Вы находитесь на странице: 1из 189

т

К.А. Биялиев

КЫРГЫЗ ТИЛИ
ЖАНА

АДАБИЯТЫ
ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДАГЫ

БАШКА УЛУТ СТУДЕНТТЕР ҮЧҮН

ОКУУ КИТЕБИ

1
К. А. БИЯЛИЕВ

КЫРГЫЗ ТИЛИ ЖАНА АДАБИЯТЫ:


ЖОГОРКУ ОКУУ ЖАЙЛАРЫНДАГЫ БАШКА УЛУТ

СТУДЕНТТЕРИ ҮЧҮН

ОКУУ КИТЕБИ

БИШКЕК – 2020
2
ББК 81.2 Ки

Б-67

“This work was supported by the Research Support Scheme of the Open Society Support

Foundation, grant No.: 1076/2000”

Учебник является результатом научного исследования, проведенного в США в «ELS

Language Centers» на индивидуальный исследовательский грант от «Института Открытого

Общества». Номер индивидуального исследовательского гранта – 1076/2000.

Рекомендован к печати Редакционно-издательским Советом КРСУ.

Биялиев К. А.

Б-67 КЫРГЫЗСКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА: УЧЕБНИК ДЛЯ СТУДЕНТОВ ДРУГИХ

НАЦИОНАЛЬНОСТЕЙ. – Б.: КРСУ, 2020. - 189 С.

ISBN 9967-05-002-0

В данном учебнике системно и последовательно проводится коммуникативный


принцип обучения языку для неносителей языка на уровне А1-А2. При отборе текстового
материала учтен опыт составления учебных пособий английского языка как второго или
иностранного языкового центра Берлица «ELS Language Centers», опыт составления
учебников по русскому языку для иностранцев, а также опыт преподавания кыргызского
языка в вузах республики.
Учебник дает возможность последовательно изучить особенности различных
функциональных стилей кыргызского языка: обиходно-разговорного, публицистического,
научного, официально-делового, а также иметь представление о литературе Кыргызстана.
В первой части представлены диалоги, отражающие общение в наиболее
распространенных ситуациях, связанных с образовательным процессом, социальными
контактами.
Лингвострановедческий материал и адаптированные тексты по истории
литературы Кыргызстана дают представление о публицистическом и научном стилях.
Официально-деловой стиль представлен в деловых бумагах. Кроме того, имеется краткий
грамматический справочник, который необходим для формирования системного
представления о грамматическом строе кыргызского языка.
Задания и упражнения способствуют формированию всех видов речевой
деятельности: рецептивных (чтение и аудирование) и продуктивных (говорение, письмо).
Рецензенты: доктор педагогических наук, профессор Ж. Чыманов, доктор
филологических наук Б. Усубалиев.

Б 4602020400-02 ББК 81.2 Ки

ISBN 9967-05-002-02 © Биялиев К.А., 2020.

3
МЕТОДИЧЕСКИЕ УКАЗАНИЯ ДЛЯ ПРЕПОДАВАТЕЛЕЙ И СТУДЕНТОВ

Учебник предназначен для студентов, изучающих кыргызский язык как второй или

иностранный. В уроках даются параллельно переводы текстов для того, чтобы студенты на основе

анализа структуры кыргызского и русского предложений могли определить разницу в их

построении, понять порядок слов в обоих языках. Эта часть практического занятия рассчитана на

репродуктивную работу студентов. Затем следуют упражнения, которые рассчитаны на

продуктивные виды работ студентов:

- первый тип упражнений направлен на развитие навыков составления вопросов, выделения

значимых в логическом и семантическом отношении частей текстов, выработку навыков

понимания общего содержания текстов (диалогов);

- второй тип упражнений направлен на развитие креативной деятельности студентов, т. е. на

умение самостоятельно создавать тексты на базе речевого образца, производя необходимые

замены, перестановки частей текста, компрессию и декомпрессию текста. Эти упражнения

позволяют выработать навыки письма или, иначе говоря, навыки по самостоятельному

продуцированию студентами речевых сообщений в письменном виде. Задача преподавателя

состоит в том, чтобы стимулировать креативную деятельность студентов, активизировать

аналитическую работу обучаемых, направленную на составление высказываний по

представленным образцам, отражающим грамматический строй кыргызского языка. Наиболее

характерные ошибки при составлении различных речевых конструкций должны быть

проанализированы на доске. Кроме того, преподаватель должен контролировать ход выполнения


заданий в аудитории и исправлять грамматические ошибки студентов в процессе работы над

заданиями и упражнениями;

- третий тип упражнений направлен на выработку коммуникативных навыков, речевую практику,

на говорение, на правильное произношение собственных высказываний студентов; на умение

понять сказанное другим студентом, обладающим индивидуальной дикцией, индивидуальным

стилем построения предложений и передачи информации.

В учебнике содержится необходимый грамматический материал. Грамматические

упражнения включены в коммуникативные задания. В конце учебника представлен краткий

грамматический справочник кыргызского языка, который поможет сформировать системные

знания.

Домашнее задание должно заключаться в заучивании студентами речевых образцов,

представленных в упражнениях, выполненных в аудитории и обязательно проверенных

преподавателем.

4
БИРИНЧИ ТЕМА:

САЛАМДАШУУ ЖАНА КОШТОШУУ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: кош бол, коштош, коштошуу, көрүшкөнчө, салам айт, саламатсызбы,
саламатчылык, саламдаш, саламдашуу.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Университеттин аудиториясында»:

Азиз: Салам, Марат! Привет, Марат!

Марат: Салам, Азиз! Привет, Азиз!

Азиз: Качан келдиң? Когда пришел?

Марат: 10 мүнөт болду. Уже 10 минут.

Сабактарга Готов к

даярсыңбы? занятиям?

Азиз: Ооба, даярмын. Да, готов.

Марат: Сабактар бүткөндө Увидимся после

көрүшөбүз. занятий.

Азиз: Жалгыз кетип калба. Не уходи один.

Көрүшкөнчө. До встречи.

Марат: Макул. Көрүшкөнчө. Ладно. До

встречи.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Үйдүн кире беришинде»:

Анна: Саламатсызбы, Гүлнур Здравствуйте, Гульнур Амановна!

Амановна?

Гүлнур Саламатчылык, Анна! Здравствуй, Анна!


Амановна:
Анна: Ден соолугуңуз кандай, Как Ваше здоровье, дела?

иштериңиз жакшыбы?

Гүлнур Шүгүрчүлүк. Өзүңдүкү кандай? Все в норме. Как твои? Все в порядке?

Амановна: Баары жайындабы?

Анна: Ооба, баары жайында. Тамара Да, все в норме. Тамара дома?

үйдөбү?

Гүлнур Тамара эжесиникине кеткен. Тамара ушла к старшей сестре.


Амановна:
Анна: Анда бул китепти берип Тогда, пожалуйста, передайте эту книгу.

5
коюңузчу. Жакшы калыңыз! Счастливо оставаться! Передайте привет

Тамарага салам айтып коюңуз! Тамаре!

Гүлнур Макул, айтам. Кош бол. Хорошо, передам. До свидания.


Амановна:
Анна: Кош болуңуз. До свидания.

Ү
ҮЧЧҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Университетте»:

Окутуучу: Саламатсыздарбы? Здравствуйте!

Студенттер: Саламатчылык! Здравствуйте!

Окутуучу: Бүгүн саат 3.00дө чоң залда Сегодня в 3 часа в большом зале будет

Россия Федерациясынын встреча с послом Российской Федерации в

Кыргызстандагы элчиси Рудов Кыргызстане господином Рудовым. Не

мырза менен жолугушуу болот. опаздывайте!

Кечикпей келиңиздер!

Студенттер: Кечикпейбиз! Не опоздаем!

Окутуучу: Көрүшкөнчө! До встречи!

Студенттер: Көрүшкөнчө! До встречи!

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ В РЕЧИ ОБРАЩЕНИЯ К

ЛИЦУ ИЛИ ГРУППЕ ЛИЦ


Для того, чтобы обозначить лицо или группу лиц, к которым обращена речь, используется

обращение, например: -Салам, Марат! –Салам, Азиз! –Саламатсызбы, Гүлнур Амановна!

–Саламатчылык, Анна! (Подробнее см. в разделе «Обращение» Краткого грамматического

справочника в конце учебника).

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Белгиленген сөздөргө керектүү мүчөлөрдү улап жазгыла (Допишите
необходимые аффиксы в выделенных словах):

Асел: Cаламат…, чоң ата?

Чоң ата: Саламат…, Асел!

Асел: Чоң апам кайда?

Чоң ата: Чоң апаң бейтапканага кеткен. Азыр келип калат. Күтөсүңбү?

6
Асел: Жок. Мен шашып жатам. Бир мүнөткө сиздер менен учурашайын деп

кирдим. Чоң апама салам айтып коюңуз. Кош бол…

Чоң ата: Макул. Айтам. Агаң бизди унуттубу? Ата-энеңе салам айт. Кош бол…

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла: өзүңөрдөн улуу, кичүү, өзүңөр менен тең адам
менен саламдашкыла, силерге керектүү адам кайда экендигин билгиле жана
коштошкула, каратма сөздөрдү колдонгула. Көнүгүүнү аткарууда төмөнкү сөздөрдү
колдонгула: агай, эжей, байке, эже, эне, ата, карындаш, иничек ж.б. (Напишите диалоги,
используйте обращения, поздоровайтесь с человеком старше вас, младше вас,
ровесником, выясните где находится интересующий вас человек, затем попрощайтесь.
Используйте слова: агай, эжей, байке, эже, эне, ата, карындаш, иничек и др.).

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла: өзүңөрдөн улуу, кичүү, өзүңөр менен тең бир
топ адамдар менен саламдашкыла, алардан бир нерсени сурап билип, коштошкула.
Көнүгүүнү аткарууда каратма сөздөр катары төмөнкү сөздөрдү колдонгула: агай, эжей,
байке, эже, эне, ата, карындаш, иничек. (Поздоровайтесь, выясните, что вас интересует и
попрощайтесь с группой лиц старше вас, младше вас, с группой сверстников.
Используйте в виде обращений следующие слова: агай, эжей, байке, эже, эне, ата,
карындаш, иничек и др.).

Мисалы:

- Агайлар! Саламатсыздарбы!

- Саламатчылык!

- Конференция саат үчтө башталабы?

- Жок, саат үч жарымда. Кечикпегиле.

- Рахмат! Көрүшкөнчө!

- Көрүшкөнчө.

 44--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Сабакта «көчөдө», «үйдө», «университетте» жана «кафеде»
саламдашуу жана коштошуу кырдаалдарын колдонуп, студенттер арасында ролдорду
бөлүштүрүп, роль оюндарын өткөргүлө (На занятии распределите роли среди студентов
и обыграйте приветствия и прощания в ситуации «на улице», «дома», «в университете»,
«в кафе»).

7
ЭКИНЧИ ТЕМА:

ТААНЫШУУ ЖАНА ТААНЫШТЫРУУ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: тааныш, таанышып ал+алы

(-алыңыз, -ыңыздар, -гыла), таанышканыма кубанычтуумун,

таанышканыбызга кубанычтуубуз.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Университеттин
аудиториясында»:

Жигит: Саламатсызбы? Здравствуйте!

Кыз: Саламатчылык! Здравствуйте!

Жигит: Таанышып алалы. Менин атым Азиз. Давайте знакомиться. Меня зовут Азиз. А вас

Сиздикичи? как зовут?

Кыз: Менин атым Нургүл. Меня зовут Нургуль.

Жигит: Мен сизди кирүү экзаменинде көргөм. Я видел вас на вступительном экзамене. Рад

Таанышканыма кубанычтуумун. знакомству с вами.

Кыз: Мен да сизди жайында көргөм. Мен да Я тоже видела вас летом. И я рада

таанышканыма кубанычтуумун. знакомству с вами.

Жигит: Эми бир тайпада окуйбуз. Күндө Теперь будем учиться в одной группе. Будем

көрүшөбүз. видеться каждый день.

Кыз: Туура айтасыз. Да, вы правы.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Университеттин алдында»:

Азиз: Cаламатсыңбы, Здравствуй, Нургуль!

Нургүл!

Нургүл: Саламатчылык, Азиз! Здравствуй, Азиз!

8
Азиз: Нургүл, таанышып ал, бул менин Нургуль, знакомься, это мой друг Анвар.

досум Анвар. Анвар, бул менин Анвар, это моя сокурсница – Нургуль.

курсташым – Нургүл.

Анвар: Таанышканыма кубанычтуумун! Рад знакомству с вами!

Нургүл Мен да таанышканыма Я тоже рада знакомству с вами.

кубанычтуумун.

Анвар: Азиз экөөбүз мектепте бир класста Мы с Азизом учились в школе в одном

окучубуз. Азыр мен да ушул классе. Я тоже учусь в этом университете,

университетте окуйм, экономикалык на экономическом факультете.

факультетте.

Ү
ҮЧЧҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ ((П
ПООЛ
ЛИИЛ
ЛООГГ)) – «Подъездде жана үйдө»:

Миша: Cаламатсызбы? Здравствуйте!

Кубандын апасы: Саламатчылык! Здравствуйте!

Миша: Кубан үйдөбү? Кубан дома?

Кубандын апасы: Ооба, үйдө. Кубан! Сага бир Да, дома. Кубан! Кубан!

бала келди! К тебе пришёл парень.

Кубан: Апа, таанышып алыңыз! Бул Мама, знакомьтесь! Это мой сокурсник

курсташым – Миша. Бул – Миша. Это моя мама – Айгуль

апам – Айгүл Осмоновна. Осмоновна.

Миша: Айгүл Осмоновна, Айгуль Осмоновна, рад знакомству с

таанышканыма Вами!

кубанычтуумун!

Айгүл Осмоновна: Мен да кубанычтуумун! Үйгө Я тоже рада знакомству. Проходи в

өт. дом.

Кубан: Миша, бул киши атам – Миша, это мой папа – Бакыт

Бакыт Абдылдаевич, бул Абдылдаевич, это мой братишка –

иним – Асылбек, бул эжем – Асылбек, это моя старшая сестра –

Мээрим. Мээрим.

Миша: Саламатсыздарбы? Здравствуйте!

Бакыт Саламатчылык. Здравствуйте!

Абдылдаевич:

Асылбек: Cалам. Здравствуй!

Мээрим: Cалам. Привет.

9
ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ПРИКАЗА, ПРОСЬБЫ, ПРИЗЫВА,

ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ

Для представления одного человека другому используется речевая формула –


«Познакомьтесь, пожалуйста!», «Давайте знакомиться!», что представляет собой выражение
просьбы. Грамматически просьба в кыргызском языке оформляется при помощи желательного
наклонения (Каалоо-тилек ыңгайы) и повелительного наклонения глагола (Буйрук ыңгайы),
например: Таанышып ал+алы. Апа, таанышып ал+ыңыз! (подробнее см. в «Кратком
грамматическом справочнике» в разделах «Глагол. Повелительное наклонение (Ыңгай
категориясы)» и «Глагол. Желательное наклонение (Каалоо-тилек ыңгайы)». Присоединение
аффиксов лица и их фонетических вариантов при образовании различных форм повелительного
наклонения требует знания закона сингармонизма (подробнее см. в «Кратком грамматическом
справочнике» в разделе «Закон сингармонизма (Сингармонизм (үндөшүү) закону». Для
использования в речи основного фонетического закона кыргызского языка необходимо знание
классификации гласных и согласных звуков (подробнее см. в «Кратком грамматическом
справочнике» в разделе «Классификация гласных звуков (Үндүү тыбыштардын
классификациясы)» и «Классификация согласных звуков (Үнсүз тыбыштардын
классификациясы)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла: башка студенттер менен таанышкыла, кайсы
факультетте, кайсы тайпада окуганыңарды айтып бергиле жана ошол тууралуу башка
студенттерден сурагыла. Көнүгүүнү аткарууда төмөнкү сөздөрдү жана сөз айкаштарын
колдонгула: экономикалык факультет, табигый-техникалык факультет, укук
факультети, гуманитарлык факультет, медициналык факультет, эл аралык
мамилелер факультети ж.б. (Составьте диалог, познакомьтесь с другими студентами,
расскажите на каком факультете и в какой группе учитесь, выясните это у других
студентов. При выполнении упражнения используйте слова и словосочетания:
экономикалык факультет, табигый-техникалык факультет, укук факультети,
гуманитарлык факультет, медициналык факультет, эл аралык мамилелер
факультети и др.).

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла: курсташыңарды үй-бүлөңөр (ата-энеңер, чоң
ата, чоң апаңар, тай ата, тай энеңер жана башкалар) менен тааныштыргыла жана өзүңөр
да курсташтарыңардын үй-бүлөлөрү менен таанышкыла (Напишите диалоги,
познакомьте ваших однокурсников с вашей семьей – родителями, дедушками и
бабушками и др. членами семьи, а также познакомьтесь с семьями ваших сокурсников).

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Сабакта «көчөдө», «үйдө», «китепканада», «кафеде» таанышуу жана
тааныштыруу кырдаалдарын колдонуп, студенттер арасында ролдорду бөлүштүрүп, роль
оюндарын өткөргүлө (На занятии распределите роли среди студентов и обыграйте
ситуации знакомства и представления кого-либо «на улице», «дома», «в библиотеке», «в
кафе»).

10
ҮЧҮНЧҮ ТЕМА:

КИМДИР БИРӨӨНҮН АТЫ-ЖӨНҮН, КАЙСЫ БИР НЕРСЕНИН


АТАЛЫШЫН ЖЕ ЖАҢЫ СӨЗДҮН МААНИСИН БИЛҮҮ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ат, аталыш, бил, бир нерсе, бул, буюм, нерсе, өң, өңү жылуу, кимдир

бирөө, маани, эмне.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Көчөдө»:

Азиз: Михаил, сен ким менен сүйлөштүң? Михаил, с кем ты разговаривал?

Михаил: Биздин кошунабыз болот. Он - наш сосед.

Азиз: Анын аты ким? Өңү жылуу учурайт. Как его зовут? Знакомое лицо.

Михаил: Аты – Сергей Юдин. «Пилот» түнкү Зовут Сергей Юдин. Работает диск-

клубунда диск-жокей болуп иштейт. жокеем в ночном клубе «Пилот».

Азиз: Ошондой! Мен аны өткөн жумада Точно! Я видел его на прошлой неделе в

дискоклубда көргөм! дискоклубе!

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Базарда»:

Наталья: Назгүл, кыргызча «лепёшка» Назгуль, как будет по-кыргызски «лепешка»?

кандай болот?

Назгүл: «Лепёшка» кыргызча «токоч» По-кыргызски «лепёшка» будет «токоч».

болот.

Наталья: Мен азыр «токоч» сатып алам. Я сейчас куплю лепёшку.

Назгүл: Кыргызча үйрөнө бер! Совершенствуй (практикуй) кыргызский!

Ү
ҮЧЧҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Короодо»:

Нургүл: Оля, сен 31-августта Республиканын Оля, ты ходила на центральную площадь

эгемендүүлүгү күнүндө борбордук 31-августа в день Независимости

аянтка бардыңбы? Республики?

Оля: Нургүл, мен «август» жана Нургуль, я поняла слова «август» и

«республика» деген сөздөрдү «Республика». Но что означают по-

түшүндүм. «Эгемендүүлүгү», русски слова «эгемендүүлүгү»,

«борбордук» жана «аянтка» деген «борбордук» и «аянтка»?

11
сөздөр орусча кандай болот?

Нургүл: «Эгемендүү» орусча «независимый», «Эгемендүү» означает по-русски

«борбордук» - «центральный», «аянт» «независимый», «борбордук» -

деген – бул «площадь». «центральный», «аянт» - это «площадь».

Оля: Жакшы. Значит ты спросила меня, Хорошо.

была ли я в день независимости

Республики 31- августа на центральной

площади?

Нургүл: Да. Ты – умница, азамат! Молодец!

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫЯСНЕНИЕ ИЛИ УТОЧНЕНИЕ ЧЕГО-ЛИБО

Для выяснения или уточнения чего-либо (названий материальных объектов, имен людей,

их возраста, пола, социального статуса и т.д., обстоятельств действия: места, времени, причины и

т.д.) в кыргызском языке используются вопросительные предложения. Порядок слов в

вопросительном предложении такой же как и в повествовательном (подробнее см. в «Кратком

грамматическом справочнике» в разделе «Порядок слов в простом предложении (Жөнөкөй

сүйлөмдөгү сөздөрдүн орун тартиби)», только вместо слова (члена предложения), к которому

задается вопрос, ставится вопросительное местоимение (подробнее см. «Вопросительные

местоимения (Сурама ат атооч)». Например: Лекцияны ким окуйт? Лекцияны Асанов окуйт.

Лекция качан башталат? Лекция ондо башталат.

Вопросительные предложения делятся на общие, требующие подтверждения или

отрицания высказанной мысли; специальные – для выяснения характеристик субъекта или объекта

действия, их признаков, а также характеристики самого действия; альтернативные и расчленённые.

Общие вопросы образуются при помощи вопросительного аффикса –бы (-би, -бу, -бү, -пы,

-пи, -пу, -пү). Например: - Азамат келди+би? (Азамат пришел?) - Ооба, келди. (Да, пришел.)

- Бүгүн сентябрдын жыйырмасы+бы? (Сегодня двадцатое сентября?) – Жок, жыйырма

бири (Нет, двадцать первое).

Специальные вопросы образуются при помощи вопросительных местоимений. Например:

- 205-аудиторияда саат ондо эмне башталат? (Что будет в 10 часов в 205-аудитории?)

- Политология боюнча лекция (Лекция по политологии).

- 205-аудиторияда политология боюнча лекция качан башталат? (Когда начнется

лекция по политологии в 205-аудитории?)

- Саат ондо (В десять часов).

- Политология боюнча лекция кайда болот?

12
Алтернативные вопросы образуются при помощи вопросительного аффикса –бы и

разделительного союза же (или). Например:


- Лекция саат ондо башталабы же аяктайбы? (В десять часов лекция начнётся или

закончится?)

- Аяктайт (Закончится).

- Алдагы китепти сатып алдыңбы же китепканадан алдыңбы? (Эту книгу ты купил или

взял в библиотеке?)

- Агам белекке берди (Брат подарил).

Расчленённые вопросы образуются при помощи вопросительного аффикса –бы.

Например:

- Бул студент олимпиадага барат, туурабы? (Этот студент будет участвовать в

олимпиаде, не так ли?)

- Ооба (Да).

- Сен эки сабак калтырдың, туурабы? (Ты пропустил два занятия, не так ли?)

- Ооба.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдордо керектүү сөздөрдү пайдаланып жазгыла (В диалогах
вставьте необходимые слова):

Тимур: Бул … ?

Вадим: Бул деген супер степлер.

Тимур: Ал … керек?

Вадим: Супер степлер менен 50 барак кагазды бириктирсе болот.

Тимур: Пайдалуу нерсе экен. Кайдан сатып алдың? Мага да керек.

Вадим: Борбордук универсалдык дүкөндөн.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Маектешүүчүңөрдөн төмөндө берилген сүрөттөрдөгү кишилердин
аттарын жана алардын кесибин сурап билгиле ( Выясните у своего собеседника как зовут
людей на фотографиях и чем они занимаются):

13
33--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ. Маектешүүчүңөрдөн төмөндө берилген сүрөттөрдөгү буюмдардын
аталышын жана эмнеге керек экендигин сурап билгиле (Выясните у своего собеседника,
что за предметы на картинках, зачем они нужны).

Мисалы:

Мээрим: Биринчи сүрөттө эмне тартылган? Билесиңби?

Айгүл: Электрондук термометр.

Мээрим: Ал эмнеге керек?

Айгүл: Ал дененин температурасын ченөөгө керек.

Мээрим: Түшүнүктүү.

14
ТӨРТҮНЧҮ ТЕМА:

КИМДИР-БИРӨӨГӨ КАЙРЫЛУУ, ӨТҮНҮҮ ЖАНА


ЫРААЗЫЧЫЛЫКТЫ БИЛДИРҮҮ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: айт, кайрылуу, кайсы, качан, кечиресиз, ким, өтүнүү, сура, такта, ыраазы,

ыраазычылык, эмне, эмне үчүн.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Көчөдө»:
Абитуриент: Кечиресиз, айтып коюңузчу, Славян Извините, скажите пожалуйста, где
университети кайда жайгашкан? находится Славянский университет?
Көчөдөгү Славян университети Киев жана Славянский университет находится на
адам: Шопоков көчөлөрүнүн кесилишинде пересечении улиц Киевской и
жайгашкан. Түз басыңыз, эмки Шопокова. Идите прямо, на следующей
көчөдөн оңго кайрылыңыз. 100 улице повернёте направо. Через 100
метрден кийин Славян университети метров справа будет Славянский
оң жакта болот. университет.
Абитуриент: Чоң рахмат. Большое спасибо.
Көчөдөгү Эч нерсе эмес. Не стоит благодарностей.
киши:

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Аялдамада»:
Студентка: Кичи пейилдикке, айтып коюңузчу! Будьте любезны, скажите пожалуйста!
142-маршруттук такси филармонияга 142-маршрутное такси идёт до
чейин барабы? филармонии?
Аялдамадагы Ооба, барат. Дагы 205-маршруттук Да, идет. Можете доехать еще на 205-
жигит: такси жана 6-троллейбус менен да маршрутном такси и на 6-троллейбусе.
барсаңыз болот.
Студентка: Жардам бергениңиз үчүн чоң рахмат. Большое спасибо за помощь.
Аялдамадагы Эч нерсе эмес. Уруксат берсеңиз, Не стоит благодарностей. Если бы вы
жигит: узатып коёт элем. разрешили, я бы проводил вас.
Студентка: Башка жолу. В другой раз.

11--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла:


а) окутуучудан үй тапшырма жөнүндө сурап, тактагыла.
б) жогорку курста окуган студенттен кайсы экзамен эң эле оор экенин сурагыла.
в) аялдамадагы элден циркке кайсы унаа барарын сурап билгиле.
г) «Манас» аэропортунда Москвадан учкан 305-рейс эмне үчүн кечигип жатканын сурап билүү
бөлүмүнөн тактагыла.
д) Китеп дүкөнүнөн сөздүктөр бөлүмү кайда экенин сурап билгиле.

 22--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ. Сабакта биринчи көнүгүүдөгү кырдаалдар боюнча ролдорду


студенттер арасында бөлүштүрүп, роль оюнун ойногула.

15
БЕШИНЧИ ТЕМА:

КЕЧИРИМ СУРОО, МАКУЛ БОЛУУ, КАРШЫ БОЛУУ, МАКУЛДУК


БЕРҮҮ, МАКУЛДУК БЕРБӨӨ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: каршы болуу, кечирим

суроо, макул болуу, макулдук берүү, макулдук

бербөө.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Университеттин
аудиториясында»:

Студент: Саламатсызбы? Кирсем болобу? Здравствуйте! Можно войти?


Окутуучу: Саламатчылык. Сиз он беш мүнөт Здравствуйте. Вы опоздали на 15 минут!
кечиктиңиз!
Студент: Кечирип коюңуз. Троллейбуc Извините. Сломался троллейбус, поэтому
бузулуп, кечигип калдым. опоздал.
Окутуучу: Чын элеби? Кечикпегенге аракет Правда? Постарайтесь больше не
кылыңыз. Отуруңуз. опаздывать. Садитесь.
Студент: Рахмат. Экинчи кечикпейм. Спасибо. Больше не буду опаздывать.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Университеттин аудиториясында»:

Назгүл: Марина, дене тарбия сабагы боюнча Марина, по физкультуре мы можем


биз сууга сүзүүгө же чоң тенниске пойти на плавание или на большой
бара алабыз. теннис.
Марина: Корт кайда жайгашкан? Бассейн Где находится корт? Бассейн далеко?
алыспы?
Назгүл: Корт «Спартак» стадионунда. Биздин Корт находится на стадионе
студенттер «Дельфин» бассейнине «Спартак». Наши студенты ходят в
барышат. «Дельфин» бассейнине бассейн «Дельфин». Будем ходить в
баралыбы? Макулсуңбу? бассейн «Дельфин»? Ты согласна?
Марина: Макулмун. Теннисте эл көп, тенниске Согласна. На теннисе много народу, на
барбайбыз. теннис не пойдем.

16
Ү
ҮЧЧҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Үйдө ишемби күнү эртең менен»:

Эмилдин Балам, тур, саат жети жарым Сынок, вставай, уже семь тридцать.
атасы: болду. Дачага барабыз. Поедем на дачу.
Эмил: Ата, дачага бара албайм. Биз Пап, я не могу поехать на дачу. Мы с
группа менен тоого чыгабыз. группой едем в горы.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ДЕЙСТВИЯ, КОТОРОЕ БУДЕТ

СОВЕРШАТЬСЯ В БУДУЩЕМ

Для выражения действия, которое будет совершаться в будущем, используется форма

будущего времени глагола, например: Биз саат үчтө конокко бар+а+быз. Мен да кечинде конокко

курсташымдын туулган күнүнө бар+а+мын. (Подробнее см. в «Кратком грамматическом

справочнике» в разделе «Категория времени глагола. Будущее время (Келер чак)».

11--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла, этиштердин келер чак формасын колдонгула:

а) сабактардан кийин курсташыңардын туулган күнүнө белек алганы дүкөнгө барганга

макулдугуңарды бергиле;

б) кечинде спорт машыгуусу болгону үчүн дискотекага бара албаганыңарды билдиргиле;

в) үй тапшырмаңар көп болгон үчүн ата-энеңер менен ишемби күнү жашылча базарына бара

албаганыңарды билдиргиле;

г) үй тапшырмаңар көп болсо да, ишемби күнү кечинде концертке бара турганыңарды

группалашыңарга билдиргиле;

д) окутуучунун туура эмес баа койгону менен макул эместигиңерди айткыла.

 22--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ. Сабакта биринчи көнүгүүнүн кырдаалдарындагы ролдорду


студенттер арасында бөлүштүрүп, роль оюнун ойногула.

17
АЛТЫНЧЫ ТЕМА:

КОЛДОО КӨРСӨТҮҮ, ТЫЮУ САЛУУ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: колдоо, колдоо көрсөтүү, тый, тыюу,

тыюу салуу.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Үйдө»:

Азиз: Ата, курсташымдын агасы соода Папа, старший брат моего сокурсника –

фирманын директору. директор торговой фирмы. Сокурсник позвал

Курсташым мени ошол фирмага на работу в эту фирму. Вы не против?

жумушка чакырды.

Сиз каршы Эмессизби?

Азиздин Сен биринчи курста Ты учишься на первом курсе на специальности

атасы: «Информатика жана эсептөө «Информатика и вычислительная техника».

техникасы» адистигинде окуп Специальность не из лёгких. Ты должен

жатасың. Адистигиң жеңил эмес. получить высшее образование. Поэтому

Сен жогорку билим алышың хорошо подумай. Но я поддерживаю твоё

керек. Ошон үчүн жакшылап стремление быть самостоятельным.

ойлон. Бирок өз алдынча болоюн

деген ниетиңди колдойм.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Үйдө»:
Наргиз: Апа, биз – тайпадагы кыздар менен Мама, мы с девчонками нашей

ишемби күнү кечинде «Жылуу группы в субботу вечером поедем на

булак» курортуна барып, эс алабыз, курорт «Теплые ключи», отдохнем,

жылуу сууга түшөбүз, жекшемби искупаемся в тёплой воде и вернемся

күнү түштөн кийин кайра келебиз. в воскресенье после обеда.

Наргиздин Мен сага үйдөн башка жерде Я запрещаю тебе ночевать в другом

апасы: түнөгөнгө тыюу салам. Экинчи мага месте кроме дома. Больше мне о

мындай нерселер жөнүндө айтпа! таких вещах не говори!

18
Наргиз: Апа, мен акчасын берип койдум! Мама, я уже отдала деньги!

Наргиздин Акчаңды ал! Болбосо мен кыздардын Забери свои деньги! Иначе я буду

апасы: ата-энелеринин баарына тең телефон звонить всем родителям твоих

чалам. девочек.

11--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ. Диалогдорду жазгыла:

а) карындашыңарга, сиңдиңерге, иниңерге досторуңар телефон чалганда силерди жок деп

айтканга тыюу салгыла. Мисалы:

Сиз: Канат! Азыр ким телефон чалды? Канат! Кто сейчас звонил?

Иниңиз: «Назира барбы?» деп бир жигит Какой-то парень спросил: «Назира

сурады. дома?»

Сиз: Эмне үчүн мени жок деп айттың? Почему ты ответил, что меня нет

дома?

Иниңиз: Мага анын үнү жаккан жок. Мне не понравился его голос.

Сиз: Канат! Экинчи андай кылба. Болбосо, Канат! Больше так не делай. Иначе я

досторуң менен тамеки тартканыңды расскажу маме, что ты с друзьями

апама айтам! куришь.

б) курсташыңардын англис тили боюнча курстарына баруу чечимин колдогула;

в) ата-энеңердин жайында башка пансионатка барып эс алуу чечимин колдоп бергиле;

г) досуңардын «Панкратион» секциясына катышканына тыюу салгыла;

д) курсташыңардын парталарды, столдорду чийүү өнөрүнө тыюу салгыла.

 22--ККӨӨННҮҮГГҮҮҮҮ
. Сабакта биринчи көнүгүүнүн кырдаалдарындагы ролдорду
студенттер арасында бөлүштүрүп, роль оюнун ойногула.

19
ЖЕТИНЧИ ТЕМА:

ӨЗҮМ ЖӨНҮНДӨ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: адистик, бүтүр,

дене тарбиясы, жак, жаш, катыш, кызык, өт.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИДДИ
ИААЛЛО
ОГГ – «Кафедеги маектешүү».
Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Алтынбек: Саламатсызбы? Здравствуйте.

Чынара: Саламатчылык! Здравствуйте.

Алтынбек: Бул жер бошпу? Отурсам болобу? Здесь свободно? Можно присесть?

Чынара: Болот. Сиз КРСУда Табигый- Садитесь. Вы учитесь в КРСУ на

техникалык факультетте окуйсузбу? Естественно-техническом факультете, не

так ли?

Алтынбек: Ооба. Таанышып алалы. Атым – Да. Давайте знакомиться. Меня зовуз

Асанбаев Алтынбек. Мен 17 жаштамын. Асанбаев Алтынбек. Мне 17 лет. В 2020

2020-жылы Бишкек шаарындагы 61- году закончил школу-гимназию №61 в

мектеп гимназиясын бүтүрдүм. Ушул городе Бишкек. В этом же году поступил в

эле жылы Кыргызстан-Россия Славян Кыргызско-Российский Славянский

университетине Табигый техникалык университет на Естественно-технический

факультетине «Программалык факультет на специальность

инженерия» адистигине өттүм. «Программная инженерия».

Мектепте математика, физика, В школе увлекался математикой,

астрономия сабактарына кызыкчумун. физикой, астрономией. Ходил в секции

Баскетбол, волейбол спорт баскетбола, волейбола.

секцияларына барчумун. Сейчас по физвоспитанию хожу в секцию

Учурда дене тарбиясы сабагы боюнча волейбола. По эстетическому воспитанию

волейбол секциясына барып слушаю лекции по «Современному

жүрөм.Эстетикалык тарбия боюнча этикету». Учеба в КРСУ мне нравится. А

«Азыркы этикет» лекцияларына вам? Вы учитесь на факультете

катышамын. Мага КРСУдагы окуум международных отношений, не так ли?

жагат. Сизгечи? Сиз Эл аралык

20
мамилелер факультетинде окуйсузбу?

Чынара: Ооба. Атым – Чынара. Кечиресиз, сабак Да. Меня зовут Чынара. Извините,

башталып калды. Көрүшкөнчө. занятия начались. Увидимся.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ДЕЙСТВИЯ, СОВЕРШЁННОГО В

ПРОШЛОМ

Для обозначения действия, совершённого в прошлом используются различные формы

прошедшего времени. Выбор форм прошедшего времени в кыргызском языке зависит от того,

известно ли точное время совершения действия, совершалось ли действие однократно или

многократно, имеется ли явно выраженная субъективная оценка действия говорящим. В

зависимости от этого могут быть использованы формы прошедшего определенного, прошедшего

неопределенного, прошедшего многократного и прошедшего неожиданного времени, например:

Мен Талас шаарында төрөл+гөн+мүн, ошол жылы Бишкекке – мурдагы Фрунзеге кел+ди+к. Эмен

паркындагы 67-бала бакчасына бар+чу+мун. (Подробнее см. в «Кратком грамматическом

справочнике» в разделе «Категория времени глагола. Прошедшее время (Өткөн чак)»).

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Өзүңөр жөнүндө диалог түрүндө жазгыла, этиштин өткөн чак
формаларын колдонгула.

22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Аудиторияда башка студенттер менен бири-бириңер тууралуу сүйлөшкүлө,
этиштин өткөн чак формаларын туура колдонгула.

21
СЕГИЗИНЧИ ТЕМА:

ҮЙ-БҮЛӨМ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ага, апа, ата, ата-эне,

байке, ини, карындаш, сиңди, үй-бүлө, эже, эне.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИДДИ
ИААЛЛО
ОГГ – «Университеттин кафесиндеги маектешүү». Текстти окугула жана
сөзмө-сөз которгула:

Айнура: Бүгүн эртең менен сени сабакка байкең Сегодня утром на занятия тебя привез твой

алып келдиби? брат?

Дамира: Ооба. Да.

Айнура: Ата-энең жашпы? У тебя родители молодые?

Дамира: Анча деле жаш эмес. Не сказать что очень.

Үй-бүлөм анча чоң эмес, беш кишиден Семья у меня не большая, состоит из пяти

турат. Алар – атам, апам, байкем, иним человек. Это – папа, мама, старший брат,

жана менмин. младший брат и я.

Атамдын аты - Азамат Турсунович, ал 48 Отца зовут Азамат Турсунович, ему 48 лет,

жашта, узун бойлуу, арык чырай, көзү – он высокий, худощавый, глаза у него

жашыл, чачын ак баскан. Билими зеленые, волосы с сединой. По образованию

боюнча экономист. Экономика – экономист. Доктор экономических наук.

илимдеринин доктору. Каржы Работает в министерстве финансов

министрлигинде бөлүмдүн башчысы начальником отдела. Отец – умный,

болуп иштейт. Атам – акылдуу, добрый, трудолюбивый человек с большим

мээримдүү, эмгекчил жана тамашакөй чувством юмора.

адам. Маму зовут Алина Ниязовна, ей 41 год.

Апамдын аты – Алина Ниязовна, ал 41 Мама среднего роста, средней полноты,

жашта. Апам - орто бойлуу, орто толук, глаза у неё карие, шатенка. Мама у меня –

көзү күрөң, чачы да күрөң. Улуту – казак, казашка, по образованию – географ, но

билими боюнча географ, бирок жарнама работает в рекламном агентстве. Мама –

агенттигинде иштейт. Апам – назик, нежный, совестливый, притягательный и

уяттуу, сүйкүмдүү жана боорукер адам. добрый человек. Старший брат – Изат. Ему

Байкем – Изат. Ал 22 жашта, узун 22 года, высокий, средней полноты, глаза у

бойлуу, орто толук, көзү жашыл, чачы него зелёные, волосы черные. По

22
кара. Билими боюнча программалоочу. образованию – программист. Работает

Фирмада программалоочу болуп программистом фирмы. Брат –

иштейт. Агам – тартиптүү, жөндөмдүү, воспитанный, способный, правдолюб и

чынчыл жана март. щедрый.

Инимдин аты – Азиз, ал 14 жашта, Младшего брата зовут Азиз, ему 14 лет,

мектепте 8 класста окуйт. Иним – учится в школе в 8 классе. Брат у меня

жапалдаш бойлуу, орто толук, көзү низкорослый, средней полноты, глаза

күрөң, чачы да күрөң. Иним – куу, карие, волосы коричневые. Младший брат –

жалкоо, тамашакөй жана абдан хитрый, ленивый, с чувством юмора и очень

жөндөмдүү. способный.

Айнура: Абдан жакшы үй-бүлөң бар экен. У тебя хорошая семья. Перемена

Танапис аяктап калды. Мен үй-бүлөм заканчивается. О своей семье расскажу

жөнүндө сабактардан кийин айтып после занятий.

берем.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ СООТНЕСЁННОСТИ, ПРИНАДЛЕЖНОСТИ

ОДНОГО ЛИЦА, ПРЕДМЕТА ДРУГОМУ ЛИЦУ, ПРЕДМЕТУ

Для выражения данного значения в русском языке служат притяжательные местоимения:

мой отец, твой отец, ваш отец. В кыргызском языке их заменяют аффиксы принадлежности,

например: Бүгүн эртең менен сени сабакка байке+ң машине менен алып келдиби? Ата+м+дын

ат+ы – Азамат Турсунович. (Подробнее см. в «Кратком грамматическом справочнике» в разделе

«Имя существительное. Категория принадлежности (Таандык категориясы)». Например: Ата+м –

мой отец, ата+ң – твой отец, ата+ңыз – ваш отец.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Үй-бүлөңөр жөнүндө жазгыла, таандык мүчөлөрдү туура колдонгула.
Үй-бүлөңөр чакан болсо, башка жакын туугандарыңарды да текстке кошкула.

22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Башка студенттерге үй-бүлөңөр тууралуу айтып бергиле жана алардын үй-
бүлөсү жөнүндө сурагыла, маегиңерде таандык мүчөлөрдү туура пайдалангыла.

23
ТОГУЗУНЧУ ТЕМА:

АДАМДЫН ТЫШКЫ
КЕЛБЕТИ
ЖАНА МҮНӨЗҮ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: адепсиз, адептүү,


акылдуу, акылсыз, алдамчы, арык, арык
чырай, ач көз, бийик, бой, боорукер, быйпык
мурун, далылуу, өжөр, өң, жагымдуу,
жалкоо, жапалдаш, жароокер, жөндөмдүү,
жөнөкөй, жылдыздуу, зээндүү, каардуу,
калпычы, кара мүртөз, кара тору, карапайым,
кежир, кекчил, келбет, кичипейил, куу, кызганчаак, кырс, март, мүнөз, момун, мээримдүү, назик,
орой, орто бойлуу, сараң, сүйкүмдүү, таарынчаак, тамашакөй, тартиптүү, түнт, токтоо, толук,
тырышчаак, уяттуу, чечкиндүү, чынчыл, шайыр, эмгекчил.
Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Парктагы маектешүү»:

Мира: Жылдыз! Сен экөөбүз эки башка Жылдыз! Мы с тобой учимся в двух разных
жогорку окуу жайларында окуйбуз. высших учебных заведениях. У тебя есть
Университетте баштаган альбомуң альбом, который ты начала в
барбы? университете?
Жылдыз: Жок. Сеники жаныңда барбы? Нет. А у тебя с собой есть?
Мира: Ооба. Азыр көрсөтөм. Да. Сейчас покажу.
Жылдыз: Сүрөттөрүң аябай көп экен. Сен У тебя очень много фотографий. Ты,
окубай эле сүрөттөргө түшүп жүрө наверное, не училась, а только снималась
бергенсиң го? на фото?
Мира: Бул деген эстелик да! Сен картайып Это же на память! Когда ты станешь
кемшеңдеген кемпир болгондо, беззубой старушкой, о чем будешь
эмнени эстейсиң? Менин, жок вспоминать? У меня хотя бы есть
дегенде, сүрөттөрүм бар. фотографии.
Жылдыз: Тамашалайм. Кана, баштайлы! Шучу. Ну что, начнем! На первой
Биринчи сүрөттө узун бойлуу, арык фотографии кто этот высокий, худощавый,
чырай, кара тике чачтуу, сымбаттуу, с черными прямыми волосами,
кең далылуу, кырдач мурун жигит симпатичный, широкоплечий, с прямым
ким? Менимче, сен ага ашыксың! носом парень? Мне кажется, ты в него
влюблена!
Мира: Жаңылдың! Бул менин бөлөм – Ошиблась! Это мой двоюродный брат по
Асылбек. Ал абдан акылдуу, токтоо, матери - Асылбек. Он очень умный,
тыкан, ыймандуу жана эмгекчил. выдержанный, аккуратный, совестливый и
трудолюбивый.
Жылдыз: Өтө эле мактап салдың го? Андай Наверное, ты перехвалила? Такие люди
адамдар индиялык кинолордо гана бывают только в индийских фильмах.
болот. Кто эта красивая, среднего роста, тонкая,

24
Бөлөңдүн жанындагы сулуу, орто со светлыми русыми длинными волосами,
бойлуу, арык, сары узун чачтуу, көзү голубыми глазами, на вид очень нежная
көк, өтө назик көрүнгөн кыз ким? девушка рядом с твоим двоюродным
братом?
Мира: Деканыбыздын кызы – Олеся. Ал Дочь нашего декана – Олеся. Она
тырышчаак, кичи пейил, жароокер усидчивая, вежливая, отзывчивая девушка.
кыз.
Жылдыз: Бул жигит ким? Өзү дарбыздай Кто этот парень? Сам круглый как арбуз,
тоголок, жапалдаш бойлуу, быйпык низенький, курносый, лопоухий,
мурун, делдең кулак, буттары кыска коротконогий?
неме экен.
Мира: Бул биздин эң шайыр жигитибиз. Ал Это наш самый веселый парень. Он очень
аябай куудул, тамашакөй, бат тил остроумный, любит шутить, общительный,
табышкан, чечкиндүү, бирок аябай решительный, но очень злопамятный. Не
кекчил. Өзү тууралуу тамашаларды любит шуток в свой адрес.
жаман көрөт.
Жылдыз: Булчу, упузун, арык, чачы тармал, А этот, длинный-предлинный, с
кара тору, мурду жазы бала ким? курчавыми волосами, смуглый,
Улуту кыргызбы? широконосый парень? По национальности
он кыргыз?
Мира: Бул Эмил. Кыргыз. Өзү аябай Это Эмиль. Кыргыз. Очень ленивый,
жалкоо, коркок, таарынчаак, бирок трусливый, обидчивый, но в баскетбол
баскетбол жакшы ойнойт. Дагы бир играет хорошо. Еще одна положительная
жакшы жери – аябай жакшы ырдайт. черта – очень хорошо поет. Приятный
Үнү жагымдуу. голос.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: СЛОВА, ОБОЗНАЧАЮЩИЕ ПРИЗНАКИ ПРЕДМЕТОВ И


ИХ ГРАММАТИЧЕСКИЕ СВОЙСТВА
Признаки предметов обозначаются именами прилагательными, причастиями,
порядковыми числительными, например: Биринчи сүрөттө узун бойлуу, арык чырай, кара тике
чачтуу, сымбаттуу, кең далылуу, кырдач мурун жигит ким? (Подробнее см. в «Кратком
грамматическом справочнике» в разделах «Имя прилагательное (Сын атооч)», «Причастие
(Атоочтук)»), «Имя числительное. Порядковые числительные (Иреттик сан атооч)»

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Үй-бүлөңөрдү, жакын тууганыңарды мүнөздөп бергиле (4-5 адамды).

Ошолорду кагаз бетине түшүргүлө. Мүнөздөп жатып, сын атоочтун салыштырма жана
күчөтмө даражаларын, иреттик сан атоочторду жана атоочтуктарды колдонгула.

22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпалашыңарга тайпадагы бир студенттин же студентканын тышкы
келбетин жана мүнөзүн сүрөттөгүлө, тайпа ким экенин тапсын.

25
ОНУНЧУ ТЕМА:

КИЙИМ-КЕЧЕК

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: баш кийим: тумак, тебетей,

калпак, жоолук, элечек, сырт кийим: тон, ичик,

чепкен, шым, көйнөк, ич кийим,

бут кийим: өтүк, байпак; түс: ак, кара, жашыл, кызыл, көк, көгүлтүр, сары, боз,

бозомтук, күрөң, ала-була, саргылтым.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИДДИ
ИААЛЛО
ОГГ – «Телефон аркылуу сүйлөшүү».
Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Кимдир Алло! Саламатсызбы? Алло! Здравствуйте.

бирөө:

Марат: Саламатчылык. Здравствуйте.

Кимдир Бул Бектеновдун Это квартира

бирөө: квартирасыбы? Бектеновых?

Марат: Ооба! Сизге ким керек Да. А кто вам нужен?

эле?

Кимдир Мен Бектенов Болот менен чогуу Я работаю в Москве с Болотом Бектеновым.

бирөө: Москвада иштеймин. Атым - Меня зовут Бектурсун. Болот передал вам

Бектурсун. Болот сиздерге посылка посылку. Я сейчас в аэропорту «Манас»,

берди эле. Мен азыр «Манас» направляюсь в Ош. Самолёт будет через два

аэропортунда Ошко жөнөп жатам. часа. Посылку заберёте? Как вас зовут?

Учак эки сааттан кийин болот.

Посылканы алып кетпейсизби?

Атыңыз ким?

Марат: Макул. Менин атым - Марат. Сизди Хорошо. Меня зовут Марат. Как я вас

кантип тааныйм? узнаю?

Бектурсун: Мен узун бойлуумун, арык чыраймын, Я – высокий, худощавый, черноволосый, в

чачым кара, ак көйнөкчөнмүн, көк белой рубашке, в синем костюме. Марат, я

26
костюмчанмын. Марат, мен күтүү буду в зале ожидания.

залында болом.

Марат: Бектурсун, өзгөчө белги болсо жакшы Бектурсун, хорошо бы иметь особые

болот эле. приметы.

Бектурсун: Анда мен уулума алган кызыл Тогда я одену красную кепку, которую

кепканы кийип алам. Кызыл купил сыну. В аэропорту нет людей в

кепкачандар аэропортто жок. красной кепке. Не опаздывайте, самолет

Кечикпеңиз, учак 13:40 учат. вылетает в 13:40.

Марат: Макул, мен бир саатта барып калам. Хорошо, буду через час. До встречи.

Көрүшкөнчө.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ДЕЙСТВИЯ, ПРОИСХОДЯЩЕГО В

НАСТОЯЩЕМ

Для выражения действия, происходящего в настоящем, используются формы настоящего

времени глагола, например: Мен Бектенов Болот менен чогуу Москвада иштеймин. (Подробнее

см. в «Кратком грамматическом справочнике» в разделе «Категория времени глагола. Настоящее

время (Учур чак)»).

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Силердин ата-энеңер, бир туугандарыңар, туугандарыңар (5-6 кишини
алгыла) жумушка, окууга көбүнчө кандай кийим кийишет? Ошол тууралуу жазгыла,
этиштин учур чак формаларын колдонгула.

22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпалашыңарга тайпадагы эки-үч студенттин же студентканын кийимин
сүрөттөгүлө, тайпа ким экенин тапсын.

27
ОН БИРИНЧИ ТЕМА:

УБАКЫТ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ай, апта, жарым, жума, жыл, күн, күндүзгү,


кылым, мүнөт, саат, түн, түш, убакыт, чейин, эрте.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Көчөдөгү сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Изат: Гүлбарчын, саатың канча болду? Гульбарчын, сколько на твоих часах? Мои
Эмнегедир саатым токтоп калыптыр. часы почему-то остановились.
Гүлбарчын: Жетиден беш мүнөт өттү. Сабактар Пять минут восьмого. Занятия начнутся в
жети жарымда башталат. Жыйырма семь тридцать. За двадцать пять минут
беш мүнөттө маршруттук такси спокойно доедем на маршрутном такси.
менен кенен жетебиз.
Изат: Туура айтасың. Ты права.

М
МООННО
ОЛЛО
ОГГ – «Жекшемби 24-ноябрь программасы менен таанышып алыңыз». Уккула,
которгула:

Диктор: Саламатсыздарбы, урматтуу Здравствуйте, уважаемые телезрители! Сейчас


телекөрүүчүлөр? Азыр жекшемби вы познакомитесь с программой телепередач на
24-ноябрь көрсөтүүлөрдүн 24 ноября, воскресенье.
программасы менен таанышып
алыңыздар.
Саат 8де Кыргыз Республикасынын В 8 часов прозвучит Гимн Кыргызской
Гимни жаңырат. Республики.
Балдар үчүн мультфильм 8 саат 5 Мультфильм для детей будет в 8 часов 5 минут.
минутта.
8 саат 15 минутта эфирде Ош В 8 часов 15 минут в эфире - Ошская студия.
студиясы.
9 саат 15 минутта «Тотализатор-лото» В 9 часов 15 минут вы сможете познакомиться с
телелотореясынын утуштары жана выигрышными номерами и победителями
жеңүүчүлөрү менен тааныша телелотореи «Тотолизатор-лото».
аласыздар.
«Баластан» студиясы балдар үчүн Студия «Баластан» покажет для детей
мультфильмди 9 саат 35 минутта мультфильмы в 9 часов 35 минут.
көрсөтөт.
9 саат 55 минутта «Жаңылыктарды В 9 часов 55 минут начнется программа для
ук, көр» аттуу балдарга арналган детей под названием «Слушай и смотри
программа башталат. новости»

28
Балдардын «Мөлтүр булак» аттуу Приглашаем вас на детский концерт «Чистый
концертине сиздерди 10 саат 15 родник» в 10 часов 15 минут.
минутта чакырабыз.
10 саат 35 минутта Представляем вашему вниманию
«Кыргызтелефильм» студиясында художественный фильм «Белый пароход»
тартылган «Ак кеме» көркөм фильми студии «Кыргызтелефильм» в 10 часов 35 минут.
сиздердин назарыңыздарда.
«Хрусталь ноткасы» телекөрсөтүүсүн Предлагаем вашему вниманию телепередачу
11 саат 35 минутта тартуулайбыз. «Хрустальная нотка» в 11 часов 35 минут.
Саат 12де кыргыз телевидениесинин В 12 часов начнется дневной канал кыргызского
күндүзгү каналы башталат. телевидения.
12 саат 5 минутта «Юридикалык В 12 часов 5 минут мы приглашаем вас на
кеңеш» аттуу телесериалдын 5- просмотр 5 серии телесериала «Юридическая
бөлүгүн көрүүгө чакырабыз. консультация».
14 саат 35 минутта «Улуу ырдын В 14 часов 35 минут вы сможете увидеть
уландысы» аттуу көрсөтүүдөн сиздер концерт, составленный из песен композитора
обончу Асанкалый Керимбаевдин Асанкалыя Керимбекова под названием
ырларынан түзүлгөн концертти көрө «Продолжение великих песен»…
аласыздар…

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ВРЕМЕНИ


Для выражения времени используются количественные числительные (подробнее см. в
«Кратком грамматическом справочнике» в разделе «Имя числительное. Количественное
числительное (Эсептик сан атооч)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Биринчи диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Официалдуу-иштиктүү стилге жана оозеки-сүйлөшүү стилине

тууралап берилген убакытты атагыла: 7:30, 4:15, 13:46, 1:30, 21:50, 5:25, 15:35, 23:05, 15:15.
Мисалы: 8:30 – сегиз саат отуз мүнөт, сегиз жарым. 21:52 – жыйырма бир саат элүү эки
мүнөт, онго сегиз мүнөт калды. 6:10 – алты саат он мүнөт, саат алтыдан он мүнөт
өттү.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада оюн өткөргүлө. Чынжыр боюнча убакыттын эки учурун
орусча атагыла, кошунаңар официалдуу-иштиктүү жана оозеки-сүйлөшүү стилдерине
ылайык ошол убакыт учурларын атасын жана кийинки студентке өз тапшырмасын
берсин.

29
ОН ЭКИНЧИ ТЕМА:

АПТА КҮНДӨРҮ ЖАНА АЙЛАР

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ай, бейшемби, дүйшөмбү,


жекшемби, жума, жыл, ишемби, шаршемби, шейшемби.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Спорт залындагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:
Окутуучу: Саламатсыңарбы, экономикалык Здравствуйте, студенты
факультеттин студенттери? экономического факультета!
Студенттер: Саламатчылык, агай! Здравстуйте, уважаемый
преподаватель (тренер)!
Окутуучу: Сууга сүзүү секциясына баргандар үчүн Объявление для посещающих секцию
кулактандыруу. плавания.
Бассейндин администрациясы бассейндин Администрация бассейна внесла
иштешине өзгөртүүлөрдү киргизди. изменения в её работу.
Эми биринчи курстун студенттери Теперь студенты первого курса будут
«Дельфин» бассейнине дүйшөмбү, ходить в бассейн «Дельфин» не в
шаршемби, жана жума күндөрү эмес, понедельник, среду и пятницу, а во
шейшемби, бейшемби, ишемби күндөрү вторник, четверг, субботу в 16:00.
саат 16:00дө келишет. Жазып алыңыздар. Запишите.
Экинчи курстун студенттери мурдагыдай Студенты второго курса как и раньше
эле дүйшөмбү, шаршемби, жума күндөрү будут ходить в понедельник, среда,
саат 15:30 келишет. пятницу в 15:30.
Студент: Агай! Мен шейшемби, бейшемби, ишемби Уважаемый тренер! Я не смогу
күндөрү машыгууларга саат 16:00 дө келе приходить во вторник, четверг и
албайм, анткени мен хорго барышым субботу в 16:00, я должна ходить на
керек. Мен экинчи курс менен дүйшөмбү, хор. Можно я буду ходить со вторым
шаршемби, жума күндөрү машыгууларга курсом в понедельник, среда,
келсем болобу? пятницу?
Окутуучу: Дагы ким жаңы жүгүртмө боюнча келе Кто еще не может ходить по
албайт? Колуңарды көтөргүлө! Сизден расписанию? Поднимите руку! Кроме
башка эч ким жок экен. Мен ойлойм, сиз вас никого нет. Я думаю, что вы не
экинчи курска жолтоо болбойсуз. Анда сиз помешаете второму курсу. Ходите со
экинчи курс менен келе бериңиз! вторым курсом. Скажите фамилию!
Фамилияңызды айтып коюңуз!
Студент: Фамилиям – Назарбекова. Рахмат, агай! Моя фамилия – Назарбекова.
Спасибо, тренер!
Окутуучу: Эч нерсе эмес. Урматтуу студенттер, Не за что. Уважаемые студенты,
сиздерге ийгилик каалайм! желаю успехов!
Студенттер: Рахмат, агай, кош болуңуз! Спасибо, тренер, до свидания!

30
Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛ ОГГ – «Аудиториядагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
ЛО
которгула:

Студент: Агай! Кыргыздардын элдик Уважаемый преподаватель! Как


календарында айлар кандайча аталат? называются месяцы в календаре
кыргызов?
Окутуучу: Январь – бул «үчтүн айы», февраль – Январь – это «үчтүн айы», февраль –
«бирдин айы», март – «жалган куран», «бирдин айы», март – «жалган куран»,
апрель – «чын куран», май – «бугу», апрель – «чын куран», май – «бугу», июнь
июнь – «кулжа», июль – «теке», август – – «кулжа», июль – «теке», август – «баш
«баш оона», сентябрь – «аяк оона», оона», сентябрь – «аяк оона», октябрь –
октябрь – «тогуздун айы», ноябрь – «тогуздун айы», ноябрь – «жетинин айы»,
«жетинин айы», декабрь – «бештин декабрь – «бештин айы».
айы».
Студент: Агай! Буларды жаттап алуу кыйын го? Уважаемый преподаватель! Я думаю,
запомнить это всё – очень сложно.
Окутуучу: Анча оңой эмес, бирок аракет жасаш Да, не легко, но нужно постараться.
керек.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ДОЛЖЕНСТВОВАНИЯ


Для выражения долженствования в кыргызском языке используются модальные слова,
например: Агай! Мен шейшемби, бейшемби, ишемби күндөрү машыгууларга саат 16:00 до келе
албайм, анткени мен хорго ошол убакта катыш+ыш+ым керек. Анча оңой эмес, бирок аракет
жаса+ш керек. Синтаксическая конструкция включает имя действия с аффиксом принадлежности
и модальное слово керек (подробнее о модальных словах см. в «Кратком грамматическом
справочнике» в разделе «Модальные слова (Модалдык сөздөр)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Биринчи диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Силер кайсы күндөрү кайсы спорт секцияларына барасыңар? Кайсы
күндөрү кандай сабактар болот? Ошол тууралуу тексттерди түзгүлө, этиштин учур-келер
чак формаларын колдонгула. Модалдык сөздөрдү пайдаланып, кайсы күнү кайда боло
турганыңарды билдиргиле.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада роль оюнун өткөргүлө. Силер ар кандай сабактардын
окутуучулары болгула жана жүгүртмө өзгөргөнүнө байланыштуу студенттерге
өзүңөрдүн сабагыңар башка күндөрү болоору тууралуу маалымдагыла. Ошол сабактарга
студенттердин даяр болушун сурангыла.

31
ОН ҮЧҮНЧҮ ТЕМА:

АБА ЫРАЙЫ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: аймак, ачык, батыш,

билдирүү, бүркөк, божомолдоо, жаа, жамгыр,

жел, кар, күркүрө, күт, кол чатыр, мөндүр,

сыдырым, түндүк, түштүк, чыгыш, шамал,

ылдамдык.

М
МООННООЛ
ЛООГГ – «Аба ырайы тууралуу маалыматтар». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:
Диктор: Саламатсыздарбы? Республикабыздын Здравствуйте. Краткая информация о

аймагында боло турган аба ырайы погоде на территории республики.

тууралуу кыскача маалымат.

Синоптиктердин билдирүүсүнө караганда По сообщению синоптиков завтра на

эртең республикабыздын аймагында территории республики временами

мезгил-мезгили менен күн күркүрөп, ожидаются грозы, ливни, в горных

жамгыр жаайт, тоолорго кар түшөт. районах выпадет снег. Скорость западного

Батыштан соккон желдин ылдамдыгы ветра достигнет 4-9 метров в секунду, с

секундасына 4-9, айрым учурда 14 метрге порывами до 14 метров.

чейин жетет.

Абанын температурасы Ош областында Температура воздуха в Ошской области

түнкүсүн 9-14, күндүз 19-24 градус жылуу ночью - 9-14, днем – 19-24 градуса тепла.

болушу күтүлөт.

Жалал-Абад областында ошондой эле, Температура воздуха в Ошской области

түнкүсүн 9-14 градуска чейин жылуу ночью - 9-14, днем – 19-24 градуса тепла.

болсо, күндүз 19-24 градус жылуу болот.

Баткен областында түнкүсүн 8-13, күндүз Температура воздуха в Баткенской

18-23 градус жылуу болушу күтүлөт. области ночью - 8-13, днем – 18-23 градуса

тепла.

Нарын областынын аймагында түнкүсүн 5- В Нарынской области температура

10, күндүз 15-20 градус жылуу болот. Жаан воздуха ночью - 5-10, днем – 15-20 градуса

жаайт. тепла. Пройдут дожди.

Ысык-Көл областынын аймагында Температура воздуха в Иссык-Кульской

түнкүсүн 6-11 градус жылуу болсо, күндүз области ночью - 6-11, днем прогреется до

12-19 градуска чейин жылыйт. 12-19 градусов тепла.

32
Талас областында түнкүсүн 8-13, күндүз 18- Температура воздуха в Таласской области

23 градус жылуу болот. ночью - 8-13, днем – 18-23 градуса тепла.

Чүй областында түнкүсүн 8-13, күндүз 18- Температура воздуха в Чуйской области

23 градус жылуу болушу күтүлөт. ночью - 8-13, днем – 18-23 градуса тепла.

Суусамырда түнкүсүн 5 градуска чейин Температура воздуха на Суусамыре ночью

жылуу болсо, күндүз 10-15 градуска чейин - 5, днем – 10-15 градусов тепла.

жылыйт.

Борбор калаабыз Бишкекте түнкүсүн 10 В столице – городе Бишкек температура

градустан 12 градуска чейин жылуу, күндүз воздуха ночью - 10-12 градусов тепла, днем

абанын температурасы 20-22 градуска – прогреется до 20-22 градусов тепла.

чейин жылыйт.

Сиздер эртеңки күнкү аба ырайы тууралуу Вы ознакомились с информацией о


маалымат менен тааныштыңыздар. погоде на завтра. До свидания!
Саламатта калыңыздар!

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ПРИЗНАКА ДЕЙСТВИЯ,

ЕГО ИНТЕНСИВНОСТИ, ВРЕМЕНИ И МЕСТА СОВЕРШЕНИЯ


Для выражения признака действия: времени и места протекания, интенсивности,

периодичности его совершения используются наречия и другие части речи, которые выступают в

роли обстоятельства в предложении, например: Күндүз абанын температурасы 20-22 градуска

чейин жылыйт. (Подробнее см. в «Кратком грамматическом справочнике» в разделе «Наречие

(Тактооч)» и «Второстепенные члены предложения. Обстоятельство (Бышыктооч)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Монологго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диктордун маалымат бергенин үлгү катары алып, жылдын ар бир
мезгилине (жазга, жайга, күзгө, кышка) мүнөздүү Бишкек шаарындагы жана Ысык-Көл
областынын курорт зоналарындагы аба ырайы тууралуу маалыматтарды кагаз бетине
түшүргүлө, текст түзүүдө ар кандай такточторду пайдалангыла.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада оюн өткөргүлө. Чынжыр боюнча аба ырайы тууралуу
өзүңөрдүн маалыматыңар менен доскага чыгып диктор болгула.

33
ОН ТӨРТҮНЧҮ ТЕМА:
ЖУМУШ КҮНҮМ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: андан соң, бүт, жуун, күн тартип, ойгон, төшөк, тур, турмуш, эшик.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Жолдоштордун үйүндө». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Бекжан: Көрүшпөгөнүбүзгө жарым жыл болду го? Мы, наверное, не виделись около

полугода?

Аман: Туура айтасың! Ты прав.

Бекжан: Студент болгон кандай экен? Каково быть студентом?

Аман: Күндө саат 5:50дө (беш элүүдө) Просыпаюсь ежедневно в 5:50.

ойгономун.

Беш мүнөт төшөктө жатамын, андан Пять минут лежу в постели, затем встаю,

кийин туруп, бетимди жууймун, тишимди умываюсь, чищу зубы.

тазалаймын.

Чай коюп, кийине баштаймын. Ставлю чайник н аплиту, начинаю

одеваться.

Саат 6:10до (алты ондо) эртең мененки В 6:10 завтракаю.

тамагымды ичемин.

Саат 6:30 (алты жарымда) аялдамага В 6:30 выхожу на остановку, еду в

чыгамын, маршруттук такси менен университет на маршрутном такси.

университетке жөнөймүн.

Сабактар 7:30 (жети жарымда) башталат, В 7:30 занятия начинаются, в 11:50

11:50дө (он бир элүүдө) аяктайт. заканчиваются.

Сабактардан кийин үйгө келип, түшкү После занятий приходу домой, обедаю.

тамагымды ичемин.

Бир саат эс аламын: уктаймын же диванга Один час отдыхаю: сплю или ложусь на

жатып, музыка угамын. диван и слушаю музыку.

Андан соң туруп, үй тапшырмаларды После встаю, делаю домашнее задание.

аткарамын.

Саат 5те спорт машыгуусуна барамын. В 5 иду на тренировку.

Саат 8де үйгө келемин, кечки тамагымды В 8 прихожу домой, ужинаю.

ичемин.

34
Бир саатка эшикке чыгып, досторум: Выхожу на часок на улицу, встречаюсь с

балдар-кыздар менен жолугушамын. друзьями, парнями и девушками.

Саат 9:30да (тогуз жарымда) үйгө кирип, В 9:30 захожу домой, один час повторяю

бир саат сабактарымды кайталаймын. домашнее задание.

Саат 11:20да (он бир жыйырмада) В 11:20 умываюсь, чищу зубы, ложусь

бетимди жууймун, тишимди тазалаймын, спать.

уктаганы жатамын.

Бул менин жумуш күнүм. Это мой рабочий день.

Бекжан: Меники да сеникиндей эле, бирок окуунун Мой рабочий день примерно такой же, но

ордуна жумуш. Дүкөндө электр вместо учебы – работа. Продаю в магазине

товарларды сатам. электро товары.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Биринчи диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Жумуш күнүңүздөр тууралуу жазгыла. Текст 10-12 сүйлөмдөн кем

болбосун.

33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпага жумуш күнүңүздөр тууралуу айтып бергиле..

35
ОН БЕШИНЧИ ТЕМА:

БОШ УБАКТЫМДЫ
КАНДАЙ ӨТКӨРӨМ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: бош, дос, жолдош, мамиле,

ойно, оюн, өткөр, тармак, тоо, убакыт, ук, чык.

Д
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Танапистеги сүйлөшүү».
Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Айжамал: Бош убактыңда эмне кыласың? Чем занимаешься в свободное время?

Мурат: Бош убактымды көбүнчө досторум менен Свободное время часто провожу с

өткөрөмүн. Биз тармактар боюнча ар кандай друзьями. Мы играем по сети в

компьютердик оюндарды ойнойбуз, различные компьютерные игры,

дискотекаларга барабыз, тоого чыгабыз, ходим на дискотеки, выезжаем в горы,

бири-бирибизге конокко барып музыка ходим к друг другу в гости слушать

угабыз, жаңы чыккан видео фильмдерди музыку, смотрим новые

көрөбүз. видеофильмы.

Айжамал: Сенин досторуң кимдер? А кто твои друзья?

Мурат: Алардын көбү – классташтарым. Биздин Большинство – одноклассники. Есть

короодо жашаган досторум да бар. друзья со двора. Приобрел хороших

Университеттен да жакшы жолдошторду друзей в университете.

күттүм.

Айжамал: Эмне үчүн сен тайпадагы балдар-кыздар А почему ты не выстраиваешь

менен көп мамиле түзбөйсүң? отношения с парнями-девушками из

нашей группы?

Мурат: Мына сени менен түзүп жатпайымбы… Ну с тобой же начинаю общаться…

36
ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ СТЕПЕНИ ДОСТОВЕРНОСТИ,

ОТНОШЕНИЯ К СООБЩЕНИЮ, ИНФОРМИРОВАНИЕ ОБ ИСТОЧНИКЕ

СООБЩЕНИЯ, ПОРЯДКЕ МЫСЛЕЙ И Т.Д.


В предложении степень достоверности информации, отношение к сообщению, источник

информации, порядок мыслей и их связь, необходимость концентрации внимания слушателя

выражается при помощи вводных слов и вводных предложений, например: Айжамал, бош

убактым, албетте, болот. Айтчы, мен, сенин оюңча, бош убактымда эмне кыламын? Туура,

менимче, сен чыныгы журналист болосуң. (Подробнее см. в «Кратком грамматическом

справочнике» в разделе «Предложение. Вводные слова (Киринди сөз). Вводные предложения

(Киринди сүйлөм)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Бош убактыңарды кандай өткөрөрүңөрдү жазгыла. Текстте
киринди сөздөрдү, киринди сүйлөмдөрдү колдонгула.

33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпага бош убактыңар тууралуу айтып бергиле.

37
ОН АЛТЫНЧЫ ТЕМА:

БИЗДИН УНИВЕРСИТЕТ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: алдында, алдыңкы,

ачкыч, болочок, борбор, гуманитардык,

дайыма, даража, даярдоочу, достук,

жабдылган, ийрим, илимий, келишим,

курам, курулуш, кызматташтык, мамлекет,

наам, орто, орун, өз ара, өкүл, тапшыр,

тарых, тейле, уюштуруу, шек, эгемендүү, эл

аралык, ээле.

Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:


КЫРГЫЗСТАН-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ

Кыргызстан-Россия Славян университетин Идея создания Кыргызско-Российского

уюштуруу идеясы 1992-жылы жактырылган. Славянского университета была одобрена в 1992

году.

2020-жылы студенттердин жалпы контингенти В 2020 году общий контингент студентов на

университеттин жети факультетинде: эл аралык семи факультетах университета: факультете

мамилелер, гуманитардык, табигый- международных отношений, гуманитарном,

техникалык, архитектуралык-курулуш, естественно-техническом, архитектурно-

экономикалык, укук жана медициналык строительном, экономическом, факультете

факультеттеринде он бир миңге жетти. права (юридическом), медицинском достиг 11

тысяч студентов.

Университеттин 92 кафедрасында 1200дөн На 92 кафедрах университета трудятся свыше

ашуун жогорку квалификациялуу илимий жана 1200 высоко квалифицированных научно-

педагогикалык кадрлар эмгектенишет. педагогических кадров. У многих имеются

Көпчүлүгүнүн докторлук жана кандидаттык докторские и кандидатские научные степени,

илимий даражалары, доценттик жана доцентские и профессорские звания.

профессорлук наамдары бар.

Факультеттердин, кафедралардын алдында 60 При факультетах и кафедрах открыто 60

окуу-илимий лаборатория ачылган. Алардын учебно-научных лабораторий. Среди них –

арасында – жардыруу физикасы, физика взрывов, гидрометеорология,

гидрометеорология, колдонмо прикладная электродинамика, геоинформатика

38
электродинамика, геоинформатика ж. б. да бар. и др.

КРСУда көптөгөн адистиктер боюнча В КРСУ открыта докторантура и аспирантура

докторантура жана аспирантура ачылган. по многим специальностям.

Университет компьютердик класстар менен Университет оснащен компьютерными

жабдылган, анын курамында маалыматтар жана классами, имеется в его составе

эсептөөчү борбору да бар. Редакциялык бөлүм информационный и вычислительный центр.

жана анын типографиясы иштейт. Работает редакционный издательский отдел и

его типография.

Ар кандай ийримдер, эстетикалык тарбия Организованы различные кружки, студии

берүүчү студиялар уюштурулган, маданий- эстетического воспитания, имеет особое

методикалык бөлүм өзгөчө мааниге ээ. Сүрөт значение культурно-методический отдел.

өнөрүнүн галереясы, тарых музейи ачылган. Открыты галерея изобразительного искусства,

КРСУда жаштардын «Студобоз» аттуу газетасы исторический музей. Постоянно выходит

дайыма чыгып турат. студенческая газета «Студобоз».

Университет илимий жана билим берүү Университет по своему научному и

потенциалы боюнча республикабызда алдыңкы образовательному потенциалу занимает

орунду ээлейт. ведущее место в республике.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Текстке карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Өзүңөрдүн факультетиңер тууралуу жазгыла.

33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпага факультетиңер тууралуу айтып бергиле.

39
ОН ЖЕТИНЧИ ТЕМА:

ҮЙҮМДҮН ДАРЕГИ, ҮЙҮМ


ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: алтын, батир, башта,

бөлмө, дарек, жатакана, жөнөт, өз, үй, кабат,

көчө, кол, сүрөт, тамашакөй, толтур, чыгар, эс.

Д
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Аудиториядагы маектешүү».
Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Гүлбарчын: Балдар, кыздар! Мен староста катары Парни, девушки! Я, как староста,
дарегиңерди жазышым керек. Сабира, должна записать ваши адреса.
сенден баштайлы. Сабира, начнем с тебя.
Сабира: Бишкек шаары, Байтик баатыр көчөсү, 139, Город Бишкек, улица Байтик батыра,
№25-батир. дом №139, квартира №25
Гүлбарчын: Рахмат. Тогуз кабаттуу үй болуш керек? Спасибо. Должно быть -
девятиэтажный дом?
Сабира: Туура. Верно.
Гүлбарчын: Венера! Венера!
Венера: Бишкек шаары, Үсөнбаев көчөсү, 59. Город Бишкек, улица Усенбаева, 59.
Гүлбарчын: Батирдин номеричи? А номер квартиры?
Венера: Биз менчик үйдө жашайбыз. Мы проживаем в частном доме.
Гүлбарчын: Рахмат, Венера! Кадыр! Спасибо, Венера! А теперь Кадыр!
Кадыр: Чүй проспектиси, 235, №14-бөлмө, үчүнчү Проспект Чуй, 235 дом, 14 квартира,
керебеттин экинчи кабаты. верхний ярус третьей кровати.
Гүлбарчын: Тамашакөйүн кара! Сен университеттин Смотри, какой шутник! Ты живешь в
жатаканасында турасыңбы? университетском общежитии?
Кадыр: Ооба! Да!
Гүлбарчын: Ата-энеңдин дарегин айтчы! Скажи адрес родителей.
Кадыр: Токмок шаары, Ленин көчөсү, 29. Город Токмак, улица Ленина, 29.
Гүлбарчын: Кадыр, Венера абдан жакшы кыз, кыялы Кадыр, Венера – очень хорошая
алтындай, үйү да чоң, ошону эсиңен девушка, характер - золотой, и дом у
чыгарбай жүр! неё большой, помни об этом!
Кадыр: Рахмат, Гүлбарчын! Спасибо, Гульбарчын.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Өзүңөрдүн дарегиңерди жазгыла.

33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпага дарегиңерди айтып бергиле.

40
ОН СЕГИЗИНЧИ ТЕМА:

ҮЙДҮН ИНТЕРЬЕРИ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ажаткана, бет

маңдай, жер төлөө, жумшак, идиш аяк,

иштеги, кечээ, кир жуугуч, кире бериш,

күзгү, короо, меш, орнот, сал, тепкич, төк,

тышкары, узун, укта, чач, чогуу, эмерек.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИ ДДИ
ИААЛЛО
ОГГ – «Үйдөгү
сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Жаркын: Апа, кечээ таякемдин жаңы үйүнө Мам, вы вчера ходили к дяде в

бардыңар. Үйү сизге жактыбы? новый дом. Дом вам понравился?

Жаркындын Үйү аябай жакты, жакшы салыныптыр. Очень понравился, хорошо

апасы: Короосу да абдан чоң экен. построен. И двор очень большой.

Жаркын: Апа, үйүндө эмне бар экен? Төкпөй-чачпай А что в доме, мам? Расскажите

айтып бериңизчи! поподробней.

Жаркындын Кире бериши кенен экен. Прихожая широкая.


Ал жерде чоң кооз күзгүсү менен кийим Там расположено большое зеркало
апасы:
илгич турат. и шкаф для одежды.
Сол жагында кошулган ванна жана Слева – совмещенная ванная и
ажаткана бар экен. туалет.
Андан кийин ашканасы кетет экен. Далее следует кухня.
Ашканасында электр плитасы, ашкана На кухне находится электроплита,
эмеректери, чоң муздаткычы турат, идиш кухонная мебель, большой
аяк жуучу машинеси да бар экен. холодильник, посудомоечная
машина.
Кире бериштин оң жагында экинчи Справа от прихожей находится
кабатка жана жер төлөөгө кетчү тепкичтер лестница на второй этаж и в подвал.
салынган.
Кире бериштин бет маңдайында залы Напротив прихожей находится зал.
башталат.
Узундугу – алты метр, туурасы – төрт Длина – шесть метров, ширина –
жарым метр. четыре с половиной метра.
Залында жумшак эмеректер, чоң В зале – мягкая мебель, большой
телевизор, музыкалык борбор, чоң узун телевизор, музыкальный центр,
стол жана жумшак стулдар турат. большой длинный стол, мягкие
стулья.
Залдын ортосунда чоң кооз килем Посредине зала лежит большой
салынган, шкафта китептер, идиш-аяк, ар красивый ковер, в книжном шкафу –
кандай сувенирлер турат. книги, различные сувениры.
Терезелеринде кооз пардалар илинген. Окна завешаны красивыми
гардинами.
Экинчи кабатта уктоо бөлмөсү, На втором этаже стальня, детские

41
балдарынын эки бөлмөсү жана ванна две комнаты, ванна, совмещенная с
менен ажаткана кошулган бөлмө бар экен. туалетом.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ПРИЗНАКА СУБЪЕКТА, А

ТАКЖЕ ОБЪЕКТА ДЕЙСТВИЯ, МЕСТА ДЕЙСТВИЯ


В предложении (см. раздел «Предложение (Сүйлөм)) для передачи признаков субъекта, а

также объекта действия, места действия служит определение. Оно может выражаться именем

прилагательным, именем существительным, причастием, местоимением, числительным,

наречием. Например: Ашканасында электр плитасы, ашкана эмеректери, чоң муздаткычы

турат, идиш аяк жуучу машинеси да бар экен (определение выражает признак грамматического

субъекта действия); Таякең мыкты үй салыптыр (выражает признак объекта действия); Таякең

жакшы жерге үй салыптыр (выражает признак места действия) (подробнее см. в «Кратком

грамматическом справочнике» в разделе «Второстепенные члены предложения. Определение

(Аныктооч). Простое определение (Жөнөкөй аныктооч). Составное определение (Тушумдаш

аныктооч)». С определяемым словом определение связано притяжательной связью или по способу

примыкания (подробнее см. в «Кратком грамматическом справочнике» в разделе «Типы связей в

словосочетании. Примыкание (Ыкташуу). Притяжательная связь (Таандык байланыш)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Үйүңүздөрдүн интерьери тууралуу жазгыла. Текст 10-12
сүйлөмдөн кем болбосун. Текстте аныктоочтор катары зат атооч, сын атооч, сан
атооч,

33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпага үйүңөрдүн интерьери тууралуу айтып бергиле.
йтып бергиле.

42
ОН ТОГУЗУНЧУ ТЕМА:
КООМДУК УНААДА

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: аялдама, өткөр, кара,

көрсөт, кийинки, коом, коомдук, оорукана, отур,

оңго, солго, түз, унаа.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Аялдамадагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Студент: Кечиресиз, бул троллейбус Извините, этот троллейбус идет до

Республикалык клиникалык Республиканской клинической

ооруканага барабы? больницы?

Троллейбуска Жок, үчүнчү троллейбус Байтик Нет. Третий троллейбус идет по улице

шашылган баатыр көчөсү менен түз циркке чейин Байтик батыра прямо до цирка. Вы

адам: барат. Сиз онунчу троллейбуска должны сесть на десятый троллейбус.

отурушуңуз керек.

Студент: Рахмат. Спасибо.

Троллейбуска Эч нерсе эмес. Не за что!

шашылган

адам:

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Троллейбустун ичинде». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Студент: Кечиресиз, бул троллейбус Извините, этот троллейбус идет до

Республикалык клиникалык Республиканской клинической

ооруканага барабы? больницы?

Троллейбустагы Ооба, барат. Азыр троллейбус Аалы Да, идет. Троллейбус будет двигаться

адам: Токомбаев көчөсү менен жүрүп по улице Токомбаева, затем поедет по

отуруп, Байтик баатыр көчөсүнө улице Байтик баатыра. После этого по

чыгат. Андан кийин Москва улице Московской повернет налево.

көчөсүнөн солго кайрылат. После поворота – вторая остановка

Кайрылгандан кийин экинчи будет «Республиканская клиническая

аялдама «Республикалык больница».

43
клиникалык оорукана» болот.

Студент: Рахмат. Спасибо.

Студент: Кечиресиз! Кийинки аялдамадан Извините! Выходите на следующей

түшпөйсүзбү? остановке?

Троллейбустагы Жок, түшпөймүн. Нет, не выхожу.

аял:

Студент: Анда мени өткөрүп коёсузбу? Пропустите меня, пожалуйста.

Троллейбустагы Өтүңүз! Проходите.

аял:

Студент: Рахмат. Спасибо.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Университетке баруучу автобуста боло турган маектешүүнү

жазгыла.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпага университетке баруучу автобус, троллейбуста боло

турган маектешүүнү окуп бергиле.

44
ЖЫЙЫРМАНЧЫ ТЕМА:

САЯКАТТОО

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ажайып, айран, артыкчылык,

баамда, жайгаш, жайлоо, жарнама, жолдомо, өнүк,

кардар, касиет, кооз, мөңгү, мүрөк, саякат, сейилде,

семир, сүт, сын алгы, таты, тунук.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИДДИ
ИААЛ
ЛООГГ – «Туристтик агенттиктеги сүйлөшүү». Текстти окугула жана
сөзмө-сөз которгула:

Фирма Саламатсызбы? «Теңир Тоо» Здравствуйте. Добро пожаловать в

кызматкери: туристтик фирмасына кош туристическую фирму «Божественные

келиңиздер! горы»!

Кардар: Саламатчылык! Сиздердин Здравствуйте. Увидел вашу рекламу.

жарнамаңыздарды көрдүм.

Фирма Абдан жакшы болуптур! Буклеттерди Очень хорошо! Можете посмотреть наши

кызматкери: алып карасаңыз болот. буклеты!

Кардар: Сиз мага жөн эле айтып берсеңиз! Вы мне просто расскажите!

Фирма Биз ар кандай саякаттоолорду сунуш Мы можем предложить различные

кызматкери: кыла алабыз. Өлкөбүздүн путешествия. Путешествия внутри страны

аймагындагы саякаттоолор – Ысык- – на Иссык-Куль, на курорт «Джалал-

Көлгө, «Жалал-Абад» курортуна, Абад», на озеро Сары-Челек и на джайлоо

Сары-Челек көлүнө жана Нарын Нарынской области.

областынын жайлоолоруна.

Ысык-Көлгө барсаңыз, Чолпон-Ата Если поедете на Иссык-Куль, тогда есть

шаарында, Тору-Айгыр, Бозтери, Чок- великолепные пансионаты в городе

Тал, Жети-Өгүз айылдарда мыкты Чолпон-Ата, в селах Тору-Айгыр,

пансионат бар. Көлдүн жээгинде эс Бозтери, Чок-Тал, Жети-Огуз. Вы

аласыз, күнгө күйөсү, балык уулайсыз, отдохнете на берегу озера, позагораете,

кереметтүү тоолорго сейилдейсиз. будете удить рыбу, совершите походы в

горы.

«Жалал-Абад» курортуна же Сары- Если поедете на курорт «Джалал-Абад»

Челек көлүнө барсаңыз, кереметтүү или на озеро Сары-Челек, то увидите

табиятты көрөсүз, түштүктүн түркүн волшебную природу, попробуете на вкус

45
жер-жемиштерин, тамак-аштарын южные фрукты, многочисленные блюда.

жейсиз.

Нарын областына барсаңыз, экология Если поедете в Нарынскую область,

туризмин баамдайсыз. Ажайып оцените экологический туризм. Гордость

табияты, таптаза абасы, туптунук этих мест – волшебная природа,

мөңгү суулары, сүт, айран, кымыз, эт, чистейший воздух, прозрачнейшие

балык – ошол жердин сыймыгы. ледниковые воды, молоко, кефир, кумыс,

мясо, рыба.

Кардар: Мен Ысык-Көлдөн баштайын. Я начну с Иссык-Куля.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер чет өлкөгө саякаттоону

каалаган кардар, экинчиңер туристтик фирманын өкүлү болуп, маек кургула, аны

кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер туристтик фирманын өкүлү болуп, экинчиңер

чет өлкөгө саякаттай турган кардар болуп, роль оюнун өткөргүлө.

46
ЖЫЙЫРМА БИРИНЧИ ТЕМА:

КИТЕП ДҮКӨНҮ ЖАНА КЕҢСЕ ТОВАРЛАРЫ ДҮКӨНҮ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: баштык, дептер, дүкөн, жардам,

жергиликтүү, калем сап, кеңсе, китеп, нуска.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Китеп дүкөнүндөгү сүйлөшүү».
Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Китеп Саламатсызбы? Здравствуйте.

дүкөнүнүн

кызматкери:

Кардар: Саламатчылык. Здравствуйте.

Кызматкер: Сизге жардам керекпи? Вам нужна помощь?

Кардар: Ооба. Мага К. Юдахиндин «Орусча- Да. Мне нужен «Кыргызско-русский

кыргызча сөздүгү», «Кыргызча- словарь», «Русско-кыргызский

орусча сөздүгү», англис тили боюнча словарь» К. Юдахина, учебники по

окуу китептери жана английскому языку и учебники по

программалоонун негиздери боюнча основам программирования.

окуу китептери керек.

Кызматкер: Жүрүңүз, сөздүктөрдү жергиликтүү Идемте, словари вы сможете найти в

адабияттар бөлүмүнөн таба аласыз. отделе местной литературы.

Сиз айткан сөздүктөр бул жерде. Словари, о которых вы говорили,

Бул жакка карасаңыз. Англис здесь.

тилиндеги адабияттар, сөздүктөр, Посмотрите, пожалуйста, в эту

окуу китептери бул жерде. сторону. Литература на английском,

Компьютер, эсеп техникасы жана словари, учебники – здесь.

программалоо боюнча адабияттар Литература по компьютерной и

бул бөлүмдө. вычислительной технике и

программированию - в этом отделе.

Кардар: Чоң рахмат. Большое спасибо.

ОН БЕШ МҮНӨТТӨН КИЙИН ЧЕРЕЗ ПЯТНАДЦАТЬ МИНУТ

47
Кардар: Кечиресиз, китептерди стендден ала Извините, книги я могу забрать со

берейинби же сиз мага складдан стенда, или вы дадите их со склада?

бересизби?

Кызматкер: Ал жерде бир эле нускасы Там остался только один экземпляр?

калыптырбы? Ала бериңиз. Кассага Забирайте. Идите на кассу, вам

барсаңыз, китептердин баарын сложат все книги в пакет.

баштыкка салып беришет.

Кардар: Рахмат. Спасибо.

Кассачы: Биринчи сөздүк – 900 сом, экинчи Первый словарь – 900 сомов, второй

сөздүк – 920 сом, англис тили окуу словарь – 920 сомов, учебник по

китеби – 320 сом, бул китеп – 335 английскому языку – 320 сомов, эта

сом. Бардыгы – 2475 сом. книга – 335 сомов. Всего – 2475 сомов.

Кардар: Мага товар чегин да жазып бериңиз. Выпишите мне, пожалуйста,

товарный чек.

Кассачы: Макул. … Мына, товар чеги да даяр Хорошо…. Вот и готов ваш товарный

болду. Биздин дүкөндөн китептерди чек. Спасибо за покупку в нашем

сатып алганыңыз үчүн рахмат. Кош магазине. До свидания.

болуңуз.

Кардар: Кош болуңуз. До свидания.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Кеңсе товарлары дүкөнүндөгү сүйлөшүү».
Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Сатуучу: Саламатсызбы? Здравствуйте.

Кардар: Саламатчылык. Здравствуйте.

Сатуучу: Эмне аласыз? Что будете брать?

Кардар: Мага жыйырма Мне три тетради по

беш сомдук двадцать пять сомов, дайте,

дептерден үчтү, пожалуйста, эту зелёную

бул кырк беш ручку за сорок пять сомов.

сомдук жашыл

калем сапты

бериңиз.

Сатуучу: Кандай сүрөттөрү бар С каким рисунком возьмете тетради?

дептерлерди аласыз?

48
Кардар: Кандай сүрөттөрү бар? Мага А какие рисунки есть? Дайте одну

Вайнона Райдердин сүрөтү менен тетрадь с фотографией Вайноны

бирди, табияттын сүрөтү менен Райдер, одну - с фото природы, одну

бирди жана алдагы кооз үйдүн - с картинкой красивого дома.

сүрөтү менен бирди бериңиз.

Сатуучу: Вайнона Райден деген кайсынысы? С Вайноной Райдер, это которая

тетрадь?

Кардар: Алдагы кара чачтуу, күлүп Та, на которой женщина с черными

турганы. волосами, улыбающаяся.

Сатуучу: Дагы эмне аласыз? Что еще возьмете?

Кардар: Эң арзан А4 форматындагы офис Какая бумага формата А4 для

техникасы үчүн кагазыңыз кайсы? офисной техники самая дешёвая?

Сатуучу: Россияда чыгарылган «Снегурочка» Произведенная в России бумага

кагазы. Сапаты «Xerox» кагазынан «Снегурочка». Качество не хуже

кем калбайт. Бир кутусунун баасы – «Xerox». Цена одной упаковки – 250

250 сом. «Xerox» кагазынан 50 сомго сомов. Дешевле «Xerox» на 50 сомов.

арзан.

Кардар: Бир куту бериңиз. Дайте одну упаковку.

Сатуучу: Бардыгы – үч жүз жетимиш сом Всего – триста семьдесят сомов.

болду.

Кардар: Акчасын алып коюңуз. Возьмите деньги.

Сатуучу: Рахмат. Келип туруңуз. Кош Спасибо. Приходите ещё. До

болуңуз. свидания.

Кардар: Кош болуңуз. До свидания.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер кардар, экинчиңер сатуучу
болуп маек кургула, аны кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер кардар, экинчиңер сатуучу болуп, роль оюнун
өткөргүлө.

49
ЖЫЙЫРМА ЭКИНЧИ ТЕМА:

АЗЫК-ТҮЛҮК ДҮКӨНҮ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: азык-түлүк, айран, аралаш,

балык, дүкөн, жумуртка, каймак, кой эти, куту, куш эти,

май, нан, сан, төш, чочконун эти, ышталган.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Азык-түлүк дүкөнүндөгү
сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Азык-түлүк Саламатсызбы? Здравствуйте.

дүкөнүнүн

сатуучусу:

Кардар: Саламатчылык. Здравствуйте.

Сатуучу: Эмне аласыз? Что будете брать?

Кардар: Мага кара нандан бирди, бир куту сүт, бир Мне чёрного хлеба одну булку,

куту айран, каймак, балык консервасынан одну упаковку молока, упаковку

бирди … кефира, сметаны, одну консервную

банку рыбы…

Сатуучу: Балык консервасынын кайсынысын аласыз? Какую рыбную консерву будете

брать?

Кардар: Сардини балыгын алам. Возьму банку сардин.

Сатуучу: Томат соусундагысынбы же май В томатном соусе или в масле?

аралашканынбы?

Кардар: Майдагысын. В масле.

Сатуучу: Дагы эмне аласыз? Что ещё будете брать?

Кардар: Мага кой эти керек эле. Мне нужна баранина.

Сатуучу: Канча аласыз? Сколько?

Кардар: Бир, бир жарым килограмм. Мага алдагы Килограмм, полтора. Дайте мне

50
төштүн этин жана сан этинен бериңиз. грудинку и задную часть.

Сатуучу: Бир килограмм алты жүз грамм болду. Всего – один килограмм, шестьсот

грамм.

Кардар: Санаңыз. Посчитайте.

Сатуучу: Анда кара нан – 15 сом, бир куту сүт – 50 Хлеб – 15 сомов, упаковка молока –

сом, бир куту айран – 50 сом, каймак – 70 50 сомов, упаковка кефира – 50

сом, балык консервасы – 90 сом, кой эти – сомов, сметана – 70 сомов, рыбная

400 сом. Бардыгы – 675 сом. … Рахмат. консерва – 90 сомов, баранина – 400

Биздин дүкөнгө келип туруңуз. Кош сомов. Всего – 675 сомов. Спасибо.

болуңуз. Приходите в наш магазин. До

свидания.

Кардар: Кош болуңуз. До свидания.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер кардар, экинчиңер сатуучу

болуп маек кургула, азык-түлүк дүкөнүнөн куштун этин, уй менен чочконун эти

аралашкан пельмень, ышталган колбаса, Голландия быштагын, 20 жумуртка сатып

алгыла. Маекти кагаз бетине түшүргүлө.

- 33 К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер кардар, экинчиңер сатуучу болуп, роль оюнун

өткөргүлө.

51
ЖЫЙЫРМА ҮЧҮНЧҮ ТЕМА:

ЖЕР-ЖЕМИШ БАЗАРЛАРЫ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: алма, алмурут, баа,

бадыраң, өсүмдүк, идиш, күн карама, күрүч,

кумшекер, май, пахта, сапаттуу, түшүр,

туздалган, чыны.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Жер-жемиш базарындагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана
сөзмө-сөз которгула:

Кардар: Алмаңыз, алмурутуңуз канчадан? По чём ваши яблоки, груши?

Сатуучу: Алма - токсон сомдон, алмурут – жетимиш Яблоки – по 90 сомов, груши – по 120

сомдон. сомов.

Кардар: Эмне мынча кымбат? Почему так дорого?

Сатуучу: Кышында алманын баасы токсон сомдон кем Зимой яблоки стоят не менее 90

болбойт. сомов.

Кардар: Алманын баасын түшүрүңүз, сексен сомдон Сбавьте цену на яблоки, продайте по

бериңиз! 80 сомов.

Сатуучу: Эки килден ашык алсаңыз, түшүрөм! Если возьмете больше двух

килограммов, сбавлю.

Кардар: Анда эки килограмм алма, бир кил алмурут Тогда дайте два килограмма яблок и

бериңиз! килограмм груш.

Сатуучу: Алыңыз. Возьмите.

БАШКА САТУУЧУГА БАРЫП У ДРУГОГО ПРОДАВЦА

Кардар: Туздалган бадыраң канчадан? По чём солёные огурцы?

Сатуучу: Килограммы токсон сомдон. Килограмм по 90 сомов.

Кардар: Баасын түшүрбөйсүзбү? Сбавите цену?

Сатуучу: Жок, түшүрө албайм. Нет, не могу.

Кардар: Туздалган капустаңыздын баасы канча? По чём ваша солёная капуста?

Сатуучу: Бир чынысы – сексен сом. Одна чашка – 80 сомов.

Кардар: Мага жарым килограмм бадыраң жана эки Дайте мне килограмм огурцов и две

52
чыны капустаңыздан берип коюңуз. чашки капусты.

Сатуучу: Бардыгы эки жүз беш сом болот. Всего – 205 сомов.

Кардар: Акчасын алыңыз. Возьмите деньги.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ ПРИЧИНЫ


В кыргызском языке причинные взаимосвязи выражаются при помощи причинных

союзов; в сложноподчиненных предложениях присоединением к основе глагола-сказуемого

причастного аффикса –ган и многозначного послелога үчүн; при помощи имен действия,

выступающих в роли сказуемого придаточного предложения и сочетающихся с послелогом үчүн

и других грамматических средств, например: Алманын баасы 20 сом, анткени кышында алма

кымбат болот. Кышында алма аз бол+гон үчүн, алар кымбат. Кыш кел+ип, алмалар

кымбаттады. (Подробнее см. в «Кратком грамматическом справочнике» в разделе «Служебные

части речи. Союзы (Байламталар). Сложноподчиненные предложения. Придаточные

предложения причины (Себеп багыныңкы сүйлөм)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер кардар, экинчиңер сатуучу

болуп маек кургула, жер-жемиш базарынан соодалашып, баасын түшүрүп

картөшкө, сабиз, пияз, капуста алгыла. Маекти кагаз бетине түшүргүлө.

Диалогдоруңарда себеп багыныңкы сүйлөмдөрдү колдонгула.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер кардар, экинчиңер сатуучу болуп, роль оюнун

өткөргүлө.

53
ЖЫЙЫРМА ТӨРТҮНЧҮ ТЕМА:

КООМДУК ТАМАК-АШ ЖАЙЛАРЫ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ботко, быш, даам, даамдуу,


дарбыз, даяр, жай, жанчылган, жашылча, жемиш, жүзүм,
үзүр (дасторкон үзүрү), каала, коом, коомдук,
куур, куурдак, куурулган, кызылча,
кычкыл, таттуу, тил, түгөн, уй.
Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Кафедеги сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Кафе Кулак сизде. Эмне каалайсыз? Слушаю вас. Что желаете?


кызматкери:
Студент: Мага биринчисине борщ бериңиз. Мне, пожалуйста, на первое – борщь.
Кафе Борщ түгөнүп калды. Кааласаңыз, Борщь закончился. Если желаете,
кызматкери: рассольник, уйдун этинен жасалган шорпо, есть рассольник, говящий бульон,
күрүч боткосу бар. рисовая каша.
Студент: Мага жарым порция рассольник бериңиз. Дайте мне, пожалуйста, половину
Экинчисине куурулган боор алам. порции рассольника. На второе
дайте жаренную печень.
Кафе Куурулган боорго гарнир катары эмне Что возьмете на гарнир к жаренной
кызматкери: аласыз? Сууга бышырылган күрүч, кара печени? Можем предложить
күрүч, макарон, жанчылган картөшкө отварной рис, гречку, макароны,
сунуш кыла алабыз. картофельное пюре.
Студент: Күрүч бериңиз. Кызылчадан жасалган Дайте рис. Есть салат из свеклы?
салат барбы?
Кафе Бар. Үчүнчүсүнө кофе, чай, алма жана Есть. На третье можете взять кофе,
кызматкери: жүзүм ширесин алсаңыз болот. чай, яблочный и виноградный соки.
Студент: Чай эле бериңиз. Дайте чай.
Кафе Бир кесим лимон салайынбы? Положить кусочек лимона?
кызматкери:
Студент: Жок, кереги жок. Нет, не нужно.
Кассачы: Санайлы. Рассольник – 80 сом; боор – 120 Давайте считать. Рассольник – 80 сом;
сом, гарнирине күрүч – 50 сом, кызылча печень – 120 сом, на гарнир рис – 50
салаты – 40 сом, чай – 10 сом. Нан сом, свекольный салат – 40 сом, чай –
албайсызбы? Бир сындырым нан – 5 сом. 10 сом. Хлеб будете брать? Кусочек
Бардыгы – 305 сом. хлеба – 5 сом. Всего – 305 сом.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Ресторандагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

54
Официант: Саламатсыздарбы? Кош келиңиздер! Здравствуйте! Добро пожаловать!
Каалаган орунга отуруңуздар! Садитесь куда пожелаете!
Кардар: Саламатчылык. Дасторкон үзүрүн берип Здравствуйте. Дайте, пожалуйста,
коюңуз. Рахмат. Кана, карап көрөлү. Муздак меню. Спасибо. Давайте
закускалардан эмнелер бар? Ажар, сен эмне посмотрим. Что есть из холодных
каалайсың? закусок? Ажар, что желаешь?
Ажар: Уйдун тили бар экен. Ошону албайлыбы? Есть говяжий язык. Может возьмем?
Кардар: Анда уйдун тилинен эки порция жана, жана Тогда дайте говяжий язык и, и … Из
… Ысык тамак-аштардан … куурдак, манту, горячего … есть жаркое, манты,
лагман, бешбармак, бифштекс бар экен. Сен лагман, бешбармак, бифштекс. Что
кайсынысын жейсиң? будешь есть?
Ажар: Мага боордон жасалган куурдак алып Дайте мне жаркое из печени!
келиңиз!
Официант: Сизгечи? А вам?
Кардар: Мага бифштекс. Мне бифштекс.
Официант: Гарнирине эмне каалайсыз? Что желаете на гарнир?
Ажар: Мага сууга бышырылган күрүч. Мне отварной рис.
Кардар: Мага … фри. Дагы чай жана минерал суусун Мне … фри. Принесите,
алып келиңиз. пожалуйста, чай и минеральную
воду.
Официант: Жарайт. Азыр баары даяр болот. Хорошо. Сейчас всё будет готово.

ГРАММАТИЧЕСКИЙ МАТЕРИАЛ: ВЫРАЖЕНИЕ УСЛОВИЯ


В кыргызском языке условие выражается при помощи условных союзов эгер, эгерде, и
аффикса условного наклонения –са (-се, -со, -сө), который присоединяется к основе глагола-
сказуемого придаточного предложения, например: Эгер бифштекс уйдун этинен жасал+са, эки
порция алалы. Эгерде куурдак түгөнүп кал+са, анда рагу алалы. (Подробнее см. в «Кратком
грамматическом справочнике» в разделе «Служебные части речи. Союзы (Байламталар).
Сложноподчиненные предложения. Условные придаточные предложения (Шарттуу багыныңкы
сүйлөм)».

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер кафе кызматкери,

официант болуп, экинчиңер кардар болуп маек кургула, каалаган тамак-


аштарыңарды сурагыла жана заказ бергиле. Маекти кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер кардар, экинчиңер кафе кызматкери, официант
болуп, роль оюнун өткөргүлө.

55
ЖЫЙЫРМА БЕШИНЧИ ТЕМА:

КЫРГЫЗ ДААМЫ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: думбулама, жал, казы,

карта, керчөө, кымыз, палоо, пияз, сой,

суусундук, сыйлуу, чалап, чучук, чык.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Үйдөгү сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Алмаз: Ата, Москвадан коллегалар келишти. Отец, приехали из Москвы коллеги. Мы

Аларга жерибизди көрсөтөбүз, улуттук покажем им нашу землю, угостим нашими

тамак-аштарыбызды татытабыз, национальными блюдами, расскажем о

кыргыздардын салттары тууралуу айтып кыргызских традициях. Мы отвезем их на

беребиз. Биз аларды Ысык-Көлгө эки два дня на Иссык-Куль. У начальника отдела

күнгө алып барабыз. Чолпон-Атада в Чолпон-Ате дача. Меня назначили

бөлүм башчыбыздын дачасы бар. Мен ответственным да угощения. Посоветуйте,

тамак-ашка жооптуумун. Мага кеңеш что мне делать.

бериңиз.

Атасы: Кыргыздын эң эле сыйлуу тамак-ашы – Самые почетные кыргызские блюда – это

бул чучук, казы, карта, жал, жылкынын чучук (колбаса из конины), казы, карта

этинен жасалган бешбармак. Бирок орус (блюда из внутренностей) жал (блюдо из

эли жылкы этин жебейт. Ошондуктан мяса, где грива), бешбармак из конины. Но

койдун этинен жасалган тамак-аштарды русские люди не едять конину. Поэтому

бергиле. угощайте блюдами, приготовленными из

баранины.

Алмаз: Койдун этинен бешбармактан башка Что можно приготовить из баранины кроме

кандай тамак жасаса болот? бешбармака?

Атасы: Койдун этинен көп тамак жасалат. Из баранины готовится множество блюд.

Мисалы, керчөө, сорпо, куйрук-боор, Например, керчөө (запеченная грудина)

быжы, жөргөм, бешбармак. сорпо (мясной бульон), куйрук-боор

56
(подсоленные курдук и печень), быжы

(колбаса из печени), жөргөм (косичка из

внутренностей), бешбармак (лапша с мелко

нарезанным мясом).

Алмаз: Суусундуктардан эмнени берели? Что предложить (дать) из напитков?

Атасы: Суусундуктардан кымыз, айран, чалап Можете предложить кымыз (кислое

берсеңер болот. кобылье молоко), айран (кефир), чалап

(кислолочный напиток).

Алмаз: Экинчи күнү кандай тамак берсек Чем угощать на второй день?

болот?

Атасы: Экинчи күнү түштүктүн тамак-аштарын На второй день угостите южными блюдами.

тартуулагыла. Түшкүгө думбулама На обед приготовьте думбуламу (мясо с

жасагыла, шаарга кайтарда палоо овощами на пару), перед выездом в город

баскыла. приготовьте плов.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Окутуучудан чучук, казы, карта, жал, куйрук-боор, быжы, жөргөм

деген эмне экенин жана кантип жасалары тууралуу кыргызча сурагыла.

Билгениңерди жазгыла.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ.. Тайпага кыргыз улуттук тамак-аштары тууралуу айтып бергиле.

57
ЖЫЙЫРМА АЛТЫНЧЫ ТЕМА:

ТУРМУШ-ТИРИЧИЛИК

КЫЗМАТТАРЫ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: боё, жуу, өтүк, кырк, мурут,

оңдо, саат, сакал, сыдырма, сын, тазала, така,

тамандатуу, тармал, таш, тегиз, тетик, тетикче, түс,

уста, чач тарач, эркек.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Чач тарачтагы эркектер залындагы сүйлөшүү». Текстти окугула
жана сөзмө-сөз которгула:
Уста: Саламатсызбы? Здравствуйте.

Кардар: Саламатчылык! Здраствуйте.

Уста: Чачыңызды кандай алдырасыз? Как будете стричся?

Кардар: Моделдүү кылып кырксаңыз. Өтө кыска Сделайте модельную стрижку.

кылбаңыз. Мурутумду тегиздеңиз жана Пожалуйста, не очень коротко,

сакалымды алып бериңиз.

Уста: Жарайт. Бирок чачыңызды башында жууйлу. Хорошо. Но надо вначале вымыть

Жуусак, тегиз кыркылат. волосы. Будет ровнее.

Кардар: Мейли. Хорошо.

Уста: Саамайыңызды түз кыркайынбы, же Виски косые или прямые?

кыйгачпы?

Кардар: Түз кыркыңыз. Прямые.

Уста: Даяр болду. Готово.

Кардар: Рахмат. Канча төлөйм? Спасибо. Сколько за стрижку?

Уста: Кассага эки жүз элүү сом төлөйсүз. Заплатите на кассе 250 сомов.

Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Чач тарачтагы аялдар залындагы
сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз которгула:

Уста: Саламатсызбы? Здравствуйте!

Кардар: Саламатчылык! Здравствуйте.

Уста: Чачыңызды кандай Как вас подстричь?

58
кыркайын?

Кардар: «Боб карре» кылып кыркып бериңиз. Сделайте «Боб карре». Хотела ещё

Дагы чачымды боётоюн дедим эле. покрасить волосы. Какая краска

Сизде кандай боёктор бар? имеется?

Уста: Бизде «Wella», «Londa» жана башка У нас есть «Wella», «Londa», краска

фирмалардын боёктору бар. Кайсы других фирм. В какой цвет будете

түскө боётосуз? красить?

Кардар: Сары түскө. Дагы чачымды бир аз В светло-русый. Хотела еще немного

тармалдатайын дедим эле. завить волосы.

Уста: Анда сиз башында чачыңызды Тогда вначале подстригитесь. После

кырктырыңыз. Андан кийин этого давайте сделаем завивку.

тармалдаталы. Эки күндөн кийин Придете через два дня, покрасим.

келсеңиз, боёйбуз.

Кардар: Мейли. Ладно.

Уста: Мына, буюрса бүттүк. Эми бүгүн Ну вот, кажется, закончили. Сегодня

чачыңызды жуубаңыз. волосы не мойте.

Кардар: Канча төлөшүм керек? Сколько мне нужно заплатить?

Уста: Чачыңызды кырккан үчүн 400 сом, Стрижка – 400 сомов, завивка – 300

тармалдаткан үчүн дагы 300 сом. сомов. Всего – 700 сомов.

Бардыгы – 700 сом.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер уста, экинчиңер кардар болуп,

маек кургула, аны кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер чач тарач уста болуп, экинчиңер кардар болуп, роль

оюнун өткөргүлө.

Ү
ҮЧЧҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Бут кийим оңдоо жайындагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана
сөзмө-сөз которгула:

59
Уста: Саламатсызбы? Здравствуйте!

Кардар: Саламатчылык! Өтүгүмдүн такасы сынып Здравствуйте! Сломался каблук сапога.

калыптыр! Оңдосо болобу? Можно отремонтировать?

Уста: Көрсөтүңүзчү! Болот. Бирок эки такасын Покажите! Можно. Но нужно менять

тең алмаштыруу керек. Оңдош үчүн 400 оба каблука. Это вам будет стоить 400

жүз сом төлөйсүз. Дагы, менимче, сомов. Ещё, мне кажется, нужно

өтүгүңүздү тамандатыш керек. подбить подмётки. Подбить подмётки –

Тамандатуу 100 сом турат. 100 сомов.

Кардар: Мейли. Дагы бул батинкени карасаңыз. Ладно. Посмотрите эти ботинки.

Тигилиши сөгүлүп кетиптир. Канча сомго Разошелся шов. За сколько зашьёте?

тигип бересиз?

Уста: Элүү сомго. За 50 сомов.

Кардар: Макул. Канчага чейин иштейсиз? Ладно. До скольки работаете?

Уста: Кечки саат жетиге чейин. До семи вечера.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер уста, экинчиңер кардар болуп,

маек кургула, бут кийим оңдоо жайынан өтүгүңөрдүн сыдырмасын арзандатып

оңдоткула, саат оңдоо жайына ойготкуч саатты тапшыргыла, диалогдорду кагаз бетине

түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер саат уста, өтүкчү болуп, экинчиңер кардар болуп,

роль оюнун өткөргүлө.

60
ЖЫЙЫРМА ЖЕТИНЧИ ТЕМА:
ДЕН СООЛУК ЖАНА САЛАМАТТЫК
САКТОО КЫЗМАТТАРЫ

ТЕМАЛЫК ЛЕКСИКА: ашказан, ашкана, бармак, баш,


билек, бут, дарылан, ден соолук, дене, жаак, жамбаш,
жергиликтүү, жүрөк, өпкө, ийин, ичеги-карын, кабыл ал,
кандайча, каш, көз, көөдөн, кирпик, кол, кошо, кулак,
кыйна, кыйнал, манжа, мүчө, моюн, муздаткыч, мурун,
мээ, начар, омуртка, оору, оорукана, саламаттык сактоо,
салмак, сан, сокур ичеги, тажрыйба, тамак, таман, таноо,
таң, таңдай, тез арада, тер, тизе, тиш, тулку бой,
тынчсыздандыр, уруксат, уюл, чеке, чеңгел, чыканак, шыйрак.

Б
БИИРРИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Медициналык факультеттеги сүйлөшүү». Текстти окугула жана
сөзмө-сөз которгула:

Лектор: Урматтуу студенттер! Сиздер Уважаемые студенты! Вы поедете на


практикага айылдарга барасыздар. практику в сёла. Поэтому запишине
Ошон үчүн адамдын дене мүчөлөрүнүн название органов тела на кыргызском.
кыргызча аталышын жазгыла. Анда Начнём: : «голова» - по кыргызки «баш»,
баштайлы: «голова» - кыргызча «баш», «тело» – «дене», «туловище» - «тулку бой»
«тело» – «дене», «туловище» - «тулку или «көөдөн», «рука» – «кол», «нога» –
бой» же «көөдөн», «рука» – «кол», «бут».
«нога» – «бут».
Студент: Агай! «Инфекционные болезни» деген Уважаемый преподаватель! А как будет по-
кыргызча кандай болот? кыргызски «Инфекционные болезни»?
Лектор: «Инфекционные болезни» деген «Инфекционные болезни» на кыргызский
кыргызча «жугуштуу оорулар» деп переводится как «жугуштуу оорулар».
которулат. Адамдын башында кандай Какие органы расположены на голове? Это:
мүчөлөр орун алган? Алар: «лоб» – «лоб» – «чеке», «брови» – «каштар», «глаза»
«чеке», «брови» – «каштар», «глаза» – – «көздөр», «ресницы» – «кирпик», «нос» –
«көздөр», «ресницы» – «кирпик», «нос» «мурун», «ухо» – «кулак», «ноздри» –
– «мурун», «ухо» – «кулак», «ноздри» – «таноо», «щека» – «жаак», «зубы» –
«таноо», «щека» – «жаак», «зубы» – «тиштер», «язык» – «тил», «волосы» – «чач»,
«тиштер», «язык» – «тил», «волосы» – «макушка» – «уюл». Ничего не забыли?
«чач», «макушка» – «уюл». Эч нерсе

61
унуткан жокпузбу?
Дагы Агай! Эң негизги мүчөнү унуттук. Бул – Уважаемый преподаватель! Забыли самый
бир «мозг». Дагы «горло» жана «нёбо» основной орган. Это – «мозг». Ещё – как
студент: кыргызча кандай болот? будет на кыргызском «горло» и «нёбо»?
Лектор: «Мозг» - бул «мээ», «горло» - «тамак», «Мозг» - это «мээ», «горло» - «тамак»,
«нёбо» - «таңдай». Эми тулку бойдо «нёбо» - «таңдай». Теперь перейдём к
жайгашкан мүчөлөргө өтөлү. Башты органам, расположенным на теле. Что
тулку бой менен бириктирип турган соединяет голову и туловище? Правильно,
эмне? Туура, моюн. Андан кийин кол. шея. Затем идут руки. Запишите, рука
Кол өзүнчө бөлүнөт. Жазыңыздар! отдельно делится на: «Плечо» - «ийин»,
«Плечо» - «ийин», «предплечье» – «предплечье» – «билек», «локоть» –
«билек», «локоть» – «чыканак», «кисть» «чыканак», «кисть» – «чеңгел», «пальцы» –
– «чеңгел», «пальцы» – «бармактар», «бармактар», «манжалар». Внутренние
«манжалар». Ички органдар: «сердце» – органы: «сердце» – «жүрөк», «легкие» –
«жүрөк», «легкие» – «өпкө», «желудок» «өпкө», «желудок» – «ашказан», «печень»–
– «ашказан», «печень»– «боор», «почки» «боор», «почки» – «бөйрөк», «селезёнка» –
– «бөйрөк», «селезёнка» – «көк боор», «көк боор», «кишечник» – «ичеги-карын»,
«кишечник» – «ичеги-карын», «позвонки» – «омуртка».
«позвонки» – «омуртка».
Студент: Агай! Кыргызча «апендикс» кандай Уважаемый преподаватель! А как будет по-
болот? кыргызски «апендикс»?
Лектор: «Апендикс» - кыргызча «сокур ичеги» «Аппендикс» по-кыргызски «сокур ичеги».
болот. Эми бут калды. Урматтуу Осталась нога. «Бедро» - «сан», «колено» -
студенттер, сиздер адам денесиндеги «тизе», «голень» - «шыйрак», «стопа» -
негизги мүчөлөрдү билип калдыңар. «таман». Я думаю, вы сможете спросить у
Мен ойлойм, эми жалпысынан элден простых людей, что у них болит.
эмнеси ооруп жатканын сурай
аласыздар.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер лектор, экинчиңер студент

болуп, ангина, грипп, гепатит оорулары эмне себептен пайда болору тууралуу маек
кургула, аны кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер лектор болуп, экинчиңер студент болуп, роль оюнун

өткөргүлө.

62
Э
ЭККИ
ИННЧ
ЧИИД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Ооруканадагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Палаталык Саламатсыздарбы? Аксакал, Нурлан Здравствуйте, аксакал, Нурлан


дарыгер: Касымович, Эркинбек. Касымович, Эркинбек.
Оорулуу Саламатчылык! Здравствуйте.
карыя:
Дарыгер: Эч ким кыйналган жокпу? Баары Ни у кого жалоб нет? Всё в порядке?
жайындабы?
Оорулуу Рахмат. Баары жайында. Спасибо. Всё в норме.
карыя:
Дарыгер: Аксакал, сиз бардык дарыларды ичип Уважаемый, вы принимаете все
жатасызбы? назначенные лекарства?
Оорулуу Ооба. Да.
карыя:
Дарыгер: Температураңыз көтөрүлгөн жокпу? Температура не поднималась?
Оорулуу Жок. Нет.
карыя:
Дарыгер: Ашказаныңыз оорубай калдыбы? Желудок перестал болеть?
Оорулуу Жок, оорубайт, Элмира Эсеновна, Нет, не болит, Эльмира Эсеновна, всё в
карыя: баары жайында. порядке.
Дарыгер: Нурлан Касымович, тигишти бир аздан Нурлан Касымович, шов снимем позже в
кийин процедуралык кабинеттен процедурном кабинете. Вчера, во время
алабыз. Кечээ таңганда, кесилген жер перевязки, место пореза было слегка
бир аз шишип турган. Мына азыр воспалённым. Вам здорово помог
шишик кетип калыптыр. Сизге стрептоцид. Бог даст, через три дня
стрептоцид абдан жагат экен. Буюрса, выпишитесь из больницы, дома будете
үч күндөн кийин ооруканадан чыгып, лечиться неделю. Нужные документы
бир жума үйдөн дарыланасыз. оформим в пятницу, когда будете
Жумушка керектүү кагаздарды чыгып выписываться.
жатканда, жума күнү жазып берем.
Эркинбек: Элмира Эсеновна, эртең операцияны Эльмира Эсеновна, завтра вы сами меня
өзүңүз жасайсызбы? будете оперировать?
Дарыгер: Мен профессор Мамытовго ассистент Буду ассистировать профессору
болом. Эч коркпоңуз, ашказан Мамытову. Не беспокойтесь, мы хорошо
жараларын биз абдан жакшы лечим желудочные болезни. Сегодня
дарылайбыз. Бүгүн түштөн кийин после обеда пищу не принимайте.
тамак ичпеңиз. Сейчас будет делать обход палат главный
Азыр башкы врач палаталарды врач. Лишние предметы уберите в тумбу.

63
кыдырат. Ашык нерселердин баарын Посуда должна быть чистой. Пищу,
тумбаларга салып коюңуздар. Идиш которую не доели, положите в
аяктар таза болсун. Желбей калган холодильник на кухне.
тамактарды ашканадагы муздаткычка
салып коюңуздар.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ.. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер травматология дарыгери,

экинчиңер колу кокустаган адам болуп, маек кургула, аны кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер дарыгер болуп, экинчиңер оорулуу адам болуп, роль

оюнун өткөргүлө.
Ү
ҮЧЧҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Бейтапканадагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Оорулуу Саламатсызбы? Здравствуйте.


адам:
Регистратура Саламатчылык. Здравствуйте.
кызматкери:
Оорулуу Айтыңызчы, көз дарыгери кайсы Скажите, пожалуйста, в каком кабинете
адам: кабинетте кабыл алат жана анын кабыл принимает окулист, и скажите заодно
алуу убактысын да кошо айтып время приёма.
койсоңуз.
Регистратура Көз дарыгери – Алымбекова Мээрим Окулист Алымбекова Мээрим
кызматкери: Ишеналиевна 29-кабинетте кабыл алат. Ишеналиевна принимает в 29 кабинете.
Дүйшөмбү, шейшемби, жума күндөрү Работает в понедельник, среда, пятница
эртең мененки саат 8ден 13кө чейин с 8 утра до 13 часов . Во вторник, четверг,
иштейт. Шейшемби, бейшемби, субботу принимает с 13 часов до 18
ишемби күндөрү саат 13төн саат 18ге часов.
чейин кабыл алат.
Оорулуу Рахмат. Анда азыр анын кабыл алуу Спасибо. Сейчас как раз часы приема.
адам. убактысы экен да.
Регистратура Ооба, азыр кирсеңиз болот. Да, можете пройти на приём.
кызматкери:

29-КАБИНЕТКЕ КИРИП В 29 КАБИНЕТЕ

64
Оорулуу Саламатсызбы, Мээрим Ишеналиевна. Здраствуйте, Мээрим Ишеналиевна.
адам:
Көз Саламатчылык. Өтүңүз. Сизди эмне Здравствуйте. Проходите. Что вас
дарыгери: тынчсыздандырып жатат? беспокоит?
Оорулуу Эмнегедир оң көзүм начар көрө Почему-то правый глаз начал
адам: баштады. Баары тең ачык, даана беспокоить. Почему-то вижу не совсем
көрүнбөй, тумандап тургансыйт. отчетливо, как в тумане.
Көз Кана, карап көрөлү. Катаракта оорусу Давайте посмотрим. Началась
дарыгери: башталыптыр. Көзүңүздүн чечекейин катаракта. Зрачок начал покрываться
чел баса баштаптыр. Үч-төрт айда, пленкой. Через три-четыре месяца,
жарым жылда көздүн чечекейин толук полгода зрачок полностью затянется
чел басат, ошондо челди сыйырып пленкой, вот тогда нужно будет
алыш үчүн операция жасаш керек. провести операцию, чтобы удалить
плёнку.
Оорулуу Бул ооруну токтотуу болбойбу? Эту болезнь можно остановить?
адам:
Көз Эң оңой жана туура жол – бул Самый простой и правильный путь –
дарыгери: операция жасатуу. Челди сыйрыгандан это сделать операцию. После удаления
кийин сизге жасалма чечекей коюш плёнки нужно заменить хрусталик. Его
керек. Анын баасы жүз доллардан миң цена колеблется от ста долларов до
долларга чейин болот. тысячи.
Оорулуу Операциядан кийин көз мурдагыдай После операции глаз будет видеть как
адам: эле көрөбү? раньше?
Көз Жок, көбүнчө көз айнек тагынуу керек Нет, нужно будет носить очки. Острота
дарыгери: болот. Көздүн күчү эки-үч диоптрияга зрения снизится на 2-3 диоптрии.
начарлайт.
Оорулуу Анда күтүү керек турбайбы? Тогда, значит, нужно ждать?
адам:
Көз Ооба. Азыр мен сиздин аты- Да. Сейчас я запишу ваши данные.
дарыгери: жөнүңүздү жазып алайын.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер тиш доктур, экинчиңер

оорулуу адам болуп, маек кургула, аны кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер тиш доктур болуп, экинчиңер оорулуу адам

болуп, роль оюнун өткөргүлө.

65
ТТӨ
ӨРРТТҮ
ҮННЧ
ЧҮҮД
ДИИА
АЛЛО
ОГГ – «Дарыканадагы сүйлөшүү». Текстти окугула жана сөзмө-сөз
которгула:

Кардар: Саламатсызбы? Здравствуйте.


Дарыканачы: Саламатчылык. Здравствуйте.
Кардар: Сизде бул дарылар У вас есть эти
барбы? лекарства?

Дарыканачы: Эритромицин, сульфадемизин, ак Эритромицин, сульфадемизин,


стрептоцид, тетрациклин. Баары тең стрептоцид белый, тетрациклин. Всё
эле бар. Аласызбы? есть. Будете брать?
Кардар: Санаңыз. Посчитайте.
Дарыканачы: Бардыгы 650 сом. Всё вместе – 650 сомов.
Кардар: Дагы сизде горчичниктер жана У вас есть горчичники и медицинские
медициналык банкалар барбы? банки?
Дарыканачы: Горчичниктер 90 сомдон, банкалардын Горчичники – 90 сомов, десяток банок –
ону – 600 сом. Аласызбы? 600 сомов. Берёте?
Кардар: Кошуп санаңыз. Мага дагы бул Посчитайте вместе. Дайте мне ещё и
«Дуовит» поливитаминин да берсеңиз. вот эти поливитамины «Дуовит».
Дарыканачы: Баасы – 320 сом. Анда … 650 сом Их цена – 320 сом. Тогда … 650 сом
кошуу 90 сом, кошуу 600 сом, кошуу прибавить 90 сом, прибавить 600 сом,
320 сом. Бардыгы – 1660 сом. прибавить 320 сом. Всего – 1660 сомов.

 11--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Диалогдорго карата 10 суроо түзгүлө.

 22--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада эки-экиден бөлүнүп, бириңер дарыканачы болгула,
экинчиңер кардар катары бинт, кебез, Вишневский майы, аспирин, левомицетин
жана башка дарыларды сатып алгыла, соода маегин кагаз бетине түшүргүлө.

 33--К
КӨӨН
НҮҮГГҮ
ҮҮҮ. Тайпада бириңер дарыканачы болуп, экинчиңер кардар болуп,
роль оюнун өткөргүлө.

66
ЖЫЙЫРМА СЕГИЗИНЧИ ТЕМА:

КЫРГЫЗСТАН ТУУРАЛУУ
ЖАЛПЫ МААЛЫМАТ

КЫРГЫЗСТАН ТУУРАЛУУ ЖАЛПЫ

МААЛЫМАТ

Кыргызстан 1991-жылы 31-августта өз алдынча Кыргызстан был объявлен независимым,

эгемендүү мамлекет болуп жарыяланды. суверенным государством 31 августа 1991 года.

Көз карандысыз Республиканын Конституция независимой Республики была

Конституциясы 1993-жылы 5-майда кабыл принята 5 мая 1993 года.

алынды.

Кыргызстан негизинен Теңир-Тоонун Кыргызстан в основном располагается на

аймагында жайгашкан. территории Тянь-Шаня.

Жеринин бети бийик тоо кыркаларынан жана Поверхность территории состоит из высоких

тоо аралык өрөөндөрдөн түзүлгөн. горных цепей и межгорных долин. Кыргызстан

Кыргызстан Казакстан, Кытай, Тажикстан граничит с Казахстаном, Китаем, Таджикистаном

жана Өзбекстан менен чектешет. и Узбекистаном.

Аймагы батыштан чыгышка 900 кмге, Территория тянется с запада н авосток на 900 км,

түндүктөн түштүккө 415 кмге созулат. с севера н аюг на 415 км.

Кыргызстан - бийик тоолуу өлкө. Кыргызстан – высокогорная страна.

Климаты - континенттик. Климат – континентальный.

Дарыялары көбүнчө Сыр-Дарыянын Реки, в основном, входят в систему Сыр-Дарьи,

системасына кирип, суу энергиясына бай богаты кинетической энергией и широко

жана сугатка кеңири пайдаланылат. используются для полива.

Көлү көп, эң чоңу — Ысык-Көл. Много озёр, самое большое – Иссык-Куль.

Кыргызстандын аянты 198,5 миң км 2. Площадь Кыргызстана -198,5 тысяч км 2

Калкы 6 миллиондон ашык адам, анын Население - свыше 6 миллионов, коренное

ичинде түпкү калкы — кыргыздар 4 население – кыргызы составляют более 4

миллиондон ашык адам. миллионов человек.

Кыргызстан - көп улуттуу унитардык Кыргызстан – многонациональное унитарное

мамлекет. государство.

Администрациялык жактан аймагы Баткен, Территория административно делится на

Жалал-Абад, Нарын, Ош, Талас, Чүй, Ысык- Баткенскую, Джалал-Абадскую, нарынскую,

Көл облустарына бөлүнөт. Ошскую, Таласскую, Чуйскую, Иссык-Кульскую

области.

67
Жалпысынан республикада 40 айылдык В целом, в республике 40 сельских

администрациялык район, 22 шаар бар. административных районов, 22 города.

Республиканын борбору — Бишкек шаары. Столица республики – город Бишкек.

Бишкек — Борбор Азиядагы ири шаарлардын Бишкек – один из крупнейших городов Средней

бири жана Кыргызстандын эң чоң шаары. Азии и самый крупный город Кыргызстана.

Калкы - 1 миллиондон ашык адам. Население – свыше 1 миллиона человек.

Шаар 4 администрациялык-аймактык Город делится на 4 административные-

бирдикке (райондорго) бөлүнөт. территориальные единицы (района).

Бишкек 1825-ж. чеп катары негизделген. Бишкек основан в 1825 году как крепость.

1926-жылдан Фрунзе шаары аталып, 1991-ж. В 1926 году был назван городом Фрунзе, в 1991

ага тарыхый өз аты кайтарылып берилген. году ему было возвращено его историческое

название.

М. Кошоев боюнча

Кыргызстан: Энциклопедия / Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. , Ред. Кеңеш: М. Кошоев

(төрага) ж. б. ; Кырг. Рес. Президентине караштуу Мамл. тил. б-ча улут. комис. – Б.: Мамл. тил

жана энциклопедия борбору, 2001. 5-10 б.

1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла


(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):
1. Когда Кыргызстан был объявлен независимым, суверенным государством?
2. Когда была принята Конституция КР?
3. Где в основном расположен Кыргызстан?
4. Каков климат Кыргызстана?
5. Какова численность населения Кыргызстана?
6. Какова численность коренного населения Кыргызстана?
7. Сколько в республике сельских административных районов?
8. Какова численность городов в республике?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула


(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):
Самостоятельное независимое государство, высокие горные цепи, межгорные долины, с запада на
восток, с севера на юг, высокогорная страна, площадь Кыргызстана, население Кыргызстана,
историческое название.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

68
ЖЫЙЫРМА ТОГУЗУНЧУ ТЕМА:

КЫРГЫЗ МАМЛЕКЕТИНИН
ТҮЗҮЛҮШҮ

Кыргыз эли тарыхый жолунда улуттук тили Кыргызский народ на своем историческом пути

менен маданиятына, башка элдер тааныган өз владел национальным языком и культурой,

жерине, ээ болгон. территорией, признанной другими народами.

Биздин заманга чейинки II кылымда кыргыз Во втором веке до нашей эры кыргызский народ

эли күчтүү мамлекет түзгөн. создал сильное государство.

Бул тууралуу улуу Кытай тарыхчысы Сыма Об этом было написано в “Исторических

Цяндын «Тарыхый жазууларында» айтылган. письменах” великого китайского историка Сыма

Бирок борбордоштурулган мамлекеттик Цяня. Но не всегда была централизованная

бийлиги дайыма эле боло берген эмес. государственная власть.

Орусия империясы XIX-кылымдын II- Во II половине XIX века Российская Империя

жарымында Кыргызстанды өз курамына присоединила Кыргызстан в свой состав.

бириктирген.

Кыргызстанды администрациялык жактан Российская Империя разделила Кыргызстан на

үчкө бөлүп, кошуна эки чоң элдин — три административные части и присоединила к

өзбектер менен казактардын административным частям двух соседних

администрациялык бөлүктөрүнө кошуп больших народов – узбеков и казахов.

койгон.

Орто Азиянын улуттук-мамлекеттик В период национально-государственного

бөлүнүшү учурунда, 1924-ж. 14-октябрда размежевания Средней Азии 14 октября 1924

Кыргыз автономия облусу түзүлгөн. года была создана Кыргызская автономная

область.

Ал 1926-ж. 1-февралдан Кыргыз АССРине, Она была преобразована в Кыргызскую АССР 1

1936-ж. 5-декабрдан Кыргыз ССРине айланган. февраля 1926 года, в Кыргызскую ССР 5 декабря

1936 года.

СССР ыдырай баштаганда, 1991-ж. 31-августта В период распада ССР, 31 августа 1991 года

Кыргыз Республикасы өзүнүн Кыргызская Республика объявила о своей

эгемендүүлүгүн жана көз карандысыздыгын независимости и суверинитете в особой

атайын Декларацияда билдирген. Декларации.

Кыргызстандын максаты - мыйзамга, укукка В ней говорилось, что цель Кыргызстана –

69
негизделген демократиялуу коомду куруу построение демократического общества,

экени айтылган. основанного на законе и праве.

Э. Бейшембиев боюнча

Кыргызстан: Энциклопедия / Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. , Ред. Кеңеш: М. Кошоев

(төрага) ж. б.; Кырг. Рес. Президентине караштуу Мамл. тил. б-ча улут. комис. – Б.: Мамл. тил жана

энциклопедия борбору, 2001.

1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла

(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):


1. Когда кыргызский народ создал сильное государство?

2. Где об этом говорилось?

3. Кто сообщил о создании сильного кыргызского государства?

4. Когда Кыргызстан был присоединён к Российской Империи?

5. Когда была создана Кыргызская автономная область?

6. Когда Кыргызская Республика объявила о своем суверенитете и независимости?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула

(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):


Национальный язык и культура, сильное государство, исторические письмена, великий китайский

историк, централизованная государственная власть, национально-государственное размежевание,

соседние большие народы, создание демократического государства.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

70
ОТУЗУНЧУ ТЕМА:

КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫНЫН КОНСТИТУЦИЯСЫ

Кыргыз Респу6ликасынын Конституциясы - Конституция КР – основной инструмент

Кыргыз өкмөтүнүн негизги куралы жана Кыргызского правительства и наивысший

өлкөдөгү эң жогорку мыйзам. закон в стране.

Бул Конституция өлкөдөгү саясий Эта Конституция направлена на обеспечение

туруктуулуктун, жеке адамдын укуктары менен политической стабильности в стране, прав и

эркиндиктеринин, экономикалык өнүгүүнүн свобод каждого человека, основ

жана коомдук прогресстин негизин камсыз экономического и общественного прогресса

кылууга багытталган.

Кыргыз Республикасынын Конституциясы 9 Конституция КР состоит из 9 разделов.

бөлүмдөн түзүлгөн.

Биринчи бөлүмүңдө Кыргыз Республикасынын В первом разделе рассматриваются основы

конституциялык түзүлүштүн негиздери каралат. конституционного строя.

Экинчи бөлүмүңдө адамдын жана жарандын Во втором разделе говорится о правах и

укуктары менен эркиндиктери жөнүндө айтылат. свободах человека и гражданина.

Үчүнчү бөлүмүндө КР президенти жөнүндө сөз В третьем разделе речь идет о Президенте КР.

болот.

Төртүнчү бөлүмдө Мыйзам чыгаруу бийлиги - В четвёртом разделе говорится о

Жогорку Кеңеш, анын иши жөнүндө айтылат. Законодательной власти КР - Верховном

Совете, его полномочиях.

Бешинчи бөлүмүндө Аткаруу бийлиги, өкмөт, В пятом разделе речь идет об исполнительной

мамлекеттик жергиликтүү администрация власти КР, правительстве, местной

жөнүндө сөз болот. государственной администрации.

Алтынчы бөлүмдө сот бийлиги; жетинчи В шестом разделе рассматривается судебная

бөлүмдө прокуратура, улуттук банк, эсептөө власть, в седьмом разделе – прокуратура,

палатасы; сегизинчи бөлүмдө жергиликтүү өз национальный банк, счетная палата; в восьмом

алдынча башкаруу, тогузунчу бөлүмдө Кыргыз разделе – местное самоуправление; в девятом

Республикасынын Конституциясына разделе – порядок внесения изменений и

өзгөртүүлөрдү, толуктоолорду киргизүү тартиби дополнений в настоящую Конституцию.

каралат.

71
1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла

(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):


1. Что представляет собой Конституция КР?

2. На что направлена Конституция КР?

3. Сколько разделов в Конституции КР?

4. О чем говорится в первом разделе?

5. Каково содержание второго раздела?

6. В каком разделе говорится о Президенте КР?

7. О чем идет речь в четверном разделе?

8. Каково содержание пятого раздела?

9. В каком разделе речь идет о местном самоуправлении?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула

(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):


Основной инструмент правительства, основной закон, политическая стабильность, основы

экономического прогресса, основы конституционного строя, законодательная власть,

исполнительная власть, судебная власть, местное самоуправление.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

72
ОТУЗ БИРИНЧИ ТЕМА:

МАМЛЕКЕТТИК БИЙЛИКТИН ЖОГОРКУ ОРГАНДАРЫ.

ПРЕЗИДЕНТ
Президент — мамлекеттин башчысы, Кыргыз Президент – глава государства, высшее

Республикасынын эң жогорку кызмат адамы. Ал эл должностное лицо КР. Президент –

биримдигинин жана мамлекеттик бийликтин символ единства народа и

символу, Кыргыз Республикасынын государственной власти, гарант

Конституциясынын, адам жана жарандык укуктары Конституции КР, прав и свобод человека

менен эркиндиктеринин кепили болуп саналат. и гражданина.

Кыргыз Республикасынын Президенти мамлекеттин Президент КР определяет основные

ички жана тышкы саясатынын негизги багыттарын направления внутренней и внешней

аныктайт, өлкөнүн ичинде жана эл аралык политика государства, внутри страны и в

мамилелерде Кыргыз Республикасынын атынан международных отношениях действует от

аракеттенет. имени КР.

Президент 6 жылдык мөөнөткө шайланат. Президент избирается на 6 летний срок.

Президентти шайлоо Кыргызстандын жарандарынын Выборы Президента проводятся общим,

жалпы, жашыруун, тең укуктуу жана түз добуш тайным, равноправным и прямым

бериши аркылуу өткөрүлөт. голосованием граждан КР.

Өз милдеттерин аткарар алдында Кыргыз Перед исполнением своих полномочий

Республикасынын Президенти Кыргызстандын элине Президент КР даёт клятву народу

ант берет: «Мен . . . , Кыргыз Республикасынын Кыргызстана: “Я - ...., клянусь перед своим

Конституциясын жана мыйзамдарын ыйык тутууга народом и священной Родиной – Ала-Тоо

жана сактоого, Кыргыз мамлекетинин свято чтить и соблюдать Конституцию и

эгемендүүлүгүн жана көз карандысыздыгын коргоого законы КР, защищать суверинитет и

… өз элимдин, ыйык ата-журтум — Ала-Тоонун независимость Кыргызского государства”.

алдында ант берем!». Ант бергенден баштап После клятвы начинается срок

президенттик мандаттын мөөнөтү башталат. президентских полномочий.

Э. Бейшембиев боюнча

Кыргызстан: Энциклопедия / Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. , Ред. Кеңеш: М. Кошоев

(төрага) ж. б. ; Кырг. Рес. Президентине караштуу Мамл. тил. б-ча улут. комис. – Б.: Мамл. тил

жана энциклопедия борбору, 2001.

73
1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла

(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):


1. Кем является Президент КР?

2. Что определяет Президент КР?

3. На какой срок избирается Президент КР?

4. Как проводятся выборы Президента КР?

5. Какую клятву дает президент КР?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула

(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):


Глава государства, символ единства народа, гарант прав и свобод человека и гражданина, основные

направления внутренней политики, выборы Президента, священная Родина.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

74
ОТУЗ ЭКИНЧИ ТЕМА:

КЫРГЫЗСТАНДЫН КЛИМАТЫ

Кыргызстандын климаттык шарты анын Климатические условия Кыргызстана связаны

географиялык абалына байланыштуу. с его географическим положением.

Республиканын аймагынын көп бөлүгүнүн Климат большей части территории

климаты мелүүн, түштүк райондору субтропик Кыргызстана умеренный, южные районы

климат алкагында жатат. находятся в зоне субтропического климата.

Кыргызстан Жердин эң зор континенти — Кыргызстан располагается посередине

Евразиянын ортосунан орун алган, океан менен Евразии - самого большого континента Земли,

деңиздерден алыс, чөлдөргө чектеш жатат. далёк от океанов и морей, находится рядом с

пустынями.

Ошондуктан анын климаты кескин континенттик Поэтому его климат резко континентальный и

жана кургак. Кыргызстанда жыл мезгилдери сухой. В Кыргызстане отчетливо наблюдаются

даана байкалат. времена года.

Климаттын өтө ар түрдүү болушуна рельефтин Велико влияние рельефа и Иссык-Куля на

жана Ысык-Көлдүн таасири зор. чрезвычайное разнообразие климата.

Жер бетине тийген күн нуру — климат пайда Луч Солнца, касающийся поверхности Земли

кылуучу негизги факторлордун бири. – основной климатообразующий фактор.

Кыргызстанда күндүн түш маалындагы В полдень высота Солнца в Кыргызстане

бийиктиги 23—25°тан (декабрда) 71—73°ка чейин меняется от 23-25° (в декабре) до 71-73° (в

(июнда) өзгөрүп турат. июне).

Күндүн узактыгы декабрда 9, июнда 15 саат. Протяженность светового дня в декабре 9, в

июне 15 часов.

Рельеф жана бийиктик айырмасы климаттын Рельеф и перепад высот образуют особые

жергиликтүү өзгөчө типтерин пайда кылат. типы местного климата.

Ысык-Көлдө жайкысын кайнаган ысык болбойт, На Иссык-Куле не бывает изнуряющей жары

кышында өтө суук болбойт. летом, зимой не бывает очень холодно.

75
Г. Х. Яр-Мухамедов боюнча

Кыргызстан: Энциклопедия / Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. , Ред. Кеңеш: М. Кошоев

(төрага) ж. б. ; Кырг. Рес. Президентине караштуу Мамл. тил. б-ча улут. комис. – Б.: Мамл. тил

жана энциклопедия борбору, 2001.

1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла

(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):


1. Чем обусловлены климатические условия Кыргызстана?

2. Разнообразен ли климат Кыргызстана?

3. Где располагается Кыргызстан?

4. Чем обусловлен резко континентальный климат Кыргызстана?

5. Что влияет на разнообразие климатических условий Кыргызстана?

6. Каковы климатообразующие факторы?

7. Какова высота солнца в середине декабря и июня в Кыргызстане?

8. Какова продолжительность светового дня в середине декабря и июня в Кыргызстане?

9. Что является причиной появления особых разновидностей климата в Кыргызстане?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула

(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):


Климатические условия, территория республики, самый большой континент Земли, времена года,

чрезвычайное разнообразие климата, солнечный свет (луч), высота Солнца в полдень,

продолжительность светового дня, перепад высот, температура побережья.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

76
ОТУЗ ҮЧҮНЧҮ ТЕМА:

КЫРГЫЗСТАНДАГЫ ТУРИЗМ

Туризмди жана эс алууну эл аралык Велики возможности Кыргызстана в

деңгээлде өнүктүрүү үчүн Кыргызстандын развитии туризма и отдыха на международном

мүмкүнчүлүктөрү чоң. уровне.

Гималай менен Памирден кийинки Самые высокие горные вершины после

дүйнөдөгү эң бийик тоо чокулары Гималаев и Памира находятся в Кыргызстане,

Кыргызстанда жайгашкан, бул деңиз это – Пик победы (7439 м. над уровнем моря),

деңгээлинен 7439 м бийик — Жеңиш тоо Пик Ленина (7134 м. над уровнем моря).

чокусу жана деңиз деңгээлинен 7134 м бийик

— Ленин тоо чокусу.

Эң узун мөңгүлөрдүн бири болгон Один из самых длинных ледников – “Энилчек”

«Эңилчек» дүйнөлүк деңгээлдеги кооз жер считается одним из красивейших мест в мире.

болуп эсептелет.

Кыргызстандын табияты бай жана ар кыл: ак Природа Кыргызстана богата и разнообразна:

карлуу асман тиреген залкар тоо, гүлдөгөн это – упирающиеся в небеса белоснежные

бак, жүзүмзарлар, карагай токойлору, великие горы, цветущие сады, виноградники,

шаркыратмалар. сосновые леса, водопады.

Өлкөнүн түштүгүндө Арстанбап жаңгак- На юге страны расположился плодово-

жемиш токою жайгашкан. ореховый лес Арсланбоб.

Суусамыр өрөөнүнүн көрүнүшү да бай: көк Великолепен вид Суусамырской долины:

шибер жайлоо, балыкка бай тоо көлдөрү, узумрудные травяные луга, богатые рыбой

жайыттар. горные реки, пастбища.

Кыргыз жеринде эки миңден ашуун тоо На кыргызской земле свыше 2000 горных озёр,

көлү, алардын арасында жайда салкын, среди них прохладное летом и тёплое зимой

кышта жылуу Ысык-Көл бар. озеро Иссык-Куль.

Ысык-Көл регионунда бүгүнкү күндө В Иссык-Кульском регионе на сегодняшний

көптөгөн санаторий жана эс алуу день работают многчисленные санатории и

мекемелери (курорттор, пансионаттар, учреждения отдыха (курорты, пансионаты,

77
туристтик базалар ж.б.) иштейт. туристические базы и т.д.).

Кыргызстан Улуу жибек жолунда жайгашкан Богат Кыргызстан и историческими

тарыхый архитектуралык эстеликтерге да архитектурными памятниками,

бай: «Сулайман-Тоо» археологиялык музейи, расположенными на Великом шёлковом пути:

«Бурана» мунарасы, Өзгөн архитектуралык это – археологический музей “Сулайман гора”,

комплекси, Шах-Фазил күмбөзү. башня “Бурана”, Узгенский архитектурный

комплекс, Мавзолей Шах-Фазиля.

Кыргызстанда туристтик кызмат рыногу Туристический рынок Кыргызстана уже

калыптанып калды. сформировался.

Ө. М. Алмакүчүков боюнча

Кыргызстан: Энциклопедия / Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. , Ред. Кеңеш: М. Кошоев

(төрага) ж. б. ; Кырг. Рес. Президентине караштуу Мамл. тил. б-ча улут. комис. – Б.: Мамл. тил

жана энциклопедия борбору, 2001.

1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла

(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):


1. Каковы возможности Кыргызстана для развития туризма на международном уровне?

2. Какова высота самых высокий горных вершин Кыргызстана?

3. Как называется красивейший в мире ледник, находящийся в Кыргызстане?

4. В чем состоит разнообразие природной среды Кыргызстана?

5. Каковы архитектурные памятники Кыргызстана?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула

(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):


Возможности Кыргызстана, международный уровень, самые высокие горные вершины, пик

Победы, пик Ленина, один из самых длинных ледников, богатая и разнообразная природа,

великие горы, Суусамырская долина, богатые рыбой горные озера, учреждения отдыха, Великий

Шёлковый Путь, исторические архитектурные памятники.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

78
ОТУЗ ТӨРТҮНЧҮ ТЕМА:

КЫРГЫЗСТАНДЫН

УЛУУ ОЙЧУЛ-ФИЛОСОФТОРУ

ЖАНА ОКУМУШТУУЛАРЫ –

ЖУСУП БАЛАСАГЫН ЖАНА МАХМУД КАШГАРИ

Улуу ойчул, философ, окумуштуу жана акын Великий мыслитель, философ, учёный и поэт

Жусуп Баласагын 1015-ж. Чүй өрөөнүндөгү Джусуп Баласагын родился в 1015 году в

азыркы Токмок шаарынын жанындагы байыркы Чуйской долине в древнем городе Баласагын,

Баласагын шаарында туулган. расположенном вблизи современного города

Токмак.

Жусуп Фараб, Кашгар жана Букара Джусуп получил образование в городах Фараб,

шаарларында билим алган. Ал араб жана фарси Кашгар и Бухара. Он великолепно знал

(перс) тилдерин мыкты өздөштүргөн жана бул арабский язык и фарси (персидский) и на этих

тилдердеги байыркы грек, рим жана чыгыш языках ознакомился с трудами древнегреческих,

ойчул-философтордун, окумуштуулардын римских учёных и учёных Востока.

эмгектери менен таанышып чыккан.

Жусуп Баласагын философия, так илимдер, Джусуп Баласагын увлекался философией,

поэзия, саясатка кызыккан. Тарыхта «Куттуу точными науками, поэзией, политикой. В

билим» («Кутагду билик») аттуу чыгармасы истории широко известен как автор

менен белгилүү болгон. произведения “Благодатное знание”.

Чыгармада жашоонун маңызы, адамдын В произведении рассматриваются такие

коомдогу жана табияттагы орду маселелери проблемы как сущность бытия, место человека в

каралган. обществе и природе.

Дагы бир белгилүү ойчул, философ, Еще один известный мыслитель, философ,

окумуштуу, акын Махмуд Кашгари учёный и поэт Махмуд Кашгари

(Барскани)(1029 – 1101 жж.) Ысык-Көлдүн (Барскани)(1029-1101 гг.) родился и вырос на

түштүк жээгинде жайгашкан Барскоон южном берегу Иссык-Куля в городе Барскоон.

шаарында туулуп өскөн.

Анын эң эле белгилүү чыгармасы – «Диван Его самое известное произведение – это трактат

лугат ат-түрк» трактаты. Бул трактатта түрк “Собрание тюркских наречий”. В этом трактате

элдеринин жашоо турмушунун түрдүү рассматриваются различные стороны жизни

79
жактары, менталитети, каада-салттары, үрп- тюрских народов, их менталитет, обычаи,

адаттары, жашаган жерлеринин географиясы обряды, география мест проживания, и в

жана биринчи кезекте тили кеңири планда первую очередь – языки в широком плане.

каралган.

Махмуд Кашгари тилдерди изилдөөдө Махмуд Кашгари внёс в исследование языков

салыштырма методду жана тарыхый мамиле сравнительно-исторический метод и

кылууну киргизген. Бул эмгеги азыркы исторический подход. Этот труд внёс большой

түркологиянын калыптанышына чоң салым вклад в развитие современной тюркологии.

кошкон.

1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла


(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):
1. Где и когда родился Жусуп Баласагын?

2. Какими языками владел Жусуп Баласагын?

3. Где получил образование Жусуп Баласагын?

4. На каком языке написан труд Жусупа Баласагына – «Благодатное знание»?

5. Какие проблемы затрагивались в «Благодатном знании» Жусупа Баласагына?

6. Где и когда родился Махмуд Кашгари?

7. Как переводиться с древнетюркского название трактата «Диван лугат ат-тюрк»?

8. Что отражено в трактате?

9. Какие научные методы исследования использованы в трактате?

10. Каков вклад Махмуда Кашгари в становлении тюркологии?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула


(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):
Великий ученый, Чуйская долина, древний город Баласагын, древнегреческие философы-
мыслители, труды учёных, сущность бытия, проблема места человека в природе и обществе,
различные стороны жизни тюркских народов, география мест проживания, обычаи и традиции,
исторический подход, сравнительный метод.

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

80
ОТУЗ БЕШИНЧИ ТЕМА:

КЫРГЫЗДАРДЫН ҮРП-АДАТТАРЫ
ЖАНА КААДА-САЛТЫ

БАЛАНЫН ТӨРӨЛҮШҮНӨ
БАЙЛАНЫШКАН ҮРП-АДАТТАР
ЖАНА КААДА-САЛТТАР

Кыргыздарда баланын төрөлүшү башкы жана Рождение ребёнка у кыргызов было главным и

кубанычтуу окуя болгон. радостным событием.

Төрөлгөн балага аксакал карыялар, байбичелер Родившемуся ребёнку пожилые люди (старцы и

бактылуу узун өмүр тилеп, батасын беришкен. женщины) желали долгой жизни, давали

благословение.

Үй-бүлөдөгү бала — тукум ээси, салттын Ребёнок в семье – это хозяин рода,

улантуучусу, элдин өлбөс-өчпөстүгүнүн продолжатель традиций, символ бессмертия

символу болгон. народа.

Ошондуктан бала төрөлгөнгө чейин эле кош Поэтому ещё до рождения ребёнка беременная

бойлуу аял өзгөчө статуска ээ болгон. женщина имела особый статус.

Кош бойлуу зайып ар кандай тумарларды Беременная женщина носила различные

тагынган. обереги (амулеты).

Ал курандын сүрөөсү жазылган тумарды Она вшивала в одежду амулет со стихом

кийимине тигип алган, көз тийүүдөн, Корана, носила от сглаза, от злой ведьмы

албарстыдан сактаган «аюу тырмагын», «үкү «коготь медведя», «коготь совы».

тырмагын» тагынган.

Тумарды сол жак төшүнө тагынышкан. Носила амулет на левой стороне груди.

Толгоосу жеткен аялды жин-шайтандан сактоо Чтобы уберечь женщину на сносях от злых

үчүн боз үйдө күндүр-түндүр от өчүрүлгөн духов в юрте ни днём, ни ночью не гасился

эмес. Аялдын баш жагына, керегеге дүрмөттүү огонь. У изголовья женщины вешали ружье с

мылтык илип коюшкан. холостым зарядом.

Бул буюмдар жин-шайтандарды, зыяндуу Верили, что эти вещи напугают джинов, злых

күчтөрдү коркутат деп ишенишкен. духов.

81
Бала төрөлгөндө, кубанычтуу кабар үчүн При рождении ребёнка за радостную весть и за

«сүйүнчү», бала көрүү үчүн «көрүндүк» то, чтобы увидеть ребёнка давали подарки –

берилген. «суйунчу», «корундук».

«Жентек» же «бешик той» да өткөрүлгөн. Проводили праздники-угощения – «по поводу

рождения ребёнка» и «праздник колыбели».

А. С. Көчкүнов боюнча

Кыргызстан: Энциклопедия / Ред. колл.: О. Ибраимов (төрага) ж. б. , Ред. Кеңеш: М. Кошоев

(төрага) ж. б. ; Кырг. Рес. Президентине караштуу Мамл. тил. б-ча улут. комис. – Б.: Мамл. тил

жана энциклопедия борбору, 2001.

1-ТАПШЫРМА. Тексттен бул орусча суроолорго жооп берген сүйлөмдөрдү тапкыла

(Найдите в тексте предложения, отвечающие на нижеследующие вопросы):


1. Что являлось главным и радостным событием в жизни семьи и рода?

2. Кто желал новорожденному длинной жизни и благословлял его?

3. Почему беременная женщина имела особый статус в семье?

4. От чего оберегали беременную женщину?

5. Для чего беременная женщина носила амулеты?

6. Для чего беременная женщина носила «коготь совы»?

7. Почему в доме, где была беременная женщина, не гасили огонь ни днем, ни ночью?

8. Что вешали у изголовья беременной женщины?

2-ТАПШЫРМА. Төмөнкү сөз айкаштарын жазуу түрүндө кыргызча которгула

(Переведите письменно на кыргызский язык нижеследующие словосочетания):


Рождение ребёнка, главное и радостное событие, родившийся ребёнок, длинная счастливая жизнь,

продолжатель рода, символ бессмертия народа, имеющая особый статус, радостная весть,

3-ТАПШЫРМА. Тексттин мазмунун кыскача айтып бергиле

(Кратко перескажите содержание текста).

82
ОТУЗ АЛТЫНЧЫ ТЕМА:

УЛУТТУК КИНЕМАТОГРАФИЯНЫН
ӨНҮГҮҮ ТАРЫХЫНАН

60-жылдар кыргыз улуттук кино өнөрүнүн Шестидесятые годы стали началом бурного
дүркүрөп өсүшүнүн башталышы болду. роста кыргызского национального
киноискусства.
Бул жылдары ВГИ