You are on page 1of 756

I I li E G I fJ M

R O M A J\
M.
Digitized by the Internet Archive
in 2011 with funding from
University of Toronto
http://www.archive.org/details/spicilegiunnroman05nnaia
SPICILEGrlUM
T O 31 U S V.
APrO.NIUS I.\ CANTICCM. FAUSTI
,
FAUSTINI
,
ARNOBII
,
S. CYRILLI
,
LAURF.NTII EPISCOPI ET ALBERICI
DIACONI SERMONES. EPISTOLAE VETERES
,
ET C0DICU31 AMPLA NOTITIA.
STEPHANUS IN PROGNOSTICUM HIPPOCRAtIS.
EUSTATHIUS AD I1YMNU3I S. lOH. DVMASCENI.
ZON.iRAE
,
PRODROMI
,
ET NICETAE
.,
SPECfMINA.
CIIORICII RIIETORIS SCIUPTA.
ROMAE
T Y IM S C O L L K G 1 1 IJ lUi A N I
M. DCCC. XLI.
/f/^
EDITORIS PRAEFATIO.
I. V^uintum iam Spicilegii rornani procedit vo-
Apponius
,
^
.
,
1 , e .
^^ Gantica.
lumen
,
re varia et bona
,
ut spero
,
reiertum ,*
m quo
priraum locum tenet Apponlus
,
de quo brevitcr prae-
fandum est. Apponium cum saeculi uoni scriptoriLus
collocaverat Bellarminus; scd LaLbaeus Bellarminl cen-
sor atque ampliator ad extremum saeculum septimum
idcirco Apponium retraxit
,
quia is nominatim laudatur
a Beda in suo ad Canticum commentario
;
quam opi-
uionem gregatim secuti sunt Fabricius
,
Cavaeus
,
Ceil-
lerius
,
egoque ipse in scliolio
p.
i. Et Labbaeus qui-
dem digltum intendit ad Bedae librum iv. cap.
20, quod
indicium nibil dubitans Cavaeus exscripsit. Eevera ta-
men Bedae verba de Apponio leguntur lib. 11. sub finem
ed. Colon. T. iv.
p. 74^*
^^^* - ^^'^ verbis :
"
Appo-

nius liunc versiculum ita exponit


,
quod ficus pro-
,,
tulerit grossos suos
,
cum synagoga procreavit apo-
,,
slolos, qui de ca generati dulcissimum cibum doctri-

nae crcdentibus ministrarent.

Qui locus est apud


nostrum Apponium in edlto libro iv.
,
bibliotbec. lug-
dunens. Patrum T. xiv.
p.
120. col. i. Verumtamen
ne Labbael quidem sententia mibi nunc placet. Etenim
Bcda qui extremo saeculo septimo iam et ipse florebat
( senex quippe paulo post annum .dcc-xxx. dcfunctus
est
)
coaevura auctorem neque adlnic vulgo rcceptum
vix
,
crcdo
,
laudasset. Scd me maxirae raovet id quod
nemo ut puto conslderavit , eplstola nempe Apponii
ad
Arracnium
presbyterura
,
cui suam is Cantici ex-
pianationem misit. Nam cum ad Armenium Agnellus
quoque
ravcnnaiensls
cplscopus
,
qucm mcdio saeculo
V
VT
EDITOP.IS
scxlt) A ixissn scimus
,
suarn de (ide cpistoiain scripsc-
rit ;
hiuc cvidciiKir aiguo Appoiiii iioslri aclatcm
,
quo-
niaiu cuni Agnclli acqnalcin ruisso appaict. Nau. quo-
ininus umis sit idcmqnc Armcnius
,
ad qucni aml)o
scribnnt , dubitarc non quco. Denique Apponii classi-
cum interprctaiidi gcnns
,
stilns gravis et bonns
,
sen-
snnmqnc spii'iTaIium soliditas
,
paulo maioreni actatcm
qnam saecnli scptimi cxtrcmitatem spirare videtur. Ha-
hemns ergo anticfniorem Gre.9^orio magno scriptorcm
Apponium
,
Vigiiii papac
,
snb Instiniano primo
,
circi-
ter coaetanenm. Ad patriam quod adtinet, italum fuisse
Apponinm valde arbitror qnoniam Armenii familiaris
fuit , cuins hominis Agnellus quoque ravennaiensis ne-
cessitudine usus est. Practerea in inscriptionum ihesau-
ris
,
puta Gruteri
,
Mnratorii, Gudii, pcrmulti Apponii
(
vel Aponii
,
nam ntraque scriptura tum in lapidibus
tum etiam in codicibiis cst ) nobis occurrunt , biquc
lapides plerique omncs iii Italia suiit. Ex bac autem in-
scriptionum multitudinc id quoquc cognoscitur
,
gen-
teni scilicet apponiam opibus aique bonoribus salis
claram extitisse. Siquid v'?ro etiani conicctare licet
,
quoniam in agro patavino fontem medicum salubcrri-
raum
,
scriptis velerum celebrcm
,
Aponum cum adiun-
clo pag^> bomonymo babemns
,
num gens apponia in-
didcm orinnda est ? ita ut vel ipsa fonli nomcii indi-
derit , vel a fonte potius appellalioncm acceperit?
Apponii explanatio in Canticum Salomonis duodc-
cim libris comprebensa fuit
;
quorum sex priores in
mendoso codice inventos lobannesFaber anno-MDxxxvni.
typis commisit ; reliqirornm vcro librornm dcsiderinm
compendio quodam adbnc mendosiore Lucac abbatis
solatus cst
;
quae deindc editio in lugdunensi Patruni
bibliotheca T. xiv. repetita fuit. Apponii auteni codices,
PRAEFATIO.
VIl
praetcr illnm Fabri
,
trcs milii comperti sunt
;
primus
monasterii S.
Nazarii lauresliamcnsis
ad Rhcnum
,
in
catalogo
mcmoratus Libliotbecae illius
,
qucm ego cala-
logum in hoc volumine vul^anclum curavi (vidc
p.
i8o,
v.l 190.)
Alter est bibliothecae ambrosianae sub
notis
D. 37.
part. sup.
,
elegantcr in membranis
scrlptus
,
quem ego ipsemet Mcdiolani prae manibus habui. Tcr-
tius denique olim nonantulanus
,
nunc in alma Urbe
sessorianus
,
membraneus acque et antiquus; hique am-
ho codices totum Apponii opus
,
id est 'Xii' libros
, con-
tinent ; etenim laur^shamcnsis utrum intcger fuerit
,
an ut ille Fabri impcrfectus
,
divinare mihi non licet.
Denique Montfauconius B. MSS.
p.
id^* Apponium in
Canticum inter codices quoque vaticanos numerat; sed
falso
,
ut reor
; ncque enim me hunc auetorem ms. In
illa umquam blbliotheca conspicere memlnl.
Porro Apponlum iusta iampridem laude cumulavlt
Faber
, cui merito visus est fldelis ardens ac vehcmens
divinl Cantici interpres
,
qulque veluti totlus cordis
|v5oua-ao'y.& verba sua in lectorls animum inserere peni-
tus atque inculcare conatur. Rursus animadvcrtlt, quod
cuique legenti pcrsplcuum fit
,
Dihll aliud agerc Ap-
ponium
, nlsj" ut Chrlsti cum ecclesia slve ex iudaeis
sive ex ethnicis congregata
, ad finem usque mundl
mansurum nexum
,
summa cura evldentlaque declaret.
Quae quum ita se habeant , Uldricus Regius in fine
censurae apponlanae
(
tom. praedict. B. PP.
p.
128.
col.
2. ) ita cuplde locutus est :
^'
reliquos Apponil 11-
,,
bros deslderamus

doncc divlni Numinis benigni-
,,
tate hi quoque tam solldi tamque exacti auctoris in

eadem Cantica libri


,
alicubl deprehensi
,
in luccm
M
producantur.
,,
Quum ogo igitur tam boni auctoris
pailem non modicam apud mc exscriptam habercm
,
3-7
VIII EDITOP.IS
iiempc libios scptlnium atquc octaviim
,
dlmldiiimquc
iionum
,
nolui pluies in annos prcmere ; daturus rcli-
quos dcinceps libros cum occasio oliumquc fuerit. Ne-
que sanc in bac parte nova illuslres loci non passim
occurrunt
;
immo tanta est apud Apponlum abundantia
sensuum
,
ut lii legi gustarique debeant , refcrri atque
enarrari non possint. liargus autem est in Jaudc mar-
tjrum et apostolorum atquc virtutis , atque ntilis mo-
rum magister v. gr.
p.
i3. et seqq. Est etiam eruditio
aliqua bistoricn
,
vehui
p. j.
Ubiquc vides auctorcm
qui paulo post profligatam idololatriani scriblt
;
quique
baereticos numquam sinit quiescere
pp.
38. 4^. oG.
6j.
83. Multi quoqup
,
practer Canticum , sacri codicis loci
pro re nata ab eo explicantur. lam
p. 54 mirus est
Jocus de clavium
,
id est absolvendi ac ligandi
,
pote-
siate in ecclesia
,
conira eos
,
sive veteres sive recen-
liores
,
qui nobibsslmam praerogativam negant
,*
quod
testimonium
,
ntpote a tantae antiquilatls bomine ma-
nans
,
phiriml facieudum est. Praeclarum item de cba-
ritate cbristiana efFatum legitur
p.
63. Denique
p.
y^
seq. subtihs et prohxa doctrina iraditur de arte ari-
tbmetica et numero sexagenario. De Apponio bactenus.
Patrum II. Sequuntur in boc quinto volumine i. Fausli
sermones
(.pJscQpi sermones trcs. 2. Faustini episcopi serrao unus.
tpisiolae. 3. Arnobii iunioris interpretatio latina epistolae pa-
scbahs S. Cyrini alexandrini.
4 Eiusdcm S. Cjrilh
graecus scrmo de parabola vineae. 5. Laurcntii episco-
pi sermo iii vigihis S. Benedicti. 6. Alberici diaconi
casinensis sermo de S. Scbolastica cum prologo.
7.
Mo-
nacborum casinensium epistola ad leutonicos suae pro-
fessionis fratres. 8. Epistolae aliquot apud Teutoncs
scriptae.
9.
Leonis clerici romani specimen ex vita
S. lobannis cbrysostomi ab co composita. 10. Denique
PRAEFATIO. IX
cUvinarum
Gasslodorii lilt. iiistilulionum supplcmen-
tum
quocldnm ,
ubi veterum patrum complura scripta
cnumerantur
acl confirmationem iidei catliolicae et con-
tra liaereses.
Verum de lils omnibus opusculis cjuum
nccessarias
praefatiunculas suis in locis scripscrim
,
otium
mihi feci
,
ut nunc ad alia dicenda sine mora
progredlar,
IJI. Dum codices vatlcanos supcrioribus annis pro
Caialogi
rp
.
I 1 ! cocUcum.
meac stationis oiiicio pervolutarem
,
multos ibi reperie-
bam famosarum bibliotbccarum priscos catalogos
;
quc^
primum adquirendae codicum
,
id est operum vel de-
perditorum vel certe incditorum
,
cognitioni perutiles
iucJicabam; deinde, etiamsi publica opera in bis recen-
serentur , nibiJo tamen minus manuscriptorum exem-
plarium
,
persaepc veterum et optimorum
,
oblatum in-
cbcium non modicam suppeditabat commodltatem. Ita-
que niemini me videre catalogos bibliotbecarum mss.
Cardinalium Bessarionis
,
Sirleti
,
GarafFae
,
et aliorum
ab'quot purpuratorum ; item Pici mirandulani
,
Fulvii
Ursini
,
Onupbrli Panvinii
,
et aliorum eruditorum.
Eursns catalogos codlcum Sfortianorum
,
Columnen-
sium
,
monasterii Crvptae ferratae
,
bibliolbecac escu-
rialensis , et cuiusdam bjzantinae ;
catalogos quoque
diplomatum et papyrorum in arcbiviis variis conser-
vatorum
; alios etiam diversaram mss. blbliotbecarum
uno codice simul collectos ;
denique ipslus blbliothe-
cae mss. vaticanae plures indiculos sub dlversis Pon-
tificibus scriptos
,
ex cjuibus incrementa et quandoque
damna
(
veluti olim accidil in romana per ducem Bor-
boriium vastitate
,
et nuperius iterum bello gallico
)
modo laetis modo moestis oculis cognoscebam. Sed la-
men his cunctls consulto praetei^missis
,
statui celebrio-
rum
aliquot Germaniae monasteriorum
,
scilicet Lau-
X
EDITORIS
rcslinnicnsls ,
Resbacciisis
,
Gorbclonsis
,
atquo Fdldeii-
5!;
,
iii diioLus pervcUistis codIci])iis alt(n'0 paiatiuo
,
aliero nntem rcijinac svecae Gliristinae
,
inventos cala-
Io<^ros
,
quos neque Montfauconius sua niss. bibliotlieca
complexus est , neque alius facilo eruditus vidit, serie
integra contextuque inlibato beic describere , ut tot
codicum pretiosorum
,
magnam sinc dubio partem dc-
perditorum
,
saltem fama et notitia extel
;
quamquam
reapse partem illorum fortasse mediocrcm variis in lo-
cis superesse suspicor
,
miblque adeo exiguus quidam
illorum numerus cxpb)ratus est. His addidi excerpta
quaedam multo recentiorum mss. bi])liotbecarum^ se-
plem Palatinatus ad Ebenum
;
etenim plura cx bis po-
stremls exscribere
,
tanti non eiat.
Catalogi
IV, Absolutis germanicarum biljliotbecarum cata-
logis
,
paucos addidi codlces nonantulanos
; deinde ca-
sinenses qui visi sunt nobiliores ,* mox tal^ularium item
casinense
,
prout cerie saeculo -xv- erat
;
postea tabu-
las aereas possessionum elus monasterli
,*
postremo ex
adversariis meis notitlani prompsi notabiliorum ali-
quot codlcum bibliotbecae aml)rosianae mediolanensis
,
in qua decennium integrum intcr ])ibIiotbecarIos con-
numeratus ad studla antiquitatis inculjui. Porro editio-
nem meam praedictorum catalogorum perpetuo com-
mentario comitari avebam
,
in quo lectores praesertim
admonuissem de deperdltls sive sacris sive profanis au-
ctoribus
,
qui bis passim ccdicibus continebantur. Sed
quod tjpis tunc properantibus
,
et me occupato
,
fierl
jaon potuit
,
id nunc brcviter praestare studebo. Cetc-
rum ex ambrosianis quidem nibil boc loco excerptu-
rus sum
;
quum enim', ut dixi
,
vcl pracslantiores tan-
tumraodo
,
vel ineditos scripserim
,
satis ipsl pcr se
patcscunt. Neque rursns quos beic sum numeraturus
Pr.AErATIO.
XI
aiicloros ct iiljros
,
inedjtos omncs siiic clnbilalione de-
fendo ;
qnanK]nam in plurimis
,
ut spero
,
non fallar
;
sed cos
cruditorum iudicio ct docti-innc
aestimandos
Cfl)iicio. Tituli cnim operum et auctoruni" nomina
quan-
doqne fn codicibus variant aut pcrmutantur. Tum
vcro
minutoruni opusculornm editiones plurimae sunt, quas
mea domestica l)ibliotlieca interdum desiderat. Attamen
lam spissa occurrit tamque evidens anecdotorum in his
codicibus copia
,
ut merito mirandum sit
,
quod tani'
tum librorum tempora absconderint , vel liominum in-
curia oblivioni tradiderit , vel denicjiie vis fortunae per
divcrsas terrarum partes disperserit ac pessum dederit I
A profanis igitur scriptis ordiar.
AUCTORES PROFANr.
Ex codicibus laiiresJiamensibus
.
Cap. XLyi. n.
9.
Caelii Aureliani mclliodici siccensls
iTiedicinalium responsionuni libri tres. Hoc suum opus me-
niorat ipse auctor in morb. chron. editionis freislenianae
ppr.
q84- 376. 49^.
Erat ergo Laureshami hic codex adhuc
saeculo XI' quo iempore noster catalof^us scrihebatur. Quis
tam egregiuni opus medicinae et litte-ns restituet ?
XLVII. 8. 3Ietrorii ars de omnibus partibus oralionis et
de caesuris.
3o. Grammalica cuiusdam saplentis.
5i. Tatuini ars grammatica.
XLMII. i5. Anonymi super bucolicon Viigilii.
XLIX.
4-
Fabii Laurentii libcr de rhetoricd. Est hic ,
ut
comperi, notus ilie editus Victorini commeniarius in rJictori-
cam Ciceronis
;
adnotai^i tamen codicem proptev Tiomen Lau-
rentii inauditum
,
ut puto
,
quia is vulgo dicitur Fabins 3Ia-
rius
Victorlnus
;
cui quidem operi emendando vaJde confer-
fet
code.t vaticanus pervetus opfimus,-, quem vidisse meniini.
6. Anthinjl viri inlnslris et legatarii ad Theodoricum rc-
gem
Francorum
epislola dc obscrvatione ciborum. JEadetn
XII EDITORIS
J^iiit in bibUotheca ms. Menarsiana
,
observante Fabricio
B. L. y. in indice.
j.
Liber Socratis
,
Timaei
,
Crelii
,
Herniocralis. De hoc
libro nihil definio.
\!\. Severi episcopi eclogae decem, Vix duhito quin
hic sit Seuerus Sanclus Endeleicltus
,
cuius extat carmen
de mortibus bouni in editione poetarum minorum
,
curante
Wernsdorfio T. //.
p. 218
,
quem legesis de Severo disnu-
iantem
p.
53. seqq.
i5. Eiusdein Severi georgicon Jibri qiiatuor.
16. Cresconii de diis genlium luculenlissimum carmeu.
22. Dracontii melrum de virginitate [fortasse inter sa-^
cra scripta ponendum
, ut et illud Anthimi.
)
Non extat ve
in postrema quidem Arei>ali editione. Dracontii autem multa
nova poemata ex codice neapolitano
,
quem ipsemet vidi
,
a cl. Innnellio expectamus-
LIII. 5. Liber grandis glossaru:u ex dictis diversornm
coaduuatus. Hunc esse puto palatinum illum pervetustum
codiccm
,
unde ego Placidi glossas auciiores sumpsi. Cl.
AA. T. r.
5. Glossae in quaternionibus. Immo et plura alia in his
mdiculis sunt glossaria.
6. Palaemonis grammalici glossae.
LVIL
4
Efymologiarium. Sic eliam in corbeiensibus XI. 2.
LIX. 6. Catonis libri quinque. Originum utique libri
septem
fuerunt
;
sed quis cogitare de his ausit ? Haud scio
igitur an intelligantur Dionysii Catonis dislichorum
mora-
lium quatuor libriy quibus
fortasse accensentur^ ueluti quin-
ius liber
,
Valerii Catonis dirae.
LX. 2- Liber medicinalis de diaeta et virlute herbarum
in uno codice. Incertum
,
num sit dynamidia
,
cuius pars
in
cditionibus meis occurrit CI. AA. T. FII.
Ex codicibus r3sbacensibus.
I. I. Texlus scotticus. Fortasse illa sunt hesperica
fa-
mma n me edita
,
quae sermone
semibarbaro
laiino-scotico
inaudito
constare
manifestwn est.
II.
53. Computi libri quatuur.
PRAEFATIO.
XIH
43.
Llbcr glossarius.
Ilf. I. De arle mcdicinae libri duo.
Ex armario S. Petri ( corbeiensis.
)
I. 8. Libri veterum sexdecim. Quoniam hic lilulus
inter'-
iacet libris de iure ^fortasse intelligendus codex tuni adhuc
integer theodosianus
;
7iisi potius est alter contractior ala-
ricianus.
II. 8. Codex pragmaticus Tiberii augusti.
E.V codicibus corbeiensibus.
XV. i4- Pauli diaconi historia Trevirensium {cod. Trc-
berensium.
)
Trevirorum historiam scripserat etiam Theo-
doricus monachus
,
teste Trithemio in prctef. ad chronicum
hirsaugiense.
i5. Romanorum historia.
XVIII. i5. Dialogorum libri sex. Cuius ? sacrine an
profani ? Ciceronis quidem de rep. libri sex
fuere ,
hique
ab antiquis appellantur interdum
, ut sunt
,
dialogi.
XIX. 25. Gesta abbatum Corbeiensium.
XXIII.
4- Smaragdus in partes Douati.
5. Victoris grammatica Fortasse eiusdem Victoris cuius
ego rhetoricam edidi.
7.
Smaragdi gramraatica. Idem
,
ut reor
,
opus quod supra.
XXIV. 23. Glossae super odas
,
ut puLo
,
Horatii.
XXV. 8. Pollion in aeneidem.
9.
Vaca in Lucanum. Quis Pollionis et Vacae conimen-
tarios non oscularetur ?
22. Cornelii liber de bello iroiano. Apud Leonem marsic.
chron. Casin. lib. III. cap. 63. inter codices iussu abbatis
Desiderii scriptos habetur historia Cornelii cum Homero.
Ex bibliothecis recentioribus Palatinatus ad PJienum.
11. i3. Epistolae diversorum regum.
VII. II. Sabellii gesta Romanorum. JSisiforte est Sa-
bellicus
recentior.
12.
Fenestella de magislralibus Romanorunj. Pubo ilhiiti
suppositicium.
3^iv
Editoris
t\r codicibus Casi]ietisibus.
If. i5. Arichls prlncipls versus.
n4- et seqq. Ghroaica varia
;
et qiildejn unuin ampluni
qualuor librls constans.
III. q3. De niediclna codices niultl.
TY. I. Cresconii de hellis libycis. Hutic codiceni scribi
iussit saeculo XI. abbas Desiderius ,
tesle Leone marsicano
chron. casin. lib. III. 63. Edituni i>ero fuit
opus ante hos
annos Mediolani ex codice triifultiano ;
sed quoniam haea
princeps editio rnagnis laborat mulilationibus ac lacunis
,
perutilis foret
complendo Cresconio codex casinensis
,
si
forte
is adJiuc superesset.
Qo.
Liber de oranibus arlibus quae in lerra fiunl.
2 1. Auxllil liber vocabulorum.
22. Brutouis de vocabulis.
23. Hildrlci casinensls b'ber grammaricalls.
25. Eplstolarum moralium liber inclplens : durissima Cas-
siodorl monacJiI.
26. ]\Iartialis
{
puto Gargllii
)
geomctria.
Registrum quoque monasterii Casinensis totum prope-
moduni est ineditum.
AUCTORES S.\CRI.
B.r codicibus laureshamensibus.
Omitto sancti Augustini scripta , utpote numerosissima
,
__
de quibus alibi locuturus sum.
TII. 10. et XXIX. 20. Tagli , vel Tali
,
coguomento Sa-
mueb's
,
collecliones ex operibns S. Gregorii.
II. Explanatlo sex dierum sumpta ex operibus SS. Au-
gustlni', AmbrosII
, et aliorum.
IX. 2. XXXI. 26. et Casln. TI. i. Evagrii altercatlo Intcr
Theopbllum chrlstianum" et Simonem iudaeum Legebat cam
Gennadius cap. 5o.
X I. et Corb. XLIII. 10. S. Ambrosii eplstola ad S. Au'
gustinum de haeresibus. Ilabendani puto inter spuria scripta.
S, Theodori archiepiscopl canluariensis symbolum.
'
PRAEFATIO.
tV
XI.
6. ct
XXXVII. Prosperi excerpiio cx libris S. Aii-
gujtiui de
Trinitate.
XXI. 27. S. Severiui episcopi doctrina.
28. S.
Ambrosii altercatio contra eos qui anitnam tion
confitentur
esse facturam. SpurUun quid creditur.
XXVII. n. S. Hieronymi parvula adbreviatio iu capi-
lidis paucis in Esaiam. De adbreuiatione operis hierony-miani
per
Dainianum clericum verha
fcci
T. IV.
p.
XI
;
sed ea
tanien non est in capitulis paucis.
XXIX.
7.
Syniboli nicaeni expositio.
XXXI. 27.
et nonant, III. 6. 10. S. Ambrosii expositio
symboli. Item S. Hieronymi de fide contra baereticos. Exi-
stimo utrunique opusculum idem esse atque ambo illa quae
ego Script. wet. part, i.
pp.
i56-i6r. edidi. JSam secundum
in codice etiam uaticano quodam
,
ut ihi dixi
,
inter Hie-
ronymi epistolas erat insertum. Codices igitur laureshamen-
ses et nonnntulani editionem meam conjirmant.
28. Wicbodi coUectio ex patribus in peutateucbum. Est
iUa videUcet ,
cuius partem minimam edidit Martenius Col^
lect. ampliss. T. IX.
p. 2g3.
Vidi eandem in prisco eodice
vaticano.
29. S. Fulgentii excerptio ex libris S. Augustini coulra
Fulgentium donalistani. Item de symbolo et deitate. Ileni ex-
positio symboli contra iudaeos
,
paganos
, et arrianos. Haec
opuscula cum editis Fulgentii scriptis non congruunt. Certe
si Fulgentii excerptio genuina est
,
opus item Augustini
genuinumjbret
,
quod Maurini T. IX. in appendice spurium
iudicant. Expositio symholi
,
fortasse ille est liber regulae
fidei
<f
quem Isidorus script. eccl. cap. i4- ponit inter
J\d-
gcntianos
;
vel potius intelligendum est scriptum aliud de
symholo et deitate.
XXXIII. 2. Excerptio cuiusdam sapientis super epislo-
lani ad Ilebraeos.
12. S. Anibrosii sermones quatuor de apostolica electioue.
(omnino censeo scribendum lectione.
)
16. Eiusdem sermo ad consolandam viduam.
XXXIX. 3. lacobi episcopi libri quinque. Vnlde autunio
lacobi nisibeni
csse. Minime tamen tituli
conspirant cum ilUs
XVI
EDITORIS
sermonum
lacohi Jiisibeni editoruni ab Antonellio. Congruunt
autem
partim cum tituUs a Gennadio cap. i. memoratis.
4. et XLIV. 12. Senlentiae de divcrsls utilitatibus [num
virtutibus ?
)
XLT.
7.
Alcuini in epistolam ad Hebraeos.
i3. Eiusdeni super psabiios.
XLIL 10. S Fulgentii de Spirilu sancto ad Bragil pres-
byterum iiber unus. Hunc Hincmarus remensis saeculo IX.
legebat lib. 5- adv. obiecta Graecorum
j
saeculo XI. adhuc
erat Laureshanii. Quis nobis ihesaurum tantum effodiet ?
XLIII. 8. Timolhei ad ecclesiam libri qualuor. Timo^
theum episcopum-i sed libri alterius auctorem
, memorat Gen-
nadius cap. 58.
10. Theophili episcopi alex. contra Origenistas. Grande
f^olumen fuisse dicit Gennadius cap. 33.
XLIV. 4- S* Sllvestri papae canonum constitutuni elc
9.
Candidi presbytcri de passione Domini.
10. Anonymi expositio super Esaiam.
XLIV. II. et Corb. XVI.
19.
losephi scoti
excerptio
super Esaiam.
XLV. I. Fausti eplscopi de Spiritu sancto.
Codex hic laureshamensis in bibliothecam Principis
'pa'
latini transiit
,
postea vero cum ceteris palat. Romam migra-
vit in pontifciam. Est prisrus
,
saeculi ferme 'XI'
, mutilus
tamen in postrema parte , cessat enim liber secundus paulo
ante finem capituli quarti. Satis autem nota est controver-
sia
,
utrum id opusculum de Spiritu sancto quod vulgatum
est sub nomine Paschasii diaconi
,
ad hunc reapse perti-
neat
,
an ad Faustum Reiorum episcopum. Nam Gennadius
cap. 80
,
ex eoque Honorius atque Trithemius
,
qui Fausto
adiudicant
,
sine dubio de hoc edito loquuntur ut verba eo-
rum cum ipso collata demonstrant. Sanctus autem Grego-
rius papa dial. lib. IV. cap.
/Jo.
rectissimos quidem ei lu-
culentos Paschasii diaconi de Spiritu sancto libros appel-
lai
,
sed tamen incertum est utrum de hoc edito opere an
de alio amisso loquatur. Equidem lectores meos ad Oudi'
num mitto qui vctlidius prae ceteris pro Fausto pugnat.
Sed quoniam in oodicibus rcsbactnsibus opus dc Spirilu
sanci
PR.4EFATIO.
XVII
Uo cum
Paschasii nornine legitur
, defuiila
fortasse iam
quaestio est ;
duo dii^ersa scilicet fuisse opera de argu-
mento eodem ;
desiderari opus a Gregorio
memoratum
,
su-
peresse illud
Gennadio aliisque lectum
;
in
editionibus
au-
tem futuris
restituendum esse Fausto opus
,
quod
hactenus
a
tjpographis Paschasio inscriptum est. Sed age iam de-
monstraho etiam hrcifi speciniine quantopere huius
scripti
editio a rccta lectione codicis lauresJiamensis
deflexerit.
En igitur in opusculi praefatiuncula di^erentiam
lectionis.
Codex vaticanus.
Fausti episcopi de Spirilu
saucto lihii duo.
Incipit Jiber primus.
Oiiinibus Spiritum sancluui
aperte de capite fidei> id est
de symbolo, intellegendura.
Bibliotheca
lugdunensis
patrum T. VI11.
p. 807.
Paschasii diaconi romani
in libros de Spiritu
sancto
praefalio.
sacras paginas
per symboli sakitare carmen
per dispersas
innumeris
flagrantiae spiritalis
verilatis adseosu
emergentem errorem
non solvit
quia trecenti in aera vel sup-
putatione graeca
confudit
inlellegendum
perfeclione symboli
ante quem
cuilibet potes homini
le debere noveris maieslati
aliud
in Deum crederc
contremescunt
sanctas paginas
per symboli salutare
per diversas
ex innumeris
fragranliae spiritualis
universitatis ascensu
emergentes errores
non resolvit
quod trecentl mera supputa-
tione graeca
confundit
intelligendum
profectione symboli
antequam
quilibet potest homiuum
debere te maiestati uoveris
aliud est credere in Deum
contremiscunl
XVIII EDITORIS
1. Allercatro ludaeae ct ecclesiae etc. Sine clubio est
idem opus quocl infra in codcl. Casin. II. i. cum nomine
Evagrii occurrit.
XLV. 3. et in arm. S. Petri II. 5. Victorini liber in
lcviticum.
XLVI.
4-
Lil^ef epistolarum Senatoris dlaconi
,
postea
presbyteri. Sine duhio est Cassiodorius
,
sed notandi sunt
insoUti tituli diaconi ac presbyteri.
L. 12. Bedae bymni septuaginta septem.
i3. Severi episcopi metrum iu evangelium
,
libri duo-
decim.
i6. Cresconii metrum in evangelium
,
liber unus.
i8. Eiusdem versus de principio
(
an fine?
)
mundi
,
vel
de die iudicli , et resurrectione carnis.
20. Cypriani metrura super heptateuchum, libros regum
,
Estber
, luditb
,
et Machabaeorum.
LTI. 12. Liber sentenliarum. Nisi est Isidori.
LIII. I. Epitapbia seu ceteri versus in qualernionibus.
Illa sunt fortasse epitaphia poiitica
,
quae ex codice pala-
tino adhuc Romae apud nos superstite
,
eclidit Gruterus in
classe
inscriptionum christiana.
g.
Scoti [puto losephi
,
ut supra
p.
Xyi.
)
expositio
in lob.
LVIII. 7-
Ricbodoni episcopi adunalio , et hymni , et
annalis.
LIX. I. Epistolarum diversorum patrum et regum liber
Treviris inventus.
2. Bpistolae diversae
(
ab ?
)
imperatoribus missae contra
haereticos, et eorum definitiones cura sanctis patribus.
Ex codicibus resbacensibus.
II.
9.
Nithardi
(
cod. Nihardi ) homiliae sex. Hic nepos
fuit Karoli magni ex Bertha filia.
25. Adalberti liber de septem plagls.
IIJ.
24.
Hadoardi de virtulibus quatuor.
Ex armario S. Petri corbeiensis.
II.
i3. TertuIIianus de Trinitate. Item de munere.
PBAEFATIO.
XIX
Ex
cocUcihus
monasterii corbeiensis.
V.
i5.
lulJani
pelagiani epistola ad Hleronyiiuim.
VI.
i5-
S.
Hieronymi
expositio
symboli.
ig.
9.O.
Eiusdem super
Ecclesiasten ,
et supcr Esdram.
25. Liber
dogmatum ex epistolis S.
Hieronymi.
VII. 19. S.
Ambrosii contra Novalianum.
21. lohannis de
sirailitudine carnis.
22. Explanatio sex dierum ex dictis Ambrosii. Sunt ex-
cerpta de hexaemerone.
IX. 18. Rabertus. Intelligo
Paschasium
Radbertnni
cuius opera Sirmondus edidit.
XI. I. Rabanus super actus apostolorum.
4.
Tertullianus de ignorantia.
II. Robertus de divlnis officiis.
XIII. I. Cyrillus de benedictione levitarum et saccrdolum.
XIV. 6. Dicta regis Trasamundi cum
responsionibus.
S. Isidorus de script. eccl. cap. i^. inter opera Fulgentii
ponit librum altercationis
,
quo de fide cum Trasamundo rege
Fulgentius disputavit. Hic quidem liber in deperditis est.
Noster tamen laureshamensis uidetur niihi potius ille cditus
contra Arrianos qui incipit dictum est. Et quidem sequun-
tur in indice duo editi ad Trasamundum de mysterio me-
diatoris , et de di^^initate Christi.
g.
Eiusdem Fulgentii de consultatis Optali.
II. Epistola ad Gallam de passione eius. Hic certe ti-
tulus cum editis ad Gallam epistolis non congruit.
XVI- 20. Anonymi super epistolam ad Romanos.
XVII. 2. Paschasii diaconi de Trinitate. Biffert
hic ti-
tulus ab opere edito de Spiritu sancto
,
quod ipsum cala-
logus laureshamensis tribuit Fausto. Nisi potius opera duo
sunt di^ersorum ut iam dixi auctorum.
II. De paenitentia libri sex
,
sive Haymonis qui prae-
cedit in codice
,
sive alterius auctoris.
52. Florus contra lohannem Cassianum de
inslilutione
moDachorum.
XVIIf.
5. Behis
(
ita cod.
)
de laude crucis.
8. TertuUianus
de cibis iudaicis.
XX EDITOP.IS
iy. Tohaniies dlaconns supcr pentateuchum. Extitisse
inedilum etiam in hibliotheca parisiensi S. Germani de pra-
iis hoc opus
,
traditum est.
XIX. I. Florcntii epistolarujTi libcr unus.
11. Consuetudincs sancti Adnlardi.
XXIII. I. Adulphus super Icviticuin.
Ex codicihus fuldensihus (i).
I. 11. Faustini homihae. Vide dicta a nohfs iiifra p.
97.
Ex hihliothecis recentiorihus Palatinatus ad Rhenum.
I. 1. Tlildeinarus de quatuor generationibus hominura
,
cum expositione super canonem
,
et explicationibus quaestio-
num aliquot.
5. Rodulphus super leviticum. Item Casin. III. 20.
8. Olhonis de sacramento altaris.
i5. Bernhardus casinensis super regulam S. Benedicli.
i^. Pomerii sermones de sanctis.
18. et IT, i^. Peregrinus
(
homo minime priscus
)
de
sauctis.
19,
Bernhardus de planctu sanctae Mariae.
II. Orosius super Canlica.
II. I. Smaragdus de virtutibus.
3. Simpliciaiii de sanctis partes tres. Ilinc cognoscimus
,
vitam quoque S. Zenohii episcopi florentini parentem ha~
here hunc iuniorem Simplicianum
,
non illum priscum me-
diolanensem
,
quod merito videhatur incredihile Mabillonio
itin. ital.
p.
166.
i5. Epistolae diversorum regum.
16. Heriberlus super septem psahnos pacnitentiales. Erem-
hertum quidem
,
nos ipsi iii aliquot psalmos edidimus Scripi-
vet. T. IX.
p. 539.
IV. I. Biblia latina veteris versionis
,
magni pretii.
V. 6. Pascliasil enarrationes in lamcnlationes Hieremlae.
(i) Fuldensium cotlicum catalogum
,
antc hos annos ut audio
in Germania vulgatum
,
auguror multo pleniorem esse quam apud
iios
p. 2i2-2i5. Etenim lantac antiquitatis et nominis bibliothe-
cara
pliirimis codicibus instructam fuisse non dubilo.
PRAEFATIO. XXI
Ex
codicibus nonantulanis.
\. 4^). S.
Remigii Iractatus varii. Intclligo
Rcniigium an-
tisiodoicnsem ,
cuius multa inedita scripta mifii cognita sunt.
II. 16. Ambrosii de baptismo. Nisi id potius
conlinetur
in libris
de sacramentis.
27.
Gregorii in Esaiam volumcn unum. Interiacet qui~
dem inter alia Gregorii magni opera in catalogo
;
id ta-
men alibi
,
quod sciam
,
non nominatur.
Ex codicibus casinensibus.
1, I. S. HiJarii liber dc mysteriis.
2. Eiusdem super epistolis canonicis.
18. S. Ambrosii versus de Trinilate. Incip. omnia lerna
vigent
;
quod certe initiuni in hymnis eius editis non legitur.
Itera eiusdem de sanctae Mariae virginitate.
29.
Vigilius de laude virginum.
28. Isidori de incarnatione.
28. Ildelfonsi iu apocalypsiu.
II. 2. Evagrii altercatio ecclesiae et synagogae.
6. Auxilii presbyteri quaestiones.
11. Adebni liber in versibus de laudibus sanctorum. Li-
brum hunc ineditum memorat etiam Cavaeus. Nos Adelmi
praeclarum de re grammatica et de septenario tractatum
edidimus AA. Cl T. V.
12. Vila duodeclm fratrum in versibus.
14. Psalteriuni in versibus. Li psalmos commentarium
priscum litterd longobardicd vidi ego in monasterio Cavensi.'
i5. Cantici Canlicorum exposillones octo ,
iii dii^ersis
codicibus
,
et quidem aliquoties litteris magjiis priscis.
19. Liber de vera amicitia et carltate.
22. Vita S. Birgittae iu versibus. In regulam S. Benedicti
expositiones Richardi , Pauli diaconi
,
Sraaragdl
,
Bernhardi
,
Pelri diaconl.
III.
Petri Casinensls
,
dlaconl ostiensis
,
opuscula varia
,
quorum
pleraque esse inedita
, cognoscitur ex adnotationi-
bus loh.
Baptistae Mari ad librwn de i>iris ill. coenobii Ca-
sinensis cap.
ult.
XIII
EDITORtS
Iir. 21. Liber de Patarenls.
in. Guarferii casinensis homiliae.
22. Liber de primatu romanae ecclesiae.
24. Gualterii liber de gradibus ecclesiasticis.
25. Gullelmi de iisdera.
16. Rofridi casinensis liber.
TV. 2. Rufini expositio in eplstolas Pauli.
3. Claudil episcopi in easdem.
6. Remlgius in easdem.
7.
Eiusdeni super psalterium.
0. Petri Damiani sive ostiensis dictionarium. Immo est
illud inedilum Petri capuani Cardinalis , de quo nos dixi-
mus T. ir. praef. p.
XII.
10. Berengarii Jn Cantica Cantlcorum.
S. Hieronymi in apocalypsin ad Anatolium. Item eiusdem
in qualuor evangelia.
Item in Pauli epistolas exposiliones multae.
Philemonis grammatici de proprietate sermonis. Pulo men-
dnm Philemonis pro Palaemonis
,
quem habemus.
Pauli diaconi commentarius in Pauli epistolas.
lohannes presbyter de musica.
Historia urbis Caietae.
Codex magnus diplomaticus Caietae-
Historiae duae oppidi Pontiscurvi.
DeStepha-
y, Quum in codico vaticano 2i54? manu Andreae
mentario
Darmarii epldaurii scrlpto
,
splendiduni hercle ac per-
raetlico.
bonum ad prognoslica Hippocratis commentarium le-
gissem , existimavi me pretium operae facturum , si
hunc typorum beneficio ad communem usum defer-
rem. Me tamen in primis turbabat titulus
Aaaa-/tou
y>o<Tocpou Damascii philosophi
,
qui lamquam auctoris
nomen in vaticano codice legitur : nam quum nemo
Damascium inter niedicorum filios retulerit
,
neque
Iniius umquam operis sub Damascii nomine mentio
fuerit
,
pendebam animo , nec quid consilii caperem
satis explicabam, Mox tamen omnem mihi perplcxita-
PRAEFATIO. XXHI
lem exemlt A,
Baiidinius
,
qui in LILllotljecae lauren-
lianae gr. pluteo
LIX. cod. XIV. hoc ipsum opus cum
Stcpham
philosophi nomine cxtare narrat , sectionura-
que initia
recitat
,
quae ad litteram cum vatlcanis
con-
spirant.
Praeterea in adversariis meis deprehendi
, co-
dices quoque ambrosianos mediolanenses L. 3o
,
et S.
IQ. part. sup.
SrSfjjavov ^fivaiou e^fly/jatv ei; xo npoyvudziY.o-j
'Imroy.pu7o\>q contlnere. Denique apud Fabricium B. G.
ed. vet. T. xii.
p. 694
legebam
,
Stephani aiheniensis
hunc commentarium in bibliotheca quoque Renati Mo-
relii extitisse. Nullus itaque iam dubitavi , falsum no-
men, nesclo quo errore, a Darmario fuisse inscriptum;
ipsum autem opus , certum omnino Stephani foetum
esse iudicandum. Illud mihi molestum accldebat
,
quod
non tres
,
id est cunctas
,
sed priores duas fantummodo
sectiones vaticanus codex habebat
,
quae nirairum per-
tingunt usque ad paginam
4^' v. 3r. T. I. foeslanae
Hippocratis editionis
;
quod secus fit in codice lauren-
tiano, ubi tertia quoque sectio describitur. Verumtamen
quod in manibus est , lectoribus largior ,*
reliquum for-
tuna et tempus moderabuntur. Porro ad ipsius aucto-
ris notitlam quod adtinet , vix quicquam iis addere
licet
,
quae docte more suo Fabricius B. G. loc. praed.
iam scripsit , nempe hunc Stephanum domo athenien-
sem fuisse, Theophili medici protospatharii discipulum
(
quem tamen Stephanus apud nos
p.
1 2. irridet ) He-
rach*i imp.
temporibus supparem . septimi scilicet sae-
culi hominem. Nam suam quidem artis medicae peri-
tiam
,
et scribendi lucidam facultatem ipse auctor pro-
dit.
Quae quum ita sint , aptum prorsus bonorum au-
ctorum
albo Stephanum censui
,
salutari arti peruti-
lem
,
et
interpretatione etiam latina
,
si otium mihi
ahquando
vcl aliis fuerit
,
dignissimum.
no.
XXIV EDITORIS
De Eusia-
yi, Hactemis Eustatliii archiepiscopi tliessalonicen-
lljii sacro . -
. . t
corainrnfa-
-*^is nomeii ciaruerat propter eximios ad utrumque Ho-
meri poema commeularios
; nunc dv*mum sacri quoque
pocmatis interpres procedit , et quidem in alma Urbe
primum impressus
,
ubi bomericac quoque eiusdem lu-
cubrationes natalem lucera anno -mdl. hauserunt. Inter
bymnos
,
qui sancti loliannis damasceni nomen gerunt,
nobilis cst tum ob theologjae altitudinem , tum ob me-
Iri etiam suavitatem
,
is aui divinum Spiritum cele-
brat
,
et a Graecis pentecostali tempore canitur. Mitto
nunc controversiam utrum bic bvninus reapse paren-
tem habeat S. loliannem daraascenum t6v tzu-jv
,
an ho-
monjmum alium
,
qua super re Eustatbins ipse in pro-
boemio
p.
164-166. verba facit , tum etiam in nupera
Pentecostarii graeci editione veneta anni mdccc-xxxvii-
docte disseritur. Neque enim nos de bymni auctore
nunc quaerimus
,
sed eius interprelem doctissimum et
copiosissimum in litterarum rem publicam laeti dedu-
cimus. Scripti buius duo saltem rxemplaria innotue-
runt , alterum vindobonfense
,
quod accurate describit
Lambccius in B. Vindob. ed. nov. T. V.
p.
556
,
a
quo tamen dilaudatus quidem est , non tamen typis
commendatus ;
alterum vaticanum i4<^9 bombycinum,
litteris minutissimis innumerisque siglis conscriptum
;
quod qaum iamdiu deprebendissem
,
et claustris tam-
diu obseratum dolerem
,
constitui denique in huius vo-
lumiuis postrema parte coUocare. De quo sane scripto
Lambecium , et praesertim Allatium in prolegomenis
damascenicis cap. 68'jo. apud Lequinium
,
copiose di-
sputare decuit , ut incognitum scriptum lecforibus re-
velarent ; mibi vero qui totum
,
qualis quantusque est
,
legendum orbi terrarum iam exhibeo
,
diu loqui nou
est necesse : sui enim cuique oculi
,
si modo graccis
PRAEFATIO. XXV
littcris
sit imbutus ,
Eustatliium hunc pro dignilatc ac
merito
commendabunt.
Graeca certe ecclesla post illos
primorum
saeculorum
patres
,
parem Eustathio inter-
pretem
vix
uHum habet
,
qui tantam sermonis graeci
copiam
, et theologicae
facultatis rerumque variarum
peritiam
prae se ferat. De subnexis autem ipsius Eu-
stathii
fragmentis aliis
,
nec non commentariorum lo-
hannis Zonarae
,
Theodori Prodromi
,
Nicetaeque Da-
dybrorum episcopi
,
ad alia cantica speciminibus
,
suis
locis parce locutus sum.
\U. Procopii gazaei rhetoris
,
cuius epistolas cen-
Dc Chon-
T
. 1. cio.
lum ineditas et commentarios sacros alio tempore im-
pressimus
,
discipulus fuit Choricius
,
gazaeus item sub
lustiniano magno rhetor
,
qui magistri famam scripto-
rum multitudine et elegantia exaequavit. Huius quac
sint edita scripta iam narravit Fabricius B. G. ed. nov.
T. IX.
p. 760;
iuedita autem permulta nunciavit nobis
Iriartius ex matritensi bibliotheca
p.
SgS. cod. loi.,
qui utinam non nunciasset solum
,
verum etiam edi-
disset ! Mediocri enim chartae dispendio pulcherrimi
ingenii elimataeque linguae fructum nobis obtulisset.
Denique et impig'er Villoisonus Anecd. T. 11.
p.
18-67.
diu nobiscum de Choricio loquitur
,
et quaedam simul
in medium profert. Sed illud inexpectatum mihi acc^-
dit
,
quod lituli codicis matritensis
,
nec noa illi co-
dicum Villoisoni
,
cum vaticanis non congruunt, ideo-
que haec vaticana scripta non solum nova sunt sed
etiam incoguita. Extabant autem in codice vaticano
borabycino 1898. miscella complura continente ; sed
Choricii quidem partes minimis litleris mirisque com-
pendiis scriptae
,
saepe in codicis angulis evanidae ac
^
prorsus oblitteratae
,
ita ut crebrae lacunae flant
,
prae-
ter quam quod multa etiam folia excidcrunt. Sunt
XXVI
EDITORIS
aiitcm
liae Ghoricii rcliquiae
(
quibus titulum iizUxut
p.
4?0'
arbitratu meo quodam imposui) partim e/'^paa-e;
descjnptiones
;
partim diaXz^zK; dictiones
;
partim item
flCti argumenti id est 7:)ac-aaTy.a auYypaupaTa
,
ut loqui-
tur Photius cod. 160. Una est praeterea oratio fune-
bris in adulescentem discipulum et familiarem
"
quem
furiae torvo dederant spectacula Marti

quod item ge-


nus in Choricio Photius loc. cit. agnovit , dixitque po-
vwotav
,
quod nos inscripsimus epitaphium. Denique et
panegyrici frustum habemus
,
qui pari vocabulo apud
Photium quoque Travfi-yupr/.os appellatur. Et quidem Pho-
tius Ghoricium
ly.o^v.<stai praecipue atque I^jvm^Iolz
ex-
celluisse narrat. Est autem in libro nostro apprime
notabib*s publici horologii apud Gazam descriptio
,
in
qua haud scio an rotarum quasi machinationem
,
vel
perpetui cuiusdam motus iam tum in oriente usum
cognoscere liceat. Aquei certe motus , sed vulcanii tan-
tummodo mobilis artificii mentio fit (i). Mira item est
magnae variaeque in eadem urbe picturae descriptio
,
(i) Gazaeum horolosium saeculo septimo
,
iJ est Choricii ae-
tate
,
stupori fuisse videmus. Ecce autem initio saecnh octavi
,
teste annahsta saxone ad Christi annum .dcccvii.
,
paris fere ar-
tificii horologium
,
scd tamen aqueum
,
a rege Persarum Abdalla
missum fuit ad Karolum magnum imp. Aquisgrani sedentem
,
quod
attuht eius legatus cum monachls
,
qui de Hierusalem urhe lega-
tione parifer sui patriarchae Thomae fungenles veniehant. Sic ergo
annalista saxo. Misit
(
praedictus rex ) horologium ex aurichalco
arte mechaiiica mirifice compositum
,
in quo .xii. horarum
cursus ad clepsydram vertebatur
,
cum totidem aereis pillu-
lis
,
quae ad completionem horarum decidehant
,
et casu suo
suhiectum sibi cjmbalum resonare faciebant
;
additis in eo-
dem horologio eiusdem' numeri equitibus
,
qui per duodecim
fenestras completis horis exibant
,
et in cursu egressionis
suae totidem fenestras
,
quae prius erant apertae
,
claudc-
bant
j
nec non et alia multa in eodem liorologio erant.
PRAEFATIO.
XWII
quam
eruditi cum
Phllostrali et Luciani imaginibus
comparaLuiit.
Adnotavit insuper Photius
,
Choricium
haud carere
scntentiarum laude
,
seu non frustra in
proferendis
efFatis laborarc ,
oO^g rij? yvcoaty.7}<;
(77rou(J?is
h.rsloyzl-i
,
quae graeca verba perperam
,
meo iudicio
,
Andreas
Schottus
,
ut alia multa
,
in sua Photii editio-
ne
interpretatus est neque a docta recedlt diligentia,
Quis enim ignorat yvwfjiyjv et
yvwpr/ov pro sententia
ef-
fatoque
sollemniter poni ? quod facit etiam Porphyro-
genitus in titulo Trsjot yvwfjiwv de sententiis a nobis ante
hos annos edito. Revera in Macarii rosario apud prae-
dictum Villoisonum T. II.
p.
i8. seq. Choricii multae
senlentiae referuntur
,
quia diguum idoneumque iudi-
cavit prae ceteris Choricium Macarlus
,
ex quo senten-
lias id est -/vwpac sibi depromeret. Quin adeo ante Ma-
carium nescio quis alius sententiarum scriptor
,
a me
in vaticano prisco codice saeculi ferme undccimi le-
ctus
,
et ob augendum Dionem Cassium expilatus
,
ex
Choricio sententias sumpserat saltem tres
,
quas liben-
ter heic adscribam utpote ineditas
,
et ampliando Cho-
ricio commodas. Sic ergo in praedicto codice fol. lo.
h XOPIKIOr. "Avu (3ou>iag ou(Jev Tre^yxs vvu^.iq w'^2).2tv ffOv-
eatg Sz
,
xav t(7;^uv
^h
TzpociXu^-n
,
ivoXkoL 7T:oHc(.y.tq ZKtvou Rur-
SUS f. l6. a. XOPIKIOY. 'E-yw piv ras Iv y.cdlit ^ja^^epoOcas
.iiyov^.O(.t ^.uXko-j ccy.ipvAov
7flV
euvrjv TOtg av^paat ^u^aTTSiV
,
>?
Tuq zlSoi zy[0\iao:<; v.oc/.ov at pev yap r.u.pb. twv av^pwv w; 61/65
ayaTTwf/svat
,
t6 I7ov h.Tto^t^ov.^tv cd Sl Trajsaijjpovoupevat [/.v
,
(JuvaToOffat ^e ffco^povstv
,
6\ta5-cp6v yUp t6 ^clv
,
p^rj
Ttccpoxt^
CTvj? euvoias ocv^po;
^
y} y.ul K^v-ja.(s2i(x.t tou$ o-uvotxoOvTas oio-
pevat
,
npoq Ta? e^w^ev p)iCTouo-v vj^Jova?. Pracclarum sane
fragmentum ! sive id pertinet ad generalem
aliquam
feminarum
laudalionem
,
cuiusmodi fere est aliud bre-
vius segmentum apad Villoisonum p. 19;
sive potius
XXVin
EDITORIS
v.x aliquo paiiegyrico vel oratioue nuptiali aut funebri
exccrptum est , dicta forsitan in Zachariae nuptiis vel
Mariae funere
,
qui orationum choricianarum tituli ab
Iriartio recitantur. Denique f. 201. b. XOPIK.IOY. T6 h.
(puceu; ya56v
,
uS6y.iu.o-j' t6
0'
ex rrpocr.tpiGZuz 7rvcTov.
Atque lieic mihi liceat unicam quoque Procopii rhe-
toris moralem senlentiam interserere ex eodem codice
sumptam f. 228. nPOKOniOV IOI^ISTOY. Mn Ttfxwpievr;;
aps-
IriQ
,
rj -/a-/ta 7rapG>jcrta^eTat
,
uhi hoiior virtiiti non tribiii-
s
tur
,
vitiuni /ct audax. Postremo dicendnm est , me
in secundo huius Spicilegii volumine quatuor edidisse
(?a)i?6c
dictiones
,
in Libanii codice inventas
,
quibus
tamen ipsum Libanii nomen non erat praepositum.
Profecto eas me vulgasse non paenitet , sunt enim ine-
ditae
,
ut reor ,*
verumtamen duas priores codex matri-
tensis apud L-iartium
p.
/\o\, coL i
,
Choricio auctori
jnscribit , id quod egomet verius iudico
,
ideoque nunc
a Libanio ad Choricium translatas velim ; nec has tan-
lum
, sed duas quoque posteriores , ut est consecta-
neum. Neque nunc primum Libanius Choricii spoliis
immerito ditatus fuit ,*
nam et Patrocli ad Achillem
orationem inter libanianas vulgatam
, codex idem ma-
iritensis choricianam facit , eamque iure postliminii ad
Choncium h-iartius revocat
;
quae sane in posterum
collocanda erit iuxta Phoenicis dictionem quae quinta
apud nos est.
Theophili
VIIL Quouiam discipuli, id est Stephani, scriptum
piotospath. ,. .,
i-j.T 1
spcciinen.
n^eaicum m lioc volumiue edidimus
,
non est absonuni
ut magistri quoque
,
id est Theophili protospatharii
,
hreve saltem specimcn ex eius scripto nondum graece
impresso heic recitemus
;
nimirum ex eius coj)ioso et
insigni ad Hippocratis aphorisnios commentario
,
quem
vaticanus
codex nobis suppeditat , litteris pulcherrimis
decimo
fortasse saeculo scriplus.
PRAEFATfO.
XXIX
JnLt^opicuol ro~j
'Irr/roxpTOu? ypa(jsvT? rapa
0JoyO.ov Tfl&i-
T<T;ra5f(ty
rat 67rt toO ;^yj6voi> T/)tT ptSTa twv ayjilioi-j
OLxtldj.
'Aooptffpdi; effTt ^^oyoc ffOvToao; Otots)./] Stv.MOLv:}
TraoTt-
Cwv ^ ^dyof '/aTa [;iv T/iv itpo^j^opk-i rjzot tav yjsaa-tv
cjsvd-
ptsvo?
,
TTAOUTwv (? Tot? Iv^^up.Yiijiactv * etjSvjTat ^5
a^optfffxo;
(Jta
To
T:spiopiC^iij^<xt Iv sauT&> t6 vdvjua
,
aiyojit^Sff^-af ^i y.c/.l oii-
GT(T^at uno Ti Twv TTpo 07 oO y.at twv ^tr" aOToO* tCTSov oi
oTt ^uo Trpooijjita ep^st rj TrapoOffa 7Tp(/.yy.c/.rio!.- v.a.i t6 wsv Trow-
Tov dffTtv aTro'^avTt7.6v
,
Yiyov^ v.tzoxpirsxc/M-^
,
xaT'
.irorpocjfi-J
ToO
,
6 pto? pp/u?
, fl
Js
T;;<vfl y.UY.pi,' t6 ^sOTSpov ^s ffuix-
|3ouAUTty.6v
,
t6 5zi dk oO r/dvov sauTov Tiape^stv zat Ta
g^j,
o.pyj\ ToO TTjOcoTOu T[/y;aaTor.
'O pto; ppa;)^u;
,
yj ^e ts;^vv3 [v.axp^j
,
6 (Ji xatpo;
6;0? ,
'(\
St mtlpv. ff(j>a)iSp/3
,
yj (Js y.pttjiq yjxKZxsr,. T6 toO |5tou ovou^a.
rsoXi^cf.ySig tipr^xc/.t' liyzrc/.t yv.p plog 6 tocjo?
,
/a^' o oar/ev
ay.flptpta ^wa
,
a xat sv rn yjpo(>i y.cAx ev T&i \j5(x]l ptoOv ^O-
vavTat
,
&K at ^wxat
,
wg ot y.poy.ooztlot- pio^ xat 76 ecjtTrj-
^euy.K
,
xa5' 6 (j>ajxv
,
tov?; t6v av3pw7rov taTptx6v Stov ulct-
tevat
,
yu.y.zrjov fft}.6GO'fOV' pioq y~vl 'c\ 'C,i\i\ti foO yaf7.ou
,
za^''
6 Xs-j/oiJLev oTt ptov 6 av^js&jcjo; outo; "flyaySTO* |5tos xat t6
^3"o^ Tcg tJ^u^^s
,
xa5' o <]>au.ev ffwcjpova ^tov 'iyj.t') y.ou yoauto-j
,
1} t6 ava7ra).tv (xxd)^affTOv Hyzrott ^tog xat 6 ;^pdvo5 ijpi&iv apis-
)et yup Trjv unuvotyjidp-natv rr; lvyji<;
,
ci7ro|3tcofftv TzpoGotyopzTjO'
p.ev 0UT05 ouv 6 [3tog xaTa t6 s' ffvjptaivdpigvov ^jSa^^Og sffTt
xa5' 'iTrcroxjsdcTv^v tvj ts;;(^v/3 TrajDaj3a))dasvo?. 'H riyjjo <^s ua-
y.pii' ot' ort b ^iog ^pccyyq'
c
^t' ori c7o))a etfft ru oiy.zlot
wjrr,; y.ipY}
,
xat ou(?s-OTe zl; t6 rrspac aysTaf etfft p.v ouv t
ttpojrcf.
iiip-o T"/Js laTptx/jg ^Oo
,
to ts ^ewjovjTtx^v xat t6 Trpa-
XTt/dv iy.urzpov ok toOtojv et? 7r)ciova ^tatpetTat- ro p.sv ^eo-
P"flTtx6v ets <j>uffto).oytx6v
,
ourto^i.oy tvM-j
,
ffV3ixeiwTtx6v au76 (Js
t6 ^ufftclo7ix6v
etg arotyjlc/. yyaob;
,
ypc/.azt;
,
u.6pic/.
,
^uva-
p.et;
,
ivspyzi(x;'
rc^jrc/. ra. Gy.i).r,
,
xa^' a k)lc/.yp\i zipt^rv.i
,
XXX EDITORB PRAEFATIO.
^tatpsZzui bI; 7r)kiov' ro (? c<.l7toy.oyty.6'j ituipiLra.t et;
npo~
y.otrccpy.rfAU. oCirtv,
,
ei? ^pocyov'^vjcx.
,
7aL etc ffvvexTtxa* t6 (Js
7/7aefWT/6v st; t/;v tojv TrapdvTwv otczyvcoctv
,
v.at tj t/jv twv
pe^XdvTwv TtjJoyvwctv
,
y.at et? tov twv 7r_po).v3).v3"dTwv avap,v>3-
ctv 77a).tv To Tzpc(.y.l ty.o^j (?taf_petTai tg Oytstvdv
,
^SjsaTreuTixdv
etj (JtatTJjTtx&v
,
cpaptjLaxevTtxov
,
yjtpovoyty.o^t' t6 (?2 Stutrtil txoj
tig y>7j3c<)xcu.tx6v
,
va).v;cj7tx6v
,
xat Trpoyu^axTtxdv xa: ct).o5j
7ro).)at ?/:Tr;(7et; Trepi toutwv ^ocy.px Tctvjv e(7Ttv yj TS^^vy^ (Jta
Tflv
e{)p(7tv
,
(J^ta T/jv |jLa5v/(7tv
,
^t(X t/jv Te).etc.><7tv twv {xep^iiv
TTw; 7^0
oOvaTKt avS^p&JTrjjg et$ xat e.Opetv tkOtk
,
xat pia.3"etv
xat Te/etw(Ta ;
xal u.apTu; UT65 6 'iTrroxpaTTj? etTrwv
,
OTt to
T^?
Tsp^vjjs
pia3-/:aa
p.y
ItTTt xat uaxpdv ou^i yap eU TrkpK;
aipO'J.OLt TauT;5
,
xat 7rp yTopcf.Hoq xa^^^CTYjxwr.
'O ptsv TOt xatoo; oHus* ri^ot twv po>;3^r/pt.aT(wv
,
E7:t(?yj 7ra-
paTpE% xat ^.av^^avet 7;^^ flptTpv atff^/jctv
,
xat twv Sitcjyj"
pCi^j e(7Tt To Stocyv(>ia^frJCf.t wo"t xaTa loyo^j 'npoaa.yifj Ta pojj-
5"r)iiaTa* 7ro).).axts yo e^^wv Tt; Trpo; tov ppw(7T0V
,
(juvel^ev
VTOV /aSeiv Td^Je
'^ Td^e to cpappiaxov
,
l7rt^fl i^Zf xat et(7-
)3wv acToc ouo woa? oux iiSvjrtSn uto So\t'Jcicf X).>j j/ap wpa
ysyovev ^ ot To pzvaxo-j T/j; u).);; o^u; lc7Ttv 6 xatpds* (i^u-
varov
Yp
T^w auT(ii (7wpiaT dt; ojjaOTwc s^ovTt cTptTup^tv
TTO^Xaxtf yajJ SiizoLt rpo^fri; b uppc^aTOc
,
xat p.E^XdvTwv ^ouvat
,
oejst Tnv cit(Jo(7tv tiai'^c/J^Z'j 6 rscnpo^ya^Q;
,
:^ tyupLcjTwpia Tt
,
xat X(o).u7
^p^!/a.
T. A.
APPOIVII
IN
CANTICUM
CANTICORUM
EXPLANATIO.
INCIPIT
LIBER
SEPTIMUS
(i)
CANTIC. CAP. I\ * S
y
eni de Lihano ,
soror mea sponsa
,
veni cle Lihano.
Pcrfecta
per apostolos ,
eorumquc cllscipulos
,
et in
^
omniijus
mandatis et fide fundata ,
in antedicto iibello*
fin.
plebe- , quam ostendit
Spiritus sanctus in montem myr-
rhae collcmque
thuris effectara
,
nunc eius conversionis
exemplo aliam potentissiraam
in malitia ferocissimam-
que , idest absconsara ct akara sapientiam mundi inco-
lentera ,
de excelsis montibus vocat. Unde, nisi signis et
virtutibus et
humilitatis exemplo adduxisset eam per
apostolos ad cultum nominis sui Cliristus, doctrinae illuc
(i) Apponii
(
non Apouii ut in ed.
)
qui septimo Chri-
sti vixit saeculo, explanationis ( Don commentariorum ut ia
ed. )
in Cantlcum Salomonis libri sex priores iamdiu extant in
PatrumbiWiothecaLugdun. T. XIV. Atqni ego sex aJios eius-
dem Apponii ineditos libros
,
qui praedicti cantici explanatio-
nem absolvunt, oHm deprehenderani in codice mediolanensi am-
brosiauo D. 'S-j. part. sup. et nuper etiam in romano bibliothe-
cae sessorlanae codice observati fuerunt
j
quera rehquum velu-
stissimi auctoris /aborera , ne is dlutius cum blattis dimicet, nunc
fgo
,
partim sahem ,
in hoc nieo voiumine divulgare cousti-
lui. Posterlorura enim sex hbrorum uonnisi
summariolum
quoddam
mendosum subtexitur Lucae abbatis iu praedict.
^ugdun. B.
a
O
A P P () N I
I
nunquam
proficeret accessus
;
quod nunc operanlc clo-
nilno
Chiiito pep servos suos cotiJIc in magicaruni ar-
tium
honiinihus , in maletlcis
,
in sacrilegis
,
et in lero-
clssimis gentibus fieri viclemus. Haec njmque plebs vo-
catur de Libano
,
de alla ct superba sapientia
,
quae
sibl in litteratura et philosophia confiJebat. Et ideo so
ror appellatur
,
quia nonnuili ex ipsa perscrutantes stu-
diose unum
,
verum
,
invisibilem
,
innatum
,
incorpo-
reum contessi sunt Dcum caeli, et hunc humanac natu-
rac parentem
,
idest hominum creatorem
;
sed sibi
,
et
noa donanti Dco scicntiam adscribcntes, stulti sunt repu-
latl. Qui pia miseratione creatoris de superbiae monti-
bus
,
ulji stando
,
in figmentis maieslatem quaercbant
,
praedictis signis et virtutil:)us ad planam
(a) lucidissimam-
que fidcm Christi vocantur. Qnae plebs propter nitorem
sermonis rhetorum vel philosophorum, in quorum doctri-
na quasi in montibus ionge a creatoris notitia habita-
hat, montes Libani appellatur. In quo nionte doctrinae
erat quidem quasi odor Libani, eensus rationalis inditus
a factore
;
sed in vanitatibus et non in Dei honore fra-
glabat. Soror ergo, ut dictum est, propter saplentiae amo-
rem appellatur^ sponsa vero, propter gratiam sacrosan-
cti lavacri
,
ubl unus cum Deo spiritus efficltur anima.
Quod autem tertio vocatur dicendo : venL de Libano
soror mea sponsa
,
veni de Lihano^ veni\ in Trlnitatls con-
fesslone ad tanti regis consorlium venire docetur. Et Iria
remedia ei tribus medicamentis a caelesti medico, si ne-
cesse fuerit
,
promittuntur
;
primum scilicet baptismi
,
secundum paenitentiae , tertium beati martyrii confe-
rendum. Quamvis enim magna sibi vldeatur anima
,
nisi
yocante Deo per script-uras divinas de altitudine intla-
{a)
SuiuinariuiQ ple nq.fi%.
V
IN CANTIC. LIB. VII.
3
tae sapicntlao,
pennis ohocdientiac deposucrit sc ad pla^
nam ct
sinipliccm
Christi doctiinam
,
ad montem para-
disi
ascendere
minime potcrit
,
uLi vcrissimi odorcs vi-
tae
aetcrnae
repositi sunt. Quac plcbs quantum cum ma-
^no
mystcrio de Libano ad consortium Christi rcgis
,
ut
regina vocatur
,
tanto altiori mjsterio promittitur co-
ronari diccndo : coronaberis de capite Amana
,
de verlice
Saniij et flcrmon
^
de cuhiiihus leonum
^
de montihus par^
dorum.
Interprctatur autcra Amana mecum in hcbraea vcl
syra lingua
;
per quod docuit illam animara coronari
,
quae cum Ghristo cffecta fucrit unum
;
quales erant il-
lorum animac
,
de quibus dicebat ipse Salvator ad pa-
trem : patcr sicut ego ct tu unum sumus
,
ita et hi in
nobis unum sint. Hulus ergo ad cccleslam vox est as-
aumpti hominis
,
dc quo magister gentiura Paulus di-
cit : humiliavit se usque ad mortcm crucis
;
propter
quod illum Deus exaltavit
,
et donavit illi nomcn
,
quod
est super omnc nomen
,
ut in nomine lesu omne genu
flectatur caelestium
,
terrestrium
,
et infernorum. Hic
utique vocatae credcntique in se plcbi vel animac pro-
inittit dicendo
,
coronaberis de capite mecum. Bencdi-
ctio est ergo credentis in Chrlsto anlmae corona, dc qua
propheta credentibus nuntiat in octogesimo tertio psal
mo : benedlctionem dabit, qui legem dedit. Quae cum iii
diversis donis charismatum gratlarum detur
,
tamen in
martyrii morte quam pretiosa slt declaratur. Quae co-
rona primum post malcdictionem primi hominis super
Christum a capite Deo in columbae specie in lorda-
nem descendit. De qua in benedictionibus duodecim
patriarcharum iani tunc in Christi persona sub voca-
i>uIo loseph
dcslgnavit dicendo : bencdictio iliius
,
qui
/ A r P O N I I
apparuit
in lulio
,
veniat super caput
lo&cph
,
ct su-
])er
vcrticem
flazaraei eius. Nani sicut diadematis corona,
jn cuius capite fuerit
,
omnium
hominum
dominus di-
citur
,
ita et hacc bcnediciio
iSpiritus sancti de capite
,
patre omnipotente, snpcr Christum porrecta, qui est ee-
clesiae caput ,
vcrum
iraperatorera assumptum
homi-
ricm fecit ,
cui omnis lingua confitcatur, et omnc flecta-
tur genu. Qui cum assumente verho patris unum effc-
ctus, ecclesiae
impertit coronam,per quem ab omni con-
ciitione libera
efficitur et rcgtna , sicut docet aposlolus :
libi spiritus
Domini ,
ibi libcrtas. Quae corona scptem
nretiosis
gemmis per septiformem spiiitum in capile ec-
clesiae toto
mundo coruscat . Ubi crgo vocata vencrit
anima ad Christum, fit quaedara pUjcidissima commuta-
tio; dat vidclicet
oboediciiliae (a) voluntatem-, descendens
ad lordanis lavacrum , et inaestimabilem suscipit supra-
Uictam
coronam dc capite Christi
,
quod est omnipotens
Deus,
secundum beati PauU scntentiam, qui caput Chri-
eli asseruit
Deum.
Sed haec corona quin([ue vocabulis praesenti ver-
siculo
super animam ostenditur confirmari cum ait :
coronaberis de capite Amana
,
d vertice Sanir
,
et Her-
mon ,
de cubiUhus leonwn
,
de montihus pardorum. Hoo
st
,
ut credat vocanti Deo
,
ut baptizetur
,
ut ana-
thema
dicat diabolo
,
qui eara elongaverat a creato-
re ,
ut corpus Christi sibi coniungat
,
et e-ius sangui-
nem assumat
ia se. Nam sicut Amana mecum interpre-
tatur
,
ita et Sanir ieva novitatem, vel dens [h) lucernae.
Cum igitur vocati per scripturas divinas vel ore docto-
rum venerimus ad secundam generationcm sacrosancti
(a) Summ. obedientem. [b) SuTiim. riJicule Deus lucernae.
Est aulem ab litibr.
"['Ci
^cns, et ^^.^; lumen,'
IN CANTIC. IlB, VII.
5
I)a])tismatls, ibi dcposita vetuslate eiToris, levamus su-
pci* nos novitatcm seusus,levamus novum
liominem de
vcrtice
novitatls
,
idcst a summa et incfiabili diviuita-
tc^
qnam
utique tres pcrsonas in unani aeternitatcni
ma-
ncutes
supernos confitendo levamus. Quac tribus voca-
bubs,
uno splendore credentes illuminat; sicut lucerna
tribus matcriis
,
lini scilicet, olei , et ignis plena ununi
lumen ostendit, quod dentem {a) lucernae intellegcre
possumus. Quando enim confitemur nos credcrc in Dcum
Patrem ,Filium
,
et Spiritum sanctum, levamus super
nos novitatem,ct ex vetere elBcimur modo gcniti infan-
tcs Ubi vero renuntiaverit quis mundo, et quae glorio'-
sa mundi videntur, efHcitur lucerna;in qua verbum Dei
luccns {b) illuminat in ignorantiae tenebris arabulan-
tes (c), qualis eratlucei'na beatus ille Baptista loliannes,
qucm Dcus patcr Ghristo suo paraverat praecursorcm,
de quo propbeta pracdixit ex patris persona: paravi lu
cernam Ghristo meo, Et ipse Salvator confirmat dicen-
do : lohannes lucerna fuit, et vos voluistis ad horarn
cxultare in luminc eius. In his utique talibus viris ver-
iiumpatris Ghristus loquendo resplendet, qui est vertex
Saiiir
,
super quem resedit plenitudo deitatis, summa
maiestas. De cuius novitate tollunt vel levant super se
illi
j
de quibus ecclesia coronatur (d),
Goronatur enim ecclesia de capite Araana in mar-
tyribus
;
de vertice Sanir in eis, qui non indigent post
baptismum paenitentia
;
coronatur de Hermon
,
de his
scilicet qui postviolatum haptismum, et nefanda crimi-
na
anathemate digni ad paenitentiam conversi angelis
iu
caelo gaudium
,
et ecclesiae in terris coronam prae-
()
Summ.
itQr\erseardentenu
(/>) Sunnn. lucem, (cy Lo-
cus
coyruptus
iu summario. (ci) Summ. corrupt.
Q
AP PO N I
I
parare ex snae fructu paeuitentiae cdooentnr; eo qnod
Hermon anatliema interpretatur. An non tibi vi Jetur de
talibus ecclesia coronari , cum videas raptorcm aliena-
rum rerura propria largientem? in persecutore marty-
rem ? latronem paradisum possidere? mereiricem vir-
ginibus comparatam Cbristi sepulturam praevenien-
teni? cum videas blasphemum et contumacem Cbristi,
pro Gbristo cum omni laetitia contumebas passum non
reponere talionem , verberibus affectum gaudere? Ex
ipsis ergo materiis
,
quas diabolus pro spoliis posside-
bat , Cbristo vincente, de eius nianibus ereptis , eccle-
sjae corona cotidie fabricatur.
Coronatur et de cubilibus leonum,et de montibus
pardorum. Daemones igitur pro multis calbditatibus
suis,et variis deceptionumsuarum artibus multis nomi-
nibus appellantur. Pro crudeUtatis saevitia,leones; pro
magicarum artium, et variorum criminum (a) adinven-
tione, pardi nuncupantur. In quorum persona diversae
gentes, quando relinquebantDeum, super populum lu-
daeorum mittebantur ad vindictam.De quibus ait Hie-
remias propbeta : vorabit eos leo de silva, lupus ad ve-
speram vastabit cos;pardus vigilanssuper civitates eo-
rum discurrit. Item beatus Petrus apostolus conmonet
auditores suos: vigilate, inquit, el orate, quia inimicus
vester diabolus ut leo rugiens circuit quaerens quem
devoret. De quarum bestiarum cubilibus vel montibus,
vox Christi repromittit ecclesiam coronari dicendo: co-
ronaberis de capite Amana^ de vertice Sanir^et Her-
mon^ de ciihilibus leonum
,
de montihus pardorum,
Quemadmodum enim leones occupant sibi cubilia in
spelaeis tenebrosis, ubi captam devorant praedam; et. ut
^)
Sumin. Yitiose terminorum.
IN CANTIC. LID. VII. 7
pardl
secretissimos nionles
,
ubi discurrentes
,
animalia
simpliciora
captivent
;
ita et praedicti daemoncs in sub-
dilorum
sibi hominum mentibus prolongantium a crea^^
toris notilia
,
cubilia collocavcrant, in quibus saevitiam
suam per homicidia, pcr crudclissima sacrificia, pcr hu-
manarum carnium devorationem explebant. In aliis vc-
ro pcr incantationes magicariim artium
,
per malcHcia
,
per auguria
,
pcr astrologiam
,
per mathcsim
,
ct avium
voces vel transitum
,
per haruspicinae vel fibrarum in-
spectionera
,
montes sibi abditisslmos in talium cordibus
fccerant daemones. Nam quid disslmile hal^ebant leoni-
bus, vcl pardis gens Zelonum
,
vel Ponlicae
5
et horum
similes quani plurimae gentcs
,
in quibus inter multas
alias crudelitates
,
ut leones homlnum carnes
,
daemo-
nes devorabant ? qui per has abhominationes vere in
suis mentibus leonum daemonura cublila praeparabant.
An non tibi vldentur montes csse pardorum lamnes et
IMambres magi Aegyptiorum qui restltcrunt Moysi ? qui
iitique inter alios homines operum magnitudinc velut
montes intendebantur. Et huiusmodi multos haberi con-
similes nemo est qui nesciat. De quorura montlbus eos
virtus nominis Christi in adventu suo
expugnatos
,
lon-
ge fugavlt
;
quibus expulsis
,
nunc ipse
potentlssimus
victor in eorum cordibus leo de trlbu luda
habitator
cxistlt
,
probante beato Paulo : fuistis allquando tene-
brae
,
nunc autem lux in Domino. Et vos estis tera-
plum Dei
,
et Spirltus sanctus habitat in vobis. Et ipse
Chrlstus in evangello : si quls dlbgit me
,
inquit
,
et
mandata mea servat
,
ego et pater vcnicmus
,
et man-
sionem faciemus in eo.
De illis ergo nequisslmis gentibus vel
personls
,
quae
praedicta scelera perpetrabant , haec
prophetata
ab Sgi-
8
A P P O X I 1
rltu santto ore Salomonis inlellegamus
,
quibus nulla
opcra legis
,
nulla praecessit observatio mandatorum
;
nisi sola voluntas
,
quae a Deo per auditum evangelii
praeparatur. Quae praeparatio gignit fldera in Domino
uno et vero t, quae fides salutls occasio est
,
per quam
ad nollllam Dei per baplismum vcnientes , dlversa prae-
clara opera pro spe vitae aeternae facicntes, variis pre-
tiosis gcmmis eorum animae comparatae in diademate
ccclesiae affigl probanlur. De quibus promittebatur ei
per Isalam prophetam
: vlvo ego
,
dlclt domlnus Deus
,
quia omnibus his sicut vestimento veslieris
,
et quasi
sponsa ornamento circumdabunt tlbi eos
,
et erunt re-
ges nutritores tui
,
et reglnae nutrlces luae
;
vultu in
terra dimlsso, pulverera pedum tuorum lingcnt
,
et scic*
quoniam ego domlnus Deus tuus, super quo non coik-
fundentur qul expectant eum.
Haec est ullque
,
soror
,
sponsa
,
plebs
,
qaae varla-
rum gentlum
feroclsslmarumque
,
in alta sapienlla
,
vel
alta crudelitate, vel superbia commorans prophetata est
coronari. Quae ex nequlssimls supradlctis personis fide-
lissimos confessores et martjres suscipiendo ornamen-
ta in merbbrls suis , tantae pulchrltudinis effecta est
,
ut etiam Ipsi creatorl suo sponso grande miraculura
generet
,
et quodammodo
vulnus cordl infligat
;
cum
aspiclet eara videlicet in supradlctis maulyrlbus rutr-
lare
unguento propril sangulnis delibutam
,
flammarum
aromatlbus
redolentera
;
stibio lacrimarura oculos de-
pictam,in
paenitentlbus; crlne capltis, in divltiarum per-
dltione pro suo nomine tolerantlae pectlne usque ad
collurn
deductam. Hanc utlque glorlam
pulchritudinis
V.
9.
intuens dicit
: vulnerasti cor meum^ soror men sponsa
,
vul-
i\crasti
cor meum in uno oculorum
,
et in uno crine col-
ti tui.
m
CAMIC LID. V!I.
9
Vocata jgitur de Llhano
,
ut dicimus
, (Jie alta sa-
pientia
,
quae stultitia reputata cst
,
et de thurificationis
ritu coronata per ea
,
quae supra diximus
,
ut rcgina
oum Christo de capite Amana
,
de vertice Sanir
,
et
Hermon
,
de cubilihus leonum
,
de montibus pardo-
rum
;
ut praedictum est de aninia conversa ad verum
Deum; ut gemmis pretiosis esse eam ornatam, quae ali-
quando cubilia leonum
,
et montes pardorum fuissc
intclleguntur. Nunc ergo niniio decore radiante
,
admi-
rando dicit ei sponsus : vulnerasti cor meum. Sed vul-
neratio ista cordis non ad infirmitatem respicit sponsi
,
qui ulique nullis suhiacet passionibus
;
sed ad profe-
ctum fidei sponsae, et augmcnta iustitiae, ad ardcntissi-
mam fidem
,
vel au profectum paenitentiae
,
et ad con-
temptum divitiarum supradictac plebis. Hacc crgo
,
in-
cipit primum ad piistinum decorem in quo crcata cst
revocari
,
derelinquendo idola vocihus apostolorum et
prophetarum, qui tuba sunt Cliristi vocati, de supradicto
Libano veniens ad notitiam Christi sponsi. Post haec
exemplo vitae suae docendo iniquos vias Domini
,
li-
cet toto corpore ita sit pulclwa, ut macula non sit iu
ea
;
tamcn nimis fit decora in uno oculorum suorum
,
idest in eis quos unam fidcm haptismatls pracdican-
do
,
unum Deum
,
nec ante sc
,
nee post se
,
nec ini-
tium nec finem hahentem
,
unam paenitentiam demon-
strando
,
singulare lumen posteris fecit splendere
,
qui
per profectum vitae
,
ecclesiac oculus esse mereantur.
Duos esse oculos, quibus bona et mala corporaliter
videmus
,
nemo ignorat
;
et nisi uterque oculus pul-
chcr in homine fuerit
,
foedum necesse est reddat. Sed
quomodo hic unus laudalur
,
ipse Redemptor nostcr ro-
gandus
est ut oslendat. Ipsum enim tertium oculum
yj
(J
A p p o ^ 1 I
animae
audio numcrantem, de quo dicit: si oculus tuus
slmplex fuerit
,
totum corpus tuuni lucidum erit. Quem
in se turbatum lamentans propheta, pacnltentis persona
suscepta , dicebat : turbatus est prae ira oculus meus.
Et quem in se creari orabat idem propheta David di-
cendo : cor mundum crea in me Dcus. Et de quo di-
xit Salvator Deum videre cum ait : beati mundo corde
,
quia ipsi Deum videbunt. Vides ergo quod secundum
Christi sententiam de duobus corporeis oculis, praesen-
tia et terrena
cernere docemur
,
et de uno oculo cor-
dis qui in sponsa laudatur caelestia (a) conluemur. Iste
procul dubio oculus qui futura perspicit
,
sive iusto-
rum gloriam
,
sive impiorum suppiicia
,
ad unam spem
facit animam convolare. De cuius pulchiitudine non
solum angeli admirantur
;
sed etiam ipse eorum rex
,
sponsus proclamat cor suuni vulneratum , in admiratio-
ne utique non passione , eo quod se ipsurn quasi in
lueidissimo speculo in eius inspicit corde. Est enira mi-
raculum raagnum Christo et angells
,
ut hacc anima
quae cacco corde palpando per tenebrosos errorum mon-
tes superbiae
,
multitudinem Dcorum turpium praedi-
cabat
,
nunc ipso vocante se
,
qucm ignorabat
,
pro (b)
oculo utitur
,
sicut ait IMichaeas propheta; si sedero in
tenebris ,
Dominus lux mea est. Simili modo et Za-
charias propheta assignat dicendo : quia Dominus ocu-
lus est hominis
,
et omnium tribuum Israel
;
hoc est
eorum qui per immaculatam vitam
,
in ecclesiae fa-
cie positi, et ipsi corde Deum vident
,
et nliis mem-
bris suo exemplo lumen ostendunt.
Sieut igitur ecclesiae singularis oculus in eisdem
raonslratur, qui proptcr unam spem iDaestimabilem, in-
(a) Siimm. mendose ecclesiam. {b) Suram. perperam/^wro.
IN CATfTIC. LIB VTT.
H
comiptam,
nimquam cessatiiram, ab uno Deo promis-
sam
,
pro eius
unico amore, et nihil aliud corde inten-
dunt; ita et
nunc quaerendum est, quid sit ecclesiae u-
nicus crinis
,
per quem sic exornetur, ut eius pulchritu-
dinecor
suum Ghristus proclamet vulneratum. In puel-
lae namque figura per singulas personas diversa iustitiae
opera facientes
,
quasi singuh*s membris ecclesia pul-
cherrima redditur. Hic quippein uno crineillos opinor
intellegi,qui vera philosophia nuditatem Christi secuti,
in praedicta plebe repperiuntur
;
qui obliti aliquid se
divjtiarum vel honoris in saeculo possedisse , exemplo
eius de capite germinati ecclesiae, quos ita caritatis ple-
cta simul univit unanimitas fraternitatis in Ghristo? ut
eos neque gladius, neque fames, neque nuditas, neque
periculum, vel illa quae numerat beatus apostolus Pau-
lus, a caritate Christi, quae est recta fides,valeatsepa-
rare. Qui per infusionem olei laetitiae enutriti , usque
ad ecclesiae coUum exornandum perveniunt; idest us-
que ad gratiam Moysis, qui a capite Deo suscipiens ver-
bum, ad totum ecclesiae corpus porrigebat
docendo.
Qui crinis non credendo Ghristo, minime exornat lu-
daeos. De quo crine ecclesiae singularem laudem actus
apostolorum extollit dicendo : multitudinis autem cre-
dentium Ghristo erat cor unum et anima una.
Tunc igitur unusquisqi^e tidelium exornat ecclesiae
collum,idestlaetificateumper quem loquitur Ghristus,
quando propter unicum Christi amorem divitias regum
vel
honores contemnens exemplo,Moysis antea eligit af-
fligi
cum popuio Dei pro iustitia
,
quam habere tempo-
ralem
laetitiam huius mundi, qui Aegyptus intcUegitur.
Sicut
enim soluti sparsique capilli foedant, et in unum
oIlcti
,
per
plectam unus crinis effecti , decorum
^2
A P PON I I
j-eddiint capiU, vel colium spousae ; Ita et multitudo Ci-^
*i.m. mf- -,
^.
.. ,. ^. . ,
io
seiicof-
"elium nusericordjuin
^
in uno vinculo caritaiis ab Spi-
t/z^//^.
j-itu sancto conexa, propter unam ^pem vocationis Chrl^
sti, inpendendo
omnem substantiam suam i'n cibos pau-
perum,
pulcberrimam nimis reddunt ecclesiam; eos
alentes videlicet, qui a caplte Cbristo cibum animaesu-
sceptum, ad ecclesiae membra, sna exbortalione prae-
vidcntiaque transmittunt. Duae sunt quippe inter cete-
ras operationes magniflcas nimis placitae Dco
,
quae
praesenti versiculo,oculo orineque valdc speciosam ani-
mam vel ecclesiam reddere edocentur. Quae milii vi-
dentur dignam paenitentiam , et veram absconsam bo-
minibus mlsericordiam debere intellcgi. Paeiiitcntla
enim colljrium cordis csse probatur, et inleriorls ho-
minis oculus, de quo Deus videtur. Misericordia vero
crinis adornatio
,
benedlctionumquc receptacubim, de
quo parentls maledictione abstersa, per aquam benedi-
Ctionis unguentum descendat
,
per quod ante tribunal
Christi splcjidore tali bulusmodi plebs eius ore laudata
refulget cum dicitur: venite benedicti patris mei; esu-
rivi enlm, sitivi, nudus fui, in carcere fui, et ministra-
stis mibi. Haec sunt utique praecipua duo membra iu
ecclesiae corpoi-e; ubi se quasi in speculo intendens
sponsus prae admiralione gaudii proclamat cor suum
vulneratum cum ait : vulnerasti cor mcum, soror mca
sponsa, in uno oculorum tuorum , et in uno crine colli
tui. Oculus ergo decorat caput, crines collum exoinant.
De collo vero pectori infunditur verbum doctrinae, ex
quo germinant mammae, vel ubera
,
quae impleta nu-
triunt parvulos adhuc, qui nuper cotidle gencrantur, de
quibus mammis sequenti dlcltur versu
V. 10.
QuanipulcJucesuntmamn.ee Luacysoror mea sponsa\
IN CANTIC. LIC, Vff.
13
Pulchiom
iihciii (uct vino
,
e/ odor ungucntorum tuoruni
super oninui
aroniala.
Maminiie
iglturad foecunditatls benecUctioncm , uIjc-
ra vero ad
virginltatis gloriam respiccrc oplnamur: quae
sacramenta
pcr inearnationem Christi futura , ore Salo-
monls ad ecclesiae decorem Spiritus sanctus praedix.it.
\n genetricibus enira maramae
,
in virginihus ubera ap-
pellantur
;
quibus ecclesia ex tempore apparitionls Chri-
sti utrisquc pulchra ostenditur , eo quod cotidie con-
<,*ipit , cotidic parit
,
cotldie laetat
,
et virgo cst. Hoc
igllur qui non crcdit Deum per eccleslam faccrc
,
quod
iecit per virglnem Mariam
,
infelix
,
incredulus
,
rai-
ser est. Nam lU moralcm scnsum non omittamus
,
quan-
do immaculatura toram conlugli docent in sanctificatlo-
ncm pOvSteritatis possidendura antistites populi chrlstia-
nl
,
ct hoc non In passionem ignominiae
,
sed acl glo-
riani auctoris naturae
,
pulcherrimas mammas laclenti-
bus ecclesia porrlgit
,
slcut fecit per eum qui dice-
bat : unusquisque vir suara uxorem habeat
,
et una-
quacque muller suum virum habeat
;
et vir muiieri de-
bitum reddat , slmHiter et mulier viro. Et mulier sui
corporis potestatem non habet
,
scd vir
;
et vir sui cor-
poris potcstatem ni)n habet
,
sed muller. Et qui suam
tixorem dlHgit
,
carnera suam dlllglt. Et servis : oboe-
dite dominis vestris cum omnl timore
,
non ad ocu-
lum servlentes
,
sed ex fide sicut Deo
;
scientes quod
a domlno recipietis retributionem. Et vos, domini, quocl
iustam est servis praestate. Filii oboedite parentibus cum
omni honore. Parentes ddigite fiiios vestros. Mulleres
subditae estote viris vestris sicut dominls. Viri dillgi-
le uxores vestras
,
et nolite amari esse ad eas. Et ad
dlsclpulum
Timothcum scribit : diyltlbus
,
inquit
,
hu-
^ 4
A P P O .-V 1 I
ius
saeculi praeclpe non supcrbe sapcrc
,
nequc spcra-
re
in incerto diviliarum
,
secl in Deo qui dat nobis otn-
nia affluenter. Admone eos divites ficri in fide
,
faci-
le tribuere non habenti. F.t alia mulla his similia.
Cum ergo talia' proferuntur ad plebem ah his qui
habent locum docendi
,
mammae parvuiis porriguntur,
Quando vero profundiori mysterio sensus scripturac
divinae tractantur
,
et de arcanis
,
vel quae ad gio-
riam maneant conservantibus castitatem
,
ct quam ma-
gnum sit sacramcntum integritatis
,
quod Duminus
,
propter quod arduum iter est, non legalibus praeceplis
inseruit
,
sed beaLus Paulus in quo Christus loquitur
sancto consilio persuadet. Sive cum individuac Trini-
tatis unitas (a) traditur
,
cum dc gratia Dei
,
ct animae
libcrtate tractatur, ccclesiae ubera pulchriora sunt vi-
no
;
illo scilicet gaudii nuntio quod prophetarum ore
laudatur
;
dum patriarcharum vita eorumque coniugia
casta laudantur
,
et eorura persona ad typum eccle-,
siae exponitur portendisse
;
ut Abraham pater gentiura
,
Isaac gaudiura
,
lacob luctator vel suppiantator
; ut
Sara virtus
,
ut Rebecca sapientia
,
ut llachei ovis in-
terpretatur. Quomodo tria haec , virlus tolcrantiac iu
adversis
,
sapientia quae in fine laudatur
,
et oviura
mansuetudo quac ad beatorum terram perducit Tri-
nitati coniuncta
,
patri gaudio
,
et supplantatori in cct
clesiae praeluxerit forma.
Quomodo in figura Christi fuerit lacob patriarcha
,
et quatuor coniugia eius quattuor evangelia praefigura-
la
,
vero lacob domino Christo subplantatori diaboli
coniuncta sint
,
quae secundum spiritum duodecim apo-
stolos genuerunt
,
de quibus innumera niultiLudo germi-
[a] Suuim. absurde puritas.
IN CANTIC* IIB riU ^S
nasse probatur.
Sicut lacob quattuor coniugus duode-
cim
patriarchas
legitur genuisse; ut Matthaei evange-
lium iu Lia
intellegatur; lohannis in Ra-chel
,
quae no-
vissima
genuit, qui ex ipsa gente ducunt originem
,
de
quaque
Ghristus secundum carnem
;
ut Lia et Rachel
consanguiuitate iunctae lacob.Balam vero,et Zelpham,
Marci et Lucae tenuisse imaginem; qui non ex regia
gente hebraea, sicut lohannes et Matthaeus, sed de ex-
tranea gente incircumcisa Graecorum; quos non digni-
tas gentis, sed Ghristi coniunctio ad nobilitatis
culmen
perduxit,ut maguarum animarum genetrices
efficeren-
tur. De quo numero erat beatus ille qui dicebat:
per
evangelium ego vos genui,
Vel quae sit causa ut quattuor
animalia,homo,leOj
vitulus, et aquila, in quattuor evangelislis
accipiantur,
et quomodo ipsa quattuor unum corpus
efficiant
Ghri-
sti; unam eius victoriam passionis, una voce
narrantia.
Hominis namquc facies in Matthaeo , humanitatis
eius
nativitatem narrante. Leonis potentia in Marco
,
qui ut
leonis vocem in deserto clamantis inchoanda
evange-
lium induit. Vitulus vero immolatus pro totius
mundi
peccato in Luca, qui Zachariam pouentem
incensum
in
altare in tempore sacrificii vespertini
,
evangelii
sui ini-
tium sumit. Aquila in lohanne
,
qui hominum
mentes a
sensu iudaico , ut aquila praedam deiectis terrenis
ad
caelum levavit : dum quaerentibus eius originem
,
qui
susceptum hominem ad caelum portavit, ostendit di-
cendo : iu priucipio erat verbum, et verbum erat apud
Deum
,
et Deus erat verbura. Et ne ultra curiositas hu-
mana progrederetur quaerendo
^
ait : hoc erat in prin-
cipio apudDeum.Haec utique dum pie exponendo tra-
ctautur, pulchriora supradicto vino ab sponso ecclesiae
^6
A P P O M I
iibcra praedlcantur^quia
(iiiod
iu vetcri testamento ob-
tectnm mysteriis nuntiabatnr, nunc ab bis qui sponsae
uberaesse meruerunt , iam factum luce clarius cotidie
demonstratur. Qnippe cbrismatis visibilis Spiritus san-
cti unguenta infundunt crcdcntibus, et docendo spirita-
lia opera pietatis
,
quibus Cbristus quasi odoribus sua-
vissimis delectatur, iiniunt eas animas, quae per su-
pradicta opera pietatis , et fidem inviolatam caesaries
sponsae efBciuntur, In quibus delibuta, pulcbra mam-
rais uberibusque, voce sponsi laudatur dicendo:e odor
ungueniorum tuoruni super omnia aromata,
Plurali itaque numero unguenta (a) pro multiplici
gratia,quae ab uno Spiritu sancto procedit, intellegitur
posuisse, Qui in ecclesiae corpore variis virtulibus sua-
vissimos diversis operibus in conspectu Cbristi reddit
odores. Is uamque super omnem credentem in lavacro
descendit ; sed ibi cuiusque virtutibus signorum reddit
odorem, ubi semper bonae voluntatis igniculo saucto-
rumqae operum conmixtione fervescit. Sicut commonet
gentium doctor : orationi inquit instantes
,
spiritu fer-
ventes. Et alibi : spiritum
,
ait , nolite extinguere
,
pro-
pbetias nolite spernere. Qui licet multiplex sit, in de-
cem
vocabulis in ecclesiae membris docuit esse efTusum
magister gentium Paulus dicendo: alii datur manifesta-
tio spiritus, alii sermo sapientiae
,
alii sermo scientiae,
alii fides, alii gratia sanitatum, alii operatio virtutum,
alii propbetatio, alii discretio spirituum,alii genera lin-
guarum
,
alii interpretatio sermonum. Et boc est quod
praefigurabat unguentum illud,quod iussusest Moyses
componere in veteri testamento
,
quod quinque specie-
bus admixto oleo mandatum est confici ; ut fieret pon-
(r/) Summ. incongruenter un^ucntum.
iPf CANTIC. LIB. VII.
i 7
tificalc
ungijcnlum,
dc quo Aarori
,
ct filii clus , ct om-
nla ulciisilia
tabcrnaculi ungcrcntur.
Quod ut vcrc Spirilus paraclyti o^icnderct fjguram
,
praecipitur
ncquis co eo vcl tali compositionc
alius un-
gcrctur ,
nisl supradicti qui ccclcsiac portabant imagi-
nem.
Qui S])iritus nunc quinquc motibus, quibus aclio-
nes
corporciic pcra^^untur consocialus
,
idcst visus
,
au-
dltus
,
o ioratus
,
gustus
,
tactusquc
,
cum elus volunta-
tcm Imj)lcvcrint hacc officla, fraglantissimis (a) ungucnlis
in conspcclu Domini anima redolchit; ct quac pcr singu
la supradicta singulos foetores pcccando hahuit genc-
rarc, slngulos vlrtutum suarum odorcs quasl artifcx un-
gucntaiius suo crcatori componlt. Haec sunt utiquo
ungucnta charismatum, quae praeecllunt illa omnla aro-
mala
,
quae in vctcri tcstamento
,
quando erectum cst
tahernaculum a duodcclm principihus
,
inter alia munc-
ra offerri sunt iussa. Dc qulhus pracscnti versiculo di-
citur : odor ungucntorum tuorum supcr omnia aromata.
A quihus utiquc, vcl a divcrsitate illa sacrificiorum
,
vcl
odoris fraglanlla
,
mullum praeccllit gratiarum divcrsi-
tas, vcl iustitlae opera quae domlnus noster Christus in
suo advcntu credentlhus in se impertirl dlgnatus est
,
quae animara sive ecclesiam suavlsslmis odoribus pcr
singula mcmhra faciunt redolcrc.
Fams disliliam lahia tiia, sponsa
;
mel et lac siih lia-
y. ii.
gita tua. Singulas scllicet donationum gratlas in slngulls
membrls ccclesiac collocatas ostcndit. Favum videllcc^
,
legcm vctcris tcstamcnti intcllcgerc possumus
,
quod dc
llorihus
caclorum campi , in modum apum a patriarchie
et
prophctis vario sermonc futurac gloriae redemptionis
nostrac
conslruclum
exlrinsccus
,
unam mirahllcm sua-
[n)
lldcc
C3l conslaiis sciipUira iu aulicfuis Latiiioruin tuLUtiljiiJ,
18 A r p o it I
I
vitatem concludit. Quein favum moralia [a) praedicando,
idest mores quos diligit Dcus
,
vel mansuetudinis for-
mam ostendcndo distillant lii
,
qui ecclesiae iabia csse
meruerunt. lili quippe
,
quorum tota vita raartyrium est,
qui sibi pro spc futura exilium
,
quod pcrsecutores pro
poena martyribus iniungebant
,
voluntarie indicunt. De
quibus jndesinentcr favus futurae laetiliae
,
laudes an-
gelorum imitando
,
hymnorum canticorumque dulce-
<Jo distilktur. Qui opus iustitiac
,
pacem cxcolunt dili-
gendo
,
et cuitura iustitiae silentio decorare proban^
tur; quorum omne ncgotium vitae praesentis in Dei om-
nipotentJs laudibus pendct. Linguam vero eos intellegere
possumus
,
qui ecrmonc paratissimo ct scientia sancta
praediti sunt ad rcvinccndos ecclcsiae adversarios
;
vel
eos, qui propter defensionem ecclcsiae cuiuslibet causae
nuliius pcrtimcscunt personara
;
qui vulneratis diaboli
iaculo animabus mel medicinae sermonis illlniunt
ad
cmendandas de cordibus eorum peccati putrcdincs. Lac
autem consolationis vcrbum parvulis adhuc in Christo
ad profeclum iustitiae
,
vel ad pacnitentiara exhortando
ministrant, et amarissimam scientiam, inflatamque litte-
raturam mundanae sapientiae mitissimo sermone in mel-
lis suavitatem convertunt
;
qui sanguinolentam super-
biam in candorem (h) liumilitatis et bcnignitatis lac mu-
tarunt.
^
Et odor vestimenlomm tuorum sicut odor thuris. Vesti-
jnenta ecclesiae eos opinor inteJlegi
,
qui in Dei omni-
potentis honorem decimas de iustis laboribus suis mini-
stris ccclesiae praebent (c), sicut in levitico Dominus fieri
iubet. Qui necessaria corporis altari inscrvientibus li-
Lcntcr ijnpcrtiuntur
,
et pcrituros cibos hic in saeculo
[a) Sumin. viliose moilia. (b) Summ. ])tssime superbuni caiL-
doreui. (c) Sumui. menJose praebeuti.
IN CAZfTIC. LIB. VII.
J9
manentcs egcnJs ministrant
,
et inJumcnlis pauperum
corpora
legunt
,
ut cum eis mercantur futuri saeculi
aetcrnum
regnum partiri. Bcati enim
pauperes spiritu
,
quoniam
ipsorum est rcgnum caelorum
;
horum dumta-
xat(a),
qui propter amorem Dei, et spem futurae laetitiae,
voluntate
potius quam necessitatc
,
sc in pauperum riu-
mero aggregaverunt. Talibus quam maxime ministran-
les
,
iustc digneque suavissimos odorcs redolentia
ve-
slimenta ecclesiac collaudantur. Quorum famam eis si~
milem pronuntlat Spiritus sanctus
,
qui saerificium Dei
cfficiuntur
,
idest martyrum, eo quod tlius soli Deo in
odorem suayitatis offerri sit iussum. Nam sicut vestimen-
ta daemonum intclleguntur iJli, per quos vestitos diabo-
lus persequitur innocentes; et illi, per quos ecclesia spo-
Jialur suLstantia temporali
,
nudantur pauperes
,
affli-
guntur pupilli et viduae
,
iniuriis et falsis criminibus
lacessiuntur ministri altaris
,
quos utique non est du-?
bium putredine iniquitatis suae
,
ultra omnem foetorem
in conspectu Dei et angelorum horridos ^omprobari
;
ita et hi qui ecclesiam in pauperibus vel in omnibus
supradictis vestiunt , et ah) impugnatione tuentur, sua-
vissimi odoris ecclesiae vestimenta efficiuntur. De qui-
bus ecclesiae dicitur: odor vestimcntorum tuorum sicut
odor thuris : idest sicut eorum laus toto redolet mundo
,
de quibus supra dictum est
,
qui se Deo patri pro Chri-
sli filii eius nomine moriendo sacrificium obtulerunt.
Quorum figuram vel typum gerebat thuris species, quod
in thymiama sanctorum conmixtum
,
singulari Deo in
odorem suavitatis in altari imponebatur.
Hortus concliiSLis^ soror mea sponsa
,
liortus conclusus
,

fons signatus. Eniissiones iuae
^
paradisus malorum punico-
v, i3.
(a)
Sumin. absurdc quomodo cuncii.
f
20
1 p r o
^'
I I
V. i4- ium
,
cum jiomoniin /ruclihus. Cjprl cum nardo
,
nartlus
et crocus. Fislula
,
ct cinnaniuinum
,
cum univcrsis lignis
Lihani. MjrrJia
,
e/ aloc
,
cum onmibiis primis uTinenlis.
V. ij.
Fons liortorum
,
pulcus arjuaruni vivcniium
,
quae Jluunt
impelu de Lihano*
Pcrfeclam virtiirihus in singulis memJM^is plebcm vo-
catam dc Ijihano cum ostcndisset Spiritus sanctus oic
Salomonis, nunc gloriosum IVuctum eius laudibus eirert;
ct (juomodo per culturam apostolicae doctrinae ad ac-
tatcm fcrtililatis iuslitiae pervcncrit, docet; ct quas spc-
cics medicinac protulerit, vel quam fraglantissimos ger-
minaverit flores vitae exemplo
,
vcl quam suavissimani
pomorum copiam
,
unde ipse Dominus epuletur
,
sicut
in sequcntibus eius edocet vox
;
vcnlat, inquit, dilcctus
meus in horlum suum
,
ct comcdat de fructu pomorum
suorum. In qua (a) utique in tantum apostolicus profccit
labor, ut magnac delcctationis hortus,ct dcambulatorium
regis caelorum effecta sit. In qua nulla dcsit mcdicina
salutls ;
quac ita undique vitam imitando apostolicam
,
et tidei regulam conservando, praeceptorum maceria ex-
plusit furem diabolum, ut pro magna laude hortus con-
clusus
,
et fons signatus regis sigillo sit appellata
,
eo
quod novum ortum germen David
,
qui in signum ^tin-
tium ad salutem stat, novo ordine natum de virgine su-
sceptura Salvatorem praedicetur. Conclusus enim hor-
tus iotellegendus est quicumfjue uulla fraudc corruptic-
nis reserato utero credit et confiletur editum Salvato-
rem. Erit hortus irriguus
,
quo nulb furi immundi spiri-
tus adeundi patebit ingressus.
Est igitur soror hortus conclusus
,
ecclcsia vel ani-?
(/r) Sumra. mendasibsitnt; quaui sii^naculuin cx pretiosofonLa
siucipiuiit iiiinuL
\y cAitTTc. L\r,. vir.
21
ma crctlondo
perfcctum horainem Chrlsliini
,
virglncni
pcpm-isse.
l^st et fons signatus vcruni l)cum vcrhuni
nalrls
credcndo
in hominc ex utcro j)roccssissc, Qui
fons
vltac ,
ct fons himinls a proplicta cst appcllatus.
l)e
quo
dlcit ad patrem : quoniam apud tc fons vilac
,
In
luniinc tuo vldci)imus lumcn. Fit ergo ccclcsia hoc?
quasi
Christi fons signatus
,
dum Christum ut caj)ue
suum toto diligit corde
;
utpotc corpus cius effecla
,
sicut jpse de sc confirmat ludacis dicendo : si ilii
,
ad
quos sermo Dei fiehat
,
dli sunt appellati
,
quem er-
o patcr signavit
,
et mlslt in mundum
,
dicitis quia
hlasphemat ,
Dci se fdium confitendo ? Sicut ergo fons
yilae slgnatus a patre dicltur Christus
;
ita ecclcsia fons
signatus, rcgali vidcllcet slgnaculo crucis
,
appcilatur u
Christo, contlnens intra se aquam haptlsmatls; quod si-
gnacuUim in frontem susclpiunt hi
,
qui int signato I)ap-
llsmatls fontc hTvantur. Ouos dlxit emissiones paradisi
malorum punicorum
,
cum pomorum fructlhus
,
co quod
nisi quis renatus fuerit cx aqua et Spirltu sancto, ct in-
duerit Christum
,
qui mali granati arhor cum pomorum
fructll)us figuratur, ornamcntum paradisi essc non pote-
rit. Nam quicumquc emissus ex utcro ccclcsiac paFadlsI(rt)
fuerit , necessc cst ut arhor mali punici
,
idcst simlha
Christo fiat, eius in se reparando imaginem, ct non ina-
ni nomlne solo
,
christianus
;
sed cum pomorum fru-
ctlhus, operihus honis scihcct, fucrlt; ut et ipsc in con-
versatlone mente sanctus slt, et doctrina sua vcl cxcm-
plo patientlac
,
spiritale cihum csurientibus trihuat sUa-
vitatls
;
et eos qui trihulationihus et maeroribus
fati-
gantur confirmct, sicut in pracscnti alt: cjpri cum
nardo.
Interprctatur enim cyprus tristltia vel
maeror.
Credo
(rt)
Suram. ex i^eleri ecclesiae paradiso.
09 A P P o ^ I I
ergo
pomorum orcllnes ministcriorum in ecclesia posi-
tos, qui pro [a) dulcedine pomorum punicorum (quod est
laetitia
,
qua compcrta
, conversi ad Deum gaudemus
)
amara et tristia persequutionum nobis edenda gemi-
iiant poma. Quae tamen si paticntcr suscipiantur, conti-
nuo medicinae consolatio, Spiritus sancti nardus, subse-
quitur. Cuius commonitione futura respicientes, praesen-
tes non sinamur pavere tristitlas. Nardi enlm et croci
consolationls mediclnae post tristitias et maerores sg-
quuntur. Per quod spe iam tenemus promissa eius qul
dixit: beati qui lugent, quia ipsi consolabuntur. Nardus
cnim rigorem (Z) de algentlbus membris expellit; crocus
ardentibus refrlgerla confert : hoc est nardus tlmorem
praesentis mortis espellit
,
et crocus futurae vitae amo-
rem accendit.
Fisiula
,
et cinnamomum cum univevsis li^nis Liha"
m. Fistula abstlnentiae fructum significat
,
eo quod
in tenerrimls vlrgulis siccata (c) a verme propter dulcedl-
nem omni medulla conrosa
,
solo propter austeritatem
cortice reservatur
,
quae infirmitates omnium viscerum
intrinsecus corporls curat
; sicut [d) abstinentla omnem
raale dulcem medullam concuplscentlae devorat, et exte-
nuata pelle corporis
,
animae medicinam reservat. Cin-
namomum autem, secundum quod vicino cespite (e) fistu-
lae gignltur, et dlutissime suam vivacitatem servare pro-
batur, spiritalis sensus vivacitatem, sapientiae vel scien-
tiae, abstinentiae vivacitate, gigni demonstrat. Cum uni-
versis vero llgnis Libani quod ait
(/),
magnl odoris fru-
clus spiritus
,
quos apostolus enumerat Paulus
,
simul
(rt) Locus obscurus vel corruplus in codice. [h) Summ,y/7^o-
rem (t) Ita summ. At eocl. ^ecfl/a. [d) Suram. siet. [e) Summ.
capite
{J")
Sumra. quosdam.
IN CANTrc. LIB VIT.
23
gcrminare dc
al.stinenlia
,
ct verl.o sapicntiae Uocuit.
MYjrlia^ et oloe cinn omnihiis prinns unguenlis. IMyr-
rlia acl
mortiricalionem
membrorum accipicnLla est
,
se-
cimtlum
apostoli disciplinam
,
quae ad praescns ama-
ra
vidctur,
dlccntis : mortiricate mem})ra vestra, cjuae
sunt super terram
;
fornicatlo, immunditia, ira , rixae
,
dlsscnslones
,
et cetera. Haec uti(|uc non in caelo vi-
vunt, ubi Pauli couversatio erat
;
sed in non mortifica-
tis membrls, terrenls actionibus anlmam captivam tcnen-
tibus. Quae dlscIpHna , caelestis medlcina salutis cogno-
scitur de arbore vltae Chrlsto proccdens
,
do qua dixlt
prophcta : dlsciplina tua correxit me in finem. Et allo
loco : bonltatem
,
et disciplinam
,
ct sclentiam doce me.
Sicut myrrha de arbore manarc probatur
,
et ad multas
infirmitates mederi, ut allo loco vox ecclesiae confirmat:
fasciculus myrrhae
,
inquit
,
dllectus meus mihi. Aloe
autcm propter sucum
,
virtutemque heibae monstratur
,
et in multis vlvis ac mortuis corporibus necessaria spe-
cies edocetur; mcdieinale illud exemplum, multipllci me-
dela animarum et corporum repletum
,
quod secun-'
dum carnem faotus {a) per contemptum habendi, et nul-
lam ab omnibus gloriam requlrendo, tradidlt mortalibus
Chrlstus
,
intelligendum est. Qulbus plgmentls , ut haec
vera intellcgantur
,
aspersus ponitur in sepulchro cum
omnibus prlmis unguentls, idest karismatibus sancti Spi-
ritus et donatlonlbiis
,
de quibus dellbutus raaglster gen-
tium Paulus exultans dicit: omnia omnibus factus sum,
ut omncs lucrifacerem. Qui spirltus multiplex
,
ita in
animam, mr.ndum sibi domicillura raentls parantem, in-
visibililer illabltur
,
et unitur
,
sicut vislblle oleum in-
visibillter corpori uniri probatur. Et cum sit unus spi-
{(i) S\imm.Jaecis.
24.
A P P O A I I
rllus replcns orLcm tcrrarum
,
multlmotla dona impx^r-
tJendo
,
et prima unguenla cfficerc comprobatur
,
cL
itleo prima unguenta supradlcta huiusmodi dona appel-
lavit : ut quaecumque dc multis donationibus elus gra-
llam merult possiderc
,
prlma crcdatur; cjuia in Dco ni-
hll imum
,
nihil novissimum
,
scd totum primum
,
to-
tum summum agnoscltur.
Fons hortoriim, puteiis oqiianim viventlum^ quac Jluuut
impetu de Lihano. Una cst ecclesla in toto mundo de apo-
stolorum congregata pcrsonis, cuius caput corporis Chri-
stl, unus fons vitac per lavacri rcgcneratlonem cognosci-
tur. Quac per slngulas gentes congregalls ad fidem mem-
bris concKa subslstit
,
ct Christo unlta per altitudlnem
scnsuum Paraclyti, qucm ut fluvium receplt in sc, puteus
aquarum viventium
,
de quo omnes ortac gcntium natlo-
nes inundatlone caelestis scicntiae irrigantur, effecta cst.
\it quia multltudo animarum vcl dlversarum gentlum, ut
dlctum est, natlones dc cius fidei doctrina a Clirlsto su-
scepta rlganlur
,
idco fons liortorum est nominata. Pu-
teus vero aquarum viventium ad laudis cumulum omni
iiaturae est nominata
,
eo quod profunda cL occulta an-
tlquae gcnerationi sapientia Christi per Trinltatis myste-
rium
,
et de ca vel per eam in allls gentibus inundas-
se intellegatur. Quae sclentla vcl notltla Trlnitatls, quam
scire vita est; ignorarc, ultima mors; de illo monte pro-
cul dubio descendisse praesenti edocet loco
,
qui sccun-
uum Danielem sine manibus excisus de monte lapls
,
et
tantac altlludinis mons effectus
,
ut totam terram im-
pleret. Qui, propter quod sacrificium acceplabile repro-
pitiatlonis pro hominum -pcccatls effectus est
,
Llbanus
nominatur
,
quod thus patria dicltur lingua. Dc qulbus
aquis
promissum est per Isaiam proplietam dicendo ; in
I?f CArcTIC. LIB. VII.
25
foramen
aspi Jis ablactatus ab ubere mittel manum suam,
et non
noccbunt
in monte sancto meo. Quia scientia
Dei
replcbltur
omnis terra, inundante sicut aqua maris.
Et de
quibus aquis ipse Gbristus commemorat:
qui cre-
dit,inquit,
in me, sicut dicit scriptura, flumina de ven-
tre
eius fluent aquae vivae. Hoc dicebat ,
ait evangeli-
sta,
de spiritu, quem accepturi erant, credentes in eo.
Postea ergo vocata est de supradicto Libano plebs
,
quae inter omnes nationes magnis laudibus coronatur
,
quae non solum amica sicut retro dictae aliae sunt ap-
pellatae personae
,
sed soror , sponsa , hortus conclu-
sus
,
fons signatus
,
puteus aquarum viventium : in qua
'
plebe quantum habundavit iniquitas , tantum dicitur
superliabundatura gratia Christi : in cuius adventu
,
coepit reparari paradisi hortus ad primam culturam
per secundum Adam, qui desertatus fuerat per pri-
mum Adam;idest ubi in fide, qua unus creditur Deus,
et pro amore Ghristi
,
per quem innotuit fidelium vita
,
confirmatae sunt animae martyrio coronari, nunc aqui-
lo suscitatur, et auster a suis sedibus properare iube-
tur dlcendo: i-wr^e a^t7o, etveiii auster
^
per/la or-^
y. i6,
tum meum
,
etjluant aromata illius. Ut rigor (a) aqui-
lonis , et calor austri temperato aere efficiant poma pa-
radiso provenire; quo possint commixto rigore tribu-
latiouis non inanes nimio securitatis calore bacae ani-
marum paradisi defluere ad terrenos actus delapsae.
Exab.ando igitur regnum aquiionis super orania reg-
na orbis terrarum omnipotens Deus
,
quod est regnum
romanum , surgere iubet , suscitando ab austro pro-
phetas
, ostendendo Ghristum suum per virginem
^
quem
prophetae ab austro cecinerunt venturum, ut
(a) Summ,
frigor. Ita et mox.
26
AP PONII
ait Abbacuc proplieta: Deiis ab austro venict, idest ser-
mo patris
,
et sanctns dc iiioiite umbroso, qui assum-
ptus iiitellcgitur homo
,
ex: coudenso intactoque corpo-
re, procescisje. Goepit paradisus aromatibus , martj-
rum mortibus
,
pretiosis mirandisque odoribus redole-
re, et regi caelorum Domino omnique caelesti exerci-
tui magnam efficere delectationis laetitiam, sicut prae-
dixit proplieta : pretiosa in conspectu Domini mors san-
ctorum eius.
Revocata ergo ad notitiam creatoris post evulsio-
nem paradisi bumana natura
,
credendo ei et oboe-
diendo
,
quasi arbusculae odorantissimae, ex quibus
aromatum conficitur pulvis, in paradiso replantata est,
in spe promissa confitenti in cruce latroni , cui dici-
tur : amen diro tibi , mecum eris bodie in paradiso.
Sed quia gloriosus fructus occultus erat populo nascitu-
ro, et suavitatis odor, quem per amicitias diaboli amise-
rat in parentibus, aliter non poterat nisi per eius inimi-
citias rcparari; permittitur reg^ium aquilonis, vclut du-
rissimus ventus surgere super omnia regna,in quo dia-
bolus gbitinatus durissim: praeceptiflaminecontritione-
que poenarum, ad subtilitatem spiritalis sensus redactas
cretientiuin Gbristo animas ut tempestas decussis cor-
poribus interficiendo, pretiosa aromata paradiso fudit.
Lex enim vel evangeliorum doctrina ab austro spirita-
lcra virtutem suo calore inspirans bumanis mentibus, ut
arbusculis indidit dulcissimisuci medullam; quam aqui^
lonis immundus spiritus per regnum Romanorum, mani-
bus truculentium, sanctorum corpora laniando,adodo-
rem suavitatis, nesciens, caelorum virtulibus,ut aroma-
ta,perfruendam produxit. Aromata ergo,ut saepe dictum
est, multae fi^aglantissimae species in unum redactae,
IN CANTIC. ! riU
2T
prctlosum
cfTiriiint pulvercm
,
qui tunc maximc reddit
suavitatis oJorem,
quaudo iii necessarios usus fuerit
ventilatu-'.
Ita et Deo crcdentium animae tunc suavita-
tis evempli sui aromata fundunt posteris profutura
,
quando daemonum tempcstate de corporibus fucrint
patiendo decussae.
Pugnantibus iqitur aquilone et austro
,
idest infide-
h*tate et fide, impietate et pietate, maeroris spiritu
et consolationis inter sc
-> spectante sponsa
,
pretio-
sus aromaticus liquor martyrum sanguis fluxisse pro-
hatur. Agit namque borticuli vice nescicns Satanas
,
qui vere ut damnaticius obcaecatus malitia, et suo
crudeli labore , bortum Domini aromaticis sanctorum
floribus picturavit. Laboravit in malo , eius famulos
persequendo, qui in bonis sno creatori servire contcm-
psit. Ex quo enim per rcgnum romanum quasi pertur-
batum ab aquilone coepit persequutionis lolium reboa-
re ^, et rastris unguLarum diversisque poenarum fer- * ita cod.
ramentis sanctorum effodere carnes
,
inmanem copiam.
pomorum iustitiae diverso meritorum sapore paradi-
sus exuberat. Ibi naraque martyrum , confessorum
,
virginum, continentium
,
gratissimi iustitiae fructus
;
ibi virentia gramina castissimae copulae,lege conces-
sae, diversi sexus vel aetatis credentium Gbristo, dul-
cissima poma meritorum de animae voluntate prolata;
,
ibi post damnum. integritatis , criminumque naufragia
paenitentiae mjrrha
;
ibi ex amore lectionis divinae
-
scripturae ignitus sapientiae favus
,
eloquii dulcedinem
contihens diversarum gratiarum aromata. Eccs quibus
epulis praeparatis,quibus amoenitatibus ad bortuni pa-
radisi ecclcsia Ghiistum invitat dicendo, ut sequens
versiculus
docet : v>eniat dilectus meus in hortum suum^
Cap. V. i.
et comedat
defvuctu 'pomorum suorum*
28
A PPOWI I
Narrat igilur heic spousa adulescentiills consodali-
bus suis, quomodo sponsa liortus laetitiae sit etfecta
^
seu in hortum paradlsi ad antiquam gloriam sit regres-
sa, unde reatu commissi pulsa fuerat in Adam; et quae
unius pomi contactu persuadente diabolo contra crea-
toris praeceptum vocem Domini sustinere non potuit
ab ignominia nuditatis
,
nunc sacro lavacro mundata
,
retro dictis unguentis delibuta, praedictisque vestibus
vel monilibus decorata, per eius praesentiam corpora-
lem regali reddita aulae,ad commune convivium spon-
sum invitat , de quo dicit Baptista lohannes : qui ha-
bet sponsam, sponsus est; ut primilias boni operis,fru-
ctum pomorum virginit.uis ipse consecret, ipse delibet
procedeudo de virginc; ipse gaudii paenitentiae po-
mum susceplum ab ecclcsia augelis Iransmittat ad cae-
lum; ipse myrrhae (a) botrum degustans, regni retri-
buat munus; ipse dulcisslmum mali punici, hymnoinim
canticorumque laudum , bibat liquorem, saoriflcii sua-
vitatem, quod iubetar per prophela singulare sacrifi-
cium immolare dicendorimmolaDeo sacrificiumlaudis,
et redde altissimo vota tua. His itaque fructibus Chri-
stus in paradiso ecclesiae cotidie epulatur, et cum mag-
na laetltia metit fructus bonae voiuntatis,quo in anima
seminavit creando; de quibus nunc ait sequentl versi-
culo: v^eniiri hortiim meum
,
soroi' mea sponsa, Mes-
sui mj-rrham meam cuf/i aromatibus meis, Comedi
Javum cum melle meo.
Venit scilicet invitatus lacrlmis prophetarum
,
vcl
omnium qui intellegere potuerunt tantam gloriam per-
ditam terrae viventlum reparari posse per eum. Venit
inhortum plebis suae per incarnationis niysterium; mes-
suit mvrrham amaram quondam, nunc medicinae excm-
(a) Sunim. absurdt; misefuoi uiac
IN G.VNTIC. Lli;. Vir.
20
uliiin
,
convcrsiono
truculcnll latronis
,
cuni aromatibus
nacnltcntiac
nicrctricis
,
vcl illius (jui direpta quadru-
|)lo
reddiclit
alicna Zacliaci, ct propria divisit cum pau-
pcribus.
Messuit
myrrham cum aromatiLus suis dum la-
tronis
cxcmplo ,
liomicida pro gladlo saceum* clnerem-
nue accinctus
,
dcvicto dlabolo , rcliota noccndi via
,
iid paradisum tcndlt armatus. Et merctrix. pro stibio
,
ct
cerussa lletibus faciem
,
luminaque depingens
,
contem-
pti^ turpium osculis, pcdcs Salvatoris humidat osculan-
do
,
ct caelorum rcgnum invadit violcntcr. Cum publi-
canus, rclicto raptoris orficio, evangelii minister efficitur.
Cum gcns immundissima Chananeorum in syrophocnlssa
lulierc catellorum importunltate
,
per medelam liliae
,
Dei populo sociatur. Cum ccnturio humilitatis subiimi-
tatc, ridci scintilla resplcndens , incircumcisac gentis tc-
neati legem populo praeponitur Israel.
Comcdit autem favum cum melle suo, in his delectan-
<lo scilicet, qui studio pervigili intellegentiae legis divinae
in corde suo, quasi in vasculo,
prophetarum vcl aposto-
lorum vcrba ut flores congrcgant
,
ct in modum apum
rcctae fidci exposltlonum favum [a) componunt. Qui per
omnc reccptaculum docirinae suae
,
illius
incarnationis
sacramcntum, illius passlonis et resurrcctionis
mysterium
congrcgant mclla : cuius eloquia dulciora super mcl ct
favum more suo propheta testatur David; qui ut mel dc
favo,ita congruis tcstimoniis novum de veteri testamen-
to producunt. De <juo favo melUtluo Isaias propheta te-
statur dicendo de co : si posuerit, inqult
,
pro
pcccato
animam suam
,
videbit scmen longacvum
,
ct
voluntas
Domini in manu eius dirigctur : pro eo quod
laboravit
xmimam eius
,
videbit et saturabitur. Hos crgo tales
,
() Siwiua. prctiosissiniuui
,
loco
cxpobitionuni.
30
A P P O
^'
I I
iporum omnis opera factls dictisque omnipotentls
pa-
tris plena est
,
dulcisslma in voluptatc videbit
,
et sa-
turabitur. Quem cibum manducare se dixit
,
quando fa-
tigatus de itinere ad puteum Samaritanae bibere po^
stulabat
,
cum ait apostolis : mcus cibus est
,
ut fa-
ciam voluntatem clus
,
qui mislt me patris. Doctrinam
videlicet
,
quae nihil perverse de Trinitate aeterna
,
nlhil de gratia Dci
,
nihil dc lll)ertate hominis
,
nihil
de anlmae statu in sc continet
,
favus est melle plenus.
Hunc sponsus favum sumit in clbum
,
quem melje re-
ctae fidei plenum , in ecclesia post resurrectionem suam
jn conspectu apostolorura postulatus ab eis comedit
,
et
reliquias ipsis propinavit
,
ut eos participes suae laeti-
tiae suarumque epularura in taliura amorem facere raon-^
straretur. Qulcuraque enlm laetlficat Christum
,
necesse
est ut laetificet apostolos eius
,
qui cum eo unum effe-
cti sunt
,
et super thronos sessuri sunt in iudicio. Om-
nis quippe orthodoxus talem construit favum doctrinae,
qui Christo aptus sit cibus
,
qui dulcedinis in se conti-
neat forraam. Nam omnis haereticus constrult quidem
favum exponendo legem perverse
,
sed vcritatls niell^
non congregando, ralnime ea pascitur Ghristus.
Et ideo docet suos sequenti versiculo, qualera favum
debeant esurientes Dei verbura appetere
,
qui duleis est
anlmae cibus, dicendo : comedlle amici, et inehriamini ca-
rissimi. Per talem enim doctrinam verbo caelesti saturan-
tur Christi amici, quod ipse per apostolorum credulita-
tem se comedlsse testatur
;
et eos sibi carissimos effici
,
laetltlaeque vino
,
sancti Spiritus virtute inebriari
;
quo
pleni apostoli yeniente Spiritu sancto super eos, ebrii pu-
tabantur. Qulbus mirantlbus, suae resurrectionis veloci-
tatem exponij, dormisse quidem in mortem, sed nunquam
IN CANTIC. tlE. Vn.
31
potuisse \n
hulusmodi somno retinerl; sed expertum
mortis soporem,
et in aeteriiitalis vigilia perdurantem,
sicut dicit
apostolis post resurrectionem : quid ascen-
(lunt
cogitationes in corde vestro
?
palpate et videle
quia ipse ego sum , et non sum pliantasma, quoniam
spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis ha-
bere. Quos docet praesenti versiculo
humanitatem a
somno mortis detentam
,
non intrinsecus deitalem ,
di-
ceiido: ego dorniio et cor mcum s^igilat.
Divinus utlque sermo, qui sub cordis vocabulo in-
tellegitur nominari, nunquara obdormit neque dormi-
tat intra viscera carnis absconsus, qui baiulat dor-
mientem, qui alta mysteria exponit amicis et carissi-
mis suis in se credentibus, quos ad participium gaudii
humanae salutis invitai; ne dum viderint eum secun-
dum humanitatem in somno mortis detentum, deiiciat
fldes eorum
,
per quam integram in eo semper vigilan-
tem conspiciant maiestatem. Ego,inquit, dormio vobis
per absentiam corporalem, sed vigilo corde, nunquam
recedendo a vobis per praesentiam deitatis. Opinatur
plerumque insipiens anima,Deum se ut dormientem
fallere deiinqueudo
,
cum ab eius vindicta suspensa
sententia in praesenti , futuro iudicio reservatur ; sed
non potest falli , in cuius manu sunt omnes fines ter-
rae : et sicut cor totum vegetat corpus
,
ita totam mun-
di implendo agitatmolem; cui est gloria in saecula sae-
culorum. Amen.
EXPLICIT LllJER SEPTIMUS.
V. 2.
32
INGiPlT LIBER OGTAVUS.
^
ojc dilecti mei pulsantis. y^peri milu\ soror mea^ a-
mica mea^columha mea^ immaculata mea. Quia caput
meum plenum est rorc ^elcincinni mei guttis noctiwn,
Iii caplte huius cautici dictuin e5t sponsae ecclesiae
ct Ghristo nubenti nuptialc carmen ab Spiritu saucto
oreSaiomonis e^isii in mystcriis {iguratum; quae ecclesia
in liis aiiimabus
,
(juae aiiquando per opera bona im^
maculatae efTcctae, in domo mentis snae Deo habitacu-
lum paraiit, et mahs operibus claudunt iugressum, us-
que in diem iudicli , venlentis ad eam per bonos actus,
et recedentls per malos
,
personam Christi per singulas
generationes inducit. Gum enim nullis tribuhationibus
stimulatnr a!iIma,non requirit an prope slt sponsus, aii
longe abierit, horrens desidias atras. Ubi autem ni-
inium
((?)
amator animarum domlnus Ghrlstus vidcrit
eam securam
,
carnis dehciis occupatam
,
per quas in-
gressus praebetur in cor latroni diabolo , licet coutera-
ptus a])Ierit contristatus parumper {U)
,
tamen dum vi-
derlt eam vallatam insidhs iuimlci
,
i^eversus pcr noctis
secretum, idest per occukam conpunctionem
,
pulsat
ostiiioi mentis eius; ut suscitata a somno letali videat
se pericuhs circumdatam
,
et deprecetur ad se ingredi
adiutorem (c)
,
ad cuius praesentiam uecesse est ora-
nes catervas daeraonum efiugari. Quae etiam, etsi expo-
liata iaceat vestc, quam Ghristi gratia contulit, etsi nu-
dati lotique sint pedes qul calciatl fuerant spe
beatitu-
dinls consequendae in praeparatione evangelii pacis
,
non erubescat cMurgere de lecto malae consuetudinis
,
et Ghristo pulsanti, paenitendo suae mentis aperire
(a) Summ. oiniiiiun. (Z;) Siimir.. vitiose licei abirct. (c) Summ.
o
rrupte deprecetur a se adintoj-iu.n.
15 CAISTIC. LIB. VHU
33
iiTyrossiim.
(^noJ sl tlilVcrcnJo tcrnpus de clie in dicni
distulerit
apcrirc
,
iralus pcrtransit ab huiiismodi atque
dcclinat.
Kt quam iustas irasccndi
,
dcclinandiquc lia-
I>cal
causas
,
pracscnti vcrsiculo docct, quomodo c am
quadriformi
amorc mulccndo prorocavcrit de incrtiac
somno
cxsurgcre
,
cuni ait : aperi milii soror mca
,
am ica
mca ,
colitmha inca
,
immaculala mea.
Sorori igitur honorcm tri])uit
,
secundnm carnis as-
sumj)tac origincm
;
amicac pcr lavacri rcconciliationcm,
ul)i ex iniaiicis amici cfficiuntur liomincs Deo
;
colum-
bae pcr imaginis cius rcparationcm
,
quae per Spiritiis
sancti coniunctioncm reparata est
,
qui in columl)ac
specie super ccclesiae caput Christum in lordancm dc-
scendit; immaculatae vero, similitudinem eius, agnila re-
ctissima fidei regula Trinitalis per repudium idololatriac,
in sc rcforniando
,
quae tamen ad hoc donum nisi effu-
so eius sanguine non poterat pervenire. Ecce quibus ho-
noribus
,
quantis beneficiis provectam animam sibi ad
consortium regni
,
et germanitatis gloriara sublimavit.
Et haec numerat
,
ut memor horum
,
nulli praeter sibi
mox ut pulsaverit aperiat sui cordis ingressum ante
quam prolongctur offensus. Ut si forte praeVenta dac-
monum arte clauserit Deo peccando
,
saltem mox pul-
santi aperiat paenitendo. In quibus versiculis licet vo-
luntas animae demonstretur
,
tamen nihil yibi sina ad-
iutore Dei verbo in opere vel in scrmone sapientiae
propria virtute monetur praesumere. Quia sicut civitas
quae suis fortissimis vallata raurls consistit
,
qnamvis
referta sit populis
,
nisi intra se habuerit doctissimos
fortesque armatos
,
subruitur ; ita ct anima etiamsi si^
gnis et virtutibus poUeat
,
ct omni scicntia sit repleta,
nisi
spirilum
vcrilatis
,
qui cum
Christo unum est
,
in-
34
A r P O !V I I
tra se
habuerit, subrufa dacmonum vastllalc nudabitur.
Si vis,
inquit, aliquid boni opcris agcie, o immaculata
anima ,
noli clauso ostio propriis viribus confidcndo
casso
laLore consumi
;
scd aperi milii ostium mcntis
luac ;
invocando mc in veritate
,
exquirendo me in to-
to cordc. Praebe mihi velle tuum
,
ut per te advcrsa-
rium tuum triumpliem. Praebe mihi tubam vocem tuam,
ut verl)a mca audiant\ir in ore tuo. Praebe mihi cala-
mum linguam tuam, ut meo articulo scripta, per te lau-
dentur revclata
quacque occulta legis mysteria. Aperi
inquit mihi , soror mea , amica mea, columba mea
,
im-
maculata mea
,
quia caput raeum plcnum est rore
,
ct
cincinni mei guttis noctium ; rore inquit sapientiae, ro-
rc prudcntiae ,
rore scientiac
,
quo tu indiges de le
pracsumcndo ,
meum plenum est caput. Aperi ergo mi-
hi pie casteque^
vivendo; ut ad ingressum meum ros
iste desccndat in te
,
per cuius roris vcnam
,
fontes
,
et
flumina de tuo corde proccdant : per quem iuslitiam
scripserunt
patriarchae
,
prophetae
,
apostoli : eine quo
jniuatitiam
scripserunt philosophi
,
vel haerctici. Dc
cjuorum mente non flumina quae irrigarent animas si-
tienles vitam
aeternam
,
sed amara ct venenosa fluen-
ta egressa sunt
,
suggerente diabolo
,
quae usque hodie
inlerticiunt
ignorantes
,
qui clauso ostio cordis
,
supcr-
bo spiritu semper sedcntes non aperuerunt ei
,
qui do-
cet hominem
seientiam ,
et cum- de Deo sine Deo volu-
])ilitate linguae resonantia verba rotarent
,
pro honore
laudisjin Deum blasphemias scripserunt. Vox igitur domi-
ni Christi est dicentis ad animam: aperi mihi, quia caput
meum plenum est rore
,
et cincinni mei guttis noctium.
Et quod sit caput Ghristi
,
magister gentium Paulus
docendo ostendit ;
caput inquit mulieris vir
,
ctcaput
Iif CANTIC. LIB. VIII.
35
viri
Chrislus,
capul autcni Christi Deus. Ijise cst utique
nlenus
praedicto rore sapientiac ct prudentiae et scien-
liae.
Cinciuni vero huius capitis intelleguntur cius mi-
nistri
angcli
,
archangcli
,
virtules
,
throni
,
domina-
tiones ,
cohacrentcs ei
,
facicntcs voluntatem cius : c|ui
gutlis occultae sapicntiae omnihus pleni sunt
,
et de ca-
pitc delapsi , ipsi stillant in eis
,
qui membia ecclesiae
sunt, nuntiando fulura, revelando arcana mystcria
,
de-
fercndo Dei mandata prophetis. Sicut lcgitur in prophe-
tis ab angciis factum
;
quemadmodum refcrt Danicl se
a Gabriele visionc cdoctum. Et Zacharias simili modo
,
ct dixi
,
incjuit
,
ad angelura qui loquebatur mihi : qui
sunt isli equi nigri
,
albi
,
rubei
,
ct vari ? El sicut ab
angelo cdocetur Manuc dc nativitatc Sanison. Et mullu
similia invcnies. De quo rore clamat Isaias prophcta :
ros
,
ait
,
qui abs te cst
,
sanitas est iliis. Et secundum
hebraea excmpiaria
,
quia ros lucis
,
ros tuus. In qui-
bus evidenter docult, rorem istum saplcntlae, lucem ani-
marum et sanitatem prol^ari
;
quod est sapientiae
,
ct
Ycritatis doctrina
,
slne quibus anima iniirma cl caeca
est. Scilicet ros
,
qui a bono capite Deo patre, assumplo
hominc in Cliristo
,
ct de Ghristo super ecclcsiam de-
scendere comprobatur. Et slcut ros cum sit slngulare
nomen multis creaturls herbarum vel frugibus nutri-
menta impertit
;
Ita et sapientla
,
qua sub roris vocahu-
lo caput suum plenum esse Christus testatur , multarum
charismatum donum impertit.
Ecce quo rore caput suum plenum asserit Christus.
De rore super se quiddam stlllare precatur beatus David
dicendo : intellectum da mihi
,
et vivam ;
bonltatem
,
et
(bsciplinam
,
et sclentiam docc me
,
quia in mandatis
luis credidi.
Quam doctrinam sapicnliae pcr angclos mi-
35
A p r o f r I
iiiitralam
hls qui
heredltatein salutls capiunt
,
Paiilus
aposlolus
prohat. Qiios
cinclnnos praesenti nominat io-
co
;
quo9 guttis noctium ,
idest occultorum mysterio-
rum
doctrina
,
ct eorum salutis refrlgcrio qui ignoran-
llae nocte sunt circumdati, plenos esse testatur. Stat igi-
tur
Dominus ante ostiura animae dormlentis; eius qulp-
pe, quae cum fuerit immaculata
,
snperbla pessulo clau-
sit Dco ingrcssura. Et occultls oommonltlonibus pulsat
;
cuius fores cum
vlderlt ,
ut civitatem a!j hostlhus dae-
monihus ohsideri, clamat slhi aperlri priusquam daemo-
nes invadant
dormicntem, dicendo: aperi milii^ soror mea^
amica niea
,
immaculaia mea
,
ne forte his tantls, inquit,
gloriosls lionorihus privcrls
;
propter te cnlm has in
nocte excuhlas facio ,
ut tu non timcas ah occulto li-
more
nocturno.
Inducitur ergo suh vocahulo sororls cius animac per-
sona, quae postea cum adepta fucrit omne sapientiae vcl
scientlae donum, ct excoluerit scnsus hic hortum , et om-
nihus eum retro dictis pomls florihusque dccoraverit
,
et
invitatus iljidem venerit sermo Dei
,
ct degustavcrit fru-
ctum pomorum suorum, quos plantavit in mente eius, ct
per haec elationis contagionem contraxerit
,
per quam
iii iudicium incidat diaholi
,
quae opus hahcat flageUis
emendari, quihus Pauhis emendat Hymenaeum, et Ale-
xandrum
,
ut discant non hlasphemare. Quae cum mul-
tis divitiis spiritalihus praepotens
,
et in sapicntiae the-
sauris locuples videretur, sicut alt propheta, dlvitiae ani-
mae
,
sive salutis
,
sapientia cius, consihi magistri Pau-
li ohiita, caritatis se tunica exuit, quam iile ioricam n o-
nilnavit; et pedes, quos iiie spem heatltudinis per servi-
tium dehitum Deo contegi iussit
,
quasi horridum mini-
slciium
,
quod dominus Chrislus suo humiiitalis cxem-
IN CANTir. Lir. VTIf.
37
plo
pvacbnlr,
dcsidiac aqua dclavit. Idco vocata , ut rc-
parando sc
bona
consuetudinc apcriat vcrbo Dci pul-
santi cor
cius, cxcusando rcspondit
: expoliavl me tu v.
3.
nica
mea quomoclo induar ea ? la^^i pedes meos^ quo-
modo
inquinaho illos ?
Docemur ergo per hanc malam consuetudincm diP
iicile
posse mutari, ct vix aliquando cum magno labo-
re; et scmcl expoliatam animam caritatis tunica
,
tar-
de satis reindui. Qnae sola utique cooperit omncs ani-
mae nuditates, idest multitudincm pcccatorum
,
ut ait
apostolus: caritas cooperit multitudincm peccatorum ; et
semel revocatos pedes a via angusta evangelica per de-
liciarum consuetudinem, et dcsidiae aqua dclotos,cum
inagna contritione cordis posse in rcparationem
,
evan-
gelii regula revocari ac dirigi, et spe beatitudinis {a)
jiudatos recontegi. Sicut ergo delicatam pucllam lotis
pedibus
,
cxpoliatam lunica
,
requiescentem in lectulo
nocturno silentio pigeat exurgerc
,
et per lutosam incc-
dere viam : ita exosa facta ostendit liuiusmodi anima
,
cvangelica et apostolorum cxcmpla. Quicumquc enim
rectae fidei doctrinam
,
quae unum Dcum
,
unam fi-
dem, unum baptismnm tcnct, credit, et confitetur
,
ct
bumilitatis cxemplum Gbristi sequitur, quod in pedum
lavationc apostolis tradidit,bic consors et comparticeps
regis imperatorisque Gbristi efTcctus cst. Huius quasi
irnpcratoris vcrmiculato auro gcmmisque legimine con-
tccti sunt pedcs; qui etiam arduam non scntiant discur-
rcndo cvangelicam viam, qualis erat ille qui dicebat de
Dco: qui perfecit pcdcs meos tamquam ccrvorum , efc
siipcr
excelsa statuit me.
Hacc autem anima, cuius bic inducitur vox, oblita
iiobilitaiem
superius dictam, quae per unum baplismuni
()
Summ. male consuetudinis.
38
APPOW II
tradltur, oblltaDomini traditam sibi veram doctrinam,
suam statuere elationis supercilio gestiens, oblita Ghri-
sti praeceptum apostolis traditum, ut qui semei lotus
est , iam lavari necesse ultra non babeat; et dum se
mundiorem opiuatur prae ceteris, nibil ei mundum vi-
detur, nibil immacuLatum , nibil sanctum, nec ipsa
quae a fldelibus contraduntur Gbristi baptismata; ita
ut neget alterius baptismate peccatorum sordes posse
mundarijnisi a se crudeliter(fl)aliud fuerit irrogatum;
quae cum se iactitat velut male lotum relavarc secun-
do, nigriores carbonibus mortuis elficit animas misero-
rum; sociata criminibus ilHus,quae circumcisionem
carnis sacratissimo praeponit baptismati, cuius plcbis
ostium mentis quotidiepulsare Ghristus per ortbodoxus
et fideles probatur.Sed illa haec,quae praesens versicii-
lus declarat,re3pondit:expoHavi metunica mea,quomo-
do induar ea? lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos?
Caritatis utique tunica , unitatem fidei omittendo,
se expoliavit, quae procul dubio magisterio beati Pauli
impenetrabilis animae lorica docetur. Pedibus animae
corpus mihi significari videtur
,
quod animam portat,
quodsolum ab basreticis absque anima rebaptizando la-
vatur. Nam cum coeperis haeretico persuadere ut ad ca-
ritatemDei, adunitatem ecclesiae revertatur, respondit
sehuiusmodi societatibus inquiaari,sicut nunc ait: lavi
pedes meos, quomodo inquinabo illos? Gertum est enim,
ut qulsquis rebgionem
,
quam non colit, eius societati
coniunctus se inquinari causetur. Omnis autem qui cre-
dit non manu hominis, sed invocatione individuaoTri-
nitatis maculas peccatorumlavari, non dicit, extollcndo
se de sanctitatis munditia , Deo pulsanti ore doctoris,
(r?) An credulitert De meis crnendationibus dicam alibi.
IN CATVTIC. LIE. Vlll.
39
lavi
pedcs
rneos
,
quomodo inquinabo illos ? SeJ rc-
spondct
: mullum lava me al) iniustitia mca
,
et a pec*
cato
meo
munfla me ;
lavabis me
,
et super nivem dcal-
Iiabor.
Faclt enim diabolus eum, qucm pcrsuadcndo cx-
poliavcrit caritate
,
do bono malum
,
de dulci ama-
rum ,
dc mundo coinquinatum
,
ut infeliccm animam
in sua perversitate teneat semper captivam; cui clemens
Dominus cum viderit immincre interitum
,
non ad eius
duriliam vel stultitlam
,
sed ad suam immobilem bonita-
tem intendens, invitam (a)etiam nolentemque eam signo-
rum virtutibus, occultis compunctionibus, ore doctorum,
attractam de lethargico erroris excitat somno
,
sicut se-
quens ipsius animae indicat vox : dilectus meus misit
v,
4-
monum suam per forajnen ,
et vcnler meus intremuit ad ta-
ctuni eius. Surrexl ut aperireih cUlecto meo. Manus meae
^ 5
stillaverunt myrrham
,
cligiti pleni mjrrha prohatissima
.
Pessulum ostii mei aperui dilecto meo
;
nt ille declinave-
v. G.
rat
9
atque transierat.
Cum utiquc per (J) supradicta In quocumquc errore
posita anima pulsanti non aperuerit Christo
,
per fora-
men mittit manum suam castigancTo contumaccm (c)
,
et
quasi in lecto contaetac facinorum consuetudine recu-
banti, iuxta ventrem id est raenlis vicinia, appraehensum
attrahit vestimentum
;
ut quae vocc dcprccantls dcsu-
per se abicere tegimen consuetudinis contempnebat ,
in-
vita abicere co^eretur ad tactum.eius quo pro manu di-
lectus utitur. Ad vindictam attrahlt flagellando per
damna rerum
,
per famem
,
per vastltatem bostilem
,
per orbitatcm propinquorum
,
per calumniarum crga-
stula
,
per variarum infirraltatum tormenta. Nam quod
(rt) Summ. vitiose mciVrt/. (b) \}tt?>\. per mznmm. (c) Summ.
inejile per J^ameni contumacem.
40
A p p o ?r 1 I
alt per foranicn, hoc est ut sentlal quideni, aed non cla-
re videat manum
,
quae corriplt contemptoreni
;
ut ani-
ma quae Christo contempnlt aperire mentis ingressum
,
tremendam eius per foramen praedictam sentiat manum;
de qua Deo dicebat propheta: quoniam die ac nocte gra-*
vata est super me manus tua. Intremescit (a) enim ven-
ter animae
,
idest sensus
,
quando pro peccatis suis iun-
ctus eis fuerit acerrimus flagellator. Sicut contigit plebi
Israel post mortem lesu. Navc
,
cuius ostium cordis
,
sermo Dei ore prophetarum pulsabat
;
ut de malae con-
suetudinis surgeret lecto
,
et eraendando aperiret ei
;
quae cum supra dictis sermonibus excusaret contem-
pnendo, misit manum per foramen, tradendo eam dome-
sticis et amarissimis hostibus sibi sublectis.
Aliquando iuste vivendo
,
et venter eius , idest
sensus
,
intremult
,
dum se captivam aspicit captivo-
rum ; surrexit aperire dllecto suo clamando ad eum cum
tribularetur. Manus eius, sicut ait, stillaverunt myrrham
probatissimam
;
hoc est opera cius
,
quae pro manibus
accipiuntur,stillaverunt per amaros gen^itus compunctio-
nis mortificatlonem peccati
;
de qua digiti confessionis
culparum procedunt
,
qui pleni fiunt lacrimarum
,
pro-
batissimae myrrhae ingerendo pulverem capiti suo, cla-
mando ad Domlnum llberatorem, fundendo lacrimas lu-
gubri corde
,
proiciendo de finibus suis Idolorum iig-
menta, sicut probat iudicum liber. Pessulum ostii super-
Li arbitrii sui aperuit, recordando Dei patrum suorum
,
qui liberavit eam in patribus de manibus Pharaonis
,
qui divislt mare
,
qui convertit petram in stagnum
aqiaae, qui siccavit lordanem, qui fecit mirabilla
,
quae
ia iudicum libro continentur
,
dicendo : ubi est Deus
,
[a)
Stiimu. LneiiJuse intumeseit,
IIV CAKTIC LIB. VIII
41
qui liberavlt
palres noslros tle lerra Acgypti
,
qui fcclt
jnirabilla
magna
cum Isracl ? At ille declinaverat
atque
transierat,
non
intcrficiendo,neque subdendo hostes
eius,
quos
propter
eius disciplinam servabat, sicut fit de con-
trariis
(fi)
potestatibus
,
quae ad animarum
contumaciuin
impugnationem
reservantur
,
quibus traduntur rebellcs a
Paulo
apostolo, ut disciplinam accipiant, ne blaspliement.
Anima mca licjncfacla est
,
ait
,
ut locutus eat Dum
loquitur
,
per angclum videlicet, de mentc dicens : quid
clamatis ad me ? Ite clamate ad deos vestros
,
qui-
bus sacrificatis
,
ct ipsi vos liberent
,
quia roe obli-
ti estis ,
ct mirabilia quae feci cum patribus vestris.
Quibus ignitis loquutionibus anima eius ab omni ri-
gore criminum
,
tumidaequae superbiae
,
velut ccra ali-
quantuUim suscipiendo praecepta liquata est
;
et quae
diabolo velut glaciei adhaerendo in deliciis posita nul
lum in se boni operis lumen gerebat
,
nunc attacta ca-
stigationum flageilis
,
et minarum ignitis loquulioni-
bus splcndorem emendationis reddere demonstratur.
Nam quod ait in sequenti versiculo : cjuaesivi eum,
et non inveni
;
vocavi
,
et non respondit mihi
;
non per-
severando ex fide quaerens
,
nec in toto corde exqui-
rendo non inveniet eum
,
sicut iili de quibus dicit
idem Salomon : facile invenitur ab his
,
qui non tem-
ptant eura. Vocavit, et non respondit ei; quia non, obli-
viscendo alios falsos deos
,
unum et verum Deum voca-
vit. Ideo non respondit ei. Non enim fecit
,
quod ille
qui dixit : clamavi in toto corde meo
,
exaudi me Do-
mine. Dum ergo multi quaeruntur ab anima
,
nullus li-
berator
Deus (b) invenitur
;
et cum multitudo invocatur
,
nullus
exaudit. Ilaec igitur 6mnia
,
quae illi populo in
[a) SumBj. atris.
[1] Suiuni. adco.
42
A r p o w 1 1
figuram secundum carnem conlingcbant pcccanti , nol)is
nunc agnita veritate
,
quotl durius est
,
et secundum
carnem plerumque
,
et secundum animam contingerc
approbantur
;
qui non secundum carnem
,
sed secun-
dum spiritum iussi vivere sumus. Illi enim daemoniis
Jmmolando tradebantur ferocissimis bostibus castigandi;
nos vero faciendo contra Christi praecepta
,
in cordibus
nostris idola fabricamus
,
ubi non Deus
,
scd diaboluj
idest spiritus perversltatis ingredi delectelur. Avaritiam
vidclicet diljgendo, mendacium, turpera sermonem, bla-
phemiam ex ore proferendo
,
perversum iudicium iudi
cando
,
viduam pupillum peregrinum et pauperes ex
poliando
,
odio frustra proximos persequendo
,
signa et
auguria observando
,
caluranias diligendo , impie de ca-
aeterna Trinitate sentiendo
;
declinat a nobis dominus
Christus clamantibus in tribulatione
,
atque pertransit :
quo declinante tradimur non solum carnalibus hostibus,
sed etiam nequissimis spiritibus castigandi : et qui in
deliciis positi
,
pulsando per retrodicla detrectavimus
aperire ianuam mentis
,
verberati iam prolongantem in
tribulationibus positi quaerimus cum
,
et invocamus.
Sed nisi digne plagis castigatis non dignatur nec au-
rem nec praesentiam commodare
,
sed de longe loqui-
tur iaculando ignea inpioperii , ut dictum est
,
verba
quae liquefaciant animam conturbatione gebennae. Si-
cut ait per hung idem Salomonem : clamabatis
,
inquit,
ct non audiebatis; extendeham verba mea, et non inten-
debatis. Itaquc et ego in perditione vestia ridebo.
Et per Isaiam similitcr: numquid non est in me vir-
tus ad liberandum ,ait Dominus ? Aut infirma est ma-
nus mea
,
ut salvare non possim? Sed vcni
,
et non erat
vir
;
vocavi
,
et non fuit qul audiret. Ilem per Hiere-
IN CAKTIC. LIB. Vlll.
4-3
miam : clamavl, alt,
ro^ans ,
snstinens tola clle. Sed sl-
cut mulier contempnlt
amatorom suum
,
slc plebs mea
contcmpsit iu'IIcium
meum. Propter quam conluma-
ciam respondctuj'
ci in alio loco per Isaiam prophe-
lam : cum
veneritis ante conspectum meum offercn-
tcs muncra
, non suscipiam de manlbus vestris
;
et cum
clamaveritis
mulliplicantes prcces auribus meis
,
aver-
tani faciem
meam et non cxaudiam yos
,
nlsi in sacco
et cinere paenitentes revertamlni ad me. Haec est nam-
que terribilis loquutio
,
quae llquefaclt animam con-
tempnentem Del praecepta
;
animam non in Deo
,
sed
in propriis viribus confidentcm
;
non in Dei crudl
tlone
,
^sed in propria sapientia glorlanlem
, repu-
illantcm verum Redemptorem mundi in patrls nomi-
ne venientem
,
et allum deceptorem antlchristum su-
Fciplentem
,
et serpentem egredientem de antro incredu-
Iltatls ad quacrendum Chrlstum
,
quem Inportunum cla-
mantem proprla voce testlmonils prophetarum, claman-
tem vlrtutibus sui cordis
,
sustinuit pulsatorem. Haec
ergo ad omnem anlmam errantem et post culpam pae-
nitentcm a Salvatorls adventu usque in finem seculi
licet pcrtineant verba
,
tamcn ad plebem iudaicam con-
venire quam maxime oplnamur, in ea dumtaxat multitu-
dlne quae incredula extlterat Christo
,
et nunc paeniten-
do, alieno suffraglo ad Chrlstum reverti desiderat. Quae
lUique
lacrimabiliter demonstrat
,
quanta et qualia per-
*
pessa slt mala, eo quod mox pulsanti apcrire contempsit,
ut ait
: quaeslvi et non inveni illum vocavi et non re-
spondit mihi.
Invenerunt
me custodes qui circuunt
*
civitaiem : per-

7-
, 1 71-
^
ila cod.
cusserunt
me et vulneraverunt me
,
tulerunt pallium meum
mihi custodes
murorum.
Qulsquls Igitur toto cordc cre-
'
*_
/|./j, A p r o jv I r
(lendo quaerlt Chrislum
,
qui est via ducens ad Deum
patrem
,
invenit Dcum. Et hulc Invocanti Christum
in tribulatlonc poslto, Deus cxaudlendo respondlt. Plebs
narnque slve iudaica
,
sivc illa quae agnlta vcrlta-
te redcmptioncque sacrosancti baptismatis nunc incre-
dula Christo cst, quaerit eum expectando vcnturum, sed
non suo tcinporc quaerit. Yocat cum
,
sed non quando
prope est. Nam quando dicitur ci per Isaiam prophetam:
quaeritc Domlnum
,
dum invcniri potest ; invocate eum,
dum prope est
;
cL quomodo posslt invcniri oslendit :
derelinquat, ait, iniplus vlas suas, ct vir inlquus cogita-
tiones suas, et convertatur et rcdeat ad Dominum, quo-
niam multum est ad ignoscendum
,
ct mlserebitur ei.
Abscondit sc ergo et prolongat offensus domlnus
Christus animae neglegenti, quac pulsanti per saepe di-
cta aperlre contempsit. Quo prolongantc, latrones appro-
ximant animarum
,
qul ubi viderlnt desertam a Christo
animam
,
fortes cfficiunlur , sicut homlcida cum abscon-
so dle tencbras vldcrit , ct qucmadmodum insldlator ar-
matum cernlt remanslsse inermem
;
ita ct daemones in-
valescunt in aniniam
,
a cuius adiutorio prolongatur
Christi protectlo. Qul inler omncs ncquitias suas
,
ma-
gno studlo ut hostes dic noctuquc circumlenles pcr-
vigllcs insidiis suis custodiunt rectae fidei civitatem
,
quac apostolicis niuris amlntur. XJade si quempiam fori
rcpererint (a), percutiunt, vulneranl, atquc expoliant, non
credendo verajn carnem in Christo quae ligno affixa est,
undo verus sanguis ictu lanceae fluxit; cl verura Deum,
qui vcram aniniam quam gestabat
,
quando voluit po-
suit
,
quando voluit posltam sumpsit. De qua civitate
praecinit prophela Isalas, immo digito dcmonstravlt di-
(rt) Summ. fjfitempiajn receperint.
r>- CANTIC. LIB. viir.
45
ccndo : cccc urhs
fortitudlnis nostrae salvator cst, j)oni-
lur iri ca niurus ct
antemurale. In quam civitatcm
nos
8U0 consilio
nost
dacmonum inscGtationem heatus Pau-
lus introducit
dicendo : quomodo cupiam vos omnes in
visccribus
Icsu
Christi essc. In qua nos fundari, ct cir-
cumdari,
exhortando pcrsuadct archiapostolus Pctrus :
coacdificamini
, inquit, in ipso summo angulari lapidc
Christo.
De qua civilatc
,
ut diclum est
,
quisquis crrando a
fide
,
declinando a mandatis Dei
,
mox ut egressus fue-
rit , statim a praedictis custodihus, idest insidiatoribus
,
percutitur telo (a) haereticae persuasionis, vipcrca lingua
vulneratur
,
retincndo ipsum venenosum dogma in cor-
de : expoliatur vero, perdito sacrosancti haplismatis pal-
lio, dum polluentem et cxecrahilem secundum deceptani
susccpcrit animam . Et hoc ideo evenire monstratur
,
quia rcctam fidem, aut foris egressa de civitate praedi-
cta, male tenendo, haereticorum ore seducta; aut oranl-
no minime credendo
, non est ingressa
,
et daemonum
praedae patuit. Per quod evidenter docemur
,
ut qui-
oumque desiderat invenire Deum in assumpto homine
de Maria virgine, cum apostolis quacrat eum credendo.
Et quisquis cupit audire vocem eius, cum beato Philippo
apostolo vocet eum,et in Christo respondebit ei, qui cul-
patur cur tanto tempore eum audisset loqucotem in
Christo, et non agnoverit(&j loquelam eius. Nam si quis
hos muros e^ressus fuerit
,
haec procul
duhio patietur
quae
praesens ind.icat sermo
;
percutitur ,
vulneratur
,
expoUatur baptismi sacramento. In quod
periculum
tres
intelleguntur
devcnire pcrsonae
,
iUius videlicet
quae in
s.upcrbia
clata non ponendo Deuni adiutorem suum
,
(rt)
SumHi. ridicuk tiiiilo. [b) Cod.
agnoscerit.
46
A P P O N I 1
sed speranJo in multltucllne divitiarum suarum,sive sa-
pientiae mundanac
,
seu praesentium rerum, verbo Dci
pulsanti renuit aperire ingressum. Alteram opinamur
intellegi in haereticorum dogma dilapsam. Tertiam vcro
huius,quae nune cxlra refu^ium salutare prolongata
est
,
iudaicae plel)is. Ad quam vel ad eius consimiles
apostolus dicit : testis mihi est Dcus
,
quomodo cupiam
vos omnes in visccribus Christi csse.
Harum itaque personarura ilhus quae ad pacnlten-
tiam revertitur vox ista lamentatlonis intellegcnda cst
dicentis : percusserunt me
,
vulneraverunt mc
,
tuierunt
pallium meum mihi custodes murorum. Quae licet dac-
monum saxis percussa
,
licet vulnerata eorum sagittis
,
licet expoliata praedicto palKo sacramenti
,
tamen ad
creatoris sui servitium
,
ad beneficia Redemptoris
,
ad
nobilitatem generis per pacnitentiara rcpedarc festinat
,
et in tantum se indignam et degencrem credit effectam
,
ut non audeat iam pro se fundere preces
,
sed fiiiabus
Hierusalem supplicat lamentando
,
idest sanctis anima-
bus
,
quae possunt suis precibus ad pristinum revocarc
animam paenitentem. Quae etiam tantam peccalorum
molera considerans
,
ut dubia sit an et ipsae possint au-
dire, ne forte et ipsis quaerentibus abscondatur dilcctus
v. 8.
offensus, ait : adiuro vos
,
filiae
Hierusalem
,
jit si inve^
neritis dilectum meum
,
annuntietis ei cjuia amore lan^uco.
Precatur ergo, ut dictum cst, ut qucm ipsa iam ilii-
sa
,
iam amissis viribus
,
iam confusionibus plena invc-
nire minime confidit, fiUas Hicrusalem lacrimabili prae-
ce coniurat, ut ipsae dignentur intercessionibus suis la-
mcntationem eius dilecti auribus intimare
,
quatinus
errantem revocet, consolclur pcrcussam, vulncratam
{a)
(aj Summ. tantuin vulneratani resanet.
ipr CAWTIC. LIB. vriT.
47
siio vulncrc
sanct,
cxpollalam sna vcstiat nudilatc, se-
ounilum Isaiam
proplictiim amoris stimulo languenlem
ad rfua
dulcissima
oscula propiliatus invitet. Filias au-
lem Hierusalcm
caclestes virtutes omniumque sanctorum
olioros ,
ut saepe diclum est
,
Intcllcgimus. Quae illius
cacleslis
Hicrusalcm filiae indicantur, quac doccntur per
hacc
excinplo heati Moysi
,
paenitcntibus sua intcrccs-
sione
opem suffragii ferre- In cuius intercessione co-
cnoscitur quantum valeat sanctarum intercessio anima-
rum
,
qui solus tot milia peccatorum precc sua a realu
oriminis iiheravit. In quo versiculo docemur, si quando
anima nostra simiiia incurrerit, sanctorum pedibus pro-
voluti supplieare
,
ut eorum prccihus indulta vcnia
,
ad
Christi amicitiam revocemur. Sicut haec persona cuius
vox inducitur fecisse docetur. Quae tanta mole crimi-
num se oneratam confitetur
,
ut etiam filias Hierusalcm
duhitet
,
suum possc invenire dilectura. Metuit enioi
ne forte et ipsis ahscondatur nimis offcnsus dicendo : si
invenerilis dilecium meiim
,
ut annuntietis ci quia amore
langueo,
Posuit scilicet similitudinem amoris carnalis, de quo
turpes turpia diligcndo
,
periclitanlur , ut oslendat qua
mensura deheat diligi Christus, qui animam nostram post
innumera mala quae ei irrogavimus dilinquendo
,
quasi
nutrix infantem suo aperto sinu suscipit venientem
,
et
velut dilcctam coniugem de longinqua patria desideratam
araplectitur
revertentem. lllud vero quod interrogant
Hierusalem fdiae, qualis sit quem inquiri precatur, fides
eius
discutitur
,
quomodo cum verum Deum vcrumque
hominem
suae credat redemptorem salutis. Quia nisi
ulrumquc
fuerit crcdcndo confessa
,
cum invenire non
potcst
,
sicut ipse in cvangclio dicit i qui me confessus
/
/fS
A P P () .\ I I
fuerit coram hominlbus
,
confitebor ct cgo cum coram
patre meo qui in caelis cst
,
itlest verum hominem vc-
rum Deum : et qui me negaveric
,
negabo eum. Ideo
T.
9.
inlerrogant filiae lerusalem dcprecantem dicenclo : qua-
hs est dilectus iuus ex dilecio
,
o pulclierrima mulierun: ?
(jualis est ddectus tuus ex dilecLo
,
quia sic adiurasti nos ?
Interrogant flliae Hierusalemin persona apostoloruni
vel sacerdotum, qui eorum vicarii derelicti sunt in hoc
inundo pacnitentcm animam
,
qualis et cuius potentiae
,
yel cuius pulchritudinis sit hic qui dilectus fuerat ante
culpam, et ex dilecto offensus factus est post peccatum;
ut dum certa dederit eius puichritudinis signa
,
et sua-
vitatem loquelae rcctam eius fidem confitendo, ct suuni
pronuntiando errorem fidei
,
iam filiae Hierusalcm sup-
plicando quaerant dilectum, quem confitendo secundum
symboli fidem dictavit, ut et ipsa cum eius formam re-
colet exponendo
,
amplius in eius desiderio accenda-
tur, et doleat se tanto ac tali amatorc fraudatam. Quod
autem ait
,
adiuro vos filiae Hierusaicm
,
et non decla
rat per quod adiurentur
,
subauditur per quicquid in
tota anima
,
ct in tota virtute
,
et in toto diligunt cor-
de
,
eas esse adiuratas. Et ideo quasi conturbatae vim
sustinentes
,
respondent: dic , inquiunt, qualis cst qucm
quaeris
,
et invenire desideras
,
quia sic tcrribiiiter acl-
iurasti nos
;
per eum scilicet quo carius nihil habe-
mus
,
cui Abraham nec dulcc unicum pignus praepo-
suit
,
qui in decalogo iu toto corde
,
in tota anima
,
et
in tota virtute diligi iussus est.
Ad haec illa non solum potentiam, pulchritudinem,
vel proceritatem dilecti
,
sed ctiara omnia liuiament^
V.
10,
membrorum eiu3 describit dicendo : dilectus meus can^
didus et ruhicuudus
,
elecLus cx milihus, Candidus
quia
IN CANTIC. LIB. VIII.
49
luK mundi cst
,
quia sol iustitiae est illuminanj omnci
hominem
vcnientem
in hunc raundum,
secundum
lohan-
nem
evangelistam,
vel praeconia prophetarum.
Rubicun-
dus
,
quia carnco indumento de IMaria virginc
abstraclo
vcstitus ,
ambulatnrus erat in terris
, miraculum
etiam
angchs prachiturus
,
lovando in caelos
, interrogantibus
oro Isaiae prophctac : quare rubicundum
est indumen-
tum tuum ? Quod maximc ictu lanceae
rubricandum
portendcbalur. Klcctus vero ex milibus, eo quod a lapsu
primi horainis usque ad virginis partum
,
unus ex mili-
bus invenlus de stirpc Adae, qui electus a Deo mittere-
lur ad bellum contra hostem diabolum
,
ne iustitia tur-
barclur
,
pcr quem unum hominem
redimerentur
milia
mihum filiorum Adam. De quo praedixit
David : frater
non redimcret
,
rcd.imerct homo ? In cuius
electionem
nulla etiam pars membrorura laude careret , nec alicu-
ius sensus motusque obnoxii tenerentur
peccato
;
sed
diversa membra diversis actionibus sanctis,
magnis lau-
dibus
,
variisque virtutibus
splendescunt
,
qui pro im-
mensa clemcntia
,
quicquid validum
,
quicquid pul-
chrum, quicquid pretiosum inter spolia, quae de manu
tyranni diaboli tulit
,
idest crcdentium
multitudinera
,
sive in apostolis se in orani sanctorura vel martyrum
turba totum glorificandura ad necem inimici suo imraa-
culato corpori sociavit
;
quos pro diversis
charismatum
donis Spiritus sancti
,
diversis membris
,
scquentibus
versiculis aptasse monslratur cum ait : caput eius au-
y j,
rum optimum; comae eius sicul elafae pahnarum nigrae nua-
si corvi.
In
capite fulgorem dcitatis signavit
,
quo pretiosius
animae
nihil debeat esse, eo quod caput Chrjsti assum-
pti
hominis
,
secundum apostolum Paulum
,
Deus esse
d
50
A P P O N [ I
proljatur
,
ct quonlam amantlus sit prac omnibus quae
excogitari possunt solus Dcus in toto corde
,
in tota
anima, et in tota virtutc, sicut caput prac ccteris mcm-
bris diligitur
;
ct vclut aurum oljrizum a cupidis rcgi-
bus amari probatur
,
qui pro eius amore morlibus sc
et acerrimis bellis committcrc non pertimcscunt, quod
quantumcuraquc in subtiiitatis laminam fucrit produ-
otum
,
splendidius rcdditur
,
ct ductilitatc sua scmpcr
crescit in maius
,
et ncc augmentum nec detrimentum
pondcris sentit ; ita ct dcitatis potentia quanto amplius
de eius volucris scrutari maiestatc, tanto immensius pe-
lagus dilatatur
;
et qucmadmodum auri materia quo-
cumque duxeris sua molillia sequltur, ita maiestatis im-
mutabilis bonitas, quantumcumque ab implis innumera-
bibbus irritctur [a) peccatis, a sua non frangitur irasccn-
do bonitate; sed patientiac suae longanimitate usquc ad
diem iudicii conversioncm eorum potius quam poenam
expectat. Caput ergo Domini nostri aurum optimum
dixit, eo quod Deus pater caput Cbristi, lux dicitur, vel
splendor ; sive quod splendor crcdentibus in se fulgo-
rera aeternae vitae don[.bit, ipso dicente in evangelio :
iusti fulgebunt sicut sol in regno patris mei.
Comae eius siciit elatae palmarum. In comis scilicct
virtutes caelorum throni
,
dominationesquc monstran-
tur; quia ut retro dictum est, sicut caput decorum cfii-
ciunt comae, ita praedictae virtutes
,
ornamentum sunt
terribilitatis et potentiae ac raaicstatis. Eiatae vero sicut
palmarum comac quod dixit
,
docuit praedicta
mlniste-
lia nunquam inclinari a sua potcntla suoque officio
,
scd scmpcr sublimia permancrc
,
sicut pahiiarum comac
scmpcr vlroris virtutc lendcntcs in sublinic clatac sunt,
{a) Siimin. inale irridctur.
riV GANTIC. LIB. VIII.
51
ct
nuniquani
marcoris infirmltalc mutantur. Kt sicut ca-
put
contincrc ct portarc comas probatur
,
ila ct Deus
qui caput
cst omnium, secundum apostolum, omnia por-
Inrc
vcrbo
virtutis suac docctur. Nigras aulcm quasi
corvi
diccndo ,
latibulum sccrctorum mystcriorum
,
ct
magnis(a) obsourilatihus angcloruhi ministcria obtecta
,
per quos iusta cxcrccntur iudicia demonslravit
,
ut ait
proplicta David : nubcs ct caligo in circuilu eius
;
et
posuit tcncl)ras latlbulum suuin
;
et iudioia Dci abyssus
raulta.
Nlgrcsccntc crgo mysterio Icgls dlvinae hls qui ocu-
los cordis caccos habcnt, ncc yldcnt per angclorum mi-
nisterla , honorarc amicos Dci
,
ct cruclarc inimicos.
Nigrac sunt comae eius quasi corvi
,
sicut dc Aegyptiis
scriptura testatur: mislt in cos, inqiiit, iram indignationls
suae, immissionem pcr angelos malos. Non quia mall
natura sint
,
qui Dei implent voluntatcm, sed quod il-
lis mali et tcncbrosi videntur
,
qul dlgni sunt poena.
Unum cnim atque idcm ministerium angelorum im-
pleri cognoscitur in eis qui vindicantur
,
et in eis
,
qui exsolvunt vindictam. Illis, qui vindictam conscquun-
tur per angelos, comae palmarum sunt. Illis vero
,
in
quibus vindicatur, propter terribilitatcm pocnarum,
ni-
grac sunt quasi corvi. Sic factum in Aegypto
,
cxo-
di lectio refert
;
dum Aegyptiis tenebrarum
planctu
in primogcnitorum percussione vcl in slngulis
plagis
nigrescerct dics
;
fihls Israel clatarum
palmarum vi-
cc candescens
,
gaudia resonahat; secundum
quod ait
Sophonias propheta
,
dicm iudicii iustis nimio
cando-
re fulgere
,
impiis autcm magnis tcncbris
nigrcsccrc
(rt)
Summ. magis.
52
A P P O N I I
diccnclo: ut quid, impil
,
spcctaic dicm Domini ? Dics
enim tubae
,
et ululalus
,
dics tiibulationis
,
et mise-
riae
,
dies nebulae
,
et caliginis
,
dies turblnis
, ct te-
nebrarum dies illa.
^-
'2,
Ocull eius sicut colwnhae super rivos acjuarum^ quae lo-
iae sunt lacte
,
et resident iuxla Jluenia plenissiina.
Oculi totius corporis duccs sunt, sine quiljus omnis
pulcbritudo corporis obscuratur, secundum ipsius domi-
ni nostri Christi sententiam dicentis : Jucerna corporis
tui est oculus tuus. Quibus intcr omnia mcmbra
,
ni-
bil in corpore carius. Quos congrue opinor ortbodo-
xos divinae legis soli Deo adhaerentes ad scrutanda ar-
cana testimonia eius viros intellegi
,
beato ooncurren-
tes lohanni eTangelistac
,
qui sedulo sludio
,
ea quac
aiiis sanctis clausa a saeculis fuerant
,
prior de Cliri-
sti pectore animarum lumen altractum ostendit dicen-
do : in principio erat verbum
,
et verbum caro factum
est
,
et habitavit in nobis. Et crat lux vera illuminans
omnem hominem vcnicntem in mundum
,
et omnia per
ipsum facta sunt.
Hi ergo tales viri
,
exponendo legem divinara recte
docendo
,
ostendunt simplicioribus et minus intclle-
gentibus animabus imminere occultas et subreplivas
insidias daemonum
,
et semper intendentes propheta-
rum
,
patriarcharum
,
vel apostolorum dicta
;
qui ri-
vuli
,
vel flumina aut fontes intelleguntur
,
per quo-
rum dicta volitantes
,
pervcniunt ad plcnissima evan-
geliorum ^ienta
;
ubi meditando residentcs
,
a tergo
hostis venientis ante se proximantem umbram acumi-
ne cordis intendunt. Stcut naturae columbarum a phi-
siologis esse narrantur, quae bibcntes in aqua, ac si in
speculo ante se de longe vident post tergum adrersarium
IN
cATTTFc. Lrt. virr.
53
vonlcntcni
accipitrem ;
ita et hi qui non divitiis
,
non
lionoribus
sacculi ,
non tlcsideriis illecebrarum rcrum
insident ;
sed
mcnle et corporo supcr rivulos aquarum
,
qui sunt
libri
patrinrcharum
et prophctarum iugiter vo-
litant
meditando
;
quousquc dc
allitudinc scnsuum rlru-
lorum arcana iuxta
fluenta plcnissima evangeliorura in-
tellcgcndo
,
perveniant ad residendum
iuxta aquae flu-
cnta, ah omni peccati nigr-cdine ,
lon^a purgatione om-
nium vitioi'um, loti lactc doctrinac caelestis,
iugiter resi-
dendo
,
accinitris diaboli dc longe post se
venientis
ante
se umbram per cogitationcs sinisfras
prospiciunt.
Quem
cum per umbram de longe
praeyiderint
venientem
,
de
terrenis aclibus sollicita mentc ad astra dirigunt
suac
voluntatis alas. Totus eniin in caelo est
,
qui nihil desi-
derat possidere in terra
;
nec dignatur sedem collocare
in terris
,
et morlalibus magnus videri. Qui in tara glo-
rioso capite coUocatus oculus meruit esse
,
et in cando-
rem iuslitiac, in quo creatus est,per lavacrum baptismatis
semel reduetus; nunquam ulterius iam vitiorum (a) sordi-
l)us infnscatur, nec doctrinae Christi in se per eius hu-
militatis exempla collatae
,
vel effuso pro se sanguini
existit ingratus. Nam sicut ex sanguine lac effectum
ubera replet
,
parvulis alimonia
ministrando, ita sacra-
tissimus sanguis Christi in animarum salutera convcr-
sus
,
et vitam tribuit
sempiternam ,
et angelorum splen-
dorem candidissimum refert
animabus,
quae societatem
Spiritus sancti promeritae ,
unus
cum Deo spiritus ef-
ficiuntur
,
sicut ille qui eum in specie colurabae super
se venientem in lordane suscepit.
Genae illius sicut areolae
aromatum
consitae
a pigmen-
tariis. In singulis isitur laudibus
membrorum dilecti
(rt) Summ. mendose ambitionum.
54
i p p o N 1
1
Chrisll
,
singulae cliaiisinalum tlonationes monslrantur;
quatinus non doleat se unusqulsque omnes minime pos-"
sidcre
,
dummodo unam quamlibct gratiam possidendo
,
in corpore Chrisli meml)rum esse mcreatur
;
ne cu-
pidus plures sectando
,
unam quam potuit perfccte pos-
sidere amittat. In genarum ergo pulchritudlnc inta-
ctus rutilat sanguis
,
qui conscientiae intrinsecus crea-
tori integritatem servando
,
et foris hominibus pingen-
do exemplo, facleni Christi decorat. Multum enim con-
ferunt ad Christl decorem membra
,
quae in se fidei
et pudicitiae integritatem studiose conscrvant , quae sl-
mul cum his veritatis, bonitatis
,
mansuetudlnis
,
pa-
tientiae
,
tranquillitatis
,
bcnignitatis
,
suavissimi odoris
inviolata plgmenta intra vascubam cordis sui illaesa con-
tinent. Hae sunt procul dubio genae speciosae
,
quae
areolis aromatum a plgmentariis apostolicis consitis com-
parantur. Haec enim omnia ita in unum Deum creden-
do servata ,
areolam aromatum cfficiunt conservantem.
In quo slt delectatio mullitudinis pacis
,
slcut ex mul-
tls plgmentis suavlssimi odoris redactls in pulvcreni
,
uno yasculo colllgunlur mlsccynda. Oui slmilis cribro
cst cum quo frumenta in area a palels expurgantur.
Consltae, idest commixtae a pigmcntarlis quod ait, apo-
stolorum labore
,
et arte doctrinae intellegi voluit ad
hanc gloriam huiusmodi animas subbmatas
,
ut faclem
Christi dignae sint decorare
,
et delectabilem odorem
suo reddere creatori.
Lahia eius^ lilia clislillantia mjrrham primam. In labiis
illi videntur intellegi qui vices Christi agunt in terris,
qulbus llgandi et solvendi tradita est potestas : qui
ore Christi prolata iussione
,
iuste peccantes alligant
condempnando, et iuste paenltentes reconcibando , con-
IN CANTIG- LIB. VIII.
55
tlcmpnatlonis
vinculo
solvunt
;
qui sine pcrsonarum
acccptionc
omnirnrla vcritate suljnixum profcrunt ver-
bum .
Qui
practcr lilii candorem iustitlae
, et casta
cloqula,
niliil in convcrsatione demonstrant
,
nihil prae-
ter sanam
doctrinam
,
et ca quac ad Del respiclunt lau-
dcm, ex suo profcrunt ore; qui sapientibus
,
quasi lilio-
rum odor
,
indefessam dclectationcm
,
et animae medi-
cinam ministrant, insipientibus aulem velut myrrha ama-
ra sentiuntur. Sed cum eius suco ab insipientiae fuerint
intirmitate curati
,
laudant admirantes et ipsi tantae me-
dieinae de liliis myrrham manasse
,
quae viventia cor-
pora doloribus intrinsccus sanat , et mortua a corruptio-
ne vermium illaesa conservat. Ita et memorata doctrina,
et In praesentl saeculo ab illecebrosis languoribus obslta
curat, separat, et prolongat, sanitatem animae conferen-
do
,
et In futuro ludicio a verme poenarum conservat.
Manus eius tornatiles, aureae, plenae hjacinthis, Msinus
^- '4-
Christl illos opinor Intellegi
,
quibus potestas eiciendo-
rum spirituum Immundorum indulta est. Qui fulgorem
purae conscientiae mentis Deo (a)
,
et In conversatione
hominibus
,
torno praeceptl tam limpldatl resplendent,
ut nullus in els pallor sinistrae conscientlae resideat
,
qul diabolo in pervasis corporibus tribuat potestatem.
In raanibus enim opera virtutum
,
quae diaboll vlres
enervat Intellegitur, per quam ellsus dimitllt anlmas vel
corpora , super quae ut leo praedam incubans
obtinebat.
Per
quosfit
habitaeulum Splrltul sancto, In quibus cor-
porlbus slbl domicilium fecerat inimicus. Per quos quasi
per manus sanitates dlversarum
Infirmitatum:
Chrlstus
operarl probatur. Nam sicut inimicus sua
membra fece
rat irapios mundana persuadendo
,
ita et
Chrislus sua
(a) In summ. deest Z>eo.
56
A p p o > r I
ttiemljra reclt iiistos verltatem clocentlo
;
pro quibuf pe-
tit patrem dicendo : volo ut sicut ego et tu unum su-
mus
,
ita et isti in nohis unum sint
;
quos pro diversis
virtutibus vel possibililntibus diversis, sponsae eius com
parat membris. Crcdo simul et illos intellegi manus
,
qui longanimitatis robore semper consistunt
,
et pervi-
gili cura de saxosis mentibus gemmeas animas per mo-
raenta excludunt. Quas velut hyacintbinas gemmas per
eos plenis manibus Christus cotidie cum magno gaudio
offert patri. Qualis erat illa manus quae dicebat de aliis
manibus: amplius illis, inqult, omnibus laboravi. Qui ul
ostenderet sicut manus sine corpore , ita nihil posse fieri
bonum sine Chrislo : non ego solus ait
,
sed gratia Dei
mecum.
Haec ergo talls aninia digna est quadriforma lau-
de extolli
,
ut et manus Christi intellegatur
,
et au-
rea manus
,
et torno examinationis praecepti decorata
manus, et plena pretiosis hyacinthinis gemmis. Manus
,
quae usemper mortificationem Christi {a)n circumferendo,
plena est gemmis; et suo sermone, et vitae exemplo lucri-
factas animas de lapideis nationum montibus praeparat
Christo
,
offerendas patri Deo ad caelorum ornatum
,
co
quod hyacinthus praeparans interpretetur. Hae sunt uti-
que praeparationis gemmae, quibus gloriosae manus ple-
nae laudantur
;
quae in corpore positae exhortatione
sua praemiserunt ad caelorum thesauros
,
sacpe dictas
pretiosissimas gemmas
;
et post exitum corporis usque
ad diem iudicii, scriptis suis cotidie praeparare non ces-
sant. Nam quomodo eorum qui contra auctorera vilae
scripserunt blasphemias, raagicarum artium inventores,'
ante se praeraiserunt deceptorum animas
,
quas gehcn-
{)
Desunt VKrba baec mendost in summ.
IN CANTIC. LIB. VIII. 5
^
nae pabuluni
praeparaverunt
,
et post se oolidie attra-
hunt
praeparatores suis tormentosis scriplis
;
de quibus
ipse
Paulus
ait : sunt quorumdam hominum peccata
praecedeniia ad iudicium
,
quaedam autem subsequun-
iur
;
similiter vero et facta bona
;
ita et eorum opcra
qui manus Christi intelleguntur
,
et vivi et mortui
,
per
supradictas animas Dco patri offerendas Christo cotidie
praeparare noscuntur.
Venter eius ehurneus distincius sapphiris. Venter con-
ceptaculum escae est, ubi totius corporis substantia con-
gregatur. Ebur ossa sunt prctiosa elephantina paene ra-
tionabilis bestiae. Sapphirus gemma regalis est
,
cuius
nomen interpretatur speciosus
,
sive egreglus
,
in quo
illi intelleguntur
,
qui licet alios docere suo sermone
non sludeant
,
cibum tamen animarum Spiritum san-
clum vitam confercntem
,
quem suscipiunt renascendo
per sanctam conversationem iugiter intra se pacis silen-
tio clausum conservant
,
quorum vox est per Isaiam
prophetam : a timore tuo Domine in ventrem concepi-
mus spiritum salutis tuae. In quibus ita residere serrao
Dei vel Spiritus sanctus delectatur
,
sicut consules ia
throno eburneo. In quibus dum secretas animarum di-
vitias reconditas per aenigmata ostendisset, nec marlyrii
gloriam silentio praeteriit eboris in eis decorem, fortitu-
dinem, et imputribilitatem demonstrando. Ipsi sunt enim
pretiosa et imputribilia ossa
,
quae numquam contrita
in favillam oblivionis convertuntur. Sicut de impiorum
memoria propheta testatur dicendo
,
periit memoria eo-
rum cum sonitu
,
sed illaesa in perpetuum permanent ad
bonorum memoriam
;
de quibus propheta te&tatur : Do-
minus
custodit omnia ossa eorum
,
unum eis non con-^
teretur. Qui super oranem gloriam retrodictam dislincti,
58
A P r O 7f I I
iclest picturati gcmmis
,
inlegritalis sapphiro praedi-
cantur : qualls illa niullitudo sacrato numero distincta
,
beato lolianni ostcnsa in monte Sion ,
cum agno ambu-
Jans centum quadraginta et quattuor mllia signatorum.
Sicul tamen ipsum libellum recipere placet
,
quo-
rum opinor cum signo fidei hoc esse maxlmum ac lau-
dabile slgnum
,
ut angelicum signum integritatis, quoJ
detullt nasccndo in mundum, intactum reportet egre-
dicndo de mundo
;
qui inter ceteras sanctimoniales lau-
dcs
,
matcria vlrginitatls
,
cbore et sapphlro veritatis
,
constructa in cls speciosa egregiaque sedes Spiritui san-
cto laudantur dicendo: hi sunt qul venerunt de tribula-
tione magna
,
et laverunt stolas suas
,
et candldas eas
fecerunt In sanguine agni
,
ct cum muileribus non sunt
polluti
,
vlrgincs permancntes
,
et in ore eorum non est
inventum mendacium
,
nec dolus. Ecce speciosus vcn-
ter integritatis veritaiis incorruptae
,
et in martyrii glo-
ria regalibus gemmls distinctus
;
dlgni namque qui egre-
gius eburncusque castimoniae gemmis dlstlnctus specio-
si formae pro fdiis hominum ventcr intellegantur
,
qui
in se cx omni parte gloriosam ostendunt, veramque
imaglnem creatoris. De quibus, et procul dubio dicitur,
quod ipse commcmorat Christus: beati ventres, qui non
non genuerunt. A quibus utique nunquam non peregri-
natus est sanguis
,
sed occultus in suis sedibus usque
ad corporis finem rescdlt. Dignae igitur anlmae quae tri-
formi laude cxtolli mercantur
,
quae non ostentationis
scientiae studio
,
scd obstaculum peccato ponendo, the-
saurus factae sunt dlvinorum eloquiorum
,
ventcr Chri-
sti eburneus
,
tolcrando scilicet pro iustitla durissimas
passioncs
,
eburneus venter effectae
,
et in sapphiris
speciosis egrcgiisque pracdictis castimoniae gemmis di-
stinctus.
I\ CAWTIC. LT?.. VTIT.
50
Criwa
iUius coliuunac niainiuicae^
qnae
funclatae v-
i5.
sunt suver
hases
aureas.QjWxvdi igitur tanti corporis illi
inilii
videntur iiitellegi, qui se
liumiliando lantae elli-
ciuntur
fortitudinis, ut omnia membra capitis
,
totum-
qiie corpus ecclesiae subvehantsicut ipsius vox per pro-
pbetam praedixit: super quem requiescam ? nisi supcr
humilem
,
vel mansuctum,et quietum
,
el trementcni
scrmones meos? Qui veram perfectamquepbilosopbiam
Gbristi inconcusse obtinere noscuntur. Qui tempestate
daemouum per quambbet tribulalionem non incurvan-
lur, quos a caritatc Dci neque fames ncque gladius ne-
que ullum pericuUim scparat. Nam sicut crura
,
si sa-
nissima fucrint, tctum pondus corporis portant; ita sa-
pientes gravissimi et vere pbilosopbi viri , sua modera-
tione patientiae varias ecclesiae impugnationes suppor-
lant , et suo exemplo infirmiores ctiam titubantes
,
et
in periculis lapsos, incbnatos superbos de praecipitio
mortis revocant, et supur bumibtatis basem slabibunt
et confirmant.
Illa ergo crura laudanlur, quae cobminarum robur,
et marmorum decorem, et ilbus pctrae in se imitatio-
nis simibtudiucm conlinent, de qua dixit apostobis
Paulus fibos Israbel in dcserto potatos, sicut ait : bi-
Lebant de sequenli eos petra
,
petra autem erat Gbri-
slus. Quae babentinvisceratam ibrtitudinempatientiae,
veritatis
,
contemptum rerum praesentium
,
et cetcra
quae rebicebant in Gbristo , cuius fortitudinem ipse
nialleus principis mundi miratur interfector PiLatus.
Quae tamen columnae , ut nobis a viris antiquissimis
ct perfectis discendi quae bona sunt aditus panderetur,
super bases aureas fundatae laudantur. Dc quibus ba-
sibus opinor esse , Abel , Setb , Enos 5 jN oc ,
Abrabam
,
l
60
APPOKII
Isaac, lacob, losepli , lob
,
rieliam , Ilelisaeum, Danilie-
lem , eorumque consimiles, qiii veve per bonum natu-
rae aureae
,
per bumilitatis planitiem
,
et stabibtatem
mentis bases intelleguntur
;
quae nulla vioienta manu
de sua
quadrata fidei intentione potuerunt moveri , sed
perstiterunt
in suo vestiglo sanctitatis , unum verum
Deum
colendo,
sicut fncrant ab artiiice Deo ad exem-
plum omnium
gentium collocatae,ul super earum exem-
plum ctiam
praedictae cobimnae marmoreae fundaren-
tur.
Quae ideo aureae
,
quoniam patlentia in eis
,
quac
toto mundo refulsit, laudatur. Ideo aureae quia
,
sicut
aurum de squalido luto
,
pretiosa materia inter impias
nationes emicuisse probantur. Ideo aureac quoniam si
quid de istius turbulentis saecuii pallore infuscalione-
que peccati contraxerant , camlno tribulationis deco-
ctum est et colatura. In quarum animarum fide fundali
quique fortissimi viri sunt
,
qui crura speciosi corpo-
ris Gbristi , et columnae fortissimae demonstrantur.
Species eius nt libaiii
,
elecUis iit ceclvi. Libanum
iam saepe
diximus odoris incensum , altaris limpidissi-
mum tbus. In quo macula nulla est interpretari
,
quod
a sumino pontitice super bostiam pro peccato oblatam,
ot bolocaustum
idest totum combustum, quod peculia-
re Deo crat
saarificium iabebatur imponi. Quae duo bo-
stiae velut peculiare sacnficium intelleguntur Deo. De
ea igitur quae pro peccato offerebatur^summis pontifi-
cibus
masculini sexus
edendi copia est permissa. De il-
]a vero, quae bolocaustum appellatur , nulli contingere
indub'etur.
Quae utique cougrue in specie Verbi carne-
facti
referenda
intellegnntur.Alterum quod pro peccatis
bumanae
naturae a principibus sacerdotum super altare
crucis,
licetncscienLibus,utlibanus odor suavitatis iui-
ly CANTIC. LIB. VIII.
61
ponllur. Qiiae
Iiosllae sacerdotlljus per sacrum lavacrum
eiteclis
,
qui nihll iu se femlneae
conversationls
,
sed
totum
mascullnum
constrictumque contlnent in
mentc
,
iubentur
edere in eius corporis sacramento. Alterum
vcro,
quod
singularls hostia suavltatls Deo patri effectum cst.
Est ergo species sicut lihani
,
nihil de contagione
peccati, convcrsando inter implos et pcccatores, contra-
licndo. Culus opera nlhil quod caelorum virtutibus di-
splicerct , sed omnis actus eius sacririclum omnipotenti
Deo patri acceptabile portcndebat. Sicut species iibani
quac thus inlerpretatur soli Dco, ut saepe dlctum est, in
odorem suavitatis inccnsum poncbatur
,
de qua opera
praedicit propheta : speciosus forma prae filiis homi-
num
,
diffusa est gralia in labils tuls. Et alius prophe-
ta sic ait ; obstupuerunt super eum muUi
,
sic gloriosus
crat aspectus eius inter fiiios hominum ! Quae specici
utique ad opera respicit sancta
,
quae decorum vel spc-
ciosum in conspectu Dei reddunt amplectentem sc .
Quod autem ait electus ut cedri
,
immobilem patientiam
vel humilltatem eius
,
pcr quam dolus non est in ore
eius inventus praedici videtur
;
per quam eum exalta-
tum inter ouincs sanctos consortesque eius vel electos
cedros
,
reges
,
prophetas vel apostolos demonstrat
.
Coniirmante de eo magistro gentium Paulo : humiliavit
se
,
inquit
,
factus oboediens usque ad mortem crucis.
Propter quod Deus illum exaltavit
,
ct donavit iili no-
men
,
quod est super orane nomcn ; ut in nomine lesu
omne genu flectatur
,
caelestium
,
tcneslrium
,
et infer-
norum. Quae electio non ad ver!)um slngulare patris
,
sed ad omnem electum ex millbus assumptum de mul-
titudine
,
convenire probalur. Qui inter omnes homines
solus elcctus
invcntus est plcaus veritate. In quo pater
riet
(32
A P P O N I I
mendacii nihil rcperirct suum tcmptando
;
qui inler
omnes iustos fortissimus proeliator
,
qui aculeum raor-
tis confringeret solus electus est. Cuius victoriae exalta-
tio
,
ut ccdri inter myrices
,
caclorum virtutibus singu-
lare miraculum praebuisse raonstratur, Porro autem
electio eius ideo cedris est comparata
,
quia cotidie in
augmentum corporis sui
,
quod est ecclesia , crescit ; si-
cut cedri arbores semper crescere augmentarique dicun-
coA.Jlo-
ly^,
.
^^ ^ji. pi-opheta
,
iustus ut palma florebit *,
ct sicut
cedrus
,
quaa est in Libano raultiplicabitur.
V. i6. Guliur illius suavissinium
,
et iotus desiderabilis : ta-
lis est dilectus meus
,
et isie est amicus meus^fdiae Hieru-
salem. Guttur domini nostri Icsu Chrisli ilU mihi vi-
dentur intellegi
,
qui ab omni mundiali negocio se ita
prolongaverunt, veram philosophiam arripicntcs, ut non
opera hominum
,
non felicitates brevissimi temporis
,
non clades et miserias mortalium
,
non turpla verba
,
non impia lucra
,
non cachinnos risus stultiliae
,
simi-
les ardentium spinarum strepitlbus, sed semper melliflua
eloquia Dei eorum guttur meditando
,
suavissimum gut-
tur effccti sunt Christi. Qui nc daemonum guttur effi-
cerentur, malorum hominum acta loqucndo, rclictis ur-
bibus dcserta petentes ab hominum consortio migrave-
runt, prophctarum excmpla scquentes, Heliac, Helisaei,
et lohannis Baptistae
,
per solitudines ct speluncas pc-
trarum oberrantes
,
ne impiorum hominum errore parli-
ciparentur in urbibus. In quibus nullum officium huius
mundi voluptas
,
sed totum obtinet Christus. De qui-
bus non est dubium dixisse apostolum : nam qui Chri-
sti sunt, carnem suam crucifixcrunt cum vitiis et con-
cupiscentiis. Qui omnes actiones corporeas omittentes
,
solum se
,
indefessis laudibus creatoris instando die no-
Ilf CANTIG. t!B. VIII.
63
ctuque, siiavisslmum
guttur Cbristi praebuerunt.
Cum
enim niliil aliud
quam laudes hymnorum,
et exulta-
liones Dei eorum
resonant fauces
,
desiderabile
suavis-
simumque
angelis et liominibus totum in se Christi
corpus efficiunt: dum nibil in se triste, quod displiceat
maiestati, sed totum quod plenum sit gaudium
Deo
et angelis continent Nulla igitur causa facit amaros
et exosos bomines nisi lata possessio cum suis amatori-
bus peritura, et nulla alia causa facit suavissimos et
desiderabiles Deo et bominibus sanctis , nisi parva vel
contempta possessio mundi. Et ideo totum desiderabi-
le efficit corpus Gbristi, is qui guttur per fsupradicta
efficitur; dum vident bomines opera eius bona, et glo-
rificant patrem Deum, quia totum se omnifarie
suavis-
simum reddidit omnia contempnendo.
Exposuit ergo interrogata a filiabus Hierusalem pae-
nitentis persona per singula membra pulcbritudinem
Cbristi ; caput eius ad deitatis fulgorem referens , et ce-
tera membra ad electorum apostolorum gloriam: coru-
scantenij per quod edocetur, ut si quando anima' quo-
libet errore vel delicto decepta fuerit, et veniam pecca-
torum cupierit proraereri , verum Deum verumque ho-
minem in Gbristo creditura est confitendo; et omnem
hominem qui secundum magistri Pauli sententiam
Cbristum induit , et renascendo os de ossibus
,
et caro
de carne, et membrum de membris eius effectus est^
tamquam se diligere
,
e: immaculatum fieri desiderare,
optare,
et credere edacetur , sicut supradicta singula
membra Cbristi diversis laudibus extollit, et diversis
pretiosis
materiis comparavit. Nam si quis diligere se
profitetur GbristumyCt pi^aedicta non diligit raembra,
mcndax est, Quis enim unquam quolibet amore diiigit
Oj
ll];A.P-PQNI-r
(juemplam ,et aliquniu partem corporis cius vult depe"
rire? Aut non eum niagls omuibus liuiameiitis mem-
Lrorum vult sanissimum et decorum seraper durare
?
Illud vero quod dicit supradictapersona:talis est di-
lectus meus, et iste est amicus meus tiliae Ilierusalen:^;
hoc vult inteilegi,quod ipse sit vere dilectus et amicus
Ghristi, per quem Gliristus dillgitur^ qui se per supra-
dictani pliilosopliiam contempnendo mundum cum
pompis suis suavissimum exliibuerit guttur eius. Ilic
est, inquit, dilectus meus pro mea dilectiouc mortuus,
v^rus bomo; et iste est amicus meus pro mea glorifica-
tione resurgendo a mortuis, verus Deus. Hunc utique
paenitentis persona ex dilecto dilectum suum diligendo
efFectum, et amissas amicitias eius
,
per lacriraas repa-
*
ita cod.
rasse testatur. Nam quae letali somuo expressa^^^et de-
liciis resoluta pulsantem audire contempnendo perdide-
rat , fatigata quaerendo per devia afflictionls itinera
,
inter lilia continentiae et castitatis pascentera invenit.
Primum enim cum interrogassent iiliae Ilicrusalem
^
quarum officium est pro paenitentibus supplicare
,
qua-
lisesset dilectus ex dilecto per olTensam promulgatus,
*
itaooil, u-t scirent, an domino Ghristo vero Deo, an alio
*
ali-
cni desideret suum nuntiari amoris languorem
,
eo
quod multis sint errantis animae adulteri vitiorum spiri-
tus, dilecti, vel amatores, quos nimio odio execrantur fi-
liae Hierusalem, idest sauctorum personae, eius illa per
singula membra pulcbritudinem exposuit paeuitendo.
Nunc autem intevrogant quo abiit, inquiunt, ^//ec^^^i'
Uius o piilchen^inia mulieruni^ Quo declinavit dilectus
tnus\ et quacrenius eum tecum ? Ne forte non credat
eam decruce in paradisum inducendo conritentem la-
trouem abisse
,
deinde in inferos
,
inferui carcere tru-
v r^.
IN CANTC. LIB VllU
55
sas anuuas rcdclcndo supcrius
declinasbc
,
scd (luasi
phantasma in aera lapsum ut asserit impius
iManichaeus.
Uhi vero agnoscunt confiteri vel credere cam haec, quae
evangcliorum nunc sermo tcstatur
,
et
pulcherrimam
appellant
,
et pariter se ad quaerendum
pergcrc
pol-
licentur
,
respondente ea : dilectus meus descendit
in Ca|. VI. i.
hortum suum ad areolaui aromatis
,
ut pascatur in hortis
et lilia colligat, Desccndit utique cum trophaeo
victoriae
de altitudinc crucis in hortum suum paradisum
,
qui
clausus fucrat por Adam
,
ut pascatiir ihidem
primum
iaetitiae fructum salutem confitcntis latronis
,
ubi areo-
la aromatis una confcssio fidei multa mcrita
animarum
multis tribulationibus acquisita
,
complccti
ostcnditur
;
quas de regione inferni ereptas aggregavit ab infcris rc-
surgendo. Quicumque enim sanctorum antc cius ad-
ventum extiterat, tribulationibus et aerumnis
subiacuis-
se leguntur, per quod laetitiae horti eorum animac sunt
effectae. De quibus nunc ait , ut pascatur in hortis
,
ct
lilia colligat
;
in quibus hortis eum pascentem invenit
,
utpote agnum
,
et multitudinis in unam fidem vel cari-
tatem glutinatae, oratico confcifssionis
animarum
,
ut
regem
,
delectari odore
;
inter quas animas
,
in
quibu*
hortis
,
pro cuius meritis
,
liliis comparatas
credo pro-
pter candorem castimoniae, elcgit nimiam
dclectationem
inesse manibus
,
quasi sponsus aggregat
conservandam.
De quibus hortis per Hieremiam praedixit
Splritus san^
ctus : erit
,
inquit
,
animarum eorum
,
idcst credentium
Deo caeli
,
sicut hortus irriguus. Et dc quibus liliis
item pronuntiatum est
,
talium animarum
gloriosara di-
lectionem per Isalam : eris
,
inquit
,
corona gloriac in
manu Domini. Et alius huic similitcr : anima mea in
manibus tuis scmper
,
et legem tnam non sum oblilus.
e
(}(5
A r r o N 1 I
UnJc crgo evklcnter doccmur
,
liorliim intcllcgl cli-
vcrsaruni
crcdentiuni Chrislo nationcs, quas sua doctri-
na per apostolos cxcoluissc monstratur
;
in qulbus hor-
tis animas lilia appellari opinor
,
(juac hoc in sc ma^
gno studio scrvant
,
quod contulil natura nasccndo
,
idest integritatem per quam ipse Christus apparuit mun-
do , quae simul humiJitatis ct fidci vel contemptuni
praesentium rerum in se oontinent suavitatis odorcm
;
quae Icgcra cius indcsinenter meditando nunquam obli-
viscuntur
;
quac eum imitantur in omnibus in quibus
conversatus est et docuit super terrara. Has pro liliis
in manibus gestat
;
intcr has absconsus latct aniraac
pcccatrici sive a fidei tramite declinanti. sive increduli-
tali iudaicae; inter quas eum invenit, eas imitando, anlma
paenltcntis
;
ibi eum talia diligendo reperit
;
ibi ei rc-
propillatus apparuit post olfensam; ibi eam iam dignam
suis alloquiis fecit
;
ibi eara reparata pristina pulchri-
tudlne
,
quara peccando aralserat
,
collaudat
;
ibi fiilae
Hierusalem caelestis
,
quae est mater sanctorum
,
qua-
rum est magna laetitia in conversione paenitentis
,
in-
vento coramuni gaudio perfruuntur
,
ut cuius foeditate
offensus
declinaverat
,
nunc eius pulchritudlnem admi-
retur dicendo : pulchra es
,
amica mea
,
suavis et clecora
sicut Hierusalem ,
terrihilis ut caslrorum acies ordinata,
Pulchritudo anlmae in lenitate morum
,
et suavitas
in raunditia cordis ostenditur
;
decor autem in amore
pacis raonstratur ,
eo quod Hicrusalem visio pacis in-
tcrpretatur.
Terribilitatem vero eius in veritatis et ca-
stimoniae tiducia docuit permanere
,
qula intactae veri-
tatis castimoniaeque
arrais accincta anlraa
,
non soluni
nihil raetult in procinotu (a) contra hostcs suos, sed eliam
[a) Siiimn. viliosc
praccinctu.
IN CINTIC. IIB. Vnu
6T
lcrribilitalom falsiloquis et incestoribus sua praesentia
iiicutere
comprobatur. Acies euim ordinata
est contra
diaboli
iacula> veritatis et castae conscientiae loricape-
ctus
armatum. Qaamvis igitur aliorum vitLorum anima
mole
prematnr, si supradictis annis fucrit communita,
iiuliius raortalis perfacile potentia deterretur. Quae cum
magna in omnibus sint, tamen in his quam maxime
,
qui ecclesiac praesunt, gloriosura obtinent locum; iu
quibus triformis castitatis vigor sanae fidei , recli iudi-
cii, et corporis pudicitia terribilitatem adversariis, si-
cut castrorum acies ordinata
,
ostendit..
^\ferte oculos tiios a me, (juia ipsi me a\>olare
fe- v. 4.
cerunt^ Sunt namque oculi nequissimi in anima erran-
te a notitia creatoris
,
qui perversitate doctrinae dia-
boli strambi efTecti lucem Ghristi non recte intenden-
do, totum corpus et animam tenebrosam eiliciunt.
De
quibus in evangelio dicitur: si oculus tuus nequam fue-
rit , totum corpus tuum tenebrosum erit. Quibus oculis
eum intendit pulsantem ianuam mentis suae, quando
ofFensus avolaverat ab ea; et incidit in latrones duni
quaerit eura, quos dixit custodes murorum. Sive er-
go localera credendo eum, opinetur esse aliquem lo-
cum quem Ghristus ignoret
, sive adimat ei incarna-
lionis mysterium, nequissimis oculis eura intendit,
sicut illi quos propheta detestatnr dicendo : pupillura
et viduara occiderunt , et advenas interfecerunt , et di-
xerunt , non videbit Dorainus
,
nec intelleget Deus la-
cob. Seu iudaicae plebis inducatur persona quae ad-
huc non credit Ghristura' in carnem venisse
,
et secun-
dum
Hieremiara prophetam Deum in terris visum ve-
nisse in
Ghristo
^
cum hominibus conversatum; mone-
tur utique
huiusaiodi persona post errorem facinorura
68
AP PO N II
reversa ad notitiam creatoris
,
ne
f^nm illis oculis in-
tendat, quibus eum solum hominem inter latrones pen-
dentem in cruce nequissimis oculis intenderant criide-
lissimi interfectores. Sed iilis se oculis intendi deside-
rat Ghristus
,
de quibus dixit apostolis : beati oculi qui
vident quae vos videtis
;
quibus utique extrinsecus ho-
mo videtur, iatrinsecus intellegitur Deus. Non igitur
personarum eum acceptio fecit avolare, sed animae
male vivendi voluptas. Ubi enim recte credendo , sim-
plicitatis obtutibus aspicit anima creatorem , simplici-
tatis columbarum eius oculi comparantur oculis. Et
non dicitur ei : averte oculos taos a me
,
quia ipsi
me avolare fecerunt ; sed dicitur : ostende mihi fa-
ciem tuam, quia decora est. In hac autem persona,
quae pulsanti non aperuerat, soli oculi qui aliquando
non recte videbant redemptionis humanae mjsterium,
iubentur averti. Alia vero membra in ea plebe, capllli,
dentes, et genae laudantur, hoc est illi qui per bona
opera decorant ecclesiam , sicut sequitur dicendo
*
Capilli tui siciit greges caprarum
,
quae apparue-
^'
runt de Galaad, Dcntes tui sicut greges oi^ium^ quae
ascenderunt de lavacro
,
omnes gemellisfoetihus
^
et
^*
sterilis non est in eis. Sicut cortex mali punici sic ge-
nae tuae
^^
absque occultis tuis. De his quidem mem-
bris iam retro
,
prout Dominus donavit, in alio di-
ximus libello. Sed ne in totum videamur praetermit-
tere praesentem locum , capilli huius plebis quae post
ofiensam ad dilecti sui gratiam per paenitentiam re-
vocata est , et post nuditaris foeditatem ad pristinam
pulchritudinem, illi intelleguntur in ea qui non sermo-
ne scientiae
,
non continentia ieiuniorum, non castitatis
gravitate commendanlur'^ propter quod caprarnm gre-
gibus lascivisjlevibusque auimalibus comparantur^ sed
IN CANTIC. LTB. VHr.
69
tjohi iii els crctlulltas rectae fidei et misoricordia (a) lustis
laboriljus
laudatur
,
eo quod ministris Dci impertiendo
solatia ,
ccclesiam Christi dccorare probantur
;
eo quod
non dicit eas
,
quihus cius capillos comparat
,
ascen-
disse de monte Galaad
,
sicut rctro in eo loco uhi de
ea plehe tractatur
,
quae non est ad vomitum reversa
peccati, sicut nunc de hac
,
de qua sermo est
,
in-
tellegitur factum
;
sed dicitur, capilli tui sicut grex ca-
prarum
,
quae apparuerunt non de monte
,
sed de Ga-
laad. Inler ascendere enim et apparere multum distat
;
nam secundum geometricae disciplinae formam vel nu-
raerum
,
ascen^io in tribus dividitur partihus
,
longo
lato et grosso
;
apparitio autem in duohus tantum lon-
go et iato
,
quae nimiae tenuitatis plusquam aranearura
tela attenuata monstratur. Unde ergo datur intellegi
,
iilos qui ascendentihus capris {h) comparantur de mon-
te Galaad esse
,
qui ah inferiore sensu carnali ad su-
periorem spirilalem
,
quasi retorti in plectam
,
velut ca-
pilli in capite sponsae ad Trinitatis notitiam et intelle-
genda spiritalia sacramenta suhlimantur
,
eo quod Ga-
laad aeervus transmigrationis vel testimonii interpreta^
tur. In his nempe talihus sedit acervus testimonii; in il-
lis vero
,
qui apparentihus de Galaad capris comparan-
tur , transmigratio testimonii
,
in quihus longitudo et
iatitudo
,
novi et veteris testamenti credulitas vix tenui-
ter apparet
;
quihus sufficit novum et vetus credere te-
stamentum, quod Christum promisit, et quod Christum
ostendit apparuisse in terris
;
qui etsi peritiam tantae
scientiae minime fuerint assecuti, quo unius deitatis po-
tentiam in trihus possint coaeternis approhare personis
,
sufficit fides.
()
Suram.
absurde mina. {b) In sumra. deest capris.
70
A I' P O N 1 I
Iii Jcntlhus vero hl dc plcbe iudalca qui luti sunt
sacro lavacro
,
et tonsa al cis est vetcris consuelutlo
peccandi in Chrislo
,
ct cx nigredine faclnorum can-
didi ride effecti laudari intelleguntur
;
qui ex luporuin
avida feritate humilitalem Chrlsti sequentes
,
mansue-
tis ovibus comparantur cum dicitur : dentcs tiii sicut gre-
ges ovium
,
quae ascendenmt de lavacro Qui propter acu-
men boni ingenii
,
et verbum Dei ruminando
,
et robur
tolerandi propter Christum iniurias, fortissimi dentes ec-
clesiae nuncupantur
,
propter innocentlam autem vel
patientiam ovibus similantur
;
de terrena vero et caeno
demersa consuetudlne vitae praesentis sive ad baptismi
gratiam
,
sive ad mehorem conversationem conversi
ascendere coUaudantur
;
qui mentis intrinsecus Deo
placitae
,
et corporis actionibus bono exemplo sanctlta-
tis, gemellos generant foetus. Ut apostolus virginem lau-
dat quae eorporis et spiritus sanctltate refulget, sicut in
praesenti nunc ait : omnes gemellos foetihus^ et slerilis non
est in eis. Illa procul dubio beata est aniraa in grege Chri-
sti
,
quae non inanibus verhls corrupta hominibus ge-
slit videri
,
sed fructus mentis sancto Spirllu seminan-
te generat Deo
;
in quibus omnibus bonis operIl)us il-
lud quam maxime crcdendo oonclpit, praedicando pari-
ter ab uno vero Deo omnium creatore novum et vetus
testamentum manasse.
In genarum autem pulchritudlne eos intellegere
possumus
5
qui lapsi post baptismum
,
luxuriae raa-
cuhs imaglnem in se foedaverant creatoris
;
mundati
vero lacrimarum lomento
,
per paenltentiam ad prlsti.-
nam pulchritudinem refi^rtnali
,
facieni ecclesiae pul-
cherrimam reddunt. Qui ideo cortici maii granati rom-
parantur
,
quo dehcata grana contecla scrvantur
,
et
IN CANTIC. LIR, VIII.
71
in miiltls mcdiclnac gcrlt medelani
;
quonlam lapsus
sai mctu vcl gcmitus vel caulclac cxcmplo
,
alios qui
iisperitatcin
pacnilcntiae laboremquc ignorant
,
conti-
ncnt a peccato
,
aliis autem iam aegrotos suo cxcmplo
mcdcntur huiusmodi. Absque occultis tuisquodait,
pulchriorem docuit castitatis cultorem in intrinsecis
mentis Deo decorcm gaudil praeparare
,
omnibus tur-
pissimis cogltationibus foris cxclusis
;
proptcr quod ho-
minibus conversationis suae angelicum speciosumquc
ponit exemplum. Illa enim quac occulta sunt homini-
bus bona, tam magna apud eum probantur
,
ut compa-
rationem excedant
;
et ipsa sunt soia quae solum habe-
re probantur laudatorem et iudicem Deum.
Hae ergo tales animae
,
quae per satisfactionem
ignorantiae
,
et innovationem vitae praeclarae
,
gena-
rum loco sanctae verecundlac rubore decorant ecclesiae
faciem
,
pro muro ostenduntur esse exemplo vitae illu-
stris aliis anlmabus delicatis
,
ct nullo tempestatis cri-
mine laesas
,
cortici mali granati eas assimilando
,
qui
ab iniuria laesionis suavissimos fructus occultant
;
qui
omncm austeritatem
,
quae etiam medicina est
,
osten-
tant
,
ne videantur ab hominibus gloriam consectari
;
et omnem suavissimum Deo sanctlmoniae fructum oc-
cultant
,
implentes illum psalmographi versiculum di-
cenlis : omnls gloria eius filiac regis ab intus
;
qui per
veram patientlam et firmissimam humilitatem et iusti-
tiam
,
pro fratribus morti subcumbere parati , veram in
se Christi imaginem expresserunt. In genarum enim
pulchritudine virginitatis pudicitiam
,
ut saepe dictum
est , intellegitur refulgere
;
quo bono nec ista expers est
plebs
,
quae per paenitentiam absconsum invenit Chri-
stum.
Huic utique pomo castimoniae assimilatur quod
Christus
,
qui arbori malo granato comparatur , nascen-
72
A P P O N 1 1
tlo |)er castam virginem gignit. Et quia per ipsum crea-
ta sunt omnia, non incongruum cst angclorum naturam
in corlice mali granati per acnigmata nominatam opina-
ri. Nam simile est quod ipse Christus huiusmotli promi-
sit
:
in resurrectione , inquit, non nuhunt nequc nuben-
tur
,
secl erunt sicut angeli in caclo.
Et quod praesenti versiculo ait : sicut cortex mali
punici genae tuae
;
quemadmodum enim ut saepe dixi-
mus fructus mali granati cortice continentur, ita animae
credentium Deo angelorum sanctorum custodia
,
qui
sunt yirtutes et potestales omnipotentis Dei
,
ah impu-
gnatione et insidiis daemonum velut clausae commu-
niuntur. Et ideo inveniahile erit iudiciura
,
quia doctri-
na salutis sicut aqua maris semper inundatus est mun-
dus
;
unde non defuerunt exempla bonorum
,
adiutoria
divina
,
et defensionis angelicae nobis etiam nescienti-
bus ingeruntur
;
et haec omnia creatoris largitas con-
fert, ne peccemus. Et quia persuadente diaholo labimur
in culpam
,
remedium paenitentiae praestitit post pec-
catum
;
quae qnantum valeat
,
licet in multis eviden-
tissime doceatur
,
tamen praesenti loco luce clarius de-
monstratur
,
ubi pulsanti
,
vocanti
,
trahcntique dum
non commodat voluntatem Spiritui sancto
,
declinavit
huiusmodl animam atque transivit contemptus
;
et sub-
ducta defensione
,
passus est eam percuti
,
vulnerari
,
itaque nudari
;
et tamen post satisfactionem
,
in earum
gloriam revocatur, quae imaculatae sunt velut columbae.
lusti enim vita beata est
,
sed occulta. Paenilentia au-
tem peccatoris diabolo luctum
,
et angelis sanctis ma-
gnum praeparat gaudium,- Christo domlno nostro sui ad-
iutorii dextram porrigente, cui est gloria in saecula sae-
cula saeculorum. Amen.
FINIT LIBER OCTAVUS.
IN CANTIC. LIB. IX.
73
INCIPIT LIBER NONUS.
s.
exaginta sunt reginae
,
et octoginta concuhinae
^
et aclw Cap.VI.7.
lescentularum non est numerus. Una est columha
mea
,
v. 8.
unica est mairis suae
,
electa est genetricis suae. Viderunt
eam Jillae ,
et heaiissimam praedicaverunt
\
reginae et con-
cuhinae
,
et laudaverunt eam,
Llcet omnls scriptnra divinitus spirata sacris my
steriis sit inyoluta
,
tamen praesens locus tanta nube
textus est
,
ut nisi ipse sermo Dei patris omnipotentis
,
qui haec scribenda dictavit
,
deprecatus adfuerit
,
et
ipse nobis illuminare dignetur
,
quod ipse sacramenti
callgine texit , hebes erit sensus noster et sermo. Obse-
cranda ergo est Christi redemptoris insuperabilis pie-
tas , ut nobls cllnguibus primo in loco aperire digne-
tur
,
quid sibi sexagenarius numerus ct octogenarius
vclit
; deinde quae sint reginae
,
quae concubinae
,
vel
quae slnt filiae
,
aut quae adulesccntulae
,
quae nume-
ro carent
, vel quis earum rex et dominus co^noscatur
,
nec non quae sit illa unica raatri et electa genetrici
suae tantis laudibus elevata. Vigilanter ergo intendat
diligens lector numeri rationem minime posse liquere
,
nisi eorum sententiis fuerit terminatum
,
qui omnia nu-
mero, pondere,et mensura constare, asserere sunt conati.
Non igltur videatur sanctae religioni contrarium
,
si
in
paucis praedictorum sequamur sententiam
,
qui a
creatore susceptam sapientiam
,
sibi et non donanti de-
putando
,
stulti sunt reputati
;
qui Dei providentla
,
si
qua
bona nobls dixerunt
,
et tamen
,
ut dictum est ab
antiquis
,
sibi vixerunt
;
in quibus si quippiam nostrae
religioni
aptura repperlatur
,
id iit aurum de luto colle
74
A P P N 1 I
ctum , velut pretloslsslraa gemma de stercore ad domi-
nlcum thesaurum rcportatur
,
inler quos geometrlca ct
arithmetlca vel dlalectlca ars cerlls in causis non est
ab ecclesla repudlanda
,
qulbus et obscura per numeri
ratlonem monstranlur
,
et occulta falsltas verislmllibus
declaratur. Nara prlmum iudicium Salomonis
,
ubi dua-
bus mullerlbus altercantibus
,
necato filio unius sine
teste
,
inlerltum minando viventl
,
repperit veritatem
;
et ubi loab maglster railltum Davld pro Absalon fillo
eius instruit raulierem
,
cuius sermonibus lacrimosis ad
pietatis indulgentlam inclinaretur David rex
;
et paene
omnes domini noslri Fesu Christi altercaliones cum lu-
daeis
,
dialecticae concluslones probantur
,
in ioco illo
quam maxime ubi de baptisrao lohannls
,
et de adultera
lapldanda
,
vel de censu Caesari reddendo interrogatur.
Disclpllna autem georaetrlcae et arithraetlcae artis raen-
sura et numero omnem creaturam docet constare
,
de
quibus quia omnls saplentia a domino Deo est, allquan-
ta videntur divlnls lltteris interserta
,
secundum illud
prophetae : verbura
,
quod raandavit in rallle generatio-
nes. Vei illud apostoli
,
quo adhortatur auditores suos
coraprehendere de mysterlo crucis
,
quae sit altitudo
,
longltudo, latltudo, et profundum. Et illud : habeo
,
in-
quit
,
qulnque verba
,
quae ioquar vobis in ecciesia.
Et raulta his slrailia invenluntur in iibris divinis
,
qui-
Idus per nuraerura declarantur mvsteria.
Sunt autem apud supradictos alii divisibiles nume-
ri ,"alii indivislbiles
,
alli inter multas divisiones secan-
tur
,
alii in unam. Ncc illud vacuum opinandum est
,
quod in aedlficatione arcae iubet Deus ad Noe nume-
ro vel mensura eius crescere constructuram. Similiter
in Hiezechiele prophcta ubl figuram constructionis Hie-
IN CAKTIC. LIB. IX.
75
rn.salom vcltempli iubetur cIescribere,nuraero acmen-
sura legimus
omnia,sicut in figura essepatrata; ct mul-
ta bis similia curiosus lectorinveniet in libris divinis.
Primum vero, ut dictum est, iudicium Salomonis, dum
adulescens adbuc rcgnare coepisset , de duobus mulie-
ribus altercanlibus de filio interfecto unius, dialecticae
argumentationis occulta veritas populis demonstratur.
Disciplina autemartis geometricae et aritbmeticae, alte-
ra numero,altera agit mensuris; et ita esse cognatae pro-
bantur,ut una sine altera stare non possit. Et haec men-
sura et numero omnc quod est, docent constare; et sunt
apud eos, ut dictum est,numeri diYisibiles,etindivisibi-
les.Sunt scilicet qui in duas partes secati aequas partes
ostenduut, ut II, IV, VI, vel VIII, XVI, XX, XXXX,
LX,LXXX. Indivisibiles vero sunt apud eos III^VsVII,
IX, vel omnes qui divisi iterum secati in partes separes
sunt. Et sunt certi numeri
,
qui unam divisionem reci-
piuiit
, ut sexagenarius. Sunt qui III, ut quadragena-
rius. Sunt qui VII, ut octogenarius.Sed longum est per
singulos currere; sufHciat autem bos numcros tangere,
qui in lioc cantico babentur in manibus
,
in quibus
Spiritus sanctus ore Salomonis mysteria signat.
Sexagenarius ergo, ut diximus, numerus apud eos
non recipit amplius quam unius divisionis; octogena-
rius vero VII. sectiones, ut deni octies demonstrentur;
milienarius autem numerus apud eos solidus indivi-
susque et imus subsistit, qui unius deitatis tenet figu-
ram, a quo sexagenarius numerus generatur, qui regi-
jiarum
nobilitatem ostendit. De quo duo indivisibiles
numeri
nascuntur
,
novi et veteris testamenti fjgurantes
imaginem,
in quibus cobaerentes animae in toto corde
rc^ginao
efHciuniur,in
quarum raedio rex Cbristus con-
V
76
APPONII
sistit. Et slcut ipse rex et dominus dlcitur a rcgondo
et dominando caelorum virtutibus
^
angelis, homini-
bus, vel omni creaturae, ita et perfectae animae, quae
in se veram iilam nobilitatem,in qua creatae sunt,ima-
ginis et similitudinis eius , reformaverint , reginae di-
cuntur vel coniuges, pro eo quod regnent vitiis, regnent
peccato
,
vel regendus eis populus Cbristo credentium
sit commissus in terris. Quae ita unus cum eo spiritus
fiunt, uteis dicatur: quicumque vos receperit, me re-
cipit; et qui vos spernit, me spernit; et quibus dimiseritis
peccata, dimissa erunt;et quorum retinueritis
,
retenta
erunt. Quae adbaerendo verbo Dei concipiunt , et pa-
riunt reges.De quibus ipse rex assumptus bomo ore Da-
vid praedixit ad patrem: narrabo nomen tuum fratribus
meis,in medio eccleslae laudabo te;idest in medio sa-
crato boc numero sexagenario reginarum; qui numerus
per patriarcbas et prophetas usque ad tricenanum iu
doctrina veteris testamenti pervenit , idest per legem
naturae ante diluvium
;
per circumcislonem et legem
mosaicam, quae promlsit regem salutis
,
qui ostensus in
novo testamento per baptismum
,
per paenitentiam, et
per martyrium, idest tricenarium numerum slgnatum;
quia hoc
,
quod figurabatur in veteri testamento per
prophetas
,
in novo oslensnm est per apostolos.
Nam sicut tricesimo anno secundura Lucam evan-
gelistam rex noster Ghristus ad fluvlum lordanem bap-
tizandus advenlt,et
apertisunt caell advenlenteSpIritu
sancto super eum, et voce paterna, quae suum fillum
verbum
firmavit, ostensus est mundo redemptor noster,
ita Hiezechlel
propheta eius portendens imaginem super
fluvium
Ghobar In terra Babylonis aetatls suae anno
tricesimo
,
prima mensis, idest martio, quarta decima
IX CANTir. Lin. |\.
77
(lie mensls
,
quod
apiul Haebrcvis est qiunta dcclma
luna
,
sicut
Christus passus csl
,
apparuissc sIM visio-
nem J)ci
,
ct caclos apertos pronuntiat, ct qualtuor ani-
malia
cffigle hominis
,
bonis
,
vituli
,
et aquilae
plena
ooulis
corporc toto
,
ct rotam in rota insertam
;
quam
visionem
procul dubio salutis nostrae mystcria
,
quae
celcbrata sunt per Christum in lordane
,
vel cclebran
-
tur cotidle novo in veteri testamento
,
et veteri in no-
vo
currcnte in modum rotarum
,
et quattuor animalia
m evangcliorum figura in omni corporis sui compa-
gc , animabus credentlum luminls sui visum ostcnden-
dentia
,
credimus
,
intellegimus
,
ct tenemus Christuin
in veritate per suum adventum in terram hanc confu-
sionis
,
quod est Babylonis
,
et extremae captivitatls
venisse
,
qui expugnato prlncipe aereae potestatis
,
li-
beratas de eius manlbus animas
,
amore imaginis suae
,
et ad neccm diaboli
,
reginas sibi et coniuges per pro-
fectum iustitiae facere est dignatus
,
illas dumtaxat
quae Trinitatls coaeternae fidcm veram
,
ita ut in veteri
ct novo tcstamento suscipiunt , immaculate custodiunt
;
quae propterea sacrato numero
,
qui unam reclpit di-
visionem, calculantur; quia semel divisae per unum in-
divisibilem Deum
,
mundi huius contagionibus ultra se
non reddunt tcrrenls operibus mortuis
,
ut iterum ne-
cesse habeant dividi vel secerni.
In quo sexagenarlo numero ita omnium perfecta-
rum animarum calculus designatur, sicut in multitudine
fidelium in toto mundo dispersa una ecclesia dicitur :
quarum amorc tanto flammatur sermo dlvinus
,
ut eas
ad sammum gradum honoris, summamque celsitudinem
pcrpetuae caritatis rcginas faccrct
,
suique regni con-
sortes. Nihil -enim ita Deo coniungit
,
nisi cum operibus
78
A P P O N I l
iustltiae ,
rcctc senticnJo dc Dco
,
slcuL ail iJein Salo-
mon : sentite de Deo iu bonitate, ct in slnnjlicitate cor-
dis
quacritc eum : ct nihil ita inimicum execrabilem-
que
constituit ,
nisi perversae sentiendo de Deo. Quae-
cumque crgo anima in omnibus Christi exercitata man-
datis vlxerit , et sic docuerit homines
,
haec secun-
dum
Christi sententiam magna vocabitur in regno cae-
lorum.
Et quae magrjae vocantur in rcgno caeh)rum
necesse
est ,
ut coniunctae magno regi Christo partici-
pes
rcgni eius reginae appellentur vel coniuges
,
de
quibus
intelleglmus in hoc carmine dictum sexaginta
siint
reginae.
Illae vero
,
quae non fecerint omnia prius Dei prae-
cepta ,
et sic docuerint alios homines rectam fidem te-
nentes
,
pro eo quod recte docent
,
vocabuntur quidem
in regni
consortium, sed quasi concubinae minimae vo-
cabuntur ,
de quibus ipse rex Christus evidonler perdo-
euit
dicendo : quicumque fecerit prius
,
el sic docuerit
homines
hic magnus vocabitur in regno caeiorum
;
et
quicumque non fecerit prius
,
et sic docuerit
,
minimus
Yocabitur in regno caelorum. Quem minimum gradum
in concubinarum
vocabulo vel nobiiitate signavit
,
ut
ait praesenti loco : octoginta sunt concubinae
,
et adule-
scentularum non est numerus. Qul octogenarius numerus
apud supradictos
arithmeticos divisiones rcccpit quat-
tuor
,
vel geometras qui mensuris agunt
,
divisioncs
recepit septem ,
ut octies dena membra designet. Divi-
ditur enira aequis partibus in XL, inde bis in XX,dein-
de secatur in denos., et remanet bis in XX
,
et semel
in denos
;
qucm denarium numcrum Indivisibilem po-
nunt
,
quia per duo iota in latino se invicem comple-
ctenles signatur per calculum , quem si dividere aequis
IN CANTrc. LIK, IX.
79
volucris partl!)us non quln([uc
,
sctl ununi contra vcri-
latcm numen ostcnclls, qui octogcnarius numcrus octies
in X. clivisus octo bcatituJlncs gcrmlnat
,
quac in Mat-
thaeo cvangclista dinumerantur
,
quae octo se])tiformem
Sj)iritum divisione Intcrsertum recipere comprobantur
,
dc quo bcatus Paulus ait : operatur haec omnia unus
atquc ideni Spiritus divisione donatlonum
;
idem autem
Deus dividcns sc unicuique
,
ut vult.
De quibus beatitudinibus
,
quaccumque anima avi-
dius quaerendo ampllus potuerlt possidere
,
ut omnes
dignae pro merltis , magna in regno caelorum vocabitur
vel rcgina. Quae autera unam aut aliquid parum adepta
fuerit
,
vocabitur et ipsa ut dlctum est, in regni consor-
tlum
;
sed minima a supra dictis concubinae vocabulo
vel dignltate, non tamen reginarum. De quibus oclo bea-
titudinibus
,
et septiformis Spiritus
,
qui super domi-
num Christum ab Isaia propheta requiescerc est prae-
dictus
,
el in omni baptizato
,
in hoc ipso Salomone in-
tcllegitur designari
,
ct hanc ipsam intellegentiam octo-
gcnarii numeri declarari
,
ubi ait : da partes octo
,
nec
non ct septem. Qui sunt concubinae per hoc
,
quod
credunt coaeternam Trinitatem
,
et de manu iniraici
sancto lavacro huraanum rcdimi genus
,
et septiformi
Spirltu signari
,
ut possit ad beatitudinem pervenire
,
in quo nos dixit signari apostolus Paulus
;
qui cohae-
rent doraino suo, et de verbo eius aliquando concipiunt
et pariunt filios per doctrinam
,
per hoc quod Chri-
stum induunt in sacrosancto baptismate
,
et oorpus eius
cl sanguinem suo corpori iungunt
,
sed aliquando ap-
propinquando servandoque praecepta eius
,
nonnun
quam
prolongando minirae servantes
,
concubinarum
vocabuio
,
ut anclliae et minimae appellantur. Nam si-
80
A P P O Pf I I
cut illae anlmae
,
quibus dicitur
,
scdeljitis et vos cuin
sedcrit filius hominis super sedem maiestatis suae, super
duodecim thronos
,
iudicanlcs duodecim tribus Irsael
;
quae utique secundum nobililatem magnos probantur
per doctrinam et vitae exemplura filios generare.
Adulescentularum autem carentiura numero, opinor
illarum induci personam aniraarum, quas imperitiae vcl
neglegentiae aetas de verbo Dei
,
licet ei iungantur per
baptismum, concipere prohibet; quae adhuc sub paeda-
gogorum et procuratorum, idest angelorum et doctorura,
cura vel arbitrio gubernantur, quousque rudimenta cre-
dulitatis infantiae neglegentiaeque iuventutis deferentes,
in mensuram fidei
,
in perfectionem aetatis plenitudinis
Christi pervcniant
;
quae dignae sint vel potissime se-
xagenario reginarura
,
aut octogenario concubinarum
calculo copulari
,
quas immatura aetas non sinit parere
filios per doctrinam et cxemplum
,
sicut reginae vcl
concubinae parere possunt. In quibus adulesccntibus ct
illas intellegi animas necesse est
,
quae dextram et sini-
stram ignorant
,
quales erant Ninevitae centura XX.
milia hominum lonae pracdicatione salvata
;
quae ani-
raae redemptionis mysterio sola credulitatis responsione
renascendo sacrantur
;
quae solo verbo sacerdotis
,
quo-
cumque ductae fuerint, secuntur; quibus magister gcn-
tium Paulus quasi infantibus et corporalem laetitiam
diligentibus
,
dicm festum
,
neomenia
,
et sabbatoruni
epulas indulget dicendo : nemo vos iudicet in die festo
aut neoraeniae aut sabbatorura. Et unusquisque suara
uxorem, et unaquaeque suum virum habeat propter in-
continentiam
fornicationis. Et quibus scribunt apostoli
Antiochiae diccntes: non vobis amplius pondus imponi-
mus nisi ut abstlneatis vos ab iramolato idolis
,
a san-
guine vel suffocato
,
et fornicatione.
IIV CANTIC. LIB. IX.
81
Siint crgo
significati praescnli
vorsiculo tios ordi-
nes nieritorum in ecclcsia sccundum
hacc acni^mata
,
doctores
videlicet immaculate vivenles
, docibilcs
,
qui
doctorum vitam imitantur et sermoncm
doctrlnac ma-
gno desiderio student intcllegerc et diiudicarc
sanam
vcl minus sanam doctrinam. Tertius vero ordo est adu-
lescentularum
,
quibus sola credulitas in unum Deum
subvenit ad salutem
,
quae non sunt dignae adhuc sa-
crato numero copulari
;
quae omncs
,
licet habcant rc-
gcm verbum patris
,
qui in principio crat apud patrem
Dcum
,
tamcn distat dignitas raeritorum. Qui rcx noster
dominus Deus inter milia milium animarum laetifican-
tium et glorificantium se
,
quas ad laudcm suam crea-
vit, de quibus dixit pcr Isaiam: populum istum ad lau-
dem meam creavi
,
gloriam mcam laudabit
;
unam im-
maculatam
,
unam perfectam columbam in tota congc-
rie repperit animarum; quae regina reginarum, et domi-
na cssct omnium dominorum
;
quae fixa in gradu pla-
smationis suae per arbitrii libertatem stans, portas mcn-
tis suae nunquam patefaceret hosti diabolo
;
quae do-
tem voluntatis a creatore susccptam
,
in ipsis volun-
tatis operibus dilatando rcgestorium cordis implevit
, et
plenum cum magna vigilantia semper clausum habuit
,
et signatum
,
ne haberet princeps mundi
,
ubi aliquod
suum ingereret persuadendo
;
quae omnium praesen-
tium rerum contempneret pompam
;
quac scnsibus cor-
poralium delectationum nunquam accommodarct consen-
sum
;
quae futuris bonis indeclinabilitcr aciem nientis
dirigeret; quae omne desiderium suum in nullis omnino
saeculi laudibus
,
in nullis perituris rcbus
,
in nullis
mundialibus
actionibus
,
nisi in sola verbi Dci glutina-
tione poneret
,
scmperque sola in terrenis omnibus ani-
f
82
A P P O N I f
malibiis humillor perfcctiorque pracscila cognoscitur
,
sicut unus Deus in caclo super omnes virtutcs donatio-
num
,
thronorum
,
scdlum
,
angelorum
,
vel omnium
potestatum dominus et creator probatur
,
quae ut ca-
put omnium animarum sanctarum vcrbo Dei non ado-
ptivc aut ad tempus, sed corporaliter unita materia ma-
nente
,
unum cum eo effecta , devitans omnia peccato-
rum opera
,
carens omni malitia
,
columba dicitur et
pcrfecta; per quam sermo Dei patris peccatum dampna-
vit in carne
,
mundum redemit de maledictionis scnten-
tia
;
qui debacchante diabolo rationc non potentia vicit
,
ut hominem de eius manibus llberatum pristinae red-
deret libertati
;
per quam trina gloria refulgente ex car-
ne caro visibili iudice uteretur
;
per quam redimen-
dac animac sui generis redcmptore gaudcrcnt
;
in qua
vcra caro et vera anima et carnem resurgendo a mor-
tuis suscitaret , simul et animas ad iudicium congregaret,
et verus Deus immortalem sui regni gloriam in scquen-
tibus condonaret.
Hacc est procul dubio una anima reginarum regina,
quam Dei scrmo assumptam portasse probatur
,
per
quam inferna concussit , et clausis aperuit aniraabus
,
et reddito corpore secum redus.it ab inferis resurgendo;
per quam et in qua contra rerum naturara caelo mira-
biliter ingressa est humana fragilitas
,
per quam expul-
so diabolo aula deltatis effecta est carnis natura. Is
cnim qui verbura caro factum, adunando se carni, habi-
tavlt in nobis
,
quam de nostra natura traxit cx virgi-
ueis visceribus secundum cvangelistac scnlentiam diccn-
tis : et vcrbum caro factum est ,
et habitavit in nobis
;
ct hanc unicam animam dc nostra nalura animarum
bibi indissolubiliter unitam, idest pcr conturbcrnium Spi-
IN GANTIC. LID. IX.
83
rilus sancli
,
qui corporalilcr super cam scmpcr man-
surus
,
in
lordanem (lcscendit; cuius coniunclionc, pcr-
fecta
,
ct
columha
probatur
,
columha virtutibus Spi-
ritus Sancti cum opcratione in omnibus coacquata
,
per-
fecta autcm Dci patris omnipotentia in omnibus obli-
ncnrlo
;
quac sola ct unica Dei verbo
,
ut ductilis nia-
tcria igni adhaercndo
,
unum redcmptorcm
,
solum iudi-
cem ,
unicum filium patris sacculis condonatum oslcn-
dit. Quam pracvidens Spiritus sanctus in mcdio anima-
rum sanctarum unam solam
,
quac sine peccati initio
,
vel fine , oranibus praefulgere ore Salomonis dixit : una
est columha mea
,
perfecta mea
*
,
unica est matris suae
,
*
^t^ ^^^^
, . . ct
p. 73.
elecla est genetricis suac'
Manifestissime scilicet unica est matris suac sjnago-
gac plebis hebraeae
,
quae eum genuit secundum car-
nem
,
cuius anima nunquam dedit voluntatis suae dex-
teram pcccato
,
quae sola cum omnia hominis habeat
,
hoc solum non habuisse probatur. Elccta est gcnetricis
suae, illi procul dubio virtuti Allissimi, quae omncs ani-
mas generat
,
quae dixit per Isaiam prophetam : spiri-
tus a rae procedit , et flatus omnes ego facio. Et pcr
lohel : virtus mea magna faciet haec. Quae beatam vir-
gincm Mariam in eius conceptu sua obumbratione im-
plevit
,
cui cvangelista narrat ab angelo dictum : Spi-
ritus sanetus superveniet in te, et virtus Altissimi obum-
bravit tibi
;
ideo quod nascetur in te sanctum vocabitur
filius Dei. Quae virtus dum iussione sua omnem multi-
tudinem generat animarum
,
ut unus in trina potentia
Deus agnosceretur, unam elegit, postquam unum mundi
ostendcrat salvatorem; non sicut Photinus blasphcman-
do multos asserit salvatores ,
dum solum bomincm Chri-
stum intendit probare diccndo : quisquis cuius anmiam
^.\
A p r o > 1 I
sua cloctrina convertit al) errorc vitac suae, Iiulus salva-
tor cfficitur; et non vidcns in onini Iioniinc verba pietatia
prophetantc ad lucruni nnimarum Christum salvatorem
loquentcm. Hlc loquchatur in Paulo.
Unlca cst crgo matri suac gcnti hchraeae , (juae so-
la (Ic homine (juidcm nata
,
scd non humano ordine
])rocrcata
,
clecta est gcnetrici suac
,
supradlctac virtuti
antc saecula in praescicntiam ad redemptionem crcandi
hominis per lihcram voluntalem a dia])olo depravandi.
Nam ut docerct omncs animas homlnum non a corpori-
bus
,
scd ah cius potcntia gencrari
,
non dlxit
,
unica
est genctrici suae
,
sicut de synagoga dixerat : unica cst
matri suae , scd ostendlt intcr multltudincm animarum
unam esse elcctara mcdiatriccm inter rohur divinitatis
,
et carnis fragUItatcm
,
quac in sc verum Deum veram-
cjue carnem adunatam unam personam ostcndit
;
cjuae
missa in corpus
,
cum corpore egressa inctactum utc-
rum virglnis dcrciinquens
,
ncc ante se ncc post sc
hahcndo consorlcm nascendi
,
unica effecta est virginis
matris
;
quac mammas Jactigeras porrigendo , iure dici-
tur matcr ct virtus Altissimi
;
quae sc per Isalam pro-
phetam genttriccm docult anlmarum
,
iusta ratione tam
gloriosa anlma clus clccta prohatur
;
quae sempcr Dei
verbo adhaercndo
,
ut Ignls carljuncuius tota ignita ef-
fecta cst
,
et ut ignitus carhunculus inter multitudincm
mortuorum carbonum conlunctos omnes accendlt
,
ita
in racdio anlmarum vltae aeternae mortuarum sola, uni-
ca
,
elecia ornnes credentes in se animas vivificavit
,
et
slhi slnuu-s fecit
,
ct ad suam puichritudinera addu-
xit : in quarum tamcn mcdlo
,
unico sj)iendore
,
ut lu-
na pcrfecta in cacio
,
iritcr stcilas suj)cr omncs micarc
j^rohatur In pulchrlludincm scmpitcrnam
;
et electa ut
IN CANTIC. LID. IX.
85
sol
,
in mjjicstale paterna inler onincs virtutcs cacle-
slium polcstatum
aclmiranda ah omnibus praedloalur
,
sicut sequens versiculus docct : videriinl eam elc,
Hacleniis niiric edidlmus. Et qiiidem lihri noni pars
adhuc dimidia in codice remanet
,
nec non libri tres sub-
sequentes X XI. XII.
Fausti Reioruni in GalUd episcopi
,
saeculo quinto cla-
ri
,
quinqne vidi in uaticanis codicibus sncros sermones.
Primus est de ieiunio quadrairesiniaU ,
/luncque reperi edi-
tum inter Caesarii arelatensis homiUas num. n. Secundus
est de ascensione Domini ^
isque itetn mihi occurrebat in-
ter Eusebii gaUicani homiUas BibL PP. Lugdun. T. VI.
p. 647-
Tres aUos de Pentecoste
, et de S. Trinitate
,
ac de
Spiritu sancto , dogmaticos atque praeclaros
,
non repe-
rieham neque inter sex iUos Fausti a Martenio in Monum*
T. IX. editos
,
neque rursus ciwi aliis eiusdem Fausti scri-
ptis in praedicta Patrum Bibliotheca T. VIII. legebam. Ve-
jiique in sermonibus augustinianis append. serm. i84- vix pau-
cissima verba inveniebam
,
quae sunt apud Faustuni nostrum
in clausula tertii sernwnis. Itaque^ nisimea me opinioJalUt
,
inediti adhuc sunt tres hi Fausti sermones
,
vel certe nondum
mihi iii Ilbris impressis sese obtulerunt. Quamquam in tan-
ta homiliarum veterum farragine ,
tantaque nominum per
turbatione atque auctorum suppositione
,
nihil satis firmum
,
nisi lapsu temporis ,
et cuni multorum oculorum inspectione
ac iudicio
,
constitui potest.
FAUSTI EPISCOPI
SERMO DE PENTECOSTE.
Hodic,
fratres karissimi, omnia quae nobis lecta sunt,
cum festivitate
conveniunt. Psalmus enim
,
redde mihi
85
FAUSTl SERMO
in([ult laetitiam salutaris tui
,
Spirilu principali confir-
nia nie. Evangelium autem, vcnit in(|dit Spiritus verila-
lis. Scriptura vero apostolorum actuum
,
replcti sunt
inquit orancs Spiritu sancto. Completa sunt ergo omnia
atque perfecta. Psalmus aclvcntum sancti Spiritus pc-
tiit, evangelium venturum essc promisit, scriptura apo-
stolicorum actuum iam venisse memoravit. Nihil itaque
de rerum divinarum ordine in lectione deest
;
quia in
propheta
deprecatio est
,
in evangelio promissio
,
in
actihus plenitudo. De ipso enim Spirilu sancto etiam
beatus apostolus contestatur diccns : alii datur sermo
sapientiae ,
alii sermo scientiae
,
alii fides in eodem
Spiritu. Haec antem omnia opcratur unus alque idem
Spiritus dividens singulis prout vult.
Sed dicit fortasse hoc loco aliquis : si eis tantuni
dividit dona sua Spiritus quihus vult
,
ergo extra cul-
pam est qui non accipit donum
;
quia divisio gratiarum
non ex accipientis pendet voto, sed ex arhitrio dividen-
tis. Verum est
,
dilectissimi
,
scd ita tamcn verum est
,
ut hoc de virtulihus tantum
,
non de vita intellegamus.
Virtutes enim non omnes possumus ohtincre etiam si
veUmus
,
vitam tamen omnes possumus capere si quae-
ramus
;
secundum illud
,
omnis enim qui petit accipit
,
et qui quaerit invenit. Divisio ergo suhhmium et excel-
lentium gratiarura
,
ad arhitrium et ad dispensationem
sancti Spiritus pertinet
;
conversatio vitae bonae ad fi-
dem hominis ac lahorem. Omnis enim qui petit accipit,
et qui quaerit invenit. Petat tantum ahquis toto corde
et quaerat
;
qui tibi ' iussit quaercre
,
sinc duhio prae-
stat ut yaleas invenire. Numquid enim mentilur sermo
divinus ? Pulsate
,
inquit
,
et aperietur vobis. Ut quid
pulsare nos praecepit
,
nisi quia vult aperire pulsanti-
DE PENTECOSTE
87
I)us ? In homlnes ipsos hacc iniquitas non caclit
,
ut se
vclint ros^ari
,
quotl nolint annucrc. Omnis cnim qui
praestancli
non habct votum
,
petcntis rcfugit postula-
tum. Ncmo est qui se rogari vclit
,
nisi qui ante apud
sc deliberat ut praestct. Ergo Dcus
>
qui omnibus vult
Iribuere ,
ab omnibus vult rogari dicens : petite et da-
bitur vobis
,
quacritc et invenietis.
Sed dicerc forsitan potest aliquis : si omnis qui pe-
tit
,
accipit
;
ergo etiam si virtutcs petamus
,
accipie-
mus. Quur enim non etiam virtutes petamus
,
si omnia
possumus accipcre quae pctierimus ? Non ita est
,
dile-
ctissimi. Supcrbum est enim
,
et supra hominis condi-
tioncm
,
virtutum gfatiam postulare. Humilis quippe
csse dehct humana intcrpellatio
,
non praesumptuosa
;
salutem tantum postulans
,
non vanitatem. Gum enim
nullus homo extra peccatum esse possit
,
quae irapu-
dentia est eum virtutes petere
,
qui adhuc de venia ad
plenum sccurus esse non possit ? Sufticit ergo homini
miscricordiam Domini promereri . Maximam se adeo
obtinuisse virtutum gratiam debet credcre
,
qui potuc-
rit ad indulgentiam pervenire. Qui enim aliquid prae-
sumptuose petierit
,
hoc ipso minus raeretur accipere
,
si altiora praesumpserit postulare. Huc accedit
,
quod
homo virtutum gratiam petens , si non offenderit Deum
precum praesumptione
,
periclitari tamen poterit vani-
tate. Non enim omnibus expedit exercendarum virtutum
gratiam possidere. Sunt enim potiores in humilitate po-
siti
,
quam iactantia sanctitatis inflati. Sunt quibus pe-
riculosa est ipsa suhlimitas gratiarum. Qui in excelso
positus firmiter stare non novit
,
hoc ipso gravius cadit
quod ad altiora conscenderit. Et ideo beatus
apostolus
divisiones
,
inquit, gratiarum sunt , et hacc omnia ope-
^^
FAUSTI SERMO DE PEXTECOSTE.
latur unus atcjue iclem Splritus , dividens singulis prout
vult. Bene ait
,
prout vult
;
quia nihil est homini me-
lius quam quod ille vult. Voluntas enim Spiritus sancli
bene novit dispensarc munera sua. Nihil est utilius
quara hoc tantum , hominem de virtutibus habere, quod
Spiritus sanctus iudicarit homini se debere confcrre.
Sane si quis virtutum gratiam desiderat obtinere
,
liabet virtutes quas possit innocenter appetere
;
quaerat
castitatcm
,
apprehendat sobrietatcm
,
teneat discipli-
nam
,
diligat caritatem. Istas enim virtutes cura Dei
gratia omucs *Tiabere possumus et de])emus. Non enim
in solis expellendis daemonibus
,
aut curandis infirmi-
tatibus
,
et sanitatibus dandis
,
virtutes esse credendae
sunt. Omne opus bonum virtus est. Si cotidie bene agi-
tis
,
sl sancte et iuste vivitis
,
cotidie virtutum opcra
sancla coropletis. Non potest abquis ab alio daemonem
expellere ? A se ipso saltim vitia daemoniacae impugna-
tionis cxpellat. Non potest quis curare alicni corporis
raorbum ? Curet morbum animae suae. Non quaeritur
ab honiine ut sanitatum graliam tribuat
,
quae ei data
a divinitate non fuerit. Nihil maius poterit cfficere
,
quam sl ipse ad sanitatem propriam meruerit pervenire.
Post laborem vigibarum
,
non oportet ut vos diu-
tlus probxior sermo fatiget. Et ideo quicumque est spi-
ritalis
,
ct pleniorem sermonem de divinitote sancti Spi-
ritus audire desiderat
,
die crastina maturius ad eccle-
siam sitienter ac fideliter veniat. Qui enim venire dissi-
mulaverit
,
non se csse spiritalem apertissime demon-
strabit. Sed credimus de Dci misericordia
,
quod plus
apud vos gratia SpiritOs sancti
,
quam occupatio mun-
di istius praevalebit
;
praestante domino nostro lesu
Christo
,
cul est gloria in saecula sacculorum. Amen.
c
89
EIUSDEM
FAUSTI EPISCOPI
SERMO DE SANGTA TRINITATE.
um de Deo sermo est
,
fratres karissimi
^
sicut val-
de noxia cst contradictionis intentio
,
ita utilis est inter-
rogationis sollicitudo. Ibi enim de obstinatione sensus
obstruitur
,
hic intellectus de obstinatione nutritur. II-
lic depravari resistens
,
infidelitas delectatur
;
hic eru-
diri obediens humilitas promeretur. Vos vero
,
fratres
karissimi
,
praeparate exceptorium sancti pectoris ve-
stri influenti aquae divinae
,
et quod de mystcrio san-
ctae Trinitatis
,
vel divinitate sancti Spiritus iilsinuare
cupimus
,
cum silentio et quiete suscipite. Sanctarum
enim scripturarum testimoniis volumus approbare quo-
modo Spiritus sanctus in cunctis virtutibus Patri et Fi-
lio coaequalis esse evidenter possit agnosci.
Legimus in veteri testamento
,
quia in principio fe-
cit Deus caelum et terram
,
et Spiritus Dei ferebatur
super aquas. In Deo intellige Patrem
,
in principio ac-
cipe Filium
,
superfusum aquis agnosce Spiritum san-
ctum. Super aquas itaque dominantis eminentia fereba-
tur , iam tunc credo baptismi munera praefigurans. In
faciendo quoque non unius sed trium personarum opus
esse demonstrat trina repetitio deitatis. Ita enim legi-
mus : et dixit Deus
,
faciamus hominem ad ima^inem
et similitudinem nostram. Adverte sententiam in pro-
positione simplicem
,
in responsione multiplicem. Et
dixit
Deus
,
faciamus hominem. Quid est aliud
,
nisi
quia
substantia unitatis loquitur
,
et potentia trinitatis
operatur
? Prospice quomodo trina vice nomen Dei in
creatione
hominis nuncupatur. Sic enim habemus in
90
FAUSTI SERMO
genesi : et clixit Deus
,
faciamus hominem. Et iterum :
crcavit Dcus liominem. Et tertio : hencdixit ei Deus.
Dixit
Deus
,
fecit Deus
,
benedixit Deus. Dixit Patcr
,
fecit Filius,
bcnedlxit Spiritus sanctus. Propter tres pcr-
sonas ter iterum una divinitas- Quo loco evidenter niy-
sterium etiam unitatis intellige. Ecce imago Dci et si-
militudo
uniouique homini a tribus datur
,
et tamen
una essc dignoscitur. Dixit Deus
, faciamus. Diligenler
nttcndc
,
dum unus dlcit
,
et unus facit. Nec dicit
,
ad
imagines
ct similitudines nostras
,
vel certe ad imagi-
ncm ct similitudinem meam. Unitatem singularitate, tri-
nitatera
pluralitate commendat. Itaque in eo quod dicit
faciaraui ad nostram
,
personarum numerus explicatur
;
in co vero quod singulariter ait ad imaglnem et simili-
tudinem, in unam substantiam deitas indivisa coUigitur.
Cum Abrahae in ostio tabernaculi apparuisset Deus,
ct tres se eius oculis rairabiiitcr optulissent , in tribus
unum
conscius
maicstatls adoravlt. In psalmis quoque
absolute
personis suis trinitas designatur. Ne proicias
me
,
inquit
,
a facle tua
,
et Spiritum sanctiim tuum ne
auferas a me. Eccc prophcta Patri supplicans
,
non mi-
nus Spirltus
sancti quam Patris ct Filil expavescit of-
fcnsam
;
nc proicias me
,
inquiens
,
a facle tua. Filius
sicut imago
Patris, ita et facies Patris acclpitur, et ideo
lcgimus
: Philippc,
qui me videt, videt et Patrem. Item :
quo ibo a Spiritu tuo
,
ct quo a facie tua fugiam ? Ad-
verte in fide
pcrfcctae confcssionis
, mysteriura trinlta-
tis.
Propheta ad Patrem loquitur
,
faciera Patris Fihum
profitetur
,
diffusura per omnia Spiritum sanetum pro-
testatur. De Fino autem etiam ad Moysen loquitur Do-
minus
: facies mea praecedet te. Quod noracn
,
id est
facies
,
et ad unitatis
substanliam
,
ct ad coaetcrnita-
tem
pertinet maiestatis.
DE S. TRINITATE.
91
Esalas quoquc
Spiritum sanctum unum in gloria tri-
nltatis annunierat
quando dicit : vidi Dominum scden-
lcm supcr
solluin cxcelsum
,
ct scraphln stabant
,
ct
clamahant alter ad alterum, sanctus
,
sanctus , sanctus
,
dominus Deus sabaoth. Et in consccjucntl dlcit : audivi
vocem
Domlni dlcentis : vadc
,
et dic populo huic
,
au
-
ditu audietis et non intelllgctis
,
ct videntes videbitis
et non videbitls. Crcdamus saltcm Paulo pracconi cele-
berrimo veritatis
,
quod Spiritus sanctus fuit ille exer-
cituum Domlnus, quem vidlt Esaias
,
et qul locutus cst
per Esaiam. Sed qula trlna rcsponsione persultat ,
san-
ctus
,
sanctus
,
sanctus
,
vidcamus ne hic honor ad to-
tam respiciat trlnitatem. Esaias cum dicit
,
vidi Domi-
num sabaoth
,
Patrem ludaels agnoscltur
pracdicare.
lohannes cvangelista Filium probatur asscrere ita di
cens : propterea non poterant credere in lesum
,
quia
dixit Esaias, excaecavit oculos eorum. Haeo
dixItEsaias,
quando vldit glorlam filii Dei
,
et locutus est de eo.
Quod autem idcm Esalas dlxit : et audivi vocem
Domi-
ni dicentis
,
vade -et dic popuio huic
,
auditu
audietis
et non intelllgetis
,
et vldentes vidcbitis et non
videbi-
tls
,
hunc Domlnum apostolus Paulus
,
ut
diximus
,
Spiritum sanctum esse confirmat. Vides ergo
quia san*
ctus sanctus sanctus
,
haec vox totam
concclebrat
trini-
tatem. Et sicut in his tribus vejbis nulla dissirailitudo
,
nulla cst dlfferentla
,
ita in trlnitatls virtute nulla po-
test esse distantia.
Sed dicis : ex hoc minor esse Spiritus sanetus evi-
denter
agnoscitur
,
quia Dei dlgitus nuncupatur. Non
ita est
;
sed quando audis de Spiritu sancto ,
si ego in
Spirltu Dei vel digito Del eicio daemones
,
non gloriae
diminutionem
,
sed substantiae demonstrari noveris uni-
q2
FAUSTI SEH^fO DE S, TRINFTATE.
tatcm
;
ncc lionoris discrepantlam
,
scd operis csse con-
cordiam. Ouid ergo ? Quia Sj)iritus sanctus digitus in-
terdum dicitur
,
ideo minor Filio et Patre crcditur. Re-
fuge huius persuasionis errorem. Vide ne aliquotiens in
hac designatione digiti Patrem compreliendas et Filium.
Meminerimus
,
non de uno digito dictum esse cum lc-
gimus
: quando videbo caelos tuos opera digitorum tuo-
rum ? Sed cum dicis in digitis , de Filio hoc tantum ct
de Spiritu sancto sub quadam dualitate signari. Nec hoc
de duabus personis asserere coneris. Alio loco totam
Esaias digitorum numero loquitur trinitatem dicens :
quis appendit tribus digitis molem terrae.? Quid eviden-
tius de trinitatis unitate ? quid clarius ? Nonne hic in
tribus digitis
,
potcntiae unius aequalitatem sub qua-
dam mysterii lance libravit? Ergo , ut dictum est
,
cum
iam instructus sis de socielate operis
,
non dubites de
parilitate virtutis dicendo : ergo suis appendit tribus
digitis molem tcrrae ? Hic simpliciter loqui voluit de
cooperatione potentiae et unitate substantiae
,
quae una
eadcmque csse in tribus digitis approbatur.
Quamvis cor vcstrum ad audiendum verbum Dei
Spiritus sanctus semper accendat
,
ila ut vix possint
vestra sancta desideria satiari , tamen providendum est
,
ut ita verbi Dei praedicatio temperetur
,
ut vobis iu-
giter desiderari
,
et semper possit augeri . Ideo iam
ista quae dicta sut
,
caritati vestrae sufficiant. Et quia
aliquid de sermone isto vobis credidimus reservandum,
si secundum vestram consuetudinem die crastina ma-
turius
convencritis, abaque ahqua lassiludine, matutinis
cxplicitis
,
quod ex industria reservalum est
,
audie-
tis
;
pracstante domino nostro lesu Christo
,
cui est
honor in saccuhi saeculorum. Amcn.
93
EIUSDEM
FAUSTI EPISCOPI
SERMO
DE SPIRITU SANCTO.
\^
/uocl dc cllvinltate sanctl Splritus hesterna die ca-
ritati vestrae servavimus
,
nunc si iubetis cum silcn-
lio et quictc
,
opportunc vel congrue auclirc potestls.
Cum Spiritiis sancti personam propriam clcmonstremus,
ct Palrem confiteamur ingenitum
,
Filium vero cogno-
scamus unigenitum
,
quaeris aliquis a me utrum Spi-
ritus sanctus ingcnitus an genitus
,
an quid aliud cou'
iitendus sit. Scripturae sanctac cle potentia et deitate
Spirltus sancti locuntur
;
utrum vero genitus dici de-
bcat
,
an ingenitus
,
non locuntur. Yidc quas tibi te-
ncbras infidelitas facit. Non vis sclre quod Deus no-
luit ignorari
,
et vls scire quod Deus non iussit in-
quiri. Non dixlt genitum
,
ne Filium crederes
;
non di-
xit ingenituQi
,
ne Patrem putares
;
sed ad essentiae
distinctioncm
,
procedere cum ex Patre testatus est
,
si-
cut leglmus : Paraclytus ex Patre procedlt. Quae cum
ita sint
,
vel slc agnosce Splritum sanctum propriam
habere pcrsonam. Praetcr duos
,
esse tertlam probat di-
versitas nominis
,
procedentem ex Deo. Non essc or-
dinem vel gradum tertium
,
monstrat unitas malesta-
tis. Qui cnim dc interioribus Dei progreditur
,
non Dei
creatura sccl Dei probatur esse substantla. Non scru-
teris cjualiter Deus sit
,
quem esse manifcstum est, Hic
ratio latet
,
verltas non latet. Gur interroges quomodo
&ocius vel aequalis regis
,
qu^m regni esse constat et
honoris el generis ? Et superflue de nomine agltur in-
quisitio
,
ubi non est de sublimitate dubitatio. Ergo quia
Spiritus sanctus de utroque procedit, ideo dicitur : qui
94
FAUSTI SERMO
autem spiritum Christi non habct, hic non cst eius. Et
alio loco: insufflavit, et clixit,accipitc Spiritum sanctum.
Utrum genitus nn ingenltus sit
,
rcquiris ? Ni-
hil ex hoc eloquia sancta cecinerunt. Ncfas cst irrum-
pere divina silentia. Quod Deus in scripturis suis indi-
candum esse non credidit
,
interrogare vel scire super-
flua curiositate te noluit. Numquid in hoc est gloria vel
substanlia Splritus sancti
,
si aut ingenitus probetur
,
aut gcnitus ? Nam et Filio quicquam non derogat quod
ingenitus esse non lcgitur
,
nec Patri quod genitus non
habetur. In huiuscemodi sermonibus proprietas est ap-
pellationis
,
non diversitas potestatis. Genitus et ingcni-
lus
,
personae est differentia
,
non naturae. De Spiritu
vero sancto dominus et Salvator noster iturus ad caelum
sic locutus est ad apostolos suos : cum
,
inquit
,
venerit
Paraclytus
,
quem cgo mittam vobis
,
Spiritum vcritatis
qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me.
Et iterum : ille
,
inquit
,
docebit vos omnia. Quid est
hoc
,
dilectissimi
,
quod missurura se ad docendos di-
scipulos Salvator dixit Spirilum sanctum ? Numquid
non docuerat apostolos suos
,
aut scmipiena putanda
est Christi fuisse doctrina ? Non
,
absque dubio. Sed
quia fides vestra in Patre est et in Filio et in Spiritu
sancto
,
hoc voluit mittendo Spiritum sanctum Salvator
ostendere
,
quod ccclcsias suas et voluntas Dei Patris
aedificaret
,
et passio Filii redimeret
,
et doctrina san-
cti Spiritus confirmaret. Quoraodo hoc agnosci evidcn-
tius potest ? Quomodo ? nisi quia ad redemptionem no-
stram Deus Pater Filium suum misit
;
Filius nos sua
passione salvavit
;
fidem autem nobis Spiritus sanctus
inspiravit? Ac sic salus ecclesiarum totius divinae trini-
tatis opcratio cst. Pietas enim Patris humanum genus
DE SPIRITU SAIVCTO.
95
perirc ntjlult
;
Flllus nos clc interltu lil)cravlt
;
Sjiiritus
sanctus ad caclcstia nos regna perducit. Ita tamen in
Spiritum sanctum
credlte ,
ut ncc Patrcm cum putetis
esse nec Filium, scd Spiritum Patris et Filii. Tota autem
ista trinitas unus Deus est. Nulla ibi dissimilitudo
,
nul-
la divisio est. Si enim Spiritus qui in homine cst
,
ma-
ior ipsius hominis portio cst
,
Spiritus Dci quomodo
minor esse credendus est ? Itaque Splritus sanctus ncc
Pater est , ncc Filius
,
sed Spiritus Patris ac Filil.
Quod autcm Splritus sanctus
,
Patris Spiritus slt
,
dominus et Salvator noster dixlt : Spiritus
,
inquit
,
qui
a Patre procedit. Quod vero idem Spiritus sanctus etiam
Filii Spiritus slt, apostolus docens dicit: siquis Spiritura
Christi non habet , hlc non est elus. Unde et Dominus
in cvangcilo post rcsurrectionem suam ad disclpulos
suos alt : euntes haptizate omnes gentes in nomlne Pa-
tris et Fim et Spliitus sancti. In nomine inqult
,
non
in nominihus. Patcr itaque
,
Deus
;
Filius
,
Deus
;
Spi-
ritus sanctus
,
Deus
;
non trcs Dli
,
sed unus Deus est*
Persona tres spccics dividit
,
divinitas iungit. Maius
autem aut minus ignorat trinitas
,
deltas nesclt
,
quia
et qui Deus est , non potest non essc perfeclus. Ideo
et qui non credit in nomine Spiritus sancti
,
nihil ei
prodest Patrcm et Filium confiteri. Ergo Spiritus san-
ctus una flde credendus est
,
pari tremore venerandus.
Cum dixerls Pater
,
Filius
,
et Splritus sanctus', pcrso-
nas explicuisti. Cam dixeris Deus
,
substantiam dc-
monstrasti. Dicimus Patrem et Filium et Spiritum san-
ctum
,
nc te aestimcs tinam credere debere personam.
Itcm dicimus unum Deum
,
ne putes tres esse natu-
ras. In his itaque tribus personis numerus esse polcst,
ordo esse non
potest. Nam etsi distinctionem recipit
9G
FAUSTl SERMO DE SPIIIITLJ SANCTO.
trinitas
,
graclum tamen ncsclt aequalitas. In trinitatc
enini non cst aut ralnus aliquid aut maius
;
quia si
ia Dco aliquid minus dicitur
,
imperfecta divinitas ac-
cusatur. Ita tamen quod qui in deitate minorem Pa-
tre aut Filio dicit Spiritum sanctum
,
non illi tantum
iniuriam facit . quem minorem iudicat
,
sed illi eliara
quem maiorem putat: quia cum totius trinitatis una ae-
qualitas sit atque maiestas, quicquid conlumeliae in per-
sonam unius dicitur
,
a tota aequaliter trinitate scntitur.
Nos vero
,
karissimi
,
qui templum sancti Spiritus
essc meruimus
,
adiuvante ipso Splrltu sancto paremus
domum
,
in quam illum venire
,
in qua delectet habita-
re. Invitet raundi cordis nitor
,
sollicitet illum par ru-
Lentihus rosis castus pudor
,
sollicitet candcntibus lillis
et odore simills ct colore incontaminata virginitas
,
su-
scipiat ilhim henigna caritas
,
humanitas larga
,
subli-
mis humilitas
,
hiiaris miscricordla
,
pura simplicitas.
Nihil ihi de prisci hominis sordihus
,
nihil de lapsuris
infirmitatihus aeternus hahitator
,
aeternitatis largitor
*
volupta- inveniat. Recedat turpissimae voluntatis
*
luxuria
, *pal-
lens conscientia
,
tristis metus, nutans ehrietas, et libi-
do omni horrore deformior
;
ut cum in nohis ista de-
fuerint
,
locum virtutibus pracvius puritatis nitor ape-
riens
,
Spiritum sanctum in domicilium paratae sibi ha-
hitationis includat. Hoc enim ideo suggessimus
,
karissi-
mi
,
ut quantum possumus totis virihus cum Dei adiu-
torio laboremus
,
ne in nobis aut avaritia disphceat
,
aut infidelitas langueat, aut lihido sordescat ; sed emen-
dati penitus ac puri hahitaculum Dei effici mereamur
;
et Spiritus sanctus
,
qui descendisse hodie in apostolos
legitur
,
semper in nobis hahitare dignetur
;
cui cst ho-
nor ct gloria cum Patre et Filio in saecula sacculorum.
Amen.
97
DE SEQUENTE
SERMO.NE
IVI O N I T U M.
M/ austini episcopi homilias animad^erti duas in priscis biblio-
thecae vaticanae codicibus
fpriorem de passione {seu pascha-
te )
Domini
,
quam veluti inco^nitam cxhibuit Martenius in
Anecdotis T.
J^.p. 58;
in quo tamcn sua Martenium
fefellit
opinio
^
quiaipsa iam extabat inier Eusebii gallicani homilias
in Bibl PP. Lugdun. T. VI.
p.
655. Erravit aeque Vigne-
rius, quiin S.Augustini supplemento T. I.
p. Sgi. tamquam no-
vam eiusdem S. Augustini homiliam protulit illam de kalendis
ianuarii
,
quam iam Bollandus sub Faustini nomine impres^
serat in actis Sanctorum die ianuarii prima. Neque ego
huiusniodi errores in bene meritis doctisque editoribus ma-
gnopere obiurgo vel niiror: nemo eniniy qui veterum monumen-
torum magnum numerum in lucem protrahat
,
ab his casi-
bus vel potius oblivionibus immunis est.
Alteramy quam ego vidi Faustini homiliam de epiphania
Domini
,
nondum quidem editam legi
,
eamque heic reprae-
sento
,
ita tamen ut quod nuper
p. y5.
de novis Fausti ser-
monibus haesitans dixi^pari ac fortasse potiore iure de hac
Faustini homilia sentiam. Quis vero
,
cuiusnam sedis episco^
puSj et cuius aevi homo Faustinusfuerit ,
ignoro
\
quamquam
eum inter quintum sextumque Christi saeculum credibiliter
collocaverim. Ceteroquin varios Faustini sermones sparsim
editos non commemoro
,
quia eos iam noverunt philologi. Vi-
desis certe aiiumin Bibliotheca PP. Lugdun. T. P^I. p. djg.
Denique novum eiusdem Faustini de depositione
(
mortua-
li
)
sancti Augustini sermonem uulgavit illustrissimus et do'
ctissimus catalogi codicum alcobacensium in Lusitania edi-
tor eborensis archiepiscopus
;
sed ne ex hoc quidem ser-
mone
notitia ulla Faustini dignoscitur.
s
08
FAUSTINI EPISCOPI
SERMO IN EPIPHANIA DOMINI.
i^ollcmpnltatem nativitatls domini nostri lesu Christl
,
fratres
karissimi
,
ea iide cclcbravimus
,
qua Deus ex
homine natus cst
;
hanc vero ea observatione vencra-
mur
,
qua Deus in hominc declaratus est
;
iliic in in-
firmitatibus absconditur
,
hic vlrtutibus revelatur. IIo-
die namque IMagos ab orienlc venientes usque ad lo-
cum genlti
Salvatoris stella Cbristura quacrcntibus mon-
stratura perduxit. Spectatur sub humili tugurio sacra
nativilas ;
adoratur iri pannls qui fulget in steliis
;
adoratur in panals
,
idesl; sub aolectione corruptlonis
humanae ,
involuta raaiestas. Revclatur in novltale mi-
nlsteriorum divinae misericordiae magnitudo In co
quod ad Christum Icsum primum Aethiopes idest gen-
tiles ingrediuntur, gcntium primitiae consecrantur. iii
asfnitlone veritatis svnafrogam ludaeoruni praecedit ec-
clesia gentiura
,
peccati nigredine exuenda
,
et {idci
candore induenda. Haec itaque ecelesla in praescpe sa-
lutem nostram cxpctit
,
idest prius populorum infide-
lium mullltudine intra ecclesiac domum recepta man-
suescit. ludaei quldem gloriantur in cullu legls
,
sed
primi legati gentium vident Chrlstum
;
quia sanus lu-
cem Chrlstl oculus sequitur
,
ludaeorum vero eorru-
ptus intultus ipsa lucc suffundltur
,
et aeger obtutus
ma^Is illato iumlne teneliralur.
c
Interea beata legatio perducta est ad sacra cuna-
Ijula radio desuper currente. Mlramini
,
fratres karis-
iimi
,
quod exlrema gcns bono publlco prima fruitur,
quud stupenda digRallo intcr amplexus gcnilricis in-

FAUSTIM SEt\MO 1\ KPilMlAMA


DOMr.XI.
99
cluJlUir
,
quod in sinu matris latct
qui
caclum lciram-
quc
complcctitur.
Per simplcx
officium
spiritualc rc-
Yclatur
arcanum,
humanilas ccrnitur
ct
divinitas ado-
ratur.
Exhibent Magi aurum thus et
myrrham,
phjs iii
ministeriis
quam in conscientiis
offcrcntcs.
In auri mu-
ncrc
rcgia dignitas
,
in ihuris
vaporc
divina maicstas,
in
nayrrhac specic humanitas
sepcJicnda
nionstratur
;
ac sic Trinitatem, oblationis
numcrus
loquitur
;
iinita-
tem ,
devotio una testatur.
Ae pcr hoc pervigili cordis intcntione
eaelum stu-
dcamus aspicere
,
si acl Christum
cupimus
pcrvenlre.
Dirigat nobis semitas viae perfcctae stclla iustitiae. Of-
feramus ei aurum fidei
,
pietalis aromata
, castitatis ho-
locausta Spirilualem myrrham habeamus in nobis, quae
ita animas nostras condiat
,
ut illaesas a peccati corru-
ptionc custodiat. Mutemus viam
,
si volumus pcrveni-
re ad caelestcm patriam. Hoc sit inter utrumquc com-
mercium
,
ut ilhus nobis proprietatem cum usu istius
comparcmus; ut sicut vita aetcrna vitae istlus praemium
crit
,
ita laboremus ut illius ista sit pretium . Sicut
evangehsta ait
,
Magos admonltos in somnis ne redirent
ad Herodem
,
scd pcr aham viam ad regioncm pro-
priam remearcnt, hoc ctiam nobis spirituaiitcr pracci-
pitur
,
ut per aiiam viam
,
idest pcr aham conversatio-
nem revertamur ad patriam.
Forte aliquis dicat
,
quomodo id fieri potcst ? Qui
hoc scire desiderat, audiat prophetam dicentem : diver-
te a malo et fac bonum
,
inquirc pacem et sequere
cam. Hoc cnim ordine pcr aUam viam rcditur ad pa-
triam. Quia per supcrbiam cecidimus in mundum, opor-
lct ut pcr humilitatcm redcamus ad paradisum: per cu-
piditalcm ad scrvitium diaboli venimus
,
pcr miscricor-
JOO
FAUSTINI SERRIO IN EPIPIlANlA DOMINI.
(jiara ad Christuin dominum redeamus : per volupta-
tcm atque luxuriam durissimum iugum diaboll susti-
nuimus
,
per caritatem atque iustitiam fcstinemus levc
Christi iugum suscipcrc
;
ut qui per vias infidelitatis
atque nequitiac diabolo infelicitcr servicntes ab angelo-
rum societate discessimus
,
per viam bonitatis
,
ac fidei
studcamus rcdire ad principalem patriam. Si hoc ordine
vias mortiferas relinquentes
,
vias vitac lenere volue-
rimus
,
de sinistra translati ad dexteram
,
Magorum iti-
nera fideliter ac feliciter possuinus imitari. Non sibi vi-
dctur per aliam viam ad patriam remeare, qui prius so-
lebat res alienas tollere
,
et nunc suas coepit misericor-
ditcr erogare? Per aliam viam incedit
,
qui fuit adulter,
et est castus
;
qui fuit ebrius
,
et est sobrius
;
qui sole-
bat raaledicere' , et nunc benedicit
;
qui fuit invidus
,
et
est bcnignus (i). Si hoc ordine, Deo auxiiiante, contendi-
mus conversationum nostrarum itinera in melius com-
mutare
,
ad aetcrnam beatitudinem poterimus felicitcr
pervcnirc
;
praestante Domino nostro
,
qui vivit et rc-
gnat pcr omnia saecula sacculorum. Amen.
(i) Confer similes his sententias in sermone S. Hilarii arcla-
lensis Je epipbania apuJ Gombcfis, Bibl. conc. T. I.
p. 577.
For-
tasse enim vel Faustiuus prae oculis habuit Ililarium
,
vcl Fau-
slinum Ililarius,
101
EDITORIS MONITUM
DE
ARNOBIO S. CYRILLI INTERPRETE.
\fuum iii bibliotheca i>aticana duos {fidissem Arnobii iw
uioris codices aliercationis cum Serapione
,
alterum per-
vetustum saeculi XI y
alterum vero recentem ,
sed ex vetu-
stiore nescio quo exscriptum
,
movit me cupiditas paulo hos
accuratius pervolutandi^ quandoquidem niss. exemplaria arno-
hiani huius opusculi perrara esse scieham. Atque haud scio,
anex quo Fe^ardentius anno i^gS.id scriptum
edidit ^cri-
ticas postea pJiilologorum curas expertum sit. Neque vero
mea sedulilas frustra fuit.
Nam praeter multas mss. prae^
claras lectiones scu varietates
,
quibus editionem
emendari
posse cognovi
,
tractum comperi insignem
,
qui a Fevar-
dentii codice aberat ,
ideoque in eius editione
desideratur
;
quamquam reapse latina tantum i^erba Arnobii sunt
,
ipsum
autem thema S. Cyrilli alexandrini est.
Nimirum in operis secundo libro
(
Cod. vat. reg. 238.
/. 154. b. Confer Arnohii editionem in Bibliotheca
Lugdun.
PP. T. VIII.
p. 215. ) sic legitur.
a XJt
evidentius possim as-
sevtionibus Arnobii 'praebere consensum ,
integrum
opu-
3>
sculum sancti Cyrilli tradat in vestro
recitandum
audiiu
w
etc. Ecce liber eius ex integro ,
si iubetis
,
recitandus

offertur
etc. Quia est prae manibus
,
Uber
sancti Cyrdli
)) recitetur. Cumque fuisset
codex apertus ,
recitatus
est
w titulus sic a Incipit liber sancti Cfrilli
alexandrinae
ec-
V clesiae episcopi
,
quem misit per totas
Aegypti
partes
ad
))
excludendam sectam
nestorianam
)> lam
vero
Fevarden-
tii codex in illis verbis
abrumpebatur
lltulus sic.
Cyrilli
enim sermo universus ab eo qui codicem
scripsit
suppres-
susfuit. Quare Fevardentius
in
adnotationibus
vanas
ceci^
nit divinationes de intercepto
Cyrilli
scripto
,
quod
modo
hoc
,
modo iUud fuisse
ariolatus est
,
quin
iamen
ad rei
veritatem umquam devenerit ,
nempe ut de
Cyrdh
sermone
Xril.inttrpaschales cogitaret
,
quos
etiam
epistolas
nun-
102
cupai i^ et vnticanus couex iestaiur ,
et iauidiu monuit Mo7it-
faucouius in pvaefatione ad Cosmani indiccpleuslam cap. VI.
Dicet aliquis : cur tu notissimuni Cyrilli sermonem
,
in
Feifardentii et codicc et editione omissum doles ? Doleo sa-
ne ,
meriloque dolco ,
r/;/zVi sic antiquam et perhonam cj-
rilliani
scripti inierpretalioneni amiseramus
,
nisi nunc codi-
ces vaticani eandeni nobis restituerent
;
quani statini
,
ne
rursus depereat ,
in liiterarum lumine collocaho. Ita scilicet
et lacunani in Arnohii altercatione repleo
,
ac veterem per-
uenustumque et ciassicum Cyrilli inlcrpretem suscilo. Etenim
ei neolerico
cyrillianisermGnis latino textiu^qui in parisiaca
sive auhertina editionc prostaty arnohianus hic ob linguae di-
s^nitafeni et auctoiitatem quam sit praejcrend.us
.,
nemo non
ifidet. Sic ergo in vaticanis codicihus CyrilUmi Arnohius
fa-
cit loquenteni.
CYRILLl BEATISSIMI EPISCOPI
/iLEXAND: IN.^E URBIS AD TOTII^S AEGYITI r.EGIO^iEM
EPISTOLA TASCH \LIS
,.o
ARNOBTO I^TERPRETE.
ui praeclaram atquc exlmiam , ct sacris Dci
legibus congruam vitam colerc consuerunt, et in eo sum-
ma alacritatc simul animositatcquc vcrsari, nullo quidem
omnino torpore pigritiae dctinentur
;
impcdimenla ve-
ro semper omnia rumpentes et moras, ])onorum actuum
incepta accuratisslmo fme concludunt. Opinor tamen
his admoniliones quoque neccssarias praeccptoris
,
quae
eos ad ardcntiorem cnram virtutis incendant
;
qucm-
admodum eliam luctatorihus vox est ct hortatio ncccs-
saria moniloris instigantis eos ad patientlam
,
ct ad pal-
mae cupldilatem glorlamquc vincendl paenc ctiam com-
pellentis. Hac igltur causa et ipse in medium proccssi
ARNOBIUS INTERPRES S. CYRILLI.
j 03
studiorum
honorum sectatoribus cum psalmistac lyra
consonaturus
: virilitcr agite
,
et confortetur cor vc
struni
,
qui
speratis in Domino. Sieut enim ipse alilji
ait
(livinus
David
,
tcmpns est faclendi Domino. Con-
sentaneum
er^g existimo ad vos cxhortationis verba
facere ;
ita tamen
,
ut parum curelis
,
si rcbus propo-
silis
minus digne loqui videamur
,
ct si nonnullorum
eloquentiam
aequiperare non possimus: atque illud ma-
gis debetis in animum sapienter inducere
,
multo cs
se rationabilius ad eas
,
quas parare et habere possu-
mus epulas
,
amicos et benivolos invitare
,
quam inhu-
manam atque inhospitalem vitam seqni
,
revcrentes ne
aliorum hberalitati et divitiis impnres esse dicamur.
Quamquam raihi detur ctiam ex alia causa confidere
,
illud scilicet reputanti; meminero cnim Dei omnipoten-
tis dicentis ad sapientissimum Moysen : quis dedit os
homini
,
et quis fecit mutum et non audientem
,
vi-
dentem et non videntem ? nonne cgo dominus Deus ?
et nunc vade
,
cgo aperiam os tuuni.
2. Umbra quidem est quaedam et antiquum illud
oraculum
,
et si per angclos prolatum sit
,
intercedentc
Moyse
,
acutiores tamen hominum non subterfugiet
sensus
,
si quis id voluerit subtilibus
mentis lumini-
Lus intueri, et scripturarum umbvis et amjjagibus prae-
termissis, intimam considerare sententiam. Praccipit ita-
que lex
,
Deum omnium dominum
honorare et aliis
quidem plurimis modis, adiiciebat autem necesse esse ei
turturem ctiam immolare
,
cum
praesertim
multi ya-
riique sint volucrum greges
,
quarum
aliae volatus
altissimos naturae Icge sortitae sunt, aliae in aquis con-
vcrsanlur.
Magnitudo vcro ct figura
speciesque
non
una cst. Alias autem alio modo natura
depingit
,
et ar-
ij
Q/,.
ARNOBirS INTERPRES
llficio
creatoris in flores varios coloresque plumariim
eenus
avium
dilatatur. Quid ergo dicamus
,
quam ob
cansam
lex
volucribus aliis praetcrmissis
,
summis ho-
norlbus
maluit turturem nominare
,
praecipiens eam
Domino
consecrandam ? Quale est hoc aenigma
,
vel
quam lex isla prudentiam comprobat ? Verbum utpote
Tcrbi
pater Deus omnipotens
,
et passerum loquaciores
probabiles
facit
,
et eas aliis anteponit
,
quamvis et in
illis sratia
sit et forma nonnulla. Lex ergo nobis obli-
que
sio^nificat
quod hii
,
quibus usus sit indultus elo-
quii
,
et
qui possint bonorum operum amatoribus opti-
ma dare praeccpta ,
sanctissimisunt
,
aliis etiam prae-
stantiores.
3. Age igitur Domini vineam sanctae scripturae fonti-
bus irrigamus ; non confusum neque obscurum sonum
avium
more emittentes, sed ad soUempnem festivitatem
vos verbis competentibus provocantes; ita ut res ipsa rite
inreprehensibiliterque cclebretur
,
iuxta placitum Icgis.
Ait enim divinus Lucas in suis scriptis : vcnit autem dies
azymorum, in qua necesse erat immolari pascha; et misit
Petrum etlohannem dicens: euntes parate nobis pascha,
ut manducemus. Uli autem dixerunt : ubi vis paremus ?
Quiait eis : ecce introeuntibus vobis in civitatem occur-
ret vobis homo aquae amphoram porlans
,
sequimi-
ni eum domum
,
in quam intrat : et dicetis patrifami-
lias domus : dicit tibi maffister ,
ubi est diversorium
ubi pascha cum discipulis manducera ? Et ille vobis
ostendet in superioribus locum magnum stratum
,
et
ibi parate. Audis quemaJmodum speculans ooulis dei-
tatis
,
ubinam esset dignum pascha celebrarc
,
in su-
perioril)us locuna eum dicit monstraturum sanctis apo-
stolis ma^num atque stratum ; et ad id ducem sequi
S. CYRILLI.
105
amphorae
aquae
baiolum
,
qui eam domino domus ifl-
fciTct ? Intcnde
*
igitur oniraum per subtiles scnsus ad
*
codd. in-
maiora et
sensibilia. Et si cui propositum est ipsum ha-
^^"^^^*
bere in
menle
Christum festivitatis auctorcm
,
aquae
primum
lavatione ditescat (i)
,
abstergeat autem omne
peccatura
ab sua anima
,
et priraorura aboleat sordes
et
maculas delictorum. Ita enim et Deus dicit per vo-
cem
Esaiae : lavamini
,
mundi estote
,
auferte nequitias
vestras ab anirais vestris e conspcctu oculorum meo-
rum ,
desinite a malitiis vestris
,
discite bonum facere
,
T inquirite iudicium
,
eripite iniuriam accipientem
,
iudi-
I cate pupillo
,
et iustificate viduam
,
et venite dispute-
mus ,
dicit Dominus
;
et si fuerint peccata vestra
,
ut
phocnicium
,
ut nivem dealbabo
;
si autem ut coccum
,
ut lanam candidam efficiam.
4.
Ego enim existimo oportere nostris mentibus prius
elui contagione totius pravitatis et sordis
;
deinde ita
gloriosam atque praeclaram adhibere virtutem
,
quia ni-
hil praestabiliua aestimatur ab his
,
qui habent ani-
mi sanitatem
,
et qui iustum ab iniusto secernere didi-
cerunt. Etenim sicut ea quae sunt natura repugnantia
,
simul in uno eodemque esse non possunt : quae enim
communicatio luci ad tenebras, sicut scriptum est ?
neque potest alterum subsistere
,
nisi alteri dederit lo-
cum ; siraili modo virtus et malitia diversam habentes
inter se contrariam in factis et operibus qualitatem
,
longissima autem a se differentia segregatae
,
in uno
animo
esse non possunt
,
quin eum deformem reddant
,
et varium
,
et tamquam utrisque pedibus claudicantem.
Sed
propheta quidem Helias eos, qui ita vivere consue-
runt
,
obiurgat dicens : quousque enim claudicatis in
(i) Ex graeco xaTocTrXovTouvTi.
^:---.!-
JO(j
ARjVOBILiS INTERPRES
utrofjue pede ? Nec non etlam lex ab huiusmodi mori-
bus volens nos longissime submovere
,
praecepit no-
Jjjs oblique ea recusare et effugere
,
quae incongrua
sunt
,
ct inter sc convcnirc non possunt. Ait enim :
non arabis in bove et asino. Et rursus : non indueris
Jucato indumcnto ex lana et lino simul . Considera
quemadrnodum ea
,
quae disparia sunt et apte honestc-
que misceri et coniungi non possunt
,
dcjjerc nos ad-
firmct odisse
,
et coniunctionem dissimilium aspernari.
Convenit cnim eos
,
qui optlmc vitam agcre proposue-
runt
,
carere omni raacula
,
detersis
,
ut ante dixi , sor-
dibus pravitatis
;
ut sic mundi effccti nitidique locum
possint in superioribus obtinere, rt tamquam in altissi-
nio cacnaculo per merita suae vlrtutls cclebrare festa
cnm Chrislo
,
qui proptcr nos paupcr factus est
,
cum
sit dives
,
ut nos paupertate ipsius Jocupletemur.
5. Nam cum sit figura ipse et forma Dei patrls fdlus,
lunicn gloriac
,
ct cx co vcre naturaliterque progenitus
,
ct ex omni parte omnlno par simllisquc
,
aequacvus
atque coaetcrnus
,
elusdem gloriae atquc fastlgli
,
non
raplnam arbitratus est esse sc aequalem Deo
,
iuxta
quod scriptum cst. Deccndlt enim in terras
,
et inani-
tatem subiit voluntariam
;
ct
,
ut ait sapientissimus lo-
hannes
,
caro factus est
,
ct habltavlt in nobis : et qui
ante omnia sccula generalloncm habcbat ex patrc, quam
nulla nicns nuUa cogllatio oaperc potcst
;
postquam
factus est caro
,
et humanam sustinult generationem
,
dispensator ct artifex sacculorum ct factor
,
non (i) ad
lcmporis quacdam productus initia hominum morc, vo-
ccm tamen patrls diccntis audlvit : cgo hodic gcnui tc.
(ij Ita codex anliquus. Legebat ergo in Cyrlllo Arauhius nou
u; i.'clutiy sc(\ oi>y. non. Confcr iiifra
p. 109,
s. c y r. I L L r.
^ 07
Numquid ergo idclrco cum putalumus actcrnltalis glo-
riam pcrdidissc? minimc. Illud autcm magls sapicnlcr in-
tcUcgimus, quod ctiam incarnatum filium patcr non pri-
vct suac dignitatis naluralibus ornamcntis
;
confitcatur
autcm cum rursus tamcn,ctsi in liaLitu ccrnatur humano.
Non cnim idco ffictus cst homo unigenitus Dei verbum,
nt Dcus cssc ccssarct, sed ut in assumptione ctiam car-
nis
,
propriac maicstalls gloriam intuercmur. Sic enim
ct nos sumus paupertate ipslus locupletcs cffccli
,
su-
hlata pcr eum nalura humana in divinam
quantlam di-
gnitatem
,
ct in supcrnis scdibus collocala. Nam cum
ipse habcrct scmpcr cum palre conscssum
,
ct cs. ip-
so ct in ipso naturalitcr csset
,
tamen eliam in car-
ne posltus audlebat patrem dicentem : sede ad dexte-
ram meam
,
donec ponam inimicos tuos
scabcllum pc-
dum tuorum. Ita cum confitcmur tam a nobls
oportere
quam ab angelis adorari
;
non in hominem vilem
per
deraentiam dcponentes
,
scd divinam sccuti
scripturam,
Dei verbum cum conditlone copulantes
humana
,
et
mortalem divinamque naturam in unum
aliquld confe-
rcntcs : ita tamen ut non homo slmpliciter
theophoros
Intellegatur
,
sed Deus magls incarnatus
,
qul per di-
spcnsationem copulationls corpus sibi ex vlrglne
sancta
adscivit.
6. Hoc enim modo nec allter intellegitur
Chri-
slus unus
,
et Deus unus : non iam partlm in Deum
,
partim in hominem discerncndus
,
post
arcanam
illam
ineffabilemque
communjoncm
;
sed in unum
hlium ac-
ciplcndus
,
quamvis diversa sit corum
natura
,
quae in
co
poslea concurrerunt. Quemadmodum enim in gcm-
mis ct lapidlbus pretiosis aurum quoddam resplcndet
,
et lumen
quod interioris naturae declarat
imagincm
;
1 08 ABNOBIUS INTERPRES
ac si (]uis
voluerit
verbl causa commlxtlonem illam se-
jungcre
natiiralem
,
aliud nesclo quid consplclat ipsurn
per se lapldem
,
aliud vero lumen quod natat in lapi-
ue
;
una tamen atque indiscreta materies intellegitur ex
duolnis
,
et divisio huiusmodi ad foeditatem dedecus-
que
converlet ea
,
quae naturali unitate conexa sunt
;
eodem
modo in Christo adserimus quod coierunt ar-
oana
quadam ineff;)bllique rationc in unum deitas et
humana
conditio
,
ut in eodem simul et homo Intelle-
gatur iuxta nos
,
et Deus supra nos. Ac slc unlgenitus
et
primogenltus
editus est quidem ex utero virglnall
,
ct crat adhuc
parvulus
,
Deum tamen et in infantla sa-
piebat.
Testatur autem hoc idem dlvlnus Esalas dicens
do
ipso : quoniam prius quam sciat puer bonum aut
malum
,
non credet m.alltlae
,
sed eleglt quod I>onum
est.
Quantum
enim exspectat ad morlalitatis rationem
secundum
nostram naturam
,
nondum ci tempus indul-
gebat, ut sciret et posset rerum discernere qualitatem
;
sed
erat
,
ut ante dixi , Dcus etiam in forma mortali
,
permittens
quidem nostrae naturae per suum morem
legemque
proccdcre , reservans tamen cum ea sinceram
gloriam
deltatis. Sic crgo intellegatur et natura Deus
,
qui
natus cst
;
et virgo
,
quae peperit
,
mater fulsse dl-
catur
non carnls
ncque sanguinis simpliciter
,
quallter
ctlam
nostrae
matres
; sed Dei magis et domini
,
qui
humanae
formae
similitudlnem est diofnatus induere.
7.
Nam
sicut divinus scripsit Paulus : mlslt Deus fi-
lium
suum factura ex muliere
,
factum sub lege. Non
cnim in
homine nato ex mullere inquimus Dei verbum
inhabitasse
,
quemadmodum etiam in prophetls
;
sed
niagis
vooem sanctlssimi lohannis rccto suffraglo coro-
nemus
,
clare
perspicucque momorantls : et vcrbum ca-
S. G Y P. I L L I.
1 09
ro factum cst
,
et
habital)it in nobis. Factain autcm
carnem existimabimus
tunc
,
cum carni communicasset
et sanguini,
similiter ut nos qui sumus in carnc etsan-
guine.Et si factus est est iuxta nos, quomodo consequens
erat humanam eum generationem ignominia adficcre
,
ac non potius honorare ? Habltavit enim in nobis
,
cum
carne et sanguine
,
suam naturam divino modo inaesti-
mabilique ratione quasi commiscens. Ipsa quidem Verbi
deitas si intellegatur
,
sola ipsa per se suffiicentem ha-
bet generationem ex Deo et patre : sed quoniam de-
scendit in copulationem nostri
,
et secum humanam
naturam pcrmiscuit
,
omn;a iuxta suum modum ha-
bentem perfccta
,
idco sine ulla nota et deminutione
deitatis intellegatur facta similis nostri
;
non ad initia
quaedam producta, ut esse inciperet, absit
;
erat cnim
semper, et est, et erit, et vetustiorem omni tempore te-
net substantiam
;
sed sapienter mortalitatis legibus per
sua iura procedere permittens. Nam sicut ipsius verbi
,
quod est ex Deo et patre
,
fuit propria caro illa pura
atque honorabilis, quae ex sancta virgine procreata est;
ita omnia
,
quae carni conveniunt
,
absque solo pecca-
to
,
caro subire debuit
,
et ante omnia ut n asceretur ex
niatre.
8. Ergo si extra carnem intellegatur dcitas ip-
sa per se
,
erit sine matre
;
et recte quidem. Scd si
proferamus in medium mysterium secundum
Chri
stum
,
alia erit de eo ratio tenuis sane atque subti-
lis : arbitrabimur enim
,
si recte sapere voluerimus
,
et semitam sine errore calcare
,
non deitatem nudam
,
sed incarnatum et carne permixtum Dei patris verbum
sanctam
virginem creavisse
;
quae electa est ad puer-
perium
venerandum
,
ut carnaliter eum pareret qui
4 i
ARNOBIUS INTEHPRES
carnem di":nalus cst induerc. Deus er:?u verus Emru.)-
nuel , ct mater Dei vlrgo dicatur
,
quae carnalitcr cum
peperit
,
qui proptcr nos homo factus cst : et infuns
erat non iuxta nos
,
hoc est
,
non in sola nostri simili-
tudine conslitutus
;
sed erat humana conditione pro-
]?ter carnem
,
divinus autem
,
utpote supra nos, et cae-
leslis. Denique sapicntissimus Paulus inquit : primus
homo de terra terrenus
,
secundus homo dc caelo cao-
lestis. At vero beatissimus Esaias
,
ut in visione pro-
phetali vim mysterii docebatur
;
ipsum enim
,
ait
,
sc
vidisse Deum oranium dominum in sanctam Virifincm
o
divini infantis propc exordia iacientem. Et iigurata qui-
dem cst humnno modo ratio visionis
,
verum aliter in-
tellegitur ct divine
;
nomen cnim maius cst quam nos.
Itaque ait : et dixit Dominus ad me : accipo tomum
magnum novum
,
et scribe in eo stllo hominis
,
ut vc-
lociter depraedationem faciat spoliorum. Ait enim: ct te-
stcs raihi fac fideles homincs
,
Uriam sacerdotem ,
et
Zachariam fihum Barachi. Et accessit ad prophetis-
sam
,
et in utero accepit
,
ac peperit filium. Et dixit
Dominus ad mc : voca nomen cius velociter spolia dc-
trahe
,
cito praedarc, quia prius quara sciat puer voca-
rc patrem et matrem
,
accipiet virtutem Damasci
,
ct
spoha Samariac conlra regem Assyriorum. Novus qui-
dem tomus et magnus, quoniam et ipsum novura Ghri-
sti mysterium
,
et perspicue raagnum, iusta beati Pauli
vocem. Celerura stilo hominis scribilur. Et ipsa qui-
dem ratio dcitatis
,
si nuda ac sine carne aestimetur
ipsa pcr se
,
nostri sermonis non cgebit auxilio
;
quippe
qui non valeat explicarc ca quac sunt omni eloquentia,
sensu etiara altiora. Gloriaenim Domini occullat sermo-
ncm
,
iuxta quod scriptum est. Sed quoniam unigeni-
;. C Y ]. I L L 1.
] \ ]
\um Dci vcrhum factLun est caro, ct habitavit in nobis,
idco ca quac ad ipsum
rcferuntur
,
honiinis stilo clc-
scrihimus.
g.
Ceterum
illud rursum inspiciamus
,
quod
cum
praecepisset
prophetae Deus tomum accipcrc, et humano
stilo in eo scribere
,
acccssit ad prophetissam. Et quid
cst hoc ipsum accessit ? Morcm conyentionis simula-
l)at et legem. Prophetissam vero sanctam virginem vo-
cat : Christum enim praegnans prophetac implcvit offi-
cium. Deinde in utero
,
inqult
,
acccpit
,
et pcperit fi-
lium : cui rursum non tanquam homini spcciale et pro-
prium nomen imponit
,
sed ex virtutibus ipsius
,
utpote
Deo. Voca enim
,
inquit
,
nomen eius
,
velociter spolia
detrahe
,
cito praedare. Natus est enim continuo inians
ille divinus et omni mundo cxccllcntior. ]:!t crat qui-
dem in cunabulo gremioque genetricis
,
propter morcm
conditionis huraanac
;
scd quoniam ad haec erat ctiani
Dcus
,
arma Satanae virtutibus detrahcbat arcanis. Ad-
venerunt cnim Magi de oriente quaercntes ipsura et
dicentes : ubi est rcx ludaeorum ? vidimus enim stel
lam cius in oriente
,
et venimus ut adorcmus cum.
Ergo divina quidcm illa generatio
,
etsi propter condi-
tioncm hominum
,
more agcbatur humano. Deus vero
vere et naturaiiltjr Emmanuel
,
qui videhalur more ho-
niinum
quidem contineri
,
attamen divino modo cae-
lum ct tcrras
,
inferiora eliam
,
suae maiestatis utpote
Dcus implebat
,
ct continebat omnla quae per ipsum
bene
fuerant
constituta. Et si audieris q^iod proficiebat
aetate
et sapientia
,
numquara arbitreris processu vel
incrcmento
aliquo sapiens factum esse Dei verbum.
Memincris
cnim
sapicntissimi Pauli scribentis : Chri-
stn^s Dci
virtus
ct Dci sapientia. Scd ncc illud audeas
112
ARirOBIUS OTERPRES
protervc dlcere
,
quod hoc ipsum quod dlcilur profc-
cisse aetate et sapientla et gratia
^
liomini adscriben-
dum sit : hoc cnlm cst
,
ut opinor
,
unum Christum in
duo dividere
;
sed quemadmodum paulo ante dlxlmus
,
filius ante tempora omnia natus
,
extremis tamen tem-
poribus dicitur filius Dei fuisse , ideoque suae carnis
generatlonem,
dispensatorie famlliarem et propriam esse
dicebat. Itaque cum sit sui sapienlia genitoris
,
profi-
cere saplentia dlcitur Deus in omnibus perfectlssimus
,
ideo quod ea quae sunt propria conditionis humanae
propter incarnationem
voluntate suscepit.
10. Dicet allquls, qiK)raodo potuerit hominis natura
niaiestatem capere deitatis ? praesertim cum Deus ipse
dixerit manifeste beatissimo Moysi : quoniam nemo vi-
debit facicm meam
,
et vlvet. Si iiritur intolerabills dei-
tas
,
et Inacesslbllem habet adtactum
,
quomodo credi-
blle videatur Dcum in unum et hominem convenisse ?
Ego vero adversus huiusmodi quacstionem dixerim qui-
dem
,
supra omnem modum et genus rairaculi
,
et su-
pra nostrae mentls cogitatlouem et sensum dispensatio-
nis huius esse ratlonem : sed tamen agebatur saplenter,
Deo suara naturam etiam imbeciilitati nostrae tolerabi-
lem facientc. Itaque hoc pracclarum et venerabile no-
slrum mysterium
creator omnium Deus et dominus sa-
pientissimo
Moysi per exempla perspicua demonstrabat.
Id autem ipsae sacrae litterae nobis aperient
,
quae se
ita habent.
"
Moyses autem pascebat oves lethro so-
.,
ceri sui sacerdotis Madian
,
et egit oves in ere-
,,
mum, et venit in montem Horeb. Apparult autem illi
,,
angelus Domini in flamraa ignis de rubo
,
et vidit
,,
qula rubus arderet igni
,
rubus vero non conbureba-
,,
tur. Dixlt autem Moyses : transiens videbo visum
S. C Y R I L L r.
i \ 3
,,
magnum istucl qnicl sit
,
cjuoniam non comburitur
,,
riilnis. Cum ergo vidisset Dominus, quia asccndit vi-
,,
dcrc
,
vocavit de rubo dicens : Moysc
,
Moysc. Ad
,,
qucm illc dixit : c[uid est ? Dixit illi Dcus : ne acccs-
,,
seris huc
,
solve calciamentum dc pcdibus tuis
;
lo-
,,
cus enim in quo stas
,
tcrra sancta est. Et dixit illi :
,,
ego sum Dcus patris tui
,
Deus Abraham
, Deus
,,
Isaac
,
ct Dcus lacob.
,,
Inaccssibilem quidcm locum
essc testatur eliam ipsi sapientissimo Moysi
,
illud sci-
licct dcclarans
,
quod si quis mera legis doctrina
,
et
cxemplis umbrarum solis vclit esse contcntus
,
num-
quam Christum possit attingerc : lcx enim nihil im-
plevit. Cetcrum illud dignum est admirari
;
flamma
,
quae apparcbat in rubo
,
voccm emiltebat dieens : cgo
sum Dcus Abraham patris tui. Ergo ipsc crat Do-
minus in spccie flammac
,
coraprchendcns c|uidcm ct
oomburens arborem
;
flarama tamcn cam rainimc com-
burens. Atc[uin hoc omnem lidem vidctur cxccdcrc
,
quod ignis tcnacis violentissimam naturam lcvis i!Ia
fragihsque materies non curabat: immo potius quis non
llammac illius lenitatem mansuetudinemque admiretur,
videns eam ligno parcentem ? Sed erat
,
ut iam antc
dixi, umbra quacdam cxempli secundum Christum my-
sterii.
II. Quemadmodum igitur flamma illa fructici fuit
tolerabilis, ita etiam nostra natura capax esse potuit emi-
Dcntiac deitatis. Et quantum spectat ad rationes et sen-
sus humanos
,
nequaquam inter se possent convenirc
deitas et humana conditio; convenerunt tamcn in Chri-
sto, ct unus ex ambobus Emmanuhcl. Qui vcro sepa-
rat
,
ct hominem seorsum ponit
,
et fdlum ahum aesti-
mat
,
praclcr eum qui est Dei patris lilius naturalis
,
is
h
^^4
ARNOBIUS lIVTERPflES
mjhi vitlelur altltudlncni nostri myslerli crjligcntcr in-
tcllcgere et vidcre non possc. Neque enim homincm
collmus et adoramus
,
sanctorum secuti doctrinam
;
sed Dcum magls incarnatum
,
qui suum corpus et Dei
patris vcrbum in unum coniuncxlt et contullt. Idcoque
rursum et regcm supra nos ipsum Emmanuhel inquimus
constltutum. Dcus enim et patcr prophctarum voce et
declarationcm dcsignat eius et sanctorum apostolorum
dicens : ccce rex iustus regnahlt
,
et prlncipes cura iu-
dicio principahunt. Ipsc vero ait pcr voccm David: ego
autcm constitutus sum rex ah eo supcr Sion mon
tem
,
ct reliqua. Ncc non etiam regni sui iugum no-
his guhire iuhehat , adicicns manirestc : vcnite ad me
omnes qui lai^oratis
,
et rchqua usque leve. Quod si
est rex dumtaxat
,
et homo mcrus, ct nostri simiils in-
tcllcgitur
,
ct non magis unlgcnitum Dci vcrhum cum
natura nostra convencrit
,
ergo nec nostra saecula prae
antiquls plus allquid meruerunt
,
quae inquimus nova
effecta et prisllnis inconparahiiiter mehora
,
in quihus
ctiam Christus regnavit. Est autem tale quod dico :
regnavlt quldem super populum Israel Deus dortilnus
omnlum per prophetas : constltutus autem est ad tale
officium ante aUos omncs sanetus Moyses : deinde post
illum aHi serle temporum ordinati sunt. Gerento vero
dlspensatlonis curam dlvino Samuhcle, ad contumaclam
flagltiosam iapsus Israel , et a regno Del Inpatienter vo-
lens dcficcre
,
dlcehat : cccc tu senulsti. Indignahatur
quidem huius causa propheta. Dixlt autem Domlnus
ad cum : audi vocem popuH
,
iuxta quac locuntur ad
te : quoniam non te sprevcrunt
,
sed me sprevcrunt
,
ut non rcgncm super ipsos. Itaquc ordlnahatur Saul
,
dc quo ait per prophctara Dcus : ct dcdi cls regcm In
S. C Y R I L L I.
i i
^
ira mea. Esl
igitur ncmini tlublum
,
quoJ in ira dalus
bit homo rcx Saul illis
,
qul Dei rcgnum
scclcratissimc
sprcverunt.
Multum cnim pracstabilius est nos cssc rc-
irni Dci scrvitio sul)iu2;atos.
13. Quod si cst homo nostri similis Christus , ct non
in forraa hominis visum Dci vcrbum; constat autcm
eum
regcm datum cssc, et terrarum omnium rcgnum tenuis-
se
;
potcst aliquis ad dcleramcnta ct incptias praccipi-
tatus diccrc
,
quod et ipse rcgnavit in ira Dci et patris :
ct quia sumus in offensionibus et dcllctis
,
idco ct nos
Dcus humano iugo submiscrit.' Sed quis hoc possit um-
quam dubitare
,
nos omni culpa libcratos cssc per fi-
dem ? Quomodo igitur adliuc I3cus irascitur ? vel quarc
nos indignationis motibus punit
,
qui sumus sanclifica-
li ? Ego vcro aio
,
nos ct omni culpa esse libcratos
,
(.'t
donis divinac clcmcntiae ct mansuctudinis habundarc-
Igitur non homo regnavit supcr nos
,
sed Deus in hu-
mana forma visus
,
fdius
,
qui nec gloria dignltatis
suae per incarnationcm prlvatus cst
,
ncc propter di-
spensationem nostri simllitudincm aspernatus. Deinde
,
id enim quoque diccndum est
,
si quorumdam caecuiii
criminamur errorem
,
et sunt illi in vituperatione maxi-
nia conslituti
,
quod aetcrni et incorruplibilis Dei glo-
riam mutavcrlnt In similitudinem imaginis corruptibilis
hominis. Et nobismet ipsis hoc censeo fugiendum
,
nc
in sola ct nuda slmilitudine nostrae naturae Christum
csse credamus
;
sed magis individuam atque insepara-
bilem copulationem humanae carnis et Dei verbi serve-
mus
;
ut iam utpote Deus tam a nobls quam a sanctis
angelis adoretur, Et si est admodum criminosum atque
culpabile
praetcr creatorcm crcaturae servirc . nos au-
tom Chrislo sumus cruditi scrvirc
,
acstimcmus cum
>]
J 5
ARKOB'US INTaPi;ES
omnl crcalura cssc siipcrlorcm , immo ij)sum crcatorcm
polius, licct ipsc proptcr incarnationcm crcatus essc cre-
Jatur. Hac dc rc gloriam roborans clamabat incredulis,
pacnc ctiam stoliditatem els et scgnltlem cxprobrans : si
non facio opcra patris mci , ne crcdatis mihi : si autem
facio
,
ctsi mihi non crcditis
,
operibus meis crcdlte.
Erant cnim qui sua demcntia parvam dc co fidem
habebant propter carncm. Exsurgentes autcm in eum
proterve
,
ct canino morc incurrcntcs causanlcsquc cx-
^
ita 0(1.
occasioncs
*
in peccalis
,
incusanti ci dicebant : pro bo-
no opcrc non lapiJamus te, scd pro blasphcmia
;
quod,
cum sls homo
,
facls te Dcum. At nos illorum incredu-
litatcm et dementiam CN^ecrati
,
prolixis cum ubcribus*
que bencdIctioniI)us adoremus , ct pharisaeorum scaevl-
tatc damnata dicamus ci : pro bono tc operc stupore
maximo admlramur
,
quod cum sis Dcus
,
homo ficri
dignatus es.
i3. Et quam ob causam homo sit factus cxponam.
Etenim quoniam est Dei vcrLum naturaliter vita
,
ideo
proprlum fecit corpus corruptibile et caducum, ut mor-
tahtate victa atque damnata
,
ad acternitatem potlus
transformetur. Et quemadmodum ferri materies cum
in medio fornacis aestu conilatur
,
ignis instar ardcscit,
ct In elus speciem vertitur
,
et calorcm et candorem
ipsius imitatur flammae victricls
;
ita etiam cai^nis na-
tura cum aeterno atquc incorruptibili Dei verbo con-.
iuncta, dcstitit esse quod fuerat
,
nec ulterius reraansit
'^gr.
(pSo^a. in peste*. Et quoniam ipse est lumen mundi, ideo recta
atquc vera deitatls recogoltionc atquc scleatla mentes
nostras iliuminans
,
univcrsos vocabat ad lucem
;
par
lim cum doclrinis vcnerablllbus utcretur
,
qulbus cos
sapieatisalmos facicbat
,
qui ad eum acccdcbant in fi-
S. C Y R I L L r,
^ \J
tlcni
;
parliin cum vlrtutcs opcrarctur
cximias, quas su-
pra omnem
crodulitatcm aspcctlhus
ostcndchat.
Ut iani
tluhltare nenio posslt
;
qula cum pcr naturam
Dcus
homo factus est
,
remanslt tamcn id quod crat
,
llcet
dispcnsatorle spccicm humanae oondltlonls
Induerlt .
Sed non intcllegcntcs ludaei myslerium
,
et quamvls et
per legem et per sanctos prophetas els sacpe persplcue
fucrat dcnuntialum
,
audehant eum multis modis offen-
dere. Sed ct cum cognoverunt quod ipse cssel heres
et domlnus
,
nlhilominns clecerunt et interfecerunt :
liahentes ad tantum nefas et faclnus adiutorem atquc
socium Satanam, culpae detcrrimum genitorem; qul gra-
tulatus est quldem a principio omni se fuisse molestia
liberatum
,
cum eum talia pati conspiceret : mox vero
cum hls qui eum crucifixerunt
,
se conperit erravisse
,
et vana spe fuisse raptatum
;
oum cognoverit
,
pas
sionem illam fuisse voluntarlam
,
et quod ipse posue-
rit anlmam suam
,
non alicuius inpulsu aut violen-
tia
,
sed propria potius voluntate : ut illis
,
qui tene-
bris cohcrcentur infernis
,
denuntiaret, et eis portas re-
serarct ad vitam. Ut enim ad nos scrihit saplcntissi-
mus Paulus : ideo Christus mortuus est et revixit , ut
vivis et mortuls dominetur. Nam postquam mortuos
tenebris exemit
,
et conculcavit mortis impcrium
,
re-
vixitque tertia die, et se sanctis apostolis ohtulit
,
prae*
cipiens eis
,
docere omncs gcntes
,
ct eos baptizare iu
nomine patris
,
et filii
,
ct spiritus sancti
;
tunc ascen-
dit in caelum
,
et est ad dexteram Dei et patris
,
venietque in tempore iudex omnium
,
in virtute divi-
na simul et gloria
,
stipantlbus sanctls angells : rese-
debit
auteip in solio gloriae suae indicaturus orbem
] \^
Ar.XOBilJS INTERPRES S. CYRILLI.
terrariim In acqullatc ct iustitia
,
et singulis iuita sua
mcrita rcdditurus.
i4- Quoniam crgo ipsius sumus pretio compara
tl
,
nec sumus nostrae ditionis aut iuris
,
servia-
mus rcdemptori , in bonis partihus
,
quantum possu-
mus opcrantes
,
carnis cupiditates contcrentes
,
discu-
tientes omnc contagiuni delictorum
,
omni nos virtute
et modcstia dccorantcs : bonum certamen ccrtemus
,
cursum consummemus
,
fidem scrvemus, cgenorum mi-
serias relevantes
,
pupillorum consolantcs inopiam
, vl-
duis succurrentes
,
rcfcctionis solatia infirmls ac debi-
libus offerentes
,
in carccribus et in vinculis positos
visltantes
,
liumani ct mlscricordcs in omnibus
,
amo-
rc nos mutuo vineiamus. Tunc enim
,
tunc sincere ie-
iunantes sanctimoniis copulamur
,
habentes quadrage-
simae exordium a primo die mcnsis
,
qui secundum
Aegyptios dicitur famenotb
;
heI)domadls vero paschae
veneral^llls a sexta mensls farmoth
;
ita ut tinlamus
ieiunia
,
iuxta evangelicas traditloncs
,
undeclma men-
sis ciusdcm intcmpesta nocte sabbato
;
postera die do-
rainicam festivitatem celebrantes -Xir eiusdem mensis
,
contlnuantes lusfiter ctlam "VIl* hebdomadas sanctae
o
qulnquagesimae. Sic enim regni caelorum licrcdes esse
merebimur in Christo lesu domlno nostro
;
per quem
,
et cum quo Deo patri ciim spiritu sancto gloria ct
imperium In saccula sacculorum. Amen. Salutatc invi-
cem in osculo sancto : salutant vos qui mecum sunt
fratres. Pax vo])Iscum.
119
S.
CYRILLI ALEXANDIUNI
SERMO DE PARABOLA VINEAE
NONDUM GRAECE EDITUS.
S. Cyrilli alexandrini patriarchae sennonem de para-
bola vineae edidit latiiie ex codice suo graeco Achilles
Statius lusiianus in Hbello Romae anno iS^S. inipresso
,
quem Gregorio XIII. P. 31. obsequii causa inscripsit. Grae-
cum texlum praetermisit
,
ut tunc saepe fiebat
,
quo
fere
tempore etiam Caes. Baronius et Fr Turrinnus tot grae-
cae ecclesiae monumenta latine tantum imprimenda cura"
runt. Nunc ego graecum sermonis eius archetjpum
,
ex eo'
dem ut credere par est Achillis codice demum projero :
quem tamen codicem ne unicum in orbe putentus^ legitur apud
FahriciumBibl.gr. ed.nov. T. IX.
p. ^65,
duo extare Pa~
risiis graeca item huius sermonis exemplaria
,
quamquam
nondum typis commissa.
TOY EN AriOIS nATPOI HMnN
KTPIAAOT APXIEnilKOnOT AAESANAPEIA2
i\q X'fiv Tiapoc^clriv zcv p.TieAiiivc^* Gixci(*iBn vi ^aaLleLo.
Tolv cvpavQiV (xv^pcxiTicd CLy.cSe(7noz'n
^
oaTig llviXB^ev
u^OL TTpwi pia^moLQ^OLL ipyoLXOLq iii ToJv
apTie^Sva alxov.
\.jLy.c'0QOLc,
,
oLyoLKf\t\
, xrii
tvoLyyikLy.r\g tcu xyp^u TioLpoc-
^clric' axcve yoLi xr\v lpu:fiViLOLV
,
viv v.olxol ^vvoLp.LV epov-
p.ev'
clycdtar.oxTiq xcv y.iyi.lov cUcv
,
xcvxe<^LV o deano-
X'fig 5eo$* ciy.cg yccp
,
o yoa^.og' deazissxrii Se olvxcv
,
o
-120
S. CYr.lLLI ALEX.
sryyoLZ^xi r:u afj.r.c.h7)vcc
, i''?:;^ otc/.y.cvcvu.ivci zr, a^j^nr.oiy. Toiv
av56r.)7:wv ay<:;r T^o^rfi u\^oc c y.xicc; 7(7>v S":crc(3cov exei-
vr,)V rcov TTSp ApA xjrt iivo);^ y.c/.t i\aj TTCojT^t yofp cj-
zci .b^e^jepei;
,
ttccot:^ :jtc: erjycczca tcj auTreAwvcg. i\coi
yap GUTei;o-V cxu.zc1ojV!X , vr/iTco; vcsc* TTvey/xaTt/.ct yap ct
AcycL' cODg 7U7rg o)pag cvrci eicyxL^cvzc [j.itol rptTry
o>pofV
< \ ~
\ < A /2
'
^
'T
*
^
'T 'O
\ '7'
c xaiccc TO)V TTcCc A;JiS2C5:a yat iGocccy, ycct iocyoro' y.oci cv-
\, ~ <~ ~\>^/
T5
75C0 epyocTcct zr,i; ccj^xriUcc^ r,y.odV
,
Tpet; 70V ccpi^ycv
otcc TcZzc y.cct toiz iyz-f\i; ooccc; etrjya^ocvrc* ar.o e/.r/ic wpa;
70 y.EoezocTcv ty;; r,yecocc
, 5't c rihcc (j^^c^ccTepcv aoctcx.-
AccuTiet TTiV ct/.cvu.evrv
, c ypcvcc zcv vou.cv ctl tcT> cv-
Tt ';o)Tfaev Tr,v av5po)7:cTr,Ta c^ca to)V evTc)>0)V tcv vcy.cv
To a/r,S"ivcv 00); c Secg r'j.o)V' /]
evTc).-/] yao xi;pt::u r/;-
Aocvyr,Q or))Tti,cv(joc c(^^ocAucv;' /.at t.cc/uv
,
ctl cpo); toc Tipc-
^aypocTcr, ccv,
Attc exTr,; o)pa;
,
tc riU.KjV Trj; r,uepac.* ct yap y.-
Qo.Qav ci yjpcvci c\ scts
py-o; XTt^eo);
,
y.a\ eo); cuvTe-
/etac
,
TCT u.ecty^ptvcv auiecTal-n Mo^Lcric y.ai 'Aap&)v*
yai yao r, y.aTa vcycv laTpzia
,
0); cy$cr,g' vvar/3 ^ cT^pa,
yatpc; tojv 7:Vc"jaT(:(pcpo)V 7:pC']p'/;TwV xat y^co ajTCc o); xa-
A:i ecyaTat aT.iQTaJ:r,Qav uapa, tcv cty.cOEGZoCTCV epyarja-
G^at Tcv a.y.T.et.O)va
Trc "^"vyrc r,yo)V eco; oexaTrj;' evOexa-
T/i
o")pa
,
entGryta tcv ycvcyevcv;'
::'
C7/aT0)V yao -^^oiv
/ccvo)v e7:t cjVTeXeta to)V aio)VO)v 7:e(3-/;urcrv rMV o %Z
.rsru -jccc
,
^zcv Lcycc:- 0)GTep yap a-no evoey.aTT,^ eiz oo)-
deya.Tr.v allr] yia o>cx e^Ttv
'h eayaTn , cjto)c cct.c T-/ic
iT.iorcutac XciGTcv tO)c T/.c auvTcXctac , a//-/; uia cLca
S E R M O.
'J 21
luzLV a-ACVGCV
xcv
'Imccvvcv AeycvTc^* xvavic/,^ Ifsyaxf)
ofa.
> /
^Oca;
czt tTi
ivdEY.arr, slcX^wv o rcxj apTieXwvcs deGT.O'
rn^ ,
evcodV
dpycvg ku.ia^mazo' xiviz cv-cl cl ar^ycL
;. huii.q
:t 7:5 Twv
e^vwv*
arjyci ya^ r,y.iv a-c ^icyvtx^aLa,;
, p-
'ici ano
ecyMV ayaBioV zai AiycL avzci; zl iQZW-azz w^i
l\r,v TYiV
'hu.l^av apyci ; cItcj ztiV r,iJ-e^y.v an a^/ri;, zTf-
oK^K
y^oaacv
,
cw; zr\; 7rt(3-/jUia; avzcv y^pcvcv egrjuaVcV
w; 7^0 zoze apya -fiv za zBvn
,
^eov
yn
eidcza* cvhig
yap
,
(Daatv
, -/^f/.a;
eyLa^(Mazo' evyvwxcva za e^va* tq)
yap cvoetg avza eiJ.iaB(syaazc ,
cv voyoi ^v iipcffiZaL' rw
'laparX ev.iivci a-neazalriaav
,
c;j zcig tBveaiV dtc v.alo^i
leycvaiV czl ovdcLg /]//; lyLa^dyaazo,
'A/X aya^cc a clzcdearkoz-fig' vT^ayeze yap y.cci vixuq^
(tfiaiv, epyaaaa^ai Iv tm ay.T.elorjL
,
xat o eav
-h
Quaicv
,
(5ooa-&) vyLV CL apyct
,
tctc epyazat yeycvaaLV* IpyaQizai
yap vuv '/1 CTCTS apyvi aSr/) xx}.riffipc' epyat,ezai o yopog
Toiv aTTccrTcXwv
,
Twv uapzvpcfiv
,
tc^v aaysizc^v
,
twv p.cva-
ScvTO)v
,
Tcov ayL(i}V T.ap^evooV
,
twv eyy.pazuiV
,
tcov ev ya-
yM aeyvo)' ela^cV yap avzTi
'h
ey.yXraLa zc ev drtVapLCV
ajia)^' dvvazai yap zLg o^eMg epya^cyevcz
,
V yta 6)pa
eveyyaL epycv w^ njo cypcoV^rev epyatoyevog* o Irtazr; etg
ytav odpav 'hy^cvaev zo ariyepov yzz eycv ea'ri
ev to) Tia-r
padeiadd,
'AXX' axcucov Tt cpaaiv eyftvci' 'hyili
cl ^aazaoavzii
zo ^apcc
/.ai Tcv Y.a.va(x)Va zr\g 'hyipag' okn^evcvaLV cv
yap ev vcy(,)
e^aazaaav zo ^apcg zcv 'Qvycv zcv voycv
,
aXk eyevcvzo Y.at cvzcl \act zcvzo)V ^ta zo epycv izoape
,
yap., <^r,aiv
,
cvy. adiy.o) ae' cvy a^c/.ei o z'7\g
^iyaicavvric y.pL-
-122
*>. CYRILLI aLEX. SEIWIO.
vr\c; xo 01 c/c/w tcvzm ycc^i70(.G^ai o)^ xat cci
,
p-/) vcwt-
a-/i?
nccG^iinclri^Locv eivat
,
pr/Js xara
X^f*^
^t^ca^at Tcv
ptcjS^cv
,
alX cvTO) vcf eTTct^/) ctwg av TrctridWfjiev
,
cto)?
av Cjya.G(xiy.e^a
,
a^tcv cuc)6v TTCtcu^.sv Tracra yap ^txaiocru-
v/) av5pci)7rci; co; paxcg a7:cxa3-/iaV-/i$'
X^P''*'
'^'^ ^^^^ (xyjoua-
Giv
,
6*>;
Xsyet IlauXc^
,
(5t'/atcu|cjtvct dctipeav xri aurcu
x^~
ctrt
,
xat cux ej gpycov
,
tva p.v) rtg y.avy^mnTaL' Bicv xo
Ocijpcv ,
cvy^ oxi cvz epyai^oiJ.erJa
,
aAA crt xar a;tav ou-
^V TTCtcu/xcV* CT* av yap
,
(p-/](7t
,
7rcfy}a-/iT TaijTa r.avra
,
EtTiaTe cTf ^cuXoi aypfiCL sjp.sv* o w'jj'.Xaptv Tictyicrat
,
tte-
T.oimay.iT aiJ.eleL yovv apxcv tw 7:v/,Tf r.apey^ZLg
,
Kat
j3a(7tXtav cupavwv xXnpcvcpiel;* cpa; tc
,
S^Xco y^apLaoc-
(jBaL.
To dl
,
p-"/) t ocpS^aX^.cs (Tcu Trcv/jpc^ eaxtv
,
eyw aya-
S"c$ 6tp' p-/) t7rV
,
cTt r.cvTipCL ci ayLoi
,
aXXa pt*/) Tt ttc-
v/pct (7T, cTt '/00 a'/a3c; eipit; aX/)3"&)^ yap'ayaBog e^
ayaBcv' cv xara tc ipycv y.ai o ^ta^o;,* okLycv yap xo p-
ycv
y
Ticlvq de o ixLdBog* roxr,pLov v^axoi eroxLaag df^m-
xa
,
xat a'7rcXapt(3avi? a c^0aXpio$ cux eldev
,
cvde ovg cux
ylxcuaV cpa^ cTt aya^og eaxiv* xo 6e ap^ayevoq aro xm
ta'/a.X(^v co? Tcov 7rpco:&jv
,
erzLO-fi eaovxaL cl r.po^xoL ^aya."
TOf y.ai yaleadi xov Aacv ucv
,
Aaov p.cy xat 7:a/tv
,
crav
TO 7rXy)pco^/a twv eBvuiV eiael^-n
9
tct y.aL aa; 'lapatik
aCo3-/)7T ai
,
V Xpt(7T6) 'I/)(7CU T&) XUpfi) TOWV, cjj Y) (5c^a
xai To ypaTc; t; tcu^ alcova^ twv aiwv&jv* ap.-/3V.
123
Petriis iliaconus in libcllo da viris Hlustribiis casincnsi-
bus cap. VI. hacc babet. Laurentius casinensis cocno-

hii nu^nachus .,
sricntia antecessorum suorum post satictis-
j
sinium Benedictum nuUi inferior
,
facius episcopus etc.
n
sermoncm de beati Benedicii vigilia elef^anleni coniposuit.-*
Sedeni Laurentii episcopaleni casinensia monunienta non
designant ;
ipsuni tanien circa anmini CJiristi q5o. Jloruis-
se tradit Marus in adnotationibus ad Petrum diaconum.
Hunc igitur ego sermonem ex codice vat. i209, olim casinen-
sij langobardicis litteris scripto et mire picto libenter profero.
DOMNI LAURENTII EPISCOPI
S E R IM
IN VIGILIIS SANCTI PATRIS BENEDIGTL
A,.Imifici patris nostri Bencdicti, o venerabillima con-
cio
5
celeljraturi sollemnia
,
cunctlpotentls Dei qui per-
fectionis culmen ei scandere concessit
,
sapplices fla-
gitemus clementiam , quatinus mens nostra vitiorum
emundata rubigine
,
sic sui patroni devote praestolctur
advcntum
,
ut eius praesentiam laetabunda mereatur
amplecti. Nullatcnus siquidera dubitandum est,hunc sa-
cratissimum patronum adesse nobis praesentcm , cum
eius gloriosam festivitatem devotionis colere studemus
affectu. Et quidem cum omni tempore observantes al-
mifica
&ua mandata pietate solita dlgnetur invisere
,
mu-
nireque
non desinat
,
in hao tamen sua sanctissima sol-
Icmnitate speciali quadam humanitate suis intercsse di-
gnabitur famellis
;
qui utique specialius sohtoque more
devolius omni industria sua student praecordia comere
ad tantum patrem excipiendum. Siquidem illius eum
capitis constat essc potissimum membrum
,
qui cvange-
124 LAURENTII EPISCOPI SERMO
lica intonans
voce dicere est dlgnatus : ul)i duo vel
trcs congregati
fucrint in nomine meo
,
illic et ego in
medio corum cro. Si ergo caput Chrlstus
,
videllcct no-
bis in suo nomine congrcgatis adesse dignatur
,
cius
ulii|ue membra nullatenus absunt. Si autem ei mcm-
bra
,
eleoti scilicet omncs generaliter assunt
,
quanto
magls
gloriosissimus patronus noster Benedictus eius
adhacrcns suos foyet clicntcs
,
eorumque precamina
,
votaque salubria studct apud eumdera altithronum com-
mendarc? Quera utiquc tanto facilius nostram impetrare
salutem ab eodem Deo et domino nostro haud dubie
credimus
,
quanto post beatos et sanctos apostolos prae
cunclis paene terrigenis , et meritorum gloria sublima-
tus
,
ct miraculorum ingentium efficaciis eminentius
cxaltatus est- Denique meritorum eius insignla sic hu-
manis omnimodo admiranda sunt sensibus
,
ut eoram
modulum nimis excellerc videantur.
Puerili namque sub aevo sancti flaminis gratia po-
titus
,
ita senili factas est sapientia, ut relictis paternis
oplbus, spretaque pom}?a humana
,
quam quidam libera-
libus
maxime artibus studentes assequi tunc conabantur,
postremo
nutricis sibi obsequentls spreto solamine
,
ar-
duum
peteret institutum. Callem quoque perdifficilem
,
tantura suis eftecit
sequacibus oxemplo operum doctrina-
quc melllflua facilem, ut herilis vox passim experiatur
,
qua dicitur : iugiim quidem meum suave est
,
et onus
raeum leve. Nam cuius doctrina effatuque mirifico, immo
praecipuo exempio tanta monachorum phalanx divinis se
mancipavit
praeceptis, nisi eius, qui Deo praesule, ea
quae luculenter et suaviter docuit, opere efficaciter adim-
plcvit ? Quam dignantcr autem Deus eius approbaverit
famulatum
,
hinc liquido claret
,
quod cum
,
quem mul-
PE S. r.RiVKDICTO.
\2^)
tis in cxcrnplo vitae proponcrc dcstinaverat
,
in
caver-
nis
montium diu latitare nequaquam pcrmisit.
Ut cnim
in oius vita
lcgitur
,
quam hcalus Grcgorius
dulcitcr
didit , et
primo cuidam presbytcro refcctionem
sihi in
pasciiali
sollcmnitate pracparanti praccipere
dignatus
est
, ut
suum devotissimum famulum in
scopulorum
abruptis
incdia confectum inviserct
,
et postmodum
su-
bulcis ct aliis quamplurimis cum voluit manifeslari. Di-
gno procul dubio sanctoquc iudicio, quatinus tam emi-
cans virtutum
exemplis lucerna
,
tamque praenitens si-
gnorum efficacia gcmma
,
diu sub latibuli modio non
esset
occulta.
Porro quanta sit eum comitata prodigiorum effi
cacia ,
nuHum scire diffido
,
cum utique tam sint in~
signia
,
ut post sanctos
,
ut pracfatum est
, apostolos
ci spccialiter quodammodo a Salvatore dictum fuisse vi-
deatur : maiora his facics
,
credcns in nomlne meo. Ve-
rc in eius nomine crcdens
,
tot tallaque exhibere mira-
cula voluit
,
qucm omnibus sepositis huius labantis vi-
tae prosperis
,
est amplexus. Unde iure caelitus ei colla-
ta est virtus cxcelsa
,
qua utique exaniini cadaveri vi-
tam orando reslltuit; et inter cetera ijnumera, solo in-
tuitu vinctorum lora brachiorum dissolvit. Dolium quo-
que omnino vacuum oratu suppllci lecytho manare po-
tenter exhibult. Placidum nec non puerum aequorea
demersum In unda
,
sui pepli apparitlone per Maurum
aeque beatum stablli reddldlt solo : et reliqua qtiae pae-
ne toto orbi teiTarum et notissima et cdebria fore non
ambigo.
Digne ergo a nobis suls servulls debita cele
-
bratur
sollemnitate
,
qiai corporea tranquille deposita
sarcina, ad
aelherea transmigravit palatia , illa susceptu-
rus ineffabilia
praemla, quae humana aestimatione pro-
plcr sui
magnltudinem
plcne non possunt considerari.
426
LAUEENTII EPISCOP! SELMO
Merlto quoque In eius sacrosanela sollcmnitate spi-
rltuali trlpudiamus iubilo
,
qui viglluni comitatus obsc-
quio per stratam j>olico decoratam ornatu, caelorum tri-
pudians alta conscendit. Nempc dignum cst
,
ut eius
amplcctamur devota exultatione sollerania
,
quem e tcr-
rls abstractum sua Christus ditavit raunificentia. Non
ab re est eum prae cetcris sanctis dcvotiiis celel^rare
,
cuius
,
divina annuente clementia
,
cotidie esperimur
iuvamen. Porro valdc est indecens ut eum sua propria
concio
,
conatu quo valet glorificare neglcgat
,
quem
exterae quaeque
,
proculque positae provinciae merito-
rum cius splculis illustratae
,
devotissimis obscquiis vc-
nerantur. Sed interim qulljus potissimum Jiic noster
beatissimus pater delectari dignatur obsequils, eius san-
ctae institulionis rcguia perlecta dillgenterque perscru-
tata
,
perpendamus quatinus elus sequentes tramitcm
devils quibusque possimus vigllantcr carere dume-
tls. Intcr cetcra nimlrum quae celeberrimus idem pater
edocuit instrumenta virtutum
,
caritatem quae est per-
fectionis vinculum
,
humilitatcmque quam constat om-
nium reliquarura esse custodem virtutum,praecipue com-
mendavlt. Psallendi quoque officium quam caute mo-
derateque
,
et ut ipsius utar clogio
,
qua gravitate no-
bis exhlbendum praeceperit, vestra caritas minime igno-
rat. Dicit enlm inter cetera ; sic stemus ad psallendura
ut mens nostra concordet voci nostrae. In quibus ver-
bis luce clarius indicat, non se vocura dulcedine, immo-
derateque subllmata cantilena
,
sed potius inspectionc
vis verborum
,
salubrique delectari compunctione.
Studeamus itaque
,
dulclssimi fratres
,
in hac eius
praccipua sollemnitate caritate fervidi
,
mcnlis humili-
tate decori
,
cantllenae suavltatc salubrltcr compuncti
,
DE S. BErrEDICTO.
127
tantl palrls cclcbrare
mcmorlam
,
culus patrocinlis ubi-
quc mcrcamur
munlri. Sed quia
,
sicut idem sanctissi-
mus dicit
,
ea
quae agenda sunt
,
oratu dehent incoha-
ri
,
aliquantisper
illius supplicemus patrocinatui
,
qua-
tinus devotc
coepta feliciier consummentur.
Igitur
lo
nostrum
pastorem
,
cernua mente
,
tuae flagitamus hi-
dentes, ut nostri dignanter misertus, solitas offeras cun-
ctlsatori Deo pro tuo grege preces
;
ab antiqui hoslls
nos tuos famellulos incursionibus ple tuearls
;
caritatis
nos pollere virtute misericordlter facias
;
charlsmatum
omniura affluentiam clementer larglaris tuis clientulls
,
ac quandoque tuis nos facias aggregari coctlbus. Me
quoque tui enkoraii praesumptorem litterariae peritlac
minus edoclum, famulorum scilicet tuorum vernacuhim
ultimum
,
tuo quaeso prote^^^e patrocinlo
,
quatlnus om
nes parlter luo munere dltati, nostrorum impetremus fa-
clnorum venlam. Interea noslrae paglnae calx breviler
huius excellcntlssimi patris nostri summam concludat.
Sed quando noslra inertla faceto lcpidoque sermo-
ne huius plene valet enarrare merltorum insignla? Gum
etiam Plato vel Demosthenes eloquenliae
,
slcut aiunt
,
torrentes
,
si ab erebi faucibus
,
in quo cruciantur, re-
surgerent
,
tanti praeconia patris potius possent stupe-
re quam loqui. Quandoquidem tanta eum tonantis cle-
mentia insignivit beatitudine
,
ut et polica regna iustl-
tiac stemraale laureatus possidcat ovans
,
et sua plgno-
ra, quibus Casinensc bealur coenobium, a rcgibus terrae
cernuo summlssoque vencrentur adoratu. Tantls enim
miraculorum prodlgils etiam nunc apud suum honorid-
cum larem praepoliet
,
ut eiusmodi rumoris tonitruum
transmarlnos
ultro montanosque prlnclpes ad sui per-
trahat
potcnler obscquium. Ncc immerito sane tcrrenis
^2H
lAUREIVTIl EP. SEP.>lO DE S. BENED.
a prinoipibus vcncrahlliter hononitur
,
qui regum om-
nium regi colla summitlens
,
in omni stucluit vita sua
dignissimc faniulari. Ipse siquidem per prophetam dr-
gnatus cst polliceri : ego glorificantcs me glorificabo.
Verc quidem insigniler hunc nostrum sacratissi-
mum patrera glorificavit et glorificat
,
non tantum in
aethereis regnis
,
sed etiam coram hominibus in tcrris
,
quo totus agnoscat orbis quanta l>catitudini3 gloria cxal-
tatur, qui pro eius nomine studuit in hac vita salubritcr
Jiumiliari. En ilium quem spelaea tenuerunt aliquantu-
lum latitantcm
,
nunc paradisus retinet exultantem
;
ct
quem arva quondam habuerunt confectum ieiunils
,
nunc olympl gaudla complectuntur tripudiis. En illius
vestigiis
,
quem oHm sola Gampania noverat
,
nunc re-
ges terrae litant devotisslma oscula nec non permuni(i-
ca munera. lam nunc crgo, pater excellentissime patrum,
tuam cernui flagitamus clemcntlam
,
ut nobis opis tuae
Dorrijjas dcxteram. Obstrue quaeso nostri misertus ini-
*
cod li- ' '
corum
quorum
*
ora crudelia qui tuas fraudulenter gestlunt iili-
cere vernulas. Da solamen tuum
,
pater
,
tuis clientulis
quos ad tuum imltandum callcm pertraxisti clemcntius.
Pande dignanter, poscimus , iter quo ad patriam perve-
nitur ,
|uatinus ex tuo grcge nuUum nanciscatur peri-
culum
;
ut obm tibi coilata talcnla communi domino
geminata de nobis restituens, duplici praemio potiri me-
rearis. Nos quoque immeriti per tuum intervcnlum sal-
tem evadamus supplicium
,
quos ob meritorum quallta-
tem conseculuros ambigimus praemium. Praestante do*
mino nostro lesu Ghristo, qui te, beatissime pater, adeo
*
iu coJ. sublimavlt , ut nullo
*
sanctorum post beatos apostolos
inferlor videaris ; ipso ulique qui cum Patrc et Splritu
sancto vivit et regnat per omnia saecula sacculorum.
Amcn.
129
Llcni Petrus
diacoiius dj ^ii-is ill. casineiisibus cap. XXI.
sic habet.
a Albericus diaconus
^
vir illis
tem/joribus si/igula-

ris
f
scripsit
etc. vitani S. Scholaslicae
, honiiliam
eius
,
)
et wersus in vitam eiusdcm. Haec ego omnia vidcli--
cet in praedicto vaticano
^
olim casinensi, codice
repciic-
bam. Scd vitae S. Scholasticae prologum tantum
, ut loco
suo dicam
,
vulgandum censui. Versus item de praedicta
diva praetermisi
,
quia extant apud Mabillonium in actis
SS. Bened. ITomiiiam dedi universam
,
quam ipse Mabillo-
nius loc. praedict. dicit ineditani. Obiit Aibericus [qui etiam
romana piirpura insignitus fuit )
anno Christi 1088 ,
ob-
servante Maro. Multa eius opuscula et res gestas lege-
s-is apud Petrum diaconum loc. praedict. et in auctario ad
Leonis ostiensis chronicum lib. lll. cap. 55. apud,. Muralor.
S. R. I. tom. ly.
p. 455.
ALBERICI DIACONI
PROLOGUS AD VITAM ET OBITUM SANCTAE
SCHOLASTICAE VIRGLNIS.
T
X empore quo luslinus senior romanae rei publicae
iura moderabatur
,
beatissimaeque lohannes memoriae
summae seclis et vita et doctrina pontilex dignissimus
habebatur
,
sanctus vereque per omnia apostolicus Bc-
ncdictus pater in sijiibus occidentis effulsit
;
cuius in-
incomparabilcm sanctitatcm, virtutcs magnificas, stupen-
da signa
,
ortus et occidens
,
meridies cum aquilone
,
miratur. Huic soror fuit nominis proprietate Scholasti-
ca
,
in schola Christi sub sancti Spiritus magisterio ab
infantiae lempore in sanctimoniali habitu conversata
;
femina quae et ieiuniis continuis, ct oralionibus crebris,
et vigiliis
indefcssis
,
et compunctionis pracrogativa
,
ct
lacrimarum ^ralia
,
carum intcr quas ei conyersari con-
/|30
ALBEP.ICI
PROLOGUS
ressuiTi c6t ,
nulli pcnltus visa cst cxlitissc
sccunua. Et
ut cius virtutcs innumcras vcrl)ls
clauJam
paucissiniis
,
Bcncdicto cxtitit quaai sanguinc tam ctiara sanctitate
germana. Haec igitur ct moriljus et j)cdibus secuta fra-
trem
,
cx voluntate ct conscnsu ciusJcm
,
in vicinia Ca-
sini montis stationem fixit
;
ubi etiam
,
sicut in scqucn-
libus erit liquldum
,
vitam sanctlssimam morte celcber-
rima consummavit.
Studuit autem illuc veniens obnl-
xis fratrem preeibus
flagltarc
,
quatinus ci de totius an-
ni summa
,
dicm saltim unam dignaretur concederc
,
in
qua vidclicct cum loco constituto adire
,
atquc cum co
de fide, de spc, de Dci dllcctionc ac pruximi confaI>ulari
licerct. Annuit piis germanac pclliionibus sanctus fra-
tcr
,
locumquc in Ipso montls vcrgcntls dcscensu
,
in
quo ad bonurcm clusdcm virginls ecclesiani postcri fa-
l)ricarunt
,
ad id ncgotiuiu babllcm iudlcavit
;
ad qucm
videlicct ct virglni non nimls essct laboriosus ascensus
,
ct sibi a monasterio non multac csset elongationis dc-
scensus. Ad hunc igltur locum quoad usque praCsens
aninia corpus rcxlt virgincum
,
ct virgo annis singulis
dic constituta asccndit, et Benedictus choro semper co-
mitatus discipulorum dcscendit. Dieque illa in rcrum
splritualem serraocinatione consumpta
,
refectlsque ver-
gente sole cum gratiarum actionc corporibus
,
illa ad
ccllam virginum ,
iste ad habitaculum monachorum
redlbat.
Sequitiir narratio de saiictae Scholaslicae supreir.o collo-
quio cumfvatre^ et deinde ohitu^ quae narratio nihil est aliud
quam paraphrasis niulto prolixior sermonis eius qui est apud
S. Gre<^orium PP. dialof^, lib. 11. cap, 33-3
{,
additis in
calcc miraculis aliquot per S. Scholasticae intercessionem
post eius hcatum ohitum patratis. Quae omnia nos
,
hrevi-
DE S. SCHOLASTICA.
^31
iutin ilndiosi,
praelermiuiinus ^
atque ad Alberici ciusdein Jip-
miliain ner^imus ,
in nalali S. Scholaslicae liahitam
;
quae
ciusdem
teneiis
colorisque esL
,
ac illa Pauli diaconi dc
S.
Benedicto
,
quam nosmet in sepiimo Scriptoium vcierum
volumine ,
ex hoc ipso vaticano
,
casincnsi quondain
,
co-
dice
cxscriptam
ml^avimus.
ALBERICI DIAGONI
II
M 1 L I A
, IN NATALI SANCTAE SGHOLASTICAE.
(( In illo lcmpore Jlxlt lesus cliscipulis suis parabolam
hanc : simile cst rcgiium caclorum deccm virgi-
nibus
,
quae accipientcs lampaJcs suas cxicrunt
)) obviam sponso et sponsac : quinfjue autem cx eis
)) erant fatuac
,
ct quinquc prudcntes. Et reliqua.
Matth. XXV. I.
Audislis
,
fratres karissimi
,
caclorum rcgnum decem
virginibus
,
quae acceptis lampadibus sponso et spon-
sac exierunt obviam
,
comparatum. Audistis carundem
virginum alias quidem vitio fatuitatis incrtcs
,
alias ve-
ro prudentiae virtute sollertcs. Audistis fatuas acccptls
lampadlbus, secum oleura non sumpsissc
;
prudentcs ve-
ro sccum et lampades
,
et in vasis oieum habulsse
;
sponsoque moras faciente dlutinas, et fatuas ct prudcn-
tes pariter obdormissc. Media vero nocte de advenlu
sponsi clamorc facto
,
omncs simul ad aptandas lampa-
das surrexisse
;
extinctisque oleo dcficientc lampadibus,
virgincs faluas ad vcnditorcs olel a prudenllbus dcstina-
i32
ALBERICI HO.MILIA
las
;
eisqiie proncisccntlljus
,
quae paratac erant aj
convlvium nuptlale cum sponso pariler ingressas
;
fa-
tuisque clauso ostlo rcdeuntlfjus
,
vocesque supplices
ut slbi ianua aperlri deheret ingcmlnantlhus, voce spon-
si in haec eis verha protlnus fuisse responsum : amen
dlco vohis
,
nescio vos. Finltaque parahola
,
clausula
est conllnuo admonltionis illata
,
dlccnte Domlno : vigl-
late itaque
,
qula neseltls dlcm neque horam.
Volo in aurlhus vestrls
,
fratres mci
,
simllitudinls
hulus profunda mysterla
,
quanto ahsque ohscurltatis
callglne valco compcndlo hrevitatls transcurrere
,
ut
post in sanctae vlrglnls Scholastlcac laudihus
,
cuius
hodle mlgratlonem ad caelestla collmus
,
raoras con-
gruas llcenter valearaus hahere. Scltis
,
fralres dllectls-
slmi
,
hanc cssc fidei cathollcae rcgulam
,
ut Patreni ct
Filium ct Spiritum sanctum tres astruat csse personas
,
ct ita unamquamquc liarum pcrsonarum singulatim
Deum pcrfectum haheat
,
ut totac tres pariter non tres
Dcos sed unum dumtaxat Deum et corde ad salutcm
credl
,
et ore ad iustltlam doceat confiterl. Igllur unltas
dcltatls trinltatl personarum coniuncta numerum con-
ficit quaternarium
;
completurque qulnarius numerus
cum credimus exinanltlonem vcrhi Dei qua semetipsum
exlnanlsse legltur, formamque servi acclplens, in simill-
ludlnem hominum factus
,
et hahltu invcntus ut homo
,
seque ipsura humillasse, obedlentlam palri cxhihens us-
que ad mortem
,
mortem autem crucis. Propter quod
et Dcus cxaltavit illum
,
et dcdlt Illi nomcn quod est
super omne nomcn
,
ut in nomine lesu omne genu fle-
clatur
,
et omnis lingua confiteatur qula dominus Ic-
sus scdet ad dexteram malestatis in excelsis
,
unde ven-
lurus est iudicarc vivos ct mortuos.
DE S. SCHOLaSTICA.^
j 33
Quonlarn
igllur orthoJoxa ct apostolica
fiJcs Iiaeo
est
,
qua in personls trilms unltas crcJitur
Jcitatis
,
et qua verbura caro factum gcneris huniani
salutcm
creJitur
opcratum per carnem, rectissimc et
convenien-
tissime
omnes qui hanc supputatlonis qulnariae
tenent
fiJcm ,
numero quinario Jesignantur. Virgines etiam
vocantur
aptissime, qui ab hac fiJei inlegritate nuUo
JiviJi achismate
,
nulla potuerunt infectionc haereseos
violari. SeJ quoniam hacc fiJes in aliis, iuxta lacobum,
Jilectionis operibus yacans mortua est
;
in aliis
,
iuxta
Paulum
,
per Jilectionem operari non cessat
,
in utris-
que partibus quinquepertila fiJes numcrum Jenarium
consqmmavit. Qpinque igitur pruJentes virgines com-
rooJissime illi accipiuntur
,
in quibus fiJes numero Jc-
slgnata quinario
,
iuslltlae operibus per Jilectionis affe-
ctum incessanter invigilat. In qiiihus vero haec ipsa fi-
Jes operatur quiJem fortassis quae pcrtinere aJ iusti-
tiam viJeantur
,
seJ ipsa opera magis ex aJeptione ali-
cuius lemporalis quaestus
,
quam ex intentione pro
Jeunt caritativi affectus
,
hi tales et virgines Jicuntur
,
et quinque
,
propter intemeratam compunctione quina-
ria slgnificatam fiJem
;
et fatuae tamen propter insi-
pientem et ineptam operationis intentionem, QuoJ au-
tem caritate et Jilectione carentes
,
multa quae esse iu-^
stitiae viJeantur
,
valeant operari
,
et ex eis nullum pc-
nitus consequantur emolumentum salutis
,
vas electio-
nis liquiJissime protestatur, cum scribit: et si Jistribue-
ro in cibos pauperum omnes facultates meas
,
et si tra-
JiJero
corpus meum ita ut arJeam
,
caritatem auteni
non
habeam
,
nihil mihi proJcst.
Hoc est igilur illuJ oleum quoJ fatuae virgines iu
vasis
,
iJ
cst in receptaculis interioris bominis non ha^
I 34
ALBErrfCr nOMILtA
jjent
5
unde et fatnac nuncupantur. Per oleuoi vero
propterea carilas figuratur
,
quoniam sicut oleum sem-
per liquoribus universis quihus admiscetur supersidet
,
ita caritas virtutibus universis pracminet. Unde et do-
ctar gentium de caritate locuturus praemittit : osten-
dam
,
inquiens
,
vobis eminentiorem viam
,
fratres. Et
post plura de Jaude caritatis commemorata
,
haec intu-
lit : nunc autcm manent fides
,
spes , caritas, tria haec
,
maior autem his est caritas- Hoc cst itaque
,
fratres di-
lectissimi , oleum quo lucente operationes videlicet san-
ctae
prudentium virginum confotae magni luccm fulgo-
ris emlttunt. Huius olei nutrimentum quia lucernae
,
id est operatlones virgiiuim fatuarum non Iiabent
,
ta-
metsi in praesenti minime videantur extinctae
,
lucent
tamen in discursione districti examinis extingucndae.
Hae virgines universae sponso et sponsae occursurae
parantur, quoniam quinquepertita credulitas ea spe ab
universis tenetur, ut post emensum vitae spatium, spon-
si Chrisii sponsaeque eius
,
quae est caelestis Hierusa-
lem
,
gratulabundi omnes conspeclibus praesententur.
Sed dum sponsus moram facit
,
dormitant virgines
oranes et dormiunt
;
quoniam dum suspendit examen
iudex
,
vitae huius cursum omnes incipiunt
,
et metiun-
tur inceptum. Dormitare enim cst
,
vitae cursum inci-
pere
,
dormire vero semel coeptum metiendo transcur-
rere. Quod autem dormitionis nomine huius vitaeva-'
leat significari decursus
,
psalmistae instruimur aucto-
rltate dicentis : dormierunt somnum suum
,
ct nihil in-
venerunt omnesTiri divitiarum in manibus suis. Omnes
viri dlvltiarum somnum suum dormiunt
,
cum per hu-
ius adhuc vitae spatia gradiuntur. Sed tunc non dor-
miunt
,
scd dormierunt de eis dlcltiir
, cum iam per
Bi: S. SCHOLASTICA.
-J 3 5
niortcm eis vitac ciirsus fVnilur. Ei tunc in manllius suis
nihil invcnlunt
,
quoniam hic omncs quas fmstra con-
grcgarunt
divilias reliqucrunt. liic ergo somnus dum a
vir^inihus
fatuis j^rudcntihuscjue percipitur
,
ut sponso
omnes
maturent occurrcre
,
clamor noctc medlante
au-
ditur.
Saeculum pracscns
,
fralres mci
,
comparatlone
futuri
nox dluitur
;
quoniam hic , iuxta apostolum, vlde-
mus pcr spcculum ct In aenlgmate
,
tunc autcm facic
ad facicm
;
ct hlc cx partc co^noscimus
,
tunc autcm
cognoscemus sicut ct cognitl sumus
;
quando vidcUcet
venict Dominus
,
qui ct illuminahit ahscondita tcnchra-
rum
,
et manifestahit consilla cordium
,
ct cum laus
erit unicuiquc a Dco.
Nocte igltur hac mcdiantc
,
nocte liac nondum cx-
pleta
,
nondum consummata
,
vox auditur clamosa
,
ut
in advenicntis occursum sponsi omncs se vlrglnes dehc-
rent praepararc. Iste est
,
fratres dllectisslml
,
clamor
qui Esalac Dominl pracceptione iniungltur diccntls ad
eum : supcr montem excelsum asccnde tu qui evangeh-
zas Sion
,
exalla in fortitudine vocem tuam qui cvange-
llzas Hierusalem
,
exalta
,
noll timerc
;
dic civitatlhus
ludae, ecce Deus vester
,
eccc dominus Deus in fortitu-
dine veniet , et hrachium eius dominahltur. Item ad
cundem clamat : ne ccsses
,
quasl tuha exalta vocem
tuam
, et annuntia populo meo scelera eorum
,
et do-
mul lacoh pcccata eorum. Audistis, fratres, in clamore
prophetac verhis alils scd sensu non allo
,
ecce sponsus
venit
;
ecce inquit , Deus vester
;
eccc
,
inquit
,
Domi-
nus in fortitudine vcniet. Audistis quod prophetae illud
cliam Inlungatur, ut vociferetur et clamet, exite ohviam
ci
,
cum ei vocc dominica imperatur ut annuntiet po-
pulo suo scelcra corum
,
et domui lacoh peccata eo-
^36
ALBERICI nOMlLlA
rum ,
et cctcra plurima quac scquunlur. lu quihus
nrofecto
omnlbus nlhll aliud agitur
,
nisi commonitio
quae
venlenti sponso exire virgines oljviam hortatur.
Iste clamor ,
fratres
,
dum in huius saeculi nocte dor-
mimus ,
in aurihus nostris per legcra agitur
,
per psal-
mos agitur
,
per prophetias agilur
,
per e\^angelia agi-
tur
,
per eplstolas aposlolicas agitur
,
pcr exposltlones
et commonltlones
patrum orlliodoxorum ag-itur. Om-
nlum hic est clamor
,
haec est vociferatlo omnlum
,
ccce sponsus venlt
,
cxite obvlam el. Ecce vcnlt
,
pro-
pe est ,
iam aderlt
,
exllc ,
obviate
,
occurrite. Hora
est iam de somno surgere
;
nunc enlm prope est no-
stra salus auam cum credidlmus. Nox pracccssit ,
dies
Dpproplnquavlt ,
ahlciamus opera tenebrarum
,
indua-
nuir arnia lucls
,
slcut In dle honesle amhulemus.
Surgnnt ad hunc clamorcm Ylrglncs et prudentes
et fatune
,
lampadas aptant
,
ad operatlones se prae-
parant
;
deest oleum vlrginl!jus fatuls
,
deest eis dilc-
ctlonis affectus
,
deest intentlo carltalis
,
desunt mlse-
ricordlae viscera quae ea in districto examlne mlse-
rlcordlam faclant promererl. Oleum a mlserlcordia ac-
clplt Yocabulum
;
r/.esr cnlm graecc
,
latine misericor-
dla dlcitur
,
et propterea congrue per oleum mlseri-
cordia figuratur. Neque aliud existimells
,
fratrcs ka-
risslmi
,
modo me dicere
,
aliud prius ex ore meo ve-
stris in aurlhus sonulsse. Videri enim forlasse qui-
buslibet potest diversum
,
quod prius per olcum dixi
debere caritatem intellegi
,
modo per oleum miscricor-
dlam dlco slgnificari." Nunquam
,
fratres mcl
,
miseri-
cordiae viscerihus caritas
,
nunquam misericordia af-
fectu poterit dilectionis carere. Non potcrlt Igltur oleum
typus exlstere carltatls , ut non etiam typus pariter
DE S. SCUOLASTICA,
1 37
existat
misericordlae. Et non potcrit figuram miscri-
cordiac
'crcre ,
et figuram caritatis paritcr non Iiabc-
rc. Cum
igitur pcr olcum caritas figurari dlcitur
,
si-
mul etiam
figurarl pcr olcum miscricordia intellcgitur.
Et cura
per oleum dicitur miscricordia designari
,
opor-
tet
necessario dilectioncm pcr oleum dcsignalam in-
tellegi.
Hoc igitur oleum non habent virgincs fatuae, et ple-
rumque recognoscunt se non habcre
,
carent miseratio-
nis
,
carcnt dilectionls affectu
,
scquc co carerc inlellc-
gunt. Unde ad virgines prudenlcs confuglunt , sibiquc
ab eis de earum dari olco deprecantur. Intellcgunt non-
nunquam reprobl opera sua aut non recta esse
,
aut ne-
quaquam ex recta inlentione procedere. Inlellegunt et
compunguntur
;
sed quia sccus viam scruntur ct lcm-
poralcs sunt, ad tempus crcdunt, ct in temporc tempta-
tionis recedunt. Veniunt faluae ad prudentes
,
lucernas
suas cxtlngui clamilant
,
dari sibi olcum flagltant
,
quia
nonnunquam corapuncti reprobi ad sanctos vlros con-
fugium faciunt
,
atque ea quac videntur operari bona
,
cx non bona intentione procedere propria contestalione
fatentur. Commendant se caritali, commendant se dile-
ctioni eorum, commendant se preclbus, commcndant sc
misericordiae eorum viscerlbus. Hoc eit ab els oleum
petere
,
hoc est ex eorum fomento suas vellc luccrnas
ardere. Sed quid virgincs prudentes responderunt,
audi-
stis : ne forte
,
inqulunt
,
non sufficiat nobls et vobis
,
ite
potius ad vendentes
,
et emlte vobis.
Dlcunt hoc aliquotlens
,
fratres
,
timoratae
,
dicunt
hoc
humlles animae
,
respondent eis qui earum se prc-
clbus
,
earum sc orationibus satagiint commendarc :
vlx
orationcii
nostrae
,
vix preces
,
vlx ol^scqula quae
j3S
ALBEr.ICl IIOMILIA
cxliibemiis Dco
,
nohis ipsis siifdciurit : vix sumiw ta-
les qui pro nobis ipsis audiri tbgni inveniamur : non
sunt orationes nostrac
,
nun sunl fciiuulatus nostri ser-
vilia ante Dcum lanli
,
iil per ea possint alii prome-
reri salutem : nolitc in prcclbus nostris
,
quae nullius
momenti existunt
,
spem pouere : ipsi pro vobis potius
laborare studetc. Olcum
,
ut ipsi confitemini
,
non ha-
betis
;
olei venditores plurimos invenirc potestis. Ven-
ditores olei
,
venditores misericordiae
,
pauperes sunt
,
quonlam dum ipsis misericordiam impcrtimus
,
et ipsi
a Domino misericordiam promeremur. Ipsique suni qui
de mammona iniquo nohis amicitiac vinculo copula-
ti
,
in acterna nos recipiunt tahernacula. Et in qua
mensura melimur eis in eadem rcmetictur nohis. Ad
hos igitur ilc
,
cos vol)is amicos facite
,
eis non va-
nitatis intentione
,
ut hactenus
,
sed spe olei
,
spe di-
vinae misericoixhae consequendae
,
dc mammona ye
stro iniquitatis trihuile
;
ccrti ct inamhigui
,
quoniain
mcnsuram bonam et confertam ct coagitatam ct super-
cffluentera dabunt in sinum vestrum.
Audiunt prudcntium consilia fatuae
,
eunt ut olei
faciant emptionem. Sed illis euntibus sponsus venit
,
inti'at cum paratis ad nuplias
,
ianua o!)seratur. Quid
cst eunt ? Deccrnunt , staluunt
,
disj)onunt. Dccernere
,
statuerc
,
disponcre ali([uid animo
,
ire est. Dicuntur ut
olcum emcrent isse
,
non dicuntur cmissc Eunt
,
sed
non emunt
,
quia statuunt sed non faciunt
,
spondcnt
sed non implent
,
pollicentur sed non exercentur, pro-
telant
,
procrastinant
,
diffcrunt. Fatuis ad olei emptio-
nem euntibus
,
prudcntibus vero dc eo quod in vasis
]]abel)ant oleo luccrnas aptantihus
,
sponsus venit
;
quoniam reprohis bona scmpcr facere differentibus
,
DE S. SCHOLASTICA.
1 39
et clectis
indcslnentcr eis inslstcntlbus
,
iudex pcr mor-
tem et hos et illos ad CKamen accersit
,
ct electis pcr
mortem
assumptis in gloria
,
pcr mortem niliilo minus
rcprohis
clauditur
,
nunquam eis ultra in perpetuum
aperienda
ianua. Illa cnini hora iam illis adcst
,
dc qua
alibi veritas loquitur : vcnict
,
inquicns
,
hora in qua
nemo potcst operari. Praeteriitque iam eis tempus pla-
citum ,
et salvationis dies
;
de quo Dominus ore pro-
phetico
,
tempore ait placito exaudivi te
,
et in die sa-
lutis auxiliatus sum tibi. Unde in vacuum ingeminant
voces clamoris
,
quibus tempus exactum est exauditio-
nis
;
diciturque eis
,
amen dico vobis
,
ncscio vos. Ne-
gat eas in vita illa
,
quae in hac eum vita
,
etsi non
verbis
,
tamen operibus negaverunt. Quod autem Do-
minus verbis astrui , factis valeat denegari
,
palam est
praedicatoris egregii testimonium
,
quod de quibusdam
reeta docentibus
,
et a pravis non secedentibus protu-
lit in haec verba : confitentur sc nosse Deuni
,
factis
autem ncgant. Ad quid vcro totius series similitudinis
tendat
,
sequens confestim admonitionis clausula ma-
nifestat , inferente Domino ac dicente : vigilate itaque
,
quia nescitis diem neque horam.
Expianatione lectionis evangelicae succincta brevi-
tate decursa , ad laudes
,
ut in ipsis statim exordiis re-
promisimus
,
virginis cuius a nobis dies colitur nata-
licius
,
nostri sesc continuo transferat sermonis articu-
lus
;
illudque nobis primo contueri sit studium
,
ni-
hil
eorum omnino defuisse Scholasticae
,
quae ex re-
latione
dominica prudentes edidicimus virgines habuls-
se.
Virginitate namque omnimoda claruit
,
quae prae-
ter communem
virginitatem fidei
,
carnis etiam pudi-
140 ALBERTCI HOMILIA
citiam intcmcrata animi puritalc servavit. Prudcns ex-
titit t{uae in rerum linibus figcns oculos
,
Ijona sll>i
indefessa
pcrpetuitate providit. Lucernam sponso oc-
cursura
succendit
,
quae ad Christi visionem anhclans
,
actionum
sanctarum lucem solis fulgldiorem radiis cir-
cumquaque
dispersit. Oleum acccpit in vasis
,
in rece-
ptaculis anlmi fomcntum piac semper tenuit caritatis.
Per cuius videlicet caritatis vim intimam tantum Scho-
lastica valuit, ut rairi cxhil)itione prodigii
,
qua lacri-
mans caeli faciera pluviis irrigavit
,
fratris sanctissimi
voluntati obsisteret
,
eumquc ad fratres qucm disposue-
rat rcditum, caclo pro ea dimicante, aggredi prohiheret.
Parata igitur acccnsis lampadibus venienti sponso ab-
viara die hodierna exivit
,
atque laetabunda cum ipso
ad nuptiales epulas introivit.
Cuius artus regcns corporeos quantae extitcrit raan-
suctudinis anima
,
orbi Deo revclante innotuit
,
quando
corporis egredi iubelur ergastulo
,
cum videlicet in
specic avis carentis fellc caeli penetrare secreta fratcr-
nis est obtutibus demonslrala. Dicuntur ct ahae
,
fra-
trcs karissimi
,
columbae proprietates cxistere
,
quarum
mysteria sacratissimae virgini dignissime possunt et ve-
rissime coaptari. Perhll)etur haec avis libentius et fre-
quenlius in petrao foraminibus nidum aedificare
,
per-
hibetur nil vivum comedere, perhibetur non rostro non
unguibus sese sed alarum raotione dcfendere
,
perhibe-
tur in volando societatem amare
,
perhibetur oculos
lippientcs h^bere
,
sobsquc volans adversa radiis non
j)ossc accipilrera obvium lucida conteraplatioqe videre
;
iindc dicitur consuela insidere arbori secus decurren-
tium aquarura fluenta plantatae
,
oculosque quos radiis
ncquit obicctarc solaribus
,
in aquas defigerc
,
et ima-
DE S. SCHOLASTICA.
].\.\
giiic
spcciilata in aquis
,
in sui propcranlis dircplioncm
accipilris
tlolos et impetus declinarc. Illncl vcro
,
IVa-
trcs mci
,
quis nesciat, columbarum cantum nihil allud
quam
gemitum esse.
?
Harum
omnlum proprietatum mysteria sl in Scho-
lastica ,
fratres karlssimi
,
speculcmur
,
causac nohls
patehunt
plurcs
,
cur divinae sapicntiae visum fucrit
cgrossam corpore virginis anlmam in columhae specie
fratris conspectihus revelare. Nidiricavit igitur columha
nostra in foraminihus petrac
,
quac vidclicct omnem sa-
lutis vitacque suae ftduciam in Ghristi statuit passlone
ac morte. Pctram vocari Chrislum
,
yas clcctionis vos
docuit. Haec vero pctra eo tempore forata cst
,
quando
in cruce clavis ferrels pedihus est manlhusque confixa.
Foramen petrae huius illud ctiain extitit
,
qao latus
eius miles lancca inlixa apcrult. In hls iijilur foraminl-
bus nidum sihi Scholastica statuit
,
quia per Ista acler-
nasihi in oaclcstihus mansionis spcm inamhiguam col-
locavit. In hls foraminihus nidum statult
,
quonlam ca
salvatlonls suae causas existerc certae fidci credulltatcm
gestavit. In his
,
inquam
,
foramlnihus nidum statuit
,
in quo nimirum se tutlssimam ah animarum accipitre
diabolo conservavit. Nihil vivum columhac nostrae ci-
bus fuit
j
qudc aposlolum audiens carnem suam cum
vitiis et ooncupiscentils mortiticarc satcglt. Non sc ahs
quolihet ungulhus
,
non rostro
,
sed alarum sola prote-
ctione defendit
,
quac mala nesciens pro malls repende-
re
,
sola sese ab adversantihus omnihus Dei proximi-
que dilectione munivit. In volando societatem dilcxit
,
quae secum ad caelestia quascumque potuit trahcrc
procuravit. Oculos lippicntcs liahuit
,
quae in hac vila
cum Paulo pcr spcculum ct in acnigmatc vidit. Arhor
j42
ALBERICI HOMILIA
secus clccurrcntcs arjuas plantata
,
cuius insklerc cacu-
ralnl columba haec consuevcrat, Christus dominus est
,
in cuius capite
,
quod utique Deum esse testatur aposto-
las
,
sedcm sihi llrmissimam ac munitissimam stabiiie-
bat. Haec arbor iuxta vatem psahnographum secus dc-
cursus est plantata aquarum
,
quoniam quicquid dc
ipso lidelcs credunt
,
satis firmatum cst auctoritatiljus
dcripturarum. Aqua enim proiunda
,
inquit sapientissi-
raus hominum
,
verba ex orc viri
,
ct torrens inundans
fons sapientiac. la has aquas obtutus figcns venicntcm
accipilrem deprehendit
,
quia scripturis intenta sacris
,
hostis vcrsipcllis insidi.is conspicicns decUnavit. Gan-
tus columbae nostrae
,
gemitus fuit
,
quae actionis pro-
pheticae imitatrix, in suo gemitu laboravit , ct pcr siii-
gulas noctes lavit lectum
,
stratum lacrimis irrigavit
,
atque a voce gemitus clus adhaescrunt ossa pclh cius.
Ut autem ad cxtremum
,
fratres mci
,
virgiaem sacra-
tissimam verbis paucissimis ct sufficicntissimis cora-
mendcmus
,
Benedicti soror extitit quam sanguine tam
etiam sanctitate.
His in laudes virglnis compendiosa brevitate decur-
sis
,
ad exhortationem vcstram
,
fratres dilectissimi
,
rc-
dearaus. Illam lectionis evangelicae clausulam iterum
atque iterum vestris et auribus et menlibus ingerentes :
vigilate itaque
,
quia nescitis diem neque horam. Vigi-
late
,
fratres, cohortor , suadeo , moneo
;
vigllate
,
quo-
niam raigrationls vestrae et diera non nostis
,
ct horam
ignoratls. Currite dum lucem habetis, ne tenebrae mor-
tis vos comprehendant. Operaminl dum vacat
,
dura li-
cct
,
dum sententiamsuspendlt iudex. Veniet enim ho-
ra in qua nemo poterit opcrari. Hortamur cum aposto-
lo ne in vacuum gratiam Dei rccipiatis. Ait cnim : tcm-
DE S. SCIIOLASTICA.
j 43
porc -icccpto
cxaudlvi te, et iii dw salutis adluvi te
Ecce iiunc
tcmpus acceptabilo, eccc dies salutis. Quae-
riie
igiiur, fratres mei dilectissimi, Dominum dum in-
veniri potest, invocale enm dum propc est. Dcrelin-
quat impius viam suam
,
et vir iniquns cogitationes
suas, et revertatur ad Dominum, et miserebitur cius,
et ad Deum nostrum
,
quoniam multus est ad igno-
sccndum. Honor amittitur? recuperari potest. Amitti-
tur dlgnitas? rccuperari potest. Amittuntur opes? re-
cuperari possunt- Innumera sunt quae amissa possunt
recuperari. Tempus operandi, tempus paenitendi, tem-
pus Deo placendi, si semel amiititur , nunquam in sem-
piternum ultra recuperatur. Quod adbuc nobis liceal
ad Deum converti per paenitentiam, fratres dilcclis-
simi , scimus; sed utrum usque ad vesperam iiaec nos
licentia maneat, ignoramus- Scientes igitur, dilectis-
simi, quoniam patientia Dei ad paenitentiam nos ad-
ducit, non secundum duritiam nostram et cor inpae-
nitens tbesaurizemus nobis iram in die irae et reve-
lationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique iuxta
opera sua. Vigilate igitur, fratres dilectissimi, vigilate;
quoniam et diem nescitis et boram ignoratis. Beati
servi ilb*, ait veritas, quos cum venerit dominus, in-
venerit vigilantes ! Amen dico vobis quoniam super
omnia bona sua constituet eos. Quorum bonorum nos
participes facial Cbristus lesus dominus noster, cui cum
Patre et vivifico Spiritu potestas dominatio et impe-
rium
siue fine permanct in saecula saeculorum Amen.
\
144
DE OPUSCULOQUODA M
PAULI CASINENSIS.
Inter viros Hlustres coenobit casinensis Petrus diaconus refert
cap. 36. Paulum ligurem, quem teinporibus Paschalis II. PP.vitam
illic monasticam professum, et commentarios in prophetas, psalte-
i'itim, novumque testamentum composuisse ait, nec non alia scripsisse
volumina quae in Petri manus no)idum devenerant. De hoc Paulo
eiusque libris loquuniur etiam Mabillonius annal. bened. T. V. lib. 69.
ad an. Iioo, et Legipontius hist. litter. bened. T. IV.
pp.
36. 41. 46.
51, et denique Lelongus B. S. T. I. p. 895,
qui tamen nihil praedictis
a Petro diacono addunt. Supradicta Pauli opuscula periisse cuncta
existimat Marus in adnof. ad Petr.
,
queriians simul de saeculi sui
socordia in sacroruni monumentorum vestigandis thesauris. Quod ta-
men neque Petrus diaconus nominatim memorat, neque Marus vidit,
Pauli opusculum in sacram Genesim, id mihi in vaticano codice his
annis compertum
fuit, in autographo ut videtur codice, sed certe
synchrono, quia scriptura eius desinenti XI. vel incipienti XII. sae-
culo deputanda est Utrum vero auctor ad reliquos quoque pentateu-
chi libros progressus fuerit, nescio: etenim codex vat. desinit mutilus
in patriarcharum benedictionibus Opusculi tiiulus est: ingipiunt pauli
PROBLEMATA DE AENIGMATIBUS EX TOMIS GANOMCIS. P07T0 diCUntUV pVO-
blemata, quia pleraque pars operis in qua^stionibus earumque solu-
tionibus vertitur. Laudantur a Paulo auciores, quantuin vidi, hi.
Christiani quidcm, Ambrosius , Antonius abbas, Augustinus, Euche-
rius, Faustus , Gregorius papa, Hieronymus, lohannes Cassianus
,
Isidorus, lunilius , Orientius , Oi^igenes, Orosius , Sulpicius, Theo-
philus , et Anonymi quidam. Ex hebraeis Interpretes LXX, ludas
quidam, Annales Hebraeorum , item generaliier scripta ludaeorum.
Denique ex ethnicis Apuleius et Virgilius. Opus ipsum incipit sic.
Vetus testamentum , Isidorus dicit , ideo dicitur quia veniente novo ces-
savit. 3Ii}ii hoc unum proposilum in praesenti est, ut operis notitiam
minimumque specimen praebeam, praesertim ex citatis in eo veterum
auctorum locis.
F. 23. lUDAs dicit auctoritas Ubrorum ex prohoemiis coguoscitur.
F. 29. THEOPHiLUs. Divisit lucem ac tenebras. Luceni appellavit diem.
Id est dies, species iormatae rei; nox, privatio operis.
F. 30. ORosius (i). Firmamentum ulrum stat, an movetur? Si move-
tur, quomodo firmum sii.^ Sistat, quomodo luminaria mundum circuin-
(I) Orosii adnotationes quoque in apocalypsjm a rae in codicibus obser-
vatae fuerunt.
EX PAULO CASIIV. FRAGMENTA.
145
cunt? Id cst, non idco lirmamentuci dicitur quod staret inmobile, sed
propter
firmitatem naturae, ut vertigo poli circum aethera vehitur.
F.
40 iLMi.ius dicit: nihil post primum diem ostenditur factum ex
non
existentibus.
Sola anima hominis, ut solus homo e\ nihilo factus.
F. 50. De hoc paradiso matthaeus apostolus dicit (l). Paradisus deli-
ciarum,
nbi Adam fuit, omnibus montibus altior, vicinus caclo: et ibi
non habetur quod saluti hominis nocet sive in vivis sive in mortuis crea-
turis: ubi neque lilia, neque rosae marcescunt: ubi neque labor neque
senectus: et omnia animalia iussui hominis famulantur, non mactanda ad
escam sed deliciis servitura angelorum et hominum: quia et sic sunt
epulae paratae ibi ex carnibus pecudum vel piscium, ut nullus occida-
tur. Sic est ex pocuiis. Tametsi nulla degestio sordium sequitur. Neque
ibi facies caeli tegitur nubibus, neque fulgura; et reiiqua.
F, 57. Iterarc vocabulum tribus modis fit. Increpatione , ut: ubi es
Adam, ubi es Adam? Prohibitu, ut: Abraham Abraham ne inicias ma-
num tuam in puerum. Gonsolatione , ut antonius dixit: ubi eras, lesu?
ubi eras lesu ?
F. 60. OROsius dicit mundum similem homini in lecto posito, et prius
a capite formatur id est a paradiso Adae in oriente posito, et oceanum
iiiter se et Ijunc mundum.
OROSius dicit aliam insulam in oriente celatam, cum amoenitate pa-
radisi Adae, in qua adhuc Hel^as et Enoch morantur.
Cod.
f.
66. iibi de Lamecho homicida. faustus.
(2)
Yel adolescentu-
lum, id est quia Cain non canus, neque senescit ulio modo more ferarum
non senescentium. Haec in annalibus Hebraeorum legimtur.
-
Cur maior
ultio Lamech quam Cain? Quia ante Cain non factum est homicidium,
nec correptio, nec sententia dura di6ta castigavit. Non sic Lamech. Vel
septuagies septies, quia hic numerus de gente Lamech in diluvio dele-
tus est. Ye\ in hoc numero requiescit vindicta. LXXVH. viri ab Adam
usque ad Christum completi sunt, et tunc solvetur mundus, et animae
hominum requiem invenient etc.
suLPicius vero dicit quia non de Cain hoc dicit, in vulnus meum,
id est, vindicta eius super me, memorans verbum Domini.
F. 94. uhi de Isaaci sacrificio. faustus. Venerunt ad locum. Cur
Abraham dixit, revertimur ad vos? Si voluit offerre filiura, quomodo
potuit reverti? Id est in spem contra spem credidit, quia credidit of-
ferre filium quia Dominus praedixit ei Item credidit illum filium rever-
ti, quod Dominus dixit ei, erit semen tuum sicut stellae caeli. Item
credidit
,
quod qui illum de sterili et senibus dedit
,
potuit de morte su-
scitare etc.
(I) Videtur Paulus noster sumere sequentia ex aliquo apocrypho.
(2) Fausti quidera reiensis sermones habes apud nos iii hoc eodem vo-
lumine.
146
M N I T U M.
C^odex olim laureshamensis , nunc palatino-vaticanus , haud
recentior saeculo XII.
,
mediocre continet corpus epistolarum
veterum, in imperio praesertim Heinrici IIII' eiusque fUio-
rum Conradi et Heinrici scriptarum. Forma quidem stilus-
que ipsarum congruit admodum cum illis multo Jiumerosiori-
bus, quas ex codice Uldarici babenbergensis edidit Eccardus
in corp. hist. med. aevi T. II; veruintamen vaticanae nostrae
pauca continent vel historica vel certe gravia, familiaria
vero plurima. Quid agerem? Neque cunctas vidgandas cetise-
bam, sunt enim supra sexagiiita, neque partem saltem illor
rum vel potius specimen invidendum lectoribiis esse iudica-
bam. Paucas igitur libri mei paginas delectis aliquot conces-
si; quarum tamen continentiam nullis scholiis declaratidam
putavi, ium propter designati spatii angustias, tum quia ex
illortim temporum historiis
,
puta ex episcoporum Germaniae
catalogis, ex Ileinrici IIIl impressa vita, ex Hermanni Cor-
neri aliorumque chronicis, apud avtiquitatum germanicarum
collectores, luculentam notitiam petere licet. Ex his, inquam,
historiae monumentis nomina quoque hominum cognosci po-
terunt, quorum in his epistolis fut
fit
etiam in illis codicis
uldaricianij nonnisi initicdes leguntur litterae
;
quamquam
aliquando dubium haereret, nisi veritas ex adiunctis micaret.
Nam V. gr. in prima et secunda epistola A' episcopus wor-
maciensis, et Adalgems intelligi posset, e^Arnoldus, et Ad<i\-
bero , et Adalbertus
,
qui omnes cathedram wormaciensem in-
tra quinquaginta annos, in posteriore saeculi XI. parte inse-
derunt, nisi epistolarum ipsarum contextus certum aliquem
designaret. Disquirendum insuper erat, an hae codicis vati-
ccmi epistolae editae sint nec ne. Nam duas certe mutuas Cor
rcli principis et Diederici episcopi, apud Chesnium hist. Franc.
T. II, tertiam apud eundem T. IF. videre impressas memini;
neque tamen opera seu collectiones aut Chesnii, aut Cointii,
aut Freheri , aut Struvii , nunc mihi prae oculis sunt. Sed ut-
cumque se ista habent, nihil profecto vetat, quominm perve-
tusti codicis vaticani notitiam et specimen heic proferam.
147
EPiSTOLARUM
THEUTONICARUM
S P E C 1 M E N.
,D
omno 'A* sumino pontifici
,
nomcn
mcii-
CoJ. f.
lis
ornanti, -H- suus utinam dignus cum omni fratruai
catervula ,
oraminis ac serviminis munia.
Salutarem vestrac prosperitatis adventum oplavi-
mus; et merito optavimus, quia vouis secundo et incolu-
mi nullam adversltatis procellam nos everterc formida-
mus. Sed nec linguae officium praevalet ad explanandum,
nec mentis intentio sufficit ad cogitandum quantum gau-
dii, quantumque spei , vestri laboris meta, iocundissimi-
que vcstri adventus gratia nohis arrisit. Talem enim pa-
tronum
,
tantaeque religionis virum quis non amaljit ?
quis non honorabit ? Nam qui omnibus prodcsse cona-
tur
,
raerito ab omnibas veneralur. Adsurgat igltur
,
universorum salvatori laudem tollendo Wangia (i^ tanti
praesulis fulgoribus illustrata. Gaudeat el ipsius congrc-
galio grcgis , nunquam invisibilium dentibus luporum
laceranda
,
salvo baculo pastoris
;
tamque praeseotis
gaudii gratia communi volo surgamus in hacc verba :
laelentur cacli, exultet lerra,et caetera. Haec de commu-
ni. Quid autcm ego inaestimabili, ut iterum ad vos pater
sancte respiciam, vestrae pietatis misericordia vivcns et
victurus? Quid, inquam
,
tali tantoque tam sancto tam
egregio pastori veroqueChristi confessori dignum aut ho-
nestum apportabo
,
quem totius expertcm consilii nul-
lius decoratum pretiositale virtutis nuilus ignorat ? Vc-
rum enim vero
,
si cuncta sermonum genera mcis nu
tibus servirent
,
tara clementem
,
tam paternac misera-
(i) Iii codice edilG tliploinatico laureshameusi trad. 819. legitur:
in civLtatc fVangionum
,
quae cognominatur Wormacia.
^ 4S
EPrSTOLAE
lionis gratlam vcstram cx parte mihi cxhihitam cxpla-
narc non sufficcrcnt. Scd quod valco
,
cum dcvotione
Pctri
,
quam dcvotus impcndo. Non cessat igitur mens
mca, cum omni desidcrio animac, tota mentis intentionc
precibus insistendo, hicrimas effundendo, Deum inquie-
tare, quatiuus vos salvum et incolumen, veluti tota plebs
vobis subiecta precatur
,
conservare dignetur.
(^
\
r 'z 2.JLJL.
praesuli egregio
(
sanctae wormaciensis ecclc-
siac
* ) dilectoque suo domino
,
*!
(
Aritinus quod ve-
rius est
peregrinus
)
quicquid est, eodem indignus
,
ora-
lionis hostias in Deo mactandas.
Vestrac sanclitati obedicnter
,
ut dignum erat ac de-
ccnter paruissc
,
nunciumque vestrum dominae nostrae
Imperatrici (i) studiose ac dihgenter praesentavisse
,
ex hoc aperte sciatis
,
quod cam ipsam vestri muneris
partem propria manu rccepisse non dubiura est. Dein-
dc quanta benignitate
,
quantaque gratiarum actione
vestro se patrocinio et oraraine ac servitio visitari rae-
:. -^
1
mincrit . crcbra atquc sollicita vcstrae sanitatis
*
in-
iia cod.
'
i
^ ^
terrogatio manifestat- In quo videhcet idoneos atquc
placidos vobis testes adfuisse credatis, dorninum -H- scili-
cet cum tenera coniuge Chunegunda, quam etiam post
vestrum discessum a, nemine se amygdalis donatam, pa-
ternis verbis consolatam
,
satis muliebriter ingemuisse
sciatis. Praeterea iter vobis domini nostri G- Imperatoris
felix prosperuraque
,
quantum adhuc sciri potest
,
de-
nuntio. Audivimus enim Saxones ad adiutorium sui uni-
formiter armari. Porro autera nec iliud vos latere vo-
lo quod legati Anglorum
,
nostrae iuniori dominac uu-
(^) Haec suraunlur c praecedcale iu codice epislola.
(i) Giselae forlasse , ut in epist. 3.
T'TEUTO\rcAE.
_ 149
pcr infirmac ,
nunc autcm
,
Dco gratl.is
,
valcnti missi
sunt
,
qui vcro
tllxerunt sihi Iiacc : infelix crgo
,
in-
quiunt
,
ct
ininsta
novurca vestra Ardulchcnut
gcrma-
no vcstro
regnum fraucle sul^ripcre cupicns
, univcrsis
primatibus
nostris convivia maxima cclcbravit ; et nunc
eos prece ,
nunc pretio corrumpere satagcns
,
iuramcn-
tis sibl suoque nato subiugare tcmptavlt . Qui vero
non sobim ci in aliquo huiusmodi non consenserunt
,
verum etiam nuntlos praefato germano vestro
,
quati-
nus ad eos clto redcat
,
unanimcs transmiserunt. Sed
illi quidem taJia. Ad haec ut fideliter semper faciam
,
notum vobis ficri volo , episcopum mettensem cum gra-
tia magna a curte reccssisse
;
archiepiscopum vero -C-,
atquc episcopum -L-
,
abbatem -E-
,
atque abbatem
Brum
,
simul cum domina nostra usque IIII* id. au-
gusti manere
,
diequc eadem ipsam a Noviomago Sa-
xonlam tendere , depositum laudatumque habere. Quan-
do magis saplo
,
magis intlmabo. Bene vale
,
pater kare.
3.AmperatrIci -G- (i) suorum cunctorumque indigcn-
(^^j
^
/
j^
tium spei firmisslmae debitum Humbertus cum fratri-
bus servimen fidelissimis cum precibus.
Non dedignetur nos pauperes vestra imperialis exau-
dire dlgnltas
,
quos ad vestrara clementiam magna cla-
mare cogit nccessitas. Nos de omnibus sancti Wiilibror-
di rebus vix solam fovere possumus vitam
,
quibus
plenissime nonnulll nec per nostram nec per vestrae
reverentiae fruuntur licentlam. Sicut quidam servi co-
mitis
Giselberdi de Hinguuich quasi pro proprio possi-
dcnt 'XV- mansos vi et pracda iam nostris ablatos an-
(i) Glsela iinperalrix
,
coniiix Conradi imp. in cp. I2i. codi-
cis uldanciani apud Eccard. T. IT.
p.
iio.
j50
E?lSTOLAC
lecessoribus , (|iill)ijs iniuslc cnrucrunt
,
ct adhuo nos
caremu?. OuantloiyrKlcni vestra sublimltas semper mi-
scricorcliam {lllcxit ct iusliliam , ct maximc in hoc qua-
dragesimali tcmpore crga pauperes Christi cxercuit clcc-
mosynam
,
itlco vcslris provoluti pcdibus dcposcimus
gratiam , ut noslrae recordantes iuopiae pracdictos man-
sos adiuVarc diguamini pauperculae rcddi catcrvulae.
Si auicm ista ncqueunt nostra impetrarc oramina
,
sal-
tem vel ])r<)p!cr sancli Willibrordi facere dignemini
merita, quo in eonspectu summi regis merees vobis
rcstauretur centuplicata. Valetc.
Cotl. r.
7. 4. Ocrenissimo treverensis ecclesiae archiepiscopo
B omnigcnae caritatis viro, wormacicnsls episcopus 'H*
a se ipso cunctarumf|ue suarum congregationum colle-
gio fklelissimae scrvltutls atrjue orationis indicia-
Sl vcstrae receptionis adventui digne congratulari pos-
sem, nihil co bbentius facerem. Enim vero,et sl tunc tem-
poris nostrac rcgionis loco aliquo remansissem
,
omni
mentis CAultationc, totiusque famulicii dcvotione vos sine
dubio recepisscm. Sed quamvis corporali abscntia vobis

pQ,]
o^_
abessem, genulnae
*
tamen dileclionis pcrfectione spirita-
minae,
\\\qv adcssc pronuntio. ?rIansionem
,
quam vobis a me
praestari rocastls
,
cum omni quo possum servitlo vo-
luntarle donabo. Fabrum vero vobiscum accommodare
ne(|ueo
,
quia slmul ut a nobls in oratlonis itcr perrcxi-
stis, unus, quem optimum habui, saeculum mutavit. Pro-
indc me hulus rei erga vos excusatum csse intenle dc-
j)Osco. Earum namque rerum omnium quas vel habeo
,
vel ullatenus investigare valeo
,
quotienscumque vobis
dlofnum erit, a me recipiendi securitatem vobis demando.
Ergo et vestram incolumitatem qualls sit rescire desidc-
THnCTOMCAH.
151
ro
,
quoniam
duni in vcslra griUla talitcr ut niodo rcma-
nco
non
ulterius
Jc me ipso quam c!c vohis, Dco tcsLc,
curam
habco.
Ail haec i^itur
,
si quicl novi apud vos in
nracscns
acciderit, de vcstra parte raihi intimari
CKopto.
Apud
nosenim,
praeter quod omnc vulgus altrectat, ra-
ri nihil est ;
sed si quando quid evcnerit
,
ccrta Icgatio-
ne
vohis pcr manum patcfiet.
5. J_>?ignissimo dilectae filiolae Worraaclae patri
QqJ ^
^<
domno suo -A* episcopo ,
'G* infirmus ct inutills sum-
mi
patrisfamilias vespertinum dcnarium.
Mallem aures domini mei prosperis sempcr laetifica-
rc
,
quam adverso quolihet nuntio
,
quod non dccct
,
unctum
Domini inquietare. Sed quia vos raihi iamdu-
dum
praccepisse
memini
,
nequa vos celem
,
quae mi-
hi alicuhi
innotescant
,
praecepto et voluntati vestrac
in hulusmodi parerc non ignoro oportere. A proxima
,
quae nupcr fuit dominica princeps rcgni
,
scilicet -H
coloniensis archiepiscopus, *B*werzeburgensis episcopus,
cum cacteris compluribus nunc usque Moguntia se con-
linent
,
multa consiliantes , multa tractantes , multa con-
fcrentcs. Huius conventus summam quia intimare vobis
certara non possumus
,
quaedam quae ipsis refcrentihus
reperire nos contigit , vobls scribere curavimus. Ferunt
dominum Impcratorem augustum, veteris cxistente causa
odii, vehementer animatum esse in -A* ducem et marchio'
nem; et ita animatum, quod convocalis coram se princi-
pihus, scilicet E- 'A* marchionibus, caeterisque princi-
pibus
,
qui tunc ibi intererant
,
quatinus ipsi 'A* duca-
tum
suum et marcam iudicio abdicarent praeceperat.
Scd ipsi non id nisi in praescntia et iudicio filii sui
H-
rcgis fieri deberc accepto consilio responderunt.
i52
EFISTOLAE
Qijo vooalo, Imperator iniuriam suam cxposuit
;
filium
suum qnaiinus A* omnimodis inseqiicretur, ut ipse eum
se cliligerc cognosceret
,
postulavit
;
simulque ducatum
sibi iudicio abdicandum et nunciavit et ro:avit. Domi-
nus 'H* rex etsi patri per omnia obedire et vellet et de-
beret
,
memor tamen cuiusdam pacti, quod cum A.' pe-
pigerat
,
quod patcr rogavit
, sc non posse nec deberc
exequi
,
constanti animo inravit. Quod cum diu tracta-
rent, patre sempcr et monitionibus, et minis, prece, om-
nil)usque huiuscemodi exhortationibus incumbente
;
fi-
lio vero e contra obstinato animo
,
et nil a priori sen-
tentia mulato recalcitrantc, tandem Imperator huius do-
loris immedicabili vulnere tactus
,
cum ita filium suae
voluntati deesse videbat , ante ora omnium iam prorsus
elinguis slbi excidebat , ct nequc loquens
,
neque vi-
dens
,
neque quemquam pracsentium
,
ut videbatur
,
agnoscens
,
et ita in extasi mentis positus
,
intcr bra-
chia tollenlium in lectum collocatur. Post aliquanta
ad se ipsum rediens, convocari iterum iubet filium ad se,
et principes. Quibus convocatis , sciens quia cor con-
tritnm et humiliatum Dcus non despiciet
,
se se ad
pedes filii sui humo tenus proiecit
,
lacrimis multum
obtestans, quatinus recordari dignaretur patris
,
ne ini-
micis gaudium augeret
,
ne regno dedecus
,
ne sibi in-
famiam pararet
,
dum a patre discordaret , nc discor-
dando fieret Absalon
,
dum pacifice vivere posset Salo-
mon. Motus tandem filius piis lacrimis patris
,
ad se
rediit
,
rcdiit inqnam ad se
,
quia exivit a sc
;
rediit
vero ad se, dum rediit ad obedientiam, ad praeceptum
,
ad voluntatem patris. Sed ita rediit: iuramentum, quod
A- fecit, patri aperuit, eiusque iuramenti

episco-
pum auctorera fuisse retulit : quod cum Imperator ve-
TIIEUTONICAE,
153
hcmcntcr iratus
ah

eplscopo an ita csset
,
requlre-
ret
,
ille non
clissImulaYit ,
non ncgavit
,
scd se id ca
oausa
fccisse
memoravit
,
quatlnus -A' regi fidum fa-
oeret
;
qui non aliud esse
iuramcntum dixit
,
nisi quod
ahsquc
iuramento
custodiri oporteret
,
scllicet ne sihi
in honls
suis dampno esset
,
nl forte ea iudicio pcr-
didisset. Quo percepto, Imperator vehementlsslme in epl-
scopum
anlmatus , inconvenientlhus et multimodis con-
vlciis cum magna verecundia et pudore llmen excede-
rc
,
caminadam cgredi praccepil. Quo facto
,
redivit ad
iudicium, ahdicaturque -A* ducatus et marca. Ergo di-
cunt ipsum -A- confisura 'Cruuatis et Mirmidonihus re-
giae potestati velle resistere. Cuius occasionis timore ces-
sahunt domi Bauuarii ah indicta expeditione. Marcam
vero ipsius 'A- fertur commissam esse cuidam 'A* de 'L-;
ducatum autem nulli adhuc esse commissum
;
pro quo
petendo domlnus Cuono in ista hehdomada ad curtlm
proficiscltur. Ad ultimura
,
nisi infirmitas corporls me
maxima detineret
,
videre vos tamdiu non distullssem.
Verumtamcn, vita comlte, videho vos citisslme
,
et quae
nunc non scriho
,
tunc praesens loquar vohls. Valete.
(
M O N I T U M.
J-^EONIS clerici^patria romani , dignitate
presbjteri,
pro-
logum eruditum in hoc Spicilegio iam edidimus T. IV-,
uhi
ipse pag. 1^1. titularium se appellat S. Respicii
martyris
,
de cuius^antiqua ecclesia et sacra statione
loquitur Caro-
lus Barth. Platea in he?nerologib romano p. 67
Q.
NihU ta-
men nos diximus in praedicto tomo de Leonis aetate
;
sed
quoniam in illo pj^ologo ait Leo se Theodoricum
monachumpe-
regrinum et injirmum hospitio recepisse, habemus iam explo-
ratum Leonis aeifum : etenim Theodoricus [qui fuit
patria tre-
154
virensis et morbo podagricus
)
monachatui se nomen dedisse
anno Christi 'MVl'
,
nnrrat ore proprio npud Mabillonium in
annalibus Bencd. T. IV.
p.
17^;
f]uo loco miror Maurinum
doctissimum vi.v unam commcmorare Theodorici lucubra-
liuticulam de vita et mi/'aculis S. Celsi episcopi
;
quum apud
nos loco praedicto tot alia Lcu enumeret Theodorici scri-
pta
;
quihus addc illa quae recenset Trithemius
,
itemque
Bollandus T. III. martii die 21. jy. ipQ. et 200,
quorum
nonnulla in vaticanis quoque codicibus conservantur.
Obiter vcro heic aio
,
dolere me quod in praefatione ad
lertium Spicilegii volumen nullam tradiderim notitiam Bo-
nifacii consiliarii .,
a qno priora XII' snnctorum Cyri et
lohannis miracula
,
teste Anastasio bibHothecario
,
latinita-
te donata fuerunt. Atqui erat obifius Baronius
^
apud queni
nd annos Christi 685. et Cg'^. dicit idem Anastasius fuisse
Bonifacium apostolicae sedis consiliarium suh Benedicto II.
PP.
, et mo.v suh Sergio ConstantinopoIim\ irati Caesaris
iussu
^fuisse translatum. En i^itur septimi saeculi auctorem
Bonifacium ,
vetustatis hercle non contemnendae !
Nunc ad Lconem ut rcdeam
,
no^mm eius aspexi in re-
ffinae svecae codice lucuhrationcmy vitam scilicet S. lohan-
nis chrysoslomi
,
quam ego lectitans statim comperi
,
eam
de graeco Metaphraste polissimum a Leone eiusque adiu-
torc Chrrst>)phoro fuisse
derivatam
;
quae cum apud Surium
cxtrt laiine
,
etsi aliis verhis^ nihil erat causae
,
cur Leonis
compilationcm in vulgus eniitterem. Qnin adeo verbosiorem
quoque illam muUoque proli.viorem Chrjsostomi historiam,
quam n Christophoro interprete sibi exhibitam dicit Leo
,
in alio vaticano codice
offendi ,
quam item consulto prae-
termisi. Igitur e.v univcrsa Leonis lucubratione prologum
tantummodo ineditunc
,
scu potius praeviam ad quendam Lu-
pur.1 epistolam rciinui , adiecta etiam brevi operis clausula.
Sane quia Romae versor , et quia romani cleri sludiis ap-
prime favco ,
hanc romani clerici
,
hactenus ut puto inco-
gniti
,
et notitiam et reiigiosam scriptiunculam celandam
non iudicavi.
155
LEONIS
CLERIGI ROMANI
PUOLOGUS AD VITAM
S.
lOHANNlS
GHRYSOSTOMl.
Oacrac
tligoltatis summi
prcsbytcratiis
culmino subli-
nialo
viro
,
quondam luliano
,
nunc Lu{30
nominc non
ini(|uo
actu ,
Lco qui ct lohannes
cognomine
,
infclix
existens clericus, a prlma infantia clivino iudicio luminc
visibili carens
,
ex toto
percnnem optat in Domino sa-
lulem.
Acliones passionesque beatl
Chrysostomi
lohannls
ab /jxordio usque ad termlnum vitae eius
,
scd et post
obitum ipsius aliqaanta de eo facta
,
ex graeco In lati-
nam linguam transferri ,
satis anxle
quaesisti
,
quae ct
ego nosse cum innumeris siticbam. Scd
quaravis
naec
scirc vobiscum avidus esscm ,
ea tamen
transfcrre
te
crebro a mo postulante
,
et
plurlmis hoc fieri a me po-
scentibus
,
pro mea imperitia
ncquaquam
gaudebam.
Id
enim mc agerc
,
idoneum minime fore
noveram.
Verc-
bar quoque ne fortc intcrpres
,
quamquam
disertus
et
prudcns ac loquax foret
,
humana tamen
oblivione
qua-
dam praepeditus
,
haeo obscurc mihi
aiiquantulum
in-
terpretaretur
;
et ego ob meam nimiam
extantem
irapc-
rltiara
, his erudlri ut congrueret nequircm.
Sed
tandem
vi divina q-aodamn:odo cogente', et
proprlam ,
ut beatus
Augustinus ait, exhibente dignationem, ac
praebentc oc-
casionem aptara
,
precantibus vobis
praebui assensum
et prout quivi verbls interpretatls ex trlbus
volumini-
bus
multo tempore capere ea qulbus instrul
ardenter
cupiebamus
,
libellum ex cis quamvis imperito scrmone
contexui.
Quod vero ne acciderct formidaveram ,
acci-
j56
LEO CLEP.ICUS
dlt te pcrficlente . Quam oh rcm praefati interpretls
Chrlstophori scillcct reverendi sacerdotls per totum
volumen cum IIUjcI edereni
,
addidl ex mente et ratlone
propria ,
innumera verha quae congrua mihi visa sunt
ad ornamentum favoris Dcl sanctlquc lohannls
,
et ad
deprecandum eundcm ,
ac vituperandam imperatx'Icem
huius inimicam. Phirima famen quae ah interprete ad
plenum ut se hahcnt dlcta snnt
,
propter fastldlum le-
^entium
praetermisi. ludicavi enim quod sufficeret ex-
oellentla tantum nota esse
,
ad declaranda exlmii virl
raerita noise dcslderantlhus. Ei qulhus a nemine
,
ut
reor . deheo depravari
;
nam fere cuncti structissimi
ct sanctissimi hlstorlographl haec in plerisque llhris
cum cos conderent egcrunt
,
sl dihgenter qulsquc scru-
tetur.
Triumphare nos semper cx ounctis hostlhus
,
surami sacerdolis lohannis
,
cunctorumque sanctorum
meritis ac prcclhus
,
cfticlat umnipotcns ac clemens
Domlnus.
Clausula vero leoniui operis ita se liabet.
Haec pauca de raagnis virtutiljus tuis
,
sancte lo-
hannes
,
ad aedificatlonem proximorum et laudem tuam
le^enda , eg^o omriium christianorum ultimus meritis
,
ingenio
,
memoria
,
et InLciiectu existens
,
quamvis ru-
sticano modo
,
cum multo tamen ut nostl lahore
,
plo
amore tuo devictus edidi. Tu benigne dignare pro mul-
tis ista suscipere
,
et quasi diserto slnt sermone compo-
sita imputare
;
et fac perpetuo mihi prodesse indigno
,
cunctlsque horum lcctorihus pariter et auditorihus. Pia
etiara cum dilectione acuentes et petentes a me
,
ut
hunc lihellum gloriosac actionls ac passlonls tuae de
graeco sumens
,
latino serraone componerem
;
et qui
DE S. lOIU ruRYSOSTOMO
157
sumptus
nroprios
ex fide ct amorc tui acl hoc opus effi-
cicndum
cxpcntlit
, collal)orantesque mihi in hoc opcrc
,
alicncntur
pcr te a cunctis noxis
,
et magnis in hoc sac-
oulo a
Dco
patrc
,
atquc in futuro maxiniis ditari prac-
miis
mcreanlur.
Codex
nobilis i^aticanus liiteris langohardicis saec. XII.
scriptus ,pag\ i/^i. e.xhihet
compendiuinprimi lihriinstitutio-
num dii>. litter. Cassiodorii,
intermi.xtis quandoque
y
sed ra-
ro aliis auctoribus
,
quos inter Beda non semel occurrit.
Unum tamen est praedicti compendii capitulum
,
pertinens
ad Cassiodorii cap. XFI
,
quod ab ipsa editione tam imma-
niter differt , ut novum potius sit habendum
,
ideoque a no-
bis cominode hic recitabitur.
CASSIODORIl
SUPPLEMENTUM.
x\d confirmationem fidei catholicae ,
ct
haereticorura
praecavcndas insidias, legendi sunt duodecim
libri hea-
ti Hilarii
,
quos de sancta trinitate profunda et di-
sertissima nimis oratione conscripsit. Sancti quoque
Ainbrosii quos de eadem re ad Gratianura principera
dcsignavit. Sancti Augustini XY* libri de sancta trini-
tate curiosa intentione legendi sunt
,
nec non et liber
eius qui dicitur de definitione ecclesiaslicorum
dogma-
tuni LY- capitulis conscriptus
,
quorum primum sic in-
cipit : crcdimus unum Deura esse patrem
,
eo quod ha-
beat flhum. Ultimura ita : propter novcllos legis latores
qui idco animam tantum ad imaginem Dei creatara dl-
cunt. Eiusdem ad Petrum diaconura dc fide sanctae
trinitatis libri II-, quorura secundus in capitulis distin-
ctus cst -XL- Primura incipit sic : firmiter tene
,
et
nuUatenus
dubitcs
,
Patrem ct Fiiiura et Spiritum san-
otum unuin cssc naturalitcr Deura. Ultiraum ita :
lir-
^58
CASSIODOKII
mitcr tcne et nuUatcnus dubltcs aream Dci cssc cccle-
siam catholicam. Eiusdcm de vera religlone liber
!
De
uoclrina christiana libri IIII- De airone christiano li-
bcr I. Libcr ciusdera quasi philosophiae raorahs
,
qucm
pro moribus insliluendis atcjue corrigendis ex divina
auetoritate coilegit
,
quem appellavit speculum. Nec
minori studio lcgendi sunt eiusdem de civitate Dci li-
bri -XXII* , in quilius et Babylonia confusa civitas dia-
boli, et splendida Hierusalem urbs domini Christi, in ho-
minum conversatione competenti diversitatc monstran-
tur. Scripsit ctiam de hac re -V* quaestiones de novo te-
stamcnto ad Honoratura prcsbjterura
,
ct octoginta trcs
alias mirifica deliberatione formatas. Legenda sunt ctiara
dicta sancti Athanasii ad cognoscendam veritatcni ca-
tholicac fidei. Ad Epictetura epistolam unara in capiUi-
lis quattuor. De sacraraento fidei. De incarnatione Do-
niini. Dc Spiritu sancto. Epistola fidei suac ad Theo-
dosium Aquileiam
missa. Altercatio eius contra Sabcl-
lium et rhotinuni. Eiusdem altercatio contra Arrium.
Itcra sancti Augustini de fide catholica contra omncs
h.ereses, Eiusdem
,
qui libri in canonibus recipiantur.
Eiusdcm de Spiritu et aniraa. Eiusdem ad Dardanura
capitula III- Sermo ciusdcra de unitate trinitatis incipit
ita: nativitatera Domini
secundura carnem (i). Finit sic:
sed vos qui Domino
servitis ct eius praecepta servatis.
Tractatus eiusdem de cxpositione symboli liber
!
Ser-
mo eiusdem de incarnatione Domini : legiraus sanctura
Moysen praccepta dantem
populo Dei (.-?). Eiusdem dc
(i) Est senno GXXV. ia oppenclice apud jMauriaos eJItores
,
qui ipsum
forlasse iminerito iutcr spurios rclcgarunt.
(2)
Ilic item haud scio aa immerifo a Mauriuis iu appenJicc
luim.
CGXLV.
collocatus sit.
SUPPLEMENTUM.
159
<lcccm
praeclicamcnLis.
Epistola Cyrilli cj)iscopi acl lo-
liannem
anliochcnum.
Epistola ciiisdem ad Ncstorium
c'pisco|)um
haerelicum.
Faustini prcsbytcri cxposilio ti-
dci contra
hacrcsem
arrianam. Eiusdem de fide
,
quam
l)rcvitcr
sibi
mitti iussit Thcodosius imperator. lohan-
nis
Chrysostomi
capitula IlllOregorii uazianzcni ca-
pitulum I* Basilii episcopi Cappadociae oapitulum
!
Damasi
papae cxpositio fldei ad Paulinum episcopum
antiochcnum. Epistola Lconis papac ad Flavianum epi-
scopum constantinopolilanum. I^lpistola eiusdem ad lu-
venalem episcopum hierosolymitanum. Epistola eiusdcm
ad paLiestinos cpiscopos. Epistola eiusdem ad Pulche-
riam dc fide. Epistola eiusdem de fide ad episcopos con-
stantinopolitanos. Epistola eiusdem ad synodum apud
Nicaeam constitutam. Ordo gestoium synodi cjuae facta
cst in eivitaie chalccdonensi. Definitio synodi chalce-
donensis. Epistola Leonis papae ad synodum apud E-
phesum. De nE^l v.(r/y^ Origenis Adamantii apologla
quam pro se misit Rufinus Anastasio urbis Romae epi-
scopo. Epistola Hieronymi ad Marcellinum
,
et anapsy-
chia dc statu animac. Eiusdcm ad Pammachium et Ma-
roncm dc librls Orlgenis. Exposltio Gchisii papae de
duabus naturis clomini nostri Icsu Christi. Sancti Fau-
stini de trinltate libri -II' Expositlo symboll Rufini prc-
sbyteri ad Laurentium episcopum. Fulgentii de fide ca-
tholica
,
ct dc instltutis ecclcsiasticis liber
-1'
Paschasii
de Spiritu sancto libri IIP Aicuini (i) ^^ trinitate libri
IIII- Sed ct llber Vinccntii prcsbyteri Lirinensls in-
sulae, quem de libns bcati Auguslini composuit, et mi-
sit sancto
Xysto papac , utilis est pro hac re relegi. Si-
(i)
Hinc
cognoscimus auctorem huius suppIetQenti parlliu cer-
lc (liversum
e?se a Gassiodorio.
^GO
CASSIODORII SUPPLEMENTUM.
quls vero dc Patre ct Fillo ct Splritu sancto aliquid
summatira praeoptat attingere : ncc se mayult longa le-
ctione fatigare, legat Nicetae episcopi lihrum quem de fi-
dc ct incarnationc (i) scripsit
;
nec non beati Augustini
librum de fide et incarnatione per interrogationem et re-
sponsionem compositus. Utiles etiam sunt ad instructio-
nem ecclesiasiicae disciplinae memorati sancti Ambrosil
de officiis melliflui libri III*
Postquam dictum est cap XXIIl. de canonihus Dionj-
sii
,
post illa Cassiodorii verha ecclesia romana eomplccli-
tur
,
sic prosequitur codex vaticanus
.
Contra haereses diversas sanctus Augustinus ad
Quodvultdeum scribens
,
nominatim singulas notavit
per capitula octoginta novem. Dein contexuit librum
,
de his quae unaquaeque haercsis defcndit
,
inciplens
a Slmonlanis usque ad Pelagianos. Tertio quld Eutyches
et Nestorlus sentlat. Exponit in ultimo semotlm de alils
haereslbus. Decimo incipicns a Carpocratianis
,
finit in
Eutychianis. Scripslt et de hac re Epiphanlus pontifex
libros mire venerandos. Phllaster episcopus Brixiae scri-
psit de singulis haeresibus compendiosa brevitate 11-
brum
!
quem alli Hleronymo deputant. Isidorus epi-
scopus in etymologiis suis licet tactim
,
utlliter tamen
de singulls haereslbus faclt mcntlonem.
Benique alio in loco codex.
Invenl item de Pythonissa elusdem praefati viri ( S.
Augustini)duos sermones habitos ad populum in basilica.
(i) Hos ego JNicetae libros ex codice vaticano ante hos amios
edidi.
1G1
BREVIARIUM GODICUM
MONASTLiRII
S. NAZARll IN LAURISSA
SEU
LAURESHAMENSIS AD RHENUM
EX PERVETUSTO
CODICE BfBLIOTHEAE PALATINAE VATICANAE,
QUI FUIT OLIM EIUSDEM MONASTERII.
I. I. A-liv&ngeliurn scriptiim ciim auro pictum
,
habens ta-
bulas eburneas. 2. Item quattuor evangeba in abo codice.
Item in tertio simibter. Item in quinto. 3. Item evangelium
excerptum. 4-
Lectionariuni unum cum tabulis eburneis. Le-
ctionarium in abo codice. Item in tertio. 5. Lectionarium et
evangelium simul in uno codice. Item in aUo similiter. Item
in tertio simibter. 6. Duo bbri missales iti altario iacentes.
7.
Item bber inissabs decani Theotmari, Heimrichi, Otberti de-
cani ,
Erkanfridi ,
Adalnoti , Ruodhardi
,
Sebmaimi
,
Isanga-
rl. Ilem missales qui fuerunt Runzolai
,
Samuhebs
,
Baboni
,
Randulfi , Alarici. 8. Item missales duo gelasiani. In totum
uumero XVII.
9.
Collectarii tres.
II. 1. Homiliae sanctorum patrum de dlebus dominicls
,
et dlversis festiyitatibus. Prima pars ab adventu Domini usque
la septuagesimam. Secunda pars a septuagesima usque in pa'
scha. Tertia pars a pascha usque ad festivitatem sanctl Pe-
tri. QuartR pars a festivitate sancti Petrl usque in adventum
Domini. 2. Item homiliae sauctorum patrum in tribus codi-
cibus divisae. 3. Item homiliae sancti Leonis in uno codlce.
4.1tem homiliae deresurrectione Domini,et ceteris festivltalibus.
5. Sex regulae sancti Benedicti. 6. Item regula sancti Bene-
dicti , et coadunatio eiusdem regulae in uno codice.
7.
Item
coadunatio regulae. 8. Item regula sancti Benedlcll , et vlta
sancti Ghutberli, et hymni, et amnales
*
in uuo codice.
g.
An-
*
ita cod.
tiphonarium integrum unum. 10. Graduale unum. 11. Antipho-
naria duo de cantu nocturnali 12- Passiones sanctorum mar-
tyrum per totum anni circulum in codicibus quatluor divi-
sae. i3. Psalteria duo.
1
i 02
CODICES MONASTERII
III. I. Llber expositiomiin lecLioriuni evangelii
,
et ce-
teraruin lectionmn per totiim anniiin. 2. Liber expositionuin
super reguni Hrabani Manri. 3. Lil). de inslitutione clerico-
runi Hrabani Mauri. 4- Lib. coniputnndi iteni Hrabani. 5.
HomiJ. saucti Gregorii de pascha. 6. Iteni eiusdem de pascha.
y.
Item eiusdem de adventu Domini. 8. Item alius liber de ad-
venlu Domini.
9.
Ilem tertius. lo.Collectiones Samuheb's de opu-
scubs sancti Gregorii. 22. Explanatio sex dierum sumpta ex
opuscubs sancti Augustini et sancti Ambrosii et cetero-
rum. 12. Tria volumina de niedicina> i5. Liber Febcis Ca-
peHae.
IV. I. Lib. genesis
,
exodus
,
leviticus
,
numeri
, deutero-
noraium
,
)udicum,Ruth iu uno codice. 2. Itcm ipse liber et
regum et paralipomenon
,
in uno codice. 5. Septem episto-
lae Paub
,
et actus apostolorum in uno codlce. 4- Lib. omnium
propbetaruin in uno codicQ. 5. Item in alio codice. 6. Prover-
bia Salomonis , ecclesiastes
,
cantica canticornm
, lob
, To-
bias
,
Iiidith , Ilester , Esdras
,
Machabaeorum
,
lib. omnium
prophetarum in uno codice.
7.
Item proverbia Salomonis, et
sapientia
, et ecclesiaslicus ,
in uno co<b'ce. S. Liber lob in
uno codice. Item ipse bber in abo codice.
9.
Lib. Tobiae
,
ludith
, Hester
, et Esdras
,
in uuo codice- 10 Actus aposto-
lorum
, et VII* epistolae canouicae
, et apocalypsls
,
ia uuo
codice. II. Omnes epistolae PauH
, et actus apostolorum, et
apocalypsis in uno codice. 12. Item omnes eplstolae Pauli ia alio
codice. 12. Item in tertio codice. i3. Item epistolae Pauli in
quarto codice.
V. Historia ecclesiastlca Eusebii lib. XI. in uno codice.
2. Historla losephi lib. XI. in uno codice. 3. losippi lib. V.
de eodem historiographo. 4- Historia Orosii lib. VII. in uno
codice. 5. Chronica Eusebli
,
Hieronymi , et Bedae in uno
codice. 6. Tripertita historia lib. XII. Socratis
,
Sozomeni
,
Theodoriti , iu uno codice.
7.
Gesta Ponlificum romanorum
in nno codice. 8. Libri Glementis decem in uno codice.
9.
Ge-
sta Francorum Gregorii turonensis lib. V. in uno codice.
10. Hlstoria lordanls de summa temporum seu origlne Ro-
nianorum liber I. 11. Pompeii Trogl epitoma lib. XLIIII' in
uno codice. 12. Favii Claudii Gordiaui de aetate muudi et ho-
S. N.VZAfHl '.y LAUJUSSA.
1 G3
minls ,
reservalis
singuli.s littens per singiilos libros ab -A'
usque
Z- ,
setl
desimt nobis libri -XI-
,
iji uno codlce.
VI.
1.
Excidiuin
Trolae lib. I.,
et historla Darctis pbry-
gii de
exilu
Rotnanoruin
,
in uno codice. 2. Libcr Aellild
cosnio^raphi
in uno codlce. 5. Annaei Flori epitorna Llvii
rosnanae
historiae in libris CXLir in uno codlcc
4
I-i-
bellus
Qulnti Julii Hilarionis de origlne mundi usque ad re-
surrectioneni
Christi. 5. Itein in eodem Ilbello Hieronymi
chronica
excerpta. Inde Idacii ab anno primo Theodosii au-
gusli usque ad lustinianum , in uno codice. 6. SoIIni Po-
lyhistor de situ orbls terrarum
, et mirabllibus
,
in uno codice.
7.
Item libri antiquitatum losephi historiographi a duodeci-
luo usque ad noQum decimum in uno codice.
De opusculis sancli Augustlni.
VII. 1. Tractatus sancti Augustini in lohannem -Xir in
uno codlce. In alio LII*
, in tertio 'LXX' 2. Elusdem de
civitate Dei contra paganos libri XXII.
,
id est in uno volu*
nu*ne 'X
,
in aKo 'VII*
,
in tertio 'V* 3. De concordia evan-
gelistarum Iib. IIII. in uno codice.
4- Contra Faustum mani-
chaeum lib. II. in uno codice. 5. De sancta Trinitate Jibri
XV' in uno volurnlne. 6. De arte musica libri 'VI* in uno codlce.
7.
Libri XIII. confcssionuin in uno codice. 8. Liber qui appella-
turspeculum, in uno codice. Item ipse liber in alio codice.
g.
Libri duo retractatiouum in uno codice. Item ipsi libri in alio
codice. 10. Interrogationes Orosii et responslones sancti Au-
gustini. 1 1. Responsiones contra capitula obiectlonum vlncentia-
narum, praefatlone praemissa. 12. Item sententiae excerptae ex
librls sancti Augustini adversus Manichaeos. i3. Lib. sancti Au-
gustini contra ludaeos, qui sic incipit: beatus apostolus Paulus.
i4- Respousiones Prosperi contra impugnatlones haereticorum
,
quas contra Ilb. Augustini de praedestinatis opposuerunt. i5.
Itein quaestiones ex lib. sancti Augustini excerptae , id est ad
Marcelllnum
de perfecttione iustitiae , et ex libro de spiritu et
Jlttera
,
nec non ex Ilbro de quautitate animae
, et ex lib. ad
Dardanum
,
et ex eo quod Dorninus dixit ad latronem
,
Iiodie
mecum eris in paradiso^ Hi omnes in uno codice.
/)
Q4
CODICES MONASTERH
VIII. I. Excerptio Euirypii cx libris saiicti Augustini
,
pars
prlina a primo capilulo usque ad CLXVIH" in uno codice.
Itern a CLXVIir capilulo usque iii finem in alio codice.
2. Sancti Augustini de doctrina christiana lib Ilir in uno
codice.
3. De genesi ad litlerani lib. XII' in uno codice.
4. Super psalmos in -X- voluniinibus. 5. De sermone Dornini
in raonte. Item ipse in alio codice. 6. De spiritu blasphemiae.
n. Et liber sancti Fulgentii de praedestlnatlones Dei. 8. Solilo-
quiorum llbri duo in uno codice. Item ipse liber in aUo co-
dice. 9. De
immortahtate aniniae. 10. IntevTogationes Orosii
,
et
responsiones sanctl Augustini , et cetera ex opuscuhs sancli
Augustini ,
excerplum in uno codice. 11. De genesi contra
Manichaeos hb. Il-ia.Contra epistolam fundamenti Manichaeo-
rum hb. 'I- i3. Academlcorum hb. 'III-i^. De ordine hb. -ir, in
uno codice. i5. Ad Dulcitium de octo quaestionibus
,
et cetera
quae in prima paglua huius hbri adnotata sunt
,
in uno codlce.
16. Quaestiones in Matthaeum ,
in Lucam, in lohannem
,
in
iino codice. 17. In epistolam Paull ad Galatas.
IX. I. Defloratae sententiae sancti Augustiul, et epistola
Bedae presbyteri de mansionibus fihorum Israhel. Item de eo
quod ait Esaias : et claudentur ibi in carcerem
,
et posl dies
inultos visltabuntur , in uno codlce. 2. Enchiridion
,
et col-
latio beati Augustlnl de Trinltate a sc ipso ad semetipsum.
Et altercatio legis inler quendam Theophilum christianum et
Simonem iudaeam , in uno codlce. 3. Sermo sanctl Augusti-
ni de patlentissimo lob. Et de vlrtutlbus Domlni. Et tracta-
tus symboh. Et de dlvinatione daemonum , in uno codice.
4. De catechlzandls rudlbus. b. Altercatlo sancti Augustlni
et Fehciani arriomanitae. 6. Explanatio in eplstolam PauH
ad Romanos. 7.
Aurehl Augustlni hbri numero "XII- in sym-
bolum. Et de quattuor virtutlbus carltatls *r De cantico no-
vo
!
De IIII- ferla unus. De cataclysmo unus. De tempore
barbarico unus. Gontra Fehclanum arrianum unus. De fide
cathohca sancti Ambrosil hb. unus
,
in uno codice.
X. I. Expositio symboh sancti Augustini et sancti Hiero-
nyml contra {haeretlcos , in uno codlce. 2. Item eiusdem de
discipliua chrlsllanorum. 3. Relatio de haercsibus
,
et episto-
la sauctl Aiubrosii ad Augustinum episcopum de haeresibus.
S. NAZAUn IN LAURISSA.
^ gS
Adnolalio
iiitcrrogatioTUim Caeleslii pelagiani
, et responsio-
nuni sancti
Augustini pari numcro digestarum
,
in uno codi-
ce. 4-
Homiliae
sancti Augustini supcr epistolam lobannis
numero 'X. ,
iu uno codice. 5. Item in alio codice. 6. Ad Va-
lerium de
nuptiis et concupiscentia , iu uno codice. 7. De
Trinitate a Xllt* libro usque in finem
,
in uno codice. 8. Li-
])er de abusivis. Inlerrogationes sancti Augustini de quae-
stionibus fidei. Exemplar fidei sancti Hieronymi presbyteri.
Et symbolum qiiod composuit Tbeodorus arcbiepiscopus Bri-
tanniae insulae. Et b^ber^Gregorii nazianzeui
,
in uno cocb^ce.
XI. I. Augustini ad episcopum Eutropiuni et Paulum de
perfectione iuslitiae bominis. 2. Adversus quinque baereses.
3. De libero arbilrio voluntatis
,
et de vera reb*gione, in uno
codice. 4-
Ei-^ri tres de ulibtate credendi ad Honoratum. Et
ad eundem de gratia novi testamenli
,
et de natura boni, in
uno codice. 5. De beata vita, et de inmortalitate animae,
in
uno codice. 6. Excerplio Prosperi ex librls de Trinitate sancti
Augustini.
7.
Libri Vlir sancti Augustini , in uno codice.
8. Eiusdem de pastoribus.
9.
In librum geneseos contra Ma-
nicbaeos. 10. De libero arbitrio libri duo. De vera religione
lib. I, in uno codice. 11. Sermo sancti Augustini iu episto-
lam ad Romanos. 12. Eiusdem ad Consentium lib. 'I*
, et
eiusdem de mandacio lib. 'I*
,
in uno codice. i3. De agone
christiano
,
et ad Aurelium de opere monacborum
,
in uno
codicc.
XII. 1. Liber quaestionum veteris ac novi testamenti cen-
tum viginti septem , in uno volumine.
(
Omittimiis heic scri-
bere singiilarum quaestionum titulos
;
sunt enim illae quae
extant inmaurina edilione T. 'IIJ'ad appendicem reiectae.)
. Liber de LXXXIII* quaestionibus.
(
Harum item omitli-
mus singulos titulos. ) 3. Quaestiones in Mattbaeum uurae-
ro 'LI' {Omittimus pariter titulos singulos.) ^.
Quaestiones in
evangelium hucae. {Harum quoque omittimus titulos.) 5. Eius-
dem in lobannem. i. De Samaritana. 2. De resurrectione La-
zari. 3. Ad id quod scriptum est, qoud baptizabat lesus plures
quam
lobannes
,
quamquam ipse non baptizaret , sed discipuli
eius.
4- De annis quadraginta sex aedificationis templi. 5. De
centuni
quluquaginta piscibus.
^ 6G
CODICES MONASTERII
Xfll. Eiusdem de dlversis causis
,
maxime dc aposloli
epistolis capitula exposita i. De eo quod scriptum est ,
mihi
autem adkaerere Deo l)onum est. 2. De eo quod scriptum cst
LX- sunt regiuae
, et LXXX- concubinae. 3. De eo quod
in apostolo scriptum est , an ignoratis fratres ? scienlibus enim
loquor. 5. De eo quod scriptum est in apostolo
,
exlstimo enlm
quod non sunt coudignae passiones buius tenjpons 6. De eo
quod idem dicit, o liomo
,
tu qui es
,
qui respondeas Deo ?
6. Ad id quod scriplum est , lunc et ipse fillus subiectus
erit
,
qui illi subiecit onmia.
^.
De eo quod apostolus dicit,
absorpta est mors in victorla. 8. De eo quod scriptum est
,
invicem onera vestra portate.
9.
De eo quod scviptum esl
,
et habilu invenlus ut bomo 10. De eo quod scriptum est
,
in quo habemus redemptionem peccalorum in remlssione
,
imago invisibilis Dei. 11. De lemporibus aeternis. 12. De he-
reditate Dei. i3. De eo quod lacobus apostolus dicit
,
qup-
niam fides sine operlbus mortua est. i4- De eo quod scrlptum
est, quem enlm diliglt Dominus corriplt- i5. Eiusdem de
'111.
quaestionlbus i. Eum qui ut vultvlvit, beatum esse. 2. De
aequalitate filil. 3. De pascha. Omnla In uno cojdlce.
XIV. Sermones sancti Augnstlni diversi. i. De libertate
arbitrii ad Yalentinum. 2 Admonitio quantum sermo Dei va-
leat ad correctionem. 3. Quoticns anima peccaverit, totiesvul-
neratur.
4- De versu, sicut fluit cera a facie ignis, sic pereant
peccatores. 5. De novacula acuta. 6. De adulescente in evan-
gelio
,
cui dixlt Dominus
,
si vis venire ad vltam, serva man-
data.
7.
De non inebriando ad festivltates martyrum.. 8. De
niartyribus.
g.
De homiuibus habentibus aurum. 10. De ba-
ptizatis et fidelibus. 11. De psalmo Deus ultionum. 12. Dc
thesauris congregatis. i3. De eo quod scriptum est , iugum
meura suave cst , et onus meum leve. i4- De lectione apo-
stoli ubi dicit , redimentes tempus
,
quoniam dies mall sunl.
i5. De laude pacls. 16. De evangello
,
qui vos spernlt, me sper-
nit. ly. Instructio ad fideles. 18. de eleemosynis. 19. De eo quod
scriptura est, si peccaveritiii le frater luus, corripe eum inter
te et ipsum. Et in Salomone innuens oculls cum dolo
,
con-
gregat hominlbus maeslltiam
;
qul autem argult palam
,
pa-
cem facll. qo. De timore. 21. Ilem dc timore Dei. 22. De
S. NAZARII IN LAURISSA.
167
sensu
anlmnr. i5.
De pnenlrenllae fructil)us.
q^. De mlseri-
cordia. q5. De
paenitentia agenda. 26. Item de pacnitentia.
27. De
pace. iS. De decimis.
29.
Dc castitate, vel alla diver-
sa. 5o. De
eodem. 3i. Ilcm de eodem. 3 3. Ilem de eodcFn.
53. Item de eodcm. 34-
Ilem de eodcm. 55. Proverbia de
voracilale
gulae. 56. Ad divitcm cremitam.
37. De virginita-
te. 38. Ad
virginem. ^g. De libertale arbitrii. ^o. Eiusdem de
martyrio , in uno codice.
XV.
Item sermones sanctl Angustinl, i, De unico fib*o
et de puero centurionis. 1. De b'nguae molestia. 3. De eo qui
incidit in latrones. 4-
De mubere in adulterio deprehensa.
5. De Lazaro suscitalo. 6. De vite vera. n.
De latrone cum
Christo crucifixo. 8. De iudicio Salomonis.
9. De Abessalon.
10. De Ilelisaeo. 11. De losepb. 12. De muliere quae per-
fudit super caput lesu. i5. De exodo. i4- Uhl introivit le-
sus ianuis clausls. i5. De natlvitate loh^nnls. 16. De Petro
et Paulo. 17. De martyribus. 18. De lona.
19
De epiphania.
20. De duobus caecis. 21. De profluvlo mulleris. 22. De
nrartyribus. 23. De resurrectione Domlnl. 24- De exodo.
aS. De resurrectlone Domlnl. 26. De die oclavarum. 27. De
eo cui ager uberes fructus adferret. 28. De natlvltate Do-
mini. 29. De natali sancti Stephani. 3o. De caeco nato.
3t. De pentecoste. 32. Item de pentecoste. 35. De lob. 54- De
natali sanctl Cypriani. 35. De resurrectlone Domlni. 56. Rursus
de resurrectione Domlni.
57. De sacramento altaris. 58. De se-
cunda dle paschae.
59. De latrone qui cum Domlno pepen-
dit. 4o- De vite vera et palmite. ^i. De tertlo die paschae.
42. De quarto die paschae. 45. De qulnto die paschae.
44-
^^
sexto die paschae. 4^' ^ Golia.
4^- De Helia et Helisaeo.
47.
De tribus puerls. 48. De soleinnitate sanctorum Macha-
baeorum.
49-
Item de natali sanctorum Machabaeorum. 5o. De
lob
, et beata Perpetua. 5r. De sancto Petro ubi dlcitur
,
pasce oves meas. 52. De ianuls clausis. 53. De lavandis pe-
dibus.
54- Alius unde supra. 55. De resurrectione
,
ubi Ma-
riae in horto apparuit. 56. De pentecoste. 57.
De nalivitate
beati lohannis
,
58, De sancto Laurentio. 5^. De quadrage-
sima
,
quod est ascensio Domini. 60. De unico filio. 61. De
Paulo alius. 62. De paralytico. 65. De filils Zebedaei. 64-
De
] 5S
CODICES MONASTERII
die paschae alius. 65. De lavandis pedibus alius. 66. De
ascensione Domini alius. 67. De iudicio Salomonis allus. 68. De
Tlelisaeo
,
ubi mulieri viduae oleum multiph*cat.
69. De pro-
fluvio sanguinis. 70.
Ite:n de exodo. 71.
Item de beato Ste-
phano.
72. Ad competenles post traditum symbolum.
70.
Item
de nativitate sancti lohannis.
74-
Sermo omni tempore di-
cendus. 75. De unico baptismo. 76.
Praefationes numero XIII*
77.
De sancto Vincentio. 78.
Item seruio de decoUatione san-
cti lohannis Baplislae.
79.
De consolatione in adsumplione
episcopi. 80. De Abraham. Omnia in uno codice.
XVI. Item sermones sancti Augustini diversi. i. De He-
lia et Achab. 2. De evangeljo ubi dicit ad alterum
, sequere
me. 3. De evangelio ubi dicit, vulpes foveas habent.
4- Depsal-
mo centesimo et quinto. 5. De lona. 6. Item de lona.
7.
De
massa ficorura. 8. De psahno sexagesimo sexto.
9.
De psahno
vicesimo nono. 10. De psalmo nonagesimo secundo. 11. De na-
tatoria Siloe. 12. De eadem iterum. i3. De evangelio , trans
fretum disdpulis. i4- De eodem iterum. i5. De quinque pa-
nibus et duobus piscibus. 16. De saturatione ia deserto.
17. De
Abraham. 18. De Heh*a.
19. De luctatione lacob cura Deo.
20. De nuptiis in Galilaea. 21. De diluvio. 22. De psalmo
quadragesimo secundo. 20. De psahuo nonagesimo priino
.
24. De psalmo quadragesimo. 95. De cultura idolorum. 26. De
evangelio Malthaei.
27. De partu Sarrae. 28. De Vezecha (Eze-
chia, an Rebecca ?) 29. De lesu Nave. 3o. De Helisaeo et Sunami-
le muliere. 3i. De exodo ubi eduxit Moyses filios Israhel. 32. De
Abraham vitulum angelis ad refectionem adponente. 33. De
Helisaeo et vidua 34- De psalmo quadragesimo sexto. 35. De
Esau et lacob. 56. De psahno centesimo trigesimo secundo.
37. De epistola Petri prima. 38. De luda et Petro.
5^. De
eo quod dicit , dominus Deus tuus ,
Deus unus est. ^o. De
eo quod dieunt ludaei Christo
,
nos de fornicatione nati non
sumus. 4^- De diapsalma.
4^. De natali martyrum
43. De na-
taliciis raartyrum.
44-
De martyribus. 45- De psalrao centesimo
decimo octavo.
4^. De lohanne quando ait
,
tu es qui venlu-
rus es
,
an alium expectamus.
47-
De
,
muUum me lava. 48- De
Salomone.
49-
De eo quod dicitur
,
sapientia huius mundi
slultilia est apud Deum. 5o. De eo quod credidit Abiaham
S. NAZARII IN LAURTSSA.
1 69
Deo. 5i. De apostolo Paulo
,
quid vel ad Christum quid lu-
ceal. 52. De Salonione ,
sapientia aedificavit sil)i domum. 53. De
initio evangelii lohannis.
54-
De eo quod supra. 55. De Ra-
chab et lesu Nave
,
stet sol in Gabao et luna in Plialan^a.
56. De membris ecclesiae.
67.
De misericordia. 58. De viduis.
59. De sauclimonialibus. 60. Item alter Iractatus; in uno codice.
XVII. Epistolae sancti Augustini numero Xllir i. Epi-
sloia sancti Hilarii ad sanctum Augustinum. a. Ilem san-
cti Augustini ad eum data. 3. Eiusden) epistola ad Pauli-
num episcopum. 4- Item eiusdem adversus epistolam lulia-
ni pelagiani ad Bonifacium papam Urbis. 5. Epistola Alypii
et Auguslini ad Maximum medicum civem lenitanum. 6. Eius-
dem ad Sixtum presbyterum urbis Romae.
7.
Eiusdem ad eum-
dem 'presbyterum. 8. Ilem sancti Auguslini ad Valentinum
inonachum adrumetinum.
9.
Alia ad eundem monachum de
Dei gratia. 10. xld eundem de correptione et gratia adversus
pelagianum. 11. Epistola sancti Evodii episcopi uzilensis ad
abbatem Valentinum. 12. Epistola papae Caelestini urbis Ro-
inae ad episcopos gallos pro gratia Dei. i3. Eiusdem papae
Caelestini de praevaricatione Adae et originali peccato et gra-
tia Dei. i^- Cornmonitorium sancti Augustini quomodo sit agen-
dum cum Manichaeis
;
in uno codice.
XVIII. Epistolae numero 'XXI* i. Ad Volusianum. 2. Re-
scriptum Volusiani ad sanctum Augustinum. 3. Epistola san-
cli Augustini ad Volusianum. 4-
Eiusdem ad Bonifacium epi-
scopum
, ut non noceat parvulis baptizatis iniquitas pa-
rentum cui nulla voluntate consentiunt. 5. Ad Armentarium
et Paulinani de votis reddendis. 6. Ad Marcellinum de sa-
crificiis veteris et novi testamenti.
7.
Ad Laetum de tole-
rantia
passionum. 8. Ad Italicam de fide.
9.
Ad Marcelli-
ura de magis Pharaonis. 10. Ad Paulinam de videndo Deo.
11.
Epistola Maximi grammatici raadaurensis ad Augustinum.
12.
Epistola Augustini ad Maximum. i3. Item Augustini ad
Valentinum
de pelagiano errore videndo. i^* Item Augustini
de solutione
quaestionum I. de resurrectione. II. de lempore
christianae
religionis. III. de sacrificiorum distinclione. IV. de
eo quod scriptum est, in qua mensura mensi fueritis , reme-
tietur Yobis.
V. de filio Dei secundum Salomonem. VI. de lo-
170
CODICES MONASTERII
na propheta. i5. Epistol:* Macedonii ad sanetum Augustinum.
i6. Epistola sancti Augustini ad Macedonium. 17.
Ad Pauli-
num episcopum de psalterio. 18. Ad Probam viduam de mo-
do orandi.
19. Gonstilutio sancti Augustini quid observare de-
beant in nionasterio constituti. 20. Sermo sancli Augustini
de vila et moribus clericorum. 21. Item sermo ad ipsos ad
quos supra; in uno volumine.
XIX. Epistolae sancti Augustini -XL- Prima ad Valerium
episcopum hipponiensem. q. De vitandis conviviis. 5. Ad eun-
dem Aurelium Augustini et Alypii, ut presbvteri praes.enti-
bus eplscopis in ecclesia sermonem non faclant. 4- De mona-
chis. 5. Ad senem Alypium de conversione Dioscori. 6. Ad
abbatem Eudoxium. 7. Ad abbatem Sebastianum. 8. Ad Lae-
tum consolatoria pro temptationibus quas patiebatur.
g.
Ad
Mariauum exhortans eum ad fidera. 10 Ad Caelestinum dia-
conum de caritate. 11. Ad Reslitutum diaconum de sufferentia
malorum in ecclcsia. 12. Ad Hipponienses pro mahs in ec-
clesia tolerandis. i5. Ad Largum admonitio bonorum. i^. Ad
Bonifacium de exhortatione vitae aelernae. i5. Ad Chrisimum.
16. Ad Peregrinum episcopum. 17. Alypii et Augustini ad Ma-
ximum medicum. 18. Ad Hesychium episcopum de fine saeculi.
19. Item rescriptum Hesvchii episcopi ad Augustinum. 20. Ttcrn
beati Augustinl ad eundem Hesjxhium de fine saecuh*. 2i.Quae-
stio de resurrectione Chrisii et Lazari descripta ex libroquae-
stionum sancti Augustiui contra paganos, ex principio. 22. Ad
episcopum Theuterium pro Victorino manichaeo. 23. Ad Op-
tatum episcopum de origine animae. i^. Ad Victorianum pre-
sbylerum de pressuris bellorum. 20. Ad Macrobium episco-
pum donalistam pro diacono quodam ne eum re])aptizaret.
26. Ad Marcelllnum pro Donalisiis reis ne occiderentur. 27.
Ad
Caecih*anura adversus Donatistas. 28. Gesta a beato Augusti-
no confecla quando slbi successorem elegit. 29.
Item episto-
la Avitl papae Calcanio. 3o. Augustini ad episcopum Quin-
tilianura pro Galla et" Simplicida. 3i. Ad Felicitatem et Uu-
sticum de correptione. 02. Ad Ecdiciam cur nesclente viro suo
bona sua dlstrlbuerit. 33. Ad Seleucianam inquirentem utrum
Petrus apostolus baptizatus sit. 3\. Ad Jtalicam de corpore
mediatoris
,
si corporeis oculis videat substantiam Dei. 35. Itena
s. NAZAnir iy laurissa.
171
cplslola sancli Evodii ad healum Augustiuuni de ralione elc.
36. Ilein alia de vlrglnitate l)catae 3Iariae
,
et de corpore filii Dei
07.
Iteni alia de quaeslionibus supra scriptis
,
et de fiuaestio-
ne epislolae Pelri apostoii. 08. Iteni [>eall Augustini ad eun-
dein de visionlbus soninioruni.
09.
Iteni alia de ratione ac Deo,
de corpore
Domini et de de visionibus soMmiorum. j^o. Ad
Augustinum Macedonius
,
si sapiens in hoc saeculo heatus est.
4i Augustini ad jiraedicturn Maccdonlum
;
in uno codice.
XX. Homili.ie sanctl Augustinl quinquaginla. i. De versu
psalnii : quis est homo qui vult vitam
,
et cupit videre dies ho-
nos ? -2. Item de detractoribus, de versu psalmi : sedens adversus
fratrem tuum detrahehas. 5. Dc verbis apostoli ubi dlclt: quae
sit latitudo, altitudo, longltudo, et profundum.
4
Hic iustruit
quomodo nohis facere possumus amicos de ialquo man)mona.
5. D vitando odio et fralre dlligendo
,
et quis sit adversa-
rius noster in via. 6. De diligendis inimlcis, et bene illls fa-
ciendo
,
ut qui inimici erant convertantur et amici fiant.
7.
Admonitio de divitihus
,
ut cupidltatem devitent, et faci-
le Irlhuant pauperlhus bona sua. 8. De eo quod dicitur : hea-
lus qui post aurum non ahiit.
g.
De verbis apostoli redlmen-
tes tempus, quoniam dies mali sunt. 10. De versu psalmi
:
cxpecta Dominum
,
et viriliter age. Et de eo ouod dicit, ne
tardes converli ad Domlnum. 11. De confessione pcccatorum,
ct cetera. 12. De eo quod scriptum est : ne tardes converti
^
ad Domlnum. i5. De periculo sacerdotls , et de divite cuius
ager uheres fructus altullt. i4- De martyrihus et gratia Dei.
i5. Excerpta de libris sancti Augustini, qualiter vera et per-
fecta dilectio debeat custodiri. 16. Ut non solum lingua sed et
morlhus laudetur Deus; quia quale est quod cogitatur in
corde
,
tale est quod procedit in opere. 17.
De gratia Dei.
18. De sancto Helia et de patientia loh.
19.
Uhi dlcit in e-
vangelio de elemosynls faclendls. 20. De die octavarum in-
fantum. ai.De capitulo qulnquagesimi psalmi , et de peccato
David. 22. De evangelio uhi dicit , esto consentiens adver-
sario tuo. 20. De remisslone peccatorum. a4- De natali san-
cti AugustlnJ.
25. De natali suo. 26. Admonitio ut sileutium
in ecclesia praeheatur.
27.
De tribus modis paenitentiae. 28.
De arbore ficulneae quia per triennium fructum non dederat.
172 CODICES MONASTERir
29.
De psalmo quadragesimo ono ubi dicit : Deus manifeste
veniet. 3o. De evangelio ubi dicit: reir.ittite et reraittetur vo-
bis 5i. De verbis Domini ubi dicit per propbetam: meuni
St auruni et meum est argenlum 52. De David et GoHa.
53. Homilia presbyleri Heraclii
,
ubi Petrus ambulabat super
aquas.
3^. Sancti Augustiui, de eo quod Christiauorum tem-
pora praedicta sint
, et ut reges terrae converterentur ad Do-
mlnum
;
et de serpente. 35. De eo quod scrlptum est de do-
mino Salvatore : ascendit sicut virgultum
, et sicut radix de
terra sitienli. 56. De eo quod scriptum esl: cor meum et ca-
ro mea exuUaverunt.
3^.
De eo quod scrlptum est : ego sum
veritas et vla
,
et de vera carltate. 58. De eo quod scriptum
est : qui amat anlmam suam
,
perdet eam. og. Admonitio san-
cti Augusliui
;
ubi ostendit multos esse gradus in caritale.
4o. Homilia de misericordia. ^i. De quadragesima et remlt-
tcndo fratrl. ^i. De paenitentia.
^5. De oratlone domlnica;
44
^e eo quod ait Saivator : ego venl ut faciam yoluntatem
elus qul mlsit me.
45-
De lohanne Baptlsta. ^6. De visione
Leall Petri aposloll, et de Cornelio centurione.
47-
^^ prln-
cjpjo psalmi centesimi septlmi declml
,
confitemini Domino.
48.
De elemosynis.
49-
I^e divile foeneratore. 5o. De mulle-
re curva
;
In uno codlce.
XXI. Item homiliaesancti Auguslini XXIIII* i. De quat-
tuor virtutlbus carltatis. 2. De paenltentia. 5. De ieiunio et
oralione.
4- Admonltio ad populum. 5. De morte. 6. Incre-
patio contra dolosum et iracundum.
j. De quadragesimae ab-
stinentia. 8. De cogitationlbus.
g.
Increpatlo contra eum qui diu
irain
pectore tenet. 10. De declmis. 11. De futura vita cogl-
tandum. 12. De oratione domlnica. i3. De divite. i4- De pa-
ce. i5. De Qagellis Dei. 16. De nativltate Domlnl secunduna
carnem. ij. Liber eiusdem de vlrglnlbus. 18. De carne su-
perba.
19. De quinta feria in passioue. 20 De sexta feria.
21. De latroue. 22. De duobus latronibus. 25. De cruce et
latrone.
24- De pace. 25. Et in eodem codlce vita sanctl Augu-
stlni
,
et indicium omnium librorura elus. ^S.^^Sanctl lohannis
constantinopolitani
de conpunctione.
17. Et doctrina sancti Se-
verini episcopi. 28. Et altercatlo sanctl Ambrosii contra cos qui
animam non confiteutur esse facturam ;
in uno codice .
S.
NAZARII IN LAURISSA. 173
XXIT. I.
Aurelii Aiigustini de naUira et orlgine aniinae,
ad Ren;tnin lih.
*!'
2. Ilcin ad Petrum presbyteruni de ea-
dcm re lib 'I' 3. Iteni ad Vincentium de eadem re lib.
'11*
4.
Sermo
Arrianorum ,
ubi numeri propferea sunt locis sin-
gubs adnotati. 5. Aurelii Augustini respondentis contra istam
Bon
fidcrnsed
Arrianorum perfidlam.
7.
Item eiusdem eplstola
ad Casulanum presbyterum de ieiunio sabbati , 8. Item eius-
dftm contra adversarium legis et prophelarura lib. II-, 'in
tino codice.
XXIII. Tractatus sancti Augustini. i. De quadraginta duabus
generationibus
,
quas enumerat Matthaeus evangelista ab Abra-
ham descendens usque ad Ghristum
,
et inveniuntur -XLI* Et
de septuaglnta septem generationibus, quas Lucas evangelista a
baptismo Domini ascendens per Abraham usque ad Deum per-
vcniens 'enumerat ; ct de loseph , et de Maria. 2. Traclatus
kal. ian. confTa paganos. 3. De falso mcdlatore diabolo
,
et ve-
ro mediatore Christo. 4- ^e resurrectione. 5. Qualis erit in
resurrectlone futura vita iustorum. 6. In psahiium LXXXI*
quo dicitur: Deus stetit in synagoga Deorum.
7.
De testimo-
niis scripturarum contra Donatistas et contra paganos. 8. Ha-
bitus Boseth cum pagani ingrederentur.
9.
Habilus Tignlcae
de apostolo : o altitudo divitiarum sapientiae et scienliae Dei.
10. Et de psalmo quinquagesimo nono : Deus reppuHsti nos. 11.
Et de psalmo centesimo decimo octavo : bonum est mihi quod
humihasti nie , ut discam iuslificationem. 12. Ex eo quod
dictura est: ego sum via, veritas
,
et vita
,
et cetcra. Hic
subiungitur de sepultura catechumenorura . i3. Tractatus
per epiphanios de praedicatione prophetica testamenti no-
vi
, sublato veteri
,
et de abolitione sacrificiorum veterum et
de inslltutione novorum i^. De capitulo evangelii ubi nun-
tialur adventas Domini in novissimo die. i5. Tractatus con-
Ira avaritiam et luxuriam. 16. Do trium mortuorum signifi-
catione,
quos secundum evangelium Dominus suscitavit. 17.
De dle nativitatis lohannis Baptistae. 18. Item de natah san-
cti lohannls
, et de voce et verbo. ig. Sermo habitus de die
natalicia
apostolorum Petri et Pauli. 20. De natali sancti lo-
hannis.
21. Sermo habilus de decem chordis Chusa. 22. Sermo
de caritate.
23. Traclalus de obedienlia christiana. 24. De
4 74
CODICES MOXASTERII
his qui se ad iniitatein catholicam cogi queruntur, conlra Do-
natistas. u5. Contra Arrianos. 26. De sancta Trinitate.
27.
De
eo quod scripturn est in evangelio : non potest filius a se la-
cere quicquam ,
nisi quod viderit patrem facientem. 28. De
psalmo vigesimo primo , et quomodo tribus modis Chrislus
dicatur in scripturis secundum divinitatem , et secuudum su-
sceptum hominum, 25. Sermo de utilitate ieiunii. 3o. Tra-
clatus de utilitate agcndae paenilenliae
,
et de psahno quiu-
quageslmo miserere mei Deus. 5i. Tractatus de Urbis exci-
dio
;
in uuo codice.
XXfV. I. Sancti ^Auguslini locutionum hbri numero 'Vll'
2. Et quaestionum lihri nuraero YII" in uno codice. 5. Liber
eiusdem sancti Augustini unde malum.
4-
Aurehi Auguslini
de natura et origine animae ad Renatum. 5. Ad Petrura pre-
sbyterura de eadem re- 6. Item ad Vincentium epistola.
7.
Ad
Casulanum presbyterum de ieiunio sabbati. 8. Contra adver-
sarium legis et prophetarum.
g.
contra Fehcianum arrianum.
De opuscuhs sancti Hieronyrai.
XXV. Libri sancti Hieronymi super prophetas minores V',
id est lohel
,
lonam
,
Naum
, Michaeam
,
Abbacuc
,
in uno
codice. 2. Eiusdem super prophelas tres
,
id est Osee, Amos
,
Ah(ham ,
in uno codice. 5. Eiusdem super prophetas quat-
tuor
,
Sophouiam ,
Aggaeum
,
Zachariam et Malachiam in uno
codice.
4'
Eiusdem super Danielem prophetam lib. "I" 5. E-
iusdem super Ezechielem prophetam lib. XIIII* in uno co-
dice. 6. Eiusdem liber quaestionum hebraicarum nominum
,
sive locorum interpretatio , in uno codice.
7.
Scntentiae ge-
nerales ex opusculis sancti Hieronymi , et monita sancii Pa-
phuutii
, et proverbia Evagrii , in uno codiee. 8. Sancli Ilie-
ronymi super psalterlum a primo psalmo usque in 'LXXV*
ex Origene sumptum
,
in uno codice.
9.
Eiusdem a LXXVI*
usque in finem , in uno codice. 10. Hieronymi in epistolas
Pauli, id est ad Ephesios lib. III- Ad Tilum lib. 'I- Ad
Phllemonem lib,
1-
,
in uno codlce. 11. Eiusdem super Ec-
clesiasten lib. I"
XXYI. I. Eiusdem super cantica cauticorumlib. I" 2. Coa-
S. NAZAUll IN LAVRISSA.
175
Ira Joviiiiaiiiim
liU 'lir* 3. El apolo^^eliciim eiiisdeiii ad Pain-
inachiiim ,
in uno codice. 4-
Epistola ad Clcsiplionlem. 5. Et
allercalio Attici
orthodoxi et Gritobuli haeretici in trihus li-
hris diah)goruin
divisa
,
in uno codice. 6. Eiusdern ad Su-
niain et
Fridnlam de psalterio
,
quae de *LXX- Iranslatione
iaterpretum
corrupta sunt
,
in uno codice.
7.
Item expositio
psalmorum
paenitentialium in uno codice. 8. llieronymi com-
mentarium
in IMatthaeuin hb. lllf* in uno codice.
9. Eius-
dcm de inlustrlhus viris, et l^ennadii. 10. Et libcr institutionum
divinarum scripturarum Gassiodorii
,
et de historiis christia-
nis , in uno codice. 11. Liber Hieronymi super totum Esaiam
prophetara , in uno codice. 12. Tractatus super Hieremiam
prophetam lib. 'VI* in uno codice. i3. Expositio Hieronymi
in epistolas Pauli ad Galatas
,
in uno codice. i4- Psalterium
de hebraic.i veritate translatum a Hieronymo preshytero ia
uno codice. i5. Item eiusdera de captivo monacho
,
et vita
sancti Hilarionis, et vilae Palrum
, et vita Pauli eremitae
,
in uno codice. 16. Epistola una Hieronymi, et alia Mansue-
ti episcopi
,
et Augustinl de secreto incarnationis Christi, iji
uuo codice.
17.
Ilem eiusdem expositio psalmorum a primo
usque ad novissimura. 18. Glossae secundum hebraicam ve-
ritatem trauslatae a supradicto Hieronymo , in uno codice.
ig. Expositio lusti episcopi in cantica canticorum
,
et in eo-
dem libro epistolae Hieronymi -XXX*
XXVn. In eodem libro epistolae Hieronymi 'XXXI*
I. ad Marcellam de ephot. 2. Ad eandem , secedendum ex
Urbe. 3. Ad eandem de eo quod dicitur in evangelio: qul-
cumque dixerit verbum contra filium.
4.
De eo quod in psal-
nus dicitur : vanum est vobis ante lucem surgere. 5. Epila-
phiumsanctae Marceilae. 6. Ad Paulam interpretatio alphabeti.
7.
Ad Damasura papara
,
quod progeniae id est filii Israhel
reversuri
esSent de Aegypto. 8. Ad Exsupcrantium. 9.
Ad
Ruslicum
exhortatoria super paenitentiam. 10. Ad Desiderium.
it.
Hieronyrai parvula adhreviatio in capitulis paucis in E-
saiam.
12. Ad Pamraachiura et Marcellara. i3. Ad sanctum
Augustinum.
14. Ad sanctum Alypiura et Augustinura. i5. Ad
Eustochiura
de rauneribus. 16. Ad Geruciara
*
de monogamia.
*
Agcru-
17. Ad
Pammachium. 18. Ad Marcellam. 19. Ad Marcellaiu
chiam.
176
CODICES MOIVASTEr.Tl
de alleluia ,amen, maranatba. 20. Itcni ad Marcellain. 21. Itcin
ad Marcellam. 22. Liber sancti Evagrii ad virgines. 23. Fi-
des sancti Hieronynii. 24. Hieronymi ad Damasum de Ozia
et Serapbim. 25. Ad Tranquillinum quomodo Origenem lege-
*ls{c
corr. re debeat. 26. Ad Marcellinum et Anapsvcbium
*
de anima.
p,
IU9.
2T.
Hieronymi de tribus virtutibus. 28. Eiusdem ad Darda-
num de terra reproraissionis.
29.
Eiusdcm ad Lucinum bae-
ticum. 5o- Ad Gastricianum
,
in uno codice.
XXVIII. Item epistolae Hieronymi numero LXXVH.
I. Ad Marcellam de diapsalma. 2. Adversus Helvidium de
sanctae Mariae virginitate perpetua. 3. Ad virgines aemo-
nenses. 4-
-^^ Tbeodoram bispanam. 5. Ad Deraetriadem vir-
ginera. 6. Ad Laetam.
j.
Ad Tbeodosiura
, vel ceteros ana-
cboritas. 8. Ad Damasum papam de osanna.
9.
Ad Damasum
de fide
,
cui in Antiocbia communicare deberet. 10. Ad eun-
dem papam. 11. Ad eundem de Cain. 12. Ad eundem de fi-
b'o prodigo. i3. Ad Ileiiodorum exbortatoria. i4- Ad JNepo-
tianum presbyterum de institutione clericatus. i5. Ad Paub-
num presbyterum de institutione clericorura vel raonacbo-
rum
,
et diversis divinae bistoriae expositionibus. 17. Ad
Amandum presbyterum de diversis quaestionibus. 18. Item
epistolaris responsio ad quem supra. 19. Ad Hebodorum epi-
scopum. 20. Epilapbium Nepotiaai presbyteri. 21. Sanctus Au-
gustinus episcopus ad Hieronymura. 26. Item sanctus Augusli-
Dus ad Hieronymum.
27.
Sauctus Hieronymus ad Augusti-
nura. 28. Sanclus Augustinus ad Hieronymum.
29.
Sanctus
Hieronyraus ad Auguslinum. 3o. Idera ad euudem. 5i. Hie-
ronymus ad Magnum oratorera. 32. Ad luHauura diaconum
Aquileiae. 53. Ad Nicetara bypodiaconum Aquileiae. 34-
Ad
Cbrysogonum raonacbura Aquileiae. 35. Ad Antonium nioua-
cbura Aemoneae. 36. Ad Evangelura presbyterum de Mel-
cbisedecb. 3^.
Ad Rusticum monacbura. 38. Ad Paulum se-
nera monacbum Concordiae. 39.
Ad Coraasium
,
lovianum
,
el Eusebium. ^o. Ad Tyrasium consolatoria de raorte filiae
eius. 4i- ^'^d lubanum exbortatoria. /y2. Adversus Vigilan-
tium presbyteruin ,
in quo elus blaspberaias arguit ^o. Ad
Ripariura et Desideriura presbyteros adversus Vigilautium.
44-
Ad Oceanura de vita clericorum. 4^- ^^ euudera de u-
S. NAZARII IN LAURISSA.
177
nius uxoris vlro. 4^. Ad Riparliiin prcsbylcrum.
47-
Ad Ca-
storinani malerlerain. 4^-
Ad Furiam.
49.
Ad SaldInain*.5o. Ad *
ij^ cqJ.
Pammachium dc optimo genere interpretandi. 5i. Ad Mar-
cellam. 52. Ad Paulam consolatoria de dormitione Blesillae.
53. Ad Marceliam de exitu Lcae. 54- Ad quam supra dc
vita Asellae. 55. Ad Fabiolam de veste sacerdotali. 56. Ad
Marcellam de detractatoribus suis.
5^.
Ad Marcellam de ona-
so. 58. Ad Asellam de fictis amicis qui sibi delrahunt.
59. Ad
Florcnlium de ortu amicitiae. 60. Ad eundcm qui supra.
61. Ad Marcum presbyterum Calcediae. 62. Ad Avitum, ia
quo ea qiiae in libris Trsjii dQ^uv contra fidem catholicamjsunt
pandit. 53. Ad Oce^num de inorte Fabiolae. 64- Ad Marcel-
lam de decem nominibus qulbus apud Hebraeos Deus voca-
tur. 65. AdAvigavium spanum
*.
66. Epitaphium sanctae Pau-
*
ita cod.
lae ab Hieronymo editum.
67. Ad Euslochium. 68. Ad nia-
trem et filiam in Gallia conm)ancnles. 69. Ad Marcellam
de muneribus. ^o. Pammachius et Oceanus Hieronymo. 71.
Ad Vitalcm presbyterum de Achab. 72. Ad Pammachium de
dormitionePaulinae.
73.
Ad Marsellam.
y^-
A.^ Rufinum de iu-
dicio Salomonis.
^5.
Ad Algasiam de quaestionibus undecim.
76. Ad Ecdiciam liber quaestionum duodecim.
yy.
Ad Mar-
cellam dc quaestionibus quinque
, in uno codice.
XXIX. I. Tractatus sancti Hieronymi post Origenem in
canlica canticorum. 2. Et epistola sancti Auguslini ad Hic-
ronymum de origine animae. 3. Item eplstola sancli Augu-
stini ad sanctum liieronymiim.
4- Rescriptum Hieronymi ad
sanclum Augustinum. 5. Itcni epistola sancti Augustini ad Opta-
tnm episcopum de origine animae. 6. Rursus epistola Hierony-
mi ad Avitum
,
in qua ea quae in llbris ttsqi a^^cJv contra ii-
dem catholicam sunt
,
pandit.
7.
De fidei symbolo apud Ni-
caeam expositio. 8. Epistola Epiphanii Cypri ad lohannern
constantinopolitanum
translata.
9.
Epistola sancti Hieronymi
missa ad xMIncrvum et Alexandrum monachos. 10. Et eiusdem
ad
Marcellam
de blasphemia in spiritum sanctum , in uno
codice. II.
Opuscula sancti Gregorii papae. Pars prima con-
tmet Iibros
quinque
;
secunda libros quinque ; tertia libros
sex
;
quarta libros
scx
;
quinta libros quinque
j
sexta li-
bros quattuor;
seplima
et ullima continet libros quattuor .
lU
178
CODICES MOl^ASTEP.ii
Qi. Explanalio in Ezechiel
prophetam
,
pars priina ia uno
codice
;
pars ultlrna ia alio codice. i3. Ilomiliae eiusdem
a pascha numero viginti iu unoeodlce. i4- Item ipsae ia alio
codice. i5. Liber pastoralis in uno codice. i6. Item liber pa-
storalis , et liber Prosperi de activa ct contemplativa vita in
alio codice.
17.
Epistolae eiusdem in duo})US libellis. 18. Li-
ber dialogorum , ia uno codice. 19.
Item ipse in alio codice.
20. Liber Tagii ex opusculis sancti Gregorii adunatus, in uno
codice. 21. Paterii de opusculis sancti Giegorii super psal-
mos. 22. Ilera Paterii collectio ex opusculis sancti Gregorii.
23. Homiliae Gregorii papae diversae in quaternionibus.
Rursus opuscula sancti liieronymi.
XXX. Epistola Hieronymi ad Damasura quae iucipit :
Origenes cura in ceteris onmes vicerit 2. Item homiha se-
cunda ab eo loco quo scriptum est : nardus mea dedit odo-
rera suum , usque ad eum locum in quo ait : quia vox tua
gravis
,
et fbrma tua suavis. 3. Hieronymus luuoceutio de sep-
ties pcrcussa. 4- -^^ Cyprianum epistola quae sic incipit
:
frater carissime Cypriane , scito praenoscens. 5. Item alia ne-
scio cuius quae sic incipit ; litterae tuae et amorem sonant
pariter et querelain. 6. Epistola Epiphanii Cypri episcopi ad
lohannem constantinopolitanum abs Plieronymo translala
,
quiie
sic incipit: oportebat nos
,
dilectiscsime
,
clericalus honore
non abuti in superbiam.
7.
Item epistola Hieronynji nescio
ad. quem
,
quae sic incipit : parenluin mcritis subiugans fi-
Jios omnipotens Deus. 8. Ilieronymus Sabiniano diacono lapso
,
quae sic incipit : Samuhel quondam lugebat Saulem.
g.
Eius-
dem epislola ad Minervum et Alexandrum monachos
,
quae
sic incipit: in ipso iam profectionis arliculo saucti fralris no-
5tri Sisiunii. 10. Eiusdem expositio in Esaiam lib. XVl^.
Rursus sancti Augustini opuscula
,
imraixtis aliquot aliorum.
XXXI. I. Aduotationes sancti Augustini supcr quaedam
capitula iu epistola Pauli ud Roaianos. 2. Eiusdem houiiiiau
S.
NAZARII IN LAURISSA.
179
<Ic honiiiie
qul
dcscendebat al) Ilierusalein. 5. El de co qui
niedia noclc ab
aniico suo pctit pancs.
4-
^^^ dc pane et pi-
scc et ovo. 5. Et de vilico queni Dominus eiecit de vilica-
tu. 6. Et de
iudice
qucin vidua iulerp-ilabal.
7.
Et de se-
ptiformi
spiritu. 8. Et de octo beatitudinibus
,
septeniquc
pe-
titionibus. 9.
Et qucinadmodum catecliizandus sit qui vull
lieri
christianus.
Ilaec omnia ex libris divcrsis sancti Augu-
stini excerpta
sunt. 10. Excerptio eiusdem de explanatione
ia
apocalypsin. 11. Interrogationcs eiusdem et responsioncs
de lide. 12. Symbolum XII' apostolorum ,
et in ideni sym-
bolum tractalus cuiusdam. i3. Exemplar fidci sancti Isidori.
14. Et scriptum papac Damasi ad Paulinum antiochenum de
uicaeno concilio i5. Sermo sancli jiugustini de lide
,
Grego-
rii nazianzeni apologeticum
,
et de indumcntis pontificum et
sacerdotum. 16. Deflorata sancli Augustini
,
et confessio pec-
catorum , et orationes diversae ,
et de mansionibus filiorum
Israhel. 17. Eiusdem liber unde malum. 18. Sancti Augusli-
ni de octo quaestionibus ex veleri testamento
,
quae sic in-
cipiunt gcneralem iustitiam a. Et sic finiunt sed iam arie-
tes in grege in uno volumine. 19. Eiusdem prologus ex li-
bro
!*
retraclalionum. 20. De gratia novi testameuti lib. "I'.
21. Et de natura boni lib. 'I' 22. Eiusdem scrmo de evangelica
leclionc
,
id est de spirltu blasphemiae. 25. Item eiusdetn de
eodem sermo conlra ludacos. 24. Item sermo de bono vi-
duitatis ,
in uno volumine 26. Eiusdem tractatus contra Ar-
rianos de in principio erat verbum
,
et verbum erat apud
Deum , et Deus erat verbum 26- Edilae ab Evagrio alter-
cationes Theophili christiani et Simonis iudaei.
27. Exposi-
tio symboli sancti Augustini
, et sancti Ambrosii
,
nec non
et sancli Hieronymi, de fide conlra haeretlcos
,
in uno codi-
ce. 28. Collccla quae collexit
*
Wicbodo ex opusculis s'ancti
*
ita cod.
Augustini
,
Ambrosii
, Hieronymi
,
et ceterorum palrum in
quinque libros Moysi in uno codice. 29. Epistola sancli Ful-
genlii episcopi de fide. 5o. Et excerptio ex libris sanctiAu-
gustini contra Fulgeutium donatistam. 5i. Et eiusdem de sym-
bolo et deitate. 52. Et homiiia de omnipolenlia patris
, et de
domino uostro lesu Clirislo
,
quod absque inltio sit cum pa-
tre secuudum
deitatem
,
qui secuudum homiuem nobis a cer-
-JSO
CODICES MONASTERII
to iuitio natiis ex virgiue est. 32. Et eiusdem expositio sym-
Loli conlra iudaeos
,
pagauos
,
el arrianos
,
in uuo codice. 35.
Item sancti Augusliui dcj proverbiis Salononis ab eo loco ubi
dicit: mulierem forleu quis inveuiet ? 34-
Epistola Hilarii ad
sanctum Augustiuum. 35. Rescripluui snncti Augustini ad Hi-
larium
,
ia uno codice. 36. De vera rellgione lib. "I"
07. De
serraone in monle lib. II" 58. Eiusdem sermo de iufantibus
qui ab Herode sunt pro Domino interfecli. Sg. Et de evan-
gelii verbis alJegoricis. 40. Eiusdem Auguslini scrmo de vir-
tutibus Dominl. ^i. Eiusdem de gcnerali iuslitia. 4^- Eius-
dem locutlonum lib. Yll' ^5. Et quaeslionum lib. \Il- in
uno codice. 43- Commonitio Orosii ad Augusllnum de er-
rore Priscillauistarum.
44-
Item Augustlui ad Orosium con-
Ira PrisciHanlstas.
XXXII. Bedae presbjleri. i. Historla Anglorum libri
V* in
uno codlce. 2. Homillae de adventu usque in natalem Do-
mlni ia uno codlce. 4- Eiusdem de aedllicatione tempn libri
'ir iu uno codice. 5. Elusdem de tabernaculo et vasls elus
ac vestibus sacerdotallbus llbri Iir 6. Et super Tobiam li-
ber unus
,
in uno codlce.
7.
Super canlica canticorura libri
'V' 8. Et ex dlctls Gregorii ab eodem Beda coUecti libri 'VI'
in uno codice.
9.
Expositlo in pentateucbum in uno codlce.
10. Super Lucam libri 'V' in uno codice. 11. Super Mar-
cum libri III" in uno volumlne. 12. Super actus apostolo-
rum liber unus. i5. Super apocalypsin libri 'III* iu unoco-
dice. i4- Super -VII' eplstolas aposlolorum libri singuli per
singulas eplstolas. i5. Et annotationes In regum XXX" quae-
stlonura in uno codice. 16. De temporibus ct computo llbri
II'
17. Et cbronlca elusdem
,
et clrculi Dionysii in uuo co-
dlce 18. Ortbographia Bedae in uno codlce. ly. Vita sancti
Cutbberti. 20. Et regula sancti Benedicti. ai. Et annalis
,
in
uuo codice. 22. De ratione metrorum. 25. Et metrum Althel-
ini.
24- Et Themistii de arte dialectica. 20. Et decretum Ge-
lasii papae
,
in uno codlce. 26. In aclus apostolorum tracta-
tus nesclo cuius.
27.
Item de tcmporibus
,
et computura li-
bri 'II', et chronica eiusdem
, et circuli Dionysii, iu alio co-
dice. 28. Quaestionum in regum uumero 'XX'
29.
Et liber
Appouii ia cantica cantlcorum. jo. Et quacslioaes Euchcrii
liuvi ac vcteris testamcQti , iu uuo codice.
S. NAZARrr ly LAUP.ISSA.
j^]
XXXni. Sancti Ambrosii t.Tractatus sancti Ambrosii in epi-
stolai Paull acl Romanos. i. Et cxcerptlo cuiusdam saplentis ad
IIebracos,inuno
coflice. 3. Expositlo sancli Ambrosli in eplstolas
Pauli , irl estad Pbllippenses I, ad Colossenses I, ad Tlmotbeuru
II, ad Pbilemoneni I,in uno codice.
4-
Eiusdem in eplstolas
Pauli ad Corinfbios primam et secunclam
,
in uno codice. 5-
Eiusdem iu epistolas Pauli ad Galatas
,
et ad Epbeslos iii
uno codice. 6. Llbri VIII' eplstolarum sancti Ambrosii ad
diversos in uno codice.
j.
Exposltio sancti Ambrosii in psal-
mum cenleslmum decimum octavum 8. De ofTicils Ilbri tres
in uno codice.
g.
Elusdem bexaemeron in uno codlce. lo. Ttem
cxpositio beall Ambrosli ad Romanos In uno codice. ii. Eius-
dem apologia de propbeta David llber I. 12. De patrlarcbls
bbri 'II* i3. De paenltentia llbri 'II" i^. De excessu Satyri
fralrls sui libri II- i5. Et scrmones quattuor de apostollca
elecllone , in uno voluminc. 16. Elusdem sermo ad consolan-
dam viduam.
Ex opusculis Origenis.
XXXIV. Origenis commentarii slve bomlllae in Hieremlam
^XIIII. { Harum nec non sequeutiiim titulos singulos omit^
timus
). 2. In librum geneseos bomillae XVII" translatae a
Rufino presbylero. 3. In exodum homiliae XIII,
^.
In levlti-
cum bomiliae 'XVI* 5. In librum numerorum homlllae XXVIII.
6. In libros regum
,
Esaiae , Hieremiae , Hlezecbielis homillae
XVIIII"
7.
Homllia de eo quod scrlptum est : omnis uter
implebltur vino
,
usque ad eum locum in quo ait : et deducent
oculi vcslri lacrimas. 8. Homiliae 'X* ea quae ad Hierusalem
cum ingenti comniinatlone dicuntur intellegere ita se haben-
tia.
g.
Adamautii catbollci libri 'V* quos cum baeretlcls dlspu-
tavit, translati Rufino et mlssi Paulo. 10. Origenls oratluncu-
lae*
'XXVI* in lesum Nave translatae a Rufino presbytero er
graeco in latlnum. 11. In llbrum iudlcum homlllae -VIII' 12.
Eiusdem in Lucam homillao XXXVHII' translatae ab Hie*
ronymo
presbytcro.
i3. In eplstolam Pauil ad Romanos tra-
ctatus, seu homillae -X^ translatae a Rufino presbytero. i.\,
Libri '111 1*
ns^i ccg;)(wy
,
eraeudali
,
translali a Rufino presby-
182 CODICES MONASTERII
tero
,
et Macarlo missl , \n iino voliimine. i5. Apologelicum
Pamphili martyris in Origenem
,
in niio codice.
XXXV. Tractalus Origenis de libris sanctarum scriptu-
rarum
comprobatus ab Hieronymo ,
id est de genesi , exodo,
levitico
,
libro numerorum, libro iudicurn, libro regum quarlo
,
Esaia propliela
,
Ezecbiele
,
Danihele, Zacharia
,
libro aclunm
apostolorum. q. Capitula de libro genesis, I. de expositione
et figmento hominis. II. De eo quod apparuit Deus Abrahae
sub ilice Mambre. III. De eo quod vidit Sarra flb'um Agar cum
filio suo Isaac ludentem. IV. De eo quod dixit Deus ad Abra-
ham : tu autem testamentum meum scrvabis.
V. Quomodo lo-
seph in Aegyplum descendit. VI. Deduodecim benedictionibus
jfiborum Israhel. 5. Capitula de libro exodi. I. De eo quod
scriptum est : cxsurrexit autem rex in Aegyplo. II. De sab-
bato. III. De co quod scriptum est : locutus est Dominus ad
Moyscn dicens : loquere filiis Israhel
,
et dices ad eos, men-
*
ita cod.
sis hic vobis sit inilium mensuum
*
priinus in mensibus anni.
4- De libro levitici. Locutus est Dominus ad Moysen dicens;
loquere ad Aaron et dices ad eum
,
homo qui offert etc. 5. De
libro numeroruin : mitte viros et considerent terram. 6. De li-
bro lesu Nave : et misit lesus filius Nave ex Acten duos ex-
ploratores absconse
7.
De libro iudicum : erat, inquil, vir ex
Saraa ex tribu Dan clarissimus
,
et nomon illi Manue. 8. Item :
et dixit Dominus ad Gedeon : cum Irecentis viris
,
quos aquam
land)ere vidisti etc.
XXXVI. I. De libro regnorum quarto: dixit Hclisaeus ad
populum qui erat in Hiericho elc.
'2.
De libro Esaiae pro-
pbetae : visio quam vidit Esaias ctc. 5. De libro Ezechiells :
in diebus illis facta est super me manus Domini elc. 4- t)e li-
bro Danihells : in diebus illis anno octavo decimo Nabuchodo-
nosor etc. 5. De libro Zachariae ; sileat oinnis a facie Domi-
ni etc. 6. Item : et ostendit mihi Dominus lesum sacerdotem
ctc.
7.
De libro acluum apostolorum : in temporibus illis cum
complerentur dies pentecostes etc. 8. Libii Prosperi '111., qni
continentur in uno volumme.
9.
De coniem[)Iativa vita
; de
acluali vita
;
quanlum distat inter contemplativam vitam et
actualem
,
iu uno codice. 10. Eiusdem conlra Collatorem lib.
I- II. Eiusdem de vocatione gentiuni.
S. NA2ARTI ly LAURISSA.
i 83
Excerptio
Prospcri ex libris de Trinllatc
sancti Anguslini.
XXXVII. 1. I^e unitale patris et filii et spirilus sancli
,
qul
snnt unus et solus ac verus Deus- i. Quod unigenitus Dei
filius
propter formain servi minor patrc dicalur
,
qui in for-
ma Dei
aequalis est palri. 5. De regno quod palri filius di-
citur
traditurus. 4- Quomodo tradilurus sit rcgnum fillus pa
tri. 5. Quod discretione intellegendus sit nunc aequalis pa-
tri filius ,
nunc rainor. VI. De unitate personae filii Dei et fi-
lii hominis sive in gloria sive in humilitate.
7.
De his scri-
pturae locis
,
de quibus dubium est an propter assumptanl
crealuram , minorem patre indicent filium
;
an vero hoc lan-
tum quod de patre sit , doceant. 8. De his qui spiritum san-
ctum non minorem patre indicant, sed tantum quod de pa-
tre sit. 9.
Quod clarificatio quae fit inter palrem et filium et
spiritum sanctum
,
nullam differenliam in Trinitate significet.
10. Quomodo intellegenda sit missio slve filii sive splritus
sancti. 11. Quid slt quod nusquam legitur pater maior spi-
rilu sancto ,
aut spiritus sanctus minor patre. 12. De visio-
re Danihelis, in qua ei et patris et filii persona apparuit spe-
cic corporali. i3. De providentia Dei qua universitas regilur.
x4- De opere Dei quo oirjfiis creatura administratur
,
quo et
nuilta ordini consueludlnis inserviunt
*.
i5. Essentiam Trinitatis
*
cocl. bis
numquam oculis apparuisse mortabum
,
sed per subiectam si-
inservilur .
bi creaturam significasse quae voluit. 16. De finibus scientiae
christianae, quae qui^ de caritate oritur
,
non inflalur.
17.
De
gratia Dei quae sibi^humanum genus reconcillat
,
ut salvelur
quod pcrierat. 18. De simplo Salvatoris
,
quod ad duplum no-
slrum concurrit et congruit. 19. De signis et praefigurationi-
bus quae advenlum Domlni praecesserunt. 20. De filio Dei
,
qui et in forma Del
,
et in forma servi
,
una persona est. 21.
De unitate eccleslae in Deo per geminam dilectlonem
,
cui for-
mam
praebet unitas patris et filii et splrltus sancti. 22. Mor-
tem Ghristi non fuisse necessitatis nostrae
,
sed voluntatis suae
ac polestatls. 20. De sacrificio perfecto ac vero, quod ipse pro
nobis Salvator effectus est. 24. De his qui sibi purgalionem
i 84
CODICES MONASTERII
de virlute proprla pollicentur. 25. Saplentes mimdi nec re-
surrectlonis verltatem cognoscere , nec futurorum ordlnem
scire potulsse
,
quarnvis habere vidennlur. 26. Unde apud ira-
pios possint quaedain futura praesciri. 27. De fide qua credi-
luus temporaliter gesta , et veritate qu:<c reddlt aeterna. 28,
Non esse conlra aequalitatem patris et filii
,
si eliam secun-
dum coaeternam patri divinltatem intellegatur filius missus.
29.
Quam modesle ac sobrie debeat bomo , cui etiam suae
mentis natura inexpllcal)iils est, de Dei substantia cogitare.
30. De incommutabili esserslia
,
quod Deus solus est. 3i. Quod
in Trinitate deitatis quicquid ad se diclt quaeque persona
,
omnibus indifferens atque communis
, et unam significet ean-
demque substantlam. 02. Qua necessltate tres personae in Tri-
nitate dlcantur. 33. De vera magnitudlne, cuius parlicipallo-
ne magna sunt quaecumque sunt magna. 34- Relalive non
substantlallter dlcl
,
quicquid vult pater aut fillus aut spiri-
tu$ sanctus
,
proprle nominatur. 35. De reJatlvis
,
quae refer-
rl ad invlcem uequeunt, cum tamen relatlva sint. 36. Trini-
tatem Deum, non tria principia
,
sed unum esse principium
,
quia pater et filius et splritus sanctus unus creator est sicut
unus Deus.
3,7. Quomodo in Trlnitate et pater ad fillum prin-
cipium sit , et pater et filius ad splrltum sanctum. 38. Quo-
modo in splritu sancto
,
etiam ante quam daretur
,
possit do-
ni nomen intellegi
,
ut ei scmper non ;diud fuerlt donum esse
quam ipsum esse.
39. De appellationihus relativis
,
quae non
ad Deum
,
sed ad creaturam refcrendae sunt
,
quoniam Deo
iil-hll accidit. 1^0. Pares in quacumque virtute
,
non posse in
celeris esse dissimlles
; ac si haec aequalltas in animis reppc-
riatur humanis
,
multo iaconparabllius eam manere in incom-
rnutabib aeternaque ^ubstantia, quod est Deus Trinitas. ^i. De
spirilus sancti uuitate cum patre ac lilio. ^n. De natura cor-
porea
,
et creatura spirltali
,
quod simpllces non slnt, quia nec
incomnuilablles.
4^- I^e simplicl et incommutablll essentla Del,
quamvis mullipllclter secundum substanllam nomlnetur.
44-
Trinilatem deilatls nullo modo trlplicem esse diccndam
,
quia
ncc tria ibi plus sunt quam unum , nec unum minus quam
tiia.
45. De iolo putre et fillo ct spirilu sauclo.
46
De sa-
pientia a Deo genila vel creala.
47
De vcro et sutnmo et
S
NAZARII IN LAURISSA#
185
uno bono. 4^-
^^ ^^^ semper quaerendo.
49-
Qulhus^pro-
eressibus
mens
corporab*iim rerum usu et Imaglne dclectala,
ab aeternorura
contemplalione deficiat. 5o. Qucuh perniclose
relicto
conimuni
bono privata quaerantur. 5i. Quae sit hu-
mana
temptalio ,
et quod peccatum babealur exlra corpus.
Sq.
Quibus
deminutionibus homo ad imaginem Del creatus
,
in
similitudinem
pecoris delabatur. 55. Quam conparabib's
sit
prlorum hominum praevaricationi mens quae ad amorem
temporalium sensu est Iracta corporeo. 54-
In quae officia pro-
prie sapientia et sclentia dlvidanlur. 55. Debeatitudlne quam
omnes una voluntate expetunt , sed non eadem omnes defi-
nltione. 56. An omnes beati, qul vlvunt ut volunt.
5^.
Pro-
plorem esse beatltudlnl rectam voluntatem etiam non ade-
plam quae cuplt
,
quam pravam etlamsi quod concuplvit ob-
tinult. 58. Ad veram beatltudinem viam esse per fidem re-
ctam , sine qua nulla cuiquam possit forlitudo prodesse. Sg.
Perfectam ^jeatltudlnem nisi in aeterna vlla esse non posse.
6o. An aet^rnitatls capax slt bumana natura. 6i. An alio
modo omnipotens Deus hominem aeternllati debuerlt refor-
mare, quam ut sibl Dei fih'us Deus naturam uniret humanam.
62. Qua ratlone in sangulne lesu Ghristi iustlficenlur cre-
dentes , et quomodo in hoc sacramento totlus sit Trlnllalis
operatlo. 3. Quo merilo homo diabob*cae slt tradllus pote-
stati. 64- De consilio Del
,
quo el placuit ut potestas diaboli
non potentia sed iustltla vlnceretur. 65. De omnlum debito a
nihil debente Ghrlsto soluto. 66. In quo sit dlabolus vlclus a
Christo.
67. Ad quam utllitatem ridelium renatorum mala
,
quae per origlnale peccatum sunt contracta ,
conversa sint.
68. De his quae per incarnationem domlnl nostri lesu Ghri-
sti suntcollata credentlbus. 69. De nativitate Doraini ex Ma-
rla virgine et splritu sancto. 70.
Quod verbum caro factum
,
quod est Ghristus lesus
,
et sapientlae thesauros In se habeat
et scienliae. 71.Nerainempos.se sine fide chrlstlana ad veram
beatitudlnem
pervenlre;
72.
Qua facultate mens rationab's ob-
tlneat
, ut in ea Dei Imago resplendeat. 75.
De mutabilllale
mentis
humanae, qua fit ut sicut misera facta est ex beata
,
ita beata esse possit ex misera.
^^-
De rfcformatione mentis ad
Imaginem
Dei.
75. Quid inlersit inler regenerationcm baptis-
^ 86
CODICES MONASTERII
mi , et renovationem qua proficitiir de die in diem in agni-
tione Dei.
76. Posse hominera ctiara corporc imaginem Dei
accipi secundnm quod verbum caro faclum est , cuius inmor-
talitati omnes sanctl conformabunlur.
y^.
Qua sui parte ho-
mo ad imaginem et similitudinem Dei factus sit , ad quam
proficiendo renovatur. jS. De summo bono quod semper in-
veniendum quaerilur
,
et quaerendum.invenilur.
79.
In qua-
rum rerum contemplatione summa Trinitas inquirenda sit.
80. Omnla quae de Deo digne dici videntur
,
posse in pau-
ciora conferri
,
et nihll minus dictum intellegitur. 81. De si-
railitudine et aequahtale patris Dei
,
et unigenlti eius Dei
consubslantialis et coaeterni. 82. De sancto spiritu qui patri
ac filio aequalis accipitur
, et ntriusque spiritus dicitur, et
caritatis nomine intellcgitur
,
cum quaellbet persona in Tri-
nitate sit caritas. 83. Quod donum Del dlcatur spirltus san-
ctus. 84- Oralio
,
qua totlus dlspensationis summa concluditur.
XXXVIir. I. Libri sancti Prosperi de vocatione omnium
gentium ,
duo in uno codlce. 2. Item eiusdem de activa et con-
templativa vlta Hb. III* El eiusdem epigrammata in uno volumi-
ne. 5. Sancli lohannis chrysostomi constantinopohlani episcopi
homihae numero XXXIIII' 4. Item de eo quod nemo laeditur
ab alio , nisi a semetlpso. 5. Elusdem sermones in eplstolam
ad He])racos numero XXXIIir, opus ex notls editum ])ost
obitum a Constantino presbytero antiocheno
,
et translatum
de graeco in lalinum a Muciano scholaslico
,
in uno codice.
6. Eiusdem expositio in Malthaeum.
7.
Item in Matthaeum
,
ab eo loco quo scriptum est : factum est cum consummasset
lesus sermones islos
;
usque ad eimi locum ubi scriptum est
:
dico enim vobis
,
non me videbitls amodo donec dicatis
,
be-
nedlclus qui venit in nomine Domini ; in uno codice. 8. Eius-
dem de reparaliooe lapsi ilb. I- Item llb. 'I* ad Demelriura.
10. Item de conpunctione cordis lli)ri duo
,
in uno codlce.
11. Elusdem homiliae 'XXXVIir 12. Llbrl qulnque Irenaei
liigduuensls eplscopi. Primus slc inciplt : dlcunt esse quen-
d.^m. Secundus; haec insunt in secunflo. Tertius: tu quldem
dilectl sslme- Quurlus: hunc librum dlleclissime. Quiotus : Ira-
ductls diligcnlissime
;
in uno codice.
XXXIX. Libri TerLulliani presbyteri , id cst i. de patientia
S. NAZARII IN LAURTSSA
i 87
llb. r De
carnJs
resurrectlone lil).
!
Adversus Valenllnlanos
Jlb.
!
Adversus
Marcionem lib. *V' De carne Cbrlstl lib.
*!,
in uno
codlce.
2. Item bbri Tertulb*ani presbyterl In alio co-
(bce. 3.
Llbri V' Tacobi eplscopl
;
I. de bono mortls
;
IT. de
^
COcl i[7tl
figura
saecull; IIT. de beata vita; IV. itcm
*.
V. de resurrectlone,
^^-^
in uno codlce. 4-
Sentenllae de dlversls utllltatibus
,
Id est de
fide , spe, et caritate Del
,
et cetera
,
in uno codlce. 5. Orl-
genis hornillae XX*
,
Id est in bbrum genesis 'Vr, in exo-
dum III', in leviticum 'I-, In Esaiara -I', in Ezecbielem -T*, in
Danibelem
!,
In Zachariam I*, in actus aposlolorum
!,
om-
nes in iino codlce. 6. Casslodori traclatus super psalmos in
tribus volumlnibus.
XL. I. Isldori libri etymologlarum XXI* In \mo co-
dice. 5. Item ipse Ilbcr In allo codice. 3. Elusdem librl III*
Prlmus slc Inclpit : quod Deus summus et Incommutabills slt.
Secundus: de saplentla. Teitlus: de flagellis Dei , in uno co-
dlce. 4-
Elusdem Ilber de natura rerum. 5. Liber
*]*
dl ffe-
renliarum. 6. De origlne officioruni libri IL
7.
Synonyma llb.
.11*8.
Et quomodo acclpiendum sit nolite ludlcare
,
et de Ira-
be et festuca. Ilaec omnia in uno codlce.
q.
Elusdem ad Flo-
feutinam sororem suam
,
de nativitate Domlnl
,
passlone
,
re-
surreclione
,
regno atque iudicio lib. 'I^ 10. Libri II' de gen-
tlum vocatione ; In uno codice 11. Eiusdera proboemlorum lib.
Et cbronlca. 12. Eiusdera de significatione nominura ad Oro-
sium
,
in uno codlce. i3. Eiusdem breviarium super divlnae
bistoriae Ilbros. El versus qul scrlptl sunt '\n arraarlo suo ab
ipso composlti. Et in eodem libro serrao sancti Augustlni in
natall lobannis Baptistae , et in natali apostolorura Petrl et
Pauli , iu uno codice. i4- Isldori de origine creaturarura in
quaternione. i5. SenteDliae et chronlca in quaternionibus.
XLI. 1. Sancti Hllarli libri -XII* de sancta Trinitate ad-
versus Arrlanos , in uno codlce. 2. Et tertius decimus qui
dicitur synodicus , et elusdera adversus Arrianos
j
in uno co-
dice. 3. Eiusdcra a psalnio ccntesirao u=:qne In finera
,
in uno
codice.
4- Eiusdera cxposltlo super Matthaeura usque ad eura
locum ulji dicit : audivit Herodes ;
in uno codice. 5. Albinl
niaglstri librl ad Carolurn regem de fide sanctae Trinitatis. (3.
Eiusdem
cxpositio super quaedara capltula in lohannem evange-
1 88
CODICES MONASTERII
listam
,
el duabus ancilHs Dei transmissa , m imo codlce.
7.
Liber eiusdem in epistolam ad Hebraeos. 8. Disputatio de
rhetorica sapientissimi regis Garoli et Albini magistri.
g.
Item
aitera dispulatio de rhetorica. 10. Eiusdem epistolae ad di-
versos numero LXIIir in uno codice. ii. Eiusdem in can-
tica canticorum. la. Eiusdem liber quem edidit contra hae-
resem Felicis. i3. Eiusdem super psahiios
,
a primo psalmo
usque ad misericordias Domini. i^- Item eiusdem orthogra-
phia in quaternionibus. i5. Item ipse liber sanctae Trinilalis
ia alio codlce.
XLII. Caecilil Cyprlani epistolae numero XTI* in uno co-
dice
,
I. ad Donatum. II. de dlsciplina et habitu vlrglnum.
III. de lapsls. IV. de catholicae ecclesiae unitate. V. de bono
patienliae. VI. de zelo et livore. VII. de dominica oratione.
VIII. de mortalitate. IX. ad Demetrianum. X. de opere et elee-
mosvnis. XT. ad Fortunatura. XII. ad Tiburtinum. 2. Item
Caecibi Cyprianl eplstolae numero XLTH* in alio codlce. 3.
Alhanasli lib. 'I* de sancla Trinitate.
4-
I^e splritu sancto lib.
I* 5. Altercationes elusdem cum Arrlo ,.^SabeIiio
,
et Pholino
,
Probo iudice. 6. Et epistola eiusdem ad Luciferum.
7.
Et solutio-
nes obiectorum Arrianorum. 8. Et de fide sancti Hieronymi ; in
uno codlce.
9.
Sancti Fulgentli ad Thrasamundum regem lib.
I* obiectionum el responsionum. 10. Eiusdem ad Bragil pre-
sbyterum. de splrltu sancto lib. 'I* 11. Eiusdem lib. L de
mysterlo medlatoris filii Dei. 12. Et de inmensitate Del ad re-
gem Thrasamundum , In uno codlce. i3. Elusdem de fide.
14. Elusdem de praedestlnatione ad MoQlmum filium. i5. Et
sancti Augustini de fide
,
in uno codice.
XLIII. Regula sancti Basilli de Institutlone monachorum.
2. Rursus regula sancti Basilii. 3. Admonitio sancti Basiiii
,
et regula Columbani
,
nec non et allorum patrum.
4 Et sermo
cuiusdam de vila actuali. 5. Et qualiter a caena Dominl usque
in pascha dlvinum officium agatur in ecclesia romana
,
in uno
codlce. 6. Lllier Didymi de spiritu sancto.
7.
Item ipse in
allo codice. 8. Timolhei ad ecclesiam libri IIII- 9. Et Pere-
grini lib.
!
pro calhoiicae fidei antiqultate. 10. Et epistolae
Theophili aiexandrinae urbis eplscopi contra Orlgenistas
,
et
aliae epislolae paschalcs , iu uuo codice. 11. Arnobii super
S. NAZARII IN LAURISSA.
189
psalmos lib. I" I2. Ileni liber Arnobii contra haercscs. i3. Pa-
schasii libcr de
spiritu sancto. i4- Itetn ipse liber. i5- Clau-
diani de
anima liber
!
16. Sancti Gennadii massiliensis pres-
bvteri de
haeresibus. 17.
Itera sancti Ambrosii episcopi epi-
stola ad Augustinum de haeresibus.
XLIV.
1. SententiaeSixti urbls Romae eplscopl de vlta ho-
minis perfecta. 2. Et Cyrilli episcopi Alexandriae scholia de
incarnatione unigeniti , in uno codice. 3. Edictuin piissiml im-
peratoris lustinianl rectae fidei confessionem continens, el re-
fulationem haeresium quae adversantur cathobcae Dei eccle-
siae ,
in quattuor quaternionibus. 4 Canonum constitutum
,
gradus vel religio qualltcr custodlalur a Silvestro episcopo
Urbls
,
in tribus quateriiionibus 5. Consolatoria ad philoso-
phuni 6. Liber prognostlcorum luliani episcopi.
7.
Liber luui-
lii , et Eucherii
,
in uno codice. 8. Libri VIII* Isicii
(
He-
sychii ) super leviticum in uno codlce.
9.
Expositio Candidi
presbyteri de passione Domini. 10. Exposillo cuiusdara super
Esaiam prophetam. 11. Excerptlo super Esalam losephi Scoti.
12. Liber Rhabani Mauri in deuteronomlum. i3. Llber Ni-
ceti de aequalitate Del patris et Dei filii lib. I* Et eiusdem
de splrltu sancto ,
in uno codice.
XLV. I. Llber Fausti episcopi de spiritu sancto in uno
codice. 2. Altercatlo ludaeae et Eeclesiae de fine saeculi hu-
ius transituri ; et de fuluro saeculo permansuro , et de regno
sanclornm iu saecula saeculorum
,
in uno volumine. 3. Li-
ber Victorini in leviticum.
4
Libri 'X* Gregorii nazianzeni
in uno codice. 5. Libri Irenaei lugdunensis episcopi. 6. Llber
qui appellatur anticimenon.
7.
Libellus de mansionibus filio-
rum Israhel. 8. Epltaphia in basilica sancti Petri , seu versus.
9.
Inquisitio Basilii et Gregorii Nazianzeni. 10. Item Grego-
rii papae in cantica cantieorum
;
et eiusdem de concordia te-
stamentorum
,
in uno codice. ii. Liber Ennodii epistolarum
multarura in uno codice. i7. Sententiae de diversis utililati-
bus
,
id est de fide spe et caritate Dei , et cetera ,
ia uno
codlce.
XLVI. Annael Senecae libri "VH* de beneficils. 2. Eius-
dera de clementia lib. -II- in uuo codice. 3. Liber epistola-
ruai Sonecae.
4. Liber cpistolaruiu Senatoris diaconi
,
postea
^90
CODICES MONASTERIl
presbylerl ,
ad dlversos numero XVII* in uno codlce. 5. Li-
ber epistolarum Sldonli ad dlversos. 6. Llber Tertulllanl pre-
shyterj. 7. Item allus liber TertuUiani. 8- Llber eplstolarum
Gaii Pllnli.
7.
Gaelii Aureliani melhodlci Siccensis medlcina-
lium responslonum librl -Iir in uno codice. 10. Llber Gae-
lil Aurellaul slccensis
xgo-"'^"''
i ^^^ codlce. ii. Eplstolae dl-
versorum numero XLIIL 12. Sermones beati Petri episcopi
sanctae ecclesiae ravennatis numero 'GLXXVI* in diversas fe-
slivltates ,
in uno codlce. i3. Marci Tullil Glceronls de offi-
cils. i4- Eplstolarum Glceronls lih. *XVI" in uno'codIce. i5.
Eplstolae
Giceronis in quaternlonlbus. 16. Item eplstolae Ci'
ceronls diversae. 17.
Item Glceronis eplstolarum libri IIII*
in u!io codice. 18. Liber differentiarura Giceronls in trlbus
quaternlonlbus. 19.
Liber eplstolarum Senecae in uno codice.
20. Pars prima librorum Pllnli Secundl de natura rerum
,
in qua continentur libri XVII* 21. Pars secunda iibrorum
eiusdem de natuia rerum ,
in qua contluentur libri XX^ 22.
Exposiilo Am!)rosii Autperti super apocal ypsin lohannis apo-
stoli hbrl
-V'
in uno codice.
XLVII. I. Grammatlca inlegra Prlsciani grammatlci. 2.
Liber Prisciani grammatici de nomine et de pronomlne et
verbo et de partlclplls. 5. Et Donali grammallci de bar-
])arismo
,
et de ceteris vitiis. 4-
Elusdem de httera et syl-
laha
,
de pedibus ,
de tonis ,
de poslturls
,
in uno codice. 5.
Liber Ilonoratl grammatici de finallbus htterls. G. Et commen-
tarium Sergil de littera. 7.
Gommeutarium Maximi Victorlni
de ratlone metrorum. 8. Ars Melrorii de omulbus partlbus
oratlouis et de caesurls. 9.
Grammatica integra Prisciani gram-
niatlci. 10. Itcm ipsc hher in allo codlce. 11. Item ia tertio.
12. Libcr BeJae de metrica ratione in uuo volumine. i3. Li-
l)er Consentii de nomlne et verbo. i4- GoUectlo de verhls
inaequahbus. i5. Ars Eutychli de verho ad disclpulum suum
Graterum in uno codice. i6. Liber Pompeli de grammatlca ia
uno codice. 17.
Liber- Eutychls de grammatica. 18. Mlnores.
partes Doujti grammatlci. 19.
Item ars Asperi grammaticl. 20.
Gommeatarlum Servli de httera et syllaba. 21. Ars Phocae
graimnatici. 22. Tractatus Pompeii super Donatum. 23. Ars
Servii grammatlci ,
hi uuo codice.
24'
-^^^'^ ^^^ Pfisciani de
S.
NAZARII IN LAURISSA.
^91
nomlne ct
prononilnc et verbo
,
ia uno cocllcc 2$. Itera ini-
uores et
maiores
partes Donati. 26. Et Prisclani niinores par-
tes
,
et
Asperi
graiuinatici
,
in uno codice.
27.
Ars granunatica
sancli
Augustlni
acil)reviata. 28. Itetn Pauli diaconl ad Garolum
regem. 29.
Item sancli Isidori episcopi. 3o. Item culusdam sa-
plenlis. 3i. Item Tatuini. 32. Item lulianl toletanl eplscopl.
53. Item
eiusdem de littera. 34-
Eiusdem de barbarismo et ce-
teris vitlis. 35. Ars Maril Yictorini eramniatlci. 36. Et Al-
ihelmi de regula nietrorum. 3^. Et aenlginata Symphosii
,
in
uno codice.
XLVUI. I. Metrum Sednlii et Prudentll in uno codice. 2.
Melrica ratio Bedae
,
et metrum Ahhelmi de vlrglnitate san-
ctorum ,
in uno codice. 3. Aurelii Prudenlli psychomachia
,
et
apotheosis
,
et hamartigenla ,
in uno codice. 4-
Eibri Martialis
poeti^e in uuo codice. 5. Metruin Porphyrli. 6. Arlthmetica
Boethil.
7.
Metrum luvencil ,
in duobus voluminibus. 8. Iteni
metrum Sedulil in allo volumlne
9.
Liber luvenalls poetae.
10. Annaei Lucani belli civilis libri -X* In uno codlce. 11. Li-
ber Horatil poetae in uno codlce. 12. De interpretalione no-
nilnum graecoruiu. i3. Inlerprelatlo nomlnum graecorum de
catalogo beati Hieronymi excerpta, in uno quaternlone. i4-
Fabulae numero quinquaginta secundum phllosophiam ex-
positae a Fulgentio presbytero. i5. Gulusdam super bucolicon
Yirgllli In quaternionibus. 16. Liber Frontlni in quaternlo-
uibus. 17. Dcscrlptio Arculfi de situ Hierusalem et locorum
sancloruni In circuitu eius.
XLIX. I. Flavii Yegetli Henati viri inlustrls epitoma rei
railitaris, libri nuinero Ilir in uno codice. 2. Excerptio de
lib. Paulini de artificio. 3. Pelagli super omnes epistolas Pau-
11
,
in uno codlce.
4
Llber de rhelorica Fabii Laurentll. 5. Ani-
cii Manlii Boelhii de Trinllate
,
in quaternionlbus. 6. Eplsto-
la Anthlmi viri inlustrls et legatarii ad gloriosum Thiodo-
ricum regem Francoruin de observalionibus
clboruin.
7.
Li-
ber Socratis
,
Timaei
,
Gretii , Hermocratls. 3. Liber Ein-
hardi de mlraculis sanctorum MarceUini et Petri.
g.
Item
melrum Aurelii Prudentii , in qualerulonibus. 10. Hlsloria
Frehculfi , libri -Vir in uno codice.
L. I. Mctrum TuUii Ciceronis. Orationes pro Cluenllo,
4 92
CODICES MONASTERII
pro Mllone , in Plsonern
,
pro Cornelio. 2. Metrura Tertul
liani de resuiTectione. 3. Eiusdem libri
'V* adversus Mar-
cionem.
4
Epigraraniata Prosperi. 5. Metrura Fortunati epi-
scopi de vita sancti Martini lihri IIII- 6. Eiusdera in lau-
dera sanctae Mariae virginis.
y.
De raetris fabularum Teren-
tii
,
et aliorurn comicorum. 8. Et raetrum Avleni.
9. Metruni
Paulini episcopi Petricordlae de vita sancti Martini libri 'VI*
10. Eiusdem versus quam plurlmi , id est *LXX' 11. Metrurn
Bedae presbyteri de virtutibus sancti Cuthberti. 13. Eius-
dera hymni LXXVH. in uno codice. i3. Metrum Severi episco-
pi in evangel. lib. 'XII* i4- Eiusdem eclogae decem. i5. Eius-
dem georgicon lib. IIII* 16. Metrum Cresconii in evangel.
lib. 'I*
17.
Eiusdein de diis gentium luculenlissiraum carraen.
18. Eiusdera versus de princlpio mundi , vel de die iudicii
,
et resurrectione carnis.
19.
Metrura Aratoris in actus aposto-
lorum lib. II' in uno codice. 20. Metrum Cypriani super hepta-
teuchum
,
et regum
,
et Hester
,
ludith
,
et Machabaeorum.
2 1. Metrum Alclmi ad Apollinarlum episcopura lib. 'VI' , I.
de initio mundi.II. de origlnali peccato. III. de senlenlia Dei.
IV. de diluvio mundi
.V. de transltu maris rubri. VI. de de-
cera plagis Aegypti. 22. De vlrginitate raetrum Dracontii. 23.
De fabrica mundi metrum Columbani
,
ct alii versus quara
plurimi
,
in uno codice. 24. Llber annalis.
LI. I. Llber collationum Casslani 'XI' in uno volumine.
I. de habitu raonachorum. II. de canonicis orationibus
, quo-
modo hora tertla
, sexla , et nona
,
raatutini et vespertini
,
et
aliae horae observantur. III. de instilutione eorura qui renun-
tiant hulc mundo. IV. de coniunctione octo princlpalium vitio-
rura. V. de conluctatione adversus spiritura fornicalionis. VI. de
philargyria. VII. de ira. VIII. de trislitia. IX. de accldia. X. de
ceuodoxia. XI. de superbla. 2. CoIIationes -Vir in alio codice.
I. Paphnutii de tribus abrenuntiationibus. II. Danlhells de
concuplscentla carnis et spiritus. III. Serapionls de octo prin-
cipalibus vitiis. IV. Sereni de animi mobilitale et de spirita-
libus nequltiis. V. Item eiusdem de splrltalibus nequiliis. VI.
Isaac de oralione. VII. Item elusdem de orallone , in uno co-
dice. 3. Ilern iu tertio codlce collationes 'Vll' I. Abbalis Piainon
de tribus geueribus monachorum. II. lohaunls de fine coeuo-
s. KAzAnir \y laut\issa.
J93
JMtae et
eremitae.
111. PiiiuplHi de paeiiitenti.ie fine, et salis-
lactiorjis indicio. IV. Tlieonis fle qiiiuquagesiina ac reinissione.
V.
Eiiisdem de noctiirnis inlusionil>us. VI. Eiusdein de ana-
inartaron
*.
VII. Abraham de morlificatione , in uno codice.
* ila cod.
4. Item in quarto codice collaliones VIII' I. Abbatls Chaere-
mouis de perfectioue. II. Eiusdeni de captivitale. III. Eius-
dem de protectionc Dei. IV. Abbatls Neslorotls de spiritali
scicntia. V. Eiusdcni de charismatibus divinis. VI. Abh;itis
loseph de amicitia. VII. Elasdern de definlendo ,
in uno co-
dice. 5. Ilem in qulnlo codlce collatlones tres. I. Abbatls Moy.
si de raonachi definltione vel flne. II. Eiusdem de discretio-
ne. III. Abbatis Tiieodori de morte sanctorum. 6. Item ipsae
coilationes novller conscrlptae in quattuor voluminibus.
LII. I. Liber sanctl Ephrem in uno codice. 2. Liber sen-
tentiarum iii uno codlce. 5. Librl XVIII' sanctorum palruni
quos de graeco in latinum transtulit Pelaglus diaconus.
4-
I--
ber miraculorum Gregorii turonensis episcopi. 5. Constitutio
legis lustlnianl imperatoris. 6. Canones XII* et epistolae di-
versorum in uno codice.
7.
Actiones 'XV* chalcedonensis con-
cilii in uno codice. 8. Concordla canonum in uno codice.
g.
Itera Ipsc libcr In alio codlce. 10. Item in tertio. 11. Ex-
cerplio canonum, et epistolae in uno codice. 12. Itcm liber
canouum in uno codice. i3. Libri quattuor Arnobii facti in
raonomachla adversus haereses diversas
,
id est Arrii , Eunomli
,
Macedonli, Sabellii, Nestorii
,
Photini , Apollinaris, et Euly-
chls, in uno codice.
LIII. I. Epitaphla, seu ceteri versus, in quaterulonibus octo.
2. Liber grandls glossaruin ex dJclis diversormn coadunatus
in uno codice. 5. llem libcr glossarum et chronica Isidor
,
et seutentiae Senecae in uno codice.
4- Clossae Pauli diaco-
ni.
5. Item glossae in quaternionibus. 6. Ilem glossae Pa-
luemonis grammatici.
j.
Lex Gothorum in uno codice. 8. Lex
ripuaria
,
et lex salica
,
in uno codice.
9.
Exposilio cuiusdani
Scoti in llbrum lob. 10. Vila sancti Martini et sancli Vedasti
ui uuo codice. 11. Vlla sancti Autonli nionachi
,
et sancti Pa-
chumii iu uno codice. 12. Vlta sancli Medaidi, et passio sau-
cti Donifacli iii uao codice. i5. Vita sancli Wilbrordi^pisco-
pi iu uno codice.
n
j94
CODICES MONASTERIl
LIV. I. Passlones sanctoruui apostolomm Pelrl
,
et Pault,
Andreae
, et lacol)! , et Thomae , in uno codice. a. Passio
sancti Dionysii martyris
, et sancti Mauricii , et sanctae Aga-
ihae, ct sanctae Dorolhcae
, et sancti Quintini, et sancti Lau-
rentii, et sanctae Genovevae virginis, in uno codice. 3. Pas-
sJo sancti Nazarii et Celsi pueri in uno codice.
4-
Passio san-
ctoruni loliannls et Pauli , et sancli Cyprlani , et sancti Lau-
rentil
, et sancli Quiriacl , el sauclae luhanae, et expositio
super evangellum Matthael In uno codlce. 5. Inventio corpo-
rls sancti Stephanl a Luciauo, in uno quaternlone. 6. Passlo
sancti Apollinaris inartyris, et adsumptio sancti lohannis evan-
gehslae ,
et eiusdem eplslola in uno codice.
7.
Transitus san-
ctae Marlae, iu uno quaternione. 8. Vita sancti Pauli moua-
chi. g.
Passlo sancti Christophori. 10. Passio sanctae Chri
stinae vlrglnls. 11. Vita sancti Aruulfi. 12. Passio sanctorum
iTiarlyrum Audlfax et Abbacuc
,
et sancti Qulrini
,
in uno co-
dice. i3. Passlo sanctl Salurnini
, et sancti Saturis
,
Feliclta-
tis
,
et Perpetuae, in uno codice. i^. Passio sancti Sebastia-
ni martyris. i5. Actum ex reversione sanctae crucls. 16. Vi-
ta sancti Ambrosii. 17. Vita. sancti Gregorii papae , in uno
codlce.
LV. I- Liber sanctl Gregoril nazlanzenl episcopl
, hoc est
apologetlcus lib. 'I' 2. De epiphanlis slve de natale Doml-
ni lib.
!
3. De lumlnibus
,
quod est de secundls Ilb. I-
4-
De pentecoste et de spiritu sancto lib. 'I^ 5. In semetlpsum
de agro reversum. 6. De Hleremla
,
dicta praesente impera-
tore lib.
!
7.
De reconcllialione et unitate monachorum lib. 'I*
8. De grandinis vaslatlone
,
cum pater eplscopus retlceret lib.
*I-
9.
De fide , et de nlcaena fide Ilb. I* 10. De Arrlanis
,
quod non liceat semper et publice de Deo contendere. lib.
I-
,
ct de ordine novi et veteris teslamentl
,
in uno codice.
1 1. Conquaestlo sanctorum eplscoporum BasIIII et Gregorli na-
zianzeni llb. I- 12. Exposltio sanctl Gregorii papae In canli-
ca canticorum
,
ct eiusdem de concordla testlmonlorum
, el;
de ordlne monasteril lib.
11'
in uno volumlne. i5. Homi-
liae sancli Gregorii papae in quattuor quaternlonibus dc di-
versis causis.
LVI. I. Liber tesllmouiorutn velcris teslamenti
,
quem Pa-
S. NAZAnil IN LAURISSA.
195
lcrlus cx
opnsciills sanctl Gregorii papae urbis Romae cum
suinino stucilo
excerpi cnravit; id est in gcnesi lib. T, iu exo-
do lib.
!', in levitico lib. 'I', in nuineris lib. I-, in deute-
ranomio b"b.
I*, in lesu Nave lib. -r, in iudicum lib. I-, iu
regum lib.
1111', in proverbiis Salomonis lib. 'I', in cantl-
cis canlicorum b'b' 'l' in uno volumine. 2. Elusdem Grego-
rii papae homillae 'XX' de evangelio, in uno codice
;
et iu
alio XX. ad opus noslrum. 3. Quaestiones ac responsiones
Dovl ac veleris lestamenti , et appellatur hoc anticimenon
,
id
est contrapositorum
,
In uno volumine.
4-
Qnaestlones Be-
dae in regum, numero XX^
^.
Liber Apponii in cantica can-
ticorum. 6. Quaestiones Eucherii novi ac veteris testamcnli.
Jib. 'I', hoc est de peutateucho quaestiones 'XLIT, de lob
Iir, de reguni 'VI', de prophelis yiH', de paralipomenon
lir, de psalterio LXV*, de Saloraone 'V', de evangelio Mat-
thaei 'Xli', de Marci II*, de Lucae VIIII, de lohannls X^,
de apostolo XXVI', de actibus apostolorum VI*, de ej^islolis
apostolorum V^, de apocaiypsi "I"
7.
Eiusdem de nomini-
bus hebraicis, de variis vocabulis
,
de expositlone dlversa-
rum rerum. 8. Epistola Salviani presbyteri ad Eucherium
,
quae sic incipit : legi libros
,
quos transmisisti stilo breves.
LVII. I. Epistola Hilarii episcopi ad quem snpra
,
quae
sic incipit : cum me libellos tuos mecum relaturum. 2. Item
eiusdem ad Valerianum propinquum suum de contemptu sae-
culi , in uno codice. 3 Computum Bedae
,
et chronica eius-
dem , in uno volumine.
4*
Etymologiarium. 5. Arithmetica
Boi^thli in uno codice. 6. Eiusdem de Trinitate
,
quomodo
Trinilas unus Deus ac non tres dii , ad Symmachum
,
in uno
codice.
7.
Liber Candidi arriani de generatione divina ad
Marium Victorinum. 8. Rescriplum Marii rhctoris ad Can-
didum arriaiium in uno codice. 9.
Llber Prisciani grammati-
ci
,
qui periegesis nomlnalur
,
id est descriptio orbis terra-
rum et marls
,
in duobus quaternioulbus.
LVIII. I. Regula sancti Benedlctl, et hyinni, io uno codlce.
5. Regula
sancti Basllii in uno codlce. 3. Aiitlphonariura.
4-
Lectionarium.
5. Orationes diversae in sex quaternionibus. 6.
De cursu luuae.
7. Ilem regulu sancti Bejiedicti
,
et aduna-
lio Rlgbodoui
episcopi, et hymni , el auDalis
,
in uuo codlce.
^96
CODICES MOXASTERII
8. Snnctl Pelrl ravennatis eplscopi scmiones CLXVr m uno
codice.
9.
IMelruni luvencii preshyterl in uno codice. 10. Me-
(rura Sedulli in duobus libellis. 11. LI]>rI autiqullatls losephi
lilstorlographi
,
a 'XH' llbro usque In 'XIX" la. Versus Theo-
dulfi ad Moduinum
, et Moduinus ad Theodulphum in qua-
ternlonlhus qulnque. i4- Ex libro Macrobli Salurnalium de
servis.
LIX. I. Llber cplstolarum dlversorum patruni et regum
,
quas Treverls inveni in uno codice XLIII' 2. Epistolae di-
versae impcratoribus mlssae contra haerellcos', et eorum de-
finlliones cum sanctis patribus. 5. Liber Virgilll.
4
Priscia-
nl grammatlcl partltlones versuum duodecim Aeneidos prln-
clpallum, in uno codice. 5. Libri quinque Calonis. 6. Epi-
taphlum filii Catonis.
j.
Et de duodeciin vlrtullbus Ilercu-
lls. 8. Et de Samsone fortisslmo. 9. Liber sancti Valcria-
nl clmellensis episcopi de bono disciplinae, id est
!
de
praelalis. II. de iustilia principum. III. quod prlncipes legl-
bus teneantur, in uno codice. 10. Qualiler dlversis cOYidl-
clonibus chartae pagenses continenlur
,
In uno codice. 11.
Fabulae numero quinquaginta secunduni philosophiam cxpo-
sitae a Fulgentlo viro clarissimo ,
in uno codice. 12. Ex-
eerptlo de lib. Paulini de arllficlo. i5. Descrlptlo Arculphl
de situ Hierusalem et loco/um sanctorum in circultu eius.
14. Et Isidorl de ordlne creaturarnm
,
In uno codlcc. iS. LI-
bri Plinii Secundi de natura rerum XXXVII* in duobus vo-
lumlnibus.
LX. I. Vlta Caroli ImDeralorls. 2. LibeF medlcinalis de
i.
dlaeta et virtute herbarum in uno codice. 3 Caelll Aurella-
ni siccensis )(qovicov libri numero quinque. In prlmo haec
sunt: de capitis passlone , de stomatlcls
,
de incubone
,
de
epilempsia
, de furore sive lasanla quam Graeci jtxav/av
vo-
cant , de melancholia
; et slc per ceteros Iibros requlrc usque
ad finem . 4- Elusdem Caelil Aurclianl niethodicl siccen-
sis medicinallum responsionum Ilbrl 'IIL In uno codicc. 5.
Hymni Aurelli Prudentli
,
id est ad galli cantum
,
ad ma-
tutinos
,
ante clbum
,
post cibum
,
ad incensum lucernae
,
ante somnum. 6. Hymnus lelunantium
,
post Iclunlum
,
0111-
uis horae
,
circa cxequlas defunctl.
7. Ilymnus octavo kal.
S. NAZARII IN LAURISSA.
j 97
innar. 8.
Ilymnns
epiphaniae
9. Ilyranns in honorcm
san-
clornm
marlyrum
Emeterii et Kchdonii
calagurritanorum .
10. Ifyinnus in honorem passionis Laurentii beatissimi
niar-
tyris. II.
Hymnus in honorem passionis Euialiae-
13. In ho-
uorem
sanctorum decem et octo marlyrum
cacsaraugustano-
rnm. i3. Passio sancti Vincentii martyrls. i4- Eiusdem apo-
theosis lib. 'I' i5. Eiusdem hamartigenia. 16. Eiusdem psy-
chomachia. Haec omnia in uno codlce.
17. Eiusdem llbri III* id
est psychomachia
,
apotheosls, hamarligenla
,
in alio codlce.
18. Item eiusdem hymnus in honorem l)eatissimorum marty-
rum Frucluosl episcopl
,
Augurll
,
et Eulogil. 19. Hymniis
in honorem Quirini beatlssimi martyris et eplscopi ecclesiae
sesclanae. 20. De loco ubi martyres passl sunt , nunc bapli-
sterium est Calagurrae. 21. Passlo Gasslani forocornellensis.
22. Ad Valerlanum episcopum passio Hyppolyli beatissimi
niartyris. 23. Passlo apostolorum. 24.
Passio Cypriani 25 Pas-
slo Agnetls. 26. Passlo sancti Romani martyris. 27. Contra
Symmachum liber primus. Item contra eundem hber secun-
dus. 28. Item elnsdem de Adam et Eva
,
de Abel et Cain
>
de Noe et diluvio, de Abraham et hospitio eius.
LXI. Eplstolae Paulini episcopi. XXXVII. et melra diver-
si generls
,
in uno codice. i. Ad Severum
,
quae sic incipit:
et excusaudum te putasti , frater dilecLlsslme. 2. Ad eun-
dem de perfectlone ,
ita inciplens : Severo fratri Paulinus et
Therasia peccatores. 3. Ad eundem, quae slc inclpil : Severo
fralri Paulinus. Quid extorques ut te plus amarem.
4 Ad eun-
dem de artiiiclo : ita incipiens : fratri optimo Severo Mero-
pius Pauliuus. Venlo nunc ad maiorem fratris erga me Victo-
rls operam. 5. Ad euudem , ita inciplens : Severo fratri una-
nimo Paulinus. In domino lesu Christo sentio
,
et Ih te potis-
siinum munere et verbo Dei laetus experior. 6. Ad eundem
,
ita incipiens : Paulinus servus Chrlsti lesu Severo carlssimo
fratrl secundum comraunem fidem in Deo patre et Christo le*
su salvatore nostro salutem. Quam dulcia fauclbus meis elo-
quia lua.
7. Ad eundem
,
ita inciplens : Severo fratri unani-
mo Paullnus.
Epistolas quas per nostrum illum Inspiritalem
mouachum
miseras. 8. Ad eundem
,
ila incipiens : sancto fra-
tri et unanimo Pauliuus. Beato aposlolo dictum est. 9.
Ad
i98
CODICES MOyASTERir
eiindem ,
ita incipiens : sancto fratrl et nnanimo commilltoni
Severo Paulinus. Redit a me tibi Victor , ut redeat a te ini-
lii victor. 10. Ad eundem de palliolis
,
ita inciplens : inmode-
ratam ut arguimus in litteris vestris , onus nostrum loquenti-
bus, caritatera, apta atque moderata. ii. Ad eundem decruce,
ita incipiens : frater Victor Inter alias operum el votorum nar-
ratloncs. 1*2. Ad Delphlnum, a quo baptlzatus est , ila in-
clplens : beatissimo et pecullarlter domlno semper in Deo
Christo nobis patri Delphlno Paulinus. Acceplmus lltteras san-
ctae affectionls tuae. i5. Ad eundem
, ila inciplens : beatissi-
mo et merito venerablll palri Delphino PauIInus. Oportebat
quldem nos saplcnllae doclrinara servantls iugum linguae no-
strae et stateram verbls imponere. i^. Ad eundem
,
quae sic
inclplt : beatlsslino et peculiarlter domlno semper in Deo Chrl-
sto nobis patri Delphiuo Paulinus. Expectamus ut area si-
tiens. i5. Ad eundem
,
ila inclplens: beatlsslmo et venerabi-
li semper nobls desideranlisslmo patri Delphino Paulinus. Lae-
tati sumus in his quae per Cardamatem scripta et adportata
sunt nobis. 16. Ad eundem , sic incipiens : beatissimo
,
ut su-
pra. Breves sanctae affectlonls tuae Iltteras magno affectu no-
bis coplosas in toto quod deslderavlmus corde susceptas. 17.
Ad Amandum eplscopunj , ita incipiens : sancto et merito ve-
nerablll ac dilectisslmo Amando PauIInus. Dulcisslmum oris
vestri gustum in brevi sanctitatis vestrae sermone libavimus.
18. Ad eundem, ita incipiens : sanclo ,
ut supra. Fateor mi-
rari me sanctam caritatis tuae benignitatem. ig. Ad eundcm
,
hoc modo inclplens: sancto et vere unanimo , et rellqua ut
supra. Quantum intellego
,
quod tlbl in aurem loquor , tu su-
pra tectura praedlcas. 20. Ad eundem , ita inclpieus : domino
fratri dilectissimo Amaudo Paulinus. Post tempus accepimus
litteras dilectionis vestrae. 21. Ad eundem , ita incipiens
:
sancto, ut supra. Volucrem pedlbus et levem cursu. 17. Ad
eundem , hoc modo ihclpiens : sanclo
,
ut supra. Exceplmus
Cardamatem in gaudio caritatis et benedicllone dulcedinis ad*
ferentem nobis omnia bona. 23. Ad Victrlclum
,
ita inciplens:
sicut aqua frlglda sltlenll
, et bonus nuncius de terra lon-
ginqua.
24- Ad eundem
,
ita inciplens : quod optantibus ali-
quamdlu non contigerat
,
id repeute insperantibus Domlno
S. TVAZARII IN LAVnlSSA.
^QO
donanlc provenit. o5. Ad Aprum eplscopum
, ita inclpiens :
sancto et
mcrito vcnerabili ac dilectisslmo fratri Apro Pau-
linus. Lactatns sum iu liis quae scripsisli mnii. 26. Ad cun-
dem ,
ita incipiens : sanclis merito venerabilibus
ac dileclis-
simis fratribus Apro et Amandae Paulinus et Tberasia
pec-
catores . Abls reddilus de patrlmonils pensatione sollernni
praebeantur.
27.
Ad eundein
,
ita incipiens ; sanctls et merl-
to
,
iit supra. Quis daret mlbi fontem btterarum veslrarum.
28. Ad Florentium episcopum de civltale Cadurcenslum
, ita
incipiens : bcatisslmo ac merlto venerabib' patri Florentio Pau-
linus. Laetamur m Domino' visltatos nos Illteris sanctitatis ve-
strae.
29.
Ad Alethium episcopum fratrern suprascripti
, boc
niodo inclpiens : sancto et merito venerablli ac dilectlsslnro
fratri Aletblo Paulinus. Deo gratias qul odorem gratiae in te.
.^0. Ad Pammacblum, ila inclplens : dllecllsslmo fratrl merlto
praedicabili et venerandlsslruo Parumacblo Paullnus. Ut bacle-
iius tacendl tempus congrua bumllitate servavi. 3i. De gazo-
pbylaclo
,
et est sine titulo. 32. Ad Desiderium
, ita inciplens :
sancto et merito venerabili fratri et deslderantlssimo Deside-
rio desiderlorum meorurn PauIInus et Tberasia peccatores. Ad
le brevern epistolam iamdiu ants fratri Victori dederamus. 35.
Ad Severum de basllicarum disposillone , ita inciplens : re-
censendls bis verslculis patens paglna solllcilavit.
34- Ad lo-
vlum clarlssimurn
,
ita incipiens : lovio fratri Paullnus salu-
lem. Filils nostris Poslbumlo et Therldlo. 35. Ad Macarlum
,
ita inclpiens : opera Domlni praedicare bonorlficum est. 36. Ad
Severum, ita incipiens : sancto et desiderantlsslmo fratri ^Seve-
ro Paulinus. Et invitando te et expectando defessi sumiis.
37.
Ad eundem, ita inclpiens : Severo fratri unanlmo venera-
l>ili et semper desiderantissimo Paullnus. Benedlcam Dorai-
num in omni tempore.
LXlT. Hos libros repperlmus In Gannetias
,
quos Gerwar-
dus ibidem reliqult, et ab inde buc illos transtulimus. i. Ex*
positio
sancli Auguslini a psalmo *I- ad 'Lr in volumine uno.
2. Ftem a -LI* usque ad Cr in volumine uno. 3. Eiusdem
in
genesim
ad Iltteram vol I' 4-
lob , Tobi
,
ludllb, Ez-
ras
,
Hester
, Macbabaeorum vol. I. 5. Liber omnium pro-
pbelarum.
6. Augusliui de civltate Dcl vol. I- 7.
Hierony-
200
Qonn monast. s. xaz. in LAunissA.
iiii in Esaiam prophelam libri X- in vol. l 8. Angustini t!e
doclrlna cbristiaua libri IIII*^g, Rursus elusclem in geneslm ad
llttcram conira Manicbaeos llbri II" in voluraine uno. lo. Vi-
ta sancll Augustini in vol. *I' ii. Hleronyml In minores pro-
phetas vol.
*!
12. Bedae de lempb' aedificatione vol. 'I* i3.
Actus aposlolorum in vol, I* i^- Ilieronymi de actibus vi-
rorum illustrlum sequentls Tranquillum. i5. Et Cassiodori de
instllutloue dlvlnarum lectionum
,
quae quo ordine logi de-
J)eant , evidenter exponenlls in vol.
'1'
16. Computnm llb. I*
17. Llber Orosil
,
et lobannis episcopl conslantluopolilanae
ecclesiae
;
et Augustinl de quantitate temporis, el de pracde-
stlnatioue adversus Caelestlum
,
et Pompeii bistoriarum lil)ri
iu vol.
!.
18. Canlica cauticoru/u
,
et exposilio Bedae super
illa
,
libri V iu vol. -I*
LXIII. Augustiul de bono coulugall. 9. Et de sancta vir-
glullate. 5. Et elusdem ad lulianam de vlduitate conservan-
da. 4- Et ad Probam de orandi modo. 5. Eluidcm ad Au-
rellum cpiscopum de opere monacborum. 6. Et eiusdem de
quiuque panibus cl duobus plscibus.
7.
Et elusdem ad Ca-
sulanum presbyterum de ieluuio sabbati. 8. Et de agone cbri-
stiano.
9.
Et dc vita et uioribus clerlcorum suorum sermo
ad ipsos. 10. Item sermo sccundus ad ipsos. 11. Et eiusdeui
ad Arracutarium et PauIInam. i*:^. Et seriuo eiusdem de di-
versltale morls et mortis in die martyril. i5. Et eiusdem de
octo beatltudiuibus sccuudum ."\Tattbaeum. i^- In uatali vir-
gluis martyrls cuius nomeu laceatur. i5. Et sermo in natale
sancti Viucentii. 16. De semluatore verbi sermo pulcberri-
mus.
17. Et de luctatlone lacob. 18. De hoc quod apparuit
Dominus Moysi in rubo ardenli. 19. Et sermo de Isaia pro-
pbeta. 20. Et de pastore et mercenario et fure. 21. Et de
paenllcntlae medlclna. 22. Et de paenilentia jN iuivltarum, 23.
Et de utilitate agendae paeniteutiae. 24- Et de psabuo quin-
quageslmo 25. De monachis ad clericalum andjilionis inor-
1)0 tendenlibus. 26. De vigiliis scrvorum Dei tractalus Nicc-
ti episcopl.
27 Et dc psalmodiae bono elusdom Niceli, to-
tum in vol. I* 28. Missales IL
29.
Homlllae 'XX- beati Gre-
gorii papae. 5o. Bcdae iii Lucam. 3i. Hexaemerou Bedae.
32. Orthographia. 35. Excerptio Eugypii de,'quibusdam ojjuscu-
lis sancti Augustiui 54- Hilarii de Triullale 35. Llber Virgibi-

201
INCIPIT
BREVIARIUM CODICUM
SANCTI
PETRI
MONASTERII RESBACENSIS.
I. ..u.
nus texlus scotticus. q. Novem librl sacramento-
rum. 5. Duo
lectionarli
,
et duo texti
,
et duo collectanei.
4-
Duo
antiphonarii ,
et duo gradiles. 5. Sex psalleria. 6. Duo
libri
vitae
sancli Agili.
7.
Unus vitae sancli Martialis. 8. Unus
passionis
sancli Berlharii. 9.
Duo vitae sancti Marlini. 10.
Unus
Jiber miraculorum. 11. Unus vilae sancti Frodoberli.
12. Unus vitae sancli Remigli. i3. Unus vitae sancti Faronis.
14.
Unus vitae sancti Marcelli. i5. Unus passionis sancli Dio-
nysii. 16. Unus viiae sancti Audoeni. 17.
Unus vltae sancli
Ansberti. 18. Unus passionalis vlrginum.
19
Unus passiona-
lis sanctl Vincentii. qo. Unus passionalis sancti Sebastiani. 21.
Unus vitae sanctae Mariae aegyptiacae. aa. Unus vltae sanctl
Fursei.
23. Unus vltae sancti Garilephi. 24-
Unus vitae sancti
Basilii. 25. Unus vitae sancti Germani. 26. Unus passionis san-
cti Quinti. 27.
Unus inventionis saactae crucis. 28. Unus in-
ventlonis sancti Stephani. 29.
Unus passionis apostolorum. 3o.
Duo vltarum patrum.
II. I. Duo libri expositionis super genesim. 2. Unus II-
bcr super Hleremlam. 5. Unus super Danihelem.
4
Unus su-
per losue. 5. Moralla. 6. Sancti Ambrosii de officlis.
7.
Duo
super apocalypsin. 8. noralllae.
9.
Nihardi -Vl' homiliae. 10.
Ilaimonis homil. 11. Sancti Augusllni ... 12. Unus sancti Hie-
ronymi super Matthaeum. i5. Unus llber prophetarum
,
et qua-
tcrniones Hleremiae propbetae. i4- Unus quaternio in gene-
sim. i5. Unus llber actuura apostolorum. 16. Duo eplstolarii.
17. Duo paenilentlales Halltgarli. 28. Unus Rhabani I\IaurI.
19.
Unus llber dialogorum Gregorii PP. 20. Unus parabolae Sa-
lomonls. 21. Unus pastoralis. 22. Unus diadcma. 25. Unus
sancli Isldorl de sumrao bono. i^. Item Isidori de dlscipllna et
arte. qS. Unus Adalberti de septem plagis. 26. Unus Adelmide
virginltate.
27. Unus Albinl levitae. 28. Unus lcctionarius aii-
tiquus
,
et unus quaternio. 29.
Duo orationales. 20. Unus Be-
dae de tcmporibus. 3i. Uuus Pros[>cri 52- Unus sancli Au-
202
CODICES MOIVAST. RESBACENSIS.
gustini de cura pro mortuls gerenda. 53. Quattuor lihri com-
puti.
34- Unus pronosticus. 55. Tres llbri canonum. 36. Unum
enchlridion.
3^.
Unus sancti Hieronymi prioris translalionis
in lob. 38. Unus in cantica cantioorum. "Sg. Expositionis psal-
morum unus. /^o. Duo martyrologia. 4^ Unus regulae sancti
Benedicti.
4^- Tres ahi. 43. Unus glossarius.
44*
^^^ notarii.
45. Septem breviarii.
46. Unus quaestionum.
47
Unus par-
vus missqh*s.
III. 1. Duo lihrl de arle medlcinae. 2. Unus vltae san-
cti Augustini. 3. Unus vitae sanctae Radegundis. 4-
Unus h-
ber sancti Auguslini de sancta et individua Trinllate. 5. Unus
acluum sancti Petri apostoh*. 6. Unus Paschasii Ralberti de
corpore et sanguine Domini.
7.
Duo Prisciani maioris
, et duo
minoris artis. 8. Duo Donati.
9.
Duo Ploratii. 11. Duo Se-
duhl. 12 Unus gestae Anglorum
,
et alter gestae Francorum.
i3. Unus M. T. Ciceronis de seneclule et amicitia
,
qui et
vocatur Cato maior.
14. Unus invenlionis sancti Stephani pro-
tomartyrls
, cum passlone sancti Laurentii et ahorum mar-
tyrum. i5. Unus lectionarius de festivitatibus sanclorum , et
alter de dominicls diebus. 16. Unus Prosperi. 17.
Unus ho-
miliarum Gregorli papae super Hlezechielem. 18. Uuus Ara-
toris.
19.
Unus gestorum Alexandri. 20. Unus Boethii de san-
cla et individua Trlnllate. 21. Unus Terentii. a2. Unus Por-
phyrli panegyrlcus
,
Id est adulator. a5. Duo lihri vitae san-
cti Gregorii papae. 24- Unus Hadoardi de virlutlbus quatluor.
25. Unus qui dicltur registrum Gregorii papae. 26. Remigii
super Donatum minorem
,
in quo et Augustinus super eun-
dem.
27.
Unus Boelhii de consolalione philosophiae. 28. Unus
epistolarum sancti Augustlni.
HI CODICES REPERTI SUNT IN ARMARIO
SANCTIPETRI (i).
I.i.E:ixposltlo Casslodorl super psallcrium in trlhus II-
brls. 2. Hieronymu5 in Isaiam prophetam. 3. Item Illerony-
liJus super Ezechiclem llbrl
'V' 4- Ii'enaei episcopi lugdunen-
(i) Vix dubito quin senno sit dc monastcrlo S. Pclri apud
Corbciam.
CODICES S. PETRI CORBEIEPrSIS.
203
s.'s contra
omnes
haereses. 5. Angustinus de natura et origi-
ne animae ad
Renatum. 6. Epithalamlum Origenis in cantica
canticorum.
^. Lex romana ah Alarico rege abbreviata. 8. Li-
bri veterum
sedecim.
[Theod. codex?)
g.
Libri Novellarum
sex,
Theodosii
!, Valentiniani !,
Martiani I* lo. LexBur-
gundionura.
ii. Lex Gothorum. 12. lulius Froniinus de geo-
metria. i3. In eodem Siculus Flacctis de agris
,
Hyginus Au-
gustus de limitibus statuendis. i^Euclides de figuris geome-
tricis. 16. Item Augustinus de solutionibus diversarum quae-
stionum. 16. Concordiae evaugelistarum libri IIII* sanctt
Augustini.
II. I. Ecclesiastica historia Eusebii. 2. Excerptiones Eu-
gypii. 3. Retractatio in libris confessionum Augustini.
4 Tra-
ctatus sancti Ambrosii de officiis. 5. Expositio Hesychii pres-
byteri super leviticuni. 6. Rufinus in librum numeri.
7. Hi-
storia Hegesippi. 8. Codex pragmalicus Tiberii augusti.
g.
Tripertita historia. 10. Augustinus de opere monachorum. 11.
Liber sancti Ambrosii de Trinitate ad Gratianum imperatorem.
12. Homiliae Origenis de Balaam et Balac , et in eodem lo-
hannis de reparatione lapsi. i3. Tertullianus de resurrectio-
ne carnis
,
de Trinitate
,
de spectaculis, de munere
,
de prae-
soriplionibus haereticorum , de ieiuniis adversus physicos
, de
monogamia , de pudicitia. i4- Augustinus de utilitate cre-
dendi. i5. Salvianus episcopus de gubernatione Dei.
III. Libri sancti Clementis numero decem. 2. Hieronymi
libri tres in Zachariam prophetam. 3. Item Hieronymus in Hie-
remiam prophetam.
4
CoUationes abbatis Piamon de tribus
generibus monachorum. 5. Ambrosius episcopus de fide ad
Gratianum imperatorem. 6. Augustinus de Trinitale.
7.
IIo-
miliae Origenis in genesim. 8. Hieronymus de nominibus ur
hium vel locorum.
g.
Ratbertus Paschasius de corpore et
sanguine Domini. 10. Fulgenlius episcopus de reraissione pcc-
catorum, 11. Altercalio Attici orthodoxi et Critobuli haereti-
ci. 12. Hieronymus in Danihelem propbetam. i3.0ptati niilive-
tani episcopi libri septem ad Parmenianum schismaticum. i^.
Eusebius
de fide advcrsus Sal)ellium. i5. Auguslinus de sin-
gularitate
clericorum. 16. Libri duo Hieronymi contra Rufi-
num
presbyierum.
17. Item Hieronymus contra lovinianum.
18. Firmiani Lactantii liber de falsa religione.
204
B R E V I A R I U M C O D 1 (] U M
MONASTERII CORBEIENSIS (i).
I. i..tJLuguslinus de pastorihus lib. unus. 2. De nienda-
cio lib. unus. 3. Ad Caeleslinum epistola una. l\. Ad Auto-
Dium epistola una. 5. Ad Hermogenianum epistola una. 6. Ad
Romanum epistola una.
7.
Ad Nebridium epistolae novem.
8. De avaritia et luxuria sermo unus.
9.
De praedestinatio-
ne sanctorum lib. unus. 10. De dono perseverantlae. libri
duo. II. De perfectione iuslitiae lib. unus. \i. Ad Timasium
et lacobum b'b. unus. i3. Ad Valentinum epistola una. i^.
De doctrina christiana libri IIII* i5. De agone christiano.
16. De vita christiana.
17. Retractatio dc gratia novi testa-
nienti. 18. De natura boni lib. unus. 19. Quaestiones contra
Manichaeum. 20. Quaestiones in epistolam ad Romanos lib.
unus. 21. Ad Galatas lib. unus.
II. De responsionibus quinque contra adversarios catholi-
cae fidei. 2. De praedestinatione adversus Pelaglanos. 3. Epi-
stoia ad Ililarium eplscopum. 4- Concilium episcoporum ad
Innocentium episcopumromanum. 5. Tnnocentil ad episcopos. 6.
Augustini
adversus quiuque haereses lib. unus.
7.
Expositio fi-
dei catholicae adversus Manichaeum llb. uous. 8. Contra Maxi-
minum arrianum libri tres. 9. Gontra Pascentium lib. unus. 10.
De verbls Domini et aposloli. 11. De Trinitate. 12. Contra
Faustum haereticum. i3. Epistolae Valentini monachi ad Au-
guslinum. i^. Augustinus ad eundem. i5. Sermo de Adam et
ligno.
III. Augustini de civitate Dei pars prlma lib. 'XI* 2. De cl-
vitate Dei pars secuuda llbri XT 5. De civitate Dui pars prima
libri XV*
4- I^c civitate Dei pars secunda librl 'VII" 5. De
baptlsmo parvulorum contra Donatistas ,
libri septem. 6. Ad
Valerium comitem de nuptlls et concupiscentia lib. unus.
7.
Contra lulianum haereticum eplstolae XXXIIII' 8. Confes-
(1)
Ilic Corbeicnsis blbliolUccac indcx plane diversus cst ab eo
(juom dedit Mcntfauconius in biblioJlieca MSS. T. II.
p.
i4o6. Nec
mii ura
;
noster onim loquitur dc Corbciu Gcrmaniae ; monlfauco-
iiiaiiib dc CQibcia ut rcor GaUidc.
CODD."
MONASTERII COIIEEJENSTS,
205
sionum lihrl
XTII* 9-
De niodls locutioniim super geDesIm
,
exodum ,
leviticum ,
numeros
,
libri VIII" 10. De cura ge-
renda pro
mortuis ad Paulinum episcopum Irb. unus. 11. De
octo quaestionibus. iQ. De utililale credendi. i3. De gratia
novi testamcnli.
i4- De natura boni. i5. De oclo quaestio-
nibus veteris tcstamenli. 16. De gloria et festivitatibus.
17. Dc
doctrlna
cbrisllana. 18. De singulnrilate clericorum.
IV. I. Contra Cresconium donatistam. 2. Academlcorunl.
5. De ordlne. 4- De natura et origine animae. 5. Respon-
slo contra arrianum. 6. De quantitate animae.
7.
De quantita-
te teniporis. 8. Ulrum anlma a se ipsa sit , ex Jibro relracta-
tionum.
9.
De mundlcla cordls libri duo. 10. De decem cbor-
dis, bis. II. De confllctu vitiorum et virtulum lib. unus. 12.
Quaedam lectiones de evangeliis. i3. De concordia evangell-
starum. i^- De vera rcllgione. i5. De libero arbitrio. 16. Con-
tra Felicianum de praedestiaatione. 17. Super epislolam ad
Romanos. 18. Super symbolum.
19. Super epistolam lobannis.
20. De catechizandis rudibus. 21. Denatura et orlgine animae
lib. unus. 22. Ad Pelrum lib. unus. 23. De adulterinis con-
iugils libri duo.
24-
De observatione ieiunii liber unus. aS.
Conlra advcrsarium legls et propbetarum libri duo.
V. I. Quaeslioues Orosii et responsiones Augustinl. 2. Ser-
mones Augustini de pascba. 3. Super genesim ad litteram.
4- So-
lutiones quaestionura ab baerelicis oblectarum. 5. Gontra Ada-
luantlum. 6 Gontra Arrianos.
7.
De gratia Dei conlra lulianum
baerelicum. 8. Vigilii eplscopi pro defensione fidei catboli*
cac.
9.
Epistola Petrl ravennatis ad Eutycblten presbyterum
constanllnopolitanum. 10. Gaudentii episcopl in exodum de
pascliaeobservatione.il. De ratione sacramentorum. 12. De
lectloue evangelii. i3. Alcuinus de Trlnitate ad Karolum re-
gem.
14. Epistola Hieronymi ad Demetriadem virglnem. i5.
Epxstola luliani pelagiani ad eundem.
VI. i. Hleronymus super psalterium. q. Idem bis et ler. 3.
Super
gcneslm.
4- Super Hieremiam libri sex. 5. Super Isaiam
bis. 6. Super
lezechielem.
7.
Super Danibelem. 8. Defenslo
Hieronymi
contra accusatorem.
9.
Epistola eiusdem ad Rufi-
num. 10. Praefatio Rufini super rsgi ae;(v. 11. Invectio Hie-
rouymi iu
scripla Ruliui. 12. Dialogus Hleronyuji
,
bis. i5.
206
CODICES MOJTASTERIl
De nominibus hebraeis. i^. Contra lovinlanuni. i5. Exposi-
tio symboli 16. Siiper epistolam ad Ephesios.
17.
Supcr epi-
slolas ad Titum et Philemonem. 18. Super duodecim prophe-
tas et super Danihelem. ig. Super Ecclesiasten. 20. Super Ez-
dram. 21. Epjstolae , ter. 22. Origenis super canlica cantico-
rum abs Hierouymo translatus. 23. Eiusdem de Balaam et
Balac
,
bis. 24- Liber luvencii cum quibusdam epistolis Hie-
ronymi. iS- Liber dogmatum ex epistoh*s Hieronyrai.
VII. I. Ambrosius super epistolas ad Romanos et ad Co-
rinthios. 2. Super epistolam ad Galatas et sequenles. 3. Super
evangelium Lucae.
4*
Hexaemeron. 5. De Trinitate. 6. De
incarnatione Domini.
7.
Pastorahs. 8. De mysteriis.
9. De sa-
cramentis.
10.*
De officiis. 11. De Noe Hber unus. .12. De
Abraham libri duo. i5. De David hb. unus. i^. De loseph
liber unus. i5. De benedictionibus patriarcharum hber unus.
16. De excessu fratris sancti Aml^rosii libri duo. 17.
Episto-
lae eiusdem quattuor. 18. De incarnatione Domini liber unus.
ig. Contra Novatianum. 20. lohannis de similitudine carnis.
ai. Ambrosius et Tullius de officiis. 22. Explanatio 'VI' die-
rum ex diclis Ambrosii.
VIII. Gregorii moralia in sex partitionibus. 2. Eiusdem
homiliae, bis. 5. Super lezechielem pars prima
,
bis.
4' Su-
per eundem pars secunda. 5. Gregorialls
,
bis. 6. Dialogus.
7.
Registrum. 8. Pasloralis curae.
9.
Excerptiones moralium,
10. Epistolae de registro cum excerptione. 11. Excerptiones
de libris Gregorii. 12. Origenis homiliae super pentateuchum,
losue , et iudicum. i3. Super canlica. i^. Apologeticus Pam-
phili TTs^i uQ^uv Oiigenis. i5. Homiliae super cantica et pro-
phetas
,
et super uumeros. 16. lohannes de reparatione lapsi.
IX. I. Beda de tabernaculo. 2. De natura rerum. 5. De
temporibus , ter.
4-
Chronica. 5. Super genesim
, bis. 6. Quae-
stiones super lib. regum 'XXX'
7.
Super canticura Abacuc.
3. Super parabolas.
9.
De templo Salomonis. 10. Super Sa-
nmhelem
,
id est duos primos libros regum. 11. Non)ina lo-
corum
,
ex libris Hleronymi. 12. De litulis psalmorum. i3.
De computo. i4- Super Lucam libri sex, bis. i5. Super Mar-
cum. 16. Super actus apostolorum
,
bis. 17. Super apocaly-
ita cod. psiu. 18. Rabertus
*.
19- Super lamcutatiouei Hieremide
,
bis.
CORBEIIJNSIS.
207
Do Scncca de
copia
verborum. 21.' Collationes
Alexandri et
Didvmi. 22. De
corpore
,
et sanguine Domini. 23. Super
Malthaeum
libri
IIII' pars prima
,
bis.
X. I. De
fide , spe
,
et caritate. 2. Liber XII-
prophe-
tarum glossatus.
3. Glossae super psalterium.
4* Epistolae
Pauli glossalae. 5. Tituli psalmorum
,
bis. 6. Evangelium
Mat-
thaei cum
glossis.
7.
lohannis evangellum glossatum. 8. GIos-
sae super evangelia.
9.
Glossae hymnorum
,
bis. 10. Glossae
psalterii, bis. ii. Gregorii nazianzeni apologeticus. 12. Ex-
ccrpliones ecclesiaslicarum regularum. i3. Expositio
super
Docthium. 14. Anastasius
(
Athanasius
?) contra haereticos. i5.
Senteuliae Lombardi. 16. Sermones de ecclesiasticis
ofTiciis
,
et alia.
17;
Expositiones evangeliorum
,
bis. 18.
Prudentii
liyiimi. ig. lonas de diversis rebus. 20. Bernardus
Clareval-
leasis. 21. Faustus de gratia. 22. Paulini epistolae.
XI. I. Rabanus super actus apostolorum. 2. Liber
ety-
mologiarum. 3. Sedulii et Fortunali versus.
4- Terlullianus
de ignorantia. 5. Collationes. 6. Isidori
etymologiae , bis
7.
Karoli magni codex. 8. Rabanus.
9.
Beda de sanctis locis.
10. Amalarlus. 11. Robertus de divinis ofTiciis. 12. Isidorus
de divinis oflficiis. i3. Alia opuscula de eodem. i^. Hugo
de
sacramenlis. i5. Notulae eiusden). 16. Didascalicon.
17. Ex-
positio super lamentationes Hieremiae. 18. Mariale.
19. An-
selmus de praedestinatione et gratla et libero arbitrio. 20. Cur
Deus liomo. 21. Primus llber de clauslro animae. 22. Me-
dilationes 23. Homiliae eiusdem cum quibusdam libellis eius.
XII. I. Libri Prosperi. 2. Excerptiones Paterii. 3. Pro-
nosticon luliani.
4 Interrogatlones et responsiones. 5. Honii-
liae lohannis chrysostomi in Matlhaeum. 6. Sermones eius-
dem.
7.
Fortuuati de diversis rebus libri -XI' 8. Eiusdem va-
ria
,
bis.
g. De vita sancli Martini libri
1111*
10. De laude
sanctae Mariae liber unus. 11. Adelmi de virginitale versus.
12. Paterlus.
i5. Instituta Nill monachi de VIII* vitiis.
14. Enchlrldlon
Ptufini. i5. Regula sanctorum patrum Sera-
piouis
, Macarii
,
Paunuchlri , et allcrius Macarii.
XIII. I. Cyrlllus de benedlctione levitarnm et sacerdotum.
2. Eusebli
Pamphili de fidecontra Sabellium libri duo. 3. De
rcsurrccuouc
Ubcr uuus. 4- Itcm dc resurrectionc
,
et asceu-
208
CODICES MONASTERII
sione lib. unus. 5. De incorporali et invisibili Deo lib. unus.
6. Eiusdem Iibi'i VIII*
7.
De iaco''porali lib. unus. 8. De
anima lib. unus.
9. De spiritali cogitatu hominis lib. unus.
10. Quod Deus pater incorporalis est lib. unus. 11. De eo-
dera lib. unus. 12. Non veui pacem mittere lib. unus. i3.
Quod dico vobis in aure
,
praedlcante super tecta llb. unus.
14. De operibus bonis et malis lib. unus. i5. De operibus
bonis ex epistola Pauli ad Corinlhios libri duo. 16. Fortu-
nati de diversis rebus.
17.
In laudem sanctae Mariae llb. unus
l)Is scriptus. 18. De vita sanctl Marilnl Ilbrl
1111-
19.
Mul-
ta de dlversis. Qo. De virglultate laudanda in sanctis veterls
et uovi testaraenli.
XIV. I. Aenlgmata Anthelrai eplscopl , et Symphosli scho-
laslici. 2. Versus Probae. 3. Fulgentii d^ praedestinatione lib.
unus.
4- I^c quaestione arriani ilb. unus. 5. De alia lib. unus.
6. Dicta regis Trasarnundi cum responslonlbus lib. unus.
7.
De niysterlo Christl lib. unus. 8. De divinllate Chrlstl llber
unus.
9.
De consultatis Optatl Ilb. uuus. 10. Eplstolae ad
Gallam. 11. Ad Probam de paislone elus llb. unus. n. Ad
Ereptum
(
Eugypium. ) i3. Ad Theodorum i4- Ad Venan-
tiam de remissione peccatorum. i5. Regula Tichouii. 16. De
promissis et lege.
17. De specie et genere. 18. De temporl-
Lus.
19. De recapitulatione. 20. De dlabolo. 21. De fide ca-
thollca.
XV. I. ITistorla C^Iementis llbri decem. 2. Historia Orosli.
5. Historla Gregorli turonensis.
4- Historia iripertita. 5. Item
tripertita. 6. Historia Hegeslppi.
7.
Historia Francorum. 8. Ili-
to" a Gothorum.
9.
Historla Anglorum. 10. Historia Frecul-
fi episcopi. II. Ilistoria de bello trolano. 12. Hlstoriae eccle-
siasticae Eusebii pars prima et pars secunda. i'5. Gesta Fran-
corum Hicrosolymls. i^- Hlstoria Treberenslum Pauli diaco-
ni. i5. Ilomanorum lilstorla. 16. losephus antlquitatura et
belli iudaici.
17. Hlstoria Manducatoris.
XVI. I. Gali Caesarls belli gallicl. 2. Chronica eiusdem
cuin qulbusdam epistolis. 3. Philipplcarum
(
puto Trogum ).
4- Alexandrl. 5. Tiberius. 6. Flori prima et secunda pars.
7.
Corpus canouum. 8. Cauones apostolorum et sancloruin j^a-
trum.
9. Syaodus chdlcedaucusis , bls. 10. Lex romaua. 11.
COHBEIENSIS
209
Nicacnum
conciliimi. 12. Excerptlones
dccrctoriim
et Icgum
,
l)is. i3.
Summa
Sicardi.
14. Decreta
Gratiani. i5.
Expositio
super
quaedam
evangelia. 16. Primaslus
episcopus
super
apo-
calypsin
lib. 'V' 17.
Phillppi in lob. 18. Angelomi
super
re-
gum. 19.
loseph super Isaiam. 20. Expositlo
cuiusdam
super
epistolam
ad Romanos.
XVII. I- Prosperi de promissis et redditis. 2.
Paschasii
diaconi
de Trinitate. 3. Alblni
,
qui et Alcuinus
, de Trini-
tate ,
et quaedam opuscula eiusdem.
4- Gassiodorus
de anima.
5.
Opuscula Odonis
,
eplstola
,
carmen
, meditationes.
6.
Ver-
sus Hildeberli de officlo altaris.
7.
Hesychius super
leviticum.
8. Chronica.
9.
Tractatus Ilaymonis. 10. Elucidarium.
11.
De
paenitentla Ilbri sex. 12. Quaestiones et responsiones,
de libris
sanctorum Auguslini
, Gregorii, Bedae , et allorum.
i3.
Lactan-
lii de falsa religlone. i4- Expositio super canticum.
i5. Epi-
stolae Ivonis. 16. Sententiae abbreviatae.
17. Anastasil
(
Atha-
nasil
)
de Trinltate lib. VIII. 18. De fide lib. unus.
19. Con-
tra Arrlum, Sabelllum
,
Pholinum, altercatlo a Vigllio
nomine
Athanasll edita. 20. Epistola Potamil una. 21.
Athanasii una.
22. Solutlones ad obiectiones haereticorum. 23.
Athanaslus
de fide cathollca. 24.
Hllarii de fide
,
sen de Trinitate , libri
XII* q5. Homiliae Valerlani. 26. Ephrem.
27. Sanctae Pau-
lae vita. 28. Ordo scrutinii.
29.
Regula Basilii.
3o. luvenalis.
3i. Chronica Victoris. 02. Florus contra lohannem
quendam
Cassianum de institutione monachorum. 33. Isidorus
etymo-
logiarum. 3^. Sententiae ad sororem suam.
XVIII. I. Eucherius. 2. Iterum Eucherlus episcopus. 3. Li-
ber differentiarum Isidori.
4- Eugyppius. 5. Belus (Rabanus?
Ecbertus
?) de laude crucis. 6. Salvianus de gubernatione
Dei.
7.
Philaster de haeresibus
,
bls. 8. Tertullianus de cibls iudai-
cis.
9.
Eplstola Barnabae. 10. Epistola lacobi. 11. Algeri de cor-
pore et sanguine Domini
,
cum quibusdam opusculis. 12. Sen-
tcntlae
quaedam. i3. Ennodlus. i^. Hexaemeron BasIIii. i5.
Dialogorum
libri sex. 16. Cypriani Kbri IIII- cum quibusdam
epistolis.
17. lohannes dlaconus super pentateuchum. 18. Luci-
leri
cpiscopi
pro Alhanasio Hbri duo. 19. De regibus apostaticls
iib.
unus.
20. De non couveniendo cum haereticis lib. unus.
210
CODICES MONASTERII
2 1. De non parcenclo in Deutn dellnquentlbiis lib. unus.
11 Quod raoriendum sit pro Dei filio iib. unus,
XIX. I. Epistola Florentii lib. unus. i. Athanasli librl dno.
5. Liber ad Constantium.
4-
Athanasius ad monachos. 5. De
locis versus Prosperi. 6. Versus Fortunaii.
j.
Epistolae Pauli
graece. 8. Epislolae Pauli latine.
g.
Genesis hebraice. lo. Ru-
finus in prophelas. 1 1, Glossariura graecum et latinura. 12. Ro-
bertus de officiis. i5. Homiliae. i4- Valerius Maximus. i5. Ge-
sta Britonum. 16. Historia.
17. Enchiridion. 18. Cautica can-
ticorum.
19.
Hieronymus de nominibus urbium vel locorum.
20. lulianus Pomerius. 21. Rursus homiliae. 22. Consuetudi-
nes sancti Adalardi. 25. Ars musica. 24- Regula sancti Bene-
dicti. 25. Gesta abbatum Corbeiensium. 26. Donati editio.
XX. i. Vita sancti Briclii romani. 2. Ambrosius de loseph.
5 Vita sancti Eligii
,
et IMaximiui.
4-
Translalio sancti Nico-
lai , cum
exposilionibus evaugeliorum. 5. Vita sancti Fulgentii
6. Vita saucti Marcellini episcopi et confessoris.
7.
Passio sau-
cti Apollinaris ,
et Diouysii. 8. Vila sancti Germani parisiensis
episcopi. 9.
Audomarii. 10. Passio sancti Ignatii
,
Polycarpi
,
Marcellini
,
et Petri
,
Christiuae , Cypriani
,
Theodosiae
,
san-
ctae Balthildis
,
Adalardi , Eusebii vercellensis. 11. Passio san-
cti Mauricii et sociorum. 12. Memoria sancti Michaelis. i3.
Passio sancti Georgii ,
Stephani papae
,
Theodotae cum tri-
bus filiis. i4- Inventio sancti Stephani protomartyris. i5. Vila
sanctae Afrae. 16. Vita sancti Gaugerici episcopi.
XXI. i. Passio sancti Isaac et Maximiani , Mammes, Ti-
mothei, et ApoIIinaris, trium fratrum, lusti et Pastoris. 2. Vi-
ta Victoris
,
et Fausti episcopi. 3. Passio Marcellini.
4-
Vita
Lamberti , Theclae
,
Cosmae et Damiani. 5- Vita Pelagiae. 6.
Vita Philippi episcopi.
7.
Inventio capitis sancti lohannis Ba-
ptistae. 8. Benedicli presbyleri passio Romani martyris.
9.
Be-
nedicti vita Maximiani. 10. Passio sanctae Mariae, Rufini
,
et
Valerii. 11. Vita Germani antisiodorensis
,
sancli Gregorii
,
Aegidii, Auscharii.
12.'
Vita Hieronymi , Adalardi
,
et aliorum.
i3. Augustini passio Vincentii ,
Laurentii, Agapiti Sixtl ,
Hip-
polyti, Andreae, Thebaeorum, Albani i4- Vita sancti Martini.
i5. Vita et passio plurimorum. 16. Karlerfi
,
Gaugerici. 17.
Passio Processi et Martiniani. 18. Vila Goaris.
CORBEIENSIS.
21 i
XXII. I.
Pnsslo Procopii ,
Cyrll'i
,
FelicilHlis cuin filiis.
1. Translatlo
sancli Benedicti ct Scholaslicae 3. Vita Arnulfi.
4- Passio
Vicloris ,
Apollinaris
,
Cliristinac
,
lacol)! apostoli
,
Christophorl
,Cucufis, Pantaleonis
,
Nazarii. 5. Vita Lupi epi-
Scopi ,
Abdon et Sennes. 6. Vita Germani episcopi, Karoii tna-
gni, Nicolai, et Mauri, Pelri
,
Pauli
,
lacobi, Philippi.
7.
Vir-
tules
lohannis evangelistae. 8. Bartholomael miracula
,
et pas-
slo apostolorum Andreae, Thomae, lacobl ,
Simonis, ct ludac,
sancti Cuthberti
, el alia passio Sebastls.
9.
Vita Alexis
,
passio
Blasii , vlla Thcbaldi, passio Viti , Modesti, Crescentiac, Cyri-
ci et lulittae. 10. Translatio sancti Gentiani, ct Praccordii. 11.
Vita Karoli, Anscharii
,
Wandegisili. 11. Miracula sancti Dio-
nysii , etpassio eiusdem. i3. Fusciani , Victorlci, Gentlani. i^.
Rursus translatlo sancli Praecordli, i5. Passlo lustini. 16. Vita
beatae Mariae aegyptiacae. 17. Passio sanctarum virginum So-
phiae
,
Fidei , Spei, Caritatis. 18. Vita Hunegundls.
19
Trans-
latio eiusdem , miracula eiusdem. 20. Vita Euphrosynae
, lusti-
nae. ai. Vita Margaretae. 22. Vita Mariae virginis
,
Anastaslae,
Genovefae. 23. Passio Agathae
,
Caeciliae
,
Agnetls, Demetrli.
XXIII. I. Adulfus super leviticum. 2. Liber eonfessorum.
3. Grammatlca Bedae. 4- Balaam
*.
5. Commentum Boelhli
*
iU col.
super isagogas Porphyrii , bis. 6. Musica et geometria eiusdcm
,
ter.
7.
Super Trspi kp^-mfdccq, 8. De consolatione philosophlae.
9.
Notulae super Boethium de Trinitate
,
cum aliis opusculis.
10.
Arithmetica
,
musica
,
de consolatione. 11. Musica
,
geo-
metria, arithraetlca. 12. Grammatlca Eutychll. i3. Prima rhe-
torica Tullil
,
bis. i^. Secunda rhetorica , bis. i5. Tullli
utraque rhetorica, bls. 16 TuIIii de senectute. 17. Macroblus
,
bis. 18. Arlthmetica, topica, liber divlsionum , categorica
,
hy-
pothetici syllogismi.
19
De consolatione
,
bis. 20. Rhetorica
Fortunati. 21. Musica Augustini. 22. Martiani Capellae de nu-
ptiis Mercurli et Philologiae. 23. Ars Prisciani
,
quater. 24. Pri-
sciani
constructlones, ler. aS. Diomedis el Probi graramatica.
26. Annaei Flori de Tito Livio.
XXIV.
I. Liber de temporlbus. 2. Orthographia. 3. Ety-
mologiae.
4- Sraaragdus in partes Donati. 4- Grammatlca Vi-
ctris. 6. Editlo Douatl prlma.
7.
Smaragdi grammatica. 8. De
grammatica.
g. Grammatica Pompeil , cum commentario iu
2>J2
CODICES MO:VAST. COUBEIKKSIS
Donatum. lo. DerivatioTics. n. Ulraque
edltio Donali. n.
Timaeus Plalonis. i3. Philosophia ma^istri
Willelmi ^de Con-
cis. 14.
Terentius , cum Stalii thebaide. i5. Terenlius. 16.
Plinius. 17.
Bucolica cum georgicis. 18. Epistolae
Sidonn.
ig. Remigius super Donatum. 20. Lucanus. 21. Aeneis. 22.
Fulgentius super aeneidem. 23. Glossae super odas
,
bis. 24-
Virgilius. a5.
Lucanus
,
bis. 26. Flavius de re militari.
XXV.
Solinus de situ orbis terrarum. 2. Persius, luve-
nab's
,
Bucolica. 3. Martialis
,
Statius, Aeneis. f\. Ovidius
fastorum. 5. Sallustlus. 6. Servius in Aeneidem.
7.
Idem. 8.
PoHion in aeneidcm. 9.
Vaca in Lucanum. 10. Commentum
in Statium.
11. Cornutus in Persium. 12. Titi Livii decas
tertia. i5. Idem. i^. Epistolae Senecae ad LuciJium. i5. Se-
neca de conlroversiis. 16. lunil Moderati rel rusticae.
17.
Ti-
ti Lucretii de rerum natura. 18. Seneca dc beneficiis. 10.
Lucanus. 20. Macrobius saturnaliura. 21. De naturis avium.
22. Liber Cornelii de bello troiano. 23. Martyrologium
,
bis.
24- Vitae
palrum.
QUOT ET QUORUM CODICES FUERINT
IN BIBLIOTHEGA FULDENSL
I. i.J_/e
cella Paugolfi missales III* 2. Evangelium I.
Lectionarium I. 5- Gencsls I, levitlcus, exodus, numeri , deu-
teronomium ,
regum ,
actus apostolorum, Esaias, Daaihel, Hie-
remlas,
apocalypsis
,
paralipomenon. 4'
Pasloralis. 5. Liber co-
mes. 6. Psalterium. 7.
Horaiilae iu duobus llbris sancti Augu-
stini per totura circulum anni. 8. Antlphonariura.
9.
Re-
gula sancti Benedicti. Istos libros abstulit abbas inde. 10. Pa-
rabola
Salomonis ,
ecclesiastes
,
cantica canlicorum
,
liber sa-
.
plentiae ,
lob, Tobias, ludith, Ester, genesis, exodus
,
lcvi-
ticus ,
nuraerus ,
actus npostoiorum
,
septera epistolae
,
apo-
calypsis. II.
Ilomiliae Faustini. 12. Antiphonarium. i3. De
Ahahusum Alamanniae allati sunt libri Otolti qui occisus est
,
id est missalis qui datus est Sandrato, liber de cura pastorali
,
psalteriura ,
ludith, Tobias, lob , Ester
,
in codice uno
,
et pars
antiphonarii.
IL Ad sanctaai Mariara. i. Libri veteris ac novi testa-
CODICES FULDF!^SES.
213
mentl
,
i*n diiobus
codicibus. q. Ad sanctum lobannem
, item
iidem ipsi libri in duobus codicibus. Safjiiilur
dcscriptio
co-
dicum complurium i>eleris et novi testamenti
, in quibus
psal-
terium graeco-Ialinum
,
et epistolae Pauli
graeco-Ialinae
, et
liber psalmorum secundum bebraicam veritatem abs Ilierony-
rao edilus.
Opuscula sancti Augustini cpiscopi.
III. I. Tractalus sancti Augustini in evangelium sancti
loliannis libri 'XXXIl' in uno codice. 2. Item a XXXII-
usque ad 'LI- in altero volumine. 3. Item a -LI- usque in
finem in tertio volumine.
4-
Eiusdem de civitate Dei libri
XX*, in uno codice X*, in altero V', in tertio
V* 5. Libri
confessionum XIII' 6. De genesi ad litteram libri XII' in uno
vol. 'j. De doctrina cbristiana libri IIII^ in duobus codicibus
seorsum. 8. De sermone Domini in monte liber unus.
g.
De academicis libri tres
; et de ordine libri duo in uno co-
dice. 10. De sancta Trinitate libri quiudecim. xi. Tracta-
tus de psalmo "XXXI^ usque ad XL. u\ uno codice. iq. A
psalmo "XLI^ usque ad centesimum in alio codice. i3. A psal-
mo 'XCI^usque 'C* in tertio codice. i4-ApsaImo CXXXIIII*
usquc -CXLI' in quarto codlce. i5. Eiusdem unde malum libri
tres in duobus voluminibus. i6. Eiusdem de baptismo par-
vulorum libri tres.
IV. I. Pars quaestionum Augustini , et apologeticus Gre-
gorli nazianzeni
,
et epistola Bacbiarii de fidc
,
In uno codi-
ce. 2. In epistolam lobannls homiliae 'X- 3. Eiusdem soli-
loquiorum libri duo.
4-
D^ immorlalitate anVnae lib. unus.
5. Et de quantitate anlmae lib. unus, in uno codice. 6. EIus-
dem de vera rellgione lib. unus.
7.
Eiusdem de disciplina
chrislianorum lib. unus. 8. De decem cbordis lib. unus.
9.
De praedestlnatione sanctorum libri duo. 10. Eiusdem de ago-
ne christiano lib. uniis. 11. Adversus quinque haereses lib.
unus. 12. De praesentia Dei ad Dardanum lib. unus. i3. Ad
Valerium libri duo de nuptiis et concupiscentla. i^- ad Mar-
cclllnum de sacrlficils uovi et veterls testamenli lib. unus.
i5. Ad Consentium de corpore Domini lib. unus. i6. Ad
214
CODICBS
Volusianum de Incarnatione Domini lib. unus.
17. Epislolae
eius ad Hllarium, ad Bonifacium, ad iNrmenlarium et Pault-
nam
,
et ad Marcellinum
,
in uno voJ. 18. Liher quaestionum
sancti Augustini veleris et novi testamenti CXXVII' Post ti"
tidum qitaestionis LXXFIII' lacuna est in codice,
Opuscula sancti Hleronymi.
V- 1. Commentarlorum iu Esaiam prophetam librl XVIII*
5. In prophetas lonam
,
Naum, Sophonlam
,
Aggaenm ,
lohel,
Michaeam ,
Ambacuc, Malachliim
,
Osee , Amos
,
Abdiam. 3.
Excerplum de tractatu eiusdem in Esaiam a llbro VIII' usque
ad -Xr 4-
Einsdem commentarius in Osee lib. tres. 5. Et in
Hierenn*am libri duo. 6. Item eiusdem in Hieremiam libri
sex.
y.
Item excerptum de tractalu eiusdem in prophetas
Vlir id est Osee
,
Amos
,
Michaeam
,
lonam
,
Naum
, So-
phoulam
,
Aggaeum, Malachiam. 8. Eiusdem tractatus in ec-
clesiaslen. 9.
Eiusdem tractatus in Matthaeum libri IIII*
10. Eiusdem in psalmos exposltio historica. 11. Eiusdem in
Danihelera prophetam lib.
!
in duobus codicibus. la. Alter
ad sanclum lohannem
(1).
i3. Commentariorum eius in Eze-
chielem prophetam libri XIIII^
, octo in uno volumine , in
altero sex. i^. Contra loviniauum lib. duo,. i5. Itera ipsi in
altero codice.
VI. I. Liber elusdem de interpretatlonibus nomlnum he-
braicorum
,
et de locis. a. Item de locis in allo codice. 3. Li-
ber quaestionum hebraicarum elusdem.
4*
Eiusdem tractatus
in diversos psalmos. 5. Commentariorum in epistolam Pauli ad
Galatas libri tres
,
in duobus codicibus. 6. Item in epistolara ad
Ephesios libri tres.
7.
Item ad Titum, et ad Phllemonem. 8. Item
allercatio dialogica Altlci cognomento Hieronymi orthodoxi
,
et Criloboli cognomento Pelagii haeretici.
9.
Catalogus Hie-
ronymi de auctorlbus librorum , in duobus volumiuibus. 10.
Liber Gennadii de inlustrlbus viris. 11. Epistolae Hieronymi
numcro -Xllir I. Ad Abigavium. II. ad Nepotianum. III.
ad Heliodorum episcopum epitapbium Nepotiani. IV. ad Mar-
*
Ila cod.
cellam.
V-
Ilem Hieronymus.
*
VI. Item ad Marcellam. VII.
(i) Ncmpe ccclesiam fuUlensem quandam ut supra p.
21 3.
fUtDEDTSES.
21 5
Item ad
Marcellam de eo qui in spiriium sanctum blasphe-
maverit. VIII- Item ad eandem de interprclatlonc hebraicarum
litterarnm.
IX. Itera ad eandem. X. ad Paulam de morte Fa.
bioiae. XI. ad Damasum papam de Cain. XII. ad Pammachium
apologeticum
Hieronymi. XIII. ad roatrera et fili^m in Gal-
lia
commanentes.
XIIII. ad Paullnum presbylerum de insti-
tutione
clericorum vel monachorum, et diversis divinae hi-
storiae expositionibus. ii. Item epistolae Hieronymi in ai-
tero codice LXXVIII* [quas inter quattuor sunt Augustini
ad Praesidium etad Hieronymum.) 12. Titulus epistolae LXV*
est sententiae sacrae Theodoli. i3. Item eiusdem epistolae
XXXVIII' ia altero codice, quas inter duae sunt Augusti-
ni Hieronymo et Optato de origine animae. i4- Item liber
epislolarum quonindam ad Hleronymum , et Hleronymi ad
eosdem. i5. Liber Aethici cosmographi abs Hieronymo trans-
latus. 16. Martyrologium Eusebii et Hieronymi. 18. Liber
excerptorum in prophetas.
19.
Liber de vita Pauli eremitae
et Hilarionis monachi.
Ex codice vat. palat. scripto an. 1600. chart^ uhi extant
catalogi codicum qui saec. 'Xyi' adhuc erqnt in biblio"
thecis monasteriorum in Palatinatu superiore ad Rhc
num
,
nempe i. IVallerbach
,
2. Cass^l
,
3 Weissenoe
, 4-
Reichenhach
,
5. Michelfeld
,
6. Spainshart
, 7.
Waldsas-
sen
,
excerpta perpauca tantummodo heic adscribimus
,
quia plerique codices sequiorum temporum sunt et igno^
biles vel communes
,
ideoque commemeratione non digni.
Ex Bil^liotheca Wallerbachensi.
L i.Vjlihronicon papale 2. Hildemarus de quatuor ge-
nerationibus hominum , cum expositione super canonem
,
et
explicationibus aliquot quaestionum. 5. Rudulfus super le-
vilicum.
4- Haymo super apocalypsin. 5. Rupertus supei*
apocalypsin.
6. Abbatis Tuicensis disceptationes cum Ru-
perto
episcopo.
7. Itinerarium Bonaventurae. 8. Othonis li-
ber de
sacramento altaris.
9.
Honorius super cantica
,
bls.
10. Honorii
sermones. 11 Item speculum ecclesiae. 12. Item
216
CODICES MONASTERIORUM
(lc imaglne mundi. i3. Rcrnhnrcliis casinensis super regulam
sanctl Benedicti. t4 Liber clironlcorum. i5. Vltae multorum
Pontlficum. 16. lustlnianl instltutiones
,
bls. 17. Pomerii ser-
mones de sanctis. 18. Peregrinus de sanctls
,
bls.
19.
Ber-
naliardus de planctu Marlae genitrlcls Del. 20. Tractatus de
susceplione corporls Ghristl. Qi.Henrlci de Hassia tractatus
de indnlgcntlis
,
et de scliismate
, speculum anlmae , et duo-
declm eplstolae elusdem. qq. Orosius super cantica {in co-
cUce ubi est ilem Honoriiis in cnnlica
,
ne forte
mendum
esse putemiis Orosiiis pro Ilonorius. Orosii expositionem
quandam in npocnlypsin vidi in hihliotheca vat.
)
25. Senten
liae Ivonis cariiolGiisis eplscopi de diversis ecclesiae sacra-
mcntis !j4- Boethius de consolatione cum commcntario beati
Thomae. 25. Macrobius, Gellius, et odyssea latine. 26. Homeri
ilias
,
Ilorntius
,
Svetonlus
,
Phaedrus [cod. mendose Fabrl) id
est Aesopus, vitae philosophorum. 27. Cicero de proprletatl-
bus terminorum,
E.x BihU(Mheca Casseliensi.
II. I. Smaragdus de virtutlbus. 2. All>erti magni cpisco-
pl ratlsbonensis opus de mysterio mlssae. Mox de eucari-
sliae sacramenlo. 3. Simpliclani de sanctls
,
pars I. II. et
IIT.
4.
Durandus contra beatum Thomam. 5. Paschasius ad Martl-
num abbatem. G. Ganones palrum.
7.
Liber de fide calholica. 8.
Orlginalia [nenipe exemplaria) sermonum Augustlnl et Ghryso-
sloml. c) Dictionarium sine nomine in pergamena. 10. Petri Da-
mlani tractatus de simonia 11. Ilonorius super cantlca cantlco-
rum. 12. Ilaymo In apocalypsin. i3. Dlversorum regum epi-
slolae 14. Bonaventura de sancta Trinitate. i5. De conci-
lio pisano. 16. Hcribertus super septeiu psalmos paenitentla-
les.
17. Peregrlnus dc sanclls. 18. Hieronymi homillae super
evangella pcr totum annum. 19.
Fasciculus temporum. 20.
Innocentlus quartus super decretales ,
bis. 21- Bonavenlura
supcr decrctalcs. 22. Legcs Bavarorurn.
Ex hihliotheca Weissenoensi.
III. T. Diclionarlum lalinum. 2. Dictionarium hebraicum.
PALATINATUS SUPERIOBIS.
217
5. Rationale
dlvinonim officlorum.
4-
Spcculum ecclcsiae. 5.
Sermones
de
summa Trlnltate et ficle catholica. 6. Exposi-
tioiics
liyninorura. 7.
Hymnaria et lectionaria.
Ex Oibliolheca Reichenbachenbi.
IV. I.
Biblla latlna veterls verslonls
,
ollm in magno pre-
tio
habita. 2. Iter iu Terram sanclam Bernhardi de Braltlen-
bach
,
quod dlcitur opus egrcgium. 3- Caroli epistolae.
4-
Bartholomaei anglici de rerum proprietatibus. 5. Dictiona-
rium iuridicum. 6. Digestum vetus.
7.
Codex lustiniani. 8. Acta
sacrorum conciliorum constanliensis et basilecnsis.
g.
Honorius
(Hieronymus?) super psalterium. 10. Mauricii de Praga tractalus
de communicando sub utraque specie. 11. Vocabularla tria.
12. Tractatus rhetoricus- i3. Carmina diversorum doctorum.
14. Liber de Trinltate et fide cathollca. i5. Liber viroruni
illuslrlum. 16. Leges luslinlani cum apparatu
,
bls. 17.
lorda-
ni sermo de sancto Augustlno (i) iB. De diversis vocabuloruni
slgnificatlonibus. 19. Summa artls notariae. 20. Historia tro-
iana. 21. Canones dlversorum conclllorum. 22. Sermones de
sancto Augustlno. 25. Sermones Augustini de vanitate saecu-
li.
24. Oratlones de sancta Trinitate. 25. Exposilioues ca-
nouum. 26. Flores rhetoricales cum dlversis diclaminibus
9
bis.
27. Epistolae Bruti R.Gmanoruni consulis. 28.
Fabulae
poetarum.
29.
Marlni Tortelll tractatus de converslone Grae-
corum et partium infidelium transmarinarum. 3o. Origo Tro-
ianorum. 3i. Mirabilia Romae.
Ex hiblioiheca MichelfeUlensi.
V. I. Instltutlones lustlniani , bis. 2. Dlgeslum vetus. 5.
Infortiatum.
4- Codex lustinlani 5. Chronica. 6.
Paschasii
enarrationes in lamentationes Hieremiae. 7.
Boelhil de divl-
nitate. 8. Aesopi liber.
g.
Aesopus moralizatus.
(i)
Hic lordanus collegit Au^^ustini scTmones ad ercmitas.
218
CODICES PALATINATUS SUPERIORIS:
Ex bibliotheca Spainshartensi.
Vr. 1. Lombardica hlstorla
,
quae a plerlsque aurea le-
genda sanctoruin appellatur. 2. De anlmabus corpore exutis
traclatus. 5. Diclionarium pauperum.
4-
Haymo super epi-
stolas Pauli. 5. Dlgeslum novum et vetus ac infortiatum. 6.
Volumen iurls.
7.
Consuetudlnes feudorum , cum commen-
tario lacobi de Avarolis patavini. 8. Modus legendi abbre-
vlaluras in ulroque iure.
Ex hibliotheca IValdsassensi.
VII. Ilonorlus in cantica cantlcorum. 2. Haymo io apo-
calypsin et in epistolas Pauli. 3. Decreta lustinlani impera-
toris.
4- Nestor vocahulista. 5. Aeschinis et Demosthenis
orationes cum tragoedlis Sophoclis. 6. Ghroulca rom. Pon-
tlficum.
7.
Opus praeclarura omnium hQmiliarum et postilla-
rum Hleronymi
,
Ambrosii
,
Augustlni, Gregorii , Origenis,
8. Adversus Plcliardorum haereslm clypeus sanctae rom. eccle-
siae et fidei.
9.
Chronlca Othonis. 10. Varro
,
Cato
,
et Palla-
dius. II. Sabellli gesta Romanorum. 12. Fenestella de ma-
glslratibus Komanorum.
NOTITIA CODICUM MONASTERII NONANTULANI
EX CODICE SESSORIANO, OLIM NONANTULAJfO
(
I
)
L iXnimo Domini MCLXVJ' inquisitio facta est de 11-
brjs sancti Silveslri de Nonantula
,
et inventi sunt de libris
sancti Augustini 1. de Trinitale. 2. Et ad Petrum diaco-
iiem
,
qualiter debeat verae fidei regulam tenere ,
in uno
(i) De bibliotheca nonantulana breviter loquitur Hieronymus Tira
boschius in historiacius abbatiae T. I.
p.
XVI- et
p.
184-T87, qui et
codicura nutitiain quandara debbat. MuUos autem ipsemet vidi Romae
in
bibliotheca sessoriana
,
in quam abbatis Ililarionis Brancatii in-
(lustria antc hos anaos commigrarunt.
CODICES NONANTULAM.
!? 1 9
voluminc.
3. De civiute Dei

ia volumine uno. 4- Psalle-
riuni iu sex
voIunu'nIlnis. 5. Hypomnestlcum conlra Pelagla-
nos. 6. Et
tractatus in epistolas Pauli ad Rom. ad Gal. ad
Eplies. ad
Tiniotb. ad Thessal. ad Tit. omnes in uno volu-
inine. 7.
De genesi ad littcram. 8. Et de quantitate' anlmac
adversus
Priscillanistas.
g-
Et de natura animae ad Optatuni
eplscopum. 10. Et de origine anlmac ad Renatum. 11. Iteni
alius ad Petrum presbyterum. 12. Item duo ad Vincenliuin
Victorem. i3. Item abi duo de nupliis et concupiscentia ad
Valerium. i^. Ilem liber Cassiodori de anima
,
omnes isti in
uno volumine. i5. Contra Faustum. 16. Contra Donatlslas.
17.
Loculionum, et quaestlonum
,
in volumine uno. 18. Retracla-
tionum libri duo.
19.
Quinquaginta bomlliae. 20. Et de conso-
latlone mortuorum ad Paubuum
,
bls. 21. Et retractatlo de ser-
mone Dominl in monte. 22. Et ordo eplstolarum sancti Ambro-
sii eplscopi ; omnes iu vol. uno. 20. Dialogus sancli Augustlni
ad Adeodatum eius carnalem fillum
,
in vol. uno. 24
Eugyp-
pii ex dlctis sancti Augustini ,
vol. unum. 26. Lactantii vol.
unum. 26. Augustini de doctrlna christiana.
27.
De vlta chrl-
stiana. 28. De professione iustitiae. 29. De resurrecllone mor-
luorum. 3o. Augustlni de XX* quaesllonibus- 3i. Ad Vale-
rium de corpore Dominl. 32. Epistolae Augustiui quinde-
cira. 35. De mendacio; 34- De gratia et libero arbitrlo ad
Valentlnum. 35. Super epistolam lohannis. 36. De di^clpli-
na christianorum. 37. De flde et operibus. 38. De adnlteri-
nis coniuglls. 39. De bono conlugall. ^o. De sancta vlrglnl-
tatis ad lullanum. ^i. De baptlsmo. ^2.
Eplstolae Daclani (i)
in volumlne uno. 43. Super lohannem.
44-
Alculnl liber de lau-
de psalmorum. 45- Llbri ires sancti Illeronynil in volumine
uno. 46- Sancti Remlgli tractalus.
47-
Cyclus paschalls ex
libro -VI' originum Isidori hisp. /^S. Sancti Hleronymi ex-
planatio in Amos prophetam.
II. Sancti Hieronymi. i. Conlra lovinianum ,
bls. 2. Con-
tra Helvidlum. 3. Contra VlgHanllum. 4-
Super Esaiam
,
Ezechielem , Danihelem
,
super Illereiniam cum lamentatio-
nibus
, super Oseam
,
lohelem, Abdiam ,
iMIchae-am
,
Naum
,
(i) Puto scribcndum Paciani.
220
C O D I C E S
^"
Abbacuc
,
Sophoniam
,
Aggaeum
,
Zacharlain
,
Malachiam.
5. Nomina Hebraeorum. 6. De laudc psalmorum.
7.
Concor-
dia regularum. 8. Super epistolam Pauli ad Galatas.
9.
Epi-
stolae Hieronymi. 10. Prosperi vol. unum. 11. Isidori ety-
mologiarum volumen. 12. Eiusdem de summo bono. i3. Eius-
dem regula canonica. i4- Eiusdem officiorum. i5. Isidori
(
Mer-
catoris
)
decreta pontificum. 16. Sancti Ambrosii de bapti-
smo.
17. Eiusdem super Lucara. 18. Item super beati im-
niaculali in via. 19. Eiusdem super epistolas Pauli ad Rom.
et ad Cor. 20. Eiusdem hexaemeron. 21, Ambrosii Autperti
super apocalypsin. 22. Gregorii moralia. 23. Eiusdem super
Ezechielem. 24. Registrum. 25. Pastoralis. 26. Paterius ex
Gregorlo.
27. Gregorii in Esaiam
,
vol. unum. 28. Grcgorii
dialogus.
29. Bcdae martyrologlum. 3o. Elusdem super psal-
mos. 3i. Super actus apostolorum. 32. Liber de computo.
53. Chronicum.
34. Hisloria Anglorum. 25. Scintillarium. 36.
Amalarii de ordlne eccleslarum.
3^.
Apponii in cantlca can-
ticorum librl XII" Hunc monasterli nonantulani deperditum
codicem recuperavit monaslerio Baptista Prlgnanus anno i^So.
NonnuIIi item ex his sequenlibusque codicibus dicunlur con-
ccssi ab abbate monasterii nonno Michaeli.
III Incipiunt opuscula conscripta divinarum rerum scien-
tlae. I. Eucherli librl tres. 2. Liber sancti Augustini
,
qui
graece enchirldlon appellaiur. 3. Dlsputatio beatl Cerealis
episcopl contra Maximlnum arrlomanitam
,
li^jri duo. 4- Agncl-
li epistola ad Armenium de ratione fidei. 5. Libellus Fausti
confessoris. 6. Fldcs edita a sancto Arabrosio episcopo.
7.
Eiusdem de spirltu sancto. 8. Ilem elusdem teslimonium de
patre et filio et spiritu sancto. 9.
Regula fidei catholicae
facta a nicaena synodo. 10. Hleronymi regula fidel catholi-
cae contra onines haereses. 11. Item explanatio fidei catholi-
cae. 12. Sancti Ambrosii de bono morlis. i3. Notitia regio-
num et civitatum
,
quibus apostolorum et evangelistarum ve-
nerabilla corpora requiescunt. i4- Dlstinctiones beati Ber-
nhardl i5. Elusdem sermo de admlraudis beneficiis. 16. Li-
ber cpislolarum Dlonysii ariopagitae, et planctus beatae Ma-
riae.
17. Sermones domlnlcales , festlvi
,
quadrageslmales
,
de
temporlbus, et de sanctis. 18. Liber suppulalionum sancli
NONANTULANI.
221
Au^^uslltn. 19.
Lil)er consllioruiu. 20. Tabula dcrtnilionum.
2 1. Nouilua
})ibIiaG intcrprclata.
J~-*xtat in bibliotheca vaLicana copiosus catalogus co-
dicutn
celeberrinii
monasterii Casinensis
,
ad Pauluni 11.
P. M. ,
nt stenuna impressum demonstrat
,
ab eius iem-
poris
abbate transmissus
,
simplici quidem r%itione sed la-
men
accurate confectus\ quem si totum heic exscribere-
vius ,
nimia res foret
\
praesertim quia Montfauconius in
Bibi. MSS. T. f.p. 2i5 haud cx nostro quidem exem-
plari , sed ex ipsa apud Casinum codicum inspectione
,
iam-
pridem dedit excerpta. Nosque ipsi in tomo III. Script.
vet. part. 2.
p.
i63. gustum aliquem dedimus. Pauca igi
tur delibare nunc placet
,
quae eruditis gratiora uel utilio-
ra fore
arbitramur. Ceteroqui diplomatica Casini monumen-
ta
,
quae in parte catalogi vat. posteriore scribuntur
,
quaeque Montfauconius indicta praeteriit
,
adamussim oni-
nia lectoribus repraesentabimus. Praevia quidem Casinen-
sis abbatis breifissima epistola ita se habet.
Beatissime Pater. Post pedurn opuscula beatorum ctc. Non
polul incepturn opus tani brevi perilcere
,
quia in eo conti-
nentur multa et varia libi'oruin genera
,
quae citius notare
non poteram et mittere sicut cupiebatn
,
ut infra Beatitudo
vestra poterit cognoscere. Laboravi tainen pro viribus , ut
Sanclitati vestrae satisfacerem.
EX GATALOGO GODICUM GASINENSIUM.
I. i.k!3ancti Hllarii liber mjsteriorum. Incipit : multi-
plex. 1. Eiusdem sancti Hilarii supcr epistolis canouicis. Inc
scptem 5. Sancti Augustini liber de nalura innocentiae. Incip.
innocentia.
4
Eiusdem de misericordia. Inc. admonet nos.
5. Eiusdem de reconciliandis paenitentibus. Incip. inrepara-
bilis esset. 6. Eiusdem de conlemptoribus temporaliutn re-
rum. Inc.
admonet nos.
7.
Eiusdem de paenitentia. Inc ob-
tabile erat. 8. Eiusdem dc fide et symbolo. Inc. quoniam.
9.
Eiusdcm d&. lapsu primorum pareutum
(
omittitur
initium
)
222
C O B I C E S
10. Elusdem de dlllgendo Domino
(
neque Ofnittitur initium
)
11. Elusdem de numero et computo. fnc. de nuraero igitur.
1'iEiusdem fides romanae ecclesiae. Inc. credimus in unum.
i3. Eiusdem quaedam oraliones. i^- Eiusdem de theorlca spe-
culatione. Inc. summa Trinltas. i5. Alius de eodera argumento
non completus. 16. Redae excerpta de dlversls operlbus sancti
Augustlni ,
in eplstolas Pauli.
17.
Alcimi (Alcuini
)
ex libris
Augustlni de Trinilate. Inc. Jn Deo autem. 18. Sancti Am-
brosii versus de Trinitate. Inc. omnia terna vigent. 19.
San-
cti Hieronymi in apocalypsln. Inc. diversos. 20. Eiusdem li-
l)er super losue. Inc- in divinis volumlnibus. 21. Eiusdem de
praestantla con . . . Inc. quidam de praestantia con . . . 22.
Eiusdem ex Origene translatlo canlici canticorura. Inc- bea-
llssimo papae. 23. Elusdem expositio brevis super quatuor
evangeliis. Inc. in prlmis. i^. Eiusdem de fide et alils diver-
sis. Inc. credlmus. 25. Isldori de incarnatione. Inc. ludaei
nefaria. 26. Elusdem de astronomia. Inc. operatio diviaa.
27.
Eiusdera de exitu Salomonis
, et diversis aliis. 28. Ildel-
fonsi in apocalypsin ad Anatolium.
29. Arnobii monomachia
(
dialogus ). Vigilius de laude virginura.
II. I. Evagrii de altercatione Simonls iudaei et Theophi-
li christiani. Inc. gratissima mihi. 2. Elusdera altercalio ec-
clesiae et synagogae. Inc. duarura matronarura. 5. Fortuna-
ti super credo. Inc. summa totius.
4*
Prudentii tricassini
flores psalmorura. 5. Bruni liber de laudibus ecclesiae. 6. Au
xUii presbyteri quaestiones. Inc. oraais divina scrlptura.
7.
Gennadli liber. Inc. credimus unum Deum. 8. Praefationes
et quaestiones de psalmis. Inc. psallere qui docuit.
9.
Ex-
posilio fidei catholicae.
9.
Ars computi. Inc. quoniara sicut
ait beatus Augustiuus. 10. De diversis ,
et de tempore An-
tichristi. 11. Adelini
(
Adelmi ) liber in versibus de laudibus
sanctorujn. Inc. omuipolens genltor. 12. Vita duodecim fra-
tium in verslbus. lue. unde nlmis. i3. Item versus Aricliis
princlpis. i4- Psalteriura in vcrsibus, i5. Expositiones octo
in diversls codicibus cantici canticorura. 16. Expositlones va-
riae in vetus novumque teitamentum.
17. Liber qui dici-
tur glossa novi et veteris lestamenti. 18. Liber evangeliorum
cum tabulis argenteis. 19. Liber de vera amicitia et carltate.
CAStNEWSES.
223
Inc quoniam
dlminutae sunt. 20. Maximi monachi liber dc
obscuris rebus
sacrae
scripturae. 21. Traclatus varii de vitiis
et virtutibus.
22. Sanctae Brigidae vita in versibus. a3. Cbro-
nica migna
per quatuor libros.
24-
Cbronica Saxonum. Inc.
flore
virginab'. 25. Chronica regis Gulielmi. Inc. solet. 26.
Cbronica
qualiter recuperata sit Hierusalem. Incip. tempore
quo
Alexander. 26. Chronica smnmorum Pontificura. Incip.
fuit
temporibus. 27.
Ab*a chronica summorum Pontificum.
Inc. dominus lesus Christus. 18. Chronica quaedam nova
parva. Inc. quoniam ut obm. 29.
Chronica varia. 3o. Lcgum
Longobardorum liber in diversis codicibus. Ine. siquis homi-
num. 3i. Snmma legum Longob. Inc. compotes huius. 32.
Federici impcr. constitutiones. Incip. post mund. 33. Liber
contra haereticos. Incip. quotiens. 34.
Oddonis abbatis liber
sermonum. Inc. sibilabit Dominus. 35. Sermonura codices plu-
rimi.
III. I. Petri ostiensls b'ber qul inclpit: hodie sacrum. 2.
Eiusdem dlsputatio super diversis. Inc. domno Desiderio. 3.
Eiusdem bber directus monasterio casinensi. Inc domno De-
siderlo ; cum multis aliis.
4-
Pauli diaconi expositio rcgulae
sancti Benedlcti. Inc. obsculta velus. 5. Rlchardl abbatis ca-
sinensls expositio in eandem regulam. Incip. reverendis in
Christo. 6. Smaragdi abbatis expositio in eandem. Inc quis-
quls. 7.
Bernhardi abbatis caslnensis exposilio in eandem.
Inc igltur. 8. Eiusdem speculum monachorum. Inc prae-
cordiallsslmis.
g.
Pelri dlaconi cxpositlo in eandem regulam
,
et texlus ipslus. lo. Eiusdem Petri diaconi de quaestionibus
veteris testamenti. 11. Eiusdem altercatio in conspectu ira-
peratoris. Incip. igitur. 12. Elusdem Petri de locis sanctis.
Inc domlno suo. i3. Eiusdem liber de dignitate romani im-
perii. Incip. haec digni. i4- Eiusdem sermones diversi. i5.
Eiusdem de inventione corporis sancti Benedicti. 16. Eius-
dem liber de ortu et obitu virorum sanctorura coenobii ca-
sinensis. Inc Bentdictus slgnifer
;
cum nmllis aliis. 18. Do-
mini Guarferii monachi casinensis homiliae. Inc verba san-
ctorum. 17. Alberici monacbi casinensis vislo. Inc humanae.
19.
CoIIatio abbatis. Inc. in illo coetu. 20. Rodulfi exposi-
tioaes super leviticum. 2i. Llber de Palarenis contra Mat-
224
CODICES CASINENSES
Matthaeum Ugentem. 12. Llber de primatu romanne eccle-
siae. 23. De medicina codices mulli. 2^.
Gualterii liber de
gradibas ecclesiasticis. Inc. hoc opus. qS. Guliehni de iis-
dem. Inc Hierusalem. 26. Rofridi monachi casinensis liber.
Inc. sanclissimo. 27. Vigilius de laude virginum.
IV. I. Liber Cresconii in verslbus. Inc. viotoris. 2. Rufini
expositio in epistolas Pauli. Inc. volentem. 5. Claudli episco-
pi iu easdem. Inc. nmantissimis.
4-
Exberti iu casdem. Inc. si-
cut prophetae. 5. Expositiones aliae multae in easdem. 6. Re-
nn*gii in easdem
,
quae dicuntur in ecclesia.
7.
Remigii super
psalterium in littera longobardica. 8. Zachariae super qualuor
evangeha in littera latina.
9.
Petri Daruiani sive ostiensis di-
ctionarium. Inc. dilectissimis. 10. Bengarii
(
Berengarii
)
dia-
coui expositio in canlica canlicorum. Inc. epithalamium. 11.
lohannis Cardinalis apparatus super sextum. 12. Eiusdem ap-
paratus super Clement. i3. Rofridi beneventani super iura
canonica. i4- Rothardi generalia. i5. Liber de astrologia. Inc.
ordo mensium. 16. Alius de eadem. Inc. Aratus
17.
Liber de
nmsica. Inc. sicul vocis. 18. Alius de eadem. Inc. commansio.
19. Tertius de eadem. Inc erant antiquitus. 20. Item liber de
omnibus artibus quae iu mundo fiunt. Inc dispositio. 21. Au-
xilii liber vocabulorum. Inc alpha et o mega. 22. Brulonis
(
alibi Butoni
)
item de vocabulis. Inc difficiles studio. 23.
Hildrici monachi casinensis liber grannuaticalis. Inc primum
utique. 24- Philemonis
(
Palaemonis ) de proprietate sermo-
nis. Inc adipiscitur. 25. Liber quidam epistolarum. Inc du-
rissima Cassiodori monachi. Et sunt morales. 26. Martialis
(puto Gargilii Martialis
)
geometria. Inc formatoris. Gum
versibus quibusdam in principio. Inc. ab love.
221
REGISTRUM MONASTERII
CASINENSIS.
i M
.onemus bibliolhecarios
,
qui pro tempore
fuerint
,
ut
pervigiieai
curam de his registris habeant
, maxime in mi-
gratione
seu obitu et successione praelatorum
,
quia
tunc of-
ficiales et
praesertim notarii solent |mutari. i. In primis
re-
gistrura
Petri diaconi et bibliothecarii casinensis monasterii
in h*ttera longobardica continens primo privilegia sunnnorum
Pontificum ,
ac deinde Imperatorum romanorum
, Pierum
, Du-
cura ,
Comitum
,
aHorumque nobilium, et fldeh'um donaliones,
quod incipit reverendissimo patri Senioretto . Et finah^s
charta incipit sic anno Domini et habet chartas .GCXLIX-
2. Item registrum Bernhardi abbatis
, et hoc registrura
est
valde necessarium
,
quia est reformatum et restauratum
, om-
niuni bonorum montis Casinensis
, et vaxallorum
;
et fuit
per-
ditum
,
sed tempore domini Petri de Tartaris esl inventum
,
et tractat quomodo vaxalli et ahi subditi monasterii tam sae-
culares quam spirituales personae se subducebant et subtra-
hebaat a dominio raonasterii Casinensis
, et a certis debitis
servitiis
,
et impensis
,
exquisitis et inauditis
fraudulentiis
;
quae quldera vir rererendissimus et sagacissimus sua indu-
stria reforraavit ac restauravlt
,
et eosdem et omnes alios sub
ditione monasterii
,
sicut iustitia requlrebat
, subdidlt et su-
begit usque in hodiernum diem
,
sicut patet legentibus
hoc
idem registrum. Et incipit ipsura regislrum
terras perso-
nas w.
Et finalis charta incipit imperator Federicus . Et
habet chartas CCX- 3. Item aliud registrum pariter eiusdem
doraini Bernhardi
,
de conditlonibus et inquisitionibus
gene-
raliler factis per ^ipsum. Incipit condltiones civitatis san-
ti Gerraani. Et fmalis charta inciplt
abbatia . Et ha-
bet chartas -LXXXIII-
4- Ilem registrum domini Thomae.
Incipit anno Domlni mlllesimo . Est auteni prima charta
rupta
et lacerata. Et finalis charta inclpit
eodem die . Et
habet
chartas
-CC- 5. Item registrum breve Domini Thomae
abbatis
Casinensis
,
seu statuta et inquisitlones generales per
totam
abbatiam
Casinensem uliles valde. Includunlur in eo
registro
conditlones
et scrvitia castrorum abbatiae Caslnen-
Sis
,
et
inquisitloues
generales factae per abbatem Bernhar-
P
222
TABULAP-rUM
dum felicls recordatiotiis. Et iiicipiunt > staluta facla ^. Et
finalis charta incipit in feslo beati Benedicti . Et habet
chartas XLII" 6. Registruiu Ramundi episcopi Casinensis.
Fuit concreraatum in sancto Gerraano per qaendara.
7.
Re-
gistrum. domiui Agneli de Posta episcopi Casinensis
, cum
registro domini Andrcae abbatis Casinensis in uno voluraine.
Et incipit ipsum registrura in nomine Domini . Et finalis
charta incipit registrum . Er habet chartas -CVIir 8. Re-
gistrum privilegiorum antiquum valde de sancto Agnelo de
Formis ,
et plures chartae in principio ipsius registri sunt
consumplae,
et incipit Gregorius episcopus .
Et finah's
charta
incipit poenas . Et habet chartas "CLIX*
9. Regi-
strum
Bernhardi suprascripti novum. Incipit conditlones
quod
scriptum fult per fratrem Hieronyinum de Corneto vi-
carium et vices tenentem monachura Casinensera anno Dorai-
ni -(MjCXL- Et finalis charta incipit praepositura S. Pe-
tri
)). Et habet chartas 'CXXX* 10. Registrum simile novum.
Inciplt
conditiones )> quod scripslt frater lohannes de Mo-
ravia
, in quo etiani continentur et multa alia , videllcet con-
stilutiones
et statuta Casinensis coenobii , uec non capitula
visitatiouis
clericorum et religiosorum. Item docuraenta dan-
da clericis.
Ilera prlvllegia Lotharii
,
e; Innocentii papae , et
aliorum. Itera numerus cmniuru praeposlturarum et ecclesia-
rura subiectarum
monasterio Casinensi. Et finalis charta in-
ciplt
sacramentum
. Et habet chartas 'CLXXir 11. Re-
gistrum decanatus Thoraasli decani Casinensis. Inciplt in
nomine
Domlni nostri )>. Et finalis charta inciplt ego nota-
rius
Bartholomaeus
)). Et habet chartas -CXXII' Sed per do-
minura Urbanura quiutura praediclura officlum est totallter
cassatum et inritum factum ,
sicut patet in privileglo elus-
dem.
Praedicta autem registra scripta sunt in chartls Cortis
in
testimonium
perpeluitatis. 12. Registrum domini Agneli
episcopi
Casinensis' scrip.tuia In charta bombyciua. Incipit
slatutiuu faclum In sancto Germano )>. Et habet chartas
XLIIIl- Prima charta et VII' ultinae non sunt scrlptae.
10. Reglstrum
doniini Petri abbatis in charta bombyclna. lu-
cipit
tabula praesenlis reglstri . Et peuultima charta inci-
pit abbatis Nicolai
)>. Et laabet chartas 'Lir i4-
Registrum
CASINENSE.
223
eiusdem.
Inclpit i Dei nomine amen . Habet chartas XLIII-
i5. Registrum
eiusdem. Incipit fraler Pelrus .
Et uitima
cliarta
incipit quolibet . 16. Regislruiu eiusdem.
Incipit
tabula
membrorum . Finalis cliarta incipit in civitate So-
rana
. Et
habet chartas -LXXXXIII-
Prlvilegiorum confirmationes per Pontifices roniaHos
ttionasterio Casineusi concessorum.
II. I. Gonfirniatio dc omnibus iuribus
, bonis
,
ct pracro-
gativis monasterio Casinensi concessis per papam Zachariam.
2. Confirmalio de omnibus iuribus et inmunitatibus eidem
monasterio per papam Paschalem -ir 3. Confirmalioncs simi-
les per papam CaUistum -II-
4-
Per P. Paschasium Jl' 5. Per
P. Victorem. 6. Per Alexandrum -II- 'j. Per Gregorium. 8. Per
Innocentium -II-
9.
Per Innocentium III- 10. Per Clemen-
tein 1111. II. Alia amplior per eundem Clementem IIII*
12.
Per Urbanum IP i3. Per Urbanum
-V'
i4-
Ahae quinque per
eundcm Urbanum
-V"
i5. Per Alexandrum. 16. Per Cle-
raentem III'
17.
Per Bonifacium VIIII^ 18. Per Honorium
Ilir
19.
Alia per eundem. 20. Per Anastasium IIII' 21. Per
Honorium 22. Per Caelestlnum III- 23. Per Calhstum ir
24. Per Honorium III- 25. Per Alexandrum III- 26. Per Bo-
nifacium VIII'
27.
Per Luciuni III- 28. Per Innocentiuni
-V'
29. Per Bonifacium VIII* 3o. Per Martinum.
Confirmationes Imperatorum
,
Regum et Principum.
Item allae summorum Pontificura.
III. 1. Confirmatio generalis per Henricum imperatorem IT
2. Generalis per Othonem. 3. Generalis item per Othouem.
4-
Generalis et amplior per Lotharium. 5. Generalls per Con-
radum.
6. Generalis per Othonem.
7.
Generalis per Lotha-
rium.
8. Generalis per Othoneni IL
9. De iure fisci per Hen-
ricum.
10. Confirmatio per Pandulfum et Landulfum princi-
pes capuanos.
11. Per papam Bonifacium VIII- 12. Per eun-
dem. i3.
Per Paschalem. i^. Per Honorium III- i5. Per
cardinalem
Bcnedictum legatum. 16. Per Honorium III-
17,
Per eundem.
i8. Per Gregorium VIHI^ 19. Per Paschalem
ir
20. Per
Glementera IIII^ 21. Per eundem. 22. Per Pa-
224
TABULARIUM
schalem
11'
23. Per Bonifacium VITII. 24. Per eundem, q5'
Per eundem. 26. Per Urbanum II-
27. Per Bonifacium VIIII*
3i. Per Gregorium. 52. Per Urbanum. 33. Per Urbanum -V'
34- Per Anaslasium IIII- 35. Per Urbanum II* 36. Per Ana-
stasium Ilir
3y.
Per Innocentium 'Iir 08. Per Alexan-
drum 'II'
39. Per papam Leonem monachum casinensem.
Per Leonera VHII* 4^' ^^^ eundcm.
42. Per Pascbalem
'11*
Per Urbanum
-11*
44^
^^^ Gregorium VIIII'
^5. Per Ale-
xandrum -Iir 4^. Per Callistum 'II^
47
De iuribus et fiui-
bus per Pandulfum et Landulfum principes capuanos.
4^
Confirmatio per sententiam de libertate monasterii per iudi-
ces imperatoris Federici latam.
49-
Confirmatio alia per Pan-
dulfum et Landulfuin principes Longobardorura. 5o. Ab'a per
praefatos Pandulfum et Landulfum. 5i. Confirmatio de liber-
tate et immunitate vaxallorum monasterii per Landulfum. 52.
De omuibus finibus et iuribus abbatiae per Pandulfum prin-
cipem. 53. Alia per Pandulfum principem de singub*s confi-
nibus.
54- De platea capuana per Landulfum principem. 55i
Confirraatio generabs concessionis per Pandulfum et Lan
dulfum principes capuanos. 56. Corifirmatio generalis per Hu-
gonem et Lotbarium reges. Sj- Confirmatio generalis per
praefatos Pandulfum et Landulfura principcs. 58. De casa-
li Saletano cum caslello Falla apud Cetrariura. 5g. De iuri-
bus et confinlbus per Alnulfum principem. 60. Confirmatio
generab's de omnibus bonis et iuribus per Pandulfum prin-
cipem. 61. Coufirmatio alia de monasterio sancti Agneli in
Formis per Ricbardum princlpem. 62. Confirraatio per Pan-
dulfum princlpem de castro sancli Agneli in Thoditis. 63.
Confirmatlo speclalis de omnibus per Olhonem irap.
64- Con"
firmatio generalis de omnibus donationibus factis monasterio
per Pandulfum principem, 65. Confirmatio de publico per-
tinens ad monasterium per Ilugonem et Lotbarium reges. 66.
Specialis de Pedemonte
,
Plurnarola
,
Aquino et Teramo per
lordancm princlpem. 67.
Spccialis de caslro sancti Ambro-
sii ct sancti Andreae per Pandulfum principem. 6S. Genera-
lis omnium iurium per Pandulfum et Landulfum principes.
69. De sancla Maria de Cingulis
, et ceteris iuribus per Pan-
dulfura princlpera. 70. Coufirraatio excoramunicationis contra
V
CASINENSE.
225
Sangermanenses
rebelles. 71.
Confirmatio de castro Collis cum
perllnentiis
suis et iuribus per Othonem imp.
72. Speclalis
ner Pandulfum et Landulfum principes.
73. De ecclesia san-
cti Georgii de Vari , et sanctae Mariae in Sardinia
per ar-
chiepiscopum
legatum.
74
T>e confinibus monasterii per Lan-
dulfum et Antenulfum principes capuanos.
75.
XI. i. Statu-
lm Henrici imperatoris super exemptione monasteril et rerum
ac
personarum suarum.
^6.
Statutum Fcderici imperatoris quod
ubi non est subscrlptio et consensus monachorum
, conlractus
non valet.
77.
Stalutum Othonls imp. qui sub sua protectio-
ne suscepit monasterium et inlaesum praeservavit.
78. Man-
datum Federici imp. ad omnes prlncipes et barones ut praeser-
vent monasterium in omnlbus.
29. Constitutiones papae Cle-
raenlis contlnentes praerogativas ecclesiarum et clericorum rao-
nasterii. 80. Conslitutlones Honorii papae III" ad abbatem et
conventum Casinensem multa continentes. 81. Transumptum
de rebus concessis in Apulia
,
Calabria
,
et Terra laboris
per ducem GuIIelmum. 82. Transumplum speciale de rebus
abbatis per ducem Rogerium. 83. Mandatum papale et com-
missio Bonlfacii VIIII- de rebus raonasterii alienatis slne sub-
scriplione monachorum.
Oblationes.
IV. Oblatlo ecclesiae sancli Agneli in valle regia , et con-
firmatio omnium bonorum intra et extra regnum per Otho-
nem imp. 2. Oblatio de sancta 3Iaria in CinguIIs
, et con-
firmatio per Rainulfum comitem. 5- De sancta Marla in valle
regia cum montibus et aquarum decursibus per Pandulfum
principem.
4- De castello quod dlcunt Balanlum cum perti-
uentlls suis
,
et de monasterio sanctae crucis per Rodulfum
comitem. 5. De ecclesia sancti Agneli in valle regia per Otho-
nem imp. 6. De ecclesia sancti Eustasii cum pertinentiis suis
in
comitatu Molisii per Rogerium regem.
7.
De multis eccle-
siis et bonis per Federicum imp. 8. De suprascriptis ecclesiis
per Gonarium regem Turidanorum
j
videllcet sancli Petri
Egulslbi
, ecclesiae Marlae de Tergo , sancti Nicolai de So-
lio
,
sancti Petri de Murchi
,
sancti Michaells de Furiceso
in insula Sardiniae.
9.
De sancta Maria de Cingulis per Ro-
226
TABULARIUM
bertum comitem. \o. De saiicto Nlcolao de Eburgio per Bara-
sonem regem et duceni Alboreae. ii. Dp ecclesia sanctae Ma-
riae de Bubalo et sancto Helia de monte per Barasonem re-
gem Turidanoruni. 12. De sancto Michacle de Turricello
,
et sancto Michaele de Furiceso in insula Sardiniae per Con-
stantinum regem. i5. De sancta Inluminata triventinae dioe-
cesis per Piol^erlum dominum castelli. i4- De sancto NIco-
lao de Nugul)ili
,
sancto Helia de Silim in insula Sardiniae
per Dompnicellum de sancto Petro in Murethis. i5. De san-
clo Nicolao de Solio cum certis bonis et iuribus in Sardinia
per Fortunatum. 16. De sancta Maria de Tergo in Sardinia
per Gunarium. 17. Oblatio commissa per papam Paschalem
ordinario de sancta Agatha dloecesis aversauae.
19. De sancto
luliano in Frisilono
(
Frusiuone
)
per episcopum Leonem.
19.
De ecclesia quae dicilur Passari cum pertinentiis suis per
Rogerium ducem. 10. De ecclesia sancti Nazarii in territorio
Terani per Pandulfum principem. 21. De exemptione sanctae
Mariae in Cingulis per Pandulfum principem. 22. De eccle-
sia sancti Viti in Monle sanctae Agathae apud Feruzanum
cum niolendinis et aquis per lohannem monachum. 5>5. De
monasterio sancti Nicolai de Inpico
, et sanctae Mariae de
Giptiis
, et sancti Lucii in Pedemonte per lohannem comi-
tem. 24- De ecclesia sancti Salvatoris
,
sancti Rufi et Nicolai
Capuae per Landulfum et Adenulfum principes. o5. De mon-
te sancti Eustasii
, et de nrcu in comitatu Baluensi per Lan-
dulfum et Adenulfum principes. 26. De sancto Magno dicto
Ferneto dioecesis fundanae
, et de quarta parte anguillarum
de lacu sanctae Anastasiae per Richardum principem.
qj. De
sancto Agnelo in Formis cum hominibus et terris et perti-
nenliis suis per Richardum et lordanum principes. 28. De
sancta Sophia in Benevento per Pandulfum principem ca-
puanum
29.
De exemptione sanctae Mariae in Cingulis per
Pandulfum et LanduJfum piiucipes. 5o. De sanclo Benedicto
Hilarloo de casa Genliana de iicentia piscandi in lacu et ce-
teris exemptionibus. 5i. De sancto Benedicto Hilarino
,
et de
omnlbus iuribus in rebus alias concessis per Pandulfum prin-
cipem. 52. De sancta Cruce de Pessulis prope Iserniam per
Rodulfum comitem. 55. De monte sancti Archangeli de xeno-
CASriVENSE.
227
dochio
posito
in monte Gargano ])er ITenricum comitem.
54. De sancta
Ularia in Cingulis per Ranulfum conn'tem. 35.
De Sancta
Maria de Rostula in Sardinia per coraitem de Azo-
nibus.
36. De sancto Nicolao et sancto Archangelo pcr co-
milem
Henricum. Z']. De sancta Cruce de Peschis cum ca-
sah
dioecesis
iserniensis per Rodulfum comitem. 38. De san-
cto
Magno
dioecesis fundanae per Marinum et Tohannem du-
ces et
comiles. Sg. De monte sancti Nicandri
,
de ecclesia
sancti
Nicolai , de ecclesia sancti Thomae de civitate troia-
na per Robertum ducem. /\o. De ecclesia sancti lohannis de
Pantanis , de ecclesia sancti Laurentii de Plalta montis Ca-
strapalombi , de ecclesia sanctae Mariae de Colle cum medie-
tate sancti Blasii dc Farneto cum molendinis et ahfs rebus
jn territorio Pontiscurvi per Bauhicellum normandum. t^i.
De castro Pastena et ecclesia sancti Agneh in Merulano
,
et
ecclesia sancti Blasii in Pilha.
Aliae oblationes Imperatorum , Regum
,
et Principum
de particularibus.
V. I. Oblatio facta per Othonera imperatorem ad contem-
plationem papae lohannis monasterio Casinensi , de Caieta
,
de civitate Fundana , de Suessa
,
de Theano
,
de Arpino
,
de castro Arcio
,
de Picinesco
, de Atina
,
de Vico albo
,
de
septem Fraclis
,
de caslro Furuli Selani , Galene, Sora
,
Aquino
cum servis et ancillis et cum empatiis (emptitiis ?) 2. De sancto
Ilrbano et castro eiusdem
,
et Vico albo cum omnibus perti-
nentiis suis per Henricum imperatoi em. 3. De rocca Bandre
per Henricum imp. ll-
4-
De castro Blalveti Atinensis , et
rocca Albeni cum omnibus pertinentiis suis per Henricum
imp. VI. 5. De rocca Bandre cum suis iuribus per Henri-
cum imp. 6. De Pontecurvo cum pertinentiis suis per Ro-
bertum comitem. n. De Castellione in Apulia
, et de remis-
sione census elc. 8. De Vico albo et de oppido ipsius per
Pandulfum et Landulfum principes.
9.
De sancto Urbano et
de oppido ipsius cum suis pertinentiis per Pandulfum et
Landulfum
principes 10. De Ponteciirvo per Richardum prin-
cipem capuanum. 11. De platea quae est in Capua , et flu-
vio \ullurno
,
et de castro Saraceiiesco per Pandulfum et
228
TABULARIUM
Landulfuin Longobardorum principes. 12. De quarta parte
comitatus, tracta quarta parte castri Fractarum per Marinum
comltem una cum uxore sua. i3. De castro Fractarum cura
Craplata per Richardum et Tordanem princlpes. i^. De ca-
stro Subgii per lordanum prlnclpem capuanura. i5. De ca-
siro Pilha pcr eundem principem. 16. De castro Terami per
Richardum ct lordanum principes capuanos. 17. De castro
Bandrae , ct castello Vico albo
,
de sancto Urbano
,
de deci-
ma parle Allni
,
de Teramo , de Pedemonte et Mortula
,
de
Cucurulio , de Turre ad mare
,
de castro Fractarum , de san-
clo Asrnelo in Formis
,
de Scai^ito
,
cum confirmatione om-
nium nnium a])baliae per lordanum principem capuanura.
18. De caslro Colb's
,
et sancto Agnelo in Spano cum perti-
nentiis suis per Landulfum Longobardorum principem. 19. De
rocca Bandre
,
ct de castello sancti Urbani et de rocca ipsius,
de Vico albo , de decima parte Atini
,
de Alveto Carnelli
,
et
de confinibus monasterii per Richardura et lordanem prin-
cipes. 20. I)e castro Cctrarii
,
de Castellione in Apulia
,
et
de multis ecdesiis in lerrltorio Troiae
,
et de sancla Maria de
Tropea cum lunacio et piscaria castri Celrarii per Gulielraura
ducera. 21. De castro Vitticoso cum ecclesia sancli Petri sita
in Sexto
,
el ecclesia sancli Benedlcti in Sexto
,
et ecclesia
sancli Benedicti in monte per Libonem comitein. 22. De mo-
nasterio sancti Salvatoris in moute qui dicitur Cucurutlura
cum oranibus iuribus et pertinenliis suls per lordanura prin-
cipem. 23. De castro Serrae dloecesis Lavernensls. 24.
De
castro Subgli cum certls possessionibus circa Suessam per
Hugonem. 25. De quarta parte Traietti et
Fractarura ,
et de
medletate castri Spinei per comltem Marlnum cum uxore sua.
26. De alla quarta parte Traietli et Fractarum
,
et de medie-
tate Spinei
,
et quarta parte monasterii sancti Marcl et sancti
Martini in terrltorio Fractarum per coraitem Marinum et uxo-
rem suam. 27. De monasterio sancti Salvatorls in monte
,
et
de aquis, lerrls, et molendinis, et confinibus suis per Pandul-
fum et Landulfura principes capuanos. 28. De oranibus re-
bus quae sunt in Slcilia tara possessionibus quam servitiis
per Tertulhim patricium patrem beati Placidi . . .
impera-
lorera. 29. De mullls rel)us existentibus infra et extra re-
CASINENSE*
229
cnum per
Gregorlutn
prolospatbarium imperatorls. 3o. De quo-
dam prato
dicto
Gerbariam
,
et de multis aliis possessioni-
bus cum
servis
et
anciilis ia territoi'Io civitatis Marsijie per
Lotbarium
imperatorem.
3i. De quibusdam terris et de pla-
tea clvitatis
capuanae per Landulfum principem. 32. De omnl-
bus
bonis
infra
regnum oblatis per Rogerium regem. 33. De
curte
cum
servis et ancillis et bonls in territorlo Canusiae
per
quendam
nomine lohannem Bertum. 34- De pedagiis et
gabellis pro animalibus transeuntibus per lordanum comitem.
35. Dc toto lacu Aquini per Adenulfum et ceteros comites
Aquini.
36. De quadam starsia spatii GVI' raodiorum in
territorio
suessano per Gubelmum regem. 3^. De quadam
plalea iuxta sanctum Benedictura in Capua per lordanum
prlncipem. 38. De quadam aqua dlcta Anglena
,
et de alla
dicta Barca per Landulfum princlpem. 39. De Turre quae
dicitur ad mare constructa iuxta fauces Garigliani per Pan-
dulfum.
io.
De domibus et terris in civitale Suessana per
Rlchardum prlnclpera.
Donatlones.
VL I. Donatlo facta de Preta niolara in loco ubi dlcl-
tur Pantanum dioecesls beneventanae. q. De fluvio Lauri qui
in clvltate Lislna, ut possint in eo flumine facere molendina
et plscari
,
per Pandulfum et Landulfum prlncipes. 5. De pi-
scaria in lacu Patrla per Pandulfum prlncipera. 4-
De pisca-
tione in dicto lacu per Pandulfura et Landulfura. 5. De ter-
tla parte lacus Aquinl per lordanera princlpem. 6. De cerlis
terris in territorio Theani per Pandulfum princlpem.
7.
De
raassaria Flattlna
, et de Turre quae dicltur ad mare cum pi-
scalionibus suis per lordanera prlncipem. 8. De piscatlone in
lacu Patrla
,
et remlssione censuura in terris abbatiae per
Pandulfum et Landulfum principes. 9.
De molendino quod
dicilur Peccla per lordanem et Richardum prlncipes. 10. De
mullis bonis stabilibus per Robcrtum prlncipem capuanum.
II. De terris existenlibus in territorlo Troiae per Rogerium
ducem. 11. De lerris quae sunt in Salitano per dominam Ro-
cham
, confirmatum per Rogerium. i3. De certls bonis quae
sunt In valle Granala exlra territorium Gastellionis de Apu-
230
TABULARIUM
lia per Rogerium ducem. i4- In territorio sancti Martini de
quibusdam terris per Robertum comitem. i5. De monte Azo
et aliis nominatis locis per Bernhardum comitem. i6. De re-
bus quae sunt in vico Salitano cum confinibus sui^ per do-
minam Rocham et Rogerium.
[17.
De territorio sancti Pauli
de foresta pro aediflcando monasterio per Guidonem comitem.
18. De terris in territorio Salitano cum servis ancilbs et
pertinenliis per dominam Rocham. ig. De molendino prope
portam Mignanl per Hugonem dominum dicti castri. 20. Do-
natio fjicta Simoni Caraciae de donis multis inde devolutis
ad monasterium.
Conservatoria romanorum Pontificum.
VII. 1. Conservatorium papae lohannis ad archiepisco-
pum neapolitanum , episcopum casertanum , et queralibet ip-
sorum. 1. Conservatorium amplum papae lohannis contra
omnes occupantes et alienantes bona monasteni. 3. Clemen-
tis 'V' ad episcopum caluceusem quatenus occupantes bona
monasterii moneat et monltos excommunicet et. 4-
Clementls
(V) ad archiepiscopum sancti Bartholomaei in Pontecurvo
,
quatenus detentores omnes bonorum monasteri moneat , et
monitos excommunicare curet. 5. Urbani 'V' ad neapolita-
num
,
beneventanum
,
et troianum archiepiscopos , et quem-
libet ipsorum. 6. Urbani
'V'
ad aquinatem
,
verulanum
,
et
soranum episcopos ad conservandum iura monasterii contra
quosque.
7.
Urbani 'V* ad neapolitanum et beneventanum
archiepiscopos super revocatione omnium alienationum et lo-
cationum factarum in praeiudicium monasterii. 8. Gregorii
Xr ad episcopum suessanum super revocatione consimili.
g. Gregorii (XI) ad neapolitanum , et capuanum
,
et aversa-
num episcopos. 10. Gregorii -Xr ad neapolitanum et bene-
ventanum archiepiscopos et venafranum episcopum. 11. In-
nocentii 'ir ad arcbiepiscopos in Sardinia manentes. la. Bo-
nifacii VIII* ad episcopum triventanum quo causara mona-
sterii cognoscat et defendat, quae mota est supra sancta Ma-
ria de Cingulis. i3. Urbani 'V* ad episcopum fundanum pro
recuperatlone bonorum monasterii. i^- Innocentii *VI' ad ar-
chiepiscopum neapolitanum, et abbatem miQlurnensem
,
et ab-
CASINENSE.
231
batem sancli
Laurentll de Aversa pro recuperandis rebus ino-
nasterii. i5.
Innoceutii Vnil- ad caietanum episcopum quod
omnia bona
distracta et alienata debeat restitui facre mona-
sterio
Casinensi ,
non obstantibus quibuscumquc. 16. Boni-
facii
VIIII'
ad archiepiscopmm pisanum
, et arbonensem
,
et
turritanum ,
ut procurent recuperationem bonorum mo-
nasteril
distractorum. 17.
Gregorii Xl' ad archiepiscopum
neapolitanum
ut abbas et conventus Casinensis possint bo-
na de quibus nulla habetur probatio alienare. 18. Bonifacii
(VIIII- )
ad archiepiscopum neapolitanum
,
et caietanum et fe-
rentanum episcopos , contra occupationem bonorum monasterii.
Privilegia romanorum Ponlificum.
VIII. Privilegium papae Urbani 'V* quo conceditur
,
ut
conventus dimittat psalterium romanum , et utatur alio. 2.
Eiusdem Urbani 'V* quo cavetur ut monasterium Casinense
non teneatur ad ahqua gravamina quandiu in manu PontiQ-
cis fuerit. 3. Innocentii JII* quo cavetur ut omnes contra-
ctus alienationis nullatenus teneant sine subscriptione mona-
chorum sallem maioris vel sanioris partis.
4
Urbani 'V' quo
conceditur ut singulae ecclesiae Casinenses per sanguinis ef-
fusionem vel seminis emissionem poHutae possint a quoque
sacerdote reconciliari per antistitem aqua benedicla infusa.
5- Gregorii XI' de culpa et poena abbati et conventui Ca-
sinensi concessum. 6. Urbani 'V* de culpa et poena omnl-
bus conlribuentibus et iuvantibus a principio reformationis
raonasteril per annum continuum concessum.
7.
Privilegium
abbati Casinensi concessum ut possit duodecim raonachos re-
cipere. 8. Privilegium quo decernltur ut litterae quaecumque
impetrafae pro beneficiis ad monasterium spectanlibus nul-
lius sint vigoris , nisl tenorem huiusmodi bullae de verbo ad
verbum contineant.
9.
Gregorii Xl' quo conceditur ut om-
nes
tenentes beneficia monastica per collalionem Papae vel
eiusdem
legatorum
,
parere teneantur abbatl qui ilios punire
valeat et privare. 10. Urbani 'V'
in quo continetur quod
mitra
baculus
etc. quae habet ad praesens abbas Casinensis
vel habere
poterit in futuro ipse et successores ,
non sint re-
servata camerae
apostolicae , nisi fiat de illis specialis men-
tio. II. Cleraeutis III-
continens quae monachi tam in ca-
232
TABULATilUM
plte quam in membris in processionlbus mortuorum possint
deferre crucera incensum et aquain benedictam, 17. TJrbani
V'
continens quod abbas Casinensis in quibuscumque mo-
nasteriis eliam sibi non subiectis in omnibus solemnitatibus
possit dare benedictionem
,
nisi sit praesens ordinarius epi-
scopus vel legatus apostoiicus. i3. Lucii III' continens quod
nunlii apostobci venientes ad sanctum Germanum ,
nonnisi
per duos dies aut tres possint babere expensas a monasterio.
i4- Urbani
'V* continens quod impelrantes beneficia mona-
stlca
,
nisi in btteris sint expressa mentio de exemptione ip-
sius monasterii, nullius intelligantur esse vigoris. i5. Urba-
ni
V'
quod abbas Casinensis praeminentiam babet inler ce-
teros abbales mundi
,
et sedere potest anle cluniacensem
,
mar-
siliensem
,
et cisterciensem
,
et ceteros abbates- 16. Urbani *V'
quaiiter monasteriura Casinense fuit reductum ab episcopatu
ad abbalialem dignitatem. 17. Urbani -V* quod ubi regnum
Siciliae fuerit per apostolicatn sedem interdictum
,
monaste-
rium et eiusdem terrae nuUatenus intelligantur interdictae
,
nisi de iis fiat specialis mentio. 18. Konorii III* quod bona
in auro argento et vestibus nullalenus possint per queracum-
que alienari. 19. Gregorii VIIH* quod bona erogata ad usus
conventus non possint sine consensu maioris vel sanioris par-
tis ad alios usus transferri
,
et litterae minime valeant sine
sigillo convenlus. 20. Leonis papae continens quod naves et
mercimonia omnia monasterio vendenda vel emenda sunt exera-
pta ab omni exactione in portu romano. 21. Alexandri
'111*
con-
tinens quod animalia quaeque mouasterii possint libere traa-
sire per Apuliam sine pedalio. 22. Clementis III* continens
quod monaclii Casinenses in processionibus mortuorum te-
neant praerogativam. 25. Alexandrl continens quod in Bene-
vento res emendae vel vendendae pro monasterio
,
iure pla-
teatici vel passagii nihil solvant. 24 Urbani
'V* quo remit-
*
titur omne debitura aut servitium per abbatem ecclesiae prae-
standum. 25. Urbani*V- continens translationem raonacho-
rura qui venerunt ad reformandum monasteriuin ex suo rao-
nasterio speciali. 26. Gregorii VHII* ad archiepiscopum nea-
politanum directum
,
quod abbas et conventus Casinensis pos-
sint bona occupata
,
de quibus probatio non habetur ,
alie-
nare et permutare. 27. Urbaai 'V* quod ofricium decanalus
/
CASINENSE.
233
niulelur In
prioraluni , ct onines rcdditus ipsius veuiant ad
communem
mensam conventus. iS. Ilouorii III-
quod ex
donatione
cuidam
dominii per al^batem facta prccibus Ipsius
Papae non
possit conslrui ecclesia in praeiudicium monastc*
rii. QQ.
Alexandri
,
quod abbas possit omnes abbatlssas ct
moniales
per quemcumque facere velari et consecrari. 3o. Pa-
schalis
II* de xenodocbio in monte Gargano. Vix pote^t
legi. 3i.
Urbani
V' quod omnes visitantes raonasterium ca-
sinense
fn certis festivitatibus et dlebus dominicis et quadra-
gesimalibus
,
duorum annorum et duarum quadragenarum in-
dulgentiam consequantur. 32. Innocentii Vr quod oranes vi-
sitantes monasterium Casinense certis festivitatibus
,
quinque
annorum indulgentiam consequantur. 33. Innocentii 'Vl. quod
omnes visitantes ecclesiam casinensem diebus festivitatum san-
cti Benedicti , septem annorum indulgentlam consequantur et
totldem quadragenarura. 34
lobannis XIII- quod oranes vl-
sitantes ecclesiam Casinensem certis feativitatlbus
,
unlus an-
ni indulgentiara consequantur. 35. Alexandri
,
quod omnes
vlsitantes eccleslam Casinensem in die consecrationls elusdem,
et in festivltatc sancti Benedicti
,
unlus anni et unius qua-
dragenae veniam consequantur. 36. Rogerii Cardinalis quod
omnes peregriul mares et femlnae limina beati Benedlcli vi-
sitantes, unius anni indulgentiam consequantur
,
et in feslo
ipsius unara quadragenam
3^.
Urbani
-1111-
qualiter exemit
raonasterium sancti Mauri de Francia
,
quod prlus subiectum
erat monasterio Fossatensi. 38. Innocentli *1II* quod ora-
nes alienatlones per abbates factae de possessionibus revo-
centur
,
et ad solvendura deciraas et terraticum compellan-
tur etc. 3g. Gregorii -XI- cum insertione lltterae reginac
,
quod iustitlarii et capitanei in abbatia Casinensl procedere
possint ex officio in quatuor casibus
,
duramodo legltimus ac-
cusator appareat. 4^^- Bonifacil -VIIII* continens absolutio-
nem abbatis Petri monacbi Casinensis et suorum famulorura
et famlliarum
qui interfuerunt obsldioni papae Urbani Yl'
4i. Urbani
'V' confirmans iurisdictlonem temporalera ,
et sub-
ventionem
faciendam abbati Casinensi per vaxallos etc. ^i.
Grcgorii Xt- cum insertione litterae reginae lohannae
,
quo
cavetur expresse quod iustltiarli non possint in abbatia po-
nere aliqua
gravamina vel extorsiones vaxallis raonasterli. 45-
234
TABULARIUM
Privilegium specialis confirmationis papae Gregorli cum in-
sertione lilterae reginae de certa tax?. collectarurn solvenda-
rum per vaxallos abbaliae regiae maiestati.
44-
Alexandri
quod causae omnes criminales tractentur per officlales Casi-
nenses. 45. Innocentli III' ad abbatem quod bona quaecum-
que ad officia Gasinensia spectantia
,
si alienata fuerint
,
re-
vocenlur , et ad debitum singula compellantur. i^6. Bonifacii
VIIII' quod abbas et monacbi Casinenses in articulo mor-
tls possint ebgere confessorem
,
qui facultatem babet absol-
vendi a culpa et poena.
47*
Bonifacii VIIII' quod abbas
Casinensis et omnes abbates et priores subiecti possint ec-
clesias violatas reconcillare per simpllcem presbyterum
, ba-
bita prlus per episcopum aqua benedicta. 48. Gregorii VIIII'
quod ecclesiae monasterii solitae per monacbos gubernari ,nul-
latenus possint clericis saecularibus concedi aut conferri.
49*
Gregorii VIIII* ad abbatem Casinensem quod domus et apotbe-
cae in sancto Germano
,
quarum redditus dedicatus est ad emen-
dum tunlcas monacborum, nullatenus possint alienari. 5o. Gre-
gorii VIIII* confnmans omnes concesslones factas per abbates
in usum monachorum , et necessitates infirmorum
, et receptio-
nem hospitum. 5i. Gregorii Vllir quod ecclesia sancti Pau-
li de Foresta clerlcis saecularibus nullatenus valeat concedi.
52. Gregorii VIIII^ quod loca spectantia ad officia Casinen-
sia nullatenus abbas praesumat alienare
,
et alienala sludeat
recuperare. 53. Innocentli 'VII' continens revocaliones om-
Des quas praepositi priores et rectores eccleslarum alienave-
rant. 54-
Urbani VI' continens commissionem factam epi-
scopo caietano super expoliatione facta per dominum Gurel-
lum Caraffa de castro Pescara. 55. Clementis IITI^ ad regem
Slciliae quod ulterlus non molestet vaxalJos abbatiae Casi-
nensis. 56. Honorii IIII* ad abbatem Gaslnensem quod ec-
clesiam sancti Pauli de Foresta clericis saecularibus non con-
cedat. 57.
Honorli III* de vlglntl unciis auri super Castel-
lione
, et quinque unciis super monasterio sanctae Mariae
de ClnguIIs
,
deputatis in vestlendis monachis Casinensibus.
58. Alexandri 'Iir quod abbas neque conventus teneantur
ad solutionem aliam debiti contracti nomine monasterii, etiani-
si credltores probaverint , non obstantlbus litteris renuntia-
tlcis vel ceteris in contrarium fdcientlbus. 5g.
Caelestini lll'
CASINENSE.
235
de rcvocatlonc
et
restitutlone castri Seletanac
monastcrio C-
sinensi.
60.
Caelestini
III- de iurisdictione roccliac Bandrac
conccssae
monaslcrio per modum cambii. 61. Clemcntis 111

de
vlginti
unclis auri super Castellione
,
et quinque in sancta
Maria in
Clugulis in usum vestlura monachorum. 62. Ad ar-
chiepiscopos
et episcopos in quorum diocceslbus sunt eccle-
siae
monasterlo Casinensi spectantes
,
quarum dctentorcs
et
bonorum
ipsarura semel bis ter monltl
,
si non emendave-
rint
,
per abbatem Caslnenscm posslnt vinculo excommuni-
cationis excommunlcari. 65. Innocentil III" quod omnes abe-
nationes factae per praepositos et oflficiales Caslnenses de-
beant revocari. 64- Bonifacii VIIII. quod abbas Casinensls
debeat recipere canones et pensiones de praeposituris collalis
per sedem apostobcam
,
et visitare corrlgere et removcre ipsos
praepositos quotienscumque opus fuerlt , cum aliis pkiribus
inmunltatibus. 65. Urbani 'VI* conlinens absolutionem ora-
niura defensorum et recuperantium castra bona vel iura mo-
nasterii. 66. Grcgorll VIHI. ad Stephanum ut interveniat
apud imperatorem Federicum
,
quatenus liberam restituat mo-
nasterio Gasinensi roccham Dianulam
,
et ludicam sancti Ger-
raani
,
quae spectant monasterio Casinensi.
67.
Innocentii VII*
quod omnla beneficla quae ad raonasterlum spectant per Se-
dem apostolicam coucessa ,
ad monasterium revertantur slne
uUa contradictione. 68. Clementls contiuens inter cetera ex-
coramunicationem contra lacobum sacrilegum et detentorem
bonorura monasterii.
69.
Honorii III* continens libertatera
et inmunitatera ecclesiae sancti Quirlci subdltae monasterlo
sancti Agneli Vallis lucis. 70. Martini 'V' de rebus et bonis
Sacci et Cucurutii.
71.
Bonifacli VIHI^ quod bona occupa-
ta et rainus iuste detenta
,
praescriptlone centum annorum
non terminentur , non obstantibus quibuscumque in contra-
riutn facientibus.
72. Martini
'V* de absolutlone et quleta-
tione facta abbati et conveutui Casinensi de quibusdara mi-
llbus
florenorura quos debebat habere a praefato conventu
pro
redemptione ipsius monasterii de pecunils praefato Pa-
pae facta.
73. Bonifacii VIHI^ quod abbas Casincnsis pos-
sit excomraunicare
oranes detentores bonorum monasterii
,
ubi
ordinarii sint
negligentes.
74.
Lucii III- ad abbatem Casi-
nensem et conventum
,
quatenus bona oblata pro usu infir-
236
TABULARIUM CASINENSE.
mariae ,
inlibata maueant
,
et distracta revocentur.
^5.
Ale-
x^ndri -Iir continens quod castrum Castellionis in ecclesia
sanctae Mariae de Cingulis teneatur dare annuatlm uncias
viginti auri pro vestibus monachorum. ^6.
Innocentii III'
quod alienatioues factue per conventuni omnino revocentur.
77.
Caeiestini -Iir quo inhibetur ne duo candelabra argen-
tea, quae ipse praefato luonasterio oblulerat
, alienentur
,
suh poena excommunicationis. 78.
Bonifacii VIIH* de con-
cesslone anni iubilaei ,
ut eadem iudulgentia sit in ecclesia
Casinensi. 79-
Bonifacii VIIII' de exemptione decimarum
quas debebat
monasterium Casinense camerae apostolicae.
80.
Gregorii quatenus raonachi officiales teneantur bis in an-
no reddere rationem capitulo. 81. Urbani "VI" ad abbatem
Petrum'
Tartarum ut insurgat contra lohannam reginam
, et
Nicomum de luvenazo et alios suos sequaces
,
qui schisraa et
haeresim in ecclesia romana posuerunt. 82. Processus abba-
tis Petri contra rebelles. 83. Privilegium coraitis Guidonis
de sancto Petro altae Forestae
,
et ceteris.
84- Urbani -V'
,
Martini IIII'
,
Gregorii IIII*
,
privilegium indulgentiarum
diebus festivitatum ,
valde arapium et utile 85. Bulla de re-
inissione omnium peccatorum in articulo morlis.
Undecim privilegia aureis sigillis muniia.
IX. I.
Privilegium Lotharii imperatoris ad abbatem Csi-
nensem de omnibus ecclesiis ,
castris etc. per Reges
,
Impe-
ratores etc
concessis. 2. PrivilegiumHenrici
"111

Romanorum
imperatoris ad abbalem et conveutum de omnibus confinibus.
3. Privilegium Henrici VI* imperatoris ad Rofredum abba-
tem et conventum de omnibus rebus huic monasterio datis
etc. 4- Gulielmi regis Siciiiae ad abbalem et conventum de
inmunitatibus concessis. 5. Guaymarii principis salernitaui de
confinibus et aliis pluribus castris. 6. Rogerii ducis Apuliae
ad al)batem de omuibus rebus oblatis per multos.
7.
Rogerii
ducis ad abbatem et conveutum de multis ecclesiis , castris
et terris. 8. Rosrerii ducis Calabriae ad abbatem et conventum
O
de multis ecclesiis , castris, et terris.
9.
Sytelgitae ducissae Ca-
labriae de castris et locis. 10. Raonis teanensis comitis de mo-
leudinis et rebus concessis. 11. De oranibus inrauuitatibiis mo-
nasterii , et multii rebus concessis.
237
NOTITIA
CODICUM SESSORIANORUM.
I.
llomanam
baslllcam, honon* sanclae Crucis dicatam
,
In
scssorlnno
palatlo a Constanllno magno et diva
Helena
auffiista
fnisse extructam, omnes sciunt. Hulc basilicae
, sae-
culo
decimo iam pacnc desinenlc, monasterium cum ncscio
cuius
ordinls monacliis a Benediclo VH PP. fulsse addi-
tum , narral Raimundus Besutius in ])asilicac historia
p. 3g:
deinde vero tradltum diclt Caslnenslbus item inonachls; po-
slea Ganonlcis rcgularlbus; mox eremitis Garlhusiauis; po-
stremo monachls Gisterciensibus
,
qui saeculo 'XVI" derehcto
sancti Sabae coenobio Illuc transmigrarunl. Godicum vero
numerum aliquem Ibi omni tempore cum monachis extltisse,
non est dubltandum: vcrumtamen bibbothecae iHIus
,
quae
hodie adhuc magnam partem superest
,
verus habendus est
fundator P. Hilarion Brancatius, vlr saeculo -XVir Roxnae
clarus, et apud Alexandrum -Vir P. M., doctrinae plurimae
merifo
,
valdc gratiosus. Is enim multos veteres codices ex
italicis ordlnis sui nionasteriis
,
praesertlm ex celebri nonantu-'
lano, in sessorianos pluteos contulit: atque ea
, credo, causa
fuit, cur Tiraboschius cum historiam Nonantulae adornaret,
nihil propemodum codicum iilic invenerit. lani sessorianos
sic auctos codices loachimus Besutius praeterito saeculo abbas
et poste Gardinalis satis curioso catalogo describendos cu-
ravit. (Vlde hist. basil. sessor.
p. 212.) Atque hunc catalo-
gum nuperus coenobii bibliothecarius P. Albericus Amator,
non parum auxit, digessit, atque coraplcvit. Neque vero hi
sessoriani codiccs doctls viris non innoluerunt, veluti Holste-
nio
,
Morino
,
Martianaeo
,
Mabillonio
,
Fontaninio
, Bonae,
VaJIarsio, Blanchinio, Balleriuiis frati'ibus, Zachariae, et Bru-
no, quorum alii hos contulerunt, alii etiam anccdota quae-
dam inde extulerunt. Quandoquidem vero nobis pariter con-
tigit>
ut comiter saepe invitante monasterii abbate P. Xysto
Benigno
, favente optlmo bibllothecario
,
codices illos atque
catalogum
non semel perlustraremus , iisque ad placitum ute-
remur, hanc qualemcumque potiorum codicum notitiam
, iuxta
ordlnera novum, paucis paginis comprehendendam putavimus.
q
238
CODICES
Nam nudi lUi codicuin lituli
,
qui apud Monlfauconiuni Blbl.
MSS. T. }
p.
ig5-ig^. iamdlu extant, haud scio quam pro-
sint , non tam quia ordinem antiqualum tcnent, quam quia
iusto breviores sunl, et onmino materiae delectu carent. Igi-
lur a membraneis codicibus initium faciam.
II. Codex 12. saec. XII. pulcherrime scriptus. Apponii li-
bri -Xir in Canticum Salomonis. Apponii huius nobilem par-
tem habes a nobis in hoc volumine. Dictis aulem in praefa-
tione nostra de Armenio, cui opus inscribilur, adde haec;
Armenium conditorem baptisterii mediolanensis celebrant
versus Ennodii apud uos Script. vet. T. V.
p. i^6. Armenii
vcro monachi confessionem fidei dat Mabillonlus in Anecd.
cd nov. p. 27.
Cod. i3. saeculi ferme sexti, nobilissimus.
S. Augustini de genesi ad htteram libri duodecim , collatione
dignissimi Cod. 23. nonantulanus
,
saec X. aut XI. S. Au-
gustini locutionum libri septem. Item eiusdem quaestiones.
Cod. 26. sacculi fortasse octavi. Cassiodorii expositio in psal-
terium. Cod. 28. saec. duod. S. Ambrosii iu hexameron. Inest
eiusdem pulchra oratio ad Deum
,
quae incipit: summa et in-
comprehensibilis natura. Cod. 3o. nonantul. saec. fernie X.
Amalarii libri quatuor de officiis, seu ut in codice dicilur,
de ordine ecclesiarum. Quoniam vero in cod. Amalarius ap-
pellatur chorepiscopus , nou erit iam intelligendus Amalarius
Fortunatus archiepiscopus Irevirensis
,
cui vulgo hoc opus
Iribuitur, sed potius Amalarius metensis diaconus et postea
chorepiscopus. Alia quoque insunt in hoc codice. Cod.
34-
saec. circiter XII. continet postremo loco S. Petri Damiani
sermonem
,
quem habes a nobis in quarto Spicilegii volumine
p.
3 16. Cod. 38. nouant. saec. VIII. vel IX. langobard. litt.
Fuit enim, ut legitur
p. d6, abbatis Auffrit, qui praefuit rao-
nasterio uonant. sub initium saecuii noni , teste chronico no-
nant. apud Murator R. I. S. T. I. part. 2. Continet retra-
ctationes S. Augustini. Item S. Hieronymi commentarium in
Amos. Cod.
39.
antiq. nonant. Scripta miscella patrum. Cod.
4o. langob. saec. circiter IX. S. Gregorii PP. dialogi. Item
vita S. Fursei. Cod. !^\. langob. saec. circiter IX. Vitae San-
clorum. Cod.
44-
nonant. saec. X. vel XI. Nam ut ibi scribi-
tur acquisitus fiiit tempore Rodulphi abbatis, quem chronica
SESSOI^IANI.
239
Iradunl
primuin nonanlulanuni fulsse abhatem ah an. 1002.
ad io35.
Coutinet S. Hieronymi commentarium in Hieremiam.
Cod. 45-
Eiusdem aetatis, nani aequc dicltur
acqulsitus
sub
abbate
Rodulpho. Continet Rcmigiuni antissiod. in
psabuos.
Cod. 5o.
Honorii III. PP. sermones de tempore, dc sauctis,
d variis
festis. Quae dicuntur in sermonc de rosa aurea
,
pa-
rm
differunt ab iis quae dicit Innocentlus III- dc cadem
rosa in serraone de dominica laetare. Cupio ut hi Honorii
,
docti sanepontificis, sermones in iucem abquando proferantur.
III. Cod. 52. scriptus post medium saeculum IX. sub
Nicolao I. PP. et Ludovico II. imp. quibus viventibus fiunt
acclamationes in lilaniis insertis. Post regulam
Canonicorum
,
et alia quaedam, sequuntur veteres libelli liturgici quinde-
cim, idest, de ordine rom. missac pontif. ; de ordine scru-
linii; ordo a dominlca mediana usque ad octavam
paschatis;
de dedicalione ecclesiae; de eadem re; ordo quatuor tempo-
rum; ordo sacrorum graduum; ordo episcopi; ordo eligendi
presbyterum et dlaconum apud sedem apostollcam ; de ba-
ptismo; expositio missae canonicae; expositiones orationis do-
minicae et symboli ; ordo ad benedicendam ecclesiam; de se-
ptem gradibus ecclesiaslicis; iterum de baptismo. Est in cod.
i36. aliud praediclis simile opusculum. Cod. 53. langob. saec.
octavi. Sulpicli Severi dialogus de virlutibus nionachorum
orient.
,
et de S. Martino varia. Cod. 55. omnium facile ve-
tustissimus qui in hac bibliotheca sunt , nempe saeculi sexti.
Continet homllias variorum
,
Cassiani collaliones, et S. Basi-
lii institula. Ex hoc codice anecdola aliquot anle hos annos
surapta fuerunl ab eius temporis bene merente bibliothecario
P. Leandro de Correriis. Idem partim est palimpsestus , la-
tetque in eo historiae nat. Plinii fragmentum, litteris roma-
nis, collatione dignum. Hanc partem nescio quis parum pe-
ritus caeruleo medicamento, dum vult declarare
,
infuscavit.
Cod. 58. langob, saec IX. saltem IX. S. Augustini speculum,
diversum
prorsus a vigneriano edito. Nihil ego addam, quo-
niam
Blanchinius
evang. quadr. T. II.
p. ^99.
b. seqq. am-
plam
speculi
huius sessoriani notitiam ex besutiano catalogo
suraptam
vulgavit. Cod. 63. saec. oclavi desinenlis. CoUectio
canonura
dionysiana. Catalogus rom. Pontificum desinens in
240
CODICES
Iladriatio prinio. S. Augustini vcl polius Gennadii liber de
eccl. doginalibus. Conciliuni rom. sub Zacharia an.
^45-
De-
nique alia quaedam. Cod. 66. langob. saec. oct. Cassiani re-
gula nionacborum ab Eucberio conlracla, sed in codice ple-
uior aliquanlum quaiii in Gazaei cditione. Cod. ^o. saec. ferme
IX. (item codex suppar.
y^)
S. Augustini de eivitate Dci libri
ab'quot. Cod.
71
nonant. antiq. S. Hieronymi scripla ab'quot.
IV. Cod.
77.
saec circifer scptimi. S. Eucherii formula-
rum libri tres , sine illis additamentis quibus cumulantur edi-
tiones. Hi tantuni libri nunc in codlce remanent. Yerumlanien
teste indlculo, ab'a quoque iii codice fuerunt, nerape Cerea-
lis episcopi disputatio ( cuius meminit Geunadius) contra Ma-
ximinum arianum. Item Agnelb libri duo epistolarum ad Ar-
menium de ratione fidei (unicam habemus in editionibus.) S.
Ambrosii explanalio fidei calhobcae, una fortasse ex duabus
(non enim satis menti hacret) quas nos Script. vet. T. Vil.
ex vat. cod. edidimus. Denique eiusdem S. Ambrosii testimo-
nia de Patre, Fib'o, et Spiritu sancto. Cod.
78.
saec. XIII.
Lanfranci archipreshyteri novariensis expositiones raorales lo-
corum aliquot S. Scripturae. Quaerendum de hoc auctore.
Cod. 94-
nonant. saec. X. S. loh. chrysostomi varia latine,
inter quae tractatus in Marcum. Cod. 9$.
uonank. saec XI.
Inter alia inest Alcuinus de psalmorum usu, fortasse copio-
sior edilo. Cod. 96.
nonant. saec. VIII. et parlim IX. S. Hie-
ronymus in epistolas Pauli. Item libri actuum apost. epist.
cathol. et apocalyps. In huius codicis descriptione docte pa-
trocinatnr Besutius loco illi celebri lohannis tres sunt elc De
hoc iteni codice nos ipsi scripsimus Spicil. T. IV.
p.
3o6-3o8.
Ad Paulinos auteni ibi a nobis nominatos adde iam Paulinum
episcopum in Aprutio coaevum S. Gregorii M. (cuius vide
epist. lib. I. 38.) Cod. 109. V^^^illelmi cenonianensis episcopi
,
medio saeculo duodeclmo ,
epistolae 'Xr quae videntur ine-
dilae ,
prima acephah, postrema mutila, quare plures forlasse
in codice extiterunt. (Saeculo sequente cognoscehalur Wil-
lelmiis abbas cisterciensis Albae Ripae, cuius ilem inedilae
epislolae sunt in cod. 120.) Cod. ii5. Adae cisterciensis ab-
batis Persennae in Gallia saec duodecirao, sermones plerique
inediti. Cod. i23. Tractatus de missa auctoris non conteni-
SESSOniAN^.
241
iiendi.
Opnsculum
hoc lalc exponit Bcsutiiis. Cod.
1Q7.
Inest
lin^iiae
ilnlicae
vulgaris ,
seu potius siculac
,
specimen anli-
(inissiinum,
nempe
saeculi ut videtur XIII. (Traclalus asce-
4icos hac
prisca lingua scriplos vidi ego in cod. vat.
5343.)
I)c
nostrac
linguae originibus copiose hoc loco disscrit Besu-
tius.
(Aliud pervctustum italicae linguac specimen extal in
cod. vot. 3327. p
I.) Cod. 118. antiquissimus, saeculi ferme
sexti. S. liieronymi Ilbri advcrsus lovininnum. Cod. i^S. saec.
duodec. Inest , inter alia
, S.
Gregorii Naz. apologelicus Ru-
fino
interpretc. Cod. i^Q-
Conlinentur in eo
,
praeter alia
,
S.
Hildeberti nrcbiep. turou. sermones , conferendi cum Beau-
gendrii editione. Multl quoque suut sessoriani codices qui ho-
milias velcres continen^, quaudoque ineditas, vel certe per
otiuMi cognoscendas. Sunt autem codices ferc hi:
4- 5. 6.
7.
8. 14. i5. 18. 3i. 48- 55. 96. 99.
117. 121. i3o. Ilactenus
membranei codices. Posthinc charlaceos aliquot comtnemorabo.
V. Cod. 162. syriacus. Lfturgiae SS AA. lacobi, et lo-
hannis, Xysti PP.
,
Eustathii antioch. , lulii PP.
,
Philoxeni
mabugensis, lacobi sarugensis, Lazari Barsuptae, lacobi cog-
uomento interpretis. Cod. i63. Ebediesu sobensis de veritate
christianae religionis
,
quem egregium traclaturu nos edidi-
mus Script. vet. T. X. ex codice collcgii urbani. Cod.
187.
Historia monasterii claraevalleusis apud Mediolauuiu, auctore
Pacifico Carcano eiusdem abhate. Cod.
199.
Hier. Maufredi
IC. bononiensis tractatus de perfecto Cardfnali ad Pium -V*
ct Cardd. Lomellinum atque Eonelhim. Tribuitur fn capitula
XXXIII. (In cod. 248. est tractatus Franc. Phoebaei item de
Cardinalatu.) Cod. 210. ad 220. loh. Columbini Fatteschi mo-
nachi cisterciensis collectio
monumentorum non parvi pen-
denda
, inter quae sunl, hisloria monaslerii cislerciensis mon-
tis Amiatiui in agro senensi, dipiomata eiusdem
monasterii
,
monumenta sublacensia, et monumcnla
farfensia. Huius per-
docti monachi nonnisi historia ducum Spoletinorum extare
videtur.
Cod. 222. Chronicon monasterii
cisterciensis dicti
Septimi,
quia positi septimo ab urbe Florentia lapide. De hoc
inonaslerio
legesis longelinum de abhatiis cisterc. lib. VII.
Nos quoque eius meminimus in Spicil. T. I.
p.
So^. Cod.
25o. losephi Rocci Vulpii (cuius extat celebre opus
Latiiim
242
CODTCfiS SESSORIANI
i>etus) apologia catholica pio pienlisslmis sanctae rom. eccle-
siae ritibus adversus Midletonum, ad Card. Besutiura. God.
246. et qSi. Theodori Amidenii elogia summorum Pontitlcum
et Cardiuah'um suo aevo defunctorum. Initium a Card. Fer-
dinando
Mediceo, finis in Card. Hieronymo Verospio
,
qui
obiit anno i65'i. Immo in cod. 1^6. idem opus producitur
usque ad Card. Cuevam, qui obiit an. i655. Cod. 382. Vitae
Innocentii XII, et aliquot Cardinalium saeculi XVII. God.
4i2.
Vitae illustrium -XL" sanctitate virorum, quorum ple-
rique Fratres minores etrusci, lingua vulgari satis pura. Cod.
449-
Card. Besutii liber de r)fficiis Pontificis maximi ad Bene-
dictum XIV. Imitatus est Besutius S. Bernardi argumentum
ad Eugenium PP. Celerum nonnisi pars prior operis in codice
est. Ex superius denique scriptis vides aliquantum variata
quae diximus in praef.
p.
X, ubi tabulas aereas possessionum
Casinensium describere hoc loco cogitabamus
,
quod propo-
situm postea mutavimus.
DE CODICIBUS ALIQUOT VALLICELLIANIS.
De codicibus bibllothecae rom. Vallicellianae cur nihil pro-
pemodum Montfauconius in blbliotheca MSS. T. I.
p. 170.
dixerit, causam non divino. Allamen haec manuscriptorum
collectio inter urbanas valde nobiiis est, sive latinorum sive
etiam graecorum
,
et tum numero tum etiam multo magis raa-
teriae utilitate. Certe ad latinam hagiologiam quod attinet
,
vix parem copiam , excepta vaticana, alibi in Urbe inveuies.
Atque hinc videlicet Barouli marlyrologio et annalibus lux
plurima adcrevit. Vallicellianos ego codices non satis quidem,
sed tamen non slne fructu haud semel inspexi, ut ex meis
editiouibus cognoscere licet. Inter alia multa, haec a rae ibi
observata fuerunt. i. Himerii sophistae codex ex vaticano
997.
exscriptus, unde plena Wernsdorfil editio raanavit. Quia vero
vaticanus codex Romae iam non cxtat, et Brixiam inter qui-
rinianos, nescio quo casu , translatus videtur, idcirco exem-
plar vallicellianum raaiori in pretio habendum est- 2. Theo-
dori lectoris hlstoriae ecclesiasticae inediti libri duo , de qui-
bus a me observalis Script. vet. T. X.
p. 57.
satis dixi. 3. Inber
TTsei o-y/x^aSfJWV et avTtTraSejwy , i*n quo colioquuutur KuS/v et
ET VALLICELLIAWI.
243
Ti//ag/wv. 4-
Ascleplodoti opusculum de re niililari ex llorcnt.
codice
sumpluin,
cuius ego partem dedi Spicil. T. IV. 5. Procli
de arte
graecanica
/sgaTixvj. 6. Cyrilli grammatici
Jexicon
grae-
cum. n.
Scripta varia quibus byzantini historici augeri viden-
tur. 8.
Methodius patriarcha ad Nazianzenum.
g. Epigramma-
tum
graecorum collectlo. lo. Inscriptionum itera graecarum
collectio.
II. Panegyricorum et huiusmodi laudatlonum
graec.
et lat. de S. lohanne Baptista ingens acervus. Haud scio an
Paciaudus hinc profecerit, dum suas de S. loh. Bapt. anti-
quitates christlanas adornabat. I2. Bessarionis Cardinalis varia
opuscula, inter quae otj toTc tou /.vq^iou pyiixucri ^y.aXio-Ta TsXetoJ-
rai Kcci Isqou^ysTTui to t^; /sga? su-^cc^iaTicx.q ixvcTTriqiov
,
quod
opusculum latine quidem extat, sed graece adhuc latere
cre-
ditur. i3. Lucae Holstenii lucubrationes aliquot et epistolae.
i4. Leonis AUatii scripla autographa phiriraa ; inter quae bi-
bHotheca graeca et latina ab eo inchoala , a qua
supersedit,
lohanni A. Fabricio contemporaneo suo fasces
subraittens.
i5. Eiusdera Allatii rauhae epistolae
,
et catalogi codlcum vatic.
barberin. chisian. i6. Eiusdera tres prolixae dlatribae
ineditae
de Philonlbus, de Theodoris , et de Nicetis
,
quas ego et legi
et exscriberc olira coepi , atque in librls raeis non serael rae-
moravi. ly. Denique ab eodera Aliatio collecla opuscula
raedii
aevi perraulla
,
praesertlra graeca
,
quorura accuratara noti-
tiara nunc tradere nequeo. Scripta Allatii lestaraenlo obvene-
runt bibliothecae vallicellianae , cura aliis raultis eruditi grae-
ci Vernatiae, vaticani olini scrlptorls. i8. Tn latinis codlcibus
raulta bona vidi , sed duo tanturaraodo norainatira
appellabo,
nempe 19. Claudii tanrinensis catenara ad Matrhaeura in
co-
dice qui synchronus auctori est. 10. Hereraperti chronicon
Langobardoruni Beneventi, liber non mediocris in codice ad-
raodum prlsco
,
qui ex antiquiore exscriptus fuit in urbe Sta-
biis. Porro conferendum est opus cum eius epilome edila a
Peregrino
, Caracciolo, et Pratillo; fortasse enira longe phira
continet
codex. 21. Inler vetustissiraos codices latlnos
,
ap-
pellabo
S. Augustinura in psalraos, saec sexli ; eiusdera aha
scripta in
codice saeculi ferrae septirai ; lustura orgelitanum
m Canticura
Salomonis, Sacramentariura quoddara; denique
Bibliorum
sacrorura codicem
,
quem raanu Alcuini scriptum
putant.
244
DE NONNULLIS GODICIBUS
BIBLIOTHECAE AMBROSIANAE MEDIOLANENSIS
,
ET PRIMUM DE PALIMPSESTIS.
clodlces rescrlpti seu palimpsesli in ambrosiaria bibliothe-
ca a nie observali fuerunt circiter octoginla, quorum decem
praestantissimos edendos curavij reliquos etsi mihi singillatlm
adnotavi , ipsorumque arguinentum plerumque non ignoro
,
ni-
hilominus missos feci
,
parfim quia tempus exscribendo vul-
gandoque defuit, parlln vero quia materiam editam contine-
hant, vel levidcnscs interdum fulilesquc erant, vel ita deni-
que deleti, aut abrasi, aut secunda scriptione obruti , ut nihil
inde sanura aut ulile posset exsculpi. Hi vero a me cditi sunt.
In cubiculi ordine superiore. Primus pab'mpsestus nota-
tus litleris G. 82. in supposita scriptura habel Plautum cum
fragrnenlis antca ineditis. Item Ulphilae gothi partem inter-
pretatlonis Esdrae ac Nehemiae. Nam Ulphilae partes evan-
gcbcas inveni in cod. I, 61. b.
Secundus G. i^']. Latebant in eo Frontt), Symmachus
,
Ciceronis vetus interpres cum partibus ineditis ipsius Cice-
ronis, Arrianorum tractatus, et gothlci in evangebum S. lo-
hannis commentarii fragmentum.
Tertius I. 61. S. Mattbaei fragmentuin ex gothica Ulphilac
interpretatione.
Ouartus Tj.
99.
Fragmenta mathematici graeci
,
cuius spe-
cimen edidi.
Quintus M. iQ. Liturgiae romanae fragmenta antiquissima.
Sextus O. i36. Homiliae veleres priscis litteris.
Septimus R.
5". Ciceronis trium orationum antea inedi-
tarum fragmenta.
Octavus S. 56. Ulphilae interpretatio gothica epislolarurn
divi Paub.
Nonus S. 45-
Eadem Ulphilae interpretatio
,
alia manu
descripta
,
cum varietatibus. Ulphllam vix imprimi coeptum
,
studio ac hTbore suo post meum Mediolano discessum pro-
secutus cst atque absolvit immortali sua cum laudc amicus
meus Comes Carolus Castillionaeus.
CODICES AMBROSIANT
245
fn parle
cublculi
inferiorc decimus palimpsestus G. 7^.
Commentarius
arrianus in S. Lncam.
Partem
itaque
octavam tanlummodo pallmpsestorum ani-
hrosianorum
edidi
;
quam etsi praestantissimam puto
,
altamen
et
alii
remanent non contemnendi
,
qui iuvenllem forlasse al-
cuius
eruditi
industriam acuent.
Praeter
palimpsestos
,
quorum omnium velustlsslma et
frrandis scriptura est
,
permulti alii sunt in ea hlbliotheca
codices sive latini sive graeci sive etiam orientales
,
qui pa-
laeographlae laude praecellunt. Namque a sexto Christi sae-
culo usque ad decimum in iis pluteis abundant codices
;
quae
res iustls codlcum aestimatoribus mira videbltur
;
ita iit nul-
lus fere sit auctor vel sacrae vel profanae litteralurae
,
quem
horum codlcum ope exornare ac perpolire non Ilceat. Epi-
stolarum quoque graece ,
latine
,
itallceque scrlptarum maxi-
mus nuraerus ibi est , omnigena eruditlone plenarum. HIs ac-
cedunt epigraphlci codices
,
qiii aeque permulti sunt. Poeta-
rum vero latlnorum
,
italicorum ,
atque etiam ut dlcimus pro-
vincialium
,
et quidem oplimae saepe frugls et priscam ele-
gantiam aemulanlium
,
copia redundat. Nam grammaticos
,
11-
turgicos
,
synodicos ,
medicos
,
chronographos ,
musicos
,
ma-
thematicos
,
tacticos ,
iuris utriusque scriptores
,
artis quoque
pictoriae auctores ,
dlplomatum demura varia volumina
,
brevi
descriptione comprehendere nequeo. Ciceronis
ambrosianos
codices omnes in mea novorum eiusdem
fragmentorum
edi-
lione iamdiu percensui ; Dionysil quoque hallc.
,
Eusebli cae-
sariensis
,
ac Yirgllli etc. codices ambrosianos oblata occaslone
enumeravi. Denique pictos omnes in Homeri praefatione de-
scripsi. Nunc age ut eruditorum studla incendam
,
atque ad
edenda quae digna sunt scripta permoveara
,
allos aliquot bi-
bliothecae famosae codlces insignlores atque uberloris utilitatls
recensebo
;
etsi ut absens ,
in nonnullis quandoque haesitem
atque subdubitem. Et quoniam duo codlcum ordines ibi sunt,
Inferiorem ordinem denotabo littera a ,
superiorem littera b.
S. Athanasii commentarius graecus in psalmos ,
diversus
ab illis
duobus a Montfauconio et ab Anlonelllo editis B.
i34' b. Item eiusdem S. Athanasii commentarlus
arablcus
ui
psalmos
,
cum
inlerprctatlone latina cuiusdam
Bulii. Textus
24G CODICES
arabicus cst iii codd. N. 348-35 1. h. De utroque scrlpto iu-
dicabnnt cruditJ.
Barbarorum
et Karolingiorum leges in codicibus saeculi
ferme noni. O. 53. ct 55. b.
Bedae dc temporibus opus , notis tironianis scriptum.
Codex priscus
,
ad ampliandam eius scripturae notitiam ido-
neus. Sub Beda latent in palimpsesto liturgica fragmenta a
mc edila. BI. 12. b.
S. Caroli Borromaei et Federici Card. bibliotbecae fun-
datoris scripta plurima sunt in his pluteis
, digna certe quae
a dillgente curiosoque bomine recenseantur.
Catalogus illorum codicum bobiensis monasterii
,
qui in
bibliotbecam ambrosianam transierunt. Codex ab erudilis no-
tandus ob bobiensium manuscriptorum famam atque praestan-
liam. R. 117. b. vel proxime.
Catena praeclara graecorum patrum in Isaiam. G.
79.
b.
I tem in epistolam ad Hebraeos E. 63. a.
Chumni Nathanaelis graeci scripta multa inedita
, nempe
orationes varii generis
,
epistolae
,
et testamenlum. C. 71. a.
Codex alaricianus cum novellis
,
ob suam aetatem vene-
nerandus
,
saeculi fortasse octavi. C. 276. a.
Commentarii in Platonem et Aristotelem Alexandri, Ascle-
pii
,
Hermiae
,
Herophili
,
Olympiodori
,
Pselli , Procli j
Sim-
plicii
, Stephani in multls codlcibus gr.
Constantini porphyrogeniti longissima epistola
,
seu tra-
ctatus
,
adversus monachum palatinum
,
qui aslronoraiam ut
impiam traduxerat. N. 284- b. gv.
Cosmae indicopleustae metaphrasis poclica psalmorum gr.
M. i5. b.
Cjrilli
(
non patriarchae alex. ut male in hoc cod.
,
sed
grammatici , ut Romae in alio codice legi ) lexicon graecum
amplum. B. 4^. b.
Dialogus longissimus inter animam ct carnem. Cod. ve-
tus gr. B. 6. b.
Epistolae graecae Georgii Lecapeni
,
Maximi Planudae
,
Michaelis Pselli , Theodori Gazae, in pluribus codicibus. Item
Lecapeni et Planudae artes grammaticae. Latinae vero epi-
slolae vel italicae Ant. Augustlui
,
Castelvetrii , Caroli Gual-
AMBP.OSTANr.
247
tcrutli ,
Gabr.
Facrnl , Hanriib. Garl
,
lacobi Cor])Inclli
,
lar.
Sadoleli ,
NIc. Ornianeti
, Panlagatbi , Panvlnii
, Pclrl Bembi
,
Petri et
Laurentii de Medicis
,
P. Victorll , Torquati Taxii
,
Vinc.
Pinellli
,
aliorumque
,
Pontificum denique et Impera-
lorum ,
item sunt in codd. variis.
Grammatica lat. prisca bobiensis H. i5. b ; et praesertlm
L.
22. b. copiosior alla et curlosa in cod. saeculi X.
Historiae eccleslasticae graecae liber terlius anonymo au-
ctore
,
qui allcubi profiletur se eam colleglsse ex bistoricis
scriptis Eusebii
,
Rufini
,
et loliannis cuiusdara. Continet po-
tissimum res a Conslantino magno gestas
,
atque acta conci-
liorum nicaenl primi
,
epbesini
,
constantlnopolitanl generalls
sexti
,
et nicaeni secundl. Continet complures etlam Constan-
tini praedicti litteras , nec non eiusdem Augusti Tr^oa-^oy^-nv
arfgi r-ng (xldyidiri^; TfXeuTvj? 'Aqslou^ Utrum vero auctor operis
sit orthodoxus an secus
,
non memini
,
sed illud primum exi-
Stimo. Equidem nihil aeque doleo quam me ,
dum Mediolani
versarer
,
vel totam hanc historiam non exscripsisse
,
vel sal-
tem excerpta fecisse. M. 88. b.
Inscrlptionum veterum permulti sunt ambrosiani codices.
lohannis Tzetzae commentarius ingens
,
in codice maxi-
nio bombycino
,
minutis litteris
,
ad Aristophanis comoedias.
Huius etiam insignis operis me scriptlonem distulisse , donec
tempus voluntati defuit , valde paenitet. C. 222. a. Id vide-
licet philologi apprime appetent.
lohannis Philoponi de usu astrolabii
,
cum tabulis astro-
nomicis gr. H.
5^. b. L 112. b.
lohannis a S. Miniato interpretatlo itallca elegans operis
petrarchaei de remediis utriusque fortunae
,
opus fortasse in-
cognitum. A. i38. a.
lulii Pollucis physiologicon in hexaemeronem ,
diversum
a physiologico Glycae. Ex hoc eodem codice chronicon Pol-
lucis Bianconius extulit , sed physiologico mentem non in-
tendit. Alii vero hoc physiologicon temere cum chronico ex
incerta fama confuderunt. D. 34- b.
Leonis sapientls imp. orationes gr. F. 106. b.
Lexicon
graecum poelicum cum auclorum interdum exem-
plisL. 108. b. A.ttamen nonnisi pars secunda a littera./x.ad finem.
*2A8 CODICES
Jicxica latina
pervetusta. Et prinuim quitlem C. 245. a.
nmplissimum
cum vocabulis insolitis plurimis
, et cum aucto-
tum
exemplis. Item alia lexica lat. B. 5i. b. 36. b. C. Sq. b.
D.
8. b. II. i5. b. 68. b. L. 22. b. M.
79.
b. O. 25. b.
H. i33. a. J. 64- a. 191. a.
Linguae ilab'cae purae et priscae permulli sunt codices
in ambr. codd.
iMytbograplius qui iu cod. E. 128. a. dlciiiiv Alexander
y
m codice autem O. 109. b. dicitur Albericus. Puto igitur in
priore codice niendose scriptum Alexander pro Alberico.
Re auiem vera idem est perdoctus mylbograpbus tertlus a me
editus T. III. cl. AA. Quamobrem de Leontio
,
quem vidit
ob'm Brassicanus
,
iam non cogito.
Nepuabi opusculum graecura de antipalbia et syrapatbia.
R. III. b. Hoc ipsum vidi etiam Romae in codicibus alla-
tianis l)Ibbolbecae vallicellianae.
Nicandri Nucii corcyraei bistoria sui lemporis gr.
(
Vixit
auctor saec. XV.
]
Nicepbori Blemmidae commentarius in psalmos gr. F. i33.
b. H. 60. b.
Nicolaus episcopus in Procli tbeologiam
,
gr. R. i25. b.
In Nicojnachi arilhmeticam lohannis philopoui et Deme-
trii protocensoris coraraenlarius I. 83. a.
Oribasii synopseos medicae ad filium libri novem gr. D.
i3. b, Extant eliam in bibliotheca vaticana
,
et aHbi.
Palaeologi Emmanuelis dialogi de fide christiana cum
persa quodara
,
opus gr. spissuni. L.
^^-
^^*
Pappi aiexandrini Colleclionura raatlieniaticarum ingens
fragraentum libri secundi
,
deinde reliqui libri usque ad octa-
vum integri gr. C. 16Q. a.
Pentateuchus samaritanus pervetus in arabr. codd. est.
IIc'rgoy Toy Bc'/xj3oi ir^o^ ''EvsTa? TTZ^i toxJ PovjSsty ror^ Ty
'EXX'/7'yajy \6yotq. N. 126. b- Videtur inedita haec prolixa oratio.
Videsis Mazzuchellium -T. II. part. II.
p. 768.
Quare ut ea
divulgetur valde hortor.
Pelri brugenais pictoi'is egregii tractalus de prospectiva
C. 507. a. D. 200. a. Eiusdem vidi fasciculum epistolarum
in codd. ambr. in quibus loquitur de suismel tabulis pictis
,
AMBROSIANI.
2A0
cl quidem de
iis inlerdum quae in ainbrosiana
pinacolheca
conservantur.
Pelri
laodiceni
commentarius graecus in lohannis
evan-
gelium D. 282. a. Idem ad quatuor evangelia iii
bibliollieca
vaticana cst.
Procopii historiarum codices praeclari
,
oh'm
Vinccntii
PiueUii , de quorum incerto Tato laborabat Fabricius
, in am-
brosiana bibliotheca sospiles manent , collatione ct studio ap-
prime digni.
Polyglotla armeniaca ,
arabicg, coptica, syriaca, aethlopi-
ca , actuum Apostolorum et epistolarum canonicarum. B. 20. a.
PselU ]Micliach's lexicon graecum ingens
,
cum auctorum
excmph*s M. 80 b. Eiusdem PselH epistolae et alia M.
84- b.
Eiusdem paraphrasis optima Iliadis L. 116. b. Eiusdem de
universa rerum natura B. 85. b.
Scholia prisca in Arislidem
,
Euclidcm
, Hermogenem
,
Ptolemaeum
,
Tragicos
,
aliosque graecos praesertim
poetas
;
item scholia latina ad Capellam
,
Horatium
, luvenalem
, alios-
que niultos auctores
,
in ambr. codicibus abundant. Item scho-
lia vetera ad Eutychii grammaticara in bobiensi B. 71. b.
Sigisniundi de comitibus Fulginatibus historia iatina ab
anno 1478.
ad i5o6. viginti libris comprehensa A. 169. a.
Sisinnii gramniatici dialogus graecus christiani hominis
cum saraceno
,
in codice saeculi fortasse undecimi
Q. 2. b.
Thconis smyrnaei twv si<; t6
i/>oid-n[xccTiy.6v ^qriaifxuv A.
176.
a. Theonis quoque alexandrlni Xoyr/.-6 e(poBog sl; roy? Tt^oy^sipovq
Kavovccf;. Ilic in prohoemio alloquitur amicos Eulalium et Ori-
genem Gonstat sectionibus quatuor. G. 69. a.
Theodori Lascaris
,
filii lohannis Ducae
, orationes no-
vem gr. C. 3o8. a.
Ursini Fulvii index eius manuscriptorum gr. et lat. I.
221. a. Item rerum antiquarum apud eum post obilum reper-
tarum. H. 5. a.
Palaeographiae denique admirandae codices
,
praeter pa-
limpseslos
,
quos supra recensui , hos tantummodo enumerare
sufficiat.
D.
119. a. Epistolarum sancti Cypriani litleris quadralls
piilcherrimis
fragmenta.
250
CODICES AMBP.OSIAKI.
C. (o5. a. losephi de excidio hierosolymitano latine,
lilterls saeculi septimi in folils aliquot.
C. 10. a. Hymni eccleslastlci lat. cura nonnullls psalnils
et preclbus ,
septimi item fere saeculi.
D. 268. a. boblensls ,
saecull circiter oclavi
,
cuiusnara
sit argumenti non memlni.
B. i3o. b. S. Gregorii PP. dlalogi
,
saec VII.,
D. q3. b. Orosii hlstoria
,
item saec VII.
H. 78. b. S. Ambrosii in Lucam praedlctae circiter aetalls.
I. 89.
b. Vltae patrum
,
et S. Nlli adhortationes
,
codex
bobiensls
oblatus a Dungalo saec. IX.
I. loi. b. lat. De hoc loquitur Muratorius antiq. medli
aevi
dlssert. XLIII. col. 85i.
M. 67.
b. Synodus generalis sexta latine
, codex boblensis
saeculi noni
,
quod patet ex versibus Agllulphi boblensis eo
saeculo
abbatis , ut videre est apud TJghelllum. Versus hi sunt
de
oblatione
Ilbri.
Obtullt ut maneat sacrum per tempora rnunus
Supplex ac humllls abba Agllulphus acris
,
Christe tlbi magnoque patrono nempe Columbae
,
Quo mlserante iugi floreat auxilio.
Divinis hbrura constat dogmatibus auctura
,
Exserat hinc pectus quisque Deo militat.
Sedulo quem volvens Christum petat ore modesto
,
Pavendis flammls erlpiat famulum.
S. 33. b. Canonum et constltullonum ampla collectlo lat.
codex bobiensis
,
quem praedictus abbas scrlbf lussit.
In superiore cavaedli cublculo E raemini olim videre dl-
versa Patrum scripta in codlce adeo vetusto ,
ut syraraachla-
nam edltionis meae scripturara imitaretur. Inerant insuper fo-
Ila quatuor evangelii secmidum Lucanum ( ita cod. pro Lu"
cam ,
ut et allas vldi.) quae adhuc antiquior scrlptura est
,
persimilis nerape interpreti Clceronis itera a me edlto. In
eodem cublculo sunt evangelia latina saec VIII.
,
de quibus
Bugatus in comm. de S. Celso p. 96. seq. Ibidem collectio
diplomatura mediolanensiura a saeculo X. ad XIII
,
vel etiam
a saec. VII. ad XV. Item collectio liturgicorum scriptorum
a saec. X. ad XV.
iiKis.
STEc&ANOY $IA02()(1)0Y
E r II r II I I ::
Ei:^: To
nPorNoiTiKON tot innoKPATOY:^:.
STEPHANI PHILOSOPHI
EXPOSITIO
IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS.
TMHMA nPOTON.
II P 00 E n P I A.
T
Qf. iiiA^^oxfx 771 /ta^cu
cuy/paaf/aT^s TrpcXeysa^^f cxrw
7,1^''^^^^ T:3pcsl(/.^c^.vJ
^
,
Tcv cy.cnc)}
,
zc yjpmiacv
,
Y,a\
zoL z^c; axcTTc? Totvuv 'iTrTicxpaTet Trept twv olewv vocri\}.oL'
Twv (5taXa(3c7v
,
cy;(( twv aTiXw; , cdXot. twv p.Ta TTDpeTcu*
elffi yap c^ea vcaniJ.oizcc y.7.1 avey TrypSTCu
,
uidnep (XTicnlrr
^LOi
,
xai 7Tt7rXy5i{/a
,
y.oi aTraaptos
,
xat TeTavc;*
zpizT-n dz
Yl CYipiecwat;* Y) yap twv Trapw/woTOiV
, -h twv Vo-tcotcov
,
'/}
Twv fjL^XXovrwv xat twv p.V Trapwp^y^xoTCuV -fi (jrtixeict^GLg
,
XeyETat ccjoL^.vri(Siq* -f] de twv ev^aTcoTcov
,
A^yeTad diOLyvd)'
GLq* r] de Twv f/.eXXcVTcov
,
leyexoci Trpoyvwats* TrAw? ycuv
In
raargine codlcis adnotatiir la-u}; ^^o(7Xaft(3avo/xya. Ex
inilio
aulcm apud Bandiniuni recitato B. Laur. gr. T. II.
p.
525. lumcn
nullum aflulget, quia is non rccitat nisi usque
ad
vocabulum
xiifaAaja.
2 IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS.
CTp Twv cteoiv v;a'/]aaTwv twv //75^ nvpezcv dialiyc-ai
,
l7ri(3yi raura Tocpcx.(j(jet r/;v (jpiKjiv
,
xai r/iv zeyyrtV e^sAxe-
Taf xai oTi TCUT3 aXy^^e;
,
&A^Li(7d zpioc Tfva* TTpwTcv p.V
,
10 c|u T-zi: x{v/i(Tco;
,
xat r. ac^cdpcxTi; rrig B^ipij.aaicig
,
Ta-
pCX.Trei TYIV GUJiV
,
7rfO-/] T.cKhOL T,epiZZt>^]J.OLXCL yVV&3(7i* xat
\ ^
e ' f \ / \ \
f
Tc TviVixauTa /; Guji; xaT7:iyi tc toLy^cq v.oll zrv ttuxvo-
T/jTa Twv ac^vyiJMV* etza
,
xat tyjv avaTrvcyjv
,
cu p.r,v aA/a
xai Tr.v GVGZclnv
,
xat tyiv dtoc^olriV
,
xaT7:tyi 71 cpufffs*
TV]V p.V
,
^ia Tc e^oc^oct zc/. ^LiyvucoO'/] T.ef^tzzo^y.oiZof znv de
,
5ia T5 i7a|ad xaS^apcv y.oci ^v)(^pcv ocepx
,
Tipoc, zo epi.^v-
^oct zc e^c^vzcv ^epy.cv* olWoc y.oct
n zeyyn yazeTMyezoct
eU
^cn^etocv zn^ (pujico?* 0UTp:v oe dtoc zo Gvvz'/eq r/i; ^ep^
lJ.ocGtxq
,
Ta|sacr(7Tai
n
^VGtg xat Oia zo
^n
^X^^^
o,vocy.Oi-
ynv
,
xaTajSaXXcvTat Svvociutz alzwj* xai V ttcAXw a^covi
y.at zapayn Igxiv
n
ccucjic* alla y.at zeyytznc> zapaz^
,\\\c' \^^,^ \ \
TcTat
,
c?ta zo [in evptGxeiv yatpcv zcv ocvvat zpcc^nv
,
xai
avax5jato-a!7<3"a:
znv dvvaiJ.iv dta znv avveyetav z-fii
^ep-
pf.aGtag* zptzcv de
,
ota zov ^evtaiJ.cv xat zo aXXozpiov zo)V
GVix^atvovzoiv
GViJ.T.zoiiJ,azo)V
,
TapaTTTa n (^VGtg
,
yat zn
Teyyn ec^ely.ezat,
Ael. yap etoevat
,
czt zcov ev zcig vcaniJ-aGi
S^ecopcup.evcov
a'j|y.7rTcoptaT&)V
,
Ta ^.iv ctyeia etGi yai yvo^iy.a yai avvn-^n
,
Ta ^e c,eva* y.at ctyeia [xev y.a^cx.Tep eiit zng
ulevptzidog
,
Ta zeGGapa eyeiva
,
n /3r,|
,
n dvGTVcta
,
o^vg T.vpezcq
,
yat zo vvyiJ.azodoeg ahyr,[j.a* '^eva dn eazt cvij.nzoiy.aza
,
coffTTSp cuit
zni us^^evptztocc^ eav yevr.zat xo),aa
,
xai cjapa-
(fipcGvvn
,
y.at a([j.azcg avayo)yn
,
xat Ivy^' Tiy^evptzig de ^t
(^lzyij.oc xcv xag n^Xevpa:, i/T.e<:^o)y.cxcc, v^j.evoq' c/lla y.at dta
xc evdcv itvo.t xnv (p/c^p-.cvr.v
,
x tcov xeGG0Cp0)V (^up.TiTOJ-
EXPOSITIO .SECT. I. 3
7rT&)uar5i ,
rs i<3j; or,X2V5"i tcj y:cT,uy'cc' y.at -^cZzo at-
/w^
,
vi
yscp iJ.iTUOL iLQCJ
, n
acuy.p.erca' ^c^c t piv v.e-
rpja oWtv ,
Oiarcp 7:: rrg 7:XvpTi(^-^ pTp:z
,
exT^tpaJtc
yao-Tpc;*
m t5 Jsvcv ecTTt (7i;^7:Twy,' 7:iOr) allayiZ e^tv
GV[j.nz(f^ixxxa TTsp elpyjxa^EV errt tyi-s TT/syftri^^b
^
T5 J^.cTrAa
}.y&) ,
xat Y] TiOLoa^s^pcavvTi
,
y.at -/5 avay&.i^r] tcu atuaTCc
,
y.aL azatjpLcg
,
y>aY.OT,^ii QT^kf^^^i Ti vccrriua* xat Ta xuaxi-
"^
/ / \ / \ \
ta c\jv <aV[j.T.Z(xiiJ-axa rravTw^ TapaTT:vc7t rrv
^Y^oLy
y.ai xrrj
Zf/yT,v EicXxrVTaf wc cuv cv ctvzcy.cx) sltuv txL cy.cTcg
kczL Tw *lT:7rcxpaT5t (jTiueLCf^ctv r!atv TrajCa^cvvat ruiv c^eojv
vcGTuazCfiV
,
TiiL(j-r] TavTa xacaaacvGi Tr,v cuctv y.ai Tr,v
|;(vriV ecpeXxcvrat
,
3ta tcu^ tpe^s TpcTtcu^ cvg etp,xa//*v.
Et ^e Tt; Xeyct cTt TTca y^pcvLo^v vcaTy.axodv TTptuv dia-
-^ t \\f^/ \.\ ^ / \ \
/cyerat
,
Trep yao vOiu-j y.ac GzlTycq rayM^^jivxcq^ y.aL TTtct
ilJ.Ti'JT,[}.a,x(iiV ^LaliyzzaL
,
TavTa dz /pcvta ugl' tcc^ c
7j-
ycpsv
,
oTt xai Tiepi tcutojv ^taXeycpievc;
,
Tt 71/stcva ctici;-
^rv TTCte^iTat twv cJewv cii-^ w; y^ocvLorJ yap T.zpL vcjx^^-v
^Lyliyixai
,
aXX' wg ky. //eTaTTTCoaewr" c Jeoov vcGr,pLax(*)V
'/-
ycvcxa* xo oe ;(pri7tpcv
,
otTTCV eattv* cv p.svcV yap
jKjpTr
ciaivcL Toi avaytvoxjy.cvTt
,
ak\a yat avayyoucv sg-tv
,
STTet-
^71 Tc Tapcv Gvyypa}j.\).a It.i xt,v apLCXTV cdcv T,iJ.ac, T.at^
osicv aTayzL
,
Ae-^w dl itil XTiV ^epaTtvxiy.Tv y.ax^ TC et-
pr.f/ivcv c apt(7a (^tayvci/;
,
apLr^a y.aL ^epaTreucf xat t^scv
cTi
Tc S"par;'JTtxcv
,
uq rpta QLaipiLxai
,
et; rrpc(^vXy.Tt-
y.cv
,
Traprycpxcv
,
y.aL ^epazivxLy.cv s-etJr, xcct Ta Trajia
cuatv TftTTa
etTtv
,
r; yap
vcGT,iJ.axa statv
,
r, (7Vfa7:To\wa-
v.aTa
,
71 a.Tta' /.at 7:pcr piv -a atrta ivi^-aiJ.ivcL
, r:c-c-
h I-\ PROGNOSTICL'-'! lllPPOCRATIi;
7:po; dz ra aDy.7:iaj;jtaTa
,
7:y.p/;*/:a7wr hziv^iy v.cci r, crr
y.ciW7t; T&iTTTi 7Ti
,
Tio^y v&ijTr/.Tj
,
OLCcyjrjiGTty.fi
,
avauv/;-
G^L/.r,* y.yj iiy. \kvj ~t,z 7:p2yvw70)^
,
^^^^sco-j/aiTT^a&^a
^-
c^,
|:a7:cUT:zw;' Oia Oi tt.; dLyy^oi^ectic
,
Ta vcGr.iJy.zx
^cpa-
r.ivofj.vJ' oiy. di
-^r;
avaav-/ic7c&);
,
a^^vCrc o:x ctvat c /c-
y^;* r* T.ccTrr/cuoL Toiv cu/ix-TCOMaTwv
,
twv svc^wtwv e^iv*
Ti (5c a'jay.yr,'7Lz
,
rwv T.ccco^yrr/.czorj' c-joiy ciiv cjvtO.Cl h
avap.v/,7i;
rpr
choolt.ilu.v
,
aA/a
7:p?
Ta ay^T^Twy.aTa
/}
Giavvws^t; uy./.L:v a.^M.cCiL
,
r, ct^ >.a( r, T.f^cyvodCL^ t.ccz, ^ji^
/ > \ / \ y'
>
t I
r/
C.7.7.iLX"J
,
r.T^t T.CCZ T.CCrr/^UXy y.y.L LCO-^C y.T.CurtGcL Tt;
,
OZL
cjdiv rrnv orSt.iL r\ a.\y.u.vr,cL;; t.czi c Aeycu.iv
,
czl cu(5cV
ry.L-j y/yr.^jLyioiL
T.fyCC
^iCy.T.iLy.v
^
T./^vrJ cj T.o^JTfi ecL^J OLy^^Cr
(jc^' yjj.y.
'j-^yfjy./J.i-y.L
ra7v y.y.L yZrr* ^lcl yy.Ct Tr; ccjy.^
/y.vr,7cw:
,
avyyiu.vr,GV.cyiv t:v appwjTCV t^ T.^cyiycvcxy.
,
a7:c Tiv:; f/rc;v ax:iyc-avT;
,
xad ).iycy.iv aurw tw aopojcw
oj; v uT^i^^^cjc!
,
GZL {jb^jOT.coLCf.
/ryr,70)
,
r^ aoor.c^ayia
,
r,
C7:wp:cpayia* etTa Tajra zcy appo)GTC*j ccvyuiy.vr,GV.cyivcv
,
y.iyy.J,y.'jyiL izv T/viTr,v
,
/.a^ T.iL^r.vicc, yLVcxui rw taTpo)
,
/c/wv* CTi -UTCC y.T.iC c'jv. iioiv ci/Gc r,xcuaV
,
aviyvr.ci y.i
ro)V T.cy.ypivxoyj T.y.c iy.cy y.y.L ic "zr.VLy.yj^y. ^y.Q'y. yvj- ,)V
7:pax^'
r,cr,':y.i
n
r^icy.T.iiy.
rf
^
,\ f 5 \ \ / '^
'T
Uri 0 yvriLzv iczi tc t.uccv cjyyyyyyy zcv it.t.c-
xoaTJyc
, T.yvziz cu.c'z'jur,cy.v ci izrrrrr.y.L' c-.l r/iLVCj zcj
tw / > \ / \ \ 7' / \
iT.TkCv.i^xzcj.; izZL c'j'/ycy.y.y.y. tc 7:accv
,
cj zlvcz v.y.L zc
<,( 5V/
'\\
\' > <^/ J'--
T.ipL OLaizrq cc^iwj
,
xai tc 7:pi TC7:o)v aGO)V uoaro^v /.ci-
va
yy.y
vjclo); yvr,fjLy. cIgl zzZ 'Ir.T.cv.oyzz-j;' t.zlzv di 'I7:-
7:c/.caT:*JC iIzlv
,
cjv. 'LcyiV Tcjyapcr yap 'l-r^c/paTci^ /-
ycvyjLV* z FvwTiOi/.cj
,
c 'npa//,.i'Ja
,
c Aca/.cvTCr
,
/'5'-i
EXPOSITIO SECT. I. 5
'l-Ticy.ooizcvz
zcc avyy^ocy.ij.azoc zccvzoc' 7r:ori tcut:v liycv-
glv
zvdcyJiJXaavza
h zclq epycig zr^g zv/yYig,
'ETTtyeypaTiTai
^i rLpcyvu)azLycv *IrT:cy.pcizcvg yai drc-^
(7y)p.iw<7;*
y.oiL
iJ.riV r/iv ar,iJ.eio)Giv
,
eig zpiot ^ietXcp.ev
,
ei;
Ttccyvcocr^ , u c)tayv&)(7iV, /ai ava^.vr,GiV ro)C cvv r/iV ::(-
yooconv ccuO evoq uiocvc er.CLr,Gazc
;
y.at Xeycuzv^^ ozt y)
&*^
zi[J.i(i)zepcv
,
ri co; y.5:.:r:/ix&)-pc'j*
ztiJ.t(f)zepa yap ^tv
-/i rpo-
yvGiatg
,
xai Tvi; Oic^.yvwacw;
,
y.at zrg ava^.vri(je(j)g' y.cvcv
\^-~5\\ / \,^ -^J/
yap ^cu EGTTi xc rpcytv(j)ay.eLV* yaza. zcvzo cvv ectya[j.ev
^W , y.ai tac^ecvq rio.aq rycvvTat
,
eK zcv Zo^cytvo)ayetv
rip.ag* r,
yccp rpcyv(t)atg
,
BeLag ztvcg y.ai vrepzepag eaz(
bvv7.jj.e(i)g* raliv de b)g y.a^cliy(t)zepav zrv rpcyvf*)atv
, tt'
auT-^; erctriaazo zrv ertypaa^rv ev yap zri rpcyvo)aet
,
y.ai
'0
diayv(i)atg
,
y.at r avay.vratg avvepycvza.t
,
co^ (UEpixwTcpa.
'H hi zaitg zr\g ava.yvo^aeu^g* del. Iv zclg Irrcy.pazetctg
avyypau.y.aat rpczepcv za y.a^clcv avayiv(f)ay.etV' twv y.ept"
*/&)V
dto oei zcvg a(iiCpLaiJ.cvg avayLV(j)ay.eLV -rpczepcv
,
ereL^
OTi TravTwv Twv p.pwv zrig iaTpr/'^g dLalay.^avcvaL
^
xat e\B*
cliTco; krt za y.epty.a \evaL' aX/.a TaijTa oiTTa eiaLV
,
/) yap
y.aza (^vaLV elaLV
, -/i
jrapa cpuaiv* xai del rpczepcv za yaza
I ~ ,\ \ \ f / j > \ /j .
cpujtv* TauTa oe za yaza (DvaLV
,
zpLzza eLaiv -n
yap rcp-'
p
eiaLV
, "A rpoaeyji
,
y) rpcaeyj.azeca' y.at ^Ci rpozepcv
Ta
rcppoTaTco avavivcocxEtv* cicv zo repL av^^d^rcv (^vaLV*
'JsVj^ \ /
T>^' y
n\j\\
erzLori eyetae repi azcLy^eid^v oiaAeyezaL* eLza o-f\ cjt zoc
rpoaeyri epyza^at azcLyelx' Olo del avayLva^ay.eLV za r.ep{
raLdLcv
(^vaiv
,
zo repl y^Jiio)V zavza. yap rpcaeyri e\ai
(^cf/eLO.'
zo arepy.a
,
y.aj zc yazaiJ.rrJLCV ei
cv zper^ezat zo
^
IN PROa^OSTlCUM IIIPPOCnATIS
lu^p-jcv
,
y.xt cl '/VhLcl' giia uercc zocZzix on er.t zsc r.ccc-
V/ICZICU. h^/cGhoCL' OLC Oil [liZCC ZCcZzO. ZO Ui^L ZpCd^T.Z
vay:vcijcrxciv
,
zocZzs^ yxp T.pcat/^irica. ilci roL/uo:
,
/cy&)
f)Ti oci zocc^ai' iLzcc uizc^ zc(. Y.OLza (j:-jo(v
,
OiL fiiZLtyai e^L
za -na^a owtv /). rwv r.o^a (^wC-iV
,
^lzz-c, <riv
'h
OLa-
^cpcx*
?i
yaa ar.ccaOf/.a elor;
,
ri y.cL)/a' y.at ofi Tfuizcv za
CTicpaOiy.a a-ja/cjb^ir/.iL^j' yai cT.c^a^-jLy.a p.cv eczi
,
za aj,-
A/ivaXXw; i/c^za r.ipt rwv Tia^cov zaZza /ap za CTtcpa-
^ixa
,
^LZza icziv* r, yac (7/,^.ciWTr/.a a-jaytvdioyitv' Olc diL
T.pczepcv zo T.apcv c-uyypauiJ.a ,
avayivo^y.iLV zcZ T.ecL otaL-
zr,i c|cwv
,
y.a.L zcZ uapi aobpd^v
,
vm zcZ r.ipt ayudiv'
zT.iLO'fi iy.ii<jz ^ioaT.itac OLoacyiL' yaL \i.iza zr^v cr,[j.eL(*)7LV
,
dii zaq BifaTitac avayLVOiT/.itV y.a.L iv zr\ BipaTna
,
za
cijoicixipr,
avayivb^cy.iLV tojV cpyavLysiV' mo oeL T.pczipcv zo
\^ j>.' > >\>~ \<
repi oiaiztiq ocvnV avayLVix^cynv
,
7:0-/] EXctae za cuclc-
IJ.tcr, 2np,aTiviL
,
y.a.L eiJ otzoic iT.t za cpyaVLxa oiL fp-
/jc.^aL' OLC oiL zc T.iOL ap^p(t)V yat ay^.wj avayLvincy.iLv'
Twv oe y.cLv^v
,
za p.v ev^rp.a eczL
,
za oe eT.id-riua
,
-/.at
vft TOur.cv za evCrua avayLVodcynv' /.aL evo-r,iJ.a y.ev eczL
zcL ivy-Rcp/ovza
,
iT.idrua ^e za
p.yi
Z-ap/cvza* oto du
zc TipL Z0Ti(j)V aepctiv i)Z-azo)V avayLV(,iC'/.iLV
,
arcep I^lv ev-
v/iua' y.at iLJ ci;T6); za eT.LOr,yLa
,
zcnzef^i za^ iT.LO-cpLLac'
'Aat zO.ci T.avzdiv
,
iil za yuvav/.iLa avayLVd^cy.eLV
,
OLa zc
TitpL yhvaLyiLCdv Ta^Jfav y.at uovdiv OLa/.iyec^at' aA/o); zi
ot oze '/.aL Tipi evo^ ucpic-j T.eT.cv^czc^ ^LaAeyezat
,
'nycjv
nepL 7:i7:cv:j'jtaq iJ.'nzDag,
*H 6e tt^ za ucpia otatpecL^
,
cl; zpia ZLfnuaza OLaL-
pjftzat y.a:a zcv Talrvov y.aza t:v ^lT.T.cypazr.v cZy eczt
7ur,ua' A/.' oaa ^eu.)p'n[J.aza
,
zccaZza y.ai z[J.'r.[j.aza' ava-
\
EXPOSITIO SECT. I.
7
6rj!xaY.a.hY,o)
cv Y.typnzocL o ^lTrTT^xpr/ig
.,
a> Ttvt o raX-/:v5;
(7jy3"cTtxw /5^;^
X5CI ava)>LTixa) sj opov (5fa?.i!acco^ xai
TcTg
TCicyTcr^'
cdX Tcpci; xpcnciq ztai y.eypnroct
,
a(prpf(TTr/&)
^
vmyr,ucczLYM
,
xai
fy.i/Tw*
xa: OL^^opLf^LYxq jwev eaTiV o ttc-
vcixivcq
zoLiq Ai|c(7i
,
ttX^utcov 5s T5f; zv^vij:nu.oL(jLV' i^cp-/;-
yTi^.OLXLY,Oi d. IgZLV
,
/^&)V T,pCG^LCpLGlJ.CV(; XOCL T.pC^eO)'
pnuazoc
,
xat fcTiiAcytcpxu;
,
y,oll T,cipy.^aaui;
,
*/ai aTrXw; t-
TreTv k^cpf.cLcviJ.tvcg
,
y.ac el iacu 6;/wv
,
xai liLGOL^diV
zcii
ivBvtj:fiiJ.ocaiv xrrJ Icclv* [j.LY.zog de e^-iv
,
c
ij.r,zz cvzo)g Mg
a(^cpL<;-LY.ci
,
y.rizi oj; o v(^rr/riiJ.oLZLYog
,
a}Ja
pidc; ttw;*
c ds, vmyriuazLYo:;
,
sl; zpLcc dLaipfLZocL* r, yoco v^rtlcg e^l
Y.OH eT^rip^.EVc^ o yapuy.zr^p
,
waTTsp zo TSpL zct,(x)v <kip(j^v vdcf.-
TCi)V Y) TaTreiVj; x.at y^^ay.OLlog
,
waTrep Ta yhVaLyiia
,
Trect
yap ci^pjv vTcyMpripLaz^tiV
,
xat T(>jv TCtoyTfjJV h/.ELae OLale^
yezar ueac^ de yapocy.znp Igzlv cVT.zp Ivzav^a y.eyprizai
,
ciize v^r,l(t) Y.aL 7:rjp//v&) , cuts Tartvw
,
akla ueac^ ya-*
payLzr,pL Y.eyprzaL
,
v CLg a'JV ^er2~
r) Tpa^Lg,
K ^ rv /
zi/,cg zr,; T.pc.:TeG)p(ac,
APXII TOY nPOrNilSTIKOY
innOKPATOYI.
Ketuevcv.
^EplJLTlVcLCC,
'A|iiv KT.c^ix^
,
czi TTw; TTrTTCxparri? /ix-/] cico^o; V
7ctg cly.tLCig cvyypa^uocaL Trpcct^ia^sc^at
,
vZv 7:|yCC/j.tw xe-
'/j,riXai' v.cf.L 'kiycy.vj
,
cir (3ta rcu; ^i^coLV.cjq tw 7:pccima>
way/iacB"/] ytriioiQ'^u.l
,
iva aTTC^ctc/i avccf^^o.LOiv xw Ti^o^
yvwfftv exfvct yap t.olvxti avr^cvv zvj
T.pcyvccijLV
,
Atycv^
reg y:n^vj c1g)c hjGLZiAcvcctv zco ia?pa)* e^^aaxcv
yccp hzt
\azpcZ iT.LazriJiCvcg I^jzl zc zr.v vyiLav (^vlazziLV
,
xa: zo
ZTiV Otao^apE^aav vynav avay.aliGa<7^aL' zo oi T.pcyLvu\-
cxtiv
,
uavTcto^ e^rv
,
% 7Tpcar,T0)v Tivcov o cvv iTiT.cyfcC''
vng
r7iA(t)v cAey^aL t:u; pLS^coixcu^
,
ytai avay/.aiav a:r5-
^etlat TYiV Tipcyvcoatv , tw TpcciiJLLCti kypriaazc, ex Tpiwv avX-
/cyi^txwv arrc^eilccov axc-ja^cov avzc y.aL TrpoT/i er^v
avzri*
taTpcg e; cov Trpc/eysi
,
7:avTc); yivcoaxci tyjv (jpuffiv Tcu
uTTCxeipuevcu Gccuazcc* o de yivcoaxcov Tr,v (^v<jlv zcv utio-
xetpievcu aG){Jiazcg
,
v7:i5c7; aT^cpyaSeTat tcu; vcacuvTa;*
c evKSLBiig zcvg vcaovvzac t.cl^v
,
evyepod^ y.aL zayeoi^ aTi-
AXaTTi Tcv xauvcvTa zrtq voacv* o zcLCvzog lazpcq e; cLv
TficliyiL
,
y;/epco; xaf Ta/eco; tarai Tov xaptvcvTa* ^euTe-
pcv avXkcyLaiJ.cv \iyeL zclcvzcv
,
cTf o npcyLvcjiay.diV lazpoq
TpcevzpiTi^izaL
,
c de 7:pcT^apaay.ivat,cuiVo; cv zapazzezai
,
c piy) TapaTTCptevsc vtxa tcv aytsiva
,
c vtxwv tcv aybiva zcv
idiov ay.07:cv TitpLyLvezai
,
oq zig e^t
,
ty)? tageciis* cut5$ yap
< \*->*.v \\ / \ V
GMTiOg zoi Luzpcu laaLQ* y.ai yap c T^pcyiv(i)ay.h)v zcc; "napa
IN
PROGN.
IIIPP. EXPOSITIO SECT. I. 9
idEG^oct ,
h-noTiztt
y.aL cux sa yivecBui' et de y.at yevo-v-
TCAi
xv fJir]
Travtw; dyvna^nTcci ai>Tocg eyyc^ai
,
alX o^.ojg
Tc
(j^c^oov
xat TC iJ.eyi^cq ui&av xaSatpet xat /:xTpta^er
c-jtco?
vcuv TTcXXaxt; TrpoytvwaxcvTe; ixellcvTotq Ttapc^yaf-ci/S
eljjSaXXetv
ueTa auyxoTiwv y) XiTrcSy^uca^
yi
Tiapa^pcpa^, Trap-
e^^cvTs;
Tpccpag
, -h ^o-n^'niJ.ocGiv eT^LTndeictg Trapea/riXOTe?
,
y). TioLvzn cv z'JVzy(xi^ri(joLiJ.zv yive^j^oLL
,
y) yocL eav eyevcVTC
^
icpef//evw; xat |WcTpiw; eyevcvTc* TptTcv ^e a**^X)>cyi(Tpiov cix
eTt aTTC TcC Te).cvc, Tr; t6)^v/]$ AaiJ^avo^ivcv ,
aXX* aTio
Tcv
,
avatTtcv auTCV t '/.OLt tyiV Teyyw OLOLTr,peLV (p-/i(7t
yocp
oTt T.pcyLV(xi(jYMV Loczpoq
,
TTpcAeyet Tcvq G(>)<^YiGC^evcvq ym
TeS"vr,^cp.Vcu5* o cCtw^ TrpcXeywv Ta pieXXcVTa ecre^jSat Xa-
\j/ {\\\f ^i }\\
Tpcs ,
avatTtcv eauTcv xat TriV TeyyriV v.ol^jl^tiolv* eav yap
T:poyv(^ laTpcc
,
cTt TreptecrTyixcg ecTi rc vc(S'n[j,a
,
Travta
Ta ^ecvTa dtocKpaTTiTocL
,
yai yeyprTaL Tocyy xai (pXe^c-
TCMta xat xaS^ap^jet xat eTepctg TrXeKJT^tc ^criBriy.aaLV e\
^e 7rpcyv(w cTt c^^eS^ptcv e^t tc voariiia
,
a;3' cXwg ey;(etpe7
vcGcvvTL
,
TapaTnpcvuevog to {paaxcv p'/iTcv
,
ort tc7c i^ttc
T(uv vcyffwv xexpaT'/ip^evct5 cu (3e7 eyyeLpCiv* '/.at to
,
(puaeo^g
>
f / \ \
^
\ > j f
f/
avTt7rpaTTcw/i5 TravTa xevea* yat Acinov cvy. ecpaTiTeTat
,
iva
ptY) 8tcXw^ CL Xct(3cpe7v (j7reu3cvTc$ tiwv t^t wrwv etg tc ytvc-
fievcv pteu'J;tv eTrtSrcwdtv
,
oTt Tvy^cv ei ptY) e^pXelScTcpYiSY)
,
c;;x av (XTreSv/j^jxev* (p-/i(7tv o raXr,vo5
,
cTt aaa^w^ Trecppa-
oTat
To pTiTov
,
(xlla dia to cacDeg
,
del 'hp-ocq ev vr.ep-^
parw
cuTwg avayvwvaf 3cxe7 ptci api(^cv eivat TipcvoLav eTTf-
Ty)oeuetv
tcv laTpcv pap/.ev cuv
,
cTt tc (3cx7
,
xaTct ivo arr
jjaLVoiJ.evodV
cpepetat
,
Trpwrcv ptev xaTa tcu evSota^^Lycv
,
w(7-
Trep av etTrcy.ev
,
(5oxw Ta^Je ^cvlevKjBai vuaq* r^epeTocL dl
10 ly puog:<osticum hippocratis
Ycxi 'Asc^y. a/.Ac-j cfuar./cy.ivcy
,
ct av (j-n r, vjouoLQziy.c-j'
CLC^f COr aV iiZCy^V^
,
CXl ^C/.Cl TW 5c(i) TCC/ Tf T.ClTiQCf.l
,
3:xa Tw 6ao"tXc7* "/ai Tr.vixauTa cj xaTa t:*j vjOciolqziv.c^j
avTC /ay|35:y;/:jiV
,
odX cTi dcyucc TiuCirjat
,
xat TtavTM^
TC-J7C yZYf.QiTOU iOcc^i^ a*JTo>* :jtco; c*jv xa: VTaw^a itt-
Trr/.caTr;? tj ^r/a ^t/.a,3V
,
avTi t:j oc^ua TiSevat.
Tcv r/r:c:v ^cxi w^i acicT^v stvat.
'IcT-v
cTt t;; Ocxc7
,
diacj^pv /t Tr.v craactav* ar-
paiva yap t^v (Jtfaywcv
,
y;
aEjrjiucx
,
r, ui-^^icj r,Bcz' y.ccL
^iQZaZLY.Lo; U.VJ czL r, 'I^u//, a5avaT:;
,
xaTa yap
t::'j; ;o>
auC(5a/ATaf aJtwaaTixo); os (ij; rvtxa *^7:o' a/J.cv Epw-
TOiUcV^; ,
c av3"cwr2; ^oljv Eg-tv
;
ar.cv.^vJcu.aL Xsywv , cjtw^
act ocy.cL' pTpjcv C r,;7^c
,
y.a^jar.ip ci ^l/.cgc^cl t.clcu-
aiv ev t:7;
TCayuaQiv Itti twv alr.Bo)V Tpar/uazoyj ai^c^
>!ptv;vTat xat /.iycvQiv
,
^Tt c-jto>; uct o:xc7
,
x:^t zcl ytvw-
GxcvTE^ czt alr.^coq cutwc /t* c ciiv ^lT.T^cy.pazr.q Itco-
|:jiaTxCij; v/trQazc zo dcyM ucl
,
r, w: ota p.Tpcv r.^c^.
''A/)//; ;ryr,7t; avwvjty.rj Ttvc^ ;r,//;Tru
,
(7ac:j; xat cjvzcu.cv y.ai :7a'juaazc'j

KaS"' :^7:cj3aT::v cjTcog a'Jcrfjo)^icv ,
o:xt p.ct tcv apt-
rcv \azpcv TCcvciav iztzri^vjiiv' dcyHL u.cl zLViq c/)yr,aav-
zo
,
cr.<7t yac czl 'iT.T.c/.cazr.^ cjt. izdur.avj suTcog aTr/cT)-
aT.cr^ryaG^at
,
(^ta t^ pr. 7:avTAw; Baj.pilv u^Tpta^oiv cjv
ec&r, Or/t p.ct
,
avTt zcZ vcyti^&r cjx sait oi o)i
v/.icJCL
ivcuLGaV a/.Aa c:xi ucl avzL zcZ
,
ocyua T.iT.CLr,p.ai
,
xat
ccyua ;/ tc tcv lazccv zcv apt^cv r.pcvcLav i-Rtzr.Oivziv.
Ilocvciav iT.tzroivitv.

'Io-Tcv c:t r' zpcv:ta TcTpayw:' or,/:t yap zvJ
'jp^J'
ZLoa
,
xat Tr.v T.ocalcjiatv
,
xat Tr,v /xOiucviy.rv zcj t/j.v-
KXPOSITIO SKCT. l. 11
Toq
^vJomvj ,
v-yi rvy TipcyvodGiv yoct zta /-Uv
tti^ cpp^v-
ridog ,
Ig-cpe?
o E*up7:r]/)5 r/iv UcXuJcvr.v (jprvuc//vr,y ijro
Tiy
Uvcpcv ,
tTi r, (3& y.xi THTkTcvGa.
,
o^wc TcU.fiV Trpvctav
ElYeV
evCyrTiUM; TTcJStV
,
/.(
*/pUT:TiV ncp (}c7 xpuTTTea^af
cO.'jiazx
apoEVwv ?:< 3c Tri^ Trpcatpcjeo);
,
^rjAa tc rrapa tw
icAwvt T&) vcac^^cT/] Ecpnaevcv
,
qti diy.cx.^eiv qCl
xvj (3cv-
/r.v TriV ev Apsiw Trayr.) ccvcy xai xpa.yiJ.axcq sx rpcvc(a;
,
TCuTearfV cTr: ct xaTa TCcaiczGiv ^cvCic, Iv t&)
'ApSfw 7:ayo>
l/:v xo 8r/.a<rr,p:cv w;
av tcoV allccv eyx/rpiaTCiOV V aA-
/a^ xonci:; ly^cvxwj* iT.t 0 T-/i; xcZ TraVTo; yjT,dsiJiCViaq^
(^q oxav leyo^uzv cxl o ^ec;. TpcvceixaL xcv XTtde y.oGiLcv*
711 0 r/i^
7rpcyvco7c0);
,
a-jT'/) -n
AC(? OTiAcL
,
cn TZfovcLa
ElCTiXaL /. TcO TIpCVCS^V TCV VCl^V
,
XaL X TCU TpclaiJ^o.viiv
xcv vcZv cvv 'iTTkCy.paxr,; xw TipovcLav yaxa r/ig T^pc-
yv&)(7coo; 5rjXV
,
oj; laxpo^' xo di Trl; Trpcvcia; cvc/za al-
lcL aXXco^ j-ny'/)javTc* Ci (j.ev ipr,xao-iV Tupcvciav ai/Tc /S:^
\ / . < t5\ \ \ \ \ ^
yV Tnv (ppcvTioa* ci Oc Tr,v TpcTapaaytvuv
,
xac yap 7:pc-
vcLa yay.ZLXai
-/i
GpcvTu* c5cV leycy.ev ev xri ycLVTi gvv-
Ti^eia
,
CT( ^e^va xcvde T.poevcmaxo
,
avTi Tci) (ppcvTi-
?cC
Xcp(V
(Js TCJTO yai T.apa Y.vpLZL^'(] xo cvcya ip-Ci-
p.vcv
,
jScyXeTat yap GT,p.avaL x-fiv (^pcvxida Uclv^eyrig* ev
XTi 'Exaj3n ecpr,(7c
,
r, de y.aL Bv-f^ay.cvaa TcVtfiV TpcvcLav i-
yev ev(jyr,uG)q Tieceiv leyexaL ce T.pcvcLa yaL a)l(x)c,* cv-
TO)c yap /EycptcV T:pcvciav tcO TravTcg
,
^iaipcuvTsc a7r:> Tci^
a;jTcy.aTcu xai xriq xvyriq* avxLy.cLxaL yap xm t^; Trpcvctae
ovcyazL
,
Tc Tri; xvy;f]q* leyexat de T.pcvcia
,
xat /] TTpc-
yvijioLq
, 0); VI T'JacXcyia Tcy cvoiJ.axcg QeixvvaL* zpcvcLa
yap
xo 7:pwTcv ev vw eyeLV
,
riTct ye tc evvcri^ai 7:piv
7:apa
aWcv a.yoviaL'
svTau^a cvv o 'iTuCy.caxrt^ T.pcvciav y.al^
,
12 IN PROGNOSTICUM IIIPPOCRATIS
yvwcrew^
cjciix , lotijf:!>(XvtTcxi r.ocrj a'jrcZ '/.cczcc twv TpitT^v
ypDVCxiV
,
TrapecvTCs Te
,
/at /:/e/XcvTC?
,
/.oa Tpc/r/cjc-zoq.
<i ITojytvwcv.wv yap xai Trpc/eyo^v rrapa Tctcrt vcatcvaiv,

*I{7T5V oTi 3taG;6pci;(7t T.coyvo^Gt:;
,
xa TTpcppr.ai^* CTt VI
/:xv ::ccyvo)cr(;
,
"/aTa ev^ta^ETCV lcycv ytvzzxi*
Ti dt Tpch^
f^TtGiq ,
xaTa t^v 7rpccp^pr/:.v x.at ecTf T^crr/c^vivf, r, tcc-
yvcoci;
,
lcpsTrcpevr, (^e r\ Tpccpr,aiq' vtcu5<;v ccrjyizoci zcZ
G'j}<loyiGu.cv
^
c^ de igtlv ciiTO)c' o apiara Tpoytv(j)a'/.o)v
,
c\di Twv vcaorj laz, ovauc,* c ti^o^c twv vcary.acTMV zolz cj\j~
(Tug
,
TpcAiyti Ta; xa/:;.v:i;(7iV o rpcXeyoy rct^ y.ccy.vcvGiv
g^ti Tti^riVLCvq Tcvz y.ccy.vcvzocq' /ocl cvzo)c pev o avllcyi^
cucg cvzog otooa^oi ,
uto -/ol^cIcv y.Q[.za.'^yjzt'/r\q zr\z, p.si-
X,cvoq ,
xat xa5cX:'j xaTac^aTr/.vic tvi; 'tka.zzcvcc
,
/a5j/cu
xaTac^aTr/ov cjvayor; avy.TifO(.aucc'
ttdtvocL dtl. tzi ccllo t(^i
Tpcytvoda'/.ttv
,
xat oilAo TpcAtyttv '/.ocloig cvv o 'iTTC/.foc-
z-ng u.'n
$t zcvzc T7.pocMTO)V
,
cdloc r.pczoccocq zoc cvcy.oczcc
^aTtp iytt zoc Tpocyyoczoc* zo y.tv
y7,p
Tpoytvo)a'/itv
,
cf.vzriv
zriv ^tocBtatv z-ng ''1'vyrtq aritj.ocivtr zo dt Trx>ltyttv
,
ty.v
Tpcocpocv avzrv zo)V Itycy.tvo^v
,
y,v TCtcviJ.i^a aJJ.rXctc
^
ccva'/.ctvcvy.tvct zoc Tpayyaza.
'Eztpa tc,r,yr,atq,
'Hpcc^tlog ilnynaazo
allo tivai Tpcyvoiatv
,
yat aXlo
Tpcppr,atv yat Tpcyvo)atv ytv c^natv oz ocv Tpcyvos
,
y.'f\ etjrw
^e Ttvf Tpcpir^atq dt toztv oz av TrpceyvMx&j;
,
s^trw zo
Tpotyvo^aytvcv' /at ::apa ytv 'Rpc(^ilo) t^riynatq yazayt-
laazcq cvaa, 'laztcv Tctvi;v cTt T.poyvoiatq '/.at Tpc^priaiq
,
cuoev ^ta''^Ccf TA-nv /aza t/.v ejtv zcv lazpcv
,
y.at zcv vo-
azvvzcq
,
7:p:*/tvco(7Xctv ytv b/iVJX li/iZat a ztva to> xa-a-
E\P(XSIT10 5ECT. I. 13
v:vT Ct!v
ccyjCAifi^j. ,
cirj i^t -zo liyou.vjz^j
,
6iov i\ii\-
Bcvzt; Wi
cp^C^'-^
c'^p\f/V ccxjzov cdvvuju.zvcv
rr,v ttXsu-
civ
,
y.oci hjipvzx
zol r.:y.uB^vAlr,rx iv.iivx ziUGy.pa
a^nu-iia
,
jSvlya ,
r.v^iTcv c|uv
,
QyjTiv^^ov
,
v,ai vvyua.z(iiOcq oLlynu.x'
avxo;,
/y-tV ov"J ir^iiVA^Juci XTiV TrXsupav
,
'Ciu-Cic, de liycy.ev
,
o];
cvY, caTiov Igzl xc r.iiicv^og
,
cv pu; a).X' o U7ie?wx::;
ra^ TiAcvpa; va-/iv y,oa tcvto leyizat rccyvoiGi^* Tipcppy;-
ff{;
3 (7Tt CT^JV To iyv(tiGiJ.ivov Tw V5(7^yvrt e/rco^ev crt
'Aoct p-fi^ iGZt
,
xat rvpezog
,
xa: OiaTT^vcta
,
y.ai vvyua-
zoidiq akyny.a* y,at cutw; liyc^ev r.ocppnGtv /,at rpcyvooGiv
oixr^epetv
,
ozt
-n
^ev rccyvo^atq
,
cii; rooq zcv lazpov )e-
ysrai*
n
(Je T-poppriGtg
,
w; Trp^c r^-v vcGCvvza
,
Srav ri
syvodG^iva avzM riiJOctr.'n
Ilapa raj: voGeovGt,

Ac7 (p/]!7iV ajr57; zclq vcGCvGi Tspoliyeiv* el yap zcig
r.apecvGtv e\rotg
,
y,at -jtz auT(wv ^a^ct o yauvoiV
,
vout-
?i a-jTcu; ^u(50"5ai* alla oei avzui rco vcjcDvrt rpole-
yitv
,
c-w? aurc; r.tazevot tw Iv^^rpo).
a T Trapecvra
,
'/.at za rpcyiycvcza
,
xat T5i \).eiXcvza eGiG^at,

EvTu3*V ap'/izat c r.pSiZcg GvllcytGiJ.cg
,
c'v riva /-
yoy.ev ar.o zdv zptorj y^povoiv zr,v rpczaatv e/etv tazcov
oe czt eleyezo ev zotg rpoAiycy.evctq
,
czt oj; yeviyMzepM
e'/maazo zr\ zov r.poyvo-ir;tv,ov ertypa-^n
,
c^ipciJ.ivov
-/.at yaza
tayvo)Geoig '/at avay.vr.GiOig'' /at ozt y,at r\ otayvo)Gig vr.o
i./iv
rpoyvoyGtv avayezaf vat r.avzo^v piCa '/.at ocpyri etat
,5: evtGzajj.iva
,
xai tojV ^^^a^javrwv
,
y.at tojv pLzAAcvzoiV'
et
ii'f\ yap
lazt
zo eveGZog o vvv dtayivoyGv.d)
,
cj d'jvauat
ii,.iiV
,^ Qrvayavra
,
-/;
ra y.elAovza' v:^t czt rpc^t^e; rav^
]A IN PnUGNOSTICLM HIPPOCRATIS
^i^^mcL^ivzg Trpcorr.v xw
^ta^^vwo-tv r, yap OLScyvoyGtz
,
7:
r&r; evEarwrwv Aeycza.L' (^r.^jrj cjv zol T.oL^icv:cf.
,
y.oLL ra
cS-a^avia
,
xa^ zol ucXX^vra' a7:cp:iJ7i o ota tt T.poTepcv
Twv TiapecvTwv ep.vrjj5y3
,
etyo 'npcztpcv TTsp yvoxrew; 3ic-
5TC 6L7.\v/pr,voLL
;
xat Xeyspev cTt Traca Trr^.ELdxjL^ ro) la-
Tcr#) , arc TO)V rapcVTCov TiTcl cveaTOiTcov ar-Ocr/vi/Tar y.oi
ycco y.OL zry
avccuvrtcyLV
,
cct.c Xu.v TtapccvTwv TiTCf eVci^wTcov
T:cLcvu.t^x* zntL xcl iiacril^cv zy.tlva* aXXa ItyodV x(7) ap-
pwarw (XT.o vdpCTcaio.c ,
/; 57:cop5(payiac
, -/i a^^rc-ayiaw
,
/al a7rc'|a; ,
xai t;3:ij a.va.tjLLu.vr,7yM c/.t.c twv T.aptcvxoiv xcv
ac-pcij^cv, cTt rcyrs vcarv.a
,
-/: crt aur/i r.
'^'y/J^-cf.
xat (pXcy-
u.y.XLy.ri i^X-/i a7:c rrjTCtiv r,^pCL(j^ri' y.ai (^jcv (Xt.o twv Tiap-
civTcov xat Twv evearcoTcov ra TrapeAScvra evcrifjau.ev* cd.-
/a xat ra ea-cy-cva aTTC? rcov TrapcvTcav dLocyLVG)T/.cuLtv coj-
Trep rriV txp/r,v o.t.o pLtxpcacp^/ilta^
xat auveujecr^; rwv xcicir'
rcov* a/./a xat rr.v ayu.r,v olt.o xrig ejecoc ariiJ.iLcv'j.z^a* yo.i
r.ixKLV Bifx)pcZvxe; iv xri xexapxr, ay.hopa; re-j^cCi); aru.iLO. ev
rct; ci^p^t;
n
rct; VT.cyoypr,iJ.aaL ,
7:pc^tvciJC7x:av xat /syc-
/xev
,
oTt rri i^dou.r, i/tL ycL^rvai xo vcar.ixo.' y.ai locv ot.o
Twv 7:a.ccvTcov ra ut/Xcvxa T.pctyvr,)uiv' yal oia xcvxo T.pc-
xtpcv rct)V Trapccvrcov tiivr,y.:v:vaatj.tv,

O/.caa xi TapaAiLTicvaLV cl o.a.^ivecvxiz


,
_
tiLr,ycvue^a,

^L
, (!:,ra\
,
rov tarpcv T.ocleyiiv u.r, ucvcv aT.to T.or.o.
f. r f ^.yNV / c>
rcov voTv-jVTcov ay.cvtL
,
a/Aa xat ra T/y'taKiLT.C]iiva vt av
XbiV T.ccAeyiLv* xiva 6e iLaiv aT.tp T.aco.liLT.cvaLV cl o.ctd)-
arft-, arjp ytvcojxcvTc; ciV. exc;p:vTat
;
rirv 7::A/axt; a7:3
xaTajTr,;^.^::^ 6'j/ooztp:'<j r vypcxipcv
,
r
o'/jmz cT.'jy^Ojv
EXPO.smo sECT, r. 1 5
Tco) 1
a/Xi x^/svTTTEr*
/! T.o)j-'j^nc vj to) Q{x^^io.zi arJzcZ 'cyy.cg
rii
ytvczoci ,
IpvaLr.elu;
,
/) eprrt?
,
/)
(^liyu.:'j-n
,
/)
/Scupojv
,
-/! vxou7:riTai o vcawV 3 yiv ^s aiitav 7Tapa).p.::avcu-
<7(y c!
VC(75UVT; xat cu /eycuat t^ laTp^
,
/; ^ta (3/a|3o-
Tr:Ta ,
ri
^:a dzivoz-nzoc
,
-/j
Y.oiY.OTpocyixv ly.Tiitpa.Kcvztq zcv
\oczfcv ,
$av 3yvaTa( TTpcyvwvat xai e/TrcTu tj eTiir/iacvr/.w;*
el 6t v.f\
,
?V5i: Y.oLzo(.y{ko(.G(jiQiv ol\jzcZ* yi de* c)vtyct|^Li/(av
oij-
TTcp TTcXXaxt? e^/^o-Sev/jjiV xaf xaT7:(7Cv at ^vvaiJ.ei; zcu
vcGcvvzoz ,
xai cu ^uvaTai etrreiv t6) )aTcri)' c^ev Ttve; tcuc
Trapax^XouScuvT^c; auTc7? eTtzpzr.cvji liyeiv za. cv]jJ^a.vzcL
^UTCO Zf\ VUXTl Y) TW TTpWl.
Jlapalci.TCCV(jt zivoc cl vcjcuvte; tojv cv^.^avzoiv ev to>
diny{iG^a.L zo) inzpot
,
^lol zpug aiTta?
, vi Sl ayvoiav
,
/]
dia. },'n^r,v
,
/) (5ia iza.vcvpyLav tLaiv cvv vicXkci y.pv^ivcct
y.a.L aT:aza.LWiVeg
,
xat ^cvlovzai TeipoL^ttv zcv^ \azpcvq'' w;
xat avyypac^ivg ev zri ccpuypLtx-zi dityvoi zcv la^cvza zo
a^apuavxv
,
ex tcu acpuypicu r/iv toutcu <$tayv(i)!7tv TCLriCa-^
l}.ivcq* T>epL T.CLCv cvv AeyiL TO(.pahL^'tiavcu.evcv
;
cvyt T^ept
Twv di ayvctav ttw; yap 8uvaTat avauvr,<jSaL a ayvcti 2Xco;
oTt lyevezo
;
a/Xa uaXXcv rrtpt twv xaTa XyiS^yiv
,
ri $ix zo
y.pL^LVcag etvat zcvq zctcvzcvg,
'
Alln elrr/riCLi,
Ttve^ Twv sf/iy/jToov cvzm; eLpry.aaL* "yYiat yap cTt Ta
\!ev aWy.
T.avza cl acpc^azcL icaaLV ei tycvat oe tpL^pa^
ivj ev
riT.azL
, ri ev aTTAr.vt
,
ri ev aXXa) Ttv: twv ucpiwj
,
t:uxTt
,
(pr.gt
,
xat TauTa T.a^aMpiT.oLVcvGL Uyitv ti rt; cuv
TO)V laTpcov
TauTa auTw
exOLrcfnazzy.t
,
2*au?eTa:t T.ap av-
16 IN PllOGNOSTICUM IIIPPOCRATiii
zcLi* e^cZ^xiv ci)V y.oc(. VMiic, cxl v^ieif^a-jzo ci Tavra Aeycrj
eT.iy^etf,rt7ocvzecs' cj yap ei xt^ etr-/; to> appco^^w zo (kyvocv-
fj.iVcv avTUi
, y)(3-/i
xac 5i;ptaar/ ttwc yap e^j^et ^aviJ.ccaoct o
cux dcJgv
;
aXXa 3"aupa^ef to vioyi eyyG)0"pvcv auT&) axcuov
ciov avcA^cov
tcczfc^ 7ipo<; apoo^cv a'^au.evoq otvzcv ty)? ap-
ZT.ptai
,
cyvco CT l(3pa>Te; auTtJ) eyevcvT^
, -h
tSupt&^B-/;' ecTa
i7:yi Tw appwjTw ::piV axcujst Tiap' aCTCu y; twv auTCu
,
5a'jpia^Ta Tiapa tw zaa^^^cvTi* oliGze cl appwaTOc ra piev
kvapyri laaatv
,
ayvocvat 6i ttw^ Ta pt-/) cuto)? iycvza' ei
Tis
cuv Tojv zvapyciSV T:;>Tciv TTpOciTT"/! TCi; y.au.vcvGtv
,
ei-
xcTco^ ^ai)ptaa5y]ffTai.
JliaTeyrfT' av p.a/.).5V ytvoyriiSiV za twv
vcaecVTWv TLp'riy(J.aza.

Oux i7rV aTrXoi; Ta twv av^p(x)uoyv
,
a/Xa Ta twv vc-
acvvzoiV Iva
{j.'n
ztq vT.ola^-n
,
ozt T.cp\ yjpvacv y.at apyv^
picv yj allcv ztvo^ zciovzov npayiiazcc, {itzv o *l7:7rcxpa-
Tr,<;
,
a).X' i'^ri za twv vcacuvTcov tt^ivat T.payuaza' Tpay^
\Laza Oe zavza
,
vcariaaTa aiTta aviJ.T.Z(i)iJt.aza,
"OaTc TcXptav 7:!Tpe7:iv zcv; avBpo^T.cv^
ac^a^ iavzcv;, zo) LnzpM,

'l^ov evzavBa y.azaaycval^et zr,v avllcyt^tYxv aT.cOet^tv
nv ovcoTepci) 7:p5i7:V.
"AXXci);.
AvTe zcv TiiLBea^at zcv; aoooif^^cvi z^ tnzpo)
,
/.at T.ii"
rJT^VLcv; avzcvz ty(itv' v.at zcvzo eazt zo eT.tzpiT.etv a.vzcvi
eauTcu; tcij ixzpo),
Tt/V t 5pa7:ctv aptaza av T.ctictzc Tpdf^iodg
Ta iaopLiva x tcov T^apecvTcov ra>/;aaT&)V.
vTai/5a Ta)v ouo ayXX^yijpcwv iyzt^iiii^a
,
covTicp
c^vw-
EXPOSITIO SKCT. I. H
TCW
::p:f7r5/^v*
y.cchTi^ oe y.oll ^auaao-iw; k'j-n Tvr.cyiv(jiaY.u^
ra
aeXX^vra
ly- tcuv Trapeovrov 7i(x^rty.oiz(K)V
,
o)^ Trpc^ av-
T:^ra(7TcXriV
tci) S^ccy Trpcyvcoasw;* ct ptV
yp
av5poj7:ct l/.
Twv
TTfitpscvTWV
Ta psXXcVTa yfvo)cr/-cu7iV cicv ct&3vcay.c7:ta
5cWCwy TTiV
TlTTiGlV TWV 7rTy]VWV
,
6T TTpCg ^Cp^OCV TT^TCV-
Tctf ,
^T Ttpo? VCTCV
,
^^Tfi tlq
v'l>oq ,
tT
yPxiJ.al(^q ,
EiTS
xpa^cvTa ,
ciJTwg 7:pcyivco(7/.r aXXa xat czi XciTiai xi-/yy.i
OLTIO TfVOOV (7'/lpliWV T:^cyLV(jMY.CV(Jl OYlAcVCTf KCJt C lOiXfOq
CCTiO
Tivwv ay]ptiwv Tipcyivcoj/si
,
'/ai V
xp^^^!^

''"^^ ^icf.iJ.irA(j^f
mg* ^Ecq 0 cu Sil-aL y^pcvcv npcg ic
avayv(^vcci
,
XX
ocy^pcvodg y.al (xdLocaKCLGr^^g cjavTa 7:pcyLV(j}Gy.eL
,
T:id-n t^
TT^ccvTa auTc^ encLTtGcV,
Tcurc ^4 T:Pi> TrpojTci avkkcyLaacv xo av^j.TiicoiaiJoc
,
o)?
elp'nw ozi ocpK^^oc eld(x)g rcvg zpeiq yjpcvcvq
,
^ep7.r:eveL*
oclloc (j-riV xoc\ ocpyji zcv devzepcv avXkcyLay-cv* eLpmoci yocp
devzepog avXkoyLaiJ.cg
,
(y.no [j.ovov zcv zpirov ypovcv kaa-
^ocvea^ocL curw^* o 7:pci(3&); Ta p^-sXXcvTc?
,
TipcevzpeTii^^cy.e-
y.evoq
,
GcpLazoc BepocneveL* evzev^ev cvv -hp^oczo zov devz^-
pcv avlkcyLaiJ.cv*
ccllcc \(^eov czi iicllocyAg cl (XpyociCL Tpo-
zocaeig eleycv y,cvcv
,
y.elevcvzeg TtU.ccg z(^v
avuT.epaaiJOczCfiV
VTlCCy.OVeLV' COCTT^p y^CCL O TocAWOq V T(M TrpCCiptKO TCU 7rp
t y \ / \
I \
'
^ctyeLCx)V eLpr,YMq [jovocg zccg Tpozcr.aeLg
,
Ta avy.Tepo(.aiJ.c^zoc
riULoig ey.elevae TipcavnccYcveLv* curo); cvv ycct evzev^ev ^dzL-
xvuTai
,
cTi Tpo 'ApLazczelcvg o 'iT^ncypocz n;
^ia/xnxr,v
lJ.tBcdcv riaynaev eLpriYMg yap av[}.Tiepoca[J.cx.
,
ey.elevaev TiU.ccg
7:pczocae(*)V
npcvnocyxveLV.
"All'n ii-nynaig.
iTrTTOxpar/i^ IvTauS-a zcv ^evzepcv QvXkoyLa[Mcv 'KOLeiz&.f'
'2
18
I-N PROGNOSTICU.M IllPPOCRATIS
zrcJ ioyw* co; fipoiyjloycq
dc y,a.zo!.lzi-^c(.; ra; T.pOTccGEi;^
zo aywTrepajf/a
kn-fiyocyzv' \(jUtV di t^clc^ cvzcq
^
czl c t^o-
ytv&)jxwv
,
cibi zo [j.iKlcv' o etOco^ zo uzllcv
,
zpczc.^cc-
a/sya^&rar o T,pCT.o:^o(.Gy.ivx'C,c'j.ivc(;
,
arAQZcA ^zoaTHvu,
ITcwct^oo:; ra a::acva x rwv tisjCcCVtwv
T0(.:7riUc<.z(j^v,

Kal t^clIlv dLoi zcvzo^v ^i^xlcvzocl ozi ^Lt.y. Tocvzoiv eo--
zlv ri
6L0iyv(ii7Lg
,
w; xat avcorep&J ehzyzzo* cvOe yocp
Svv-
a.<^i07. T.UcyvZs^joLL ,
Yi iJ.iy.vr,Y.cVoa twv ^SaaavTwv
,
et
//y) (3ia-
yvwy.iv zoc TocpicvzoL* ^Loc zcvzo eiTTt T.pciL^(>; zoc EGouevx
*
TToXKu?
ex Twv TiapcCVTCov TO(.Brtyo(.z(i)V \cicv czl za T.ocpoc
"^
twv av-
Tiypccc^&iV vcar>y.oczx lyii
,
xai v.c(.A(jy; eyjf ELyrtZccL yocp
g^;
Tcav LT7:cy.ooczci(jyj cvz r^v OLrip-nyivx zoc vcGr,yoczoc
,
y.ciL zcf
GvyT.Z(tyj.c/.zo(. ,
yc(L zx aLZLoc
,
a/.lc/. t.ocvzoc ycLvo) ovcyazL
,
iya.lcZvzo za vcGryy.za' oia zcvzo (^r,GL
,
Trpcci^o)^ Ta Igo^
5 ~ f f f 5 ;
y.iva e/- tcov Trapc^vTcov vcGr,yaz(f)v
,
Gvy.T.Z(jvya.z(xiV
,
aiTtwv,
1 ytea^ p.ev ya.p t.cihlv a.T.avza; zcv;
aG^^ivicvza; aowazcv,

Iqcv il; zov zolzcv i.cycv iLGi{jakvJ zavzcv
,
ev w cp-/)-
\
r/ < f . \ -v / ' ^ f
otv cTt 7:p2yivo)0/ri)v lazpcq T.pchzyzL zcv; Te G(xi^r,Qoy.Z''
v:u5 xat aT.cXhvyivcvz* za/w; oe xat Saup.aa-tw; ecp-zi I7:-
TiCv.pavri^
,
uyta^etv acjavTa; zcv; aG^ivcZvzaq a.ovva.zcv*
zzvzo yap y.aL zcv T.poyLV(xiGv..iLV za yvXcvza
,
v.piLGGOV av
er/i* T^^TecrTtv Izl aovva.zcv egzl T.o:vza; zcv; aoS^eviuvTas
iiyia^etv et ya.p zovzo hovjcf.yz^a t.clC.v
,
avayyaLozzpov av
r<v yaL zrg T.poyV(x^zo\;
,
v.aL cvv. iL-ycyzv zcLav.r.v yzpLyvav
^cG^a.L T.tpL zr,v T.pcyv(xiGLv* y.ai avzv yap zcv T.pcyv(x)vai 7:
Uv ziyzv vyLaG^r,vaL
,
cvy zyzllz zo T.pcyvosJaL' aH eTict-
bi] a^vvazcv igziv aTa:JZ'J.; vyLy.tivJ
,
^ta t^ut:
avayy.ocLCV
EXPOSITIO SECT. I. 19
Tr.iyvoiGrJ' &Vs
erAf^^xaBcct axjzr.v y.xi rooytvwsy,zty
ra
aeA-
"kovToc. sdeG^ocL' xo rpoyivoiT/.eiv yo:p xat
r.fjclzyetv
, avat-
Ticv eoLvzcv
y.ccL zr,v Teyyr,y y.oL^LGTAGLV,
AA/.n e^r'/r,GLz,
'EvzocZ^cc GviJLT.erMpoiVTo^L CL dvo GvHcyLG(j.CL
,
rrc&i-
Tcg xaL devzepcg* 1clt:cv ri
ocy,cr] oLVccfj.iveL zov zc'tzcv cr,^
^nvoci* oe cv TccpocdLOoaGLV ev^eo^g zcv zpLZcv ocIa ec y.oiL
^coc-^vlcycq eGZLV o '^\r.ucypc.zr\q
,
r,y.c\cv'^r,Ge zclc,
rlo^zv^
y.o)zepov ezdL^cvGL zcc Gvyypcf.[i[j.7.zcc y.at ^loc zcvzs ocGocQitocv
kuCiriGev ev zo) priZC)* r.apocdtooiGtv p.v yocp
rpczeletsx. tlvqc
Gvy.^o.lKo[j.eva yiuTv r.pcq zptzcv GvHcytGiicv
,
y.at rpca^
vau.tu.vrGy.et rwv r^BaGavzorj
,
y.at ctB" cvzo^q rpo^ zpLZcv
GvWcytGy.cv ey.zL?7ez7.L* e\Gi de zccvza rpczclcLa, 'I^t^^v tzt
r\ lazoLy.n avzn xa3" eavznv ^eo^pcvaevn
,
ar.TatGZcq eGZtv
emGznun
,
oia oe zc pevc^^cv zn;; vKr,c, y,aL ev^ezapkriZcv
,
y.aL aXkcze 6cllo)g ey^cv* y.alc^g yap o Illazo)V r.czay.ui pecv-
zi ar.ity.ccGe za np.ezepa Goiuaza* y.a.L OLa zcvzo cwk ey^ei zo
j3e,3aicv
n Tiyjn' el y.ev yap T^avze; cl vcGcvvzeq ar.e^vrr
G/.cv
,
cvy.
w eyy.lniJa rw \azpo)
,
e\ y.y.L un r.pcleycL* e\ Oe
ravzeg vytatvov
,
cv^ev eoiizo zn:; r.pcppnGeo)^,
'Tyteaq jj.ev yap aravzag rcteeLv,

Tivo; avzo^ r.pcy.eL\j.evcv zcv loycv ernyaye zcvzcv
,
rcv
leycvza
,
xr/ieac, pLev ar.avTag TT^tSctv Tcvq aG^evecvTa; ddv-
vazcv
,
y.ai Ta e;?;
;
/.at liyo^ev
,
otl co; Gvy.^aHcu.e vcv
TCVTO y.aTa tcv TptTcv GvkkcyLGiJ.cv r,pce'Yf\ ,
yat eLr.ev tcv*
To yap
(pYKjiV
,
OTL e\ eveoeyjTO r.avTag vyca^eLv
^
ripLTzn
av iLn n r.poyvoiGL^* encLOn ^e cv dvvaTov ravzag uyiajgtv
,
cv/. ezL
repLzzn nv n rpcyvMGL^' zl cvv
;
czl r.TatGTn n
20 IN PROGNOSTICUM ITIPPOCRATIS
ze'/yn
;
alr/) y.zv xaS-' eocDrrrJ* iT-xfjzcg rs y.oii avarj.ap^
xr.Toq' i\ di TicllayA^ ciol iv/.oc, i.u.xpzavsi
,
cv Ol iavzrtV
,
alloc dLcc zrrJ vKoxzLfj.eynv vlnv
,
pzv^rv rt y.ccL eOpTa,6Xyi-
rcv cvaocv* curco xat Tiy.zcVLy.ri zz y.ocL CLycooy.iyr, aij.apzcx,-^
vovGLV
,
cv Ol eocvzocg
,
a/.Aa (3ia ra? U7r:"/.tip-vas uXa; ai!-
Ta7;* ccaf
(3'
iyovcL TriV vnoy.zL!J.ivr,v vlrv aiJ.cZcc^l'nzov
,
"ura: y.ac zo oaizaLGZOV zvzvyr-riGav
,
ya^ar.^p aGZpcVoyia
ze yal yccoy.Etpta' knttd-n av pcu<7r/] vln vnoyzLzai zr\ La-
Z[Ayr\
,
GW^J.aza yap zIglv av^pcoTitva
,
OLa zavzr^v Z'nv
ocl-
ZLav T.zaicL' ^7 ovv T.avza zcoticv tolzlv "lv oc^zij.tizov (uv-
la^ct^y.zv' zl
p.-/i czl zcv Tpcyvo^vaL zo [j.zIaov
,
xav zz gco-
vnpicv -fiV zo vocr.y.a.
,
y.av zz clz^pLov
,
avayy.oAa
-n
zcvzcv
T.pcyvo)GLg
,
C07TS xay ar.czDy^La zcg ZGzaL OLa zov TpcAz-
yzLV
,
a>j:iiJ.T.zoc> 'h zz-/y'n dLay.zvfL,
'E7Ti3/i 0 Ci avB^pomci aT.o^vriGyxvGLV
,
o: p^.sv TTpi-
vTi xvi)^7ai Tov larfiov ur:^ zrii iGyjuoc zrg
vogcv
,
cl dz y.ac zyy.alzGau.zvcL Tapayp^^iua zzzAzvzTiGav
,
ct
p.cv r,uzQav ptav '^r.o^avTc^.
''A7:rp:Ci(7: Tive^ icn zcvzou ayaLpoig eavyjpcvcucrev o ^Iti-
TTCxpaTy}?* zav yap Tpo zcv yalzGaL zov lazpov aTO^avn o
QCppOi^Cg
,
TOT avatTi^; Z(^LV CVOZ yap z2^Z0)prGZ ZO TpOG^
omov zcv ^vriiavzoq zv toI ^riv avzcv* Tpoq o \zycu.zv
,
czi
y.aL avayy.ccLO^g avzcv zyvriiJ.ovzvGZ yaza ^vo alziac
'n
ycf.p
oia zo TzlzLCV z-ng
^LaLpeGZo^g ey.vr,fj.cvzvGZ zo Tpcvn xa-
IzGac zov lazpov aTcBvriG'/.cvGLV
,
*/) OLa zo dLda'iai 'nyocg
TTiV Trapa (LVGtv SLa^ZGLV zojv cgzo)V vcGr[j.a.zo)V
,
zy.vny.ovzv^
Gi zcvzcv zov p-nGZL^iov xat (3ia p.v zo zzlzicv z-ng
(5tai-
pc(7co5 cvzo)g* CLCV voGO)V '/] TzpLGOiC,zzaL
,
Yi
ar.oXkvzaL*
y.ai 6 aTo)Xvy.evoc
,
yj Tpo zcZ y^:n^rivai zcv \oczpov aT.O"
\
EXPOSITIO .SECT. I.
21
U.S.XOL zo
anik^iiV zov tarpcv y.ai lv,iaY.i'!^aQ^ai
^
/!
vj tv)
OL\ixr\ rtiJ.epo(.
aTiollvzat
,
i /7.Ta jntsiv
,
t) p.sra ou5
,
-/5
rps^^
xal
eney-ii-voc*
ota oe to dioaE,aL r,[j.ag ra oiia vcGrtU.ara;
iicllaYAg
yap yarc^u laTt vcari[j.a
,
y.ai Trptv vaAiaai zov
lazpcv
ocKO^vmy.iL vcacov
,
yat cvy avap.sVci tt.v r.ocpcv'
QioLV xcv \aTpcv* TrcAXazf; ot ccv iGZL zo vcarrj.a y.ai cv
xazc^v
,
yat ava\j.iVii zr^v r.apcvQiav zcv \azpcv' TTcX^.a/.f^
^6 o\v i^L y.ai \Liza zo y.aJ.iaa.L zcv \azpcv
,
/] iv zr^ avzri
ripiipa aTic^vriaycvatv
,
/] [j.cza y.iav
,
/) wsTa ovo
,
/) /JiTa
Ypi?
,
xat 7:xr;a* ota Ta-JTag cvv zaq ovc aizia^
,
o.va.y^
y.aLMg zcv pnaeLOtcv zcvzcv y.v/ip-cvyo"V.
E7rt(3-/i 0 ztvi^
,
(9'/icrtv
,
a:rc,Svri(7xoi;(jv //STa to xa-
^vEo-at Tcv lazpcv iiapay^prly.a
,
ci* (5e pTa cAiyag rip.epag
,
C di TTpiV'/] /KaX(7ai Tcv lazpov iZiAivzr,ao:v
,
^ta tci^t^
cpr,jt pcvAcuocL c tcicTa TO pZJ^cv TYig y/-/:?
1
y-oci zo aA-
XcT aXX&); ;^cv TZpcytvrxiayMV y.at 7:pcleyiLv' a/X \a(f)g ziq
oLTTCprtacL
,
czt y.ai Ticiav fj.itj^litv iyei o lazpog
,
eav T.ptv
eyyaleaaa^rat ezilivzrae
;
yat vcp.i? leyiLV zov *l7r7rcxpa-
T/iV
,
oTt cvv. eyiL er.L^cvzc o lazpcg p.eu.'J^tV akla ^cv
lcpiai ae elgevat zo pevazcv zrc, vlrig
,
y.ai dta zcvzo Trp-
"keyetv 'iva
p/i ij.iiJ.r,zoq euY].
ii.Tpa ^nyriffig.
EvTa-jS^a apyezai zcv zptzcv av^Xcyta^cv* \apiev 6e czt
er^v cvzct^' T:pcyLVoiayMV
,
ctoe zr^v ey.^aaLV c e\d(fig zr,v
ey.paaiv
,
Tipcleyit zo ^.iklcv* o T.pckeyd^v zo y.eklcv
,
avey^
xAtjTov cpu).a;ci
ty,v T;(V'riV cvTog ozt avayy.oua
-n
r.pcyvcti^
Gtq
,
dta zo eloevat
zw ex(3aatv tcu iieklcvzcg*
lazpoq ztg
22 IN PR0GN08TICLM IIIPPOCRATIS
v.ai c^^v T'UT5V i^^cZvxoe. avyv.CT.^^iy.^^q
,
/Ta vcfj.i7G(g e//.{-
TTw; yiveaBcct zrjg iOpWTa^
,
p/}
yv;u; cxi
v.oi.roL aDy/.cr.-f.^J
tyivcvTQ clzct CL i^pa)Zg
,
evcpore ^av itil tiI^cv ey.(^cpri-
ooLL TrjV
{;/-/;y*
o(.n'nyoLytv cxiv zov 6i.lp(^(^cv ug "kovzpcv
,
xa:
TcvTO tncLTtcev Iul r.lecv ^LO((^cpr,^r>vo(i
,
xai ap.a t^) ota-
^Jp/]5'^Vi TTAUr/:XV avBp^x^TlCq
,
Xat TTiV T.a.Gav aT.r,'-
viyy.oLzo y.iu.^lLV o \azpoq
,
aLZLcq avz(^^ zcZ ^ava.zcv yLvc^
fjLivoc' cvy^ ozL dz avzog a\zLog zcZ ^avazcv
,
euil7^ev yap
^vri(ryMv cccv e/. zcv npcr,yriaaiJ.evcv cvuT^zdyuazcc
,
a/A
e7r?t5-/i cu Tpceyv^t) zo u.ellcv
,
w^ts
py^
eyyjLpiaaL zcLcvzcd
zclij.ny.azL' ey/^eipLaac clv zr,v T.aaav alzLav evXrpcvcy.r,aev*
eor-
cvv (V3J
p./i Tc avzo T.a:j(i)u.ev ev.eLVd) tw (C^wt'/i
,
avay-
y.aicv aay-siv zrv T.ccyvG)aLV,

UpLvn zcv \azpcv zr\ teyyr\ Tpcg e/.aazcv


I > '
c
vcarya c:vzay(i)VLaaar^aL.

Gavy.aaL(t)g T.avv zri 7rX/:5yvT>;yi cwvvi eypr^aazo
,
eirrwv
f.
> r/ >
^l \ \ < \ < \ /
x^.:^ ey.aazcv vca-riy.a' evoeyezai yao avj vt.o evcc vcariya-
Tcg tytabai zov yayvcvza
,
a/X vt.o Cvo vcaryazo^v ^iV
czi y.ai zpioJv
,
y.ai d^a zcvzo ta^Ti T.pog tyaazcv vcar,ya,
A//ft)r,
c T.pcg ev.aazcv vcarya et uev xaTa 7rc//a)V vcarya-
zo)V eLT.(t)yiv
,
7:t Oia?p2p)V lay^avcyev avS^pwTrwv
,
e7:^-/i
TT/yi^uvTix'/] e^Tiv
'h
(pwv/]* el (3e ecTiv evo^ av^rpo^T.cv
,
to
T&)v vr^/ifiaTcov ).a///^avcuv:y avTt T(;y iiepL a]zLU)V avy-
TTTcoaaTwv vcar,yaz(xiV* '/.ai xa}.w; vai Tiavu xaXio; TrocviX-
C^
t >y >
^ev Ti ic.rynaig,
' kXkt\ t\r,yr,aLg*
ffr> ^
I ><
\ \ > /
><
\ \ /
r.'Aaazcv Atyii r, Tpcg zr,v aLziav /) Tpcg zo vcar^ya
^
)
EXPOSITIO SECT. I.
23
r, w:.
zo
cuwTrtwpa'
o
ycf.p ta.r^oq t.coc, 'izcczzcv (xyovjL-
l^izccL
rcvTorJ*
kxv cvy ^ioucv hv xo vjjr^y.af
,
0)z, icjoll
rcy-
xo vnlp
TrrJ
ovvau.LV
,
cvdiVL zofJ eLpr^iJ.zvo.v zIt.lc,
a.vzirrr
vcci zcvzcV
et
'/ccp y,ca r.ccc vcJ g.lzlccj (;y.Lr\
,
etxcrwc cTc-
pcv atzLCV ivpeBri(JiG^'c/iL zcvzcj
,
(^^c^GcL ntpLyLVCfj.evcv
xoii zr,i QvvoLiJ.zo)c, oj; xat zavzriV v.oLXcCtZQy.c T.cXkcc/dc, ds.
t:epcv y.ev aLXLcv cvz cfvzLTpocxxcL' zo de vcarifj.oc avzo cyj.rr
coxepcv y.aJ:/iGXoczaL* eaxi oe cze xo ^ev vca-nu.oc v.axeTH^
vci cvoev
,
aAAa
t^
avii.-iixoiu.axa* T.cLmv.ic,
y
cvv ev &>
y^pcvo)
T.fcg
tv XL QLa\jayexa.L
,
c^^aviL txepcv ia')(ypoxepcv
evoe^^ev avelelv zr^v ^vvamv* ma cvv zr^v f^Lav zo)V zolcv^
Twv cle^CLOiV cvxo)V
,
avayy.7j.cv v.axcpBcvv xr,v T.poyvo^aiv,
(JyoacLaLv vT.ep xrtV ovvajj.iv e^aL
tojV a(^yaxoTj,

Ai^ (5cvai CT al xcv ao^iJ.uxcc dvva^.eic elat xpeLq
,
tLVaLV.ri
,
?wTr///i
,
^u/r/-/T (^t^ rctvi^v G-/;c'tv xaq xcv ao^iia"
xog dvvaiJ.eLc T.apaC^ajXeLV Tpog xcv xcv vcariuazoq
,
y.ai ei-
SevaL cv y.axLayycvGL y.ax avzcv
,
>:at tclul oxl aT.eLT.cv ei
uev yap oli v.peLXZCvec cltSlucv
,
clcv r\ ?MTr/.Yi r,Tf; <?i7:o
v.apOLag cppazaL
,
ri' ti d^vyr/.-fi r, ex t:u lyxcGaXcu
,
pevet
^\{ \ /v,C(^r c' / < ^
oe y) C'UOT/-/i
,
zrVLyavza o r^avaza; vT.cyvcg yLVexat
,
w; T'/)?
elazzcvcc eppw/^iv/;^
,
t&iV xpetTtcvwv xaTa(3c|3>.p.VwV w;
5rj7r5U xapL^t wTrtaf zcv appo^azcv apLazcv loo)p eLaeyypLVov-
xoq
,
y.aL evzevBev e\yaiJ.ev
IppwaS^at tr,v cpt^cixrjV cuvaptv
xaTa(Bcj3X-^73"at (^e ""triV ?a)Tr/r,v
,
^tcTt avyv.cnzLy.cv e\yev
iOco)Ta*
-/at TJtc-jtc? eTAyTa.
'''Apia ^e Y.ai el zl Bucv eveg-LV ev zclai vcvacLaLV,

A'/f
T.CLr,zr\c
,
ctt oil
,
^J^r^L
,
p.r. /y.cv::v ta xata
cfi^kcvaxepov
xpcTcv T.epl xcvg app&i^cug avp^aLVOvxa T.pcyi-
24 IN PR0G-\0STICU:\1 HIPPOCRATIS
v&^axciV
,
y.oii ar.cp ct y.uixvovxtz T.cif,cx.MuT.c(VC'j(ji
Tpc/.eyziv*
a//a /,y,t i\ xi Belcv evzGTiv ev roclg vc(jci;
,
y.cci xcvrcv
oii r/iv T.pcvcioLV raci Tccyvo^aiv expsAcrav y.aL cl p.cV cpaai
2rficv elprr/.E,'JccL tov 'lTi7:c7.pa.zr,v
,
TTiV BiEcp.r,VLa.v
,
y.ccBo vc-
(jr,u.aToc OLa^Dcpx zoig avBpMTCL^ etwS^e yiVcG^aL* ar>-.p Tit-
czcvij.zvoL
, 15
[j.aprvpioLV T.apaycvai zcv^ Izyc^.evcvc
j3/yi-
Tc:;? /.CL erL^^^riT.rcvg* o p.zv tcl TaArvcc
,
cv ov/izai xrv
zciavzrv Twv jr;y*r<Tcov yvwxrv
,
Xsywv cti cvdcrcze ev zcig
eavzcv Gvyypay.p.aGLV oatvezaL o ir.r.cy.pcczr,; cv zlvc^ cvv
vcGruazcg zr.v alziav e\g zo Z/Ilcv avac^ipr;* a/./w; tc os
ev Tw zue^L OtaLzrq cUo^v j3j2/tw fi.vr,piCvevGag zc ua^cq
Twv |S)//]Tcov
,
Tr.v (Tiav eOLOac^e
,
xa-Sr rv zo zclcvzcv t.oc^
B^og zclg av^pdmcLg Gvu^aiveL* oXKoc y.aL ev tw repL zr\q
\zprig vcGcv Gvyypay.p.azL
,
avzipprzLy.oig eyjt zcvg leycvzag
avzoy y.aza ^ecyr^Lav ytveG^ai.
AvzL/.a ycvv zo twv leycy.evctiV (3Xr,Twv r.cc^cg
,
zcmoz
ZL zpcTJjLi Gvu^atveL GVVLt^aabai
,
er.eLori oig \j.alt(^a ev zcig
y.CLucig
zc zctzvzcv Gvupatvu zclg y.ap.vcvGLV 'tGyev yap hzi
za lcip.Ly.a r.a^ri zr,v ccr.eocvdi^n zcv ae^cg yazaGZaGiv
,
atztav
zrtg cty.etag yeveaewg evr.cpriGe
,
crrcy.evoyj y.ai Ota-
(^BeLpcy.zvoyv ^r,lcvczL tcov V zc^tg GC/iyaGi yyuoyj* e/.
zrg
zctavzr,g zcivt.v GrTieoovog y.ai cgecg y.at a/.Acy.ozcv y.at zol-
payoYjcvg zZvj yyym y.tvrGoOig aycyevn r, <^vGig cTetyizai
npcg ar.o)j:jr,Giv yat eyy.ptGiv yat otar<^cpr,Gtv zm avf^vrwv*
zcvzcv de zvyeiv
y.^n
ovvauevn ot'cLy.eia.v ac^evzLav
^
r.po^
v.azay.ay^avcvzcg zo ecycv zcv ^avazcv
,
y.ey[A p.cV Tivc?
0)^-nGaGa zr,v vlr.v
,
zc evTe^^^cV ey.TictTset* itza avz'n n
v/.pv:^itGa. v/:n
,
&*;
er.i za vr.o zc oepy.a yys^ta v/.itGe eve^-
^E^jcra '/.at G^r:J<ji^itGa tw 7:/ri.3': /at zr\ 'Jrepzlrpoyjet
p-n-
EXPOSITIO SECT, I. 25
t^ XOLC, ZiVOCg
yo^OOCg' CV XlVOq y&Vcp.EVC-J
,
TMdQVCV)iXC(.l Y.OLL
u.eAaLVOVToci
ol icvxo 7raf7X-VTg
rczci
,
Olv:i]V twv z/;jp.co-
uloltmV w;
ociaSriGLV ouydGy.oiv Ttvwv xai p.a^^iym rug ayv^"
vd^cig Twv
cpwvT&:>v ep.TCLeiv c^ev cl idLo^raL cjSoaVTcS tcd?
TcuT(?
7:.^^VTas xaTa Tva ^e^Lav cpyrtV
,
-jttc IvavTLag dvv-
daerog ^a(jXLy(i)Br,vaL leycvGLV iycivcvc* c^ev ya.L ^lrizcvg
avxovg cvcy.al^cvGLV
,
7:apa zo yaxa Buav p.WLV vTio evav-
ZLag ^e^lTiG^a.L dvvay.e(f)g,
KaL To Twv eTLlri7iTG)V de Ta^cc
,
ovy. eyeL Beiav c^yr.v
aixLav xr\g yeveGeo)g
,
akla yLVZzaL v] eTalrdjLg yaza zlvoc
GelwiayriV TiepLcdcv cv zcvzo leycvzog y.cv
,
ozi ri zcv Becv
cpyn
dia zrig twv cvpavL(f)V yivfiueo^g 7:i7rpTr zclg av^pav-
7:oig zo Ta^og' alX Igzzcv czl -fi GeAr.vn r,VLya TlT,GL(^a'f]g
yevfizai yaL av^eL avzrig zo (^Zg
,
yhapag ZLvcg Bep^j.aGLag
y.OLL GViiiiezccv aiZLa zcLg Go^pi.aGL yiveza.L* v^s^ r,g ^eppf.a-
CLag
,
^LayuG^aL cviJL^aLVeL zcvg yyy.cvg
,
yaL T:hf,pcvv p.a-
l.L(^a zag ye(DaKag
,
OLa zo yvpwag zavzag yai
Tfo^zag
Gye-
Oov zov lcLTicv GO)iJ.azog zo) T.tOLeyyvzL ciu^keiv o:epi' vto cvv
zrig avz-fig yjvGeMg
,
dvayyfi Tapcc^vveG^aL zo Tia^cg
,
7:i-
ZTideLOig cvzo)g dLayeipf.evo)V Tpog zo TaBcg zr,g eTihf.^eo^g'
ev^ev
avgcvG-fig zr\g GeAr,vf,g
,
7:ap:|i;v:vTai cl eTulr^TZCL
,
xaL Tahv IrycvGng T.apayu.aC,cvGLV' eazL de zeyprripaG^aL
zo avzo zcvzo ozl vi GeA'fiVfi e^apyj,L yhapag zLVcg ^ep-
l^aGLag
,
yaL e^ ezepo)V ^rX^taTcov cl ze yap eyye^salcL tcov
^cooov
,
avc,avcvzcg zcv Gelr,VLayov (Donog
,
iJ.eLt,cveg euvzoyv
yLVcvzaL' xal zd cc^-pa^/.cdepiJ.a de, leycy.eva
,
ata^rjTTV eyjv-
OL Z'f,v
yaz cvGLav eTL^cGLV zo zr,vLyavza' oTiep ev avzcLg
y.ah^a
^La'ja{vnaL twv dlloyj
,
dia zo vypov zrig
cvGLag"
26 m PRocNOSTicuM nippocRATis
mi xci ys 'fi 'cix-JZTt avaloyta
,
dtcx. TravTwv dimi tooV crw-
uoiZMV
,
/.eyw 0-/1 o.vc^avcvzoiv y,ocx' cucjia^J
,
7r/'/;(7tc(pa:u5 yi-
vcp.cV/ic TYi? (7Xr,vrjG* ij.eicv^.ivfig de
,
avyy.x^ccipciJ.i,vorj' zcZ
bi TCicvzcv T,ocS-cvg 'fihoc, rnv 7:pwTr;v e/^st aiTtav auTcg
yap r.ocvro: allcicl Ta Tr,0 (jcop.aTa T(>j ^pa^rpiw tv!; 5e|S-
y.ovnzcz' iTA p.v TCi Tr,v ac/rvrv ava^Epcpcv to TctcuTiV
epvcv
,
5a
T5
7rcr/criv ai^Tr;
,
xai 7:pcGcyjg y.a.Alcv ruTv.
"ETfpcf ^s ^.eycuci ^sli^v cIp/;-/vat tcv ^lTiTrczpaTr.v Ta^
YJAOilxcv:;
r/aepa?
,
ctl Oil T.pcyrjo)GyMV zag Y.pLGtiJCvc 'fiUZ^
pac,
,
^lOt Ti*
'h
U.IV TcTaCT/) XpVci
, n
c) T.ZlJ.TlTn
CJ xpt-
v ,
-/) Oe t/r/1 xptVct p-^v
,
7rt y.ocy.o)
Q* */af
n
epcJcp/i xpt-
v<
, aX/' 7:t aya.Bo)" zavza de cva a/./w Tivt ytvcVTat
,
a//
n
S-cta Ttvt iTfJ^ciTfiGit' c oe 1 a/:f,vog ey.\jafJ.eL xat
Tai^Trv Trv atTtav /ywv
,
cTt 7:&)g c ^IzTcy.paz-ng ev a}.-
},cl; Gvyypay.ij.aGLV Tr/aTu/w; 7:pt twv xptctf.&iV np.pwv
^ta-
X;)^B-tg
,
V acDcpiGiJ.clg (^'f,GL 7rapa-/c*/a/i;p.|L(.Vw;
t/ 7:pt
T(WV YpLGLlJ.OiV elTiLV
;
Y.ai Gv}j.CyL(^l'y.(x)C, eL'/l ZCVZC T.CLTtGaC
aTo Z'fig ^reLag oo)VfiC
,
T:uTcart oca zcv Beicv
;
Tpct oe
leycvGi zcv ep&JTa 57cv y.aleiv zcv lT.Tcypaz'ftV
ivzav^a."
-yaL yao Belcv zl yj/f\\3a. <^tv h pw;
,
oj; o-f^.cvGL za gvu.^
^c\a a CL ypa^jug ypo:(^cvGL TTspt avzcv' ypja/j^cvGL yap au-
Tcv
,
7:atO(cv 7:Tpa eycvza
,
-y.aL }.a\}.Taoa. Y.azeycvza'
y.ai
TaLOLCv (j.ev co; vcv
,
xat ay-fpazcv
,
Yai d)g acj)5apTCV au-
zov cvza* Tizepo^zcv be
,
^ta zo v^LT^ezec, xat eTapGtcv au-
Tcv TapaTezaG^aL' laiJ.T.aba be Y.azvyeLV
,
o)C q^o^zlC^cvzx
,
YOLL 1,0)0710 Lcvvza' zovza bi zavza Becag e\GL bvvaiJ.eo)g' o
cvv *l7:7rc"/par/,;
,
^eicv EvrauB^a tcv epwTa y.aXeL
,
e7rton
CTt Tt Ta:zcc epoiZLYcv yLVoyivcv ev zcLg a:jr^po)T.OLC eyy.z^
Y.p'j]j.\j.evov' "/ai tc;;tc fs;fiGL c)t Trpcytvwaxctv.
EXPOSITIO SECT. I. 21
Odrw?
ycuv
oafftv 'AvzLcycv zcv -jlcv lili^jycv Tcy p.a-
>;(5jvwv
iSajAswi" ,
y.aS-' cv xa: ai 'Rchiq 'AvzLO/iLoc y.oci
IdevyMa
odvoiJ.ixaB'fiuccv' zcvzcv ycZv zcv 'AvzLcycv caciv
eaAKvai
spcort 7:pc; ELpr3tV.riV rr.v |7.r,7puiav l^-cu
,
/ai
elye zcvzo zo IpcoTr/ov 7:a5c; eyxtxaXuptpigvcv xa: V pEccp
^yjg
xal Bavcczcv avzcv zizvyTr/-.evocL' y.oci TioHriV T:t//-
lciav ot ev Z(7) nalazLO) loczpcc Tipc; zoc vc[f,L(j^evza ccvzoLq
eT^CLTiGCCV OclloC y.OCL OcXkcvq 'KkiL(^CVq LOCZpCVq Of.TiO Zit^V TiO'
Itctyv u.ezocyeiQLaausvcL
,
xai o:t.o twv x&ip^.wv
,
y.ocl aTO tcliv
ocypcdV
,
xai p-/]QV layvGavzeg iicLr.GaL d^a zo lyxExpiippEvcv
eyeiv zo tocX/oc,
,
eyvcxiaB-r] tw j3acrt/.7 2}.;jxm 7:pt Epaat-
uzoazcv zcv aau.LCV
,
CTi a^L^o^ eazLV Lazpog* y.aL or\ iia-
fayevo^,evov zcv 'EpaaLaz^azcv T.cog zcv LelevYxv
,
OLeAey-
^Ttaav T:ep\ zcv vlcv* xaL elael^ovzcg zcv 'Epaaiazpazcv
Tipog zov 'AvzLoycv
\
eTe^ale zr,v y^elpa eiiL tw xapTiw tcu
'AvzLcycv
,
yaL (>/) a^vi^olcycZvzcg zcv 'Y.paaL^fazcv
,
xaTa
Tiva
zvyTV lu.VTiJ.cvevaev Ei^puoix-/]; zlc ey. twv XiC7 cc^
Tcov
,
xai ev^ZMg yeycVaaLV cl ar^vyacL azay.zcL
,
xai ot-
yvo) V a-jT&) 'EcaaL^^-cazog ozl pcoTiXw; dLay.cLzaL T.pcg Eu-
pv^LY.TV veavLaq
,
xai 7:apaciCt)7:riC7a; 7ruvSavTi? Xfycov
,
cTi Oc7 xai OcuTspcv xai TpiTCV 7riC*^vai t'^ aTU.eLCx^aei T.poq
aa'^a\Ti diayvoiaLV zcv TaScvg* y.ac i7:a,v
,
aT-fiklayn* ilzoc
e/S^&iV
Ty) ETrayctcv
,
/Eyst TtVi twv y.ez' avzcv' czl rvLY.a
vevacss
acL
,
pLVTy.ovevacv Eypu(3ix'/:?
,
xai 7:|3a). Tr,v y}Lpa
7rt TCt) YMpTjj) zcv AvzLoycv
,
xai up Tcu^ a(^vyycv; cict
"nep Y.OCL ev zc^ Y.aza (nvaLV y.at d'n
aryeLCvyevcv avzcv evev-
ae Tw
yez avzov
,
xal lyYnyovevaev
Eupyt^ixri?
,
Y.ai U-
^vg yeycvev -/5
apzTpia ev
zapayi^)
toX^^Z^ y.aL azay.Z(t) x-
vT,ait
,
xai ocsyvw (? 'EpaaKJTpatc; aa^aX^ws ,
ozt
ep(fiza
28 IN FROGNOSTICLM PiiPPOCRATIS
y.ccL or, cja/.tv elcrr/.cdg oxi Tf dicy.sSoc Tr,g a/^^usicogecos
^
OLVzyjjd^Tiavj,
EiT5i ic Z^i^cv /.3ojv c 'EpocG LC-^azc;
,
ec/'/; rpc r^^v
2/rjy.iV cTi Belo) r.xcjci; t^ Sc/:a7:atva; Ta^ V tw 7:a-
}.aTto) :{jaa; dit/Sfiv iiJ.T.^CG^ey iu/2v
,
tvs: Tr,v 7:iTr,3ci:-
rccTCJ xXcJw/y.c^5i Trpc? u7:iJ^[>'/i^.v t:u vcavt^xcj
,
tva ta -jo
xawv 7:Taaa:t/cVa |3r/'.<3'r,y.3;Ta T.CLr,* v.ai Gr\ tcGts 7:cir,-
acv i? j35cat?>c'j;
,
xai cx.Ai-jacV T^siaa; oucyia^cfA iu.t.OC"
a^vj TcZ 'AvTtc^^ij* c 6c 'Ec7.GLGzpoi.'-cc^ euz>vyclcyzt au-
TiV x^i Tc^.c-ft/.Bc'^ oX ^i^oiT.oLVja.1
,
xat cvo pia: avwp.a-
>aa ytycvtv Iv ttj apxr.f^ia. ,
xat c)-/] ev aunyavia yeycvo); o
'EcaGLGT^axcg
,
(^ri 7:0:; TCV 2/.l^XCV
,
CTt cw. aT.clilit^
7:Tt a/A/) ^zpaT.aLVL:; r, Tt? yvoipLy.n eari To> veavLay/j)
;
xat cratv c (3aatA*j;
,
cTt c-jx a7::X/t7:Tat aX/y) y.cpa-
cl;
,
t a-/] To yjvatcv y.c-j' y.oL or,7LV 'EpauL^paxcg Izt
t\bez(s^ y.y.L o.\jTr,* y.at 6r, lcycy.eyrg zr,; Evfsudixr/;
,
o.ya
iyjjiOr.aev c 'AvTLcycc
,
xat yiycvvj r, acTrpia ai;T:'J V av&>-
p.a/ta* yao LpaataTpaT^; ey.ivje cvjy.ct.cyoiV a'jrzc'J ot.c
ac^yr,; ye-yu zelcjz
,
xai 6'r,^ev 7:t^cioaaTC xat dtEyvco cTt
Tccc zr.v E'Jf^v6l/.r,v vr:J ynT^^Jtav ahrcZ epoiXL eaAoy/.evat,
,^\T5\ \ \\ I r^ 3 .
I > I
Ko.L &n , (^rct
,
Tcc; zcv T.a-.eca t:j
KvTLcycj a^iccprr
vaT3 /cywv
,
cTt CL^a to vcGr.ya '/ol OLeyvbi av:o cTiep va-
act 5 iJtcg ccj
,
xat o^j^Jayat avzcv ^epaT.e'JGai
,
c;; p:u/J-
^\ \^\ >^f C/r
^\
-. ^\ f' .V
p.at
0*
xai 0'/) c-j^cw; c paat/sy^ TC/J.ag -JTeGycrc /ac
ata; a:'jvat. tco 'EcastaTcaTw "lvo 'lO.arraL zcv 'jicv o.^jzcu
x. Tr,; vcGCj* oe LcaGLGZcazcc
,
7: T.a/dv za ajza
,
CTt 6iiyvoyj yev TO vcGrya
,
xat 6'jVay.aL o.-jtcv BeyaT.iii-
GOL
,
c'j ^cjlcyat 6e' x.at orj t:^T5 eTit ttc/u tcj EcaGL'
EXPOSITIO SECT, I. 29
xyrrizov
liycvrc^ ,
eS^uwwS-/] o ^occilev;
,
xa ansilccq y,oa
Tyycv
el p/i
B^ev^^s^S
auTcv S-cpaTi-ci^G-^'^ (^ovevo) gz' y.7a
(^-n-
alv
'EpocGiGXCc/.zog ,
zl eBv!J.())B'ng
,
co (3aa).u
,
cTi zriq
yvvoLiyiog l^-ov
epa ,
xat ^sXsig 3i(3w^aj t-/iv IwrjV yvvcay.cc
,
tva
c7'JvJiaa)S-ap-H
auTW
;
o:xy.ipQV zcvri s^r xaj d-n friGLV
o |6a-
,t7iAuc ,
ozL eav tcutc 7rc-/ia'(]?
xat ^coaci^ Tr,v ywcTLyoc gcv
xai laS-/i UiJ; p-iu
,
TicXXa y^priy.oczcc d(x)G(i^ gcl
,
xac a-jy-
xavwvc? Tvi, (SaatXsfa; pcu ka-/]* xai ^-/latv o E^ocGLGZ^ci-
zoq ,
ort ZL Tvi?
yvvcccAc:; gcv -npcc
,
Tiapcl^^s; av tco vsa-
viazcj) coaTS vyLc/M^riVaL avzov
;
o de ^ccGilevg p.eTcc 710I-
lcv opyov e^cfj.vvy.evc<; ozl eccv zrq
yhvaiy.og y.cv rpoc
,
eOi^
d^v av avz^Z 'iva vyLaG^ri
,
xat zcvzo
yaraG(^alLGa^.evoq
'EpaGK^pazcq
,
leyzL Tupc^ Tov fSaatXea ,
ozl Iva yLVGiGyTi^
,
w jSaatXsu
,
Tvig yvvaLy,og gcv epa* y.aL dn
u3-&); eyelev^
aev (BaatXsu; |3aXcov r/iv
Ei;py(3r/r,v stasA^e^v iipoq xov
*AvzLoycv* y.ocL ztveg p^sv aatv ,
cTt auvs^^S^ap-/) avz-n
,
xat
ouToa; a7r-/]XXay/] zcv Tia^fcvg ' kvzLoyj>q* ezepot de e]i:cv
ozL ev eicvGLCL avzrv Aaj^MV
,
y.aL TreptXajScoV yai yazaa^L-
"kciGaq au^Ttlloiyri* olde yap
ri
e^ovaia yai zo avze^cvGLcv
ocTiaWa^aL zclovzcv TiccBrcvg xat noBov,
'Alla zat ^lr.Ticypaz-nc,
dLeyvo) zolovzov TiocB-cvq xat tto-
Bcv epoizcg zcv Uepdiycv* ocXka yat avzov zov TalT,vcv ^a-
Giv ozL ^ieyvcct zclcvzcv TKxBoq ,
Bvyazptcv
ey^cv IpcoTa Tipog
IlvladriV
cpyyiGZW ev zclg zoze yatpcl.i
yevopLiVov' cvv
Ir.T.cypazTiq Belcv evzavBa yalel zov
epoiza
,
co; TtVc^ vr.e-
voriGav
,
ozL del ya\ zcvzo Tipoytvcoaxstv
,
pc-/i Tt nocB^oq zolcv^
zov
eyyazayeypvnzaL ev zolg avB-pdmcti*
de Talnvog
,
cvde
zocvz'nv r-fcj
alzlav ede^azo
,
alX Wiyyu avzovg 03;
xaxw;
30 IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS
CTL rcZro oilriBs;
^
orAcZat ?a
cjij.^oIj.
a ci ypo:ofi; ypd-
(fCVGLV
,
CV QIOL TiV V^V
,
OlWo, QLX ZS e/MT.eq* TltcpaJTCV
c cu QLX zo v^Lr.ez'/) ocvzcv eL'j7.L
,
aA/.a ota t5 ajTaT::^
Tfpi xaxc7s- T.epLo:fcuiVcv \y.'j.T.c/ZoL he y.pyzcvv-OL
,
c*j (>ia
zo (fOTi^ciV
,
a/,Aa t.vo y.cyzcuvzx y.y.i xacjviQiVTa acrsp
xiLLzypoL xat y.L^jorJ.7. tL^jcj' cutw^ Oic/cyja;
auTcuc
,
/eyrt
aiTiav zc.y.vzr^j
,
ct B^eIcv evTaC^^a c 'LuT.cypcczrg zol t.cc-
xaTapxTixa y.LZLy i.iyiL
,
xat xaTaaTaatv zcx Jzeueycyizcc,
aipc; 'uT.cZL^ezoLL* c-jTcog yxp y.oLt V eT.L6r.y.LCLg vr.czLBezaL
,
xai V c(.(^cpLap.cl;
,
coc o/./.ci '^
pri^i^ leycvaa cuto);*
riV o
yeiy.oiV oLvyarpL;
,
xat f>cpiLCz yevr^zoLi' zo Qi /]
i-ncypocj
y.ccL vcZLCV o.vo.yy.r, z:v ^ccec; T.vpezcvz c^el; xal c^^^al^
y.Lxg y.:a ovaevzecLxg yevec^c/.L
,
y.aU(^oL zou; yvvaLc}.
,
xai
?c7o-iV j'/pa; eycvuL zoc; (^ujia;* xat a/.Xa tcHol evcrcrei;
EiTTCVTa TCV LT.TCyCQLZrrJ,
TauTa cvv oiL zsccyLvoi^y.tLV
,
xat cTt ^^Tcv exa/.ecev
eVTau^a
,
tc 7:p;ytv&x;xV ?cv lOLZpcv zrv y.azadzocaLV zcu
r.epLeycvzc; r,ycc; aecc;' eTEL^ri acpavw: yccL oL'yzT.o:i7Br,zcidg
T.CLeL r/jLLV
,
oj; hrXcvGiv a.\ lcLyiy.aL OLaBeaeL;
,
aTTC
?^; Grr
ovc; zcv T.epLeyjcvzc; r.ya; aepc; yLVcyevoiv' y.ai 0t orai
r.avza z% vcGryaza za er.LQryLa yLvovjy.iLV
,
?a aro zcv
r.ipLeyjcvzc; rya; aepc; yivcyeva
,
i? coKrpLa eUiv
,
etT
'>'-< \5 -.
\f,
^f \5 / C-.
c/.e:^pLa' y.aL ar.cpcvGL ZLve; czl or,T.oze
yr iGo.orrJLaev ryiv
c iTTcy.pazT,;
,
xat oacco; arrexptvaTC
,
ct: Oc^ r.ccyLVoiG/.iLV
?r.v xaTa^ajtv ?cu aecc^ zov r,ixa; r.ecLeycvzc:. ,
a/./.a ^{lov
' \ >' \ ^ J . / ^ r/ * \ ~ >
JTC c'v/;* xat aaao(j^z a-Kckcjcvu.e^ja
, ct oia zovzo cvv.
eyvr,ycvzvaev oj; vyei; eW.azi
,
irti:^-.'; xaTcijxtuaaTat au-
?&i r, zoiarjzr, r.payyazeLa ev t.oT/Sl; yai > iT.i^rylcL; yaL
EXPOSITIO SECT. I. 31
TrXaTi^xw^
cm
-fiBel-nd^
zcZxo Ticiriaau
OuTW y^P
^'-^ 'Tf* Bc/cvija^cc zo zi ^ixa:cv
,
-/.at larpcj aya3"oc av eV/i.

$/i(7tv
cxi 7:pcyiv(iiay.(iiv icczpog
,
xat i Ti rJSicv evc^tv
V Ta75
vco-ctg
,
Tr,v tacriv tvy^pS>; -nccpuzvyyavzr xat C7
B-xvu.ocLeiv Tov TCfcuTOV dr/aiw^ xat ^aupacrta);
,
on (xiiJ.CL(t)'
zat. ^0) larp^Jc xara xo dvvoLzcv
,
av^fcoTici?
y.aTa r/iv
7rpcyvw(7iv.
Kaf yao ci^; olov zz r.^oiytvzGrjaL ezL y.oc/Jxv
dLa(Dvloczz civ h/. iileLCVoq y^^cvcv TrpcjSiuXsucpcvc^
\ ff
'l^cv /. zcvzcv zcv pmzL^LOV dvvazov Igzl (BslSafwcat
r/iv Tcu TalrrJov l;r,y/iJtv
,
cTt ^clcv ivzav^a o 'Ir.ncy.pa-
z-fii
/.eyzL za TipoY.azapv.ziya ULZLa
,
riTcd TrjV xaTafjTaatv
zcv 'KipLzycvzoq 'y^p-a; aipcq
,
l/. zcv eLizztv avzov x t:1zlo^
vcq
xpovcv T:pc^ovlevoij.cvo^ rpog v/aaza* rpcyLV(i)Qy(jiV ya.p
cvc, cLov T repiyevzi^aL
,
zcvze(^LV ozl o r.poyLVdiayMV la-
zpog anep Gd^cvzaL voG^niJ-aza ,
xai TieptyiVeGBaL /- rcXfiic-
vcc
xpcvcv Tipc^cvlevopievog rpoc, %v.a(;ov voGr,ua
,
cvzog ouv-
aTa i);(|:a)5 laaaG^aL zag voGCvq
,
Cu(77rp zcv yjLy.(iiVcg
dvvazac o \azpoq rpcyvodVaL za ev Z(p ^epzL pLzHcvza
gvii^
privat V.O.L eLr.iLV vcG%D.aza* v^aL ovvazaL rpo cscAAcu Tt
7rpt0T/i/.w; a-jTwv eycvzdiv leydy 6r\ tojv vcGTiijazo^v rpo-
r.apaGY.evaG^riVaL y.aL laGaG^aL za zctavza vcaripara* xat
c;;TOi;
aTiaXXaTTSTai Tcu yAvdvncv.

2x7rT(73*at de yp-fi (jy^e ev zcIglv IgeGL voGriiiaGL


,
TrpcoTcv |y.cv zo rpOGO^r.ov zcv vcatcvzcg,

IflrT:v
cTi /!
(jyj^wstwafs TptTr/i eaTtv
,
-n er.iGvmcviy:n
,
32 I.\ PROGNOSTICLM niPPOCRATIS
Texvr///! ,
l^twTix-/]* xe^^pYiTat (3 tyj xtyyLY-fi (j-ny-^to^cc
,
xat
cr,ixzicZTai
,
Cb/, 0:7:5 tcu ysv^u?
,
drz yocp rep cpyavtVMV
dLOcliytzoct
,
cuT Tisp ciJ.CLO^,ipo)V' aW ci^c cmo TCU
(-
Qcoc,
,
sirc xaycr^; iV
, tT avvcyjic,
,
xa Ta TCtauTa* A-
/a criiJ.ZLcvrocL iltz auirriPLcv zari ro vccrnu-OL
,
erT c/e-
5pcv TcuTecTiv ano rcv x^cvg
,
ottcO ttc twv eTicaevwv
xaj 7Tyivcuv'wv (jVixT.rts^iJ.cLrm yjxpccy.rr,pL(^crcii* cr,ueLcvroit
de To c^v vccTiiJ-oc a.T.o rcv T.pcc^T.cv
,
^LCf. ro (Docvepcv y.ocL
eTwtp.wc avro cpocc^at vt.o rcv Locrpcv
,
y.oa AcysL,
Upoyrcv p.iv T3 T.pccctiTkCV rcv vcaecvrcq ei cij.clcv
ejTf T:7ct Twv vyLocLVcvrMV
,
iJoclLarx
1 a'JT5 eocvrcfu

Tc^T^c"''-^ ^Ti OEL avrz^crccC^ZLV ro T.pcca^T.cv rcv vcacvv-
rcq ,
i CU.CLCV l^^L rCLi TWy UyiatViVT&JV
,
Ti aVC^.CLCV* yiOC-
"kLcroc de r/iv T.occcc^chhv tclilc^ocl
,
avro T.poq lavro
earLV cy.cLcv /; avojj.CLOv* Y.aL avvn [xaklcv v) apLcvn
<7"/]-
peicoa-r;' 7r:XX:i
y7.p
Iv tw xaTa Gixjiv eyjvcLV iGyycv ro
TpCGOyTCV
,
Yi lJ.clL^d(^Oz.C ,
/] dXTpo^(5^
,
Y] W/pCV X^i aV
TTpc; t:i^^ uyfatvcvTocc 7::iriari5 Tr;; 7Tapaj3:/rjV
,
et; 7::XXcy;
T.acaAcytG[j.cvg TitTng' y.aL rcv uev cy.CLCV y.at y.ara (^vatv
c avyypaotvq cux t7r ^La^^cpav
,
a/X uaazv avr^ a^Lat-
ptrcv ro 0 avc!j.CLCV oiaipii
,
xat \i.yiL avrcv dtacpcpaq*
onat yao crt ro
,
o.vayy.-n r T.^^-fiarcv azzarr:/.z rcv y.ara
(DvaLV
,
y.aL ay.pcrarco rcv Tapa (^U7iv yzycvzv oT.zp y.LV^v-
vorarcv zartv 'h
tJ.zaoiq 7r&); ac^eaTriXe
,
y.ai rcvro Tahv
e;^ef r.cAAaq OLa^jcpa;
,
7:apa ro iJ.ahkcv t
xat rjTTOV v)
yap ro y.ara (^vglv T.kr,aLaQzL
,
r, ro iiavrn a'^Z(^r:/.oq avo-
(j.tcd* y.at oc'^' cacv [izv ro y.ara. (^vacv TMnaLaC^ZL
,
yittov
.lq\ y.Lvdvvo)Ozz' cp' caov 6i ro T.apa (^v:jlv
,
yivovvoj^zq
z^lv.
EXPOSITIO SECT. I. 33
*'^f Se
y.ou allry airiocv ^auf;.a^cTarr<v (xmdciivocr dia.
xoZro r/iv
Gfi^tmGiv ocno zcv TipoGMiicv tzolCixocl' to Trpca-
WTrcv
e|
ocvo[j.oio^spcvg ovatac, avyy.ZLTOLL* zo yccp
tiICkjxcv
u.icoq ocvTcv OGZCxideg eorf ro de Ioltiov Gocpy.eg ycci vypoc
y.oc\ TivevpLccToc avoaiknpcvQLV* iT:eLdn cvv rac c^eoc voQ-Ci^j.oL"
Toc ffuvr/ixTixa yoci dccTiocvfiTLycc e^GL rooy Gapy.oiV xai vypMv
yai r.vevaaTOiV' xa hi oGTa
,
Gvp.r^a^ri hvTa r/i daiiavn
Twv Gapyo)V y.aL twv vypodV ya.L TTVSuaaTcov
,
}j.eveL /] c^w-
dnq (^vGLq ddg dvGTiaB^-ng' yat dwaTcv Igtlv Iy. tcvtcv era-
GTriVat r?i G^niJLeLOiGet
,
qtl ole^ptcv eGTL to voG-niJoc' cvTOig
V) Twv pritGTCtiv GripieLMGLg
,
octio tcv TrpcawTi^y u^eaTwev*
oclla xai
'h
tcov jj.eyK^cxiV Gr^eLO^Gtq
,
ev tw rrpcawTTW a*uv-
aTaTai.
McyfaTa (Js ariieLa Igtlv ctl Tag Tpeig
ocpy^aq G-ny-ccivet
To TrpoGOincv
,
To TTw; (3ia/viVTai eyx'^aXcv leyoi
,
xat '/ap-
(5iav
,
x;.
riTiap* xal aur/) leyeTat y.eyiGTn
GriJ.eioGLg'
yat
Tov piev kyyecDalcv
,
^La to TTpcawTTOV to ttw;
(3iay.iTat tto
octGBmeodV a\ yap alGB-riGeLq
,
co; dcpvc^opct Ttveg yaBriVTai
Tiepi To TrpcacoTTCv
,
oig jSaalA^co^ ^cpucpcpcuaat tcov aLG^-n-
aeoiV
,
hlovGt tcv eyyl^Dalov /aXwg dtayeiG^at'
eL oe ps-
j3XapwV5i^ VpycL)at
,
d-ny^cvai xaxw; (3fax7aS"af
aXXa y.at
TY]V xap8tav Gny-eLcvae^a octio tov TipcGOdiicv' el y.ev yap eu-
Xpcuv eaTt tc TrpoacoTTCV
,
^-/iXct t-/iv xap(3tav xaXw^
^Layet-
G^at
, 7rt(5-/] /! evy(^pota ano tcv eiJ.f^vTcv Bfepixcv
ytveraL
ocTio
Triq xap3la;
,
xal ^La twv apvnpLo^iV eiiLveveTaL to r.poG-
coTTCv
xai
ytv&Tai evypovv et oe yayc/^povv eaTt to Tipcao)-
TTCV
,
(3y)Xc7
TYiv yapdlav xaxco^ (3iaxipvr,v* 'h
yocp xaxo-
y^pcta
ytveTat
, ri yayoyyu.Laq TLVoq TrXecvaScuar,? ev vn
yc^p-
Oiu
,
VI ^jcpcij.ivnq ar.o tlvcc picptcu* xai to TTiVtxaiiTa
p.c-
3
34 IX PR0GX0STICU3I IIIPPOCRATIS
Tci/^jzv y.7./.cyc:-jv yvji-y.t 'z TJ^zz'SiT.z\* Yj Qt aG^ivetzx.v ev-
ir,z yi-^t-y.t Tt tzj iu.z-j-.zj ^iC'j.zv zc^ziozitc . y.y.t Otx zz-jto
I I
' I > \ \ \ 7- I
yx/.zyozj-j yivi-y.'. iz npz^joyT.z-j' zc/j.x y.y.t xz TiT.zcp Gr,u.xL^
vtt -.'tTZ y.xtMz, Qtziy.ztT^.i
, ? yy./.o^z' et y.vj yzco
gyTt^cpcv
iaxL T3 T.oc7Qmzv
,
dr./St t-t xa/.wc olx/.zlz(/.l
riTQ^p 7
xa:
aacJLTTTOo; vjipyw et Oc tcyyzv zgzl zc T.uccd^ucv
,
8riXi:7
TTw: (5fax7c"53:i to 'htT.y.p' r. yy.c yy:/.zyyy.t7. ztc tXicjolCzl V
Tw '^7:3:?
,
yy.i zJ^jy.va.QLOzzzLt zz
, /-/ zyz^ri<^ v tw TTpca-
/ \ "> \ \ > \ '5" \ 3 f
coTTM Gocy.cv:v X7.i Cia tj
y.7.y.z-/'ju.zv ocvzo etvxL y.y.t cc/.ol-'
^y.pzzv
,
:-j
tj:c'^t:^.
,
aa LGyy(x.rJtzy.L
, -/i
ev^rfi; yLvezai
r, y:jz(QZGLc
,
ot:^ Ttva a7~ cVcisiv
,
xai T2 r/;vr/,ai/Ta LGyyoLL-^
VcTad t:; 7:c:t7&i7::v.
3^\ \>' /> t>\~ ( /
AU.y y.y.i vjiyr.y.zc f^tv r. y.T.z zz'^ t.czg^t.Z'J Gr,y.eL(ti^
Gic' cvCc yy.o QCizy.t avxa/u'i^cwc zc T.pcGOiTzv
,
co^ elco^a-
p.V avaxa/*J7rTiV cTTi twv GTzly-yyyo^v
,
xaxw; 5taxii:jiv:u
GXcy.ccyz'j r, yyGzpcc,
-/i rT.cczcq ri GT.lr.vcc y.at twv zclz-q-
Tcov 771 t:vtojv yoLO avccy.cclvT.zcyev
,
e7:t de zr, zf.yeLbjGii
zz'j T.czG(i)T.Z'j cj-A a y.'/.yl'jT.zcyev a'lzc^ev yccp yvyvcv 'jt.c-
TiiTTTci
,
y.yt e-jGyr.ycc eaztv r, octc zcj TCCGOdT.cj Gr,yeLixi'-
Gtc yaltGzy. eT.t zcov T.ap^evevcvGoiv
, 'h twv CT.oiGzZv xc-
Gy.zv '/.y.i Gzyvzv [^lcv Oiaycvzorj yjvavAorj
,
ivGyr.yc^ eazLV
r. a7:: zzj T.czGOiT.z'j Gr.!j.z:oiGtc
,
Cta zz T.avza cto)gzZv ve-
vzy.z^izr.yv.y. Gr.yeta ev tw '/.aztr.zpioi G'j'^ypy.yy.y.zt ev zo)
TpzGoyro) G'JViGzaG^aL,
'Ptg c^eix^ c(^BalyzL x:7/:i, '/.pcza^ci (jvpT^ETTTcoxcTec
,
wTa
YJypa
'/.at G'jveca/.y.eva
,
xat ct /.zpcL
To>v ooTcov aT.eGzpayyevzt,

"OTi x.axa c/ji xat z),ihpta za e^ zaZza GJyTr^Oiyjayja
,
EXPOSITIO
SECT. I.
35
xat
;^apaxr/lf<7t>ta
vixpddovq TipoGdmcv
,
7rt(jTcurai c
1'-
Xyivos
(3ia T
xoZ
ImloyLQif^oZ
xal t^u
avaXcytaacu
,
TcvTkiv
TTO T??
Tiapas
>'-at Tcy
Acycu- xal tio p.V T^ic Tretpa? ciJ-
on
cXsi^p^v
To vc(7-/ip!.a
kslvo- aTuo ^s tcu Xcycu
,
ctj
ev T&^
xa^cXcu
xaTa
(3uc aUiocq
y'i\>ixc(.i xo tcicutcv TiaS-c^
V T^
TrpcawTiw- ^
ycJp aia aptuir/iTa
SX/5? cpepcp.evr.? y.al
aaTravwavi?
y^ai
a^acp^eipciT/i?
Ta ^7:a^9i-
anl^ laxi Gap-
x5 ,
xal
yypa , xai TJveyy-aTa ,
w?
V T-?i
^^wpla lp-/i/a-
p,V ,
xal cuTcog
/iVcTai tc
Tra^cg
Tcutc- -n
^l
aoBmiav
xoZ
epccyuTCu
^pucu
tcutc
/(VTar
aa^vc^VTCS
yap xcZ iiJ.-^
(^vxov BepiJ.oZ ,
TcuTO
ylvezccr cv
^vvcctccl
ir.ey^zav^woct m
xa Ticppa)
xal axpa
pcpia
,
a}X
p9>.ui 7:p'( Tci arrXay-
Xva,
xai
XlaV
V(>a'aaTat
, xal tc
Tr.vixaeiTa
)ii(patucuv-
Ta
xal
aucipcuVTat
tcG
^p.^iTCu
^spp-c^ xa\ So3Tr/cu
tcvcu
,
^{;;;;^cVTat Ta
axpa
xal
aTTC^apalvcVTat
,
xal cSiwg aTrcv-
xpcuVTar
xa\
yk
^^
TipiacoTrcv
axpcv ^1
p.cp.cv^
aXXa xa\
o[ax7:cv
at y^
^tI-
a^a tcutc
xal -n
TrapaXXayn
tcu xata
t^vGLV ,
TW
TrpcawTia)
p.ci>.taTa
yJv^Tar
Ivt^uB-^v
xal Ta
^^
Xlva
aui.TrTc;;ptaTa
V T
Tipoac^iTrco
a.vlaTavTa.
a.a xk
UTas
ovo aiziai.
tr\
> !-
"^

Pis
c^eia.
'H
fn
olv.01.
'/mixm TpoTTW
TaouT'
-11 pl?
Jf^rwv
x='^-
^^a-
f..wa
ae T 7rTpuV'
<'p-''-^-1 ^'^'
''^-'
"'''f^",
^""^^
tuv T
TTTspvyia i^i vyfi
t^xa
xal
ei7:a5-n
au,.Palvet
a^a
f*!av
Ti:;v
akiwv
aaTravSaSat
xat
(fSelpecrSai-
;!
yap^^ata
^i^lxma x'ii il-m
8u-Kcc'jS,nai
-ml
ilawliay.cvxca
,
-n^^^'
iaSeveiav tsu eV.^vT.-j
Sepy.c2
,
t^?
-j-aews "
Tr-,vtHauT
7:a;uor,s xa\ suTiWWiS^vavi? ,
xal
^1' Tps^iaV
cpSelpJ'
-^='-
36
I
PROGNOSTJCUM
niPPOCRATIS
^i'
ccuxw
TTfo; exjr-w
p/.
avr?raSe<v.

'0'f^a\uii
xcllct.
^_
Kal
.1 ^o5Ap..;
..7X
y/v.vr^,
, Sci
^\^,
,~v
!r,v
F-r.
,
^hc^, yip
^^,, ^,,^^,^^. .^^^^_,.
^ ^,^^^^^^ ^.^
-,..._
c.,5>.,.;
..7>..
-/v.r,
^<=i
,/.v
r^v
Ir^^v
o..
Je cupc.
^.|,v
xa.
^.'v.vr
.<
S^^.X.cl
, 1,^,3^
,<
=<p
Hci
,
::.xv=o.,c
,
.i
^^A.a,,
, xaJ
.v^?.v
xaj ey-
ver..
x;
r Ajy.
r.Jr
, e|
v^^x.,
x.7A.
yiv.vr,
..'
' 'EmtS^
-h &y.pc,
^J|,5
, J,,,.
^_^;
^-;^.^^^^
^
xpora^ci
|-j/^;ie;rrwxors.
_
npj
n.a'vrcov
r^v ev
rrj
xc^aA-?
^.p/cv
cl
xp,ra?Jra
F"^5
ca::avvra<
5<i
r^,-
^ra,
ir/r -^
y^p
,r^
Spti^i.
rmt
x-ni
W, Sctnccviutvct
w^Trwrswiv
c't
y.pixa^ct
, ^
ota
r-/iv xpav
i^ij|(v,
^
Qra
<\ivxpci. xaJ
auvwraX.uEVa. ,,
_
Ti
<Sra
e;re,a,^
x^v3pci5. elai
, y
^.a
f.^P"
e^^'
, y.at
^rcos
v;r
r?i; xpa;
^^|,co5
,;..;(pi
,/v.vrac.
aAXa
xa!
(5. r.vr.
ayvsrA,ev
y/vjvra,
3ti r^v
^iilcv
,'
y^p
i-,^^
4'-4<S, ffwfs^
a-ira
jca)
yivsvrat
nn<}xalp.iw.
EXPOSITIO
SECT. I.
3y
Kcct ci Acpci Twv corwv
(XTiSGzpaufj.evct,

EixJro)?
,
7r^Yl Tiapa Travra ra pcpa
twv
corwv
, cap^
xwaecrrspi)^ xai vypizepci c\ lc^cl
elar
docnavd^ixEvct
clv
xal
l(jXvatvcixevct
,
a7:c(7?p(p:VTai
IttJ ra
(^TrJao)-
xai 5
rc^av
airJav 7rl ra
oTrtcco
aTrcoTpscpsVTaf
cl lc^c\
y.ou
^-fi Tiplq
ra e^7:pcGBiV
^jip-n; xai
^/yopgv
,
2t( a^i
tcCtc
ItiI zoc
oru^
GM ancQTp^cvzai
,
wg 7rl Triv azeiav
apxrcy het^ri aizl
Twv C7r/(7w
^iycvxoct
ta wTa
ald^yiTfxa
vupa
itplq lcx.vza
^ehxvxcct
zcvg h^cvq
twv wtcoV
,
xai (5a
tcutc
in\ la
CTT^^jco
aTicazpi^ovzoct'
evzev^ev xat -/5
^c^a IkeiV/]
exj3aX-
^Ta( Twv
cptGaiievm zov G-Kccay.cv
, y^ivnatv
(XTipcalpezov
ey
xiv/jTixas
^xplctg
(jvvtGza^mv,
cv
pviv Iv zcl.q
atG^-fizi'
}to^tg xa)
axiVnTCir vuv yap
ancSi^etxzat
evzaZBa
,
Szi cv
yctvov
ev zc^tg
yAVmolg ^splcig
avvkazat o
GnaGp^lq
,
aklii
y-ai 6V zcic,
atG^-nztyStq
'Hzct zclq
dxtvnzotg
vevpctg*
yalS^g
<3 lctTiov
^ptaavzo c\
ehovzeg zlv
unaG^j.ov
yJtvnGtv
anpoat-
ptrov ev
TipcatpeztyStq
^cplotg
GvvtGZaiAvnv*
aiic^izepa yap
7:eptlay.^ivet
o cptG^ig^
cizc^ xai o\ lc^c\
z^v ^^icov a^ie-
Gzpaiiiievot,

Kal
T^
^epua zo i:ep\ zl
iiezc^iicv
aylnpcv zt
y.ai
neptzezaixevcv
,
ya\ xapmleov ecv,
^
EIxJtw?
zcZzo
yevwezat
,
eT:et^>a
gx^^Iv aGapy/ov
Igzi
-^o^
iMlzc^nov
,
oazC^r],g
r-oyxavcv' e\
p^
zt h' av
klaxtGZn
H-ctpa ano
zcZ
^vc^dcvg
nlazvGiiazcg
oepezat napa
zo p.s-
Twrrcv
,
xal
y.tve^,
ocvzo*
xal dta ^iav
twv
etpni^ivm al^
zt^v
GV^^oc^vet
ya\
zcZzo
danavaGBat ya\
c^^elpeG^at
,
y.a\
Gylnpov
ylveG^oct
ya\
neptzeza^lvov
ya\ xapc^allov
zo dep^
f^cc zcZ
psTc^cu-
Ta^Ta yip
^avza
htzeza^jlvw
^npizn-
ta
SnlcvGtv,
38 IN PROGNOSTICUM niPPOCRATIS

To
Xpwaa
Tcu '^'uixTioiVToq TrpccwTrci; ^Xcopcv
r, TieMcv
,
/) xai pe/av ecv.
Taiira yao ricivroc Ta y^pwiJ.oczoi vr.o ^vc,E(i)g yivovzoci*
y.ou To piy p.eA^-.v xara It.izolglv yiVixoLL ^u^sw^* curoog yap
xi Tc Taa V TOic (pXejScTcpiat; /]
cnjw<7cyv y.evov^evov
Bpoix^cvzoLL ,
iTa Tirr/vvzaL
,
y.ai c{;Twg Iv tw /p^vo) pe-
^atVcTai* Tc ^e ^).&)pcv xat tc w;(pcv
,
Taurov evcptiaav
j-
var ^iacpcuc7t (5 oChX'f\}MV TauTa* rrpcoTcv p.v tc co/pcv
yiVTat
XP^l^^
^^^
'^^'^'
^^^?W5* s'^"^" "^^ 7r/(5vcv
,
xai eiB"'
cuTcas Tc [leloLv* y.aL zo jj.ev
o^yfov
ycciiu.x zcv Trp^atjOTicu
v-no ocpyjiq zr,g ^vleciig ytVTar tc 3e y^^.copcv
,
eTi emTei-
vcpiev/]$
T-^G {^vlcO)q* zo ^e r.elLOvcv
^
Izl nlfLcv er.LzeLvO"
lJ.evng* zo Se [xelav
,
m [leyLGZri y.aL ay.pczcczri ^v^eL yi-
vezai
,
cTrep viy.pMaig Igzlv* cuTwg cvv zrv cllzlclv ey.cf.GZCv
GviJ.TizoiixoLzog aT:cdid(/)yiV o Talryog' 7:X-/]V SfL eLoevuL
,
cv
TravTcos zavza za Gvimzoduaza ^avazoid-n i(7iv eav yap 67r<
Xp^'^'-^
voGnu.azi yLVoiVzaL
,
tw [J.rr/.eL y.aL zri eY.GzaGiL zcv
X^ovcv
ey.zn/.cvzaL
,
xat ov TravTco; 5avaTC$ eTraxcXcyS^et
,
cdX vyLaivcvGLV c\ cvzoi Tuao-^cvTe;
,
xai |eXcS(7t Tcu XiV-
Svvcv
,
(^fa T
-^Xtxiav axy.affTfXcy cvtc;
,
yai y.paGLV Bep^
p.nv ,
y.aL za zcLavza' eav cvv GvvelB-n
,
ty.(^cvyeL zov xjv-
dvvcv alX er.L tcov cho)V vcGr,iJ.azoiV zavza yLVO]j.eva cXe-
^pia UQL
,
xal p.ahGza eav ev r/i ap^^yi tcu vcGrp.azog
yevcovrai
,
nlrv el y.r zl ol ezepav a]zLav eyyvJcvzaL
,
xat
rcTe c-jx etc-t JS^avaTcooT/ r.ua oe Igzlv r\ cLLHia exeLvn
,
-n
e^Elyi; 5Ci)pia drilo^GEL,
El p.V v
apxvi zrig vogov zo izpoGOiTiov y}.oipov
Y) v.ai y.eKav ecv
,
xat pf/iT:co ctcv t.

^//aiv oTi eav ev ap^n Toy vcGrp.azog zo veypoioeg yev-
EXPOSITIO SECT. T. 39
tc;
^ta 'f^^^
7rpcxaTapTr/r,y atttav xa dia
piv xax5-/i-
;^fav
vcG-fiiJ^ocTcg ,
ctco;* lya UTTcar-^i in y.cc/.or^^zKx
tcu vo-
amcczcg^
TpooV
&7Ti (jyv^pcp.yi;
,
zva vi Ay.^v/.rivJf\
^yv'-
ocLAig
Tcv TraVTO?
GOj[Ji.ciTcg aa^ivng y]
,
xat iva /STTTct oo(7iv
ct
x^/^'^^*
'
^^^^^
nvpercg dL7.y.a-r,g y.cci ^ecov t yap
;
oTt
ty]?
Ka5XTixy5? dvv<xiJ.Z(fig
cc^jBiVcvtTng
,
7icX/y] yivsTcct dLCC(fcp-fiGig
fftg
(kS-l]lcv StccTivcrig avgTraiaS-rjToo?* y.at iiahGza Xstitov
cvTMv Twv yyjoi))
,
TTcAA-n '/vn(7Taf -ii Sia'^cpr,GLg* Xcittov
Oe xal cTi Gvvepyei rn
^Loi^^cpriaiL o dLaya-fig iivpiTog* Tcu-
twv cbV Twv rpLMV (7UVip;(0VT&)V, tcr/^vaivsTai tc (jwaa
,
y.aL
Viy.cM^ig yev^Tat ro r.pcGo^ncv
,
xat ccvalcyit avzM
n
(3ia-
(pcprjQ"tS
,
Vi
aivvacf)g yivc]j.iv{\ y.ai dvEr.aLaBriZOdg zcclg pLiyt^
^ai^ YdvhaiaL zoug (3ta twV (p^jaixwv i^ttcvcucov ytvcp.evat?
,
kyzapd^iL yaazpcg -fi p.Tw v] alucppayia.' dia de j^pcVLov
voarpLa
,
viypo^i^g ycvizaL TTpcacoTTCv cutw?* xm yap ijsfiyit
r^ / vs
r. C \ \\e\ \\
Xr\g
voacv OLac^cpovvzaL cl yyy-CL
,
/.o.l za vypa
,
xat za
'KViv^jaza* lcLTiov de /aL a\ dvva^iLg yaYMg diazL^iVzai
,
Y.at evzaZ^a dzpcajcvvzaL za p/.cpLa
,
layvaLVizaL zo aixHJ.a
,
Kat VcKpw(3$ ytvTad tc irpoaMncv,
Ata (^e TrpcKaTapzTtxTjV aiTtav cuTcog* alla zavza zpi-
yo)g
, Yi
yap ^t' aypuTTVtav dy.izpcv
,
/) (3ta 7:c)Jr,v ey.Tapa-
|tv
T-/Ig
yatjipcg , -/i
VLa iLy.cv iruzizaij.ivcv' 'iyaazcv yap
tcuTCov 3'jvaTat viypo-)dig r.CLraaL TipacoTicv -fi
p.cv xsvco^jt;
tris yacjTpc^ f\ iiiLZizaiJ.ivf\ Or[kcvczL
,
\ayya.LViL zo ao)ua
Xat VcK|:co(^c 7:ct7 T(? 7:pccco7:cv dlla y.aL -fi
aypvnvia -fi
irazizaiJ.ivf\ cL^iV (3ta(fc(:rjCtv 7:ct7v Yai VKp(wc^? aTrpyc>:-
^Oc:>at TC 7:pcaM7rcv* yaL o AL[jog cvv tT a^/xvaLog eazt
,
'ite Kcu(7tcc ,.Tco }.cyc/J Tvic V(3uac zat trl?
daLZLag dvv~
AO IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS
a-UL veyprj)0g
-nciriGat xo npcGGmcv ij.vn^.cvvjaoLg ^z TOjf-
TViV xVcoo-iV
,
T.^Qccj y.ivo)(7iV
a[j.erf(jyc yVc//6V7)V e(3r,/coo'v
,
'
JJ
' ' ' >'
n
> < ' c / J/ rj > >^ >'
i7 Oi eiieZGiV
,
tT Oi a.L^.CppOLyiOt.q
,
T c)t C-JpJV
,
tT
OL yc^pcoTwv Oia 0 t^O [J.vr.u.ovevdOiL vzvcv
,
raVTa Ta ^u-
)^r/.a Tra^"// Ta ovvcc[j.evo(, cvyy.CT^aq yai lin:cBviJ.iug TCLYiGOiL^
eoyiXci)(7v
czl ri ocpyi'fi Tptp^a>; dLOiLpeirai
,
-/) yap ayccvcg y.ai
ofyjxprig eo-iv
,
rj Ti^ V auTo) tw apynea^aL aWcLcva^ai
,
:: Tw 7:apa tpuo-iv xcv av^pomcv T,epLypa(^erai
,
-/5
ng
ocypo-
v&)5 ytVT5i:i* CiV oioyjn y.ai r, ev Tlarei Becopcvixevr' avTn
de diyMq oiaipfiTai*
-n
yap zeyviy.-n eGXiV
, -n c^tt^^w^ 7i).a-
Tixrj xat axeyycg* ri Ttc V Tpt(7\v rifJiepr.GLV Bect^peiraL


yap y.ai avTY\ Tclg Lazpclg
,
y.a.L elo^t^aaiV cf.pyr,v rag rpelg
Ti[f-tpag y.cCkeiV vt.c T.avxcg vcar,pLaTcg'
ri de TeyViyr, <jt(V
r, TLg y.ai SiaaTellcTai Tclg lcmclg yaipclg
,
ava^aaei /e-
y&3 ,
y.ai axpvi
,
y.ai Tapayiiri,
TcaavTaySig Trig ocpyrig lay.^avcpLevrig
,
o ^lTncyparng
evTav^a, em tcv ^evrepcv GriiJ.aivciJ.evcv Aeyei
,
ley(^ dr, tv7$
TTAaTr/.r^ c^-pyjng
,
'hTci Tvi? (XTeyycv Trig ev TpLGiv r,iJ.epaig
Be(tipcvu.evr,g
,
coc 3r.Aa to ETraycusvcv* TiV 3e yaL T.alaLO-
Tepcv ecVTcg tcv vcGr^y.azcg
-n
TpLTaLcv
,
co? av otl Tr,g ap-
yr\g ev zpiGLV r,ij.epaLg Becjdpcvpiievrig
,
av veypc^deg yevnTaL
TO Z3pCG(xi7icv
,
tTa xaj o/.py-ng \j.vn[xcvevGag
,
fc^sp^^^^e To
evGri\j.aLvc]j.evcv tcv veyp^j^hcvg T.pCG(j)T.cv
,
).yco
^-/i
tclI ;:(
y^pcvLO) vcG-n{J.aTL yLvcixevcv dia Oe tcv elT.eiv eTavepeG^rac
^'n 'hypv7ivr,GiV o acp(tyGTcg
,
tTa Tr; y.:i}.ing e^vypaGiJ.e^
va
,
V, lcLiJ.(ii^eg zl ^Lyjv, avTcv
,
eoriXcoo-e Ta TrpcxaTapzTt-
ya aizia
,
Ta 7:itc;;VTa zo TipCGO^T.cv veypoioeg* ar,GL yap
czl
er.eid-n cvy lui TiavTcov ^aVTa xat yvoipiua yaL c^i.oXcycv''
fj.zva
eiGiV r/Mv za Gnpf-ua
,
du. z-n avaxptaet ypr,GOLaBai
,
EXPOSITIO SECT. I. 4-1
xat eco)z7iaat
tcv appwjtcv
,
^m
iy.-^ocpa^t;
yaGxpoq au-
TPo; ffce
yeycvev
,
yi rr/pynv-riGaq emzezocy.zvog
, -/i yjatrr,-
cac; xa
et p-V oatin rt tcutwv
,
idcv ytvojaxets cTt eTit Trpo-
Y.araoy.ziy-Ti
oLtztcjL yeycve vexpw^^e^ to TTpcawTrsv y.at e^t piev
xaxcv
,
TT^riV yittov xaxcv ejTtv a>g Tipc; Kaxc'/i5eav vca-/i-
LiaTC^*
ei (3e piyiSev tcutwv (juvS^-^Tat aot ye

yivwaxe ct^
67:1 xaxoyi^eta o|ecu tcu a(^yazoc, yeycve vexpcoSe? tc Trpco"-
WTT^v ,
xai cXeSpicv ecjTt xat xiV(3uVco^c;.
nXy)V xai T5UT0 (3e7 cre yivcocxeiv
,
ozt r^oXkavdc, -fi aypv-
Ttvta
,
xat 71 ey.zoepa^tq ZYtg yag-pcg cvy^ wq 'npcKcczapy.zty.a
alzta vTiapyovza vtyp^^zq 'Kctcvat zo izpoat^r.cv
,
aXX e^iv
cTe xaj ^ta xaxo^etav clecu vca-fiyazcg auo^czepa ytvea^at
,
xat TYiv aypuTTVtav
,
xat r/jv exTapa^tv Tvig yacTpcg
,
xat
To vexpw^e^ TrpcawTTcV xat TicSev tcutc ccpetXcptev yvwvat
;
etTe T xaxcTweta Tcy vcariyazoq zavza iTiornaev
,
e'tTe w^
TipcxaTapxTtxa cvTa eTTCtyiaav vexpwf^e^ tc TrpwccoTTCV
,
tu-
/cv /!
aypuTTVia
,
y.at -/5
kyzapaltq zrig yac^poq
;
ecc ytvo)-
cxcov cTt TcuTC (3taytvcoc7X$
,
etg Tc r\\}.epovvv.ztov acv Tipca^
(fcpdiq
xat upycdt(A)g ^tatzc^vzcq
,
ei paev yaazpccpota lazt
,
ypr\aat Tyj (JTaXTtx-?) Tpccpyi td/cv ^^u^^a acppaTa e\q vdpo-
poaazov* ei (5e aypuTivta e^t
,
^e^ ae vypczepa zpo(^ri
xp"/i-
cacB^at
,
zvyov yylc^ izztaavY^q ri \aya.vctq yat zcig zctcv-
zctq' ei ds aatzta e^t xat evSeta
,
yat evzavBa zalq dvv^
ayevatq
avay.aleaaa^at
,
y.at zcvci^aatq zpcc^cuq y^pr.aaa^at*
xat eav
zavza acv TiCtmavzcq y.aza^ri ripspcvjxTtcv
,
ytvoi-
oxe cTt
eTTi TTpcxaTapxTtxyi alzta yeycve veyp(^deq zo Tipoo'-
WTTCv' ei Oe
yetvn oaaavzciiq ejcv r\ ze aypvKVta yia\ ri ya-
azoppcta
,
TOTe ytvd^ay.e ozt dta yaycn^etav vcaryazcq ye-
yovaai
,
xai
n aypvr.vta
,
xat
n
yaazpcppcta

vexpw-
4-2 IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS
3iq TTpcjcoTr^v
,
r^lw

711 TravTwv Twv Tra^wv -^
a-jtv^
Aii az xai elc ra cQ^^ciyjx ar.c^leTiziv
,
av ccA^cx.axiv.'f\
\(^LV Yi TjXixta
,
xai riU.i^LYf)
&fa ,
xai ri y.paatc xat to )^w-
pcv S^eppov
,
xat lav cv^eri? e^ rrepi t-/iv Tp:^-nv
,
y.cx.L 71 i-
TTCvr./
,
xcft (jppcVTtr^J^-^v
,
xai ^t/cTa/atTT&Jpcv Cr.v
,
yivwsxs
cTi xax^/i^Eta T5i5 V2(7y]):/aTc$ Vxpco(5g
tc rpocoTrcv yeyc-
ve
,
xat xV^uvw3$ 7Tr xai TauTa p.v evTcg twv Tptwv
^aepwv el (3e ye uTrep-cj-/) Trv zptTriV riy,z^av
,
co; orj^ci ro
eLTielv oLvzcj
,
riv oe xa: 7:a}.aCTp^y ecvTo; zcv vcar,iJ.ccxog
y) TCfTatrj
,
T^iJTe^r; er.L 7r/:v twv Tpiwv nacpoov
,
eav
t6
yevr/Tat vexpoi^i? tc? TrpcawTrcv
,
7ipo? zcvrcLq Tiaai zclg er-
p'/)jU'.VCf?, Ta cl
ex7va oXeSpia aviJ.TtzwioLZcf.^ v.ai a.VLyvevcv-'
TC? ccu xat Ta Trp^xaTapxTtxa atTia*
yp-n
oe 7:po5 zovzck;
em^leneLV y.aL tzepa T.iriata arueioc ev ccp5a).pLo7c 5eco-
pcvixevo: ,
xa: ct:v ev.i^e^aLcl zrv ar,u.eL(tyaLV zcv cle^pLcv
eivat zo voar\^.a
,
a^rc evvea Tivwv ev iciq c<^^a}^iJ.c'ig avV"
lazay.evo^v' xat leyei ozt ci zcicvzct zr,v avyr,v arrcGeuycu-
aLV
,
cl zciovzci TrpcaipeTco^ ^axpucuaiv
,
7:f tcov Tc^cyTCov
ezepog zcv ezepcv cr^^alu.cv elaaao)v yLVezai
,
Ta cp^.ei^ia
Ta eTit Twv eTTiTTcc^uxcTcov Twv c'jBaliJ.oyj
,
epu^pa yivcvzat
ri Tiiha
, yj piAava
,
'/] }.r//ag eycvat r.epi zag c^etg* eTit
ouuL fjui
-j^yrwv e^fcavTat oz^alu.ct. v.at aT^eodcr^vzat' v.at Trpc ir


dice lacu-
avzcvg 'taycvatv yi
y.ctlctcvg
,
e^rt tci^tcov

ptxTct et^iv
sitnrn.
ct c^j^aAu.ct
,
y) Tc aviir.av

tcu aviJ.r.avzcg TpcaoYKCV
.,
y.at avzc\ zo)v ctp^a).,acov riXXctw^uevcov iycvatv eav cvv Tipoq
zclg elp-fifjivctg y.at zaZza avvel^CfiaLV
,
oM^ptcv i^t
,
xat
Oc7 Trpc^cyetv tcv 5avaTcv.
EXPOSITIO SECT. I* 43
a ''Hv
/y-^v
cvv h (xp-)(ri xriq
vogcv to 7:pcGomcv
x^w-
pov T ri
yca ^.zkocv icv zclcZtcv
,
vi xai p/i7:w okv
T ^
ro7o-tv cxllcLat a-fiueiCLat '^vvzey.iicLtpea^ciL
,
7;-
vlpea^ocL
XP'^
->
F^
riypynvr,y.ev
av^pcfmcg,

^nalv
IvzoLv^cc o iTrTrczpar^g
,
cit eav ev zri
apx^
"^^^
voariiioczcq ,
zcvze<;LV ev tyi TrpcoTTp rijJ.epcc r\ tvi
(Ssyrepa ve-
y.p{^hc, yevnzoLL zo TrpcccoTrcv /!/-/i7rco e/Xoopst eyv&)<7/;.va ra
aviJ.7:z(!iy.uzoL'
eyv(f)a[Jieva Se Gvix7:z(KiiJ.0LZ0L
ocycv^eov znv ai-
rlav
v(f
ri?
yeycve zo vexpwJss 7rpc(7&^7rcv
7:pcorav (Set rcv
appco^cv pivi 'fiypvnv-naev
,
/! hzocpa^Lg zrig yoc^pog yeycvev
kv avzcd iieyLaz'f\ , '/i ekLiiay/cvr^ri ,
-/lycuv ev aatria 3i-
aeLve' r^w
cv pLovov eru zcvzciq zcig araeLCLg ytvezat ve-
xpw^c^ TipcacoTiCV
alla yaL ezi ay.pczazTi ^v^ei
,
dt cLpav
yeiliepLvriV ,
ti
(3ta yazaqn]J-a ^vyjjozazcv
,
/] xa; (3t e(7;(a-
rcv yrmg'
a/X ovy. elalv cvz(jyg xiV(3uvco(3-/i' xat raOra y.ev
'Inr.cypazrig'
dl TalriVog p-.eiCcvL zeyyri vvv eavzov eTic-
zpi^ag ylyei
,
ozl ivvaxov Ic^lv
riiJ.ag
7ipcyv(tivaL 7:aaav aL-^
Ttav vexpcode? epyaaa\i.ev(\v zo zipca^^n^.v
,
p//) (?& pta^ epco-
r/i7co; Seri^evzag* zt yap
;
cri (^e^ cre ava^paiJ.eLV zat a^ro-
|3Xe(];at avazcLya eav r\ &pa ^epLvn iazL
,
xat rc xara^/i-
pa B-epiJ.cv ya\ '^rpcv ,
"/at
-/i
y.paaLg zcv yay.vcvzcg Bep^j.n
,
ya\ nkiyla a/.iJ.a^Lyr. ,
rj StaLza evoeng
,
(3(cv (^iaycov (ppcv-
rtc^xcv xal ETTiTTCVcv
,
xat ct aa^vyiJCL nTcvrixevcL
,
xat /3pa-
Se^?
,
xat ^j.LypcL
,
zat auvdpcL
,
-/at aiizciJ.evcv acv zn acpyj
,
xau(7co3'/i5 zat otaxay)? u7TC7r(7rrt n ^epiJ.aaia ,
zat 7it rcu-
rco v
r-n 7rpcoT'/]
n T'(i ^si^repa vi/Jiepa vexpco^e? yycv zo
7:pca())T:cv
,
ytvco(7X ort d^a yaycnBeLav vcaniJazcg
yeycvev
eav de Itil ya^pcppcLO. yeyove veyM^eg zo r,poa(t)r.cv
,
eyjtg
aa(^ale^azcv
a'f]iJ.eLcv rcov c^p^-a/ptcov era yap zng
ycx<^p^p'
*
44 IN PROGNOSTICU.M lUPPOCRATIS
p:as , z-f^.zO.zi. yacvTcx.i c\ cz^aluSi a-Jrwv
,
ycx.i eccpaiJ.S''
VCVg aVTCVC h/^CVGLV
,
WC p-/] OVVCCG^OCL ZCX ^lz(i>C(CCi aVOLZtl"
vetv* 7:^ hi XTiC aypvr.vtocg
,
dcoa.lcczcczcv G-f.tj.ucv evprr'
cei^ e-KL Tcov G^vyiJ.oiv
,
zc dLy.ry y^cpor,g zEzoc'j.uevriV e*3pi-
cr/.eG2;o:L zr,v a.pzr.CLxv
,
zcvc de 6lx y.cf:/,cr^eLCf.v vcGriUcczcg
ar.o
zr,i
cf.r^rc, ar,^.eLo:)Giig
,
erLpaAoiV yccp
zr,v ocGrv p.cvcv
y,7.zcf. zlv y.a.pr.cv
,
a//a zat vr.epc^vti^
'^'^ys^
y.oLZOL zcv ^poL-
yjcvoc
,
evpr,GLg y.o(.vG(fiOeGZO(.Tr,v y.ai tecvGocv zrv avoicipc^
^jivrv B^zpuaGLav
,
y.aL Ocluei7.v
,
y.ai xa7:vw!yt; ava3"i;y.a-
GcLc av-AG^aL r.pcq zr,v a^^rv* yjy.L yiv&x7Xis
,
ozi ccyg e^iv
r:5vpezog y.at oia(Lcpr,zty.(>}zazcc
^
o zo vv/.po)Oeg zsccf.Gog
r.pcGOircv.
a
Kai r,v y.ev zi zcvzeoiV cy.cAcyzzi
,
r,GGCv
vcuiCzLV oiLVCv eivaL,

^7iv cTi zo vey.poddec r.poGomcv
,
eav 3ia TfVa rpcy.ac'
, zapy.ZLy,r,v yevr, a\zLav
,
Tuy^cv iT 3ia yaGzpcppciav
,
etT
^ia }.t

c?T
<3'
aypuTTVtav
,
yay.cv ^ev tCTtV aXX yit-
Tcv
,
co; Tc dta y.ay.c^n^etav yLvc[j.ivcv,
'Hv yap zr,v avyr^v (^evyo:tGtv.

'Io"TCV czt za zpLa zavza avzir.apay.etvzat allnlctc
,
ow;
,
a/Tf?
,
xat avyn* y.at zo (^w; auvrjcjtwTai tw loXiw'
^
^ axTi;
r'v -f] l/ zcv oo)zcc r.eixrcuevn' avyn de et^tv
f] /. ty:; a/zlvcc r.i[j.r.ciJ.evn
,
r.ipL r,g y.ai eGZt vuv o ).c-
ycc; ev yy.a r(i axryr,
,
a7(7 laacv
,
y.at aviv avzrg e\vaL
cv dvjaueBcf.* r.o^; cvv cv- y.a/cv zcvzo eTii ciei vcGr,[j.azt
;
Srlci yap av.pav y.aza^cXrv twv cTTTixwv dvva^eo)V
,
r^rv
oevycvGt r.cllct zr,v avyn^J '/ai 6t allr,v a\ziav
,
oiGiiep cc
*
ita cod. cr^Baly.LrZvzeg
,
y.at ct ze<ir.^ct
*
TavTa Se cv/ elctv evJfit-
\ ^
'
xTtxa xivo-jvcov.
EXPOSITIO SECT. I. 45
'HV day.pVOVCJLV (X7lpC0ClpiT(f)C,

'Eav ev tc7;
c^,eGi -jcTOiJ.acjLv aTipoccLpsxMg dc/.v.pvcvGiv c5
vodoZvzeg
,
y/vwjz orf dt axpo(,v c(.a^iviLcf.v
tyis y.a3/Tr/.-/ii;
^uvauews
anpcc-LpezMg docY.pvovaLV
,
oTrep xaxov eg-t
aniJ.iicv
kTieL^-fi
ocvzo xo oliyov
,
to Xcy&) zpc(^rig (pepopevcv ev Ta^
oc^^oclpiC^K;
ov ^cf.zejixoLi
5
aXX' w(77ip 710 a^j^i-^^oii oiTicppfi
ym
xevoyTa^.
*fl ^faaTpecpoVTai.
H
"^OLp SlQC TTapodvGLV TCOV V Xolq 0(^^od^OLq [kVbiV TIOC-
paXuo/y.EVwv
,
Yj ^LO. GTiaGpLoV et y.ev dLCc TtapockvGLV
,
e\g
zovvoLvnov dLaGTpea^ovzai zol TiapalvoixeVcc* el de dia
ar^a-
GiJLOV
,
ecp' eauTo GnaxaL y.ai dLa^^-pec^ezaf xaS"' v]V cl (^pa-
^LG[JLCL yLVovxar yiUL xoZxo <3iayiVco(7X^ Iz xrig odvv-ng y.at
TYis
axpc(^Lag' eni yap xcv GTcaG^cv odvvc^vxar akkor. yai
ccxpoc^ta eT:Tai' Tai>Ta 3e naBn
,
o GnaGiJog leyo) yat yj
7:apalvGig
,
v) Sc avxov xov cc^B^akiJ.ov yLVovxai
, yi
5ia tcv
eyxecpaXov ^tacpaopwo-tv oi oc^BakiJ.CL' e\xe 7rapaAyop'.vwv au-
Twv e'iT CTTwpLevwv
,
oShVc^vxaL xo pLexa^ncv
,
tcv vcxLocicv
,
Tous c(]pS"aXpious
,
xat Tcug xpoTa^pcus* xa^ y.alLGxa Tipoxe"
pov e-afLVa
,
Trep yai npOGeyyL^ovGL tw yx(j)aXw ^opLa* xa-
x&v e(7TfV Yivtxa pLvi ^ta tcu^ c(p3"aX//ous ti dLaGxpc(s^'n yev-
mai
,
aXXa 3ia tov e^KefpaXov (^-/iXJt yap auTVV xr\v itpus-
T/iv ap^Yiv xax(>)$ 3dax7a3"a , S^iEp ywaxiJTCV Igxl aniJ.elcv
7it o^eou voGnpiaxog,
< 'H exepog xov exepcv eXaccco ytVexaL.

Ata
Tt Tpo$ oa)^aXpcog tou eTpou ^Xajaw ytveTat
;
7it evoeta
,
xat
7Tt axpoc^La
,
xat 7it axpa ^-npoxriXi
,
>cac
STrt xaTapcXvi
tcov ev ayrw cpLXjixwv SvvdpLeoiV ozsep
xat
TouTo eTjt o^s7
vo7'niJ.ax(, ydy,LGXov eaxi ani^eiov.
46 IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS

'H ra Izvy.a. p*j5pa W/Matv.


Tcv Tcv ST.tm^^vy.orcx yoclfi
,
vDv epvBco: 'i<jy^c'JGL' ^iol T^iic
vag (xi-icf.c^ zcZzo yLVSzai' ri
yccp di c^j^al^ioLV &7rp 7:1
Twv yyij.oip.oizctiv
,
}] ^ta (j.eBriV zcc levy.a kpvBpocivcvzc^.i
,
h
^icf. e^.Ezcv
,
V] dcoc TrXrjS^copav af|uaTf>'.'/]V
,
yj dtcc (Dley^cvry
Twv iJ.r,V(yyCf:>v ycci dtcc [j.ev Tlr^cxipccv zpvBpoc ytvcvzat zoc
(^le^toc zcv eTtnt(^vyozcg zpcr.M zctcvzoy zm Tihn^ci UTe-
locvvezcct tTt zcvg coBcclij.cvg zo aAy-oc
,
y.at zetvet za oXs-
^ta xa tv Tw T.t^vyczt
,
eTitQ'{\ azeva y.at lenza elGC
p-n
c f
oepcvza cvv zrv zccatv p-fiyvvvzat
,
/.at e'/,yetzat zo at]xa
,
Y.at epv^jpa ytvcvzcct' eav cvv cc,ecv vccfijiazcg V7:cY.ety.evcv
,
yat y.avGOi^cvg T.vpezcv
,
eazt 6e y.at -ri (^leypLCVn ev zocig
[j.r]Vtyt,tv
,
Y] T.lnBoipa vT.c/Mzai
,
7:ay'/.a'/t^cv k<^i yai tcu-
xo (jritj.elcv*

'
H T.elta /) y.elava
TauTa Ta yooyy.aza^ xo 7r/cv , /:: xo y.O.av
^
eTit axpa
Y.axa^v^et ytvcvxat' eav cvv Tzha yivoivxat ri [xelatva xa
v xc^tg coB-alij.cig lev/a
,
xcvzeaztv eTifTrc^yxco^
,
Tiay-
/aleT.cv eazt GT,iJ.ei:v tT.t c^ecv vcGny.azcg.

'H l^Tiy.at (^atvcvzat zept xag c'^tag,


Ariyat ytvcvxat ent xcvg
cc^Balycvg
,
/] (^ja xi T.a^cg
T.ept avxcvg GVVtGxayevov
,
wfjTTsp
7:t tcov ccp":z/y.icoVT&)v
,
71 vypoTDXcg xtvcg (^epcy.ivng Yat 7ictcvG'ng Inyag' de7 yap
etdevat
,
cxt 'h knyn ytvexat Iv xctg cc^^aly.cig Int ant^
^[a Tw lcyc^ xpc^^ng
iv xcig c(^^aly.cig (^epcyevcv eav cvv
c^ecv vTcy.ety.ivcv vcG'r,yaxcg
,
'/at dta'/acvg Tvpexcv yat axpc-
(ftag
Ya) ^npcxrixcg Iriyai
ytvoivzat Tept xcvg ca^^alycvg
,
7:ayyd'/.t<^dv 1^ xae xcZxo G-ny.eicv dfihl yap cxi /.ai wjXO
EXPOSITIO SECT. I. 47
zo
udcyjGZCV
vypcv tw loyo)
zpcfr,g
rjepciJ.evcv ey.iiae
,
cvy.
iGyvet -n
ocllcMZiy:r\ dvvaiJ.tg
x^e^xi y.ai aX/.ciiidici.L
,
^OX
(XTier.xcviJ.evoc ,
ra; lri(J.ccg r.ciCu
'vwprj/:/.VCi e\(j\v ci c<^^0Lkjxci
,
c\ a.(^-f\piy.xci
,
oi tyios
zaxeTae
'KepK^epcp.evct aTazrwc xat ap.3'p.&); ,
Iv tw p/i e(3pa-
^Eu^-af
p^
dl (^np['(^ea^aL vno Twv /jtuwv a.azr\pmcL h y^cci
Ived^poviievci yiVcvxoLL c\ c(s^^ol>^]j.ol
,
/) (3ia zpop.ayj-f] ^tot^gciv,
Ev auTa^ Tc7$ iival
Twv ccp3"aX,y.wv avviaTcciievriv
,
yi
Oia
T.apaQrjoaWTiV* ct,ib^c, ovv vncyM'j.evcv
voa^c\\}.cLrcg
.,
y.at Ota-
y.otcvg Ttvpezcv
,
e'tT
^tcc zpcy.cv yevG)vzc(.t ct cx^^od^ci ut^-f]-
pty.zcf iize ^toc nocpccjfoavvnv
,
nayyaleiicv eazt y.at zcv^
zo a^np^etov,

'^H e^taycvzec,
-n
eyy.cikci Xayypti^g yiyvc\j,evoL,

Kai tyy.ot\oL y.ev ytvovzai ct c(^3-al[JXL dt Ivdetav
,
y.at
azpcc^tav
,
y.a\ ayav ^ripovnza
,
xai eitaycvzeq ^e tw };oyw
TY)<; axpaT'ia<s twv p.i;wV (3ta tcjto Tipcyvr.zcvat
,
xat ti3
XP^p-^
'^*^^ lypcTraVTC? TrpccwTTCU r^^lctoduevov ytvezat^ zo) Ac^
yw
T^i
veKpcoffScog
,
Tcy xa/wg ^taxs^g^^at tcv
^o^ztycv zcvcv,
2xa7r7v ^e xat Tag uTicroaaetc twv copS^aXpcov ev Tctaiv
yTEV^tafV Yiv yap zl vnc(^atvrizat |i)p.(3a).XcaVov
Twv jSXecpapwv zcv levyxv.

To leyoiJ.evcv zciovzov e^^iv
,
cTi eav ev Tag uTrva^ po
ci;y.|3aXXcovTai, pr. ^e aacpa^viScovTat Ta ^le^^apa^ aXX utic-
^atvsi
Tt p.epcg zcv emTier^vyozcg
,
Aevy.cv yap zov eTitTre-
(Pw.oTa
ExaXecje
,
xaxtaTcv ec7Tt xat tci;tc ar,iJ.etcv ev o^ei
vcariiJ.azL yivop.evcv dnlcl. yap
ri a-Eaay.cv
, y)
7iapaX;;crtv tcov
avciycvTcov
za/ z/etovT&JV Ta (SXecpapa
,
lyazepcv de
yayj.r;cv
eaztv* '(\
p.ev
y&p
napalvatq aa^evetav y.a\ ay.paxetav
(3"/]-
48 IN PROGNOSTICUM 17IPP0CRATIS
Tos ,
0? n? xat avtaio^ eortv ev o|7 voaniJ.art
KccL knsL Tcov v Tct^ |3X(papa? puwv eiivniJLcveD7CciMV
,
cepe t7ro|:jtV xai 7rpi aurwv ((7T5V oTf Tp7; eiGL ^veg ci
otvcLycvzeg y.cLL y.Actcvzeg zcl avw pAecpapa Ta yoi^ yazM ocyA-
vmoL e\GL' yoLL ug pev ^v o cLVOLy(tiV ^vg
,
Svo de c\ cca^foc-'
^t^oVTSs zo jSX^^papov xat o pV ocvcLyoav ^Zg yazoc zcZ p.-
cratTaTOU |3/cpaprj TTaxTaf cjavc^(pco^
,
viio
z-ng (puacos
TCWTO
urtyjy.ve-u(jocuevog' zoc yocp ^apeoc twv (jw/^.aTcov xaTa
Tou ^saaLzazcv elycy.eva
,
yix4 TCip.a)g xai aveAx^Tar cu-
Z(/)g cvv y.ac o avcLywj ]j?og y.aza zcv [j.eacv ^le^Dapcv zeza--
'Azai ,
('va T.pcg eavzcv emaTKiiuevog avcLya ya.L e\y:f\ avzo'
CL he aa^^oikLC^cvzeg dvo [jveg ya^ eyazepcv y.epcg Twv |3X-
(Dac(,)V eiaL zezayy.ivcL
,
e^g |y.V 7:pog zov ixeyav yavcva^ mi
ELg Tzpog zov iJ..ypov'
y.ai cvzci co; Tipog EauTcu^
,
xai eiii
za (7(W XxovT5 za ^le^^apa
,
yXeLCvatv avza* avii^aivu
oifv zo zriVtyavza
,
o ^ev
anaaijog ,
ev tco av(ti ^vi
,
leyoi
d'n zcv avolyovza avVL(^azai
^
ri de Tiapalvaig ev Tctg yleLOv^
aL' o"7:wp.ev:y ci;v zcv av&) pyog zcv avciycvzcg
,
&*>;
Trpos au-
zov
e^Dely.ezaL zo avco |3Xcpapov
,
yai eni(faLVezaL [JLepcg
zcZ
iT:LT:e(Dvyozcg'
o yap
anaaiJ.og Tipog zr\v o\yeLav apyr\v tkyei
To y.'cpLcv' aXka xat 7rt tcov aa(paXt?ovTcov zovzo yivezai
,
zo
wTTCcpaiVc^jB^at zl [J.ipcg zcv eTitne(^vyozog
,
alla zcvzo)V
cv
(77:copLvcov ,
(xXka T:apalvoiJ.evoiV n
yev yap napalvaLg
eTi\ zo evavzicv zcv yjxza cpu(7fv r.oLeizai zriv y.ivnaLV Tra-
calvo[xlv(tiv cvv tcov xXetovTcov piLicov
,
cv avix^aklcvzaL za
^kejapa
,
akX aveoiyozag avzcvg eyovaL' xai TiaXiV ^at-
veTat e7ri7r(PUxcoG* co$ boyeLV yXug avcLyzcvg i\vai zovg c(p-
^akpLCvg' yat zavza pcev 7 av5pco7:cov.
EXPOSITIO SECT. I.
49
*Et:1
(Je
Tfvwv ^oowv
,
ovy. uglv cl accpa/t^ovTes
^veq
ra jSXecpapa ,
a^?.^- /^cvov Tci; avclycvzcxq
excvdtv c^ev ev
Tw uTTVcyv
Ta TctauTa twv ?cowv
,
errt ttiV Btxlxar,v
avrt-
GTpe(^cv(jvJ
zcvg ^cl^cvg
,
xat auTYiv tyiv xopy]v evTo; eivat
Tilg
3-aXa^.r;g, Iva
iJ.r\
'kvy,aivo)vrai vno twV TrpCfTTTiTiToVTCov
,
cvzo^g
kr.i dcpy.o:0(f)V
,
xai ^.ayowv
,
xat 7rt t<vcov I^^^vcov
EjTtV etTa xa6 (3ia tcvtc
,
sl
;
//v eo-T^ y.vg o oLVciy^v
,
7rf(5yi
oXiyov y.oiipcv Oiezoct ocvoc^xg^oc^eLV zo ^le^^ocpcv
,
xat
TrapayTtxa (^ia(3c;i^cvTai ayTcv ct x/t;vT?' (3u3 de
ixveg y-
yovocaiv
^
cl '/.letcvzeg dioc dvo alzLccg
^
dioc ze zo zocyeMg
ao-tpaXt^^c^at Ta
j3X(fapa ,
7rt(3y) o ci^^ocly.cg evrsocBrig
Igzlv* evT.ccBrtg de y.ocBe(^ny,ev
,
t va ezciu.(^g avTt^afj3avci)V-
T^xt Ta T ycoducczcc
,
/at twv uiypo^v yai ueycclo)V GOiy.oczodV
iv yocp T&i T^ocayeLV
,
ocvorX7.iJ.^ocvcvzocL CL ccpB^a/acf ^ta ci;v
T^iV ey7ra3"tav
,
e^er\B-n /] cpuctg zo zccy^cg tcov aj(paXt?iu-
Tcav dvo [J.vc^v zcvg Tt^.si^va; tvaf ivcc zocy^tGzoc TiCLcvvzocg
xriV iJ.v(jLV ,
yoci eV.cpyycoa-tv tt.v |3Xa(3yiV a7:<? twv TrpsaTTt-'
xap^pcy ^eyco
,
yoci y.ovLcpzcv
, yi
Gy:f\yyoLZ(xiV Ttvwv
,
y)
?&jy-
^toov
,
yoci Tcov TCfcuTcov
,
y.at cjta zo iJ.cVLp.ov
vjCLzcf. zlvoc
yocp yocLpcv
,
yoci [j.cvr\g oeizoci npcg zo ecvocL r,G(^ochLGiJ.evoc
zoc ^ler^ocpoc* yoci OLvocyyoiVt^g zcvzo yoczeGyevocGB'n
,
co(77rp
ev
zoig vTivoig tiocgcc avocyoiyn yoci ocvocr.ocvlcc zrig ze (pyaeco;
yoci Twv ^vyiyodv dvvdyeodV yLViZocL
,
oloc zo ev tw eypriyc"
pevocL yocy.viLV avzocg yjoci yciiLxv* yocL zocvzoc p.ev cvzo^g,
Etra yoct ocTzcpovat ZLveg
,
ozi ^loc zt yn
ev zoi iypn-
yCpiVOCt OV L0C(^0CLVeZ0Ct ZCVZO ZO anyitC-J ;
^IOC ZO TlliLGZCV
(fepiG^ocL itc tcvg cc^Balyovg zc cjiZLyov 7:vivy.a' et ^e yat
tooiuiv
ozt
VT:o(^aLVizat
,
vr.cyvcv drilcl zov ^dvazov* cr.ep
yat
01 totwTat
dtayivdiGycvGt zcvzc* yai 'hyag cvv o ^Itt-
4
50
IN PROGNOSTICUM HIPPOCRATIS
TLoy.poczr\g cu TTcp cvrcq y.ca riS-n iViazaiJ.evcv ^avazcj |3:J-
lizcci Of(3a|5Ci
, aXXa Trept ixellcvzcg
,
iva TipcytvcoaJccvTs; ttj^/O
TCOAAou y^pcvco
,
avyx.A-/]Tcu5 xai a*JTC*j; xai ttjV Tc^^v/iv
^u/a^copev iTa
/:
upc^oicpic^.ctc, y.iypr,zoci
,
xat /eywv
ot: eav |[xri Ix
dLc/.fpcLa(; ZLVog vj^cgxlvs.zoll o 7rt7:C>u"/co;
,
Y} xaj c/S^t^c cuTco^ xa3"u^ciV eav vap Ota Ti tcutcov utts-
cpatv/jTat eTTiTTccpyxco^
,
:tjx. krt zcvzo y.LvS-jvuiSeg
,
7Ti(3y)
oc'i/ccy,z'nuo^OL zr>v zoiavz-nv OL^.BzaLV Igzl ol oze vr.o yoc-^
^pc^poLocg (^cr.Lvezc<.L zr, xcVcojct 'irrjOLvBivzoc zcl jSXe^papa xal
cv (sv\}.^yXAcvzcf.L
,
xai tcvtc avaxTCo^cB^a* iioHd.yLg ^e et-
^f^o cuT&)5 xaB^ci^o^iv c oLvBpbmcq* xat TicXXct ^ijtv ev tw
vaTa ^uciV cutco; e; k^cvg y.CLiJi(x)u.tvci
,
avecoy^Tac e/cvTc;
zcvg c^B^cclLLcvg
,
cu; Tiva; cl t^icoTai /eycujt to Xaycjaa-
TflV y.ciiJ.ccci^^.L' iccv cvv
^.yj
Sioc zocvzocg zac oclzLOig (^ocLvn^
TOCl TL ZCV
7:i7r(fUX<?TC? V TW y,OcBivdBLV
,
3"aVaTW0S 7{
T(? aniJ.fLcv
,
tTa 7:tj3(3ai(!ov ttiV TCiauT/jv GniJieLdiaLV zcv
cAcBpcv
,
xat STpa a-niJ.iLoc rttjuv T:ocpoc3Lio)aLV^ lnyoiV cvz(>)gM
Hv dz pxvcv /)
yxiJ.T.v\cv yiVTtZCf.L
,
/)
T.iucy
^ler^ccpcv
,
-/) /^^"Xc;
,
/]
pi$
,
ij.zzoc xLVcg
Tcov aXXcov
(rniJ.ZL(*iv

Ka( To picV pixvov eaTiV V^ia
,
xat arpw^pia [j.ezoc ep-
p'jTic)(35* TcvT(7Ti zo eppvzid(ji[MVov ptTa axpa^
|/;pc!r/iTC^'
iazi yocp xccl ixezoc vypozTtZog eppuTt(5coc7i;* evTau3"a cvv zo
ptera
^r,poznTog eppuTi(3co,aevcv iyocleae pf/.vcjv.
fl xap',Tr'jXcv.
Kap7:uXcv Xeyei to Izepopcncv' yocc zcvzo vno ^npczn^
Xog yivezoct co; eTitTTaV TTiV yccp OLoc^pc(^rv
,
/eyst to xa/y.-
7:uX:v
T^x^v
eav 5iac7Tpccp-/I ev tcvtcov
, -n
pcg zvyov
,
/!
p^iXo$
,
/)
(3X(jpapa' dcocazper^cvzocL ie elze eju GnocaiJ.oi
j
EXPOSITIO SECT. I.
51
xcv anocGiJicv
7ri irtpcznzt yrjc^evci)' etzc, ^ta
r^a^dlvaiv
,
Yi Tig 7:1
oi-Apot ^v^ei yiMixoLi
,
xa^-' viV nac to 7reX<5V
yt-
verat , xa5* nv
xat ro TreX^cv yivzzcci
Xp^^l^^'
^^^
7^P ^V?^
d/vlet
xat zcvzo ytvgraf eav cyy vrai;.^a ytvcovrat z<x
a'/i-
txfi^a
pera twv ri(3-/) TcpaipriiJ.ivodV Gvvepxo[j.iVoc
,
uTToyuov
(5yi-
>lcuo"i tcv S"avaTcv et de [xovol rauTa yevwVTat
,
y.olaoi. y.ev
tiGi
,
ttXyiv cvx
cvzoi^ y.Lvdvvcfidri,
KexXtjy.evcv de
yjp'^
y.azoclap.^otveG^ai zcv vcGecvzoc
'
vr,o zcv IriTpcv eni zo nlevpcv zo ^e^icv
n
ZO OCplGZcpCV,
'EvTau^a GniJLeicvzou rnv xaTa (^vgiv a.vocxliGiv* yoci Xe-
yei zpLOC GriiJLiioc
,
^hyovv zpLoc G)(ri^.oczoc
tyis
xaTa (dvglv xXt-
aectig* c^riGi yocp ozi G-)(r,iJ.oc xaTaxXtjew; e^t zo era zh ^e-
^LOV Y] zo ocpLGZepcv rlevpcv xaTaxexXta3"af devzepcv Gyr^-
^.oc e^tv
,
oZL d'f] e7rtxexaup.va eyjcv o^kiyov zoc (jxeX/i
^
xat
zoc<; yeipocq kocl zov zpocxf\kcv c^ev y.ocl zo eyyoVLCv Gyri^
[J.OC zriq yj-^po^ ccrcdexoixe^oc
,
Tiapa zo ccyocv eyzezocijevov
n
Gvyye'/.ocvyievQV
,
eneLSn ev tw eyyovLCd
GxniJoczL
Iv ccveGiL
^vyx^^vcvGLV CL
ixveq' AeyeL yocl zpizov G^rilJoc yoczoc (^vglv
,
ozL 6ei aVTiTTpodcoTTW^ ocvay.e'/.lLG^ocL xaS"' y)V TSOLeizoci zocg
eiGo^ovq \oczpo^* zl yocp
;
ozl dwoczocL yocl rpoq zoc epco-
Z(i^lJ.evoc vno zov taTpcy rpog eroq ociicypivocGBaL
,
xat Secv^
Twg ocroloyeLG^ocL' ecp' cl^ y.0LL zriv oclziocv twv zcLOvzcjdV yoc*
TaxXtaeoav
ozi -mzoc (^vglv etat
,
Xeyet o ^lTTTr^xpaTyi?
,
Twv
eTTiXoyta/jLoov
yjpc^^ievoq ex tcS cpaiVi^pevou (^riGLV cvtco^ yap
xat ct
TrXeTatot twv yytatvovTcov xaTaxXiVoVTCcf.

Api(7Taf (5e et(7i twv xaTaxXtaecov ai o^jcioci


zoiq Twv uytavovTcov,
O 05 Toclnvoc, Tw Xcyiaptw 'AeyjmiJ.tvoq
,
xat e? ayTy;5
52 IN PROGNOSTIC>I
HIPPOCRATIS
\ I ~ * / \ / 5 \ \ \
Ta (jyj]ua'y.. TftC yocTOcyJddKjK y.xxoc (j-jaiV fat* xai G/,<7fv
,
cTt T5 avTf-C2(7co7:a)c t&) laTCw yoLZCf.y.iyJ.iz^^cf.i tcv xauvcv-
'zcf.
,
xa^ r,v 7r:iiTat Ta; eicjcorjc
,
xat exsias aT::p/.e7:eiv
xai ocjci^.vjcrj xw
uol^cjgiolv xcZ locrccZ
,
ccyocBov ecrTtV
eTretWi 3A:7 c-i y.oclc^c ^iooicLZOLi zc^j \c'i\qujc^*
y.ca ayoc^cv
e<7TiV 03: &/:7 70 zcZ 'li^T.cy.f^azcv;, ev (X(^ccicuci; ep-///uie-
v^v
,
ev 7:(7/) v;v<703 tj ^pcoj5ai Trv dio:vciccj y.ocL ev e;(tv
\ \ t 5^\ \