Вы находитесь на странице: 1из 7

SEMINARSKI RAD PORODICA

UVOD Porodica je nezamenljiva sredina u kojoj se ovek formira kao linost, u kojoj ivi zadovoljavajui neke od svojih najbitnijih potreba koje se samo u porodici i mogu da zadovolje.* Porodica je specifina bio-socijalna zajednica ljudi. Ona ima veoma znaajnu ulogu u razvoju oveka, ali ne samo oveka nego drutva uopte. Porodica je posrednik izmeu drutva i pojedinca, ali porodica vri vie funkcija od bilo koje drutvene grupe. Nastanak neke drutvene grupe ima za cilj da se neka radnja obavi i takva grupa postoji dok postoje i potrebe, to znai da nakon prestanka potreba takva grupa moe da se rasformira. Formiranjem porodice ovek kao socijalno bie doivljava na taj nain to njegov ivot ima sasvim drugaiji smisao bitisanja kada vie nije sam nego pored njega postoji njegov barni drug, deca. POJAM PORODICE Re porodica danas se odnosi na razliite pojmove. U najirem smislu to je nerazdvojna celina osoba povezanih brakom ili usvajanjem ili raanje pojedinca koji nasleuju jedan drugog - to znai, loza, rod, dinastija. U uem smislu re porodica znai rodbinsko povezane osobe koje ive pod istim krovom - ili jo ue oca, majku i decu. Porodica je specifina drutvena grupa koja se istorijski menjala i razvijala, u kojoj se prepliu drutveno ekonomski, bioloki i psihiki inioci. Bioloki karakter porodice je jedan od osnovnih obeleja. Ono obuhvata dve vrste meusobno povezanih ali razliitih odnosa u kojima se proimaju bioloki, psiholoki i drutveni elementi: zadovoljavanje polonog nagona i emotivnih potreba ljudi, raanje i podizanje dece. Iako ove kategorije se mogu odvijati i izvan porodice, one se najveim delom odvija u porodici. Iako nam se ini da o porodici uglavno dosta sve znamo, njeno nauno prouavanje nije nimalo lako, tako da u ovoj oblasti postoji niz neraienih pitanja i problema poev od istorijskog razvoja porodice, preko njene strukture i funkcija, odnosa prema globalnom drutvu, unutranjih odnosa i dinamike. Sloenost porodice kao posebne drutvene grupe i tekoe koje se javljaju u njenom prouavanju iziskuje saradnju veklikog broja nauka, kako prirodnih tako i drutvenih. 1. Oblici srodstva

Porodica je sredite oko koga se uobliava itav niz srodnikih veza i odnosa. Najvaniji oblik srodstva je: Krvno srodstvo ili prirodno srodstvo koje se zasniva raanjem, Tazbinsko srodstvo ( koj se stvara enidbom ili udajom), Adoptivno srodtvo ( nastaje usvajanjem) i Duhovno srodstvo (kumstvo, pobratimstvo). 2. Generacije ili pokoljenja Generacija ili pokoljnje je skup ljudi bliskih po goditima, vremenu ivljenja koja stoji u vezi sa srodstvom ukoliko ovo nosi podelu, ne samo na pretke i potomke, ve i na straije i mlae. Odnosi izmeu oca i sina su generacijski odnosi. Sa razvojem drutva generacija je uglavnom dobijala drutvena obeleja i razvrstavala se prema starosti, ekonomskoj aktivnosti i biolokoj reprodukciji. Tako je starija generacija ekonomski neaktivna, ali i bioloki neproduktivna, srednja generacija je ekonomski aktivna i jedina sposobna za obezbeenje potomstva. Mladi su ekonosmki nekativni, a iskljueni iz ljudske reprodukcije. U dananjim porodicama esto ive i po tri generacije, pa se zbog brzih promena u drutvu dogaa da nastupe krize u takvim porodicama, odnosno sukobi generacija, iz razloga razliitog tumaenja i shvatanja sveta. Porodica je i bio-socijalna i psihika zajednica, to znai da porodica vodi brigu oko podizanja, zatite i vaspitanja dece. Ovo je jedna od bitnih uloga porodice. Meutim briga oko podizanja i vaspitavanja dece zavisi mnogo od uslova i mogunosti roditelja. esto se dogaa da zbog loih materijalnih uslova oba roditelja su previe posveena poslu, pa brigu o deci ne preuzima niko i takva deca se obino preputena sama sebi. Drutvena zajednica je oduvek regulisala krvno-srodnike odnose u porodici.Najranije ureenje porodice vrilo se pomou obiaja, morala, a naroito religije, a kasnije je ove oblike zamenilo pravo. OBLICI PORODICE U zavisnosti od kritrijuma mogu se razlikovati sledei oblici porodice: Prvi oblik porodice je totemskog klana za koje je karakteristino zajedniko ime svih pripadnika roda, to je simbolizovano znakom i verovanjem o zajednikom poreklu. Deca se u ovoj porodici odreuju po materinskoj liniji, jer u njenoj osnovi lei grupni brak u kojem se ne zna ko je otac, ali kako je raanje pod zatitom klana, sva deca su na neki nain njegova, zajednika. Istorijski posmatrano ovo je doba matrijarhata. Iz totemske porodice razvoja se porodina kuna zajednica. Pojavu oinske porodice znai da se krvna veza odreuje prema ocu. Istorijski gledano ovaj period kada uloga oca postaje veoma vana za porodicu naziva se jo i period patrijarhata. U patrijahalnoj konjugalnoj porodici je razvijena dominacija patrijahalnog voe, stareine koja donosi odreivanje potomstva iskljuivo po oinskoj liniji. Stareina porodice ima apsolutnu vlast, nad svim lanovima porodice, a naroito nad enama i odluuje o udaji, enidbi, a esto i o zaeu i broju dece. Individualna konjigalna porodica obeleava savremeno drutvo. Ova porodica je zasnovana na monogamiji i nju ine samo najblii srodnici, roditelji sa decom. Odluke o

potomstvu donose suprunici zajedniki, a ono se rauna po obe linije oevoj i majinoj. Uloga oca je uslovljena delom iz bioloke delom iz drutvene aktivnosti. Postoje i drugi kriterijumi za odreivanje oblika porodice kao to su: tradicionalna- porodica gde su uloge raspodeljene prema polu i uzrastu. U ovakvoj prodici tano se zna poloaj i ulogu koji imaju muki lanovi porodice, i kakva prava i obaveze imaju ene. patrijahalna poiva na vrhovnom neprikosnovenom autoritetu oca glave porodice, u ovakvoj porodici najvei autoritet ima otac koji donosi sve odluke i njegova re je zadnja. egalitarna (demokratska) porodica gde je raspodela uloga meu polovima i generacijama u skladu sa sklonosti i sposobnostima svojih lanova. matrilinearna to je porodica u kome se srodstvo rauna po majci. patrilinearna u kojoj se porodina loza vodi po ocu i njegovim mukim precima bilateralna srodstvo se rauna po obe linije nuklearna ovu porodicu sainjavaju roditelji i deca. Ovakv oblik porodice je karakteristian za savrmeno doba. proirena- ovu porodicu ine i blii i dalji srodnici koji ive pod istim krovom i u zajednikom domainstvu. potpuna to je ona porodica koja se sastoji od suprunika i dece nepotpuna ovo je porodica u kojoj nedostaje jedan suprunik roditelj ( zbog razvoda, smrti ili iz drugih razloga), integrisana - to je porodica gde postoji vrsta povezanost lanova porodice, gde postoji oseanje uzajamnosti. U ovakvoj porodici njeni lanovi se oseaju sigurno, zatieno i oni donose zajednike odluke koje su integrisane. Kod lanova ove porodice usaen je veliki oseaj pripadnosti. dezintegrisana karakterie udaljavanje lanova jednih od drugih, odsustvo zajednikih vrednosti i ciljeva, emocionalno hlaenje i ravnodunost, povlaenje u sebe ili vezivanje za osobe van porodice. Za ovakvu porodicu moemo rei da ne postoji duboka emocionalna vezanost za svoje lanove , tako da se njeni lanovi oseaju usamljeno i imaju strah da se povere jedni drugima, a izlaz iz takve situacije nalaze u drugim porodicama, gde oseaju lanu sigurnost. PORODICA KAO DRUTVENA GRUPA Porodica je primarna, parcijalna i univerzalna drutvena grupa. Ona je primarna zato to je istorijski prvi oblik drutvenog grupisanja. parcijalna je jer se u njoj ostvaruju samo neke ivotne funkcije (biolokareproduktivna i vaspitna), i univerzalna zato to ne postoji nijedan drugi oblik porodinog organizovanja. Pored ove podele moemo napraviti i podelu porodice na: autokratska, demokratska, ili

anarhina, referentna ( gde se pojedinac poistoveuje sa porodicom kojoj pripada, usvajajui njen sistem vrednosti). formalna gde je veoma bitno sklapanje braka po obiajnom pravu, gde brani parovi ive u legalnom i legitimnom braku neformalna gde je porodica plod vanbrane zajednice. Brak je institucija koja, prirodno i drutveno, predhodi porodici. Pod porodicom se podrazumeva bioloko-drutveno zasnovana grupa ljudi, povezani krvnim srodstvom i zajednikim ivotom. Porodicu ne ine svi srodnici, jer srodstvo je iri pojam i podrazumeva sloeni i razueni sistem veza, zasnovanih pored krvnih, i na pravnim, moralnim ekonomskim i verskim vezama. Treba napomenuti da je neophodno napraviti razliku izmeu porodice i kune zajednice. Porodicu ine roditelji i deca, dok se pojam kune zajednice razliito tumaio. Prema evalje d, okur, kuna zajednica predstavlja prvo od srodnikih i prirodnih stanja oveka, to je graanska zajednica, najprirodnija i najstarija od svih. Porodica je osnov dravne zajednice, jer narodi i drave nisu nita drugo do zajednice sastavljene od vie porodica. U Literovom Reniku iz 1869.godine porodica se definie kao grupa ljudi koji su krvno povezani i ive pod istim krovom, a posebno otac, majka i deca. Porodica je zajednica polova i dece koja iz te veze nastaju ( a mogu biti i adoptirana), zatim porodica je primarna zajednica u kojoj se razvija linost deteta i to je takva zajednica koja obezbeuje psiho-socijalnu povezanost lanova ** KRIZA PORODICE enska potinjenost i jednakost Za porodicu uopte vezana je enska potinjenost ili nejednakost polova koja se izraavala u seksualnoj i drutvenoj nejednakosti sa znaajnim posledicama za ljudsku reprodukciju. ena u istoriji je bila socijalno potinjena, to je znailo da je u seksualnim odnosima postojala kao objekat muke manipulacije. Dugo vremena ona nije mogla da vri izbor partnera, a istovremno je prema njoj iskazivna agresivnost, kako u porodici tako i van nje, koja se ogledala od neeljene trudnoe i raanja dece, do silovanja i prostitucije. U savremenom drutvu, zajedno sa tenjom za optom jednakou ljudi, javili su se i pokreti za ensku emancipaciju u iji centrar je u prvo vreme stavljena drutvena jednakost polova, a kasnije i seksualna jednakost koja je vezana za slobodni izbor partnera, spreavanje silovanja u braku i porodici i izvan nje, pravo na izbor materinastva i prekid trudnoe. Drutveno ekonomska i pravna jednakost je postignuta, ali seksualna nije jer je ena i dalje predmet manipulacije, to pokazuje ne samo dananja prostitucija koja je tipina za upravljanje enskom seksualnou. U savrmenom drutvu porodica, zajedno sa brakom, doivljava znaajne transformacije koje govore o njenoj krizi. Sa drutvenom jednakou raste broj slobodnih brakova u kojima se deca uopte ne raaju. Osim toga promene u ukupnom ivotu izazivaju mnogobrojne razvode brakova i raspade porodica to sve smanjuje broj dece.

Moderna porodica Moderna porodica je rezultat sveopte industrijalizacije drutva, koja je najpre zahvatila zapadnoevropske zemlje, a potom se proirila na veliki deo savremenog drutva. Od proizvodne porodica se transformisala u potroaku drutvenu grupu. U savremenoj prodici se uoava sledee: autonomija u odnosu na ostale oblasti ivota i rada, vii stepen slobode lanova i njihova sve izraajnija ravnopravnost kao i slabljanje porodine solidarnosti i povezanosti njenih lanova i jaanje individualizma, egoizma i patologije. Porodica i drutvo Porodica je temelj drutvne zajednice. Znaaj porodice za opstanak drutva ne moe umanjiti vanost ostalih drutvenih grupa. Porodica se javlja kao most izmeu pojedinca i drutva. Stepen razvitka datog drutva odraava se i na porodicu. Da li e porodica imati jedno ili vie dece zavisi od ekonomskih prilika, kulturnih obrazaca i odnosa drutvenih institucija (podsticanje raanja socijalnom i zdravstvenom zatitom majke i deteta). Kad je re o vaspitavanju treba istai da je to najdelikatniji i najznaajnoiji proces u kome se formira linost deteta kroz usvajanje odreenog sistema vrednosti i odnosa prema drugim lanovima porodice i drutva, prema samom sebi i vlastitim obavezama. Tu su veoma bitni sledei inioci: roditelji kao vaspitai dolaze iz nekog predhodnog sistema drutvenih i kulturnih vrednosti. Vaspitavanje dece je utiskivanje postojeih obrazaca za neko budue vreme u kome e se ti obrasci sigurno primnjivati, a to znai da ee u veoj ili manjoj meri biti nepormenljivi. Vaspitavanje je dvosemran proces u kome se ne formiraju samo deca ve i roditelji. Nespremnost drutva da zatiti porodicu i nespremnost roditelja da se u procesu vaspitannja i sami menjaju u skladu sa promenjenim porodinim i drutvenim okolnostima su neke od uzroka porodine i drutvene dezintegracije. REZIME Porodica je predmet prouavanja mnogih naunika. Pa po osnovu toga postoje mnogobrojne definicije o porodici. Porodica je jedna od najstarijih drutvenih grupa. Porodica je tesno povezana sa brakom, srodstvom i domainstvom, ali se ne moe poistovetiti sa njima.* U veini zemalja deavaju se znatne promene pa i u tradicionalnom obliku porodice koji je bio poznat na naem tlu kao porodina zadruga, iji je broj veoma mali,a preciznih podataka nema za popslednje decenije 20 veka. Junoslovenska porodina zadruga je poznata u itavom naunom svetu jer se kao oblik velike nedeljive porodice kroz koji su proli svi indoevropski, mnogi afriki i ameriki narodi, zadrala iz dosta daleke prolosti do naih dana. Na naem prostoru porodina zadruga je oblik patrijahalne porodice sa ponekim specifinim karakteristikama u odnosu na opta svojstva ovog tipa porodice. Ona je najei

tip u seoskoj zajednici tokom 19 veka. U porodinoj zadruzi ive tri, a ponekad i vie generacija, to znai da ona objedinjava vie malih porodica. Nosilac porodine svojine je zadruga, a stareina zadruge ne mora biti najstariji lan, ve onaj koga izaberu ostali lanovi. Ipak u njoj vlada hijerarhijsko ustrojstvo, a ene imaju manje prava nego mukarci. Uloga ene se svodi na raanje i podizanje dece i poslove u domainstvu. Tek sa raanjem sinova poloaj ene postaje sigurniji, jer se na taj nain vezuju krvnim srodstvom sa grupom koju produava. Posle drugog svetkog rata dolazi do nestanka poridinih zadruga, osim malog broja izuzetaka, smatra se da postoje danas kod Albanaca koji ive na Kosovu i Metohiji. One imaju zajednikog domaina, ne vri se deoba zemljita, zaraeni novac se uva na jednom mestu. Opta obeleja patrijahalne porodice na naem podruju poiva na privatnoj svojini i vrstom srodnikom strukturom. U ovakvoj porodici dominacija mukaraca nad enom i starijeg nad mlaima je potpuno prirodna.Brak se zasniva na osnovu slobodnog izbora i dublje emotivne vezanosti buduih suprunika, ve putem dogovora stareina porodice, pri emu veliku ulogu igraju imovinsko materijalni interesi porodice. Osnovni cilj braka je produenje loze, pa se ova porodica odlukuje velikim brojem dece. Ovde vlada formalna monogamija, vernost se zahteva samo od ena, dok mukarac ima vee seksualne slobode, kako pre braka tako i u njemu. Kod ovog tipa porodice pojedinac faktiki ne moe sam da opstane, pa su ovde izraene i njene ekonomske funkcije, jednako kao i porodina i srodnika solidarnost. Nuklearna porodica se sastoji od roditelja i dece koji ive u zajednikom domainstvu. lanovi ove porodice su ukljueni u rad i proizvodnju izvan porodice. Izmeu lanova porodice trebalo bi da vladaju odnosi ravnopravnosti, potovanja i duboke emotivne vezanosti, mada to u praksi esto nije tako. U ovom tipu porodice seksualne funkcije se odvajaju od reproduktivnih, broj dece se radikalno smanjuje, krug srodnika se suava a srodnike veze slabe, vaspitne funkcije se jednim delom prenose na iru drutvenu zajednicu ( vrtie, kole), a ekonomske funkcije se uglavnom svode na zajedniku potronju. Kod poloaja pojedinca se opaa izvesna doza demokratinosti koja se iskazuje kroz ravnopravnost suprunika, poveanu zaposlenost i samostalnost ene. Kada se kae da su ene postale samostalnije mora da se istakne da su postale preoptereene obavezama u porodici i na poslu. Kod ovakvog tipa porodice zapaa se velika otuenost pojedinaca u krugu porodice, koja se prenosi na drutvenu zajednicu. U velikoj meri dolazi do zlostavljanja, zanemarivanja i posveivanja sve manje panje deci, te se na taj nain javlja veliki broj maloletnike delikvencije. Kako su roditelji przaposleni usled teke ekonomske situacije, deca su najee preputena sama sebi a uloge vaspitaa ne mogu da nadomeste ljubav, panju i brigu koju deca ele od svojih roditelja. Usled loe ekonomske situacije dolazi i do krize u moralu porodice, pa se esto susreemo sa zlostavljanjem u porodici, kako suprunika tako i dece. Veliku ulogu za reavanje tih porodinih problema je preuzela drutvena zajednica.

LITERATURA 1. Dr. D. Kokovi, Dr. M. Tripkovi, Dr.M, Mitrovi Sociologija, ..................................................................................... Novi Sad 1993.god. 2.Momilo Stojakovi i Milijana Stojakovi ovek i drutvo ............................................................................................... Vranje 2005.god. 3.* Vera Mati Sociologija ............................................. Beograd 2005.god. 4. Anelka Mili Raanje moderne porodice .............. Beograd 1988.god. 5.** Zagorka Golubovi Porodica kao ljudska zajednica . Zagreb 1981.god.

SADRAJ

1. Uvod............................................................................................... 2. Pojam porodice............................................................................... 3. Oblici srodstva ............................................................................... 4. Generacije ili pokoljenja.................................................................. 5. Oblici porodice .............................................................................. 6. Porodica kao drutvena grupa ....................................................... 7. Kriza porodice................................................................................ 8. enska potinjenost i jednakost..................................................... 9. Moderna porodica ......................................................................... 10.Porodica i drutvo ....................................................................... 11. Anliza porodice u Srbiji .............................................................. 12. Literatura..................................................................................... 13. Sadraj .......................................................................................

2 2 3 3 4 6 7 7 8 8 9 11 12

http://www.besplatniseminarskiradovi.com