Вы находитесь на странице: 1из 16

UNIVERZITET SINERGIJA FAKULTET ZA BEZBJEDNOST I ZATITU BANJA LUKA

RAZLIKA IZMEU KRIVINOG DJELA I PREKRAJA (seminarski rad iz Prekrajnog prava)

Mentor: Doc. dr Milena Simovi

Student:

Banja Luka, maj 2011.


SADRAJ

UVOD........................................................................................................................3 1. POJAM I ZNAAJ ODREIVANJA POJMA KRIVINOG DJELA...............4 1. 1. Zakonsko definisanje pojma krivinog djela.................................................5 1. 2. Osnovni elementi krivinog djela i njihov meusobni odnos.......................6 1. 3. Subjekt krivinog djela..................................................................................6 1. 3. 1. Fiziko lice kao subjekt krivinog djela.............................................6 1. 3. 2. Pravno lice kao subjekt krivinog djela..............................................7 1. 4. Objekt krivinog djela....................................................................................8 2. POJAM I PREDMET PREKRAJA.....................................................................8 2. 1. Struktura tijela koji donose presudu za prekraje...........................................9 2. 2. Postupak pri izvrenju prekraja...................................................................10 3. RAZLIKA IZMEU KRIVINIH DJELA I PREKRAJA..............................11 3. 1. Zakonsko podudaranje krivinih djela i prekraja........................................11 3. 2. Razlika izmeu krivinog djela i prekraja u praksi.....................................12 4. ODNOS PREKRAJNOG PRAVA PREMA KRIVINOM DJELU...............13 5. ZAKLJUAK......................................................................................................14 6. Literatura.............................................................................................................15

UVOD
Prekraj je kanjivo djelo ili delikt koji se pojavio znatno kasnije od krivinih djela i od njih je laki. Kada je organizovano drutvo doseglo nivo na kome je nastupila i ekonomska ekspanzija, pojavila se potreba za kanjavanjem negativnih ponaanja koja nisu zatiena kaznenim zakonom, a kojima se neposredno remeti javni poredak, drutvena disciplina i prosperitet samog drutva. Prekrajno pravo se danas javlja u svim pravnim sistemima kao posebna grana prava. Nae prekrajno pravo moemo definisati kao skup pravnih propisa kojima se odreuju prekraji, uslovi za prekrajnu odgovornost, prekrajne sankcije (kao i uslovi za njihovo propisivanje i izricanje), prekrajni postupak i izvrni postupak. Krivino pravo predstavlja skup zakonskih propisa o krivinim djelima i krivinim sankcijama kojima se odreena ponaanja predviaju kao krivina djela i za njihove izvrioce propisuju kazne i druge krivine sankcije koje im se uz ispunjenje odreenih uslova mogu izrei. Najkrae, krivino pravo je skup propisa o krivinim djelima i krivinim sankcijama.

1. POJAM I ZNAAJ ODREIVANJA POJMA KRIVINOG DJELA


Krivino djelo predstavlja osnovnu ustanovu krivinog prava, sredite njegovog cjelokupnog sistema. Kao takvo ono predstavlja ishodite za sva druga krivinopravna pitanja i ono je jedini legitimni osnov postojanja krivinog prava i prava na kanjavanje. Sa odreivanjem opteg pojma krivinog djela povezane su i druge dvije osnovne kategorije krivinog prava ili preciznije, one se iz njega izvode: uinilac krivinog djela i njegova krivina odgovornost i kazna odnosno krivina sankcija. Od toga kako je odreen opti pojam krivinog djela u osnovi zavisi cijeli kategorijalni sistem opteg dijela krivinog prava. Krivino djelo je prvenstevni i osnovni uslov i osnov za mjeru krivine represije, za primjenu krivinih sankcija u svakom konkretnom sluaju. Osnovni objekt krivinog prava i njegovih normi je krivino djelo, tj. ponaanje ovjeka koje zakon proglaava kao zabranjeno i kanjivo. Njegov posebni dio je zapravo popis kanjivih ponaanja; krivica uinioca je postavljena kao odgovornost za izvreno djelo; kazna se izrie radi izvrenog krivinog djela i odmjerava na osnovu teine djela i u granicama krivice za izvreno djelo. Stoga se moe rei da je krivino djelo centralna kategorija savremenog krivinog prava koje je zasnovano na krivinom djelu kao osnovnom predmetu svog izuavanja. Krivino djelo je garancija ovjeku i drutvu da ne budu predmet samovolje zakonodavnih ili bilo kojih drugih dravnih organa; zajedno sa krivicom ono je osnovno mjerilo pravinosti, to naroito dolazi do izraaja kroz naelo srazmjernosti izmeu krivinog djela i kazne, kao i naelo individualizacije krivinih sankcija. 1 Iz toga proizilazi da je odreivanje njegovog opteg pojma veoma znaajno, ali istovremeno i jedno od najsloenijih pitanja krivinog prava. Otuda i potreba da se kroz odreivanje opteg pojma krivinog djela odrede elementi koji predstavljaju opte pretpostavke kanjavanja, one okolnosti koje moraju postojati da bi jedno ljudsko ponaanje bilo kanjivo kao krivino djelo. Veliki broj krivinih zakonodavstava, uglavnom zapadnih zemalja, kao to je npr. njemako, vajcarsko, francusko, itd., ne definie opti pojam krivinog djela, dok druga prihvataju formalnu ili materijalnu, odnosno formalnu-materijalnu definiciju. Prema formalnoj definiciji, krivino djelo je ono ovjekovo ponaanje koje je u zakonu odreeno kao krivino djelo, ime se kao sutinski elemenat krivinog djela istie formalna
1

Babi M. i Markovi M.: Osnovi krivinog prava, Banja Luka, 2008.

zabranjenost ili predvienost krivinog djela u zakonu. Neka, uglavnom ranija socijalistika zakonodavstva, kao to je rusko, bugarsko, ukrajinsko, itd., prihvataju materijalnu ili tanije formalno-materijalnu definiciju pojma krivinog djela, definiui ga uglavnom kao drutveno opasno ponaanje koje je u zakonu proglaeno kao krivino djelo, ime se drutvena opasnost istie kao njegovo osnovno obiljeje. U tom smislu je i odredba u kojoj je data negativna definicija pojma krivinog djela, odnosno u kojoj je odreeno kada jedno ponaanje nije krivino djelo i u kojoj je uglavnom stajalo da nije krivino djelo ono djelo koje, iako sadri obiljeja krivinog djela odreenog u zakonu, nije drutveno opasno (institut neznatne drutvene opasnosti, kao negacija krivinog djela).

1. 1. Zakonsko definisanje pojma krivinog djela


Veliki broj savremenih krivinih zakonodavstava, kako je navedeno, ne definie opti pojam krivinog djela, jer se polazi od stava da je cjelishodnije to pitanje prepustiti nauci krivinog prava i sudskoj praksi (tako npr. njemako, francusko, vajcarsko). Zbog ve navedenog znaaja koji opti pojam krivinog djela ima za cijeli sistem krivinog prava, nae krivino zakonodavstvo se opravdano opredijelilo za dosadanje rjeenje i definisalo pojam krivinog djela, iako uz postojanje odreenih razlika izmeu KZRS, s jedne i KZBiH i KZFBiH i KZBDBiH, s druge strane (v. l. 7. KZRS; 20. KZBiH; 21. KZFBiH i BDBiH). Krivini zakon RS se opredjelio za formalno-materijalnu koncepciju pojma krivinog djela kao protivpravnog djela kojim se povrijeuju ili ugroavaju zatiene vrijednosti i koje je zbog svoje opasnosti u zakonu odreeno kao krivino djelo, te za koje je propisana krivina sankcija. U odnosu na ranije jugoslovensko krivino zakonodavstvo, ova definicija je upotpunjena sa eksplicitnim isticanjem elementa protivpravnosti kao znaajnog obiljeja pojma krivinog djela. Meutim, pored formalne strane, KZRS pri definisanju pojma krivinog djela naglaava i njegovu materijalnu dimenziju, jer istie da je krivino djelo ono djelo kojim se povrijeuju zatiene vrijednosti i koje zbog svoje opasnosti u zakonu odreeno kao krivino djelo. Ovim se izraava i formalna i materijalna strana djela koje, izraene u svom jedinstvu, omoguavaju zadovoljavajue odreenje pojma krivinog djela, koje se pojavljuje kao ljudsko ponaanje koje je u zakonu odreeno kao kanjivo djelo kojim se ugroavaju ili povrijeuju zatiena pravna dobra ili vrijednosti. Ovakvim odreenjem pojma krivinog djela se, s jedne strane, obezbjeuje legitimitet krivinopravne represije, a sa druge odvajaju krivina djela kao kanjive radnje krivinog prava od drugih vidova kanjivih ponaanja.

1. 2. Osnovni elementi krivinog djela i njihov meusobni odnos


Pojam krivinog djela obuhvata razliite elemente koje ine njegovu krivinopravnu anatomiju: radnju kao materijalni elemenat, protivpravnost kao formalni, tj. zakonski elemenat, tetnost ili socijalnu nevrijednost djela koja se izraava kao ugroavanje ili povreda zatienog dobra u mjeri nunoj za krivinu kanjivost (materijalni elemenat), krivicu kao subjektivni elemenat.2 Oni predstavljaju zajednika obiljeja svih krivinih djela, opte pretpostavke njihove kanjivosti i u koliko bilo koji od tih elemenata nedostaje, krivinog djela po pravilu nema. Iz navedenog se vidi da anatomiju krivinog djela ine raznorodni materijalni i formalni, objektivni i subjektivni elementi, to je uslovljeno ve navedenom kompleksnou pojma krivinog djela. Pri tome je vano imati u vidu da ovi elementi nisu samo mehaniki nabacani, ve oni ine meusobno povezanu i loginu cjelinu i nalaze se u takvom meusobnom odnosu koji ini jedan koherentan sistem. To je i bio temelj na kojem je razvijano uenje o pojmu krivinog djela, koje se razvijalo kroz klasini, neoklasini i finalistiki pojam i u ijoj evoluciji su razvijani novi i mijenjani sadraji postojeih elemenata, ali i njihov meusobni odnos. Ukratko e biti izloeni, a kasnije e se detaljnije raspravljati o svakom od njih.

1. 3. Subjekt krivinog djela 1. 3. 1. Fiziko lice kao subjekt krivinog djela


Subjekt ili uinilac krivinog djela je ono lice koje svojom radnjom ostvaruje odreeno krivino djelo, sva njegova zakonska obiljeja. Krivina djela bez uinioca, kao njegovog autora, nema; on je bitni dio svakog krivinog djela i u zakonskom opisu bia djela zakon je redovno oznaavan izrazom ko, osim u sluajevima kada eli izraziti neko posebno svojstvo da bi neko bio subjekt datog krivinog djela. Subjekt je najiri pojam jer obuhvata ne samo lica koja
2

Babi M. i Markovi M.: Krivino pravo opti dio, Banja Luka, 2008.

preduzimaju radnju izvrenja, ve i radnju sauesnitva, ali i radnje koje preduzimaju lica bez krivice. To znai da je subjekt iri pojam od krivca i zato je potrebno razlikovati uinioca koji je bez krivice prouzrokovao zabranjenu posljedicu i uinioca koji je to uinio skrivljeno, a to je onaj kod koga je sud utvrdio krivinu odgovornost. Iz toga slijedi da uinilac ne mora istovremeno biti i krivac. Izvrilac je ui pojam od subjekta i on podrazumijeva samo onoga ko preduzima radnju izvrenja oznaenu u zakonskom opisu datog krivinog djela; ko svojom radnjom ostvari elemente zakonskog bia tog krivinog djela. Nije sporno da je izvrilac i onaj koji je djelo uinio pomou drugoga koristei ili upotrebljavajui drugoga kao orue, kao i onaj koji je to uinio zajedno sa drugim. Dakle, status uinioca krivinog djela pored neposrednog izvrioca, imaju i tzv. posredni izvrilac kao i saizvrilac. Subjektom ili uiniocem smatra se i lice koje se pri izvrenju krivinog djela posluilo i ivotinjama, prirodnim ili mehanikim silama. Sauesnik je lice koje je preduzelo neku od radnji sauesnitva, naravno uz ispunjenje i drugih uslova predvienih u odredbama opteg dijela.

1. 3. 2. Pravno lice kao subjekt krivinog djela


Izmjenama naeg krivinog zakonodavstva od 2003. pored fizikih lica, status subjekta krivinog djela u naem krivinom pravu imaju i pravna lica. Time je nae krivino pravo napustilo jedno od svojih osnovnih naela koje se temeljilo na individualnoj krivinoj odgovornosti, tj. na principu da samo fizika lica imaju deliktnu sposobnost (krivinopravni subjektivitet) jer su prema ranijem krivinom pravu jedino ta lica mogla da vre krivina djela i da budu krivino kanjena (pravna lica su bila subjekti privrednih prestupa i prekraja kao posebne vrste kanjive radnje). Pravna lica su bila izvan krivinog prava, jer je krivina odgovornost ovih lica bila strana tradicija evropskog krivinog prava, to je bilo u skladu sa poznatim naelom societatis delinquere non potest.3 Pravna lica, izuzimajui dravu BiH, entitete BDBiH, teritorijalne jedinice sve do mjesne zajednice, (krivino) su odgovorna za krivino djelo koje je uinilac izvrio u ime, za raun ili u korist pravnog lica. Krivina odgovornost pravnog lica ne iskljuuje paralelnu odgovornost i fizikog lica, kao izvrioca ili sauesnika u izvrenju krivinog djela, niti kao to je navedeno odgovornost pravnog lica zavisi od odgovornosti fizikog lica.

Babi M. i Markovi M.: Krivino pravo opti dio, Banja Luka, 2008

1. 4. Objekt krivinog djela


Objekt krivinog djela predstavlja dobro ili vrijednost na iju povredu ili ugroavanje je upravljeno odreeno krivino djelo. To su razliite individualne i opte vrijednosti koje su od posebnog znaaja za ovjeka i drutvo, vrijednosti na kojima poiva njihova egzistencija i funkcionisanje i kojima je radi toga obezbjeena krivinopravna zatita. U teoriji je, meutim, mnogo znaajnija podjela objekta krivinog djela na zatitni objekt i objekt radnje, koje je potrebno razlikovati iz vie razloga.

2. POJAM I PREDMET PREKRAJA


Kao oblik kanjvog postupanja, prekraj je u teoriji definisan kao drutveno tetno, protivpravno i skrivljeno postupanje koje je usmjereno prtotiv javnih interesa drutva ili protiv javnog poretka, a ije izvrenje ne dovodi u pitanje ekonomske i politike osnove razvoja i opstanka drutvenog i pravnog sistema, ve se teta koja se njegovim izvrenjem nanosi javnom poretku ogleda u remeenju javnog reda i mira, slabljenja drutvene discipline i ometanja vrenja funkcija dravnih i drugih organa. Dakle, prekraj je povreda zakona ili podzakonskog propisa, ali ne ugroava javne interese veeg znaaja. Zakon o prekrajima Republike Srpske prekraj definie kao: Krenje javnog poretka ili propisa o ekonomskom i finansijskom poslovanju, koje je utvrenoi zakonom ili drugim propisom, za koje su odreena obiljeja i za koje je propisana sankcija; Prekraj moe biti poinjen injenjem i neinjenjem; Prekraj mogu poiniti fizika i pravna lica.4

Daleko najea kazna je novana kazna. Pravne posljedice i stigma koju nose prekraji je daleko manja nego kod krivinih djela. Presude se donose od strane upravnih kao i sudskih tijela. Sudovi za prekraje koji se finansiraju i koji se organizuju od strane RS-a i kantonalnih Ministarstava pravde rade najvie sa saobraajnim prekrajima. Postupak je regulisan entitetskim i kantonalnim Zakonima o prekrajima, a sami prekraji su definisani u velikom broju raznih zakona.

Kosti M.: Prekrajno pravo, Banja Luka, 2010.

Sistem prekraja je veoma vaan dio pravne strukture u Bosni i Hercegovini. U zemlji sa visokom stopom nezaposlenosti i sa ekonomijom koja je unitena u ratu, nametanje novanih kazni od strane sudova za prekraje ima znaajan uticaj na ivote graana. Mogunost da graani u Bosni i Hercegovini budu optueni za prekraj je vea nego da budu optueni za krivino djelo. Zbog toga sistem prekraja ini vaan doprinos stepenu povjerenja javnosti u vladavinu zakona. Uz to, sudovi za prekraje skoro da i nisu bili analizirani od strane meunarodne zajednice. Prekrajno pravo je usko povezano sa krivinim i upravnim pravom, o emu najbolje svijedoi njegov nekadanji naziv administrativno kazneno pravo. Sve do XVII vijeka prekrajno je bilo sastavni dio krivinog prava, tj. prekraji su bili propisani i sankcionisani odredbama kaznenih zakona. Kasnije, kada drava na sebe poinje da preuzima veliki broj poslova koji nisu iskljuivo vezani za vrenje vlasti nego za upravljanje privrednim resursima, prekraji se izdvajaju iz oblasti krivinog prava i svrstavaju u upravno pravo odnosno za razliku od krivinih djela, za koja kanjava sud, za prekraj kanjava uprava. Danas je prekrajno pravo samostalna grana prava, ije norme su propisane optim pravnim aktima zakonodavne i upravne vlasti, a nadlenost za odluivanje o propisanim prekrajima data je organima sudske vlasti. Predmet ove grane prava su prekraji kao naroita kategorija javnopravnih delikata.

2. 1. Struktura tijela koji donose presudu za prekraje


Struktura tijela koji presuuju u prekrajnim sudovima nije jednostavna. Ovo je dijelom odraz komplikovanog institucionalnog okvira u poslijeratnoj Bosni i Hercegovini, ali isto tako i posljedica injenice da je presuivanje u prekrajnim sluajevima podijeljeno izmeu upravnih i sudskih tijela.5 U oba entiteta prekraji se u prvoj instanci presuuju u sudovima za prekraje i upravnim tijelima. U RS-u, prekraje, u prvoj instanci, vode sudovi ili upravna tijela, a u drugoj vii kompetentni sud. Na podruju RS-a rade 42 Suda za prekraje. Pet Okrunih sudova djeluju kao druga instance za sudove za prekraje. Postoji ukupno 82 suda za prekraje u Federaciji. U svakom kantonu, optinski sudovi za prekraje sasluavaju u prvom stepenu. Po pritubi sasluava Kantonalni Sud za prekraje u svakom kantonu, osim u Bosansko Podrinjskom kantonu, Zapadno Hercegovakom i Kantonu 10, gdje
5

Kosti M.: Prekrajno pravo, Banja Luka, 2010.

redovni sudovi obavljaju poslove sudova druge instance. Rad ovih sudova je odreen kantonalnim zakonima.

2. 2. Postupak pri izvrenju prekraja


Zakoni o prekrajima su veoma slini. Ukoliko nije odreeno drugaije, postupak je u svakom od njih isti. Prekraje mogu poiniti ne samo fizike, nego i pravne osobe, kao to su kompanije i preduzea u drutvenom vlasnitvu, kao i odgovorne osobe zaposlene u pravnim osobama. Treba uoiti da pravne osobe ne mogu biti krivino odgovorne prema odredbama Krivinih zakonima u oba entiteta. U svim Zakonima o prekrajima u Federaciji, prekraji su odreeni kao krenje javnog reda i mira. U zakonu RS-a, oni su definisani i kao krenja javnog reda i mira i kao povreda propisa koji se odnose na ekonomske i novane transakcije. Sudovi za prekraje mogu odrediti pritvor u odreenim sluajevima. Pritvor ne moe biti dui od 24 sata u okviru kojih optueni mora biti ispitan i prekraj utvren. Postupak se pokree na zahtjev odgovornog organa ili povrijeene osobe. Odgovorni organ ukljuuje Javnog tuioca, policiju i druga dravna tijela. Po primanju zahtjeva za pokretanje prekrajnog postupka, sudija suda za prekraje odluuje da li da pokrene postupak ili da odbaci zahtjev radi odreenih razloga. Sudija takoe odluuje da li e se pokrenuti skraeni ili redovni prekrajni postupak. U skraenom postupku, krivica se odreuje bez pozivanja pred sud ili ispitivanja optuenog na osnovu pisanog materijala koji se nalazi u zahtjevu. Kada stranke stave prigovor na skraeni postupak, predmet e se rjeavati u redovnoj prekrajnoj proceduri. Veina sluajeva se rjeava u skraenom postupku, na tetu redovnog postupka.

10

U redovnom postupku postoji mogunost usmene izjave pred sudom od strane optuenog, oteene stranke, stranke koja je traila pokretanje postupka i svjedoka. Takoe moe biti odrano suoavanje svjedoka koji su dali kontradiktorne izjave po spornim pitanjima. Sud mora osigurati da prije donoenja odluke prikupi sve dokaze, ukljuujui i svjedoenja vjetaka, kao i uviaj sa lica mjesta. Postupci moraju biti brzi i kratki. Sud e razmatrati dokaze na osnovu svoje slobodne volje. Optueni ima pravo predoiti dokaze, podnijeti zahtjeve i predstavljati sebe ili biti predstavljan od strane branioca. albe se mogu uloiti na odluke doneene u redovnom postupku, mogu se uloiti i vanredni pravni lijekovi, kao to su obnavljanje postupka, zahtjev za sudsku zatitu i zahtjev za zatitu zakonitosti. U itavoj Bosni i Hercegovini redovni postupci se provode u manjem broju sluajeva.

3. RAZLIKA IZMEU KRIVINIH DJELA I PREKRAJA


Vanost razlikovanja prekraja i krivinih djela je vana zbog nekoliko aspekata. Kao prvo i najoiglednije, kazne za prekraje su manje. Zatvorska kazna je izuzetak, a i izreene novane kazne su nie. Prekrajna procedura je obino bra i manje formalna, predviena da kazni i oglobi, prije nego da ustanovi krivicu ili nevinost. Drugo, krivina sankcija izreena nekome, ili voenje krivinog postupka protiv nekoga uzrokuje pravne posljedice koje mogu koditi toj osobi na poslu, obrazovanju, postupku dobijanja putnih isprava itd. Primjer: prema lanu 8/2/5 Zakona o radnim odnosima i platama slubenika upravnih organa u Federaciji Bosne i Hercegovine, jedan od osnovnih uslova za zapoljavanje u upravnom organu i za obavljanje upravne funkcije u Federaciji je da osoba nije osuivana za krivino djelo ranije, to predstavlja prepreku zasnivanju radnog odnosa u organu. Takve odredbe ne postoje za prekrajne sluajeve. Najzad, postoji razlika u stigmi, koja u osnovi proizlazi iz prve dvije navedene razlike.

11

3. 1. Zakonsko podudaranje krivinih djela i prekraja


Ve je spomenuto da se kazne za prekraje i krivina djela poklapaju. Uz to, postoje izvjesne radnje koje se ne mogu okvalifikovati ni kao prekraji ni kao krivina djela. U sluaju napada, Javni tuilac je duan da progoni samo takve sluajeve koji zavravaju smru ili tekom tjelesnom povredom. Ne postoji pravna definicija teke tjelesne povrede. Procedura za sluajeve lakih tjelesnih povreda mogu biti pokrenute od strane privatnih lica, ali to se nee desiti ukoliko je poinilac lan uticajne grupe u lokalnoj zajednici. Kao rezultat toga, neki dosta ozbiljni napadi koje Javni tuilac, iz bilo kojih razloga ne smatra obaveznim da progoni, se smatraju kao prekraji. Zakoni koji su na snazi u oba entiteta dozvoljavaju da se ista radnja smatra i kao krivino djelo i kao prekraj. Zakoni o prekrajima sadre odredbe koje obavezuju sudove da vode rauna o svojoj stvarnoj nadlenosti i da sluaj proslijede drugom sudu, koji je nadlean za to (lan 90 Zakona o prekrajima RS-a). Ipak, ne postoji izriita zakonska odredba koja namee obavezu Sudovima za prekraje da odbiju sluaj koji se treba goniti po slubenoj dunosti. U najmanju ruku, postoji potreba za odredbom koja obavezuje sudije Sudova za prekraje da proslijede sluajeve koji trebaju biti po slubenoj dunosti gonjeni od strane javnog tuioca. Ovo nee samo po sebi rijeiti problem, koji moe u krajnjoj liniji biti rjeen promjenom okvira u kojem sudovi za prekraje rade, ali je to jedan od potrebnih preduslova. Podudarnost kazni za krivina djela i prekraje je ve spomenuta. Po samoj prirodi prekraja ini se nepravilnim da kazna zatvora bude jedna od moguih kazni. U isto vrijeme, postoje prekraji, kao to je posjedovanje oruja i napadi koji skoro predstavljaju teku tjelesnu povredu, za koje blage kazne nisu adekvatne. Klasifikacija dijela kao prekraja i kao krivinih dijela, kao i kazne za njih trebaju se posmatrati na takav nain koji ne bi umanjivao fundamentalnu razliku meu njima.6

3. 2. Razlika izmeu krivinog djela i prekraja u praksi


6

Tahovi J.: Krivino pravo opti deo, Beograd, 1961.

12

Posebni policijski slubenici su zadueni za pokretanje prekrajnog postupka. Policija izjavljuje da ovi slubenici u potpunosti razumiju razliku izmeu krivinih djela i prekraja. IPTF je sumnjiv u pogledu ovoga. Prekraji i krivina djela se vode u posebnim odjelima u velikim policijskim stanicama. Kada se pojavi zahtjev za pokretanje prekrajnog postupka, policija postupa po zahtjevu. Takoe, policija se moe pojaviti i u ulozi svjedoka, i uvati dosije u sluaju da se od njih trai da obezbijede dalje informacije ili da odlue da se ale na presudu. Prema pojedincima iz policije, tuiocima, i sudijama sudova za prekraje, medicinski nalaz koji se odnosi na stepen tjelesne povrede diktira klasifikaciju koju u stvari treba uiniti sud. Kao to je ranije napomenuto, krivini zakoni u oba entiteta ne preciziraju i ne ocrtavaju tipove lakih ili teih povreda. Ljekarski kriteriji su drugaiji nego sudijski. Kada se povreda dogodi, i kada nije jasno da li je nastala povreda tea ili ne, policija pokree zahtjev za pokretanje prekrajnog postupka i trai medicinski izvjetaj. Ukoliko medicinski nalaz potvrdi teu tjelesnu povredu, policija alje predmet tuiocu radi mogueg krivinog postupka. esto, u sluaju koji ima politiku dimenziju, radnja koja bi se trebala okvalifikovati kao teka tjelesna povreda proslijeuje se na postupak sudu za prekraje. Sluajevi porodinog i kunog nasilja se rutinski rjeavaju na sudovima za prekraje za razliku od njihovog rjeavanja u redovnom krivinom postupku. Sudija suda za prekraje u RS-u je izvjestio da kada ena prijavi takav sluaj policiji, policija to klasifikuje kao prekraj uznemiravanja javnog mira, koji se treba rjeavati na sudu za prekraje. Policija i sudovi za prekraje djeluju samo kada se incident desi u javnosti, a privatnost doma se ne smatra da je pod njihovim autoritetom. Kada se dese tjelesne povrede, rtve porodinog nasilja se suoavaju sa istim problemom kao i druge rtve napada: sluajevi lake tjelesne povrede se, uopteno gledajui, rjeavaju na sudu za prekraje ukoliko rtva ne uspije, kroz privatnu tubu, da stvar ne dovede pred krivini sud.7

Zakon o javnom redu i miru, Slubeni glasnik Republike Srpske

13

4. ODNOS PREKRAJNOG PRAVA PREMA KRIVINOM DJELU


Prekrajno i krivino pravo imaju izrazitih slinosti, jer prekrajno pravo spada u iru oblast kaznenog prava. Kao to se uoava, prekraji su se istorijski izdvojili iz krivinih djela i sistema kaznenog prava. Slinosti prekraja i krivinih djela, i njihova istorijska povezanost, razlozi su to se u prekrajnom pravu prihvataju i na slian nain propisuju mnogi instituti poznati u krivinom pravu: naelo legaliteta, iskljuenje retroaktivnosti, razlozi iskljuenja protivpravnosti, sauesnitvo, pokuaj, sticaj i sl.

Najvanije posebnosti prekraja u odnosu na krivina djela tiu se mogunosti da za prekraj bude kanjeno pravno lice, iako se i krivina odgovornost pravnih lica sve ee propisuje posebnim zakonima. Slinost prekraja i krivinih djela razlog je to neko lice moe ostvariti obiljeja jednog idrugog delikta (npr. prekraj izazivanja tue i uestvovanja u tui kao krivino djelo). U tom sluaju, iskljuena je mogunost paralelnog kanjavanja, a uinilac e se kazniti za tee uinjeno djelo. Ukoliko je uinilac najprije bio kanjen za prekraj, prekrajna kazna koju je izdrao uraunae se u kaznu koja mu se izrie za krivino djelo.

5. ZAKLJUAK

14

Krivino djelo predstavlja osnovnu ustanovu krivinog prava, sredite njegovog cjelokupnog sistema. Kao takvo ono predstavlja ishodite za sva druga krivinopravna pitanja i ono je jedini legitimni osnov postojanja krivinog prava i prava na kanjavanje. Prekraj je u teoriji definisan kao drutveno tetno, protivpravno i skrivljeno postupanje koje je usmjereno prtotiv javnih interesa drutva ili protiv javnog poretka, a ije izvrenje ne dovodi u pitanje ekonomske i politike osnove razvoja i opstanka drutvenog i pravnog sistema, ve se teta koja se njegovim izvrenjem nanosi javnom poretku ogleda u remeenju javnog reda i mira, slabljenja drutvene discipline i ometanja vrenja funkcija dravnih i drugih organa. Krivina sankcija izreena nekome, ili voenje krivinog postupka protiv nekoga uzrokuje pravne posljedice koje mogu koditi toj osobi na poslu, obrazovanju, postupku dobijanja putnih isprava itd.

6. Literatura
1.

Babi M. i Markovi M.: Osnovi krivinog prava, Banja Luka, 2008. 15

2.

Babi M. i Markovi M.: Krivino pravo opti dio, Banja Luka, 2008. Kosti M.: Prekrajno pravo, Banja Luka, 2010. Tahovi J.: Krivino pravo opti deo, Beograd, 1961.

3.

4.

5. Zakon o javnom redu i miru, Slubeni glasnik Republike Srpske

16