANNES

-XI-

I ohannes

undecimus natione romanus coepit anuo Do,

niini .dcccc-xxxii-

sed in alia chroniea seribitur -xxxi-

Sedit annis im-

raensibus

-x-

diebus xv- Vacavit se-

des die

-i-

Huius anno primo in Ianuensi urbe fons


,

sanguinis largissime fluxit

porteudens forsitan subse-

culam
canis
fuit
,

ipsius urbis

ruinam
illuc
,

quae eodem anno ab africlasse

Sarracenis

cum

venientibus

capta
,

cunctis civibus

exceptis parvulis ct mulieribus

captis aut occisis.

cxxxmi. leo

\n-

J_jeo septimus natione

romanus coepit anno Domiui


-iiii-,

dccccxxxvi- Sedit annis -in-, mensibus

diebus -xn-

Vacavit sedes mense uuo.


xviii-

Auno

Henrici
,

imperatoris
sol caelo

multa apparuerunt prodigia


,

siquidem

sereuo obscuratus

per fenestras

domorum

radios quasi

sauguiuoos immittebat. Item bomini cuidam manus am-

annum paenc ad iutegrum restituta est Eodem anno imperator Henricus obit; cui Otho filius ex Mathilda filia Theodorici ducis Saxonum succcdit in regno Auno Domini dcccc-xxxviii- cocpit
putata
,

post

dormienti.

apud Teutonicos Otho primus Henrici filius imperavitque tam apud Teutonicos quam apud Romauos
,

annis -xxxvi-

cxxxv. stephanus

-viii.

Otephanus octavus natione germanus


,

coepit

auno Do-

mini dccccxxxix- Sedit annis -m- mensibus -iiii diebus xv. Vacavit sedcs diebus x- Hic fuit a quibusdam
,

224

STEPHANUS VUV

romanis mutilatus. Anno Othonis imperatoris Teutonicorum primo Radulphus rex Fi-ancorum apud Antisiodorum moritur, cuins corpus in ecclesia sanctae

Columbae Senonibus tumulatur. Post cuius mortem


Franci Guillelmum archiepiscopum senonensem in An-

gliam mittnnt ad Edinam quondam Francorum reginam , ut filium suum Ludovicum qui illuc cum matre
sua confugerat
remittat.
,

ad regnum suscipiendum paternum


datis et adhibitis sacramentis
,

Cui obsidibus
in

Ludovicum puerum
adduxit
,

Franciam praediclus antistes qui apud urbem Laudunum rex inunctus ac


^xix-

coronatus regnavit annis

CXXXVI. MAPiTINUS

-III-

IVJLartinus terlius natione romanus coepit anno Do-

quibusdam tamen chronicis dicimensibus -vi- diebus xmiVacavit sedes diebus m- Anno Domini dcccc-xliii- coeimperavitque apud pit Loiharius -n- apud Piomanos
mini
tur
-dcccc-xlii,

in

-xli-

Sedit annis .m-

cos annis

n-

CXXXVH. AGAPITUS

-II-

x\_gapitus secundus natione romanus coepit anno Do-

mini -dcccc-xlvxlvi-

in

quadam tamen chronica


,

dicitur
-x,

Sedit annis

-viii-

mensibus
-x

-vi-

diebus

in
xu-

alia

chronica dicitur annis

Vacavit sedes diebus

Sub hoc tempore sanctus Odo primus abbas cluniacensis dormit in Chrislo cui Ademarus successit; qui
,

cum
mji

cluniacense coenobium sex anuis rexisset, sanclum


sibi substituit
,

Maiolum ajjbatem
et

virum fervoris

exi-

admirandae abslinentiae

reparatoremque prae-

AGAPITUS

!!

520

cipuum monasticae disciplinae. His diebus Francorum proceres contra Ludovicum regem rebellant et praecipue Hugo maguus parisiensis comes. Hic fuit filius
,

Roberti tyranni in proelio suessionico

Karolo rege

perempti. Ludovicus itaque rex a suis ducibus circum-

ventus

Normannis capitur

et

consilio

Hugonis

Lugdunum

ductus pnblicae custodiae traditur. Karolo-

mannus vero maior

filius eius a Normannis abductus Rothomagi moritur. Hoc audiens Otho imperator Teutonicorum cum -xxvn- legionibus in Frauciam ingreob cuius metum a ditur ad liberandum Ludovicum
,

custodia relaxatur.

Anno Domini

-dccccxlm-

vel

xlvii,

secundum

chronicam Sicardi episcopi cremonensis


quartus huius nominis imperator

Berengarius

imperio adeptus
berto apud

est

reguum Italiae cum regnavitque cum filio suo Adal


-

Romanos annis

-xi-

Cumque

ecclesia

sub

tyrannide Berengarii

maximam

pateretur persecutio-

nem
a

ad memoratum Otbonem regem Teutonicorum


Uiide hie primus Otho filium
in

sede apostolica legati mittuntur de tyrannide Beren-

garii conquerentes.

suum

nomine

similiter

Othonem
,

Italiam

misit

qui de

Bereugario triumphavit

et

totam Italiam subiugavit.

Adalbertus vero in Corsicam fugit. Proinde rex Otho a

lohaune papa
sivit; et sic

-xn-

corouatus imperatoris

nomen

acqui-

victoriosa

imperium ad Teutonicos pro gloriosa et ecclesiae defensioue transivit. Haec ex chro-

nica Sicardi.

Anno Othonis
,

xviii-

sanguis pluit super

operarios

meuse maio feria sexta. Ipso auno Ludovicus vex Fraucorum moritur et Bemis in ecclesia sancti
Pvemigii sepelitur

anno Domini
filius

dcccc-liiii- vel

lv- Post

quem Lotharius
imperatoris rex

eius ex Gerberta sorore Othonis

Remis inunctus regnat annis


i5

-xxxv

rtsG

CWXVIII. IOUAXNES

-XII-

JLohahnes duodccimus

de regione via
sed in
,

lata

coepit audici-

uo Domini
tur
-lvi-

dcccc-liii-

quadam chrouica
-x,

Sedit annis -vn-

mensibus

diebus

-vt-

Va-

cavit sedes diebus -xn-

Hic prius vocatus

est Octavia,

nus,

filius

Alberici qui

cum

esset

potens in Urbe

vocatis ad se nobilibus rogavit eos et iureiurando adstrinxit, ut

mortuo Agapito papa filium suum Oeta,

vianum ad ponlificatum promoverent


est
,

quod

et

factum

impcratorem
nitus
;

sumpto Iobannis nomine. Hic frequenler fnit per et clerum de correctione morum admo-

demumque
,

collecto ex tota Italia

episcoporum
,

concilio

dum

se

excusatum venire cunctatur


,

eo a

cunctis post multa pi'aeiudicato


stituitur.
,

Leo adbuc

laicus sub-

Sed poslmodum iterum Iobannes


collecta

a
,

Romanis

Leonem deposuit ac eius synodo receptus gesta cassavit. Per bos dies Hugo magnus comes parisiensis

sub Lotbario rege

efficitur

dux Francorum
,

qui sccundo ducatus sui anno moritur


sancti Dionysii sepelitur.
,

et in ecclesia
,

cus

filii

eius succedunt

Cui Hugo Otbo et Henriqnorum Hugo ducatum Fran-

corum

sortitus est loco patris.

Iterum de Iohanne xn> ex codlcibus

vaticanis

1437. et 714^* itemque ex Cincio camcrario.

Aohaxses duodecimus

fuit

temporibus pvimi Otbonis

qui subiugatis Hungaris

et universis sibi
,

advcrsantibus

de regno Francorum expulsis


cula in pace teneret
,

cnm

imperii gubcrnailluslrern re,

audivit Adaleitam

ginam uxorem Lolbarii Longobardorum rrgis ct Attonem maximum comitem a Berengario lyranuo nequi-

IOHATWES

-XI!-

227

lcr detineri obsessos inexpugnabili arce Canusii.

patiens igitur afllictionibus lautae reginae in

diam cum maximo exercitu properavit


(juam Berengario capto atque interfecto
prorsus a regnn exclusis
,

et

ComLombareodem ne-

filiisque cius

praedictam Adaleitam in uxoin

rem

accepit

et

Longobardorum regnum
voluit

omni tran-

quillitate possedit.

Post aliquantum vero temporis


,

cum
et

pace omnimoda frueretur


consilio praecipue

Romam

videre

de

iam

dicti

Attonis comitis ad praeiiliali

sentiam domni Jobannis papae


dere
,

devotione aececor-

cui

iuramentum quod

inferius coutinetur

poraliter praestitit in haec verba.

IURAME>TUM OTIIOMS

-I-

IMPEBATORIS.

et juro

Apud Tibi domino l l papae Iobanni eeo rex Otbo promiito 5 Grat. dist: .,. n c per Patrem ct r et (33.cap33. riiium et r>pirjtum s-mclum
l
.
.

per

lioc

lignum
,

vivificae crucis
si

ct

per has sanctorum

reliquias

quod

permittente Deo
et te
,

Bomam

venero

sanctam romanam ecclesiam


tabo

rectorem ipsius exal-

secundum nieum posse et numquam vitam aut neque ipsum bonorem quem habes mea voluntate aut consensu aut mea exbortatione perdes et Romae nullum placitum aut ordinationcm faciam de omnibus quae ad te aut ad Romanos pertinent sine

membra

tno consilio

et

quicquid de terra sancti


tibi
,

l^etri

ad no-

slram potestatem venerit,


adiutor tui

reddam

et

cuicumque
illum
ut

j-egnum italicum commisero


sit

iurare faciam

ad defendenduiu saucti Pelri terram


posse.
,

secundum suum
Quibus
ita

peractis

honorifice a

Romanis susce-

primus omniuin Germanorum regum appellatus imperator esl.


Pontifice coronatus. IJic

ptus est et ab ipso

228
Ilic pacaia
vit
,

IOHANWES
tota Italia

-XII-

cum uxore
quandam

in

de qua filium genuit tam regni


j

Saxoniam remeaquam sui nomiconpia opera

uis successorem

cui

filiam imperatoris

stantinopolitani

couiugem

dedit.

Deiude ad

intendens

in allodio suo

apud Brunswich ecclesiam


,

mirae pulchritudinis fabricavit

ct

possessionibus

gnis divitem fecit. Multitudinem praeterea

mapaganorum

habitanlium circa rrgnum ipsius


tura convertit ad Chrislum.

relicta

idolorum cul-

Cumque

his et aliis bonis

oneribus esset intcntus


,

repente in lcctum aegritudi,

ms decidit ct mundo migravit ad Christum.


scopi
,

perceptis dominicis sacramcntis

de hoc

Cetera vero huius hi-

storiae diligens lector in libello Bonizonis sutrini cpi-

qui inscribitur ad

amicum

inveniet.

ii

insigni Cincii
,

camerarii

codice

qui fuil

dominorum

Columncnsium
accessit
,

et

me praefeclu ad
,

bibliotheeam vaticanam

exlat initio genuinus

coronandum Imperalorem

gnopere differre museo italico T- II, nec non ab ipso quo nunc utimur ponbene. me ?nereri de sacra liturgia putavi tiftcali romano
, ,

el priscus ordo romanus ad quem ordinem (juutn ab iis maviderem qui e.xtant apud I\Iabillonium in

si

hunc

in loco

non alieno recitarem. Alius vero brevissimus


b.

coronalionis ordo romanus est in eodem codice fol. i^gQualiter romamis Imperator debeat coronari.

I ncipit
<lo

ordo romanus ad bcnedicendum Imperatorem


accipit a

qiian-

coronam

domino Papa

in

basilica beati Pelri apo-

stoli

ad allare sancti Mauricii.

Die dominico suramo manc desccndit Electus cum coniuge sua

ad sanctam Marjam transpadinam


,

quae

cst

iuxla

Tcrebinthum
arcario
et

ibique recipitur honorilice


latcranensis
;

praefecto urbis, et
a dativo

comite palatii
,

cl

uxor eius

iudice

et
in-

deducilur per porlicum clericis urbis omnihus

ORDO PIUSCUS EOM. AD CORON.


dutis cappis
,

IMP.
,

2UC)
turibulis
,

planetis

dalmalicis

et lunicis
,

cum

cantantibus ecce mitto angelian


areae superioris
,

meum

usque ad suggeslum

quae

est

in

capite

erectus sanctae Mariae in Turri. Ibi sedet dominus

graduum ante porlas Papa in


,

sede sua circumstanlibus episcopis


ct

et

Cardinalibus diaconis
electus Imperator
laicis

ceteris ecclesiae
et

ordinibus.

Tunc

cum

coniuge

oranibus baronibus suis clericis et

osculatur

pedes domini Papae. Et Regina in partem


ducloribus suis recedente
,

cum

supradictis

Eleclus iurat fidelitatem doraino

bunc modum. In nomine domini nostri Iesu Christi ego N' Rex et futurus Imperator Romanorum promitlo spondeo polliceor atque per haec evangelia iuro coram
Papae
in
,
,

Deo
tibus

et

heato Petro
,

aposlolo tibi 'N- beati Petri aposloli


tuisque successorihus canonice

vicario jidelitatem
,

inlran

meque a modo prolectorem ac defensorem fore huromanae ecclesiae et vestrae personae vestrorumque iusce successorum in omnibus ulilitatibus in quantum divino fulsecundum scire meum ac posse sine tus fuero adiutorio fraude et malo ingenio. Sic me Deus adiuvet et haec sancta
, , , , ,

evangelia. Ibique camerarius domini Papae


cipit sibi

elccti

pallam ac

babendam.
tcr
,

Deinde quaerit ab eo dominus Papa

si vult

habere
di-

pacem cum
Papa
dicit
:

ecclesia
et

coque
tibi

ter

respondente
,

volo

doininus

ego do
et

pacem

sicut

Dominus dedit
et

scipulis

suis.

Osculaturque frontem eius


,

mentuin

rasus

enim esse debet dominus Papa


,

ambas genas
ab eo
;

poslremo

os.

Tunc surgens
dicit
:

ter queril

si velit

esse fdius ecclesiae.


et

Et

illo

ter

respondente, volo

dominus Papa
et miltit
,

ego
,

te recipio ut Jilium ecclesiae

eum sub manto ct ille osculatur pectus domini Papae et accipit eum per dexteram manum ct cancellarius eius sustentat eum a sinistra.
;

Electus vero ducitur per dcxteram ad archidiaconum domini

Papae

et

sic

intrat per

portam aercam

clericis ber.ti
,

Petii

Deus Israel usque ad portam argentariam. Ibi dimiltit eum dominus Papa orantem. Quem lento subsequitur gradu Regina cum supradictis ducantantibus benediclus dominus
ctoribus suis usque ad supradictam

portam argenteam. Electus


episcopus albanensis de-

vero completa oratione

surgit

et

20O
oant.it

ORDO PRISCUS nO.MANUS

super eum hanc primam orationem. Deus in cuitts matiu corda sunt Regum inclina ad preces luunilitatis nostrae
,

aures misericordiae tuae

et Principi
,

nostro famulo tuo 'N'


consiliis

regimen appone sapienliae ut haustis de tuo fonte et super omnia regna praecellat. tibi placeat
,

Postea
elericis

dominus Papa ingreditur ecclesiam

beali

Pelri
,

eiusdem ecclesine cantantibus responsorium Petre


,

amas me. Quo completo


sedet iu sedc sibi

dominus Papa benedicit. Deinde praeparata in dextera parte eiusdem rotae.


all)anensis .episcopi
, ,

Completa oratione

ingreditur Electus et
,

sedet in praedicla sede


cliMliacono binc inde
tibus
,

archipresbytero Cardinalium
,

et ar-

cum dedncentibus
facit

et iuxta

eum

seden-

domino Papae in scrutinio in bunc modum seplcm episcopis sedentibus ad dexteram eius sccundum ordinem suum episcopi teutonici sedeant ad dexteram Electi
ut doceant qualiter dcbeat

respondere. Domiuus Papa

scrulinium

Cardinales et ceteri ordines ecclesiae sedeant. Dominus Pa-

pa

dicit.

Antiqua sanclorum palrum


pit ut quisquis eligilur

institutio docet et
,

praeci-

ul

praeesse debeat

diligentissime
,

examinclur cum omni caritate de fide sanctae Trinitalis de diversis causis vel moribus qui suo regimini congruunt secundum apostolicum dictum manum cito nenuni imposueris et ut eliam is qui ordinandus est antea erudiatur qualiler eum i/i ea praelatione constitutum
et inlerrogetur
,

oporteat conversari

ut excusabiles

sint qui ei

manus im-

ponunt.

Eadem
,
,

itaque auctoritate et praeceplo interroga,

mus
vitio

te

dilectissime fli

caritate sincera si
est
.-

omnem pru,

dentiam tuani

quanlum tua capax

mancipare volueris ? Picspondet omnibus obedire et consenlire. Interrog. Vis mores tuos ab oinni malo temperare Domino adiuet quantum poteris
, ,

nalura diiuno serila toto corde volo in

vanle
volo.
11.

ad ornne bonum

comiiiutare

? Pv.

In quanlum possuni

Interrog.

Vis sobrielatcm cum Dei auxilio custodire


,

In quantum possuin
,

volo. Int. Vis

cipari negotiis
te

ct

litcris

turpibus esse alienus


?

humana
Int.

permittit fragilitas

manquanlum R. In quantum possum


sempcr
divinis
,
,

volo.

Vis liumilitatem et patientiam in temet

ipso

cu-

AD CORONANDr,Vf IMPKRATOREM.
stodire
,

23

et alios

ad hoc
et

inclinare

R. In

quantum possum
?

volo. Int.
vis esse

Pauperibus

peregrinis omnibusque indigentibus

propter nomen

Domini
:

affabilis et misericors

R.

haec omnia et cetera bona tribuat tibi Dominus et custodiat te atque corroboret in omni bono. Et respondcnt ornnes amen. Credis secundum intelligenliam tuam et capacilalem sensus tui sanclam Trinitatem Patrem et Filium et Spiritum sanclum itnum
Volo. Et dicat dominus Papa
,

lotamquc in Trinitate deilatem coessenlialem coaelernum coomnipotentem uniusque voluntatis crealorem omnium creaturapotestatis el maiestatis ritm a quo omnia et in quo omnia qttae sunt in caelo et
Deitm omnipolentem
,
,

in lerra visibilia et invisibilia


]nt.

R. Assentio
in

et ita

credo.

Credis singulam qtiamque

sancta Trinitate perso


et

nam unum Deum verum plenum


Int.

perfeclum

R. Credo.

Credis ipsum Dei Jilium verbum Dei aeternaliter natttm


,

de patre

consubstantialem

coomnipotentem et coaequalem
temporaliter natunt de Spiritu
,

per omnia patri


sancto ex

et divinitate

Maria semper virgine cum anima rationali duas /labentem nativitates unam ex patre aeternam alteram ex matre temporalem Dettm verum et hominem verum
,
,

proprium

nalura atqtte perfectum non adopli vum neqtie phantasticum unicum et unitm Dettm ftlium Dei in duabtts naluris sed in ttniits persunae siitgttlaritale impassibilem et immorlalem divinilate sed in humanitate pro nobis et pro nostra salute jiassttm vera carnis passione et
in tttraque
, ,

sepullum

et

resurgentem a mortuis die terlia


,

vera carnis

quadragesimo post resurrectionem cum et anima ascendisse in caehtm et sedere ad dexleram Dei patris ttnde venturus est iudicare vivos et mortuos et reddere unicuique secundum opera stta sive bona fuerint sive mafa? R. Assenlio et per omnia credo. Int. Credis etiam Spiritum sanctum plenum et perfeclum veramqtte Dettm ex Patre et Filio procedentem coaequalem et coessentialem ct coomnipotentem et coaeternum per omnia Patri et Filio ? R. Credo.- Int. Credis hanc sanctam Trinitatem tiou tres Deos sed unum Deuin omresurrectione
die

carne qua resttrrexit

nipotentem

aeternum

invisibilem

et

incommulabilem

R.

232
Credo.
Int.

ORDO PRISCUS ROMANUS

Credis sanctam eatholicam et apostoHcam unam in qua unum datuf baptisma et vera esse veram eeclesiam
,

omnium remissio peccalorum? R. Credo.


etiam

Int.

omnem haeresim
?

extollentem se adversus

Analhemalizas sanctam

ecclesiam catholicam

R. Anathematizo. Int. Credis etiam


,

veram resurrectionem eiusdem carnis quam nunc gestas et vitam aeternam ? R. Credo. Int. Credis etiam novi et veteris testamenti legis et prophetarum et apostolorum unum esse auctorem Deum et dominum omnipotentem? R. Credo. Et dicatur ei Jiaec Jides augeatur a Domino ad veram et ad aeternam bealitudinem dilectissime in Christo Jili. Et respondeant omnes amen. Tunc vadit dominus Papa ad secretarium et induit se
:

pontificalihus indumentis usque ad dalmaticam


sedet.
d;it

qua indutus
,

Interim episcopus portuensis in medio rotae medianae


,

hanc orationem super electum. Deus inenarrabilis

au

ctor

mundi

et cetera sicut in

unctione Regis. Finita oralione

vadit electus ad

chorum
lolo

sancti Gregorii
et

cum
,
;

praedicto Car-

dinalium archipresbytero
gistris
uti
et

archidiacono

quibus quasi raaet

debet in

officio
,

uuctionis

induunt eum
(i)

amictu

alba et cingulo
,

et sic

deducunt eum ad dominum

Pap.im
cedit
ei

in secrelarium

ibique facit
,

eum clericum
pluvialcm
,

et con,

tunicam

et
,

dalmaticam

et

et
,

mitram

ca-

ligas, et sandalia
stat ante

quibus utatur

in

corona sua

ct sic

indulus
,

dominum Papam. Verum completo


ad portam argenteam
,

scrulinio

exit

ostiensis episcopus

ubi Regina

cum

iu-

dicibus et baronibus suis praestolatur

et

decantat super eam


et origo

hane oralionem. Oinnipolens aeterne Deus fons


nitatis
,

bo-

nequaquam reprobando averlis sed dignanter comprobando potius eligis et qui infirma mundi eligcndo quaeque fortia confundere dequi feminei sexus fragilitatem
,

crevisti
in

quique aelernae gloriae virtutisque tuae triumphum


Iudith feminae
, ,

manu
,

iudaicae plebi de hoste saevissimo

resignare voluisti

respice

nostrae
(ij

et

supcr hanc

quaesumus ad preces humilitalis fanudam tuam 'N' quam supplici

dutus

Hinc imperatores Sigisnmndus Conslanliae dalmatica inFedericus tertius Roniae slola ornatus evangelium can,

tareruut in missa ponlificali.

AD COROXANDVM IMPERATOREM.
clevolione in
,

233

multiplica

Reginam eligimus beneclictionum tuarum dona eamque dextera tuae potentiae semper et ubi,

que circumda
tecta
,

ut verbo muniminis tui undique firmiter pro-

visibilis

seu invisibilis hostis nequitias triumphanter


;
,

expugnare valeat et una cum Sarra atque Rebecca JLia et Rachel beatis reverendisque feminis fructu uteri sui foecundari seu gratulari mereatur ad decorem totius regni statumque sanctae Dei ecclesiae regendum nec non protegendum. Per Christum dominum nostrum qui ex inteme,

rato beatae Mariae virginis utero nasci visitare et renovare hunc dignatus est viundum qui tecum vivit et regnat
, ;

Deus

in unitate
,

Spiritus sancti per immortalia saecula sae,

cidorum
militer

amen. Qua oratione completa


iusserit
,

libus presbyteris cui prior praeceperit,

et
,

unus cui arcbidiaconus

unus de Cardinade diaconibus siReginara deducant

usque ad altare sancti Gregorii

ibique expectet doneo do-

minus Papa cum sua processione exeat. Completis igitur omnibus supradictis

ministri

induant

dominum Papam
Electus
eius

planeta et palleo

et

imposita mitra propost quem vadat quem sequatur uxor


;

cedat, ordinibus de

more praecedentibus
,

cum
cum

supradictis ductoribus suis


Petri.

usque ad arcam beali


scbola
,
,

Tunc
,

primicerius cantat ins-ilet.

troitum

et

kyrie eleison

et

Dominus Papa

ascendit ad altare

bus

et incensat

post confessionem dat pacem diaconipost incensum ascendit ad sedem. Electus


et

vero inter haec et uxor eius prosternuntur anle arcam beati exuitur Petri et arcbidiaconus facit litaniam. Qua finita
,

solo pluviali dimisso. Episcopus ostiensis ungat

bracbium dex-

trum de oleo exorcizato


,

et inter

scapulas

et dicat.

Domine
,

Deus omnipotens cuius est omnis potestas et dignitas te ut supplici devotione atque humillima prece deposcimus huic famulo tuo prosperum imperanti dignitatis concedas
,

ut in tua dispositionc constituto ad regendam effectum ecelesiam tuam nihil ei praesentia officiant futuraque non
,
,

obsistant
sibi

sed inspirante sancti Spiritus tui dono populum


,

subditum aequo iustitiae libramine regere valeat


te

et in

omnibus operibus suis


cere contendat. Per

semper timeat

tibique iugiter pla-

Dominum

etc. Sequitur oratio.

Deus Dei

2 34
filius

ORDO PRISCUS ROMANUS


Iesus Christus
,

qui a Patre oJeo exullalionis unclus


suis
,

est

prae participibus
;

ipse

per pracsenlem sacri unguiinteriora cordis tui pe-

minis infusionem Spritus paraclili super caput tuum fuiulat

benedictionem
netrare faciat
visibilia

eandemque usque ad
;

qualinus hoc
,

visibili et tractabili

dono in-

percipere
,

et

temporali regno iustis moderaminibus


,

executo
in

aeternaliter

sine peccato rex

cum eo regnare merearis qui solus regum vivit et gloriatur cum Deo Patre

unitate eiusdem Spirilus sancti.

Post regis unctionem sequitur benedictio Reginae ante


altare.

Deus qui
;

solus habes
,

immortalitatem lucemque haet

bitas inaccessibilem

cuius prudentia in sui dispositione non


,

fallitur

qui Jecisti quac futura sunt

vocas ea quae non


,

sunt

qui superbos aequo moderamine de principatu eicis

atque humiles
misericordiam

dignanler

in

sublime provehis
,

ineffabilem

tuam supplices exoramus ut sicut EslJier reginam Israel causa salutis de caplivitatis suae compede solutam ad regis assumi thalamum regnique sui consortium transire fecisti ita hanc famulam tuam N' humilitalis no,
m

strae benedictione

chrislianae plebis gratia saJutis

ad

dignam subJimemque Regis nostri copujam regnique


ticipium misericorditer transire concedas
,

sui par-

et ut regaJi foe, dere coniugii semper maneat pudica proximam virginilati paJmam continere qucat tibi Deo vivo et vero in omnibus
,

omnia iugiter placere desideret et te inspiranle quae tibi pJacita sunt toto corde perficiat. Per dominum nostrum lesum Christum. Sacri unctio olei in pectore Reginae Spiritus sancli gratia JiumiJilatis nostrae officio coet super
,

piosa descendal

ut sicttt

leriali obJita pinguescis exterius

manibus nostris indignis oleo maita eius invisibiji ungui, ;

mine deJibuta

impingttari merearis inlerius

eiusque spiriillicita
,

tuali unctione perfectissime

semper imbuta

et

de-

chnare tota mente ct spernere discas seu valeas et ulilta auimae tuae iugiter cogitare optare atque operari queas auxiliante domino nostro Christo qui cum Patre et eodem Sprttu sanctv vivit et regnat Deus in saecula saeculonnn
, ,

amen. Post

Iiae

dominus Papa descendil


,

a sede

et vadit
;

ad

altare sancti Mauricii

sequente Elccto et Regina

et

domino

AD CORO>'ANDUM 1MFERATOREM.

^3j
sex epi-

Papa

stante super limen in ialroitu altaris


in

Electus stet ante

eum

medio rolae

ad cuius dexteram
oflicio

slet

Regina

scopis palatii laleranensis in rotis quae ibi positae sunt cir-

cumslantibus
viente.

septimo

in

altaris

domino Papae ser


Pelri
et

Tunc
Electi

oblationarius (i) prior et secnndus sumant coet

ronas

Reginae de

altari

sancti

ponant

super altare sancti Mauricii.


Electo et dicat. Accipe

Tunc dominus Papa


,
,

det anulunt

anidum

signaculum videlicet san-

ctae Jidei

soliditatem regni

augmentum potenliae
,
,

per

cjuem scias triumphali potentia liostes repellere

haereses

destruere
cuius est

subditos coadunare

et catholicae Jidti perseve-

anulum datum. Deus omnis potestas et dignitas da famulo tuo proin qua te remunerante sperinn suae dignitatis effectum permaneat semperque teneat tihique iugiter placere contendat. Per etc. Hic cingit eum gladio , el dicit. Accipe
rahilitati connecti.

Per

etc. Oratio post


,

gladium cum Dei benedictione


tuos valeas

tibi

collatum

in

quo per

virtutem Spirilus sancti resistere et eicere omnes inimicos


et cunctos sanctae Dei eeclesiae adversarios regnumque tibi commissum tutari atque protegere castra Dei per auxilium invictissimi triumphaloris domini nostri lesu Christi qui cum Patre in unitale Spiritus sancli vivit
, , , ,
,

amen. Oratio post gladium. Deus qui providentia tua caelestia simul et terrena moderaris propitiare christianissimo Regi nostro ut omnis hostium suorum forliludo virtute gladii spirituali frangatur atque illo pugnante penilus conteratur. Hic coronetur. Tunc arcbidiaconus accipiat coronam de altari sancti Mauricii et porrigat domino Papae quam cnui dominus Papa posuerit super caput Electi, dicat hanc orationem. Accipe signum gloriae in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti et spreto
et

regnat in saecula saeculorum

anliquo hoste sprelisque contagiis omnium vitiorum

sic iu,

dicium et iustiliam diligas


aeterni regni
silio

et ila

misericordiler vivas
in

ut

ab ipso domino nostro Iesu Chrislo

consortio sanctorum
etc.

coronam

percipias.
,

Qui cum Patre

Impo-

coronae super capul Reginne


In margine

quam cum imponit domi-

(i)

secundum antiquam consuetudinem loquitur

2 36

ORDO PRTSCUS ROMANUS


,

nus Papa super caput eius, imponant manus septem episcopi et dicat dominus Papa alta voce. Accipe coronam regalis
excellentiae
,

quae

licet

ab indignis

episcoporurn tamen

ma-

nibus capili tuo imponitur.


est et

Unde

gemmis redimita

ita

haec exterius auro tu interius auro sapienliae virvelut


;

luliimque gernmis decorari contendas

quatinus post occa-

sum huius saeculi cum prudentibus virginibtts sponso perenni domino nostro Iesu Christo digne ut laudabiliter occurras ianuamque caelestis regni cum eodem ingredi merearis qui cum Deo Patre et Spiritu sancto vivit et regnat Deus per
,

amen. Hic det dominus Papa Accipe sceptrum regiae polestatis insigne virgam scilicet rectam regni virgam virtutis qua sanctam ecclesiam populumque cltrite ipsum bene regas stianum tibi a Deo commissum regia virtute ab improbis dejendas pravos corrigas rectos pacifices et ut viam
injinila

saecula saeculorum
et dicat.

sceptrum imperii
,

rectam tenere possint tuo iuvamine dirigas quatinus de tempoi ali regno ad aeternum pervenias ipso auiuvante cuius regnum et imperium sine Jine permanet in saectda saeculorum amen. Oratio post datum sccptrum. Omnium Domine Jbus bonorttm cunctoriimque Deus instittttor profectuum tribue qttaesumus Jamulo ttto 'IV' adeptam bene regere dignitatem et a te sibi praestitum honorem corroborare dignare ; honorijica etim prae cunctis regibtts terrae ,
,
,

uberi ettm benedictione locupleta


stabilitate consolida.

et

in

solio
,

regni Jlrma
ei

Visila

eum

in

sobole

praesta

pro,

lixitatem vitae

in diebtts eius

semper oriatur

iuslitia

ut

cum iucunditate

et laetitia aelerno glorietur in regno.

Per
ad

Dominum
altare

elc.

Post haec dominus Papa

cum
,

suis ministris

bcati Petri revertitur.

Tunc

prae/ectus urbis el primi-

cerius

iudicum

deducant Imperatorem

Imperatricem
in

vero
locis

praefectus stabuli et secundicerius


stiis

iudicum. Quibus

iam stantibus

domiuus Papa
elc.

incipit gloria in excelsis


dicil

Deo. Et schola respondet. Deinde

hanc orationem Detts

regnornm omnium
palatii

Qua

finita

archidiaconus

cum

celeris

diacouibus

et

primiccrio ct subdiaconis inter cruceni

et altare incipit

has Jaudes

Exaudi

Chrisie. Scbola lunc

cum

notariis in

chor respondet: dotniuo nostro 'N' a Deo decreto

AD CORONANDUM IMPERATOREM.

23^
ter.

summo
dicit

Pontifici et universali

Papae
:

vita.

Et hoc

Ilerurn

archidiaconus

cum

cantantibus simul.

Exaudi
et

Christe.

Et schola cuin notariis respondet

clomino nostro a

Deo
;

cotri-

ronato magno

et pacijico

Imperatori vita

victoria

bus vicibus exaudi Christe. Dominae nostrae -N- cius coniugi excellentissimae Imperatrici vita tribus vicibus item
;

exaudi Chrisle respondetur


idco vita et victoria
;

Exercitui

Romanorum

teuto-

tribus

vicibus item. Salvator mundi.


;

R. tu

ter item. Sancte Michael. Sancte Gabriel. R. tu illos adiuva ter. Sancte Raphael. R. tu illos adiuva ttr. Sancte Petre. R. tu illos adiuva ter. Sancte Paule. R. tu illos adiuva
:

Respondetur
illos

tu

illos

adiuva

adiuva

ler.

ter.

Sancte Iohannes. R. tu
illos

illos

gori. R. tu

adiuva

ter.

adiuva ter. Sancte GreSancte Maurici. R. lu illos


;

adiuva

ter.
,

Sancte Mercuri. R. tu
Christus regnat
,

illos

adiuva

ter.

Chri-

stus vincit
alii

Chrislus imperat. Respondeut


vincit.

similiter ter.

Spes nostra. R. Christus


vincit.

Salus no-

stra.

R. Christus
noster. R.

Vicloria noslra. R. Christus vincit.

Honor
hilis.

Christus vincit.
vincit.

Murus noster inexpugnavincit.

R. Christus

Laus nostra. R. Christus


vincit.

Triumphus noster. R. Christus


et

Principi laus honor


,

imperio per immortalia saecula saeculoruvi


finita
,

amen. Hac

laude

legitur epistola
el

et

canlatur graduale et alleluia.

Post

quem Imperator

Imperalrix deponunt coronas.

Tunc
,
,

lcgitur

evangelium. Post quod Imperator depoait gladiurn

et ascendit

ad sedem domini Papae

Imperatrice sequenle

et

offert

gillatim vero Imperator

domiuo Papae panem simul et cereos et aurum. Sinvinum Imperatrix aquam de quibus
,

debct ea die
loca
sua.
,

fieri

sacrificium.

Quibus

finitis
,

revertuntur ad
extrab.it

Cum
et

aulem praefalio

incipit

Imperalor
dicitur

pluviale

induitur manto proprio.

Cum

pax Do,

mini
ct

ascendit ad

Imperatrix

cum

communicandum indutus proprio manto eo. Et accepta communione iterum redeunt


,

ad loca sua. Finila vero missa

accedat ad Imperatorem co,

mes

palalii

et discalciet
,

eum

sandaliis et caligis

et calciet
,

eum
ptis

ocreas imperiales

el calcaria

sancti Mauricii

et

acce-

coronis sequantur
,

dominum Papam pergenlem ad equia supradictis

tandum

deducli

usque ad equos

ductoribus.

2 38

OBDO PRISCUS

P.O.MA.MS
,

Cum

dominus Papa venerit ad equum


,

Imperator teneat sta-

pham [r)j et coronetur cum suis ductoribus eum


Clerici urbis

et inlrel in

processionem. Imperator

sequatur. Imperatrix vero

cum du-

ctoribus suis sequatur Imperatorem. Ceteri barones sequantur.

omnes

sicut soliti sunt

laudes faciant per loca

sua. Iudaei simililer iu loeo suo.

Coronetur civitas, campa,

nae sonent omnes. Camerarii imperatoris praecedant

et se-

quantur nummos proicientes


dialur.

et

equitanlium
,

iter

Cumque

pervenerint ad ascensoriuni
foras

non impeprior Cardina-

lium
est
,

sancli

Laurentii

et ceteri

muros incipit laudes sicut mos respondent. Quibus finilis Imperator descen,

stapbam domino Papa descendente, deposita prius corona. Deinde ducitur domiuus Papa ab Imperatore ut inde et praefecto urbis usque ad cameram maioris palatii
dit
,

et tenent

separentur. Imperalrix vero deducitur a primicerio et secundicerio iudicum

usque ad cameram Iuliae imperatricis

in

qua

cum episcopis et ceteris baronibus suis. Camerarii Imperatoris cum camerario domini Papae dent presipsa comedere debet

byterium omnibus ordinibus sacri


ratore in camera pausantibus.
tor

palatii

Pontifice et

Impe-

Quo
,

peracto comedat Imperain


locis suis sedenti-

ad dexteram domini Papae


,

ceteris

bus. P'inito prandio

surgat unus ex diaconibus

quem
,

arcbi-

diaconus iusserit

et legat

lectionem

qua perlecta

surgant

canlores et cantent quod soliti sunt. Finito cantu surgant omnes cum benedictionibus. Dominus Papa redeat ad cameram suam Imperator ad cameram Iuliae.
,
,

Eleclus descendens de

Monte-gaudii

(2)

et

veniens ad
%

Ponlicellum

iurat

hoc sacramentum Romanis. Ego

twus

imperator iuro

N' fume servaturum Romanis bonas consuevoluil eliara


recusavit.

(1)

Ila pie

se

gerere

Paulus II. pontifex T. I. p. 267.


(2)

modeste

Federicus III. imp. , sed Apud Mabill. mus. ilal.

Apud eundem

Cincii codicera
:

cipum Alamanniae

legitur

dominus Papa
,
:

ratori in Montem-gaudii feros cum bandis elc. Et mox

i^5. in iuramento Priumisit obviam impequi et Mons-malus dicilur signif.


,

duo iu.rla priorum Imperalorum consuetudinem iuramenta unum iuxta Ponticellum alterum ante porlam porlicus Romanorum populo fecit Im,

peralnr.

AD CORONANDUM IMPERATOREM.
tudines
et
,

'a3()

et

frmo

chavtas

tertii

geneiis

et libelli sine

fraude

malo ingenio. Sic Deus me adiuvet et haec sancta evangelia. Et ad portam Collinani similiter iurare debet in gra;

dibus sancti Petri similiter.

IUSIURANDUM FEDEIUCI

II.

IMPERATORIS.

Ex eodem
exscribere

Cincii camerarii codice fol. 161. placet heic

iurisiurandi quod Federicus II. lm pcrator Honorio III. Papae obtulit per diploma anno 1219, quod deinde altero diplomale anno 1221. confrmavit. Deest enim hoc monumentum inter illa quae Card. Borgia collegit in hist. domin. temp. Sedis ap. in utraque Sicilia. Est au tem diploma multo certissimum siquidem ulrumque hoc Fe-

formulam

derici iusiurandutn diserte


in bulla

commemorat Innocentius IV. PP.


,

damnalionis eiusdem Imperaloris

edita in concilio
I.

lugdun. apud Labb. Concil. T. XI. part.

p. 6^0.

In
slus

uomine sanctae
et

et

individuae Trinitatis

amen. Ego Fepatri

dericus secundus Dei gratia

Romanorum

rex semper auguet

rex Siciliae

tibi

domino meo sanctissimo

karissimo Honorio Papae tertio tuisque Successoribus et


clesiae
,

Ec-

romanae praesenlibus subscriptis principibus imperii spondeo polliceor promitto et iuro quod et nobilibus omnes posscssiones honorcs et iura romanae Ecclesiae pro posse meo bona fide protegam et servabo. Possessiones autem quas Ecclesia romana recuperavit liberas el quielas sibi di,
,

mittam
Hiitem
ct

et

ipsam ad eas retincndas bona fide iuvabo. Quas


recuperavit
,

nondum
et

adiutor

ero ad recuperaudum

recuperatarum secundam posse


;

meum

ero sine fraude desine difil,

feusor

quaecumque ad manus meas devenient,

cultate restituere procurabo.


est a

Ad

has pertinet
,

tota terra

quae
,

lladicofano

usque Ceperanum
,

Exarchatus Ravennae
,

Pentapolis, Marcbia auconitana


comitissae Matbildis
terris
,

Ducatus spoletanus

Terra

Comitatus Bruteuorii cuni adiacentibus


privilegiis

expressis in mullis

Imperatorum
,

tempore

Eoduici.

Has onmes pio posse raeo restituam

ct

quiele di-

2qO
,

iUSIUKASDl FEDEKICI

II.

IMP.

mittam cura omni iurisdictione districtu et honore suo. Verumtamen cum ad recipiendain coronam imperii vel pro ne,

ab apostolica sede vocatus accessero de jnandato summi Ponlificis accipiam procurationem ab eis.
cessitatibus Ecclesiae

Adiutor^etiam ero ad retinendum

et defendendum Ecclesiae romanae regnum Siciliae. Tibi etiam domino meo Honorio Papae et Successoribus tuis omnem obedientiam et honorifi-

centiam exhibebo

quam

devoti et catholici Imperatores con-

si propter negotium meuin romanam ecclesiam oportuerit incurrere guerram subveniam ei sicut necessitas postulaverit in expensis Omnia vero supradicta tam iuramento quam scripto firmabo cum imperii fuero coronam adeptus. Principes autem imperii et no,

sueverunt sedi aposlolicae exhibere. Et

biles

coram quibus iuravi


,

hii

sunt

Henricus argentinus
,

cpiscopus

Henricus basiliensis episcopus


,

abbas sancti Galli


,

Hugo abbas morbacensis


baldus dux Lotharingiae

Golfradus abbas de Wicziburc


,

Ti-

dowicus de Wirtiberc
ricus de Niffen
,

comes Egeno de Urahc comes Locomes Everardus de Helfinsten Hen,


,

et

quam

plures

alii.

Actum apud Hagenowem

anno dominicae incarnationis millcsimo ducentesimo nonodemense septembri , indictione octavacimo


,

Mox fol.

162.

idem diploma repetitur


,

diversis
;

tamen

initio et

clausula

prout heic subleximus


in

nam
,

brevis

cuiusdam periochae

medio omissio

librarii incuria accidit.

Federicus divina favente clementia

Romanorum

imperator
faci-

augustus

et

rex Siciliae. Per praesens scriptum

notum

quod nobis existentibus anno praeterito in mense septembri octavae indictionis apud Hagenowem fieri fecimus quoddam scriptum ad mandatum kajissimi in Christo patris domini nostri sanclae romanae Ecet nuntiorum eius quod continebat clesiae summi Pontificis in nomine sanctae etc. ut supra. Nos autem prae oculis haraus tam praesentibus
futuris
, ,

quam

bentes dilectionis
noster

et gratiae puritatein

quam

praedictus pater

summus

Pontifex in nostta promotione laudabiliter di,

noscilur habuisse

et

quod de bono

in

melius ad exaltatio-

IUSIUIUNDUM FEDEr.ICI
neni nostram intendit, scriptum

II.

IMV.

J.^1

ipsum sicut coutinelur su-

perius confirmamus et volumus ab omuibus obsevvari. t ad maiorem securitatem praesens scriptum fieri fecimus , bulla

aurea tvpario uostrae maiestatis impressa

formatum. Datum
,

Capuae post curiam sollempniter celebratam


iucarnalionis millesimo "CC- vigesimo primo

anno dominicae mense ianuario


,

indictione nona

et

anno imperii

nostri

primo,

feliciter.

Amen.

CXXXVIIII.

BEXEIHCTUS

-V-

B
in

enedictus quintus coepit anno Doniini -dcccc-lxi.

quadam vero chronica

dicitur -lxiu- Sedit mensi-

bus -ii- Vacavit sedes diebus -xx- Hic vivente Leone papa a Romanis pontifex eligitur ; propter quod imperator

Otho primus cum

Romam
,

obsedisset, traditur

Beuedictus a Romanis imperatori qui ipsum deposuit

Leone restituto in papatum Benedictus cxul iu Saxoniam mittitur ibiquc moritur et in Ilnmburch sepelitur. lu quadam vero chronica dicitur quod ia carcere strangulatus sit ab Othone imperatore.
et
, ,

CXL. LEO

-VIII-

JUeo

octavus coepit anno

Domini
-lxv-

dcccc-lxu-

in
i,

qua-

dam
sibus

vero chionica dicitur


-iiii-

Sedit auno

mensta-

\ acavit sedes diebus -vn-

Hic Lco papa pro,

pter
tuit

Komauorum
ut nullus

malitiam qui suos intrudebant


fieret nisi

Papa

de assensu imperatoris.
a

Ilic (i)

etiam Lco papa donationes iactas


,

Iustiniano
,

imperatore
clesiae

Ariperto rege
in

et

Pipino
,

et

Karolo

ec-

romanae

rcgno

Italiae
,

Othoni imperatori
ut

remisit eiusque sueeessoribus


(i)

ita

regnum

italicum

In codicis margine aduotalur

sequentia sumi ex chrouica

SicarJi.

16

a^a

leo
,

-viii.

Idem Oihonem

ab invasoribus liberarent ae perpetuo tuereutur filium Othonis coronavit.


CXLI. IOHANNES

(i).

'XIII-

I ohannes

clecimus tertius natione narniensis coepit an-dcccc-lxiii


,

no Domini
des diebus

vel ut in alia clironica -Lxmi-xi,

Sedit annis -vn.xiii-

mensibus

diebus -xv Vacavit sc-

Hic a Petro urbis Romae praefecto


,

compreliensus
trusus
tis
,

est

et

in castellum sancti Angeli de-

deinde in
-ix-

Campaniam

exul missus. Sed exple-

mensibus
,

cum

diebus

xxvm- reversus

est

Ro-

mam

et

de persecutoribus eius ab Othone imperato-

re supplicium

sumptum
,

fuit.

Nam
,

nobiles urbis quos


alios

culpabiles invenit

alios

trucidavit

laqueo su-

spendit

quam

plures vero in exilium ad Saxoniac vel

Sardiniac partes transmisit.

CXLII.

benedictus

-VI-

JlJenedictus sextus natione romanus coepit auno

Do-x-

mini -Dcccc-Lxxii', sed


Sedit anno
-i,

iu

quadam chronica
-vi.

dicitur -lxvii.

mensibus

Vacavit scdes diebus

Hic captus

et

in castellum sancti Angeli retrusus

s.trangulatus est a Cincio

Theodorae
DOMNUS.

filio.

CXLIII.

'ominus D,

qui

in

alia

chronica
,

scribitur

Domnus

coepit
(1)

anno Domini

dcccc.lxxiii-

vel ut alia chronica


fuit
,

jNcque Leo .vni. legitimus papa

ueque haec bono,

ruiu Ecclesiae romanae concessio imperatori veritate ulla nilitur


ut iam demonstrarunt

princeps

summi apud Samlinium Baronius ad annum .dcccc.lxiv.


viri

quorum

cst

DOMITUS.
lxix-i,

2.f 3

mensibus -viSedit amio Otho primus huius nominis imperator cum xxxviannis tam apud Teutouieos quam apud Romanos immoritur ; cui secundus Otho filius eius sucperasset
x,

Vacavit sedes diebus

cessit

anno Domini

-dcccc lxxiiii-, imperavitque annis

x-

CXLIIII.

BOXIFACIUS

-VII-

JDonifacius septimus coepit anno Domini -dcccc-lxxv


in

quadam vero chronica scribitur -lxxi- Sedit anuo i-, meuse dicbus -xn- Yacavit sedes diebus xx- Munc Romani strangulato Benedicto sexto Papam fecerunt.
i, ,

Qui poslea non sancti Petri omnibus


proficere
los eruit
;

valens in urbe subsistere

depraedatis

pretiosis fugit Constautiuopolim.

Tandem Romam cum magna


non
posset
,

pecunia reversus

cum

Iohanni diacono Cardinali ocuest (i).

et ipse

deinde subito extinctus

CXLV. BE^EDICTLS

VII-

JLJekedictus septimus natione romanus coepit anno Doraini

-dcccclxxv vel
lxxiiiiv-

-lxxvi-

in
-ix-

quadam vero chronica


,

dicitur

Sedit annis

mensibus

vi-

Vacavit

sedes diebus

Anno Domini
a a

-dcccclxxv- rex Anglo-

rum Eduardus
martyrii

noverca sua ut dicunt dolo occisus

palma

tempus Otbo imperator


convenientes super

Deo donari promeruit. Per idem et Lotharius rex Francorum

Carum fluvium
,

pacificantur datis

invicem sacramentis
iurat.

et

Lotharius Lothariugiam ab-

(i)

Crudelem huuc
est.

et

praetlonem Bonifaciuin fuisse antipapam,


/

exploratura

CXLVI* IOHANNES

XIIII-

loHANNEsdecimusquartuscoepitan.Domini-Dcccc-Lxxxiii',
in alia chronica dicitur lxxxiiii- Sedit meusibus
x-

ix-

Vacavit sedes diebus

Hic in

castello saucti

Angeli
,

clausus per quatuor menses fame afHictus moritur


sepelitur in Vaticano.
,

et

Otho secundus imperator moritur Romae cuius filius Otlio tertius adhuc puerulus in reguum a priucipibus sublimatur anno Domini
dcccclxxxiiii,

qui imperavit annis

-xix-

CXLVII.

IOHANNES

-XV-

I ohannes

decimus quintus natione romanus coepit audcccclxxxiiii- Sedit

no Domini

mensibus

-iiii-

Vacavit

sedes die uno.

CXLVIII.

IOHANNES

-XVI-

cod. aimis

I ohahites decimus sextus natione romauus coepit auno Domini -dcccclxxxv- Sedit annis -x- mensibus vndiebus -x- Hic fuit iu omnibus * cruditissimus et mul, ,

tos libros

composuit.

Hunc
,

Crescentius palricius urbis

in

tantum cocpit persequi


reliuquere
et in

bem
tios

ut ipsum oporluerit urTusciam migrare. Qui cum nun,

ad imperatorem misisset

a
,

Crescentio hoc perciet ipse

piente rcvocatus est ad

urbem

cum

senatu ad

pedes Papae veniam postulavit. Sicque Papa facta pace

Komae

defunctus

est.

Anno

tertio

Othonis imperatoris
;

Lotharius rex Francorum moritur


vicus filius eius biennio regnat,

corum

filius

Hugonis comitis

quem LudoHunc Hugo dux Franparisiensis cx Aygunde


post
,

sorore Olhonis primi impcratoris

pcrsequi coepit

et

IOHANXES

-XVI-

245

tandcm eo supevato et Porro Ludovico voluit succcdere Karolus


tharii regis et

defancto rcgnum adipiscitur.


frater

Lo-

patruus huius Ludovici


successionc

utpote cui ex

paterna

regnum debcbatur. Contra Hugonem itaque regni usurpatorem insurgit eumque bello perurgens Laudunum urbem capit. Mox Hugo Lauduni cnm obsidet sed secundo obsidionis mense
et avita
,

obsessi prosilientes obsidentium


ipse rex

castra incendunt

et

Hugo plurimis suorum peremptis

turpiter fu-

giens vix evasit.

Post hoc idem Karolus Montcm acutum expugnat ; Suessionem usque vastando accedit ; inde Remos aggreditur, ct Laudunum cum multa praeda revertitur.

urbem Remorum occupat Aripertum quem Hugo praefecerat et quosdam primates capit et Lauduuf relegat. Cernens igitur Hugo quod vincere non posset Karolum consilium habuit cum Ansclmo
Post hoc ipsam
, , ,

proditore vetulo
siliarius

qui
;

episcopus laudunensis et conisque noctu cunctis quiescenti,

Karoli erat

bus Hugoni duci Francorum Karolum tradidit qui vinctus cum uxore sua ductus est Aurelianos carccris
custodiae mancipandus
,

et

quidem
genuit
,

resistente

Hugone

nondum
filios

fuerat inunclus in regem.


,

Dum
illi

manet autcm
uxor sua duos

Karolus in lurri Aurelianis

Ludovicum et Karolum et duas filias Eymcngardcm et Gerbertam et post hoc mortuus est. Eodem anno rex inunctus est Hngo Remis non tamen regni
,

diadematc usus,

et in ipso

anno Robcrlus

filius eius re-

gum

piissimus

de quo inferius prolixius prosequemur.

Ilic deficit

progcnies Karoli magui in regno Fran-

corum. Obiit autem Karolns anno octavo Othonis impcratoris tertii


,

anno Domini
filius

-dcccc-xci-

Successit au-

tcm Karolo Otho

cius

in

ducatu Lothariensi.

2/J6

IOHANNES
filiae

XVI.

Porro

eius nupserunt
,

Lolharingiae
nannetensi
tero.
,

duobus comitibus in regno E3 mengardis quidem Auberto comiti


corniti

Gerberta vero Henrico

de Dnrba-

De progenie Eymengardis
,

processit Baldoinus co-

mes nannetensis cuius filiam Elisabeth Philippus rex Francorum duxit uxorem ex qua genuit Ludovicum qui capta Avinione civitate Provinciae per Arverniam in Franciam rediens apud Monpansier obdormivit in
, ,

liquebit ; cnius filius Ludovicus tandem confossor Domini gloriosus sanctornm catalogo adscriptus regni moderamina su,

Christo

sicut

infra
,

christianissimus

et

scipiens feliciter gubernavit

sicut inferius dicetur

in

quo conslat per iam dictam seriem regnum Franciae ad progeniem Karoli magni fuisse reductum.
EPILOGUS BREVIS rRAEMISSORUM
DE ORIGIINE

REGNI FRANCORUM.

x
lias

rakci origine

troiani

adhuc pagano
eis

ritui

dediti

regnum suum

sicut in
,

praesentiarum cernitur in GalFrancia nominagestis

transtulerunt

quae nunc ab
,

lur, sicut superius dictum est

et

in

Franco-

rum

plenius continetur.

Anno dominicae
rege
filius

incarnationis

cccclxxxiiii- Childerico
,

Francorum mortuo qui


eius ex regina Bas-

Treviros cepit
sina
,

Chlodoveus

regnum fortiler tenuit et ampliavit. Nam Alamanniam sub tributum redegit rege Alamannorum perempto Aegidium clucem Normannorum qui Suessioue regnabat occidit Gudebaldum regem Burguudionum devicit Alaricum regem Gothorum qui To,

iosae regnabat percmit, sieque Neustriam, Austrasiam,

Burgundiam Burgundiam

Franciam Alamanniam Provinciam Vasconiam usque ad Pyrenaeos montes


, ,

DE REGXO FRANCORUM.

2^7

qui Frnnciam et Hispaniam dividunt, suo imperio subingavit. Hic a sancto Remigio cum sibi subiectis baptizatus, ab Anastasio impcratore coronam auream cum

gcmmis
tino

et

tunicam bracleam codicellosque de consu-

latu accepit.

equum suum
,

Hic quadam die bellaturus sancto Marvovit si vinceret. Et cum semel ,


,

secundo
se auxilio

tertio

quarto
,

et
:

quinto misisset

nec equus
est

movere possct
,

dixit

bic Martinus bonus

in

sed carus iu negotio. Huius progenies felici-

ter reguavit

usque ad aunum
a

-d-ccli-

excepto quod per

lxxxvhi-

annos

tempore Cblotarii

et sanctae Batbildis
,

reginae, regibus a solita fortiludine dcgenerantibus

regnum per maiores domus disponebatur. Unde factum


est

ut
,

Pipinus

filius

Karoli Martelli

pater Karoli

magni ex maiore domus inungeretur per Stepbanum secundum papam, ut supra dictum est; qui papa ipsnm
et successores in

regno perpetuo benedixit,

et

omnem

alienigcnam ab invasione regni apostolica auctoritate interdixit. Begnavit autem eorumdem progenies usque

annum Domini -d-cccclxxxy' Tunc Hugo Capetius comes parisiensis dux Francorum contra doniinum suum et consobrinum Lotbaad

ducem iniuste regnnm invasit coutra praeceptmn Papae qui invasores anatbematizavit. Scd quia scriptura (Dan. II. 2!.) de Dco dicit quia ipse immutat
ringiac

tempora

et

transfert regna
igitur

hoc cius iudicio relin-

quamus. Anno
cst

Domini d-cccc-lxxxy- translatum regnum Francorum a progcnie Karlensium in ge,

nealogiam Comitum parisiensium

gnavit Ilugo cognomento Capetius

quorum primus ex Aygunde


,

reso-

rore Otbonis primi imperatoris. Hic fuit filius


nis

HngoOdonis

magui
,

cuius

pater fuit Kobertus

frater

regis

qui

ambo

cognati fucrunt contra

Karolum sim-

^48
plicem
,

DE REGTTO

uensi occidit. Hi duo

quorum Robertum Karolus in bcllo suessioOddo et Robertus fratres filii


,
,

fuerunt Robcrti fortis marcbionis comitis andegavensis

de genere Saxonum a Normannis occisi

ut supra di-

ctum

est.
,

Habuit Otbo imperator


,

filius

Henrici impefuit

ratoris

duas sorores

unam Gebertam quae


,

uxor

Ludovici regis Francorum

et

gonuit duos Karolos.


patris in rogno.
,

Primus

fuit

successor Ludovici

Se-

dux Lotbaringiae cni regnum debebatur ex successione quod Hugo de quo est sevmo invasit. Sccunda soror Otbonis Aygundis uxor fuit Hugonis Parisiorum comitis qui factus dux Francorum sub Lotbario regc genuit
fuit
,
,
,

cundus Karolus de quo nunc agitur

istum

Hugonem

ex eadom.

In gestis sanctorum Ricberii et Galerii legitur

quod

corpora corum
tini

in Flandriam ad occlesiam

beati Ber-

in

castro sancti

Audomari

tunc valde munito


,

metu Normannorum et Dauorum translata fuerunt. Normannis vcro conversis tempore Karoli simplicis corpora sanctorum ad diversa loca timore translala ad suas ccclesias reducuntur. Cum autem monacbi corpora sanctornm Ricberii et Galerii repeterent et mo,

nacbi sancti Bertini auxilio ot potentia fulti Arnulpbi


comitis flandrensis ea reddere nollent
rius in
,

sanctus Gale-

sompnis apparons comili parisiensi commisit


,

ut

Arnulpbo dicerct quod eorum corpora remitteret. Scd cum comcs parisiensis id Arnulpbo intimasset, Arnulpbus id facere superbo animo recusavit. Tandem vero Hugo comes parisiensis minatus fuit Arnulpbo ;
sicque melu Ilugonis comcs fiandrcnsis

corpora sanet

ctorum Ricberii
misit;

et

Galoiii in

tbecis

auro

argento

decoratis ad Monasteriolum castrum regis Franciae reille

verum unumquodque suo monasterio

resi-

FRANCORTJM.
gnavit. Nocte vero sequenti sanctus Galerius in

H^q

som-

pnis apparens Hngoni comiti

dictit

quod

studiose egisti

quae praecepta sunt


bitis in

tibi

tu et successores tui regna-

regno Francorum usque ad sempiternam gelittera

nerationem. Alia

habet usque ad septimam ge,

nerationem. In septima enim generatione


patet et infra patebit,
liae

ut supra
fi-

per matrimonium Elisabeth


flaudrensis de
Pliilippi
,

Baldoini comitis
,

progenie Karoli

descendentis

et regis
,

qui de genere Hugo-

nis descenderat
roli
liac

regnum Franciae ad progeniem Ka,

est

reductum

et illa

progenies mixtim regnat. Iu


,

relatione patenler ostenditur

regni translationem

factam esse per Domini voluntatem.


dictus

ordinavit filium

Hugo vero praesuum Robertum ut regnaret


,

post se in regno

Francorum. Per idem tempus sanctus Adalbertus


,

natione boe-

mus primus episcopus pragensis revelante Deo in Pannoniam veniens sanctum Stephanum primum re,

gem Ilungarorum cum


(i)

multis baptizavit (i). Deinde

Hoc

loco

ubi hungarici regis acl christianam


,

fulem

conversio scribilur

placet diploma allexere

ex Cincio ca-

mcrario f. 168. b. et iterum posteriora tempora perlinet


religiosam pietatem valde
regis
,

f
,

170. a. sumplum , quod etsi ad attamen hungaricorum regum


.

commendat Nimirum
Utique
in

est

Belae III.

dicilurque

datum

atino 1169.

fastis Bela re-

gnum

vidgo exorditur anno 1174; quia tamen Belae aemulus

Steplianus iunior post

pugnam anno
,

amiserat

idcirco fieri potest

ut

1168. patratam regnum ex eo tempore Bela hic

regni sui annos numerare coeperit.


Piivilegium regis Belae super liberlate
ecclesiarum Hungariae.

Bela Dei gralia rex Hungariac, Dalmali-ie

Croatiae

Ramiac
quoquc

Laudemiaeque eadem
scopis
,

gratia

Slrigoniensi

Clr Colocensi arcbiepi,

atquc

aliis

omnibus eorum suffraganeis

praeposilis

2 5o

DE REGKO
et

ad Polonos

Boemos transiens

eos in fide confir-

mavit. Et post Prussiam ingreditur, ubi fidem praedicaudo martyrio coronatur. In quadam vero chronica
dicitur

anno Domini

-dcccc-lxxxv. Post hos dies

Hugo

Arnulphum
bina
,

filium Lotharii regis

Francorum

ex concu-

archiepiscopum remensem deponi


totius

fecit
,

per syneo

odum

Franciae ibidem congregatam


,

quod

universis regalibus

nec non omnibus


,

ecclesiasticis personis in prae-

dictis archiepiscopatibus constitutis

tara praesentibus

quam

futuris

in

perpetuum. Iustum
,

et rationi

consentaneum omnimoilis dinosci-

tur

ac

sanctarum scripturarura testimoniis comprobatur, ut qui

regiae celsiludinis

culmen ab aeterno rege raerentur accipere


Dei
et

iis

quae ad

ecclesiae
,

profectum

christianitafis

noscuntur in

ali-

quo
bent

pertincre
,

tanto teneantur provida sollicitudine et caulela ina

tendere

quanlo pro honure


cveatori

divina dispositione sibi collato

de-

suo

uberiorem

devotionem
,

prae

ceteris

exhibere.

Quapropter propria ratione inducti


propensius attentiusque commoti

et

saluberrimis

exhortationi-

bus 'M' venerabilis sanclae rcmanae ccclesiae diaconi Cardinali,


,

devotionem quoque venerandae


,

memoriae
ecclesiam
,

regis
et

Geisae patris nostri

quam

circa

sanctissiraum patrem nostrum


sluduit
,

sanctam romanam dominum Alcxandrum


,

suramum Pontificem
possumus

per

omnia exhibere

modis quibus

imitari valentes
,

institutionem super depositione et transin se


et in suis posteris

mutatione episcoporum
pae Alcxandro
ct

qua

domino Pa,

suis successoribus noscitur concessisse

videlicct
,

ut absque auctoritatis eius consilio vel successorum

suorum

depoper-

sitionem seu translationem


raitteret
,

episcoporum non faceret vel

ficri

confirraamus

et

tam

in nobis quara

in posteris

noslris

perpetuo inviolabiliter duraturam censemus. Praeterea antecesso-

rum consuetudinem
stris posteris

retro temporibus

habitam rclinquentes in no,

immubili firmitate valituram

sancimus quod deceden-

tibus in rebus episcopalibus procuratores laicos

Ae

cetcro

non po-

nemus atque poni


qui

nullatenus

permittemus

sed honestos clericos


victus de ipsarum ec-

non ad voluntatem sed ad necessilatem


rebus

clesiarum
reliqua

moderale
fide
et et

accipiant

ibidem

instituemus

quod

omnia bona

sine fraude aliqua

ad reaedificationem
,

ipsarum ecclesiarum

domorum

episcopalium seu canonicorum

FRANCORUM.
esset

25

Gerbertum monachum philosoeo quod Roberti filii sui erat praeceptor et multis scientiis praepolleret. Romanus^ vero pontifex Leonem abbatem misit qui vice apostoGerbertum deposuit e.t lica coacto Remis concilio
inlegitimus
,
,

et

phum

fecit substitui
,

Arnulphum

restituit

suae

sedi.

Gerbertus itaque ad
et

ad usus quoque pauperum

viduarum
vel posteri

debeant observari. Tsos vero

nostri nihil
;

orphanorum fideliter uraquam de


nisi forte
,

eisdera rebus ulterius in usus proprios redigemus


absit
,

quod
,

hostes regni
alia

manu

valida fines ipsius regni inlraverint


;

vel

ahqua

urgentissima necessitas postulaveril

et

tunc quoque id
etiara et

sine consilio

episcoporum non

facieraus.

Addimus
vel
a

robore
obser-

inconcusso tam in nobis

quam

in posteris nostris perpetuo

vandum
tur;
in

statuimus

quod regales praepositi

abbates

de suis

praeposituris vel abbatiis seu dignitatibus

non
casu

modo deponerenet posteros

hac parte consuetudini noslrae antiquae per nos


,

nostros renuntiantes

nisi

forte

infausto

contingat eos super

certo crimine canonico ordine convinci vel


confiteri.
electi
,

crinien
,

suum

ptiblice

Ad

hoc -Clr Colocensis archiepiscopus

omnes episcopi
,

regales praepositi et abbates magnificentiara et libertatem

quam pro
Alexandri
licae sedis
,

reverentia beati Petri et sanctissimi palris

nostri

papae

nec non
lcgati sibi
et

et

'M- venerabilis diaconi Cardinalis


,

aposto-

concessimus attendentes
,

pravam suam conquae in inslituendis


bene-

suetudinem
et

omnibus canonibus obviantem


praepositis
aliis

destituendis

dignilatibus
,

et ecclesiasticis

ficiis

sublrahendis hactenus exercebant


;

in
et

penitus reliquerunt

unde cum consensu


archiepiscoporum

manus dicti Cardinalis hbera omnium voluntate


episcoporum
vel prae-

decrevimus
stabilimus
,

et

inviolabiliter

praesenti privilegio vahturo perpetuo


, ,

quod

nulli
,

positorum

abbatum

deinceps licentia pateat de praeposituris suis


vel alias ecclesiasticas
,

praepositos removere

personas suis digniforle


fuerint con-

tatibus aut ecclesiaslicis beneficiis privare


victi

nisi

canonice vel confessi. Haec autem de


,

consilio gloriosae

Reora,

ginae matris nostrae

et

archiepiscoporura

episcoporuin
,

et

nimn eleclorum praepositorura regalium alqire abbatum comituro omnium procerum et aliorum principum stabilila ac fiimiter cor,

roborata noscuntur.

Actum anno dominicae

incainatiouis .mc.lxviiii.

2^2

DE REGNO FRATfGORUM.
,

Othoncm
primo
,

quem

ctiam erudierat

confugit
,

qui

eum

fecit

archiepiscopum. Ravennae

et

postea Pa-

pam nt infra videbitur. Anuo Othonis imperatoris decimo


stanus cantuariensis archiepiscopus
tibus et
,

sanctus

Dun-

cuius vita virtu-

miraculis

extitit

gloriosa

migrat. Huius tcm,

pore status ecclesiae anglicanae valde convaluit


sanctae religionis excrcvit

et in

augmentum. Siquidem
,

eius

industria monasticus ordo refloruit. Quippe plura coe-

nobia diruta reparata sunt

et

nova construcla. Anno

Othonis nono
Post
rexit

sanctus Maiolns climiacensis apud Silobiit


,

viniacum Arverniae

ubi et corpus eius quiescit.


,

quem Odilo

praeficitur

qui Cluniacum
,

-lvi-

annis

miro religionis fervore

et intcr
;

cetera pietatis

opera miraculis in vita claruit

qui dicere consuevit


es-

cum

reprebenderctur quod in peccantcs plus iusto


,

set misericors

si

dampnandus sum,

inquit, malo

dam-

pnari de misericordia

quam de

duritia.

OXL\

IIII.

GREGOEIUS

V-

coepit

VTregoeius quinlus naticne saxo ex patre Otbone anno Domini -Dcccc.xcvi' Sedit annis -n- mensi, ,

bus

v-

Vacavit sedes dicbus

-xv- Ilic

dictns prius Bru,

no
set

ad instantiam Otbonis
consanguineus eius
,

tertii

imperatoris

cum

es-

Scd post modicum Crescentius consul urbis placentinum episcoin


est electus.

Papam

pum

vcnientem de legatione Constantinopoli propter pccuniam quam gercbat intrusit. Sed boc factum im,

perator graviter vindicavit. In cbronica Martini scribitur

quod

bic

Gregorius Otbonem tertium


in

Romam

venientem coronavit

imperatorem; qui Otbo redicns,


,

ut in cbronica Martini dicitur

de Apulia per Benetulit.

ventum

corpus

sancti Paulini cpiscopi secujn

253
CX. IOHAXNES
XVII-

I ohannes
sibus
-x-

decimus septimus natione graecus


In
alia
-xx-

placenti-

nus episcopus, coepit auno Domiui


sedes diebus

dcccc-ix- Sedit raen-v-

chronica dicitur mensibus

Vacavit

Hic per consulem urbis dando pecu,

niam Gregorio vivente intrusus


cxoculatus fuit
,

post per imperatorem

et

consul decapitatus.

CLI.

SILVESTER

II-

mini

Oievester secundus natione gallicus coepit anno Do-m- Sedit annis -iiii-, mense -i-, diebus -vni-, in alia
vero chronica dicitur sedisse annis -vn- Vacavit sedes

diebus

xxir

Anno
,

Othonis xnn,

Domini

.dcccc-xcmifilio

Hugo

rex

Francorum moritnr

conregnante

suo

Roberto piissimo
genuit

qui Constantiam filiam Guillelmi

comitis arelatensis duxit


,

uxorem

ex qua quatuor

filios

Hugonem
Pvobertum
a patre
,

qui cognominatus est


et

magnus

Hen-

ricum

Odonem. Hugo vero apud Gom,

pendium
ctus est.

coronatus in regem

iuvenis defun-

Hic rex Pvobertus mansuetus fuit et raediocriter litleratus et rcligionis amator. Nara in praecipuis sol,

lempnitatibus in ecclesia sancti Dionysii capa serica in-

duius chorum
psallebat.
ct

cum

cantore regcbat
et

ct

cum monacbis
,

Composuit

quosdam

ecclesiasticos cantus

prosam de Spiritu sancto " sancti Spiritus adsit nobjs gratia. Et in natali Domini respousorium " Iudaea et Hierusalem. De martyribus " concede nobis
Dominc. Constantia autem uxor videns eum delectari in istis iocando dixit quod etiam de ipsa cantura facerct unde fccit responsorium " o constantia marty, : ,

2^4

SILVESTER
,,

-II-

rum

in

honorem

beati Dionysii

et

sociorutn eius.

Hic cum quoddam castrum obsedisset , dimisso exerct cum citu venit Aurelianos ob festum sancti Aniaui
,

chorum
travit.

regeret

alla

voce ter " aguus Dei

,,

intonans

et genuflecteus

castri

muros

et
,

turrim dirui impeat

Fuit in dando largissimus

Constantia nimis
,

tenax et avara. Et
suevit accipienti
ecclesias in
,

cum
,

rex alicui dabat

dicere con-

vide ne Constantia sciat. Hic plures


et
,

regno

praecipue Aurelianis monasteet

rium

sancti

Aniani

ecclesiam sauctae Mariae et


,

sancti Hilarii ante palatium construxit

sancti

Leodegarii in silva Aquiliana


Vitriaco castro
Silvanectensi
,

et sancti

quoque Medardi in

monasterium sancti Reguli in civitate et sanctae Mariae in castro Stampensi


,

apud Augustudunum monasterium sancti Cassiani


risiis

Pa,

monasterium

sancti

Nicolai in palatio suo

et

ecclesiam sanctae Mariae in Pissiaco castello. Regnavit


in Francia post

mortcm

patris annis -xxxiiii-

abbatias sanctae

Per hos dies Raynaldus comes senonensis obiit. Hic Columbae et sanclae Pharae diu ha;

bens sub dominio suo multipliciter adgravavit

etiam
in cu-

abbatiam sanctae Mariae pro viribus destruxit


ius territorio

castrum firmissime munivit

et "aliud in

territorio Ferrariensis coenobii

castrum condidit, quod

nomine suo
notensis
,

vocavit. Floruit Fulbertus episcopus car-

prius regis Pioberti cancellarius. Hic vita ho,

nestissimus

sapientiaque praeclarus
,

composuit " chosolem


institiae
,,

rus novae Hierusalem, stirps Iesse


et

et

plnra huiusmodi. Silvester papa

Romae lamentabifloriacensis
siti
,

liler

vitam

finit

qui

cum

esset

monachus

coenobii in territorio aurelianensi super Ligerim

^pud Hispalim

in Hispania plura didicit

vocatus pri-

mo

Gerbertus

ad Galliam rediens plures soUempues

SILVESTER

-II-

255

ct

Olhoncm qui postca fuit imperator, , Robertum regem Franciae et Lotharium arehidiaconum et postmodum archiepiscopum senoneusem. Hic
habuit discipulos
,

Gerbertus prius archiepiscopus remensis


vennatensis
,

deinde railla et

demum Papa
,

fuit.

Sequitur inepta
,

famigerata narratio de magica Silvestri arte


eius paenitentia
et
,

deque

dira sibi morte ab ipsomet pae-

?iitcnte imperata et denique de eius sepulcro ad Lateranum quod emisso humore mortem Papae i>el ali,

cuius clerici in
soleat-

magna dignitate constituti portendere Quae fabulae ne pueris quidem iam narran-

dae videntur*
CLII.

IOHAXIfES XVIII-

1oha>xes decimus octavus coepit anno Domiui -Min


vel
?.:iiii-

Sedit mensibus
-vi,

-v-

in alia chronica dicitur

mensibus

diebus

-xxv-

Vacavit sedes diebus xvmi,

Hoc tempore quidam religiosus Hierosolymis rediens in Siciliam cum quodam eremita recluso moram faciens
,

ab eo se didicisse retulit inter cetera


,

\\\

i]Ia

vicmia esse loca flammas eruciautia

quae

ollae

Vul-

caniae ab incolis vocarentur, in quibus animae pur-

gandorum

luant diversa pro qualitate meritorum sup-

plieia (i), deputatis ibi

daemonibus ad haec exequenda,


eis

quorum

diras voces ct ululatus saepe audisse dicebat

plangentium quod animae eriperenlur


nes et eleemosyuas fidclium
,

per oratio-

et

praecipue Cluniaceu-

sium indefesse orantium pro requie defunctorum. Quo


Odilo abbas cluniacensis comperto per illum
tuit
,

consti-

omnia monasteria sibi subiecta crastino omnium sanctorum, memoria omnium in Christo quieut per
,

(t)

Ex

v ila

S. Odilouis a S. Pelro

Damiani

acripta.

2 56

IOHANNES

XVIII-

clesias

scentium celebretur ; qui mos et ritus ad muhas ecper gratiam Dei iude pervenit.

Otho tertius imperator moritur. Secundum chronicam Martini post mortem Othonis secundi et tertii cessavit imperium annis -n- (i) Hoc tempore Hungari per beatum Stephanum regem eorum convertuntur ad
Christum. In chronica Vincentii additur
,

et

per sore-

rorem Henrici imperatoris nomine Gillam uxorem


gis

Hungarorum
,

qui in baptismo vocatus

est

Stephain

nus

qui miraculis clarus apud

Albam Hungariae

ecclesia beatae

Mariae virginis requiescit. Anno Docremonensis

mini

m-iii-, et
-m-i,

in chronica Sicardi episcopi

dicitur

Henricus secundus claudus dux NoricoBaioariorum


,

rum
xxir.

id est
,

defunclis Othonibus absque


,

heredibus

eligitur a principibus

qui regnavit annis


licet
,

In chronica Martini legitur

tres

Othones

per successionem generis regnaverint


slitutum fuit
eligeretur
virensis
,
,

post tamen in-

quod per
sunt
isti
,

officiales
,

imperii imperator
,

et

videlicet

maguntineiisis

tre-

rarius
sis
,

marchio brandeburgensis camepalatinus dapifer Saxouiae dux portitor eucoloniensis


,

pincerna rex boemus. In chronica Sicardi dicitur


, ,

permansit

quod regnavit annis xxiiii- imperavit annis -xi et regnum vacuum annis duobus. Scribitur in quadam chronica quod iste cum sponsa sua Radegunde ambo virgines permanentes in ecclesia bam,
,

quam aedificaverant requiescunt miraculis coruscantes. Notandum quod iste Henricus in quibusdam chronicis dicitur esse primus et hoc accidit ex
bergensi
, , ,

eo quod alius Henricus primus

Romanos
(i)

non imperavit apud et ideo non sed solum apud Teutonicos


,
,

ponitur inter imperatores


Al. cod. xn.

sed inter reges in

multis

IOHANNES

-XVIII-

20J7
,

ehronicis. Secl in cbronica Vinccntii

ct in

ista

nuest

meralur inter impcratores. Et idein intelligendum


clc

Conradis.

CLIII.

IOHANNES

XVIIII-

vocatuv Porta metropolis

lonANNEs decimus nonus romanus de regione quae coepit anno Domini m-iiii, ,
,

in alia cbronica dicitur -m-v- Sedit annis


sedes diebus
xxx-

v-

\ acavit

Huius tempore
,

florebat

memoratus

rex

Francorum

Pxobertus

vita

et

scientia praeclarus.

CLIIII.

SERGIUS

-IIII-

nis

j^ergius quartus coepit anno Domini -m-x- Sedit an-iimensibus -vn- Vacavit sedes diebus -viii- Hic
,

fuit sanctae vitae et castae conversationis.

Sepultus est

in basilica sancti

Petri.

CLV. BENEDICTUS

VIII-

enedictus B,

octavus

natione tusculanus
,

coepit

anno

Domini
no
a

-m-xii-

Sedit annis -xn-xi,

in
-xxi-

quadam cbronica
Vacavit sedes an-

dicitur sedisse annis


-i-

diebus

Anno

Henrici imperatoris septimo Hierosolvma


,

est et permittente Deo gloriosum sepulcrum Christi possessum ab eis. Iudaei vero niultis per orbem locis prae timore baplizantur. Benedictus de papatu eicrtur ct alius quidam factus est Papa uude

Turcis capta

maximum

schisma

fuit.

Damianus scribit(i),
scopus nigro equo
(1)

Hunc Benediclum ut Petrus vidit post mortem quidam cpi,

quasi

corporaliter

insidentem

cl

In

viia S.

Odilonis.
l

258

CENEBIGTUS
,

-VIII-

cum

episcopus quacreret
;

nnm
,

ipse essot papa


,

Bene-

dictus defunctus
dictus.

Cui

ille

sum quomodo
cgo
,

iuquic
cst tibi

illc infelix

Beuo-

paler? Graviter
,

inquit, torqueor
si

sperans tamen de Dei misericordia

mihi adiutorium praebeatur. Vade, inquiens, ad suc-

cessorem

meum Iohannem
,

ct dic ei ut

in tali terra
,

pecuuiam accipiens pauperibus distribuat quia quod nihil milii profuit quia de ante per me dalum est
rapinis fuit
;

quod cpiscopus

et

fideliter explevit,

et

monasterium

intravit episcopatui suo cedens.

CLVI.

IOHAXNES

XX-

I obaxses
pit

vigesimus, romanus, ex patre Gregorio, coc-m-xxiiii-u-

anno Domini

Sedit annis

-ix-

mensibus

-ix-

Vacavit sedes diebus


nis.

Hic babuit bellum

cum Roma-

Huius tempore Aymcricus

sancti Stephani primi

regis

Hungarorum

filius

virgo

cum

sponsa sua obiit


mxxv- Henricus

miraculis

coruscando.

Anno Domini

impcrator obiit, et Conradus secundus coepit codcm

anno
nis

sed in quibusdam cbronicis scribitur -mxxvi-xv-

imperavitqne annis
-xvi-

In cbronica Sicardi dicitur an-xx-

In cbronica Martini dicitur anuis

Et per-

mansit regnum vacuum annis -m- Claret hoc tempore


in Italia
in

Guido arctinus multi iuter musicos nomiuis


,

hoc praefcrendus

quod ignotos cantus per


addiscunt,

eius re-

gulam pucri ctiam


magistri aut pcr
litteris vel

facilius

quam

per vocem
;

usum

cuiuslibet instrumenti

dum

sex
,

syllabis appositis

modulatim ad scx voces

quas-solas musica regulariter rccipit, hisque vocibus per

digitorum flcxuras laevae manus distinclas

pcr inte-

grum diapason

se oculis et auribus ingerunt intcnsae et

remissae elevationis \el dispositionis earumdera vocum.

IOHAWHES

'XX-

3 09

Anno Domini

-hxxxi-

imperii Conradi

septimo

Robertus rex Fraucorum moritur. Post quem Henricus filius eius regnat in Francia annis -xxx- Per idcm

tempus Gaufridus Marcellus cnmcs floruit. Hic comitem pictaviensem ct Theobaldum blesensem vicit, et

urhem Turonicam pro redemptione eoruni


quo
dicitur in nietro
:

accepit

de

Dum
Fraus

viguit tua
latnit
,

dum

valuit Marcelle potcstas


fuit
,

pax magna

regnavit honestas.

Anno

-xv-

imperii Conradi visa est in caclo trahs igaea


soli

ad occasum vergenti occnrrere Denique eodem anno imperator et in terram cadere. Conradus Italiam adiit et quosdam episcopos in vin-

mirae magnitudinis

cula coniecit

et

quia mediolanensis fuga elapsus

est

suhurhia Mediolani incendit. Dic vero pentecostes

cum

imperator in parva ecclesia secus urhem coronaretur

ad missam

tanta tonitrua fuerunt et fulgura


,

ut ali-

qni mente excederent et nonnuUi animam exhalarent. Bruno vero episcopus qui missam canebat secrelarius

imperatoris cum rum sollempuia

aliis

tribus dixeriut

se inter missa-

^idissc

sanctum Amhrosium commi-

et

nantem imperatori. Tunc imperator a]> Italia discessit piulo post ohiit anno m-xl- Eodem anno ilcnricus
,

tcrtius coepit

et

imperavit annis -xvn- Huius tempore

sanctus Geraldus episcopus in Hungaria super bigam


ligatas de altissimo
rio

monte cursu praecipitatus martv-

coronatuv.

CLVII.

EEXEDICTUS

I\-

enedictus

nonus

tusculanus
-xiii,

coepit

anno

Domini
dicicv
-

m xvxuii-

Sedit annis

in

quadam chrouica
;

tur annis xun- Iste de papatu eicitur

et

episcopus

;>6o

BBHEDICtUS
fit

-IX-

Linensis
eiecto
,

Pa|>a

qui Silvester vocatus

est.

Quo etiam
,

Benedictus restituitur.

Quo

rursus eiecto

da-

tus est papatus Iolianni arehipresbytero sancti nis


,

Iohanesset

qui Gregorius sextus vocatus


,

est.

Hic cum

rudis litterarum

alterum

ces ecclesiastici ofllcii.


tertius superinducitur
ret.
,

secum ad viQuod cum multis non placeret


fecit consecrari

qui solus vices

Sicque

iis

de papatu altercantibus

duorum impleHenrieus Ro,

mam

omnibus canonica et imperiali censura Sindigerum bambergensem episcopum subdepositis flomanis qui Clemens secundus appellatus est stituit
aecedit, et
, ,
,

imperatori promitientibus

et

iurantibus

se sine ipsins

eonsensu

numquam romanum
CLVIII.

pontificem electuros.

SILVESTLR

-I II

Oilvesteh
vel

tertius

memorauis coepit annoDomini-M-xLvi,

-xlmi- Sedit diebus -lvi-

in

quadam chronica

ta-

men

dicitur

-xi.vi

CLVIIII.

GREGORIUS

-VI-

vXregorius sextus supra memoratus


anno Domini .m-xlmi

qui fuit arclii,

presbyter sancti Iobannis ante portam latinam


,

coepit

in

quadam
-vi-

clironica scribitur
Ilic
,

xlviii-

Sedit annis

-n-

mensibus
,

sicut in qua,

dam cbronica
ut dictum est
,

dicitur

simoniace papatum invasit

et se-

alium

cum

esset rudis litterarum

quod tertio superinducto uno contra duos et duobus contra unum de papatu altercantibus Henricus imperator eos deposuit et Clemenlem ii< qui
consecrari fecit, propter

cum

qui vices

amborum

suppleret
,

Sindegerus prius voeatus episeopusque bambergensis

GREGORTTJS
fuit, substituit.

-VI-

at>

lu chronica Sicardi dicitur

quod Hen-

hunc deposuit ; et ultra montes trausportavit et Clemeutem substituit. Guillelmus tamen liunc Gregorium papam saain chronicis suis scribit ctum fulsse et cum ad papatnra vcnisset omnia ex iucuria autecessorum suorum neglecta invenisse. Nam
ricus imperator
,
, ,

omnia
tur
,

praedonibus tollebantur

percgrini spoliaban;

et

oblationes vi aufcrebantur
,

quos omncs primo


,

Papa admonuit contempscruut


sancti

secundo excommunicavit

tertio
,

quia

manum armatam apposuit


,

et raptores

Petri aut extinxit aut fugavit


et

ct

multa amissa

praedia

oppida recuperavit.

micidam
dixenmt
iii
,

et

Tunc omnes ipsum hosanguinarium vocabant. Cardinales etiam


essct infirmus
,

cum

ecclesia sancti Petri sepeliretur.


,

eum fore indignum Tunc rcsumpto


se

qui
spi,

ritu

longo sermone ostendit Papa


,

bene
illud

fecisse

ct

Cardinales stulte loquutos

allegans

Ezechielis

dictum sacerdotibus
pro

qui

uon opponebant se murum


:

domo

Israbcl.

Et subdidit

cum mortuus
,

fuero

corpus

meum
sistite
;

ante fores ecclesiae seris et veclibus firet si


,

matas

apertae fuerint
facite.

corpus inferte. Si

non

quod

placet

Eo

igitur

mortuo

sic

factum

est, et

lurbo divinitus veniens portas ante firmatas non


,

solum apcruit

sed etiam

cum magno

fragore usque

ad parietem deportavit.

CLX. CLEME.NS

II-

VJlemexs secundus episcopus bambcrgensis vocatus per vim habuit papatum coepitque anno Domini -m.xxix. substitutus post Gregorium. In quadam
,

Sindegerus

rhrouiea dicitur -ml. Sedit mensibus -ix- , diebus -vii\acavit sedes diebus -xxx. Hic fuit invasor ecclesiae

262
ct

CLEMENS

.11-

per vini habuit papalum.


et

Ab
,

islo

Henricus impeei

ralor Lenedicitur

coronatur

Romanis

iuranti-

bus

se

numquam
,

sine ipsius consensu

romanum Pon,

tificem elccturos.

Anno
,

Henrici imperatoris nono

Dosan-

mini

-m-xlix-

Odilo abbas cluniacensis virgo centenacui

rius dormit in Christo


ctitatis

successit

Hugo mirae
,

et

religionis.

Huius

Hugonis lempore

et

de

consilio suo constructum est oratorium sancti


in
territorio lemovicensi
,

Amandi
corpus
,

prope villam sancti Iuniani


,

super Vigennam fluvium


sancti

ubi

inventum

est

Amandi

Ranulfo canonico sancti Iuniani

qui

ovaiorium ipsum ad preces Hugonis coustruere coepit

anno Domini

m-l-

CLXr.

DAMASUS

-II-

'amasus seeundus coepit

anuo Domini
et subito

m-l- vel
-xi-

m-li-

Scdit diebus -xxim- Vacavit sedes diebus

Ilic
est.

fuit

invasor sedis apostolicae

dcfunctus

CLXII.

LEO

-IX-

gno
In

ijEo nonus genere alamannicus coepit auno Domini ml,

de Lotbariogiae
in
alia
-u-

re-

cbronica di,

citur -m-li-

Sedit annis

ini-

mensibus

diebus
-v-

-vi.

quadam cbronica
,

scribitur sedissc annis

Romani

igitur ex

prima consuetudine postquam pcliissent Ponet

nullum teutonicorum episcopum tulad boc ut reciperent posset indiicere lensem Brunonem nomine virum simpliccm et bonum ad boc incliuavit qui ad urbera veniens et ex boc conseientiam babens resiffnavit omnino et denuo
tificem sibi dari

imperator

in

snmmum

Pontificem

cst clectus.

Hic vir sapientia

et

sauctitale praeclarus

Ilomam ad capessendum papatum tendens audivit voces anffelorum canentium " dicit Do-

leo

-ix-

a63
,,

minus

cgo

eogito cogitationes paeis.


,

Hic lcprosum
obstu-

nocte in leclo suo collocans

et

raaae reserato ostio


sc

non inveniens. Ghristum


puit suscepisse.

in

paupere lcproso

Hoc tempore Normanni Apuliam invadunt


bcrtus fuit pronepos Rollouis
,

quam

Robertus Guiscardi eis eripiens sibi vindicat. Hic Ro-

normanni

qui ut supra

dictum cst Robertus dictus est in baptismo. Sanclus Theobaldus inter nobiles Francorum non infimus claChristum serct qui mundo ct semet ipso ncgatis
, ,

quutus

in Vicctia Vcnctiac urbc reclusus


finc

duodeei-

mo

conversionis anno bcato

quicvit

cuius ossa

ad Galiias trauslata multis suut remcdia incommodo-

rum. Leo papa post laudabilem vitam tumulatur


clcsia sancti Petri
,

iu ec-

clarus miraculis mauifcstis.


,

Unde

corpus cius ad sedcm tullensera


rat

de qua assumptus fue-

ad papatum
colitur.

transfertur

ubi

cum

veneratioue san-

ctilalis

CLXIII.

victor

-II-

igtor

secundus alamannicus coepit anno Domini


Sedit annis

m-lv. vel -lvi-

\-

mensibus -m-

diebus

xiii-

Y acavit sedes diebus

-in-

Hic timore imperiali faubi multos episcopos

ctus est Papa.

Hic tempore Henrici imperatoris apud


celebravit
,

I lovcntiam

synodum
et

propter simoniam

fornicationem deposuit. Hoc tem,

pore Romae fuit PalumLus presbyter maleficus qui eum daemonem compulisset anulum reddcre cuidam
iuveni, qui illum statuae Veneris posuerat
,

daemonc

clamantc
tias

o Dcus omnipotens quamdiu patieris nequiPalumbi prcsbyteri ? timcns et paenitens mem, ,

bris detruncatis dcfunctus est.

IIoc etiam

tempore corincorru-

pus Pallantis gigantis inventum est

Romae

;,

2^4

icTor.

.ii-

ptum
nec

cuius hiatus vulneris quatuor pedibas et semis


est
,

mcnsuratus
flatu

et

ad caput eius luccrna ardens


,

quae
est

extiugui poterat ncc liquore


stilo

donec subtus

flammam cum
et sic

foramine facto aer introductus

extincta est.
,

Huius corpus erectum altiludinem


:

muri excedebat
I-

cuius epitaphium tale erat


,

ilius

Evandri Pallas

quem

lancea

Turni

Militis occidit

JIoc tempore in
circa capnt
erat
:

more suo iacet hie. Apulia qnaedam statua erat marmorea,


,

aereum habens circulum


raaii

in

quo scriptum

" kal.

oriente sole haheho caput aureura.


a

Quod quidam saratenus


notato terraino urahrae

Roherto Guiscardi captus


,

intellegens quid portenderet


illins
,

in kal. maii oriente sole

statuae

suh umhra the-

dedit.

snurum reppcrit infinitum quem pro redemptione sua Hoc eodem tempore in confinio Normanniae et
,

Britanniae una, seu potius duae erant mulieres

habens

duo
et

capita

quatuor brachia
;

na usque ad umhilicum

omnia memhra gemiinferius autem duo crura


,

et

omnia singula erant


,

una ridehat
tera

et

altera

una edehat altcra esuriehat et alflebat ; una loquehatur


,
, ,

tacehat

una defuncta in Burgundia


-xvii-

altera ali-

quamdiu

supervixit.

Anno

Henrici iraperatoris

fundatur a sancto
caritate ta

Geraldo famosa eeclesia sauctae Mariae de


territorio antisiodorensi saper Ligerira
,

in

qua multiia ea
stir,

tudo

monachorum Deo

servit

et

idem sanctus
ahhas

quiescit. Floruit

hoc tcmpore sanctus Gualterus


in territorio
leraovicensi

pensis ecclesiae

cui

tamquam discretissimo et sapienti Victor papa auctoritatem contulit iudicandi de criminihus. Huic aegrotanli

media hieme desiderata fraga divina

pictas prae,

paravit.

Post hos dies Victore in Gallias veniente

et

VICTOB

-II-

265
,

ab ilenrico imperatore gloriose suscepto

eo praesente

idem imperator moritur. Gui Henricus quartus illius et imperavit seeius subrogatur anno Domini -m-lvii,

cundum chronicam
papa moritur.

Vincentii annis quinquaginta. Tn


-xltx-

chronica Martini dicitur annis

Post vero Victor

CLXIIII.

STEPHANUS

-IX-

k^Tr.PHAxus nonus lotharingius, prius abbas casinensis,


coepit

auno Domini

-m-lviii-

Sedit mensibus

-ix-

die-

bus -xxvu- Sepultus


rici

est

Florcntiae in Tuscia anno Hen-

imperatoris quarti secundo. Henricus rex Franco-

rum

huius

nominis priaius Philippum filium suum


fecit et

octenuem coronari

ungi iu regem Rcmis per


;

Gervasium archiepiscopum remensem

et
,

sequenti au-

no

scilicet tertio

Henrici imperatoris
-lix,

anno vero Do-xlvii-

lini

m-lviii-

alias

moritur idem Henricus rev


parvulus

Francorum. Post quem Philippus regnavit anuis


rel -xlix,

quem quamdiu
aluit.

fuit

Balduinus co-

mes flandrensis

CLXV. EEXEDICTUS

-X-

J_Iekedictus decimus prius velitrensis episcopus


cius nomine Domini mlviii,

Mianuo

per violentiam factus

Papa

coepit
,

Gum

sedisset

mensibus
,

ix-

in

quadam

chronica dicitur mensibus

-x-

postea cessit.
-II.

CLXVI. JUCOLAUS

L\

icolaus secundus natione ])urgundus, prius floreu,

tinus episcopus
ter electus
,

coepit

apud Senas a Cardinalibus unauimianno Domini m-lix- In decreto dist.


aprili

xxuu dicitur quod praesidebat in concilio in basilica


lateranensi

mense

anno Domini

-m-li\-

Sedit an-

_>()()

NICOLAUS
,

II-

nis

ii-

mcnsibus

.vi-

dfebas xxvi- Vacavit sedes die-

bns

Per idcm tcmpus Francia turbabatur per Berengarium turonensem, cuius confessio scribitnr in dex-

creto

de consecr.

dist.

n.

Hic Berengarius assercbat


esse

eucharistiam
Christi sed

quam sumimus non


figuram corporis
et

verum corpus
Nicolaus
et

sanguinis.

contra

eundcm concilium
;

cclcbravit

cum centum

tredecim episcopis
tur sanctus

qui tamen Bcrengarius alias dici,

homo

fuissc

ct post

retractationem finem

mortis praediccndo felieiter migrasse.

qui

Sanctus Eduardus rcx Anglorum clarct sanctitatc quodam dic in pranclio episcopo et pluribus prac,
,

sentibus

risum insolitum emittens

requisitus fuit sc-

crete ab episcopo de risu inconsuelo valde. Rcspondit vidi, inquit, in spiritu -vn- dormientes qui

apud Ephe-

toris

sum supcr faciem terrae a usque modo super dextrum


monle Celion in iatus alterum Super quo audientcs vitlde mirati
,

tcmpore Thcodosii imperalatus pausaverant in


sc
,

hodie convertisse.

nuntios miscrunt ad
,

per imperatorem constantinopolitanum cum litlcris quem uuntii voti compot^s effecti rcgis verbum verum fuisse invenerunt. Auno Dommi -m-lxiii- finilus
,

cst

cvclus

magnus annorum
-xviii-

-d-xxxii,

contiuens in

se

cyclos decemnovennales

qui ad
utilis

omnem
,

ratio-

nem

paschalis computi
in

omnino

est

et

ab aevo

in aevurn

semet ipsum sine errore revolvitur. Sccycius

quenti autem anno


bis a
erit

magnus annorum
incepit
,

-d-xxxii-

nativitale

Domini exactus

iu cuius fine

labor ct dolor.
CLXVII.
ALEXATiDEI\
!!

.lexamdeu A.

secundus nationc mediolanensis, coepit an,

no Domiiii mlsii-

in mullis chronieis invenitur

lxiu-

ALEXANDER
Seclit

-II-

267
-xxv,

annis

-xi-

mensibus

-vi-

diebus

secundum

cbronicam Martini. In cbronicis quorumdam aliorum scribitur sedisse annis -ix- cum dimidio. Hic dictus est
prius Anselmus lucanus episcopus (i)
,

et a

Cardinali-

bus concorditer electus. Sed episcopi Lombardiae omnes


tes

Cadaloum episcopum parmensem elegerunl, dicenPapam non debere eligi nisi de paradiso Italiae.
bis

Et bic Cadalous cum niagno exercitu


niens papatum per vim volnit
,

Romam
,

ve-

sed

non

potuit

obti-

nere. Itaque inter duos electos louga fuit coucertatio

etiam usque ad bomicidia.

Demum

Alexander ad rocelein sede

gatum Henrici imperatoris Mantuae concilium


brans
j

iureiurando se expurgans de simonia

apostolica subrogatur. Cadalous vero ut simoniacus et

invasor repudiatur. Alexander autem


tur
,

Romam

reverti-

tandem in ecclesia lateranensi tumulatur anno secundum cbronicas quorumdam in quibusdam vero cbronicis scribitur -lxxvet

'Jomini -m-lxxii-

Eodem anno Normanni


devastabant
i

qui in praeiudicium Pa,

pae regnum Apuliae occupaverant


mitissa Matbilda devota

fines

Campaniae
et

quos Gotbofridus dux spoletanus


filia

co-

saneti Petri expnlerunt.


,

Maec comilissa

fuit potentissima
,

adeo ut

cum impe-

ratore bellum babuerit

quae cum amplissimis posses-

sionibus babundaret
altare sancti

totum patrimonium suum super

boc quod oblulit, usque hodiernum diem dicitur patrimonium sancti Petri. Anno eodeni quo cvclum magnum diximus iucepisse sanctus Eduardus rex Anglorum de fine suo caelitus admonetur. Hic cum quodam tempore omnia quae ipse et socii habebant prae manibus dedisset pauperibus anulum digiti sui pauperi cuidam tribuit quem sanPetri obtulit. Et

in

(1)

Divcrsus tamcn

nl)

auctore collectionis canonicne,

a68

.ALEXANDER
,

II-

ctus Iohannes Baptista ad quem specialem clevotionem habeLat per quosdam peregrinos a nautis vento pro-

spero flante dimissos


tore maris

cis
,

dcsolatis et fleutibus in lit-

apud Accon
,

in specie peregrini apparens

quod per totum illum annum fuerat in digito beatae Dei genitricis Mariae. Qui eadem die et bora quibus beatus Iobannes Baptisla eis anulum reddidit se miraculose apud portum Londoniarum invenerunt et regi anulum praesentantes narraverunt
remisit dicens
, ,

ei

cum

gaudio

omnem

seriem praedictorum. Nec longe

post rex

inclytus migrat ad Christum nonis ianuarii

anno Domini -mlxvCLXVIII.

GREGORIUS

-VII-

G,regobius septimus,
coepit

natione tuseus, patria soanensis,


-m-lxxiii,

anno Domini
-lxxhii- Scdit

secundum aliam cbromense


i,

nicam
in

annis xn-

diebus

-iiii-

quadam chronica
,

scribitur annis

-xiii-

Hic antea Hil-

debraudus vocalus
ro Cardinalis
Cardinalibus
cura
,

prior cluniacensis

postmodum

ve-

propter laudabilem eius vitam Papa a

est clectus.

Hunc

Cincius praefecti

filius

primam raissam in natali Domini ad sanctam Mariam maiorem celebraret cepit et in turri sua posuit sed Romani turrim destruentes Papam liberant, et
;
,

Cincium ex urbe
tus sui celebrata

eiciunt.

Hic secundo anno pontifica-

synodo simoniacos anatbematizavit, ac


grave schisma oritur in ec-

sacerdotes uxoratos a sacerdotio amovit. Sed quia laicis

missara
clesia
,

eorum

interdixit

quia multis visum est esse contra sententiam


,

sanctorum
sive

qui scripserunt quod

sacramentomm

ef-

fectus sive per

bonos dispcnsentur non amplificatur, per malos non attenuatur quia sanctus Spiritus
,

in

illis

lalenter operatur. Florcbat Petrus

Damianus

GKEGORtUS

VII-

u6q
,

de Cavdinali episcopo osliensi factus eremita


et rcligione

sepientia

nominatissimus
-vn.

qui Hildebrando scilicet

papae Gregorio

scripsil littevas

reddens vationem

quave episcopatum dimisevit.

cilio -cx-

Hic Gregorius Henvicum quavtum imperatorem eonepiscoporum habito escommunicavit, eo quod

ecclesiae voluit scindere unitatem.

Sed post ad ipsum

Papam
nivem

in
et

Lombavdia venieus
glaciem stans
,

nudis pedibus supev

vix absolutionem impetravit.


-xxiiii-

Post hacc Impcrator Wovmatiae concilio

episco-

povum
cassari

et
;

nobilium congregato
et
,

iubct decreta Gregorii

pvoptev quod a Papa commoto denuo excom-

municatur,
eius absolvit
ptis
,

Papa omncs
ct

iuvamento

et

fidelitate
et

omnes ab eo avertit verbis


eius

scri-

Agnetem alienat ab eo. Itaque id est Gvegoqui pvius abiuvavevant Hildebvandum rium peviuvium peviuvio cumulantes nunc abrurant Imperatorem primatesque regni Piadulphum ducem Burgundionum regem eiegerunt cui coronam misit
matvem etiam
,
,

dominus Papa sic inscviptam " Petra dodit Petro Petrus diadema Radulpho. Hunc Sigifridus archiepiscopus maguntinus benedixit. E eontra consensu eiusdem Henrici episcopi sediliosi apud Rrixiam convenientes Gibertum episcopum ravennatem in Papani elequem Henricus cum gerunt ct Clementem vocaruut
,

suis

pronus

in
,

tevra adoravit
a

et

Romam
,

ducens siue
et

Cardinalibus

bononiensi
,

cremoncnsi
ab eodem

mutinensi

episcopis fecit benedici

et

in

die paschae
in castro san,

coronatur
eti

Grcgorium cum Cardinalibus


a

Angeli obsidens. Romani Gibcrtum suscipiunt


Imperatore fugiente

et

Gregorius Senas

papalu abdicalur. Robertus vero Guiscardi


,

ab Apulia vcnicns
,

cum

suo Papa
,

Capitolio

ct

civitate leonina destructis

urbem

2^0

GHEGOBIUS

VII-

capit et ferro consunnt ac igne

Papam ab

obsidiono

iiberans. Post hacc Henricus consilinm regale et syn-

odaie cocgit Maguntiae

ut

ordiuationem Giberti ap-

probantes, depositioncm Hildebrandi confirmarent sub-

quod multi manu et ore faventes ,.corde tamen , Hildebrando seu Gregorio papae adhaerebant. Idem autem Hildebrandus in Apuliam descendcns apud Sascripto

lernum exul

obiit miraculis coruscans

anno Domini
roma-

m-lxxxv- Gibertus vero in catalogo Pontificum

norum minime computatur.


Aiino Domini -m-lxxxvii. sanctus Stephanus de
reto diaconus, natioue arvernus, -xxx- aetatis suae

Muanno
usus,

non longe a cam vitam ducens, carne


conversus
,

civitate lemovicensi

crcmiti-

aut sanguine
,

numquam

ordinem grandimontenquinquagesimo anno conversionis migrat ad Christum. Hic placentam quam mulier de spiplenus sanctitate
instituit
,

et

miraculis

sem

et

cis

post messores collectis factam sibi obtulit

ut

eam
exi-

convinccret quod spicae hominibus panperibus a lege


concessac sunt
vit.
,

cnltello divisit

c sauguis

ubertim

Domnus Gaufridus coenobium


,

castaliense in lemo-

vicensi pago reparat

ubi sauctam resurrectioneni

cum

sanctis ct iustis expectat.

Magister Tmbcrtus canonicus

iemovicensis coenobium Beneventi in lemoviccnsi pago


fundat.

Anno Domini
,

-mlxxxv- in Hispania

Alphonsus
Sar-

rex Galloeciae

Toletum urbem maximam


et in ca christianitatis

capit,

racenos debellans
plificat.

cnltum am-

Ilaclenus Auctorem nostrtnn


donis
re

id esl

Bemardum Gui~
,

edendum censuimus quia III, exlat apucl Muratorium


,

poslliinc

ncmpe a VicloT.

R-

1-

S.

III. p. 35i.

seqq

NOTITIA CARDINALIUM
quam Auctor cx Richardo
haustam
vitis

S.

R.

F;.

cluniacensi potissime
,

Pontificum praeposuil

nos

vero postponendam iudicavimus.

JLesus christus filius Dci

primus

et

summus

Pontifex

assistens christianorum, tres hierarcliias angelornra ha-

bet in suuni obsequium in ecclesia triumphanti

et

ad

exemplum
ipsius

illius

in

militanti

ecclesia
tria

circa

vicarium

summum
sibi

Pontificem suut

genera Cardinaipsis

lium
quot
,

obsequentium
qui
,

instituta.
,

Quocirca de

et

et

ad quid sint

est breviter

dicendum.
est
;

Numerus ergo

primordialis
,

ipsorum Cardinalium

quinquaginta unus

qui in tria geucra distinguuntur

quia quidam ipsorum sunt domino Papae assidentes


ut

episcopi

quidam
,

assisteutes

ut presbyteri

qui-

dam

iusisleutes

ut diaconi. Episcopi

pnitatibus suut
ter alios

domino Papae

assessores

enim in sollemunde ipsi iu,

Cardinales cathedris utuutur. Presbyterorusn

vero CardinaKum quilibet


in missis et boris assistit

suam bcbdomadam servans domino Papae. Diacoui vero


,

Cardinales iusistunt ministeriis

ipsi

enim Papam
,

in-

duunt, eundemque sustentantes dcducunt


altare deserviunt.

et ei circa

Suut autem episcopi Cardinales


;

vu-

prima

institutione

videlicet episcopus

ostiensis
aliis
,

qui

propter consecrationem Papae dignior est


lur pallio
;

et uti;

episcopus portuensis; episcopus albanensis


;

episcopus sabinensis

episcopus pracnestinus

episco-

pus sanctae Rufinae


paiui

qui postraodum portucnsi episco;

unitus est et coniunctns


episcopi

episcopus tusculanus*

Et

isti

tamquam

vicarii doraini

Papae

in do-

minicis dicbus et feslis et praecipuis sollempnitatibus

2^2

CARDINALES

S.

R.

E.

in altari sancti Salvatoris ecclesiae lateranensis debent


servire. Presbyteri vero Cardinales sunt -xxvni- qui divisi

per

numerum

septenarium residuis

-iiii.

ecclesiis

patriarclialibus sunt intitulati ad celebrandum. Isti -vn.

sunt intitulati ecclesiae sancti Petri


nalis sanctae
ni
,

videlicet Cardi-

Mariae trans Tiberim


,

sancti
,

Chrysogosancti

sanclae Caeciliae

sanctae Anastasiae

Lau-

rentii in
te.

Damaso,

sancti Marci, sancli Martini iu


,

mon-

Isti -vii.

sunt ecclesiae sancti Pauli


,

qui debent in

ahari maiori deservirc

videlicet Cardinalis sanctae Sa,

biuac
Nerei

sanctae

Priscae
,

sanctae Balbinae

sanctorum
,

et Acbillei
Isti

sancti Sixti, sancti Marcelli

sanclae

Susannae.
ris
,

vii-

sunt ecclesiae sanctae Mariae raaio,

videlicet
,

sanctorum Apostolorum
sancti Eusebii
,

sancti Cyriaci
,

in tbermis
cti Vitalis
,

sanctae Potentianae
et Petri
,

san-

sanctorum Marcellini
sanctae Praxedis

sancli Cle,

mentis.

Isti

vn- sunt ecclesiae sancli Laurentii


,

vide-

licet Cai'dinalis

sancti Petri ad vin,

cula

sancti
,

Laurentii in Lucina

sanctae crucis in
,

monte sanctoCoronatorum. Diaconi vero Cardinales ad ministerium domini Papae


sancti Stepbani in Caelio
,

Hierusalem

rum

Iobannis et Pauli

sauctorum

-iiii.

deputati sunt
in

-xvi-

videlicet Cardinalis sanctae

Mariae
sanctae

Domnica
novae

et ille est

arcbidiaconus aliorum
,

Luciae in circo Palatii iuxta Septisolium


riae
cti
,

sanctac

Ma,

sanctorum Cosmae
,

et

Damiani
Nicolai
,

Palatii, san-

Hadriani Palatii

sanctae Mariae in Scbola graeca


,

sanctae Mariae in porticu


tulliano
geli
,
,

saucti

in

carcere

sancti Georgii ad
,

velum aureum

saneti
,

Ansan-

sancti Eustacbii

sanctae Mariae in Aquiro


,

ctae
riae

Maiiae
in

in via lata

sanctae Agatbae
,

sanctae Lu-

capite Sabinae

sancli

Quirici.

2^3

HISTORIAE POXTIFICIAE FRAGMENTUM EX BONIZONE SUTRINO.


Hjxtat
historica
rius

in miscello vaticano codice epitome

romanorum Pontificum

quaedam qnam Bonizo sutrihrevissima est

episcopus collectionis suae canonicae adhuc ine-

ditae lihro quarlo praeposuit.


et

Ea sane

quidem usque ad Siricium lacinias etiam ex pscudoisidorianis sumptas passim interserit. Satis igitur mihi sit epitomes huius partem tantummodo post Siricium heic proferre. Quin adeo cum ventum erit ad Hadrianum primum Bonizonis textum haucl iam e praedicto sed ah ineditis yllhini scholaris colcodice hauriam qui in postrema operis parte exscribit ex lectaneis Bonizonis lihro incognito de vita curistiana reliquorum Pontifieum notitiam usque ad Urhanum iiin quo rcapse Bonizo desinehat. Porro ex pracdiclo
,

Albino alia

alibi editurus

sum.

JL/icerem quidem de Auastasio


sabbato praecepit ieiunaudum
,

et

de Ianocentio qui
intra missa,

et

pacem

rum

sollempnia dari. Et de Zosimo

natione graeco

qui ccreum in sabbato sancto praecepit in omnibus


titulis

benedici. Et de Bonifacio

qui monachabus et

diaconissis interdixit ne sancla vasa vel pallas altaris

langerent. Et de Caelestiuo

qui constituit

ut

psalmi

David

-cl,

numero antipbonatim eanlarentur


autea evangelium tantum
et

ante ca-

nonem

nam

epistolae le-

gebautur. Et de Xysto qui ecclesiain quae dicitur ad praesepe , et bodie vocatur maior ecclesia in monte
,

Livio (i) aedificavit. Et de

magno Leone
in

et
,

de Hilaro
ut constat.

(0

Scilicet

apud Liviae raacelium

Exquilino

18

2^4
nationc sardo
,

BOMZO SUTRIjrUS
et

de Simplicio tiburtino

el

de Felice
,

episcopo. Et de Gelasio scholastico

doclore mirifico

qui gelasianum codicem composuit, et


ctatus fecit
]ibri recipi
,

hymnos

et tra-

ut beatus

Ambrosius
,

et declaravit

quot
,

debeant iu ecclesia

quive contempni

et

quo tempore ordiuationcs saccrdotum ceterorumque ordinum fieri debeant. Et de Anastasio cius successore
,

et

de

Symmacho
et

sardo qui constituit onmibus do-

minicis diebus

nataliciis

apostolorum

hymnum
et

anet
,

gelicum decantari. Et de Hormisda magnae vilae


meriti
et
,

et

dc Iobannc eius successore


fecit ut

de Felicc

de Bonifacio qui constitutum

uon

fieret cle-

ctio

romani

Poniificis

nisi

post lertium

depositionis

eius diem. Et de Iobanne eius succcssorc, et de


pito
,

Agaest

ct

de Silvcrio qui primus post beati Silvestri


,

tempora sine imperiali assensu

Gotborum manu
,

ordinatus episcopus. Et de Yigilio

et

de Pelagio epi-

scopo qui praecepit ut scbismatici episcopi per saeculares potestates

comprimerenlur. Et de Iobanne cius


de Benedicto
,

successore

et

ct

de Pelagio praedcces-

sore Gregorii qui

novem

praefaliones tradidit ecclesiae


si

ante

scriatim

canonem decantaudas ; romanos Pontifices


sacramentorum editus

mei

esset

praepositi

insinuare.

De
liber

beato Gregorio silendum


cst
,

non
et

arbitror

quo

antipbouarius tam

diurnus
et

quam nocturnus
-xl-

et traetatus in
,

Ezecbielem

bomiliae

in evangelia

et

in Iob moraliter
,

et

allegorice et ad bistoriam

compendio digestans
cura Iobanni

et dia-

logorum

liber

et

pastoralis

ravennati
satis utile.

directa, et registrum ad

regendam ecclesiam

Hic constituit ut anliphona


introitus

cantaretur quae
,

voeatur

ad

mulcendum audientium animos


a

deinde

kyrie elcison

clero novies decantari

ct

post

amphnn

DE

PO.MIFICIBUS r.OMANIS.
,

2^5

graduale

et alleluia

excepto in septuaginia diebus in

quibus tractus
vero
vi
,

iustitti.it

decantandos

post evangelium
,

dum

oblaliones offeruntur offertorium

decanta-

et post

factionem eucharistiae postquam communiaddidit in canone

caverint

communionem. Hic idem

" diesque nostros in tua pace disponas. Et ut oratio

dominica
in

a sacerdote super eucharisliam

alta

voce de-

cantaretur. Hic idem instituit ut a septuagesima usque-

pascba non cantetur alleluia

et

ut in matutinali
,

sjnaxi festiva octo tantum cantarentur responsoria

et

sequeretur ambrosianum

et in cotidiana

duo tantum.

Et

presbytero dicerctur " Deus in adiutorium

meum

,,

qui est centesimus octavus decimus psalmus.


ro
sit

Quam

ve-

bonestissimus

et

nostrae saluti in oratione util,

Jimus, quendam
qui se dicebat
se

monacbum sanctus edocnit angelus quondam Samsonis illius fortissimi fuistunc eiusdem monacbi ad custodiam
alia

custodcm

ct

deputatum. Qui inter


specialiter

multa praedicamenta
,

salutis

boc ctiam de industria admonuit


veniat

ut

psalmum bunc

commendatum impigre frequentare nos conquem cantabimus ita " Deus in adiutorium
,

intende. ,, Hic idem Gregorius litaniam instimaiorem et Anglicam gentcm Cbristi eeclesiae sociavit et angelorum inserlus cboris caelo spiritum
luit
,

mcum

reddidit, et sepultus est in basilica sancti

Petri ante

secretarium.

Quid referam de Sabiniano


nifacio

eius

successore
?

qui

luminaria addidit in ecclesia beati Pelri


,

Et de Bo-

qui a Pboca caesare meruit privilegium quod


ecclesiae constantinopolitana subiceretur? Et
,

romanae

quid de alio Bonifacio


antiquis

qui obtinuit a Phoca caesare

dari ecclesiae Dei catholicae

templum Romae
,

quod ab

Pantheon dicebatur

et

dictus

Caesar dedit

2jG
episcopo
;

BONIZO

SUTEOUS

qui legem posuit in ecclesia sub internri,

natione separationis
fonte susciperet
,

ut nulla mulier filium

suum

cle

sintiliter et iu

confirmationibus. Et
,

de tertio post Gregorium Bonifacio


successore. Et de Severino
,

et

de Iionorio eius

cuius temporibus fuit He,

raclius cbristianissimus imperator

qui extiucto Chosreportavit. Et

roe crucem Domini Hierosolymam

de

Iobanne eius successore

ct

de Theodoro ^pontifice qui


fi).

paenitentialem librum eomposuit

Et de

ter beatis-

simo papa Marlino martyre

qui

dum missarum
Mariae
,

sol-

lempnia ad
tharius

altare Dei genitricis virginis


,

quod

dicitur ad praesepe

celebraret, diviua benignitate spaintcrficerct, per-

Olympii ducis missus ut eum

cussus caecitate

eum omnino

videre
,

quia

isti

sunt dominici gregis arietcs


,

uon potuit. Nisi romanae eccle-

siae Pontifices

qui sanguine proprio et constitutioni-

bus ecclesiam Dei consecrarunt.

Quod

si

non timerem

ut prolixitas sermonis
,

raci

legentium animo fastidium gcncraret

scriberem qui-

dem ad plenum de Eugenio


cessit.

qui beatc Martino suc,

Et de Vitaliano qui cantum

quo Pvomani utunstel-

tur

composuit. Et de Adeodato, cuius temporibus

la splendidissima apparuit
cod.

nec antca visa. Et de Aga,

tboue
.

et

de Leone
.

*
,

et

de Benedicto
,

et

de Iohannc
....

Folcone.

...

,.

eius successore qui librum de dignitate pallu


suit.

compo-

Et de Conone

et

de Scrgio iuniore

(2)

qui basill-

cam lateranensem reparavit , ct ut agnus Dei intra missarum sollempnia decantaretur instituit et ecclesiam quae cst intra muros urbis Romae beati Silverii con,

(1)

Recoic

dicta p. i33. n.

1.

Et

([uiJera cliam in alio chro-

nico pontificali apud Cinciutn caincranum coJ. vat. p. 109. iJcm


Jisertc
{1)

Je TheoJoro papa aJiirmatur.

> um
T

seniore

\'

DE POTIFICIBUS P.OWAKIS.
slrni feeit, et altare

2^J eiusdem ecclesiae propriis manibus


et sexto
,

dedicaviu Et de quinto Iohanne


nio
,

ct

de Sisin,

et

de Constantino
,

et

de secundo Gregorio

et

de

tertio

Gregorio

qui ad ferctrum antecessoris sui ele-

ctus est. Et de Zacharia viro


tis
,

magui meriti et sanctitacompatrum et commatrum non se iungerent. Et quia finem iam spectat pagmuia silere non debeo de Hadriano Zacbariae successore etc.
qui praecepit ut
filii
,

Deinde ex Alhini

ut

diximus

collectaneis.

Bonizo episcopus in libro suo de vita cbristiana.


Scribere diffirum duxi de Hadriauo Zacbariae successore
,

euius rogatu Karolus rex intravit in Italiam

rn potentatu

maguo

et

manu
victor

robusta
ct

et

Desiderium
,

regem Longobardorum
monte

Pado fugavit

et
,

in Papia obsessum tenuiu Dehinc


,

Romam

veniens

qui dicitur gaudii, usque ad sancti Pelri eccle-

siam pedes properavit.

Quem
,

beatissimus Papa in graest


,

dibus saneti Petri praestolatus

et

venientem usque
et

ad confessioncm sancti Petri


et

cum hymnis

laudibus

psalmis clericorum
,

et

laudibus iudicum romanoille


,

rum

ut

mos

est

decenter perduxit. At

potentis-

simus rex offerens beato Petro multa douaria


tensque eius Vicario fidem
patriciatus a
,

promit,

ct

debitam rcverentiam
,

Romanis sublimatus honore Papiam reversus civitatem quidem coepit ct Desiderium regem cum coniuge secum ultra montes duxit ; et ex illo dici meruit rex Francorum et Longobardorum ac patri, ,

cius

Romanorum. Et de

tertio

Leone

qui sermocina-

rius appellatus est.

Et de Stepbano eius successore. Et


ccclesiam aedificavit in hono,

de Pascbali qui

Romae
,

rem bcatae Mariae

quae Domnica nominatur

quam

2^8
et

BONIZO SUTRINUS

marmoreis lapidibus vestivit. Et de Eugenio qui paelibrum composuit et in Franciam transEt de Valentino qui Lodovicutn filium Karoli misit. imperatorem consecravit. Et de eius successore Grenitentialeni
,

gorio. Et de Sergio

cuius temporibus Sarraceni de-

vastarunt Italiam.

Et de alio Leone qui Karolum filium Lodovici cornnavit imperatorem


,

quique etiam aedificavit


,

civita-

tcm

quae Portieus nomjnatur


appcllavit.

quam Leoninam

suo

nomine
auream

Hic

fccit

ciburrium super altare

sancti Petri
,

argenteum;

et ante altare

ipsum tabulam
,

et tegulas confessionis

argenteas

et ecclesiac

portas argenteas. Hic idem aedificavit ecclesiam

Ro-

mae

quae hodie dicitur sancta Maria nova

ct eccle-

siam quatuor Coronatorum. Hic idem invidiose super quibusdam criminibus pulsatns, synodum congregavit, et sc iuramenlo innoxium demonstravit. Sed quia inpaucis vidia vinci potest, tamen quiescere non potest
,

postea evolutis diebus, malivoli qui invidiose

eum
,

ac~

cusaverant
riantes
et

seditionem concitantes in populo


a palatio in

iniu-

emn

forum romanum traduxerunt


rex

ibi

diabolico instiuctu et populari audacia caecave-

runt.
tos

Quod audiens Karolus


,

Romam

veniens mul-

de populo trucidavit

ipsos vero auctores seditio,

nis ligno suspendit. Ipse vero licet orbatus


vixit

quamdiu

romauam gubemavit

ecclesiam. Et de Benedicto

eius successore. Et de Nicolao

qui Soplironium plaalia

centinum episcopum depositum ab


ciliavit
,

synodo recon-

et

qui uno eodemque tempore duos impera;

tores

excommunicavit

orientalcm quidem nomine Mi-

chaelem propter Ignatii patriarcbae iniustam depositionem


pter
;

occidentalem autem nomine Lotharium propelicis suae societatem.

Waldradae

DE FO^TIFIC.IBVS ROMANIS.

2JC)

Et de secundo Hadriano qui Lodovicum filium Karoli constituit imperatovem. Et de octavo Iohanne qui altercatus est cum Angelberga regina de civitate Ka-

vcnna

qui et

Karolum

filium eius ordinavit impera,

torem. Et de Martino eius successore

cuins tempori,

Lus duo gloriosi episcopi fuere in Longobardia

unus

placenlinus nomine Paulus nepos imperatricis, qui pla-

centinam ecclesiam per Sophronii ignaviam funditus


destructam
a

fundarnentis reaedificavit
,

alter vero par-

mensis nomine Gundolfus


constituit
,

qui canoniearn

parmensem
Et de lla-

et ipse
ei

nepos

fuit imperatoris.

driano qni
et

successit in pontificatu. Et de
,

Stephano

de Formoso

quorum temporibus Longobardis

re-

bellautibus Franci perdiderunt imperium. Et de quo-

dam Stephauo

cuius temporibus Sarraceni occupave,

runt Siciliam. Et de lohanne lusculano

cuius

tem-

poribus romani Capitanii patriciatus


vindicaverunt. Et de

sibi

tyrannidem

quodam

Silvestro viro

omnium
,

artium peritissimo
stea archiepiscopus

qui primitus abbas bobiensis

po-

ravennas
-x-

post vero

romanus Papa
,

effectus est.
ris Alberici
,

Et de

Iohanne tusculano

fralre
,

maioItalia

qui pugnavit

cum

Sarracenis

et

ab

pulsos in Siciliam fugavit. Hic aedificavit basilicam in


palatio lateranensi. Et de Silvestro tusculano gcnere.

Et de quodam Benedicto papa romano

qui

uno eo-

demque

die et laicus fuit et pontifex. Et de Iohanne


,

lusculano genere

qui

ronavit imperatorem. Et de

Olhonem regem Sa.vonum coquodam Silverio tiburtino


,

qui

morluo Alberico tusculano


vindicaverat
,

qui patriciatus sibi

nomen
tricius

a Crescentio

nomenlano
est
,

qui pa-

dicebatur

Papa ordinatus

quique etiam
;

secundum Othonem oidinavit imperatorem


ro

postea vea

cum maguo dedccore ab eodcm

Crescentio

papatu

280
expulsus
est
;

BONIZO SUTRINUS
ct

quidam Iohannes placentinus episco,

pus graccus generc


ris
,

legatione functus Othonis iunio-

a Conslanlinopoli )'ediens,

dura

Romam

causa ora-

tionis

venirct, a praefato Cresccntio et a Rornanis ca,

pitur

lenetur

et

licet

invitus

Papa taraen

infelix
,

ordinatur romanus.

Quod audiens
;

rex mente effrenus

Romam
pit et

vcniens ipsum Crcscentiura diu obsessum cc-

capitc truncavit
,

orbatum
ct
civitatis

ceterisque

ipsum vero Pontificem oculis memLris debilitatum ad dedecus


,

ignominiam

sacerdotalis ordinis per plateas leoninae


iussit.

circumduci
,

Sed ante quam

-xxx- dies iraest.

plerentur

anima

ct

corpore ipse rex defunctus

Et dc Bencdiclo tusculano qui Henricura maioris


Othonis nepolem regem Teutonicorum ordinavit impcratorem. Et de eius fratre Iohanne
,

qui uno eodcmhis mihi silen-

qne dic

el

laicus fuit et pontifex.

De

dum

esse

non
et et

credidi.
,

Celerum

siquis de

Thcopby-

lacto tusculano

qualiler Iohanni sacerdoti vendiderit

papatum

phylaclus

quomodo uno codemque tempore TheoGrcgorius et Silvester romanum non rege;

bant sed vastabant pontificatum


rex Conradi filius

ei qualiter

Henricus

romanam

ccclesiam a talibus pesti,

bus liberavit
dictavi
,

gnarus esse voluerit

legat

librum quem
haec

qui inscribitur ad amicum


(1).
sit

et ibi invenict

ordinabiliter esse digesta


liter

lnveniet autemibi ct qua,

papa Clcmens electus

qualiterve Henricus rex

imperator ordinatus. Et de Damaso eius succcssore quot quid in papatu duxerit dies. Et de praeclaro Leone
,

in papatu egerit

qualitervc vitam finiverit. Et de Vi,

ctore eius successore quid egcrit


(1)

aut quid eius tem;

Hacienus

cst

apud Albinum scholarem ex Boni*one


,

re-

liqua

itera

sunl Bonizonis
ripti.

sed

cx codice collcctionis

canonicae

scu decreli ab eo sc

DE POXTIFICIBUS ROMAJCIS.

28

poribns
ducis

novum
,

evenerit. Et

de Stephnno Gotbifredi

germauo et apud Mediolauum


de
lite

qualiter eius temporibus Patarea (i)


exorta est. Et de Nicolao papa
,

et

quam

habuit

cum

Beuedicto invasore
-n-

et

quid

egerit in papatu.

Et de Alexaudro
papatu

papa

et de"lite

quam
et

habuil

cum Cadolo parmensi,


iii
,

et

de eius vicloriis,
fine.

quid egerit

et

de eius

Et de
et

septi,

mo

Gregorio

et

de eius elcctione

et vita

moribus

et qualiler in

nativitate

Domini ad

altare sanctae
sit
,

Ma-

riae a Cintbio

viro crudeli caplus

et

eo die Dei

gratia liberatus

sit. Etiam de guerra quam sustinuit cum Henrico imperatore et de controversia quam haet buit cum Guiberto et de aerumnis quas sustinuit
, , ,

de obsidione
quieverit
ficis

civitatis et sua
sit

qualiter a Pvoberto
,

Norfine

mannorum duce
,

liberatus

et

qualiter beato

apertissime declaratur. Urbani vero pontiet

acta

de eius victoria

siquis scire voluerit


,

legat librum
et ibi

quem

scripsi

ad hugoxem schismaticum
dilucidata qnae voluent.

inveniet ad

plenum

(1)

De

Patarea

id

est

haeresi

Patarenorum
ail

Mediolani eo

tempore exorta
de

legattir

Pagius apud Baron.


*

an. io58. n. 3.
l 'bi

sus idem legatur Pagius ad an. iOjf- n


Pontificinui

7~9-

RurBonizonem ler
ex

rom.

scripsisse

adnotat

refertque

Lambecio

partcm hanc postremam Bonizonis.

a8a

VITAE ALIQIJOT PONTIFICUM


quas ex diversis bibliolhecae vaticanae codicibus Laur. Zacagnius eiusdem biuliothecae praefectus
delibaverat
,

sed morte praeoccupatus

non
BENEDICTUS
-VIIIl-,

cdidit.
.III-,

SILVESTER
-II,

GREGORIUS
-II-

-VI-,

CLEMENS
.nuo A,
eius

DAMASUS

ah incarnationc Domini

-m-xlvi-

indict.

-xiii-

praesidente in urbe
-xii,

Roma
urbe

Bcnedicto

-viiii-

papa

anno
ita

facta est in

Roma

grandis seditio
,

ut

omnes

in

unum

congregati venirent

et eicercnt

eum

de suo pontificatu. In ipso denique anno in

festivitate

sanctae Caeciliae obscuratus est sol quasi trium hora-

rum

spatio.

Et factum
,

est

cum

eiecissent Pontificem

cx suo pontiflcatu

orta est iuter


,

Romanos

et

Transcon-

tiherinos grandis scdilio


gregati
vii-

ita ut in

unum omnes

Romani ad obsidendam Transtibcrim pergerent dic mensis ianuarii. Et factum est proelium mainter Rornanos et Transtiberinos
,

gnum

qui videlicet

Romani in fugani versi sunt. Comites qui veniebant per Montanam scilicet Girardus Rayncrii filius et cequi erant fideles dicti Ponteri cum multis equitibus
,
,

tificis

ct

ad portam venerant Saxiae


,

ibi

omnes una-

nimiter se immittentes
cati

ex multitudine copiosa sufTo-

sunt centum

et

co amplius

homines maiores et
est

minores. Et die tertia terrae motus factus


ila

magnus

ut ecclesiae signis sonarent.

Tunc omnes Romani


sibi

in

unum
,

congregati elegerunt
,

Pontificem Iohannem sabinensem episcopum

cui

posuerunt uomen Silvester


diebus
-xlviiii-

qui optinuit pontificatum


re-

Qao

ciccto

Benedictum pontificcm

SILVESTER

III-

GREGORIUS

-VI-

^83

duxerunt iu suam sedem. Tunc praedictus Benedictus

non sufferens romanum populum eiusdem pontificatus honorem per chartularn refutavit Iohanni archipresby,

lero sancti Iohannis ad

portam latinam suo patrino

in

die kal. maias

cui posuerunt

nomen Gregorius
,

qui
,

etiam pontificatum tenuit anno uno

et

mensibus vm

minus diebus

-xi,

Henricus Dei gratia inviclissimus caesar

audita fa-

ma

inauditae controversiae,

innumerabili exercitu
set in civitatem

cum magna potentia et cum Italiam petiit. Cumque pervenis,

se

quae Sutrium vocatur convocavit ad clcrum romanum cum pontifice Gregorio. In sancta

jgitur sutrina ecclesia crevit


,

mirabilem synodum inesse deIohannem sabinensem episcopum cui posuect Iohannem archipresbyterum rant nomen Silvester
et
,

cui posuerant

nomen Gregorius

et

Benedictum praeiuste iudicando


,

nominatum pontificem, canonice


sacris et religiosis episcopis
,

et

per canones ostendendo

proprio anathemate obligavit. Pcrvenit itaque in ro-

manam urbem cum


urbs tantum
et

tanta mullitudine

ut

non caperet

tam copiosum exercitum. Henricus mi-

sericordia Dei pius et beniguus rex congregata multi-

tudine populi
cipis

apostolorum

Romanorum iu basilica beati Petri princum episcopis et abbatibus et uni,

verso

clero roraano
,

sanctam

et

gloriosam synodum

celebravit
tificem

et

mirabilem sanctum benignumque pon-

sanctae ecclesiae romanae

nomine Giementem

praeordinavit in vigilia natalis Domini. Die vero nativitatis

domini nostri Iesu Christi ipse praeuominatus


saucta

l\ex coronatus est

replela
rificata

romana civitas omni gaudio denique romana ecclesia exaltata et glo,

et tota

quia tam

magna
est.

haeresis per misericordiam

Dei indc eradicata

^84

CLE.MENS

II-

Iiaque serenissimus princeps cernens

Romanorum

omninm voluntatem
coronabant patricios
tionem Pontificum

circulum quo antiquitus Romani

cum omnium
concessere
,

voluntate sicut im;

peratori decreverant in capite posuit suo


ei
,

et

ordina-

et

eorum episcopo,

rum

regalia liaLentium

ut a

prius a rege investiatur almus Pontifex

nemine consecretur nisi una cum ro,

manis

et religiosis patribus

sicut sanctus

Hadrianus

et alii Ponlific.es

confirmaverunt proprii privilegii deHenrici qui in prae-

testationem

sic in potestale regis


,

sentia habetur

citum

est (i).

futnrorum regum patriciorum sanClemens itaque summus Pontifex reveret


,

so rege ad regni sui


sedis apostolicae

aulam

sedit in cathedra sanctae


,

mensibus

-viiii-

diebus

-xvi-

et relin-

quens

terrestria petiit

regna

caelestia.

Tunc Romano-

rum
gatos

plebs in

unum
,

collecta

ad regem Henricum le-

cum litteris miserunt precantes et obsecrantes ut servi dominum ut eis dirigeret puet ut filii patrem dicum benijmum ornatum bonis moribus sanctae roo manae ccclcsiae et universo orbi paslorem. Benediclus itaque poulifex priscus talia faeta cernens cum esset
,

in civitate Tusculana praemii cupiditate divisit roma-

num populum

et sic reinvasit sanctae sedis apostoli-

cae pontificatum.

Legati itaque

gem
xitna

magno

eos

Romanorum cum pervenissent ad recum honore in palatio suscepit suo


,

magnisque

ditavit

muneribus. Congregata itaque ma-

multitudine episcoporum
,

marchionum
creta
(i)

et

ceterorum principum
,

abbatum comitum secundum dc, , ,

sanctorum patrum

Deo

et

omni plebe dignum


p.
,

Recole quae de Hadriano

PP- diximus

169. Sane in his


et

videmus historicuui

laicac potestati valdc

addictum

Hcnrico imp.

vivcnti hlan dicntem.

DAMASUS
elegit Pontificem

-II-

08,'

Damasum. Legati
pontificem,

igilur

Romanorum
reversi suut.

nutecedentes

Damasum

Romam

Ipse vero Leniguissimus Pontifex iter arripuit Italiam


versus.

Gum
,

facium

aulem pervenisset ad marchionem Bonicuius auxilio praenominatus ponlifex Benedi,

ctus receperat pontificium


fatus loquelis:

taliter

eum

callide est af-

ego

Romam non possum


,

pcrgere tecum,

quia

prius habuit recepit

Romani Papam reduxeruut et potestatem quam et omnes sibi pacificavit insu,

per ego iam sei^ex sum. His auditis beatus Pontifex ab itinere quod ceperat rcdiit et Imperatori universa
,

narravit

quo audito Rex


,

intellexit calliditatem et astu-

tiam Bonifacii

est affatibus: tu

qui
,

quem talibus per epistolam aggressus Papam canonice depositum in ponet


,

tificium reduxisti

praemii cupiditate nostrum impesi

rium contempsisli
daveris cito
,

serio praenoscas quia

non emeute

adventu meo propinquo emendari


,

fa-

populo romano dignum Dco donabo pastorem. Videns itaque Bonifacius quia nihil pro-

ciam

teque invito

fieeret

suum legatum eiecit Benedictum de poncum Damaso papa Romam venit. Populusautcm romanus devote hunc cum magno desidcrio suscepit, ct apud beatissimum Petrum apostolum summus
,

per
et

tificatu

pontifex ordinatur die -xvn- mensis iulii, indictione pri-

ma. Damasus vero papa


ct ita

vixit in pontificatu -xxiii- dies

defunctus

cst, et inthronizatus.est

Lco in romaua

sede ab Imperatore et a ceteris principibus regni.

JUeo nonus natione


bus
-u,

teutonicus scdit aunis

v-

mensi-

et

cessavit episcopatus

meusibus

-xi-

pcrrexit in cisalpinas partes ad imperatorcm

Isle Lco Henricum

as86

ieo
,

.ix-

secundum

et

rogare coepit

eum
,

ut per

amovem

beall

Apuliam et liberavet babitatoves Agarenorum (i). Ille vcvo pev semet eius de sewitute ipsum non venit, sed divexit pviucipes suos cum magno exercitu Teutonicovum simul cum consanguineis dicti
Petvi descendevet in
Pontificis.

Mox
,

ut Pontifex reversus est

Romam
est

cura

dicto exercitu
latinis

tuuc perrexit in Apuliam simul cuoa


et ceteris.
;

comitibus

Mox

commissa

pugna

nimium duva

et fovtis

sed latini comites clam dimi,

sevunt dictum Pontificem

vevevsique sunt ad pvopria.

Ponlifex ^evo superatus fugit in Civitellam.

De

exevcitu
extin-

autem Teutonicovum omnes paeue


cii

in ea

pugna

Agavenovum intevfecti sunt. Post haec omnes principes Agarenorum in luctum conversi sunt et cum magno gemitu et tristitia venernnt ad iamdudum nominatum venerabilem Ponsunt, sed pluves ex parte
,

tificem

et

ad eius vcstigia covvuevunt


,

veuiam

et

mi-

sevicovdiam implovantes
in pavtes

et

cum

eo venevunt usque

Campaniae
,

et sic

dimiserunt eum. Pontifex


geiuitu

vevo nimis anxiatus


tristitia

ex

magno
illis

dolove atque
fevetvo

cecidit

in
,

infirmitatem.

Ad ultimum

eius equis imposito

cum

militibus qui evaserant

cum magno
aetevna
,

luctu et maestitia vevevsus

estRomam. Non

multo post in basilica beati Petri migvavit ad vegna

Romanorum in unum congregati legatos miserunt ad Imperatovem vogantes ut sevvi domiuum, ut pium pastovem vomanae ecclcsiae tvibuevet. Congregata itaque mulet absolvit eos

anatbemate.

Tunc

plebs

titudine clevicorum et laicorum


tificem
visi
,

dignum Deo
adventu

elegil

Pon-

et

cum Romanorum
Romani de

legatis misit

Romam. Ga,

sunt omnes

illius

et elegerunt

eqm romanum
i)

antistitem, cui posnevunt

nomcn

Victor.

Immo TWinannornm.

**7
Yir.Ton
n-

V,ictor
mensibus
diebus

praedictus naiione noricus


-ni,

sedit

annis

n-

diebus

-xxvn-

et

cessavit

episcopatus

-viiii-

Hic perrexit ad impcratorem Henricum


,

ob eam causam ob quam praedecessor suus

ut ciceret

non minime impetravit, quia Imperatorem invenit in maxima infirmitate iaceutem. Ad ultimum commendavit ei Henricum filium suum adhuc puerulum ac in eius maiiibus defunctus est. Praedictus Pontifex tradidit regnnm per investituram dicto
Agarcnos
,

quia clamorem populi

illius

regionis

valebat sufferre. Sed

puero Henrico

et coepit proficisci
est.

Romam

et

in

iti-

nere ex bac vita subtractus

ITEP.UM DE VICTOISE

-II-

V,ictor

natione teutonicus
,

episcopus Aistatensis, no,

mine Gebehardus

sedit annis -n.


,

diebus vm-

Apud
epi-

Florentiam sjTiodnm celebravit

in

qua nonnullos

scopos de simonia et turpi fornicatione impetilos atque


convictos deposuit. Fuit antem temporibus imperatoris

Henrici

qui

cum
,

in
et

Lombardiam
unicam

revcrteretur

Beafi-

tricem comitissam

Bonifacii marchionis

earum hereditatem ambierat dolo cepit et ultra montes secum addutit ignorans quid suprema dies in proximo secum actura esset. Kam ubi remeavit in Franciam subito in lcIiam
,

nomine
,

iNJathildam, quia
,

ciimi acgritudinis decideus

illustrissimum

thifridum ad se vocavit, cui uxorem


Bonifacii
,

ducem Gocum Mathilda filia


;

ct

cum omnibus
in

possessionibus restituit

et

post paucos dies de ipsa infirmitate

mortuus

est.

Filium

veio

quem

regem praefecerat

praedicto duci

Go-

2 88
ihifriolo

VICTOA

.II.

commendavit

rogans nt

ei fidelilatem

scrva-

ret

et

cum

aliis

principibus
,

eum

iuvaret. Transactis
est.

vero paucis diebus

Victor papa defunctus

STEPHANUS

-X-

BENEDICTUS

-X-

NICOLAUS

-II-

ictori stephanus successit, qui fuit cancellarius Leo, ,

et germanus magni ducis Gothifridi nomenque habuit Federicus. Dictus Stephanus reversus cum magno theubi legatus fuerat Constantinopoli sauro invenit dictum Imperatorem mortuum. Tunc Ko-

nis et Victoris

mani elegerunt ipsum PonU-p.com sed totum thesaurum quod Gonstantinopoli adduxerat per vim ei abstuut rem lerunt ; unde ira commotus Roma egressus est
,

iamdudum nominato suo germano. Tunc Romani perterriti metu direxerunt post eum Braczinum transtiberinum qui in itinere fertur ei venenum
notificaret
,

dedisse

ex quo mortuus

est.
,

Post mortem vero dicti Pontificis


peratoris
,

tunc fideles Im-

cleriei ac Iaici

miserunt Hildibrandum ar,

cbidiaconum ad imperatorem Henricum

ut sanclae ro-

manae ecclesiae pium rectorem ac beniguum Pontificem tribueret. Ille vero capto itinere pervenit Florentiam
,

ubi ante dictus Stephanus obierat. Quid multa ?


est

Postquam locutus
promisit
ordinaret
ei

cum

episcopo dictae

civitalis

ut

si

ipse vellet

cum

eo

Romam

pergere

eum romanum

antistitem. Ille vero

hoc auillius.

diens acquievit ac consensit dictis vel voluntati

Tunc cum

quingentis equitibus

et

cum magua pecu,

nia ceperunt

romanum

iter.
,

hoc audito ira commoti elegerunt Benedictum velitiensem episcopum Pontih-

Tunc
,

fideles

Imperatoris

ccm

de regione sanclae Mariae niaioris.

lllc

vcro re-

BENEDICTVS

-X-

289

imebat
ruut
dicii)

sed volentem nolentemque invitum ordinave-

eum romanum
;

Pontificcm
,

cum

nomirie Bcne-

et data
ei

pecunia

uiaxima pars de Roraanorum

populo
cirea

fidelitatem

fecerunt. Similiter comites qui


scilicet

urbem

crant
,

Girardus Raynerii

filius
,

comes Galeriae
filii

et

Albericus comes tusculanensis

ct

Crescentii de Monticcllis.
,

Tunc Hildibrandus boc


,

audito

paululum in

itinere substitit

et misit
,

pecuqui

niam Leoni de Benedicto Christiano


pulus
,

et

ceteris

crant de eius coniuratione. Et divisus est romaaus poet

coeperunt inter se acriter pugnare.


ut festinanter
,

Tunc

Traustibcrini raiserunt legatos dicto

HiJdibrando ar-

cbidiacono

cum

suo electo trans Tibe-

rim pergeret quod et factum est. Tunc per Transtiberim venit in insulam Lycaoniam ; et ita divisus est romanus populus ut cotidie pugnae et bomicidia es,

sent in civitate.

Tunc demum
parte
,

comites diviserunt se
alia.

alteri ex

uua
suo

alteri

vero ex
,

Tunc Hildibraudus cum

electo Pontifice

et

cum

sua coniuratione abstulerunt

praefecturam Petro praefecto de regione sancti Angeli


,

et

ordinaverunt Iobannem Tiniosum transtiberipraefectum.

num

Ad ultimum
,

superatis qui ex parte

Benedicti pontificis erant

dictus Pontifex egressus de

patriarcbio lateranensi perrexit ad

castrum Passarani

apud Pepum
tifice

qui erat

filius

Crescentii praefecti.

Tunc
et or-

dictus Hildibrandus arcbidiaconus

cum
,

suo electo Pon,

perrexerunt ad patriarcbium lateranense

dinaverunt

eum romanum
,

Pontificem

cui posuerunt

nomen Nicolaus
pulo romano
tifcx
ei

et

dederunt pecunias. Plures de po-

fidelitalem fecerunt.
,

Etiam

ipse

pou-

Nicolaus per se ibat pcr urbem


,

faciebatqne sibi
;

iuvitos

fideles pontifici

Benedicto

fidelitatem facere

'9

oqo

KICOLAXJS
illis

II-

unde plures ex
dicentes: quia

iuraverunt

cum

sinislra

manu

ita

manu
et

dexlera fidelitatem fecimus


,

domino
de ca-

nostro papae Benedicto

tibi

manum

sinistram damus.
est

Tunc

absconse

clam per noctem egressus


,

stro Passarani dictus Benedictus pontifex

perrexitque

Galeriam apud Girardum comitem Raynerii filium. Tuuc Hildibrandus archidiaconus per iussionem
Nicolai pontificis perrexit in

Apuliam ad Riczardum

Agarenorum comitem
et pepigit

et
,

ordinavit

eum principem
,

cum
et

eo foedus
,

et ille fecit fidelitatem

ro-

manae
tea

ecclesiae

et dicto infidelis

Nicolao pontifici
erat

quia an-

inimicus

tempore Leonis papae.

Tunc

dictus princeps misit tres comites suos

cum nomilitiLus
dictus
ei fi-

minato archidiacono

Romam cum
cum romano

trecentis

Agarenorum
Nicolaus

in auxilium Nicolai pontificis.


ipsis et
,

Tunc
,

cum

exercitu

qui

delitatem fecerant
et

perrexit Galeriaui ad

obsidendum
castella
,

expugnandum eam. Coeperunt expugnare


,

quae in circuitu eius erant


et

apprehendere, depraedari^

incendere

,'

ubi multi sagittis perierunt ex utraque


,

parte.

Galeriam vero

quia erat fortissima

capere non

potuerunt.

Ad

ultimura reversus est unusquisque ad

propria. Agareni vero reversi sunt in Apuliam.

Tempore vero

messis iterum dicti Agareni

Romam
Pori-

venerunt ad dictum pontificem Nicolaum.

Tunc

Romanis fidelibus et cum dictis Agatifex rcnis itcrum ad obsidendum Galeriam perrexerunt. Tunc dictus comes metuens dc obsidione Romanorum paenituit se rcccpisse diclum Benedictum pontificem.

cum

suis

Benedictus vero

talia
,

cum

cognovisset

ascendit supra

romanum pGpulum signare taliaque diccrc vos me invitum nolenet maledicere temque elegistis Pontificem vos me securum facite ;
muros Galeriae
,

coepitque

NICOLAUS

-II-

2C)I

ego renuo vester esse Pontifex. Triginta vero ex uobilibus romanis ei securitatis sacramenta feceruut de
vita

de mcmbris de mala captione

ut securus in

urbe

viveret ipse

cum

suis rebns.

Dictus Xicolaus pontifex


reversus
;

cum

suo exercitu

Romam

est

nominatus vero
,

pontifex Benedictus exuit se pontificalibus vestimentis


et reversus est
,

nitrix
et ibi

Romara in domum suam ubi eius gemanebat apnd ecclesiam beatae Mariae maioris
,

mansit diebus

-xxx-

Postea vero Hildibrandus archidiaconus per vim

cum

apprehendit

et

sccum duxit

in basilicam constan,

tinianam in ecclesiam sancti Salvatoris

ubi coucilinm

ordinatum erat ante pontificem Nicolaum. Dictus vero


Benedictus cura ante pontificem Nicolaum venisset ante
altare dictae ecclesiae
,

expoliaverunt

eum

sacerdotali-

nudo (i) in medio conventus positum est scriptum in manibus ubi erant omnia criraina et peccata quae iuiqui homines agnnt. Ille vero cum
bus vestimentis
,

et

legere renuisset

quia nolebat se de
se nihil

illis
,

accusare crivolens uolens-

rainibus

quae ad

pertinebant

que id invitus legit cum lamento et gemitu. Stabaut autem ibi raater eius cum solutis crinibus nudalis pectoribus cum gemitu et luctu , ipsique eius propinqui
,
,

pcrcutiebant pectora sua et rigabant unguibus ora sua.


Post haec clamavit dictus archidiaconus dicens
roraani cives facta vestri Pontificis
stea iussit
:

audite

quem
suis
,

elegistis. et iuduit

Po-

eum

vestiri vestimentis

eum
,

omnibus pontificalibus indumentis


ecclesiam beatae Agnetis
(i)

sicut Pontifex
ei

et

tunc deposucrunt eum. Postca dederunt


,

in hospitium

ut ibi miscrabiliter viveret


,

Nudus
sive

dicitur saepe

non qui nulla veste tectus


est
,

sed qui
periti

houestiore
sciunt.

exleriore

spoliatus

ut

linguae

latinae

S>()2

XICOLAUS

-II-

et

privavenuit

eum omni

divino

officio

ita

ut

non es-

set ansus in presbyterium ingredi ad laudes et obsequia

Deo reddenda. Sed non mnlto


sbyter sancti Auastasii
Nicolai pontificis
, ,

post

Suppus archipre-

qui erat spiritualis pater dicti

rogavit eura ut dicto misero baberet


ei restituit

indulgentiam.

Tunc

usque ad epistolas le-

gendas. Altera vero vice rogavit

eum

propter necessi-

tatem loci

et restituit ei

usque ad evangelium legen-

dum. Ulterius
extra.
Vi.vit
,

voluit restituere ut

missam caneret,

pi'o-

pter multos fideles quos ipse in bac urbe babebat vel

brandi

autem usque ad pontificatum dicti Hildiest ; et mortuus fuit. Post mortern vero eius dictus Suppus archipresbyler perrexit ad pontificem Gregorium et notificavit ei de illius morte dixitque ei quo ordine eum sepelirent,
qui Gregorius nominatus
,

qnia magnara pecuniam


serat in

ille

dum adhuc

viveret dimi,

romanum
pontificali

clerum.

Ille

vero fremuit

et dixit
,

ut

cum

bonore

et

obsequio sepelirent

coeacto,

pitque flere et dicere, male illum

numquam
,

vidi

rum
tis

paenitet. Sicque

factum

est

ut

ipse praecepit

bonorifice est sepultus in

eadem

basilica beatae

Agnc-

,^ubi

ei

occurrit omnis

romanus

clerus.

ALEXANDER

-II-

JLost mortcm vero dicti Nicolai miserunt Komani gatos ad Henricum regem qui tunc puer erat
,

Ie,

ut

pium rectorem
lico pcrj-exit

sanctae
,

romanae
et

ecclesiae tribueret.
,

Hoc
il-

audito Hildibiv.ndus

qui tunc arcbidiaconus erat


duxit

Mediolanum,

Anselmum

qui tunc

arcbiepiscopus erat dictae civitatis (i), cui posucrunt

nomen Alexander. At
(1)

rex misit

Cadolum episcopum

Anaelmus

patria

quidem

inediolaiiensis, sed episcopus lucensis.

ALEXANDER

-It-

293

parmensem cnm manu

Tnnc ilii qui erant ex parte Alexandri coeperunt pugnare cum comite Pepo et aliis comilibns qui erant cnm dicto Cadolo et cum
valida.

Alamannis
sio

qui erant fideles dicti regis

unde dissen,

magna

facta est in

hac
suis

Stephani praefecti
cius et

cum

romana Cencius germanis nec non et Cencivitate


,

Romanus germani
Caro
et

Baruncii
,

filii

ac Bilizo

Zon,

nitonis de

Cencio

cum

dicto Cadolo eraut

eo

quod

essent fideles imperatoris.

Leo vero de Benediclo

Christiano

cum

dicto Hildibrando archidiacono crant

ex parte Alexandri.

Ad ultimum commissa pugna


superati fuerunt
fugati sunt
,

in

pratis

Neronis
,

illi

qui erant ex parte Alexandri


et capti
,

et

et

multi mortui fuerunt

plures

vero in flumine perierunt. Et apprehenderunt civita-

tem leonianam cum


erat
,

basilica beati Petri.


illa

Sed

qttia

nox

mansit

ibi

nocte

Cadolus.
,

Tunc

vero potefuisset

rant

eum

consecrare Pontificem
,

nisi

eorum

insipientia

quia primitus

eum

consecrare voluerunt

in ecclesia beati Petri ad vincula.

cum Leone
mane
facto

data pecunia per

Tunc Hildibrandus urbem tota nocle illa',


)

non potuerunt

qui erant ex parte Cacloli

ad dictam basilicam pergere. unde intra civitatem multae pugnae ortae fuerunt et homicidia. Tunc Alexander
vettit in

monasterium Capitolii
,

et

Cadolus in turponte beati

rim Cencii Stephani praefecti


Petri.

quae

est in

Tunc temporis

dicttts

Cencius tenebat castrum


iti

sancti Angeli. Cotidie


ijt

pugnae erant

civitate

usque

te

regionem Campitelli. Postea vero pecunia deficienCadolus reversus comites reversi sunt ad propria
,

est
est

Parmam. Denno
,

vero congregata pecunia rcversus


profuit.

Romam sed nihil ei mam ibi morluus est.


,

Demum

reversus Par-

2 p4

PASCHALIS

!!

jl

aschalis secundus natus

Ravcnnae

de oppido cui
'Xviii-,

nomen

Galliata, ex patrc Cresceutio, sedit annis


%--,

meusibus

diebus
,

vi-

Obiit in vigilia beatorum Vin-

centii et Anastasii

noctis tempore. Et cessavit episco-

patus duobus diebus.


m-cxi-

Anuo ab incarnatione Domini mense februario die nona indictione quarta , tempore domni Pascbalis -n- anno eius -xn- Henri,

cus Teutonicorum rex


venit
tiis
, ,

cum magno

exercitu in

et missis

Romam
,

in porticum sancti

Tusciam Petri nun-

cum

Petro Leonis et

nunciis consilio babito

aliis domni Pascbalis papae domnus Apostolicus misit ad


,

eum

suos legatos Sutrium


liti
,

ut finem imponerent dise-

scordiae et

quae

tempore beatae memoriae

ptimi papae Gregorii inter

Regem

et Pontifices

romain-

nos de investituris exortae fuerant. Finis autem qualis


fuerit
,

in consequentibus enarrabitur.

Hoc pactum

ter eos etc. ut in vita edita

Paschalis

concedere praefccturam Petro


aequivoci Petri praefecti
,

Huius temporibus eo quod papa Paschalis noluit filio iam quondam (i)
facta est coniuratio

magna
et
,

atque seditio in hac civitate rornana.


cti

comites qui circa

Nec non romanam urbem fuerunt


,

cunsimul

coniuravere ex utraque parte


ficis

scilicet a parte Ponti-

et a parte praefecti.
,

Unde

ortae fuerunt
,

pugnae

multae
a

et

bomicidia

et pestilentiae

fundamentis dirutae ac
depraedatac
illi
,

magnae turres plurimae domus dissipatae


,

et ecclesiae
victi

ac clerici capti. Post

demum
Pa-

fucruut

qui crant a parte Pontificis. Pontifex


atlnotatur:

(i)

ln inargine
.11.

Anno .xrn.

pontificatus
obiit

schalis

PP.

in

die

.yim. mensis

aprilis

Petrus

nraeftclus.

PASCHALTS

-II.

295
la-

vero metu perculsns fuga elapsus evasit de palatio


leranensi apud monasterium clivi Scauri. In eius
nilione
illa.
,
,

mu-

quae dicitur Septisolium moratus est nocte Diluculo vero egressus de urbe perrexit ad civi;

tatem Albanensem

deinde

secessit in

Campaniam.
veniret. Ille

Postea vero praefectus ct consules miserunt legatos

ad imperatorem Henricum
vero

-iiii-

ut

Romam
,

cum talia audisset gavisus est valde nibilque moratus cum magno exercitu Romam petiit. Mox data pecunia maxima pars de populo Romanorum ei fide,

litatem fecerunt. Ingressus

Romam

cunn.

magnis lau-

dibus atque bonoi^e reginam corouavit in die saucto


pentecostes*, et praefecturam per aquilam confirmavit

dudum nominato

praefecto.

Mox Rex

secessit in

Gal-

liam. Quid multa ? Praedictus Pontifex mansit extra

civitatem annis duobus

mensibus tribus minus. Ta,

men pugnae
et

cotidie

erant super Petro Leonis


,

quia

fidelis erat dicti Ponlificis

inter basilicam beati Petri


et

castrum sancti Angeli


fideles

Capitolinm
,

et
et

Ripam.
comites

Postea vero

dicti Pontificis

simul

scilicet Petrus

Columna

ac Raynaldus Senibaldi clam


fuit

revocaverunt illum. Sed non


vilate
,

ausus manere in ci-

et

cum

festinatione perrexit per Traustiberim


sancti Angcli; et cocpit
(

apud castellum
illam tenebat

pugnare contra

basilicam beati Petri


)

quia praefectus
,

cum

consulibus
et fuudiet

cum

ballistis

cum macbinis

bulariis, quia

iam coniurationes defecerant,

Romani

non erant
obiit

in ea voluntate in

qua antea fuerant. Sed

Dei iudicio octava die suae reversionis dictus Pontifex

apud castellum sancti Angeli in domo iuxta aeream portam; et sepultus est in basilica constantiniana, quia consules non permiserunt eum in basilica beati Petri sepeliri. Hacc ex registro Pascbalis papae.

296
GELASIUS
!!

G,ELASirs
tria
,

secundus campanus nationc


,

caietanus pa-

cx

patre Crescentio
,

qui S. R. E. diaconus et
-i- ,

caneellarius erat

sedit

anno
est.

diebus

v-

Anno

in-

carnationis*dominicae
sede aposlolica positus

m-cxviiii-

concorditer electus in

Post octo autem dies

ob
,

metuendum
vix potnit
exire

urhcm utcumque Roma ad civitatemque Caietam per mare confugere; ubi


imperatoris Henrici advcntum ad
paucis fratribus suis

cum

tam

a clero

quam

populo ipsius
aliis
,

loci

et a

circumaucto-

positis

episcopis

et

ecclesiarum praelatis digno

cum honore

susceptus

et

cum

vcneratioue

Deo

re tractatus est. Deliherat itaque

cum

episcopis suis et

haronibus illarum partium apud ecclesiam Capuanam

sacramentum consecrationis praeeuute


gratia
siae

sancti Spiritus

regnum papale secundum ecclemorem cum gloria induit. Tunc autem idem Imaccipere
,

et

pcrator levavit^Mauricium bracharensem archiepisco-

pum
cis a
,

et adiunctis ^sibi

paueis sancti Petri schismati-

in

sedem^apostolicam

eum

violenter intrusit

qui

romano populo Burdinus

est appellatus.

Domiuus au,

tem Gelasius papa transactis paucis dictus navibus praeparatis ad partes Galliarum bus suis episcopis et Cardinalibus mare
,

transiturus

cum
ad

fratri,

intravit

ct

per Pisas ac Ianuam transitum

faciens

sanctum

Aegidium

applicuit

ibique ad eius praescntiam con,

currente archicpiscoporum

episcoporum

magnatum
,

tam clericorum quam laicorum maxima multitudine


de statu ecclesiae
et aliis
,

quae ad
,

communem omnium
et

salutem videbantur expedire

colloquium habuit. Postparubi ali-

modum
tes

vero per

montem Pessulanum Tolosam


,

Arverniae transiens

Gluniacum pervcnit

GELASIUS

-II-

SJ)^
ini-

quamdiu corporis
rii

infirmitate detentus
,

kal. februa-

migravit ad

Dominum

et

in ipso monasterio ho-

norifice tumulatus est.

ITERITM DE GELASIO

-II-

_L ertio post

obitum Paschalis die electus


et

est
,

Gelasius

in vigilia conversionis beati Pauli apostoli

qui fuerat
et

primus diaconorum
archiepiscopi

vice
,

Friderici

cancellarii

coloniensis

et

administravit pontifica-

tum

sicut Pontifex, et mansit in patriarcliio lateranensi

usque in diem Veneris ante quadragesimam. Consules vero miserunt nuntios ad Imperatorem qui tunc in
,

obsidione morabatur Veronae

et

notificaverunt

ei

ompaumisit

nia quae acciderant per litteras. Ille vero nihil moratus est
cis
,

sed

cum

festiuatione

Romam

petiit

cum

militibus. Die Veneris ante

quadragesimam
ei.

nuntios ad consules ut exirent obviam

Sabbato vero
,

ante quadragesimam ingressus porticum sancti Petri

mox

ut electus Pontifex de eius adventu audivit


,

egres-

sus est de patriarcbio lateranensi

et venit

in regio-

nem
sit

sancti An^eli in d

ecclesiam beatae Mariae sitam


,

super fluvium Tiberim


ibi tota die sabbati.
liti

ubi fideles eius erant

et

man-

Rex vero
Ille

misit nuntios ad
,

eum

ut finem

imponeret.
in

hoc audito

ascendit

secessitque

pairiam

nocte navem suam Caietam cuni

cpiscopis et Cardinalibus atque diaconis. Imperator ve-

ro

cum

talia

audisset

consilio babito
beati

cum
,

suis

fide-

libus perrexit ad basilicam

Petri

ut

inveniret

consilium quid ageret.


Pontificem ordinaret.

Illico

consiliaverunt

eum
,

ut

Tunc

elegerunt Mauricium arcivitate Bracharensi


et

chiepiscopum hispaniensem de
consecraverunt

cum romanum

autislilem in die

Vene-

39*3
ris

GELASICS
,

II-

quataor temporum

quae suut mense martio

cui

posuerunt

nomen

Gregorius.
,

Praedictus Gelasius altera die, hoc est die sabbati


ordinatus est presrryter
cura Pontificem.
rexit
,

die

dominico consecraverunt
post egressus inde per-

Non multo
,

Beneventum ibique ei dux et omnes principes Agareuorum fidelitatem fecerunt. Moratusque est ibi
usque ad feslivitatem apostolorum
est
,

et

tunc reversus

Romam
illud.

sed

non

fuit

ausus manere in patriarchio

lateranensi

quia fideles Kegi et Pontifici eius retine-

hant

Mansit autem in Pvipa apud heredes Ste-

phani Ocdonis in ecciesia beatae Mariae secundicerii.


.Ahera dic
,

quae
,

fuit

octava festivitatis apostolorum


,

Petri et Pauli
ihi

perrexit ad basilicam beati Pauli

et

missam
,

celehravit. Alter

vero Pontifex

videlicet
,

Gregorius
hravit

quem Romani nominant Burdinum


in basilica beati Pctri.

cele-

missam

Non multo
,

post

Gregorius

secessit

ad civitatem Sutrinam

et

basilicam

sancti Petri suis reliquit fidelihus cuslodicndam. Dictus

autem Gelasius postea ingressus est navem secessitque in civitatem Pisanam deinde perrexit in Franciam
, ,

ibique ex hac vita suhtractus

est.

CALLISTUS

.II-

Illi

vero

(i)

non

fideles sed infidcles ei et

Impera-

lori

non diu perseveraverunt in sacramcnto


,

fidelitatis

quod eis fecerant , sed acccpta pecunia tradiderunt eam Petro Leonis qui fidelis erat Callixti papae cum omnihus eius
et securitatis dictae basilicae beati Petri
,
,

munitionihus. Postca vcro data pecunia


'i)

plures equitcs
Lasilicae

Nempe quos Gregorius

antipapa

custodiciulae

sancti Petri praifecerat.

CALLISTU9

.!!

2^9
civitate fideli-

ac pedites Callixto poutifici in

romana

tatem fecerunt.

Non multo

post perrexit
,

cum magno
,

exercitu ad civitatem Sutrinam

ubi dictus Gregorius

qui dicebatur Burdinus, manebat. Octavo autem die


illius

obsidionis

dicti Sutrini

statem Callixti papae et


in

dederunt eum in poteRomanorum. Postquam vero


,

eorum

venit potestatem
,

expoliaverunt

eum

vesti,

mentis suis
et

et

induerunt

ei

duas versas ovinas ulcas

posuerunt

eum
et

super camelum qui ferebat caldarias


,

pontificis Callixti

et

coeperunt

sic

reducere flomam

ludibriatum

verberatum. Postea vero collocaverunt


vilissimum

eum

super

unum
,

equum

et

miserunt per

Transtiberim
Septisolium

cum multa

iniuria et populi clamore ad

ibique in vinculis

cum

clauserunt.

Non

multo post exinde illum extrabentes miserunt ad ca-

strum Passarani (i), indeque eum abstractum amandaverunt in Apuliam ad monasterium sanctae Trinitatis.
a tempore ordinationis suae usque ad diem quo captus fuit in pontificatu annis tribus et mensibus duobus, diebus octo minus. In Cincii camerarii memorato superius codice duo sunt chronica romanorum Pontificum ; quorum prius
,
,

Mansit autem

usque ad Caelestinum III*


appellem
,

catalogi potius nomine


,

habctque in margine imperatores cum nontemporum gestis Hunc ego catalogum praeter* mittendum censui ctenim mcrcis huius magna in codicibus copia est. udlterum chronicum non vitarum numero seci rerum copia paulo cst diffusius usque ad Lucium 'II' quae est ipsa scribentis aetas. Sed tamen ne ex hoc quidem praeter praefatiunculam recitandum quicquam pulavi quae est huiusmodi.
nullis
:
,

(i)

Ricobaldus ferrariensis

in

chronico suo

dicil

fuisso rrrlu-

sum

in arce

Fumonis.

3oo
Yencrabili patri
iralribus
,

INNOCENTIUS
et

.III.

doraino

1-

Priori

et

ceteris

A sacerdos licet indignus eiusdem ecclesiae


,

omnium fratrum minimus


Filiorum
cst

in Christo salutem.
;

praecepto patris obedire

et

in
,

iis

quae ad

communcm

utilitatem pertinere noscuntur

in

quantum Spiritus sancti gratia nosse operam dare. Praecepto


,

largitur

pro posse et

itaque et voluntati ve,

strae

diligende Pater
vel actus

ut potui obedivi

et
,

nomina

et

tempora
tro

romanorum Pontificum
,

a beato

Pe-

apostolorum principe

usque ad nostra tempora in


corrigatis
et

unum parvum volumen


ut quae corrigenda sunt

adunare curavi. Obsecro itaque


,

pro lanto labo-

re orationum vestrarum

munus mibi

humiliter petenti

quatinus apud auctorem nostrum Iesum ; Christum pro meis dignemini intercedere peccatis.
rependatis

AD INNOCENTII III- VITAM ADDITAMENTUM.


JLjlber cui titidus gesla Innocentii
-tii.

PP. ab auctore
,

coaetanco scriptus

et

a Bosqueto

Balutio

et

Mu,

ratorio etiam R. I. S. T. III. p. 486-567. editus

habet in capilulo ultimo (id est -cxlV')


Jiumque recensioncnu Porro
celebri suo

quandam

ae-

dificiorum ac piarum Innocentii oblalionum largitiov.


cl.

Fr. Hurterius in

de magni huius Ponlificis vita rebusque


1.

gestis commentario ed. gall. T. II. p. 846. n.

ad-

notat

eo capitulo nonnisi largitiones ab Innocenlio

prionbus undecim ponlificatus annis facias contineri ideoquc arbitralur mullo maiorem forc numerum si
,

ad seplem

reliquos innocentianae vilae annos is ca-

talogus pi otcnderclur.

Rcapse

cap. cxxiv. praedicto-

rum geslorum

versatur historicus in decimo Innocenlii

INJfOCE^TIUS

Ilf-

)Oi

anno. In cap. autem -cxl- undecimurri


decurrere. Dcnique
feste mutilum esse apparet
nificentiae

annum videmus
,

extremum capitulum -cxlv- manitum pcr se tum quia mu~ Innocentii aliunde iam cognitae el per
,
,

xvi ii- et amplius ponlificatiis annos propagatae , cuius

etiamnum monumenta extant in praedicto capicentesima ut ita dicam pars narratur. Ecce autem in archii pontificii prisco codice multo plenior
tot

tulo vix

atque longissimus inventus est largitionum omnium


Innocentii catalogus
scripsit confeclus
,

ab eoclem auclore qui gesta conlibcnter heic

et coronidis instar gestis adclitusm


,

Cuius ego bonum nactus exenrplar

ad-

scribo ceu curiosum et utile atque illustre vitae Innocenlii

additamentum

cui numerales notas distinctio-

nis gratia interposui.

i.

JDasilicae sancti Petri contulit quartam partem

oblatioaum de omnibus ministeriis, potestatem insignia

plnmbea

vel

stamnea faciendi
et
,

et

provcntus eorum
,

calicem aureum -xvn- unc.

dimid.

crucem auream

cum

pede argenteo deaurato


ex

duos textus evangeliorum

prcciosissimos

auro

et

smalto

gemmis
reis

vestem rubeam preciosam


,

cum margaritis et cum pavonibus autuuicam


,
,

ad ornatum altaris
,

planetam

dalmati-

cam

et pluviale

de candido examito
,

grauatis et auriet

phrygiis decenter ornatum

amictum
ei

cingulum
sanctae

al-

bam

et stolas.

Et subdidit
in

ecclesias sancti Iacobi et


et ecclesias
iri

sancti

Leonardi
,

Septimiano,

Ma-

riae in Saxia
ei

et

sanctae Mariae

Transpadina. Item

ad opus altaris regalem

nibus mirabiliter auro contextum


mantile de opcre alamanuico
,

pannum cum suis imagiet unum amplum


,

unuin par bacilium

ar-

3o2
genti sex

IlfNOCENTIUS

III-

marcarum

et

unum

par candelabrorum

et

unam
co
,

telam panni deaurati optimam

cum panno
et lati.
,

seri-

et

unam

toalleam

optiraam de opere alamannico boni

cum duobus

frustis auriphrygii
fecit

Absidam

eiusdem basilicae

decorari musivo

et in fronte

ipsius basilicae fecit restaurari

magna
2.

musivum quod erat ex consumptum. Oratorium quoque sancti Iohannis ad fontes reparte
lectis.
,

parari fccit muris et

3. Basilicae

sancti Pauli
viridi

tunicam

dalmaticam
,

et

planetam de examito

unam magnam purpuram auro coutexlam et unum amplum mantile. Item eidem basilicae nobilem pannum cum imaginibus aurea textura mirabiliter insiguitum ad opus altaris et unam ambene paratas
,

et

pullam auri

-xxiiii-

unciarum

et quart.

ac dimidiam

ornatam undique lapidibus


Concessit eidem basilicae
rio tusculano.

preciosis. Item pro


et -xvn-

musivo

einsdem basilicae centum libras

uncias auri.
in territo-

Montemporculum

4* Basilicae sanctae

Mariae maioris ve,


,

stem rubeam
arapullas

cum pavonibus aureis pallam altaris unam argenteam et aliam crystallinam ad misacrificii
,

nisterium
tecti
;

et viginti libras

ad reparationem

unum gutium argenteum deauratum sex maret unum calicem -xvn- unc. cum dimid. auri cum lapidibus preciosis et smaltis et unam tunicam et unam dalmaticam.
et

carum minus duarum unc.

5. Basiiicae sancti Laurentii foris

muros vestem
altaris.

ru-

beam cum pavonibus


eidem
viale

aureis

et

pallam
,

Item
plu-

basilicae centura libras proventus

et
,

unum

de examito rubeo
xvr-

cum auriphrygio
,

et

ununi ea-

licem anri

unc. et dimid.

et

unum

par bacilium

argenti oclo

marcarum minus dimid. uuc. Et iterum


libras

cidcm basilicae ccntum

pro ecclesia sanctac Agne-

INKOCENTIUS
tis

-III-

3o3
mar-

(i),

purpuram ad
et -lxx.

altare, ct vas argenti triam

carum

librarum proventus pro reparatione basi,

licae sanctae Constantiac

et porticus ccclesiae sanctae

Agnetis. 6. Basilicae sancti Laurcntii intra palatium eap-

pam auriphrjgiatam de rubeo examito rum marcarum argenti. 7. Monastcrio


in clivo Scauri

et

cupam dua-

sancti Gregorii

mito

allaris
8.

cappam auriphrygiatam de rubeo cxapurpuram et baldachinum et pallam ad opus et anulum aureum cum lapidibus preciosis.
,

Ecclesiae sanctae Maviac in Aventino planetas


et violaceo

duas de examito videlicet rubeo


gio decenter ornatas
,

auriphry-

et

centum

libras proveutus pro

molendino emeudo. Item


libras proventus
,

alia vice

pro eodem triginta

et

unum magnum pannum

scricum

auro contextum. 9. Monasterio sancti Alexii purpuram

deauratam ad opus
gii et

altaris. 10. Ecclesiae

sanctorum Ser-

Bacchi

quam deformem
,

et

minantem ruinam
,

in diaconatu refccit parietibus


et altari

et tecto

pectoi'alibus

cum

gradibus
,

in pontificatu fecit fieri por-

dando ei cappam de violaceo ticum columnatam (2 examito cum auriphrygio , baldachinum et pallam ad
opus
bras
altaris
,

capsam eburneam
,

pro eucharistia
-xx-

corporalia et pyxidem basilicam * de factura lemovica , et li,

ita

cod.

Item eidem naviculam argenteam

et

unum
,

cochlear

argcnteum septem unciarum


examiti

et

dimid.

et
et

unam planetam

rubei

cum
,

auriphrygio

unum
altaris
,

auriphi*ygium pro amictu

mantile

et unum amplum cum auriphrygiis ct fimbriis sericis ad opus et unum calicem dcauratum decemct octo uiic.

argenti. Item
(1)

eidem centum libras proventus.


iurisdiclione

Ergo

iam lura sanctac Agnes ecclesia sub


,

erat

ut

nunc ctiam

hasilicae sancli Laurentii.


iv.

(2)

Sic in gestis cap.

3c>4
i

INNOCENTIUS
r.

III-

Ecclesiae sancli Marci turibulum argenti


,

cen-

tum massemutinas
proventus
et

et

totidem solidos

vestem sericam
libras

deauratam ad opus aharis. Item eidem centum


,

rum.

et

duas

uuam candelam argenti quinque marcauuc. cum -xn- obolis aureis. Item eidem
,

xx- obolos aureos

et alia vice

centum

libras.

12.

Ec-

Damaso vestem rubeam cum pavonibus aureis cappam de rubeo examito cum auriphrygio et centum libras. 3. Ecclesiae sanctae Maclesiae sancti Laureutii in
, ,

riae

Piotundae planetam
\l\.

et

dorsale

decenter ornatuni.
spanis planetam et

Ecclesiae sancti

cappam de

cum auriphrygio Thomae de Hiexamito rubeo cum aualtari


,

riphrygio

vestem deauratam pro


1

et

pallam

et

decem

libras.

5.

Ecclesiae sancti

Andreae de unda

planetam de rubeo examito. 16. Ecclcsiae sancti Stephani in Laterano planetam de examito rubeo decenter

ornatam.

17.

Ecclesiac sancti Stephani

de schola

cantorum cappam examiti rubei cum auriphrygio decoratam. 18. Ecclesiae sanctae Pudentianae tres libras

pro reparatione

ipsius.

19. Ecclesiae sancti

Thomae de
terra eius-

forma

-xx-

libras pro recolligenda

quadam

dem. 20. Ecclesiae sancti Marlini de montibus unam vestem rubeam cum listis aureis pro altari. 21. Ecclesiae sancti Marcelli
reis

uuam

vestem nigram

cum

au-

avibus pro altari. 22. Ecclesiae sancti Stephani

in Coelio

monte vestem nigram cum avibus

aureis ad

opus akaris.
23. Ecclesiae Fossae uovae pro
dilicii

consummatione ae-

eiusdcm ecclesiae centum libras. ^4 Ecclesiae sauctae Mariae dc Koscillo iuxta Gabinianum unam plauetaui examiti ruhej cum auriphrygio ; ct apud Si-

guiam

concessit
suis.

ei

ecclesiam sancti Simeonis

cum

tc-

nimentis

25.

Monasterio Cascinarii pro fabrica

IJfMOCENTir.S

III-

3o5

ipsius

ducentum unc. auvl


sitac

possessiones vcre pro una

grangia iuxta Caslrum. 26. Ecclesiac sanctae Mariae

de Rundenario

in episcopatu
,

Cumano unam

pla,

et

netam de purpura rubea et aliam de nigra purpura unam dalmaticam rubeam croceo colore guttatam, et unam tunicam rubeam insignitam quibusdam opuscuet unam et auriphrygio decenter ornatam lis aureis
, ,

stolam sericam
siae

cum auriphrygio apparatu. 27. EccleHortanae unam planetam de examito rubeo cum
,

auriphrygio decenter ornatam


lesti
,

tunicam de limitc caeununi auriphrygium.


*

et

unam

dalmaticara

et

28. Ecclesiae sauctae Mariae de Campitolio

unam

pla-

ila

cod.

netam de examito rubeo auriphrygio laudabiliter decoratam. 29. Ecclesiae sanctae Crucis

unam planetam unum catassamide purpura. 3o. Ecclesiae Anagninae tum cum listis aureis et unum bacile argenti. 3i. Ecclesiae sanctae Mariae de Agernia unum pallium deau,

ratum. 32. Ecclesiac Viterbiensi

rubeo auriphrygiatam
33.

cappam de examito anulum pontificalem. dalMisit patriarchae Bulgarorum planetam


,

et

maticam
que

et

tunicam examiti
,

albi

cum

auriphrygio

convenienter ornatas
topaciis
,

et magnum anulum cum quinquem ad suum usum habuerat mitram


,
,

auriphrygio iusignitam

camisum

amictum

stolam
,

manuale, cinctorium, caligas, sandalia, chirothecas


alia

et

ornamenta quae conveniunt patriarchae


*,

(1). 3/f

Epi*
it.i

scopo etiam Brunduorbensi

qui ad pracsentiam domini


,

cod.

Papae
et

accessit

unum anulum aurcum cum smaragdo

clesiae sanetae
altaris
(1)
,

mitram cum auriphrygio decenter apposito. 35. EcMariae in Saxia unum pallium ad opus

unam

toalleam de opere alamannico de aurihis

Confer de

muneribus

ail

Bulgaro*

missis

etiam

gesta

cap

lxxvii.

20

3o6

INKOCENTIUS

-III.

phrygio inlogro ibidem decenter apposito nnntn planetam auripurygiatam examiti rubei unum pluviale
,

de examito rubeo auriphrygiatum

unum

calicem ar-

gentcum deauratum, unam ampullam argenteam pro vialiam ampullam crystallinam pro aqua unum par 110
,
,

candelabrorum argenti quinque marcarum,


bacilium argenti quinque marcarum
et

et

unum

par
,

quinque unc.

unam

toalleam pro servitio altaris, item aliam planetam,


, ,

camisuni

amictum et stolam, capsani argenteam marbabcutem in fronte crucem auream unc. , carum in cuius mcdio erat lapis onycbinus habens sculpturam Christi spoliantis infernum et in extremitatibus

exiensi bracbii duos sappbiros


cti

et in

summilatibus ere-

brachii duos granatos


,

iu angulis
,

autem byacinsapphirum.
de

tbum
et

ametbystum

chalcedonium

et

36. Monasterio Sublacensi

unam planetam
3 7. Rcctoribus
et

unam
,

examiti rubei

cum

auriphrygio decenter or-

natas

et

xxx- libras proventus.

roma-

nae fraternitatis

unum
,

dorsale

leam de opere alamannico.

unam amplam toalItem eidem pannum sericum


, ,

cum

stellis

ecclesia ad

opus dcdit

aureis quia consecravit altare in eadcm honorem virginis Mariae ad cuius etiam optimam toalleam de opere alamannico.

38. Ecclesiae sanctae Sabinae


genti

unum

par bacilium ar-

duarum marcarum
fuit
,

et

quinque

unc

argenti.

39. Pro restauratione ecclesiae sancti Pantaleonis, quae

combusta
toris

tres libras.

4 Ecclesiae sancti Salva-

de monte Amiato iuxta Radicofanum

unam

pla-

netam de examito rubeo auripbrygiatam. 4'* Ecclesiae sancti Lotharii (1) Reatinae, cuius altare idem dominus
Papa consecravit,

unum
xi.

pallium

clesiac saucti lohannis Reatinac


(1)

cum leonibus. ^2. Ecunum pannum sericum

Id geslis cnp.

dicilur

Eleutherii,

INNOr.ENTITS

.III-

3(>7

cum

parvis leopnrdis. 4
,

Ecclesiae sanclae Mariae de

Spoleto

cnius

allare

consecravit (i),

sericum. 44 Fercntinensi ecclesiae cxamito rubeo auriphfygiatam.

unum pallium unam planetam de

45. Basilicae -xn- apostolorum triginta lihras ad reparationem ipsius. 4^ Fecit etiam inquiri per omnes

Urbis ecclesias
ct singnlis

quae

calices argenteos

non habercnt

non babentibus

conlulit calices pro revc-

rentia sancti mysterii corporis et sanguinis Iesu Gbri-

Numerus autem eorum fuit centum pondus vero centum marcarum argenti.
sti.

triginta

trium

sua vasa auri posuit universa

4j* ln capella cruces videlicet et canet

delabra

calicem

et
,

turibula
ct cetera

ampullas

profusoria

capsulas et bacilia

quae ad usum

altaris sunt

opportuna

sed et anulos aureos in


,

omni

specie lapi-

dum
ct

preciosos

indumenta quoque

pontificalia dr uni-

versis coloribus multiplicia ornata ex auro margaritis

gemmis

mitras iusuper preciosissimas et puleher-

rimas ex smalto

cum

perlis subtiliter operatas


,

chiro-

thecas similiter et saudalia

ut adeo dives capella visa

non

fuerit

tam in materia quam in forma.


utile

48.

Quia vero nou tantum honorabile scd

censuit ut

summus
,

Pontifex apud sanctum Petrum pa,

latium dignum haberet

fecit ibi fieri


,

domos
,

istas

de

novo

capellaniam
,

cameram
coquinam,
,

et
et

capellam

panatta,

riam, bueellariam
cancellarii
,

marescalciam
;

domos

camerarii
,

el

eleemosynarii

aulam autem

confirmari praecepit

ct refici

logiam

totumque pala-

tium claudi muris


etiam

et

super portas erigi turres. Emit


palatii

domum

intra*clausuram

quam ad

habi-

fecit

tationem medici deputavit. 49 Apud Lateranum autem praeparari palatium quod est supra capellaniam ,
(1)

Gesta

loc.

cit.

3o8

INSOCENTIUS

.III.

ia qno nondnm romanus Pontifex habitavcrat , tabulalum super cameram , et caminum in camera faciens ,

cameram egestivam
plas

et

camcrulam super absidam


altas et

et

undique circa palaliura affirmatum cossas


,

am~

quas vulgaritcr scontros appellant. Fecit etiam

apud

domum
;

cleemosynariam

fieri

duas cameras ter,

minatas

item
,

cameram
et
,

iuxta capellain

et

oraculum

antc speculum
fecit

domum
et

pro clibano. Consislorium

pavimentari

gradus

martnorcos ad eiusdem

ascensurcu
5o. Circa familiares suos libcralissimus extitit, con-

ferendo
suis hos

illis

beneficia et honorcs.
,

Nam
,

de capellanis
in diaco-

promovit ad dignitates

Hugolinum

num

Cardinalem sancti Eustachii


;

qucm

postca fecit

episcopum ostiensem

Leonern

in

presbyterum Cardi-

nalem sanctac Crucis ; Iohannem in presbyterum Cardinalem sauctae Mariae in Cosmedin quem postea fecit romanae ecclesiae cancellarium ; Petrum in presbytcrum Cardinalem sanctae Pudentianae Nicolaum in episcopum tusculanum ; Iohannem in diaconum Cardinalcm sanctae Mariae in via lala ; Oclavianum in Cardinalem sanctorum Sergii et Bacchi ; Iohannem in diaconum Cardinalem sanclorum Cosmae et Damiani ; Paulum in hortanum episcopum; Bcncdictum in episcopum fundanum ; Rainerium in episcopum tuscanum ;
,

Iohannem

in

cpiscopum furconensem

quem

postea
in epi-

transtulit in

episcopum perusinum

Aegidium

scopum ferentinum; Pctrum in episcopum militensem ; Saxoncm in episcopum aprutiuum Raynaldum in archiepiscopum capuaiium; Bartholomaeum in episcopum
;

traucnscm

Raynaldum
in

in

Blasium in archic^piscopum turritanum ; archiepiscopum acheruntinum; Odonem


;

episcopum valvcnsem

Iohannem

in

abbatcm sau-

INTJOCENTIUS

III-

3og
,

ctae

doctor eius in urbe


,

Euphemiac. Porro Petrum Ismaliclcm qui fucrat fccit sutrinum cpiscopum ; et Pe,
,

trum de Corbolio qui fuerat doctor eius Parisiis fcct postea promovit eum cit cameracensem episcopum in archiepiscopum senonensem. Circa clericos autem maximc pauperes adeo munihonestos ct litteratos
, , ,

ficus fuit, ut

absque dubio pluribus ipse


quadraginta rctro
anni-s

fecerit

ubjque

terrarum per orbem in


deri
,

ccclesiasticis beneficiis provi-

quam

per suos fuerat

praedecessores provisum.
5i. Qnia vcro superfluitas multa nimis abundat in

saeculo

maxime

in praelatis
,

ut cos corripere posset

liberius ct corrigere
et docere
,

illius

exemplo qui coepit facere


,

ad talem se mediocritatem reduxit

quod
,

vasa aurea et argentea in lignea et vitrea commutavit


pelles armellinas
et grisias transtulit in agninas.
,

Menet

sam suam
aut aliqua
laicis

tribus ferculis vokiit esse contentam


,

ca-

pellanorum suorum duobus


necessilas

nisi

magna
;

sollempnitas

amplius postularet

remotisqnc

viros relijiiosos adhibuit ad cotidianum ministe,

rium mensae
serviretur
servatis
,

ut

ei

a personis regularibus honestius


officiis viris

consuetis tamen

nobilibus re-

qui festivis dicbus secuudum


eis.

viebant in

bi.

morcm deserQuandam moderatam summam de


,

thesauro ecclesiae separavit

et in

sequestro deposuit

pro urgenti necessitate, siqua forsilan immineret. Reli-

quum

vero thesaurum paeue totum crogavit hoc modo.

53. Mille libras

proventus erogavit in subsidium

libras proventus in anro monialibus acconensibus. 55. Pro emendis possessio5/f.

Tcrrae sanctae.

Centum

nibus ad opus hospitalis sancti Spiritus in Saxia mille

marcas argenti

ex quibus sexcentae marcae fueranl in


plactis auri.

^asis, et quadringentae in

56.

Ad

con-

3lO

INNOCENTIUS

III-

struenda aedificia sancti Sixti ad opus monialium quingenlas uncias auri regis. 07. Et mille centum libras

proventus ecclesiac sanctae Aguetis. 58. proventus


5g.

Centum
sancti

libras

pro

reparatioue

eeclesiae

sancti

Quirici.

Centum

libras proventus monastcrio

Ana(1)

stasii.

60. Dueentas libras monasterio sancti Gualgani

de Tuscia. 61. Centum libras monasterio Fallensi

de denariis
misit. 6r>.

quos

ei

mutuaverat dominus Papa

rc-

Centum

libras monasterio sancti Pancratii.

63. Quinquaginta libras proventus monasterio sancti

Bartholomaei

de Trisulto pro

aedificiis. 6/f.

libras monasterio Fossae novae. 65.

ventus Monastcrio Casemarii. 66.


ventus monasterio Mammosoli. 67.

Centum Centum libras proCentum libras proCentum libras pro-

ventus ecclesiae sanctae Mariae de Aveutino. 68. Cen-

tum

libras proventus ecclesiae sancti Basilii. 69.

libras proventus monasterio Ferrariae. 70.

Centum Decem unQuinqua-

eias auri rcgis ecclesiae sancti Sebastiani. 71.

ginla libras proventus hospitalibus de Urbe. 72. Quin-

quaginta Iibras proventus pro opere sancti Viti de


eello.

ma-

j 3.

Decem

libras proventus fratri

Guidoni relibras pro-

ctori hospitalis sancti Spiritus. y/[.

Centum

ventus eremitis de Albano. 70. Quinquaginta solidos

monialibus de Butrino iuxta Viterbium. 76. Decem

li-

bras seuenses mouialibus saneti Leonardi dc Terreto.

77. Decera libras senenses hospitali de Kigo sanguiuario. 78. Quadraginta solidos senenses monasterio saneti

Martini de monie iuxta Viterbium. 79. Mille libras


libras senens^s ecclesiae Vetrallae. 81.

senenses ccclesiae saneti Nicolai de Corneto. 80. Cen-

tum
rilus

Decem

li-

bras senenses fratri Guillelmo procuratori sancti Spiin Saxia.

(1)

Num

Fiireiiii

aut FarfeDsi?

INNOCENTIUS

III.

3l

82. Ducentas libras provcntus ccclcsiae sancti Petri


et

vestem preciosissimam cuin perlis


toalleam auriphrygiatam

maguam

clesiae sancti Iohannis

de Insula

et auro et unam cum pcrlis. 83. Ecunam planetam de


,

cxamito rubeo. 84 Ecclesiae sanctorum Iohannis


Pauli de Ferentino
ct

et
,

unam planetam de

examito rubeo

unam

toalleam auriphrygiatam. 85. Ecclesiae sancti

Angcli de spatha Viterbiensi

unum

pluviale de exa-

mito rubeo. 86. Ecclesiae sancti Sixti

unam planetam

de examito rubeo. 8j. Ecclcsiae sanctae Mariae novac Viterbiensi uuum pluviale de examito rubeo. 88. Ecclesiae

Tuscanae dimidiura pallium


altaris.

et

unam

toalleam

ad opus
neto

89. Ecclesiae sancti Nicolai de Cor-

unam planetam

de purpura. 90. Ecclesiae Sutriet

nae dimidium pallium

sanctae Mariae de Iuliano

unam toalleam. 91. Ecclesiae unam planetam de cxamito

rubeo auriphrygiatam. 92. Ecclesiae sanctae Mariae in Saxia duas niaguas toalleas alamannicas. 93. Monasterio casinensi

unum amplum

dorsale ad

opus

altaris.

94 Portuensi episcopo unam planetam de examito viridi. 90. Ostiensi episcopo unum baldachinum. 96. Io-

hanni de Columna saoclorum Cosmae et Damiani diacono Cardinali unam planetam de cxamito nigro et unam dalmaticam de diaspro. 97. Archiepiscopo raven,

nati camisum amictum tunicam dalmaticam, el planetam de examito rubeo auriphrygiato cum stola et
,

manipulo. 98. Ecclesiae laterauensi


licem auri

unum maguum
-lxii-

ca-

cum

patcna ponderantem

uncias auri.

99. Monasterio
xlii-

Fossae novae
et

unam cuppam auream


ipsius consecravit

unciarum

dimidiae

quando

altare.

100. Ecclesiae sanctae

Restitutae

apud Soram

plaviale de examito rubeo auriphrygiatum. 101. Ecclesiae calhedrali civitatis

ciusdcm purpuram auro tcxtam.

3l2
io3. Nobilium

INNOCENTirS

III.

102. Pro viduis et orpbanis


filios
, ,

maritandis

millc libras.
,

quos valcttos appellant


daos singulis

ab aula
,

sua prorsus amovit

summam

pecuniae

de qua ciugulo mililari posscnt lionorabiliter insigniri,

quae usque ad mille libras ascendit. io^. Nou solum autem orpbanis et viduis , paupcribus et infirmis elee-

mosynam
piuquos
,

tribuit

vcrum etiam ad domesticos


laicos
,

et

pro-

tam clericos quam


,

buiusmodi libe-

ralitatem extcndit

quae summa quatuor milia libra-

rum

excessit.

Sic clesinit opus in codicc archii pontificii*

DE NONNULLIS SCRIPTIS CANONICIS MONITUM.

Rc -omanorum

pontijicum vitas ius pontificium recle subse-

quitur; quare et ego conslitui , canonicarum aliquoi

nondum

editarum collectionum saltem specimina seu summaria hoc libro meo complecti ampliora deinde daturus si per aetatem et per stationis occupationes perque reliqua rerum
;

adiuncla
in Tiiea

licebit.

Et quia

S.

Gregorius hoc nomine septimus

vitarum editione postremus tempore est , S. Anselmum lucensem inter canonici iuris consultos primum ponam qui
,

cum Gregorio amicissime vixit ipsoque hortante ut cre ditur tractatum suum canonicum scripsit in tredecim li,

quo nullus ante ipsus saltem aetatem neque uberior neque doctior neque celebrior utiliorve creditus est id quod eius summaria nunc a me edita demonstrabunt. Age vero de hoc insigni Anselmi opere idcirco pauca ac prope nulla praefabor quia de ipso cum alii plurimi locuti sunt , tum novissimc vir cl. P. Augustinus Theincrus ( dis,
,

bros distributum

quisit. critic. cap.

tiam

VI. ) cuius injinitam canonici iuris scienex antiquis fonlibus hausiam quis exaequet ? Atque
,

3i3
is praeclaram suam de Ansclmi collectione disputationem sic p. 38a. concludit una tandem eademque virorum do ctorum sententia est ut S. Anselmi lucensis collectio ty pis edatur. Reapse Anselmum divulgare promiserunt vel
,

cogitaverunt Lucas Wadingus

Lucas item Dacherius


,

An-

dreas Rota operis mole

M. A. Monsacratus qui tamen omnes partim quae me quoque terret partim aliis casibus
,
:

a suscepto consilio depulsi fuerunt quare Anselmus post intra forulos tot de ipso deliberationes ac promissiones bibliothecarum mss. adhuc iacet. Et vaticana quidem Pon,

ti/icis

servat
vi
,

maximi bibliotheca septem saltem Anselmi codices quorum duo perveteres sunt et auclori ferme coae,

quamquam undecimo libro de paenitentia uterque caret qui tamen a recentiore exemplari belle suppletur. His ego circumfusus Anselmi divitiis quid agerem ? Si totum impri-

mendum
est
,

otium mihi tanto operi typis committerem adornando deerat. Infinilos enim ab Anselmo
, ,

ut

par
ac

citatos
,

canones

patres veteres
,

iuris

etiam
,

civilis

auctores

quemque sedibus esse quaerendos lydioque lapide explorandos ? ne quod olim Gratiano accidit molesta auctoritatum et operum confusio fieret spuria etiam scripta cum germanis pari iure haberentur quam cerle in Gratiano colluviem vix magno romani correctores a labore ac vigiliis Ant. Augustinus Pontifice maximo deputati postremoque quatuor editis voexpurgarunt. Haec igitur luminibus Sebastianus Berardus
varii generis testes

quis non videt

in

suis

manifeslando Anselmi plurimorum capitulorum rubricas ut seu titulos ad littcram heic describerem neque enim id quod ab inslidixi cunctas Anselmi partes complector tuto naturaque speciminis alienum est praeter quam quod quae in ornni vetere vel gravi scriplo nonnulla esse solent sine idoneis explicationibus efferri non debent. Utinam vero prologum operi Anselmus praeposuisset in quo procul ducogitanti

mihi

niliil

interim
si

aptius

opcri visum est

quam

bio

multa scitu digna futura erant Verumtamen nullus hactenus codex cum auctoris prolegomenis repertus cst.
!

pus

Anselmi aequalis Bonizo fuit sutrinus primum cpiscodeinde placentinus poslremo ob ecclesiasticae disci,

di4
plitute

custodiam suumque erga Grcgovium pontifcem stuschismalicorum manu marljr effectus. Huius collectionem canonicam seu decretum libris decem comprehen-

dium

sum

tres servant codices


,

nempe vindobonetisis a Lambecio


4-

descriptus
(

brixianus qui praesertim per Ballerinios innotuit


coll.

dissert.

de antiq.

can. part.

cap.

XV.

et

denique
,

recens romanus apud RR. Canonicos SS. Salvatoris


R.
his

quem
,

P.

Garofalus archiep. laodicenus peculiari annis diatriba illustravit. Mirari vero ac dolere licet
,

Vincentius

quod vaticana bibliotheca


zonis decretum
illa
, ,

cui polissimum competit


,

Boni-

ut certe puto

non habeat. Igitur praeter

quae

cle
,

hoc Bonizonis opere a praedictis triumviris


mihi disserendum superest.

dicta fuere

niliil

Sed tamen

ut
,

me quoque

docti homines de Bonizone aliquid haberent


,

brevem retro edidi notitiam romanorum Pontificum partim ex Albino inedito partim eam quam sibi ex aliquo praedictorum Bonizonis codicum Laur. Zacagnius describen dam curaverat et cum aliis romani pontifcatus monumentis quae prelo parabat si vita comes fuisset copulatu, ,
.
, ,

rus erat.

Post Anselmum ac Bonizonem


dit

ad Cardinalem Deusdequi Victori III'


,

curas meas translaturus eram

Gre-

gorii

VII' successori

tuor libros

novam canonum collectionem in quadiffusam inscripsit quam vaticanus codex prae, ,


,

stanlissimus Cardinali ipsi coaevus continet

aliique aliquot

Verumtamen prafalionem quidem Ballerinii iam inde ab anno 1757. dissert. praed. part. 4- cap. XIV. quod ignorans v. cl. A. Gallettius publici iuris fecerunt eamdem rursus anno 1762 in commentario de vita Card.
ex eo
{

derivati.

Passioneii p. 29. lectoribus obtulit.

Ne

rubricae quidem ca,

pitulorum praedicti operis mihi reliquae erant

quas v. cl. tomo altero disserlationum italic. ad hist. eccl. pertin. diss. IV- sollerler divulgavit. Excerpta denique pontificiarum epislolarum seu decretorum Gela-

A. Zacharias an. 1780.

in

sii

Pelagii

Honorii

Gregorii

-II'

Stephani -IV'

Eugenii
Othonis
,

II
tt
,

Deusdedil

VIII' nec non impp. Lotharii Henrici curiose rnore suo ex codice Cardinalis iamdiu carpserat vir vincc non ex Anschno
,

lohannis
,

3i5
Lucas Holstcnius atque in illam conquae Romae post cius fata an. tnlerat bipartitam syllogen 1662. lucem aspexit. Sed ecce rursus Ballci inii fratres loc. praed. nonnullas decretales epistolas cx codem Deusdcdit multo tamen sibi vindicarunt. Quae quum ita se habeant
gilantiss imi ingenii
, ,

plura
in

in

praedicto doctissimi Cardinalis


,

codice

itemque

Anselmo

adhuc supersunt

quae

vel

meam

vel cuiusvis

demum

industriam ut divulgentur expectant.

Gregorii quoque presbyteri codex

vaticanus mihi ad

manus fuit
nonicam
,

qui sub polycarpi titulo collectionem aeque cavel


,

paulo plus post antedictas Hoc enim admirandum accidit ut una eademque aetas tantam iuris canonici mugistrorum quos inter fuit ipse Gratianus ) copiam effuderit. Attamen haec Gregorii collectio spuriis Isidori mercibus apprime scatet. Praefatio eius apud iam dictos Balle
octo libris comprehensam composuit.
, (

anno trigesimo

rinios cap.
p.

XVII.

rubricae vero apud Theinerum op.

cit.

343-353. extant.

Neque enim indignum

est opus

cui

sltt-

diosus aliquis

curam impendat. Postremo altera


,

est

edita collectio canouica in basilicae vaticanae codice

nondum quam
,

Cardinalis Laborans quinque libris constantem


tes

et in

par-

sexaginta fere post Gregorium presbyterum annis grandi opere instruxit sed quia docti duumviri Zacharias dissertatione 'XIV' inter lalinas Thci,
;

'XXXIII- subdivisam

nerus vero disquisitione sexta inler criticas

tum librum copiose patefecerunt


bricas seu tilulos
,

tum auctorem praeludium etiam et ru,


, ,

atque alia specimina protulerunt

satis

iam verborum super hoc Laboranlis codice fluxisse putabo.


JSunc anselmiani opcris rubricae
cipuae
, ,

saltem plurimae ac prae-

rccitandac sunl.

SANCTI ANSELMI EPISCOPI LUCENSIS


COLLECTIO CANONICA
IN

LIBROS

TREDECIM DISTRIBUTA.

INCIPIUNT CAPITULA LIBRI PRIMI


QUI EST DE PRIMATU T EXCELLEJfTIA

ROMANAE ECCLESIAE.

i.

V^uod
Quod
Quod
Quod

post Christum a Petro sacerdotalis ordo

coepit.
2.

sacrosancta romana ecclesia capul

omnium

ecclesiarum a
3.

Domino

est constituta.

beatus Petrus concessam sibi potestatem

suis

tradidit successoribns.

4-

praepositi

non laeduntur

dum

a fratribus

propter iustitiam odio haJjentur.


o.

Quod Christum non

recipit cmi

Papam

contri-

staverit. 6.
y. teris

Quod nec locjui debemus cui Papa non loquitur. Quod beato Petro a Domino concessnm est cepraeesse apostolis
,

ipsis

volentibus.
facta cst

8.

Quod ad formam apostolorum


episcoporum
,

quacdam

distiuctio

quibus tamen sedes beati Petri

praeminet.
9.
siis
,

Quod

ecclesia

sicut

beato Petro

romana omuibus praecst eccledatum est praeminerc cetcris

apostolis.

10. Quod super unum aedificavit id est Petrum Domiuus ecclesiam suam. li. Ut nemo a romana ecclesia dissentiat, cjuae
,
,
1

caput est
1

2.

omnium ecclesiarum. Quod a icgulis romanac

ecclcsiae

nullateuus

conveuit deviare.

S.

ANSELMI LVC. COLL. CAN. LIB.


ccclesia

I.

3l^
fije

i3.
ravcrit.

Quod

romana mimquara

er-

i4

Quod Papa debet


Ut

universali ecclesiae subveniest corrigere.

re

et

quicquid in ea nocivum
antiocliena ecclesia

i5.

romanae

sit

subiecta

nec ab eius dissentiat dispositione.


16. Quod romanam ecclesiam beati Pctri sacerdoDominus ditavit; et quod prima salus est a constitutis patrum non deviare et quod in sede apostolica
tio
,

semper
17.
vatoris
18.

est

catholica scrvata rcligio.

Quod romana ccclesia ipsius domini voce Salomnibus praclata est. Quod apostolica scdes firmamcntum estomnium
,

episcoporum
19.

ecclesiarumque

omnium

vertcx.

20.

Ut prima Ut omncs
Ut nemo

sedes a nullo iudicetur.


ecclesiae
statuta

romanae

ecclesiae

conservcnt.
21.

apostolicae

sedis

iudicium iudicare

ant retraclare praesumat.

22.

Quod

apostolica

sedes caput cst

omnium

ec-

clesiarum.
23.

Quod romana

ecclesia singulari privilegio po-

lestatem babet ligandi et solvendi.


^4 Quod apostolicae sedis pracsul a nullo nisi a Dco iudicandus est. 25. Quod Papa vices suas alteri, et suae sedis ctiam .subdiacono committit ubi praescns csse non potest. 26. Quod Papae tacere non licet quod in quere, ,

lam potcst venirc. 27. Quod ad sedcm apostolicam ab episcopis rcferalur,


28.
clcsiis

dum

in fidei ratione dubitatur.

Quod Papa
principalitcr

ex divina institutiouc universis cc-

curam

debet.

3 8
1

ANSELMI LUCENSIS
apostolicae
auctoritate iudiccntur

og.

Quod

sedis

quae difficnllatem diiudicationis habere videntur.


3o.

Quod romana
Marcus Ut omnes

ecclesia

principatum a Domino
11011

accepit, et
3i.
stolica

a magistro

papa Petro

dissensit.

catholici sequantur

quod sedes apoPapa curam

docet.

32.

Ut omnium ecclesiarum

status

habeat.
33.

34
35.

De eadem re. De eadem re. Quod romana ecclesia mater


,

sit

omnium

cccle-

siarum
36.

et

numquam

a fide erraverit.

Quod

apostolica scdes

numquam

haereses fovet

sed destruit.
3j.

38.

Quod navis beati Petri non turbatur. Quod non sit liberum Apostolico dissimulare
Quod habet Apostolicus
a beato Petro fiduciam

vcl tacere.

3g.

et auctoritatem

defendcndi fidem.
cunctis necessitas corrigen-

4o.
di

Quod Papae maior

incumbit.
4i.

Quod

traditio

romauae

ecclcsiae a reliquis ob-

scrvetur ecclesiis, quae ab ipsa principium acceperuut.

4a.

Quod non

aliter

de scripturis sentiendum

quam

sancti patres docuerunt.

43.

Quod Papa

ipsius sedis reverentia cogitur stu-

diosus pro

omnibus esse. 44* Qnod non sit recedendum ab

apostolicis

in-

stitutis.

45.

Ut nullus decreta

sedis

apostolicae

lemerare

praesumat.
46.
clesiae.

Quod

apostolica

scdes

universae

pracsit

ec-

COLLECT. CAN. 4j.

LIB.

I.

3ip

Quod

sedes beati Petri fas habet iudicaudi de


,

omni

ecclesia

sed
sedes

nemo de

illa.

48.

Quod Quod

apostolica

absque

synodo

possit

solvcre inique dampnatos.

49.
50.

apostolica sedcs uniuscuiusque synodi sua

auctoritate confirraatae servare debet constitutum.

Ut irritum

sit

quicquid in apostolica sede absclavcs accepit ut

que Apostolico decernitur.


5i.
aliis

Quod Petrus regni caelorum

aperiret.

52.

Quod

auctoritas

congregaudarum generalium

sit commissa. synodorum 53. Quod Papa a solo Deo sit iudicandus. 54 Ut nemo ea quae apostolicae sedi sunt conccssa

soli

apostolicae sedi

usurpet sine eius consultu.


55.

Quod
Quod

sanctus Petrus ius ligandi atque solvendi