Вы находитесь на странице: 1из 7

1.

Giri
ekme deneyi, malzemelerin statik (darbesiz) yk altndaki mukavemet zelliklerini saptamak ve malzemelerin zelliklerine gre snflandrlmasn salamak amacyla uygulanan, mhendislik asndan ok nemli bir mekanik deneydir. ekme deneyi standartlara gre hazrlanm deney numunesinin tek eksende, belirli bir hzla ve sabit scaklkta koparlncaya kadar ekilmesidir. Deney srasnda, standart numuneye devaml olarak artan bir ekme kuvveti uygulandnda, ayn esnada da numunenin uzamas kaydedilir. ekme deneyinin en byk zellii, deney sonucu bulunan malzeme zellikleri mhendislik hesaplamalarnda dorudan kullanlmasdr. ekme deneyi sonucunda numunenin temsil ettii malzemeye ait aadaki mekanik zellikler bulunabilir. - Elastisite modl - Elastiklik snr - Rezilyans - Akma gerilmesi - ekme dayanm - Tokluk - % uzama - % kesit daralmas

2.ekme Numuneleri
ekme deneyinde kullanlacak numunelerin biraz nce bahsettiimiz zellikleri tam olarak hatasz bir ekilde karabilmesi iin, alnd malzemeyi net bir ekilde temsil edebilmeleri arttr. Ayrca u hususlarn bilinmesi de, sonularn irdelenmesi bakmndan gereklidir.

a) malat ekli : - Dkm - Kaynak - Scak dvme veya haddeleme - Souk dvme veya haddeleme b) malat ekline gre ynlenme c) Tatbik edilen sl ilemler

Deney sonularnn irdelenmesinde, numunenin alnd malzemenin durumu yan sra, alnan numunede de u hususlarn bilinmesi faydaldr: a) Numunenin alnd blgeler b) Numunenin aln ekli c) Numunenin hazrlan ekli ekme deneyine tabi tutulacak numunelerin ekil ve boyutlar standartlarda belirtilmektedir. Sonular, numune boyut ve biimine gre deiiklik gsterebilir. Numuneler iki ksmdan ibarettir. 1. Numunenin ba ksmlar : Yk tatbik edilmek iin tutulan ksmlardr ve dier blgeye gre daha byk boyutludur. 2. Numunenin orta ksm : Yk tatbik edildiinde deformasyonun yer almas arzu edilen daha kk boyutlu blgedir. Deney sonular bu ksmda yaplan lmelerle tespit edilir. Numunenin bu ksmnda, kesit ile uzunluk arasnda belli bir iliki vardr. Numunenin orta ksmndaki kesit alan, ilk kesit olarak alnr ve A0 ile gsterilir. Yuvarlak ubuklar iin ; A0= D02/ 4 Yass ubuklar iin ; A0= a x b eklindedir.

Numunenin ince ksm ierisinde en az L0 boyu kadar bir uzunluk bulunmaldr. Bu mesafe, numunenin kopma uzamasnn tayinine yaraya ilk uzunluk olup u ekilde hesaplanr ; L0 = 5 D 0 L0 = 10 D 0 nceltilmi ksmdan ba ksmlara uygun eriliklerle geilir. Numunelerin hazrlanmas esnasnda entik etkisi yapacak yzey hatalarndan kanlr. Bilhassa inceltilmi ksm ince ileme ile bitirilmi olmaldr. Metalik malzemelerin ekme deneyinde kullanlan eitli kesitte numune rnekleri aada verilmitir.

Yuvarlak Kesitli Silindirik Bal ekme Numunesi

Yuvarlak Kesitli Basamakl ekme Numunesi

Dkme Paralar in Standart ekme Numunesi

Saclar in ekme Numunesi

ekil 1. ekme Deneyi Numuneleri

3.Deney Cihaz
En basit ekilde, bir el dinamometresi dahi ekme deneyi cihaz vazifesini grebilir. Bugn iin ok mkemmel cihazlar gelitirilmitir. Hidrolik ve elektronik sistemle alan, muhtelif ykleme kapasiteli olanlar mevcuttur. ekme deneyi cihazlarn hassasiyeti ok nemlidir. Cihazlarn yk sisteminin tolerans %1 den dk olmaldr. Deney cihaz karlkl iki tutucu (ene) tertibatndan oluup genellikle enelerden biri sabit, deeri hareketlidir. ene tertibatnda uygun tutucularla muhtelif boy ve ekildeki numuneleri tutabilmek mmkndr.

ekil 2.ekme Deneyi Test Cihaz

Deneyde kullanlan cihaz ALA marka universal ekme test cihazdr. Universal olmas ekme deneyinden baka basma ve noktada eme deneylerinin de yaplabilmesi anlamna gelmektedir. Cihazn kapasitesi maksimum 40 ton olmakla birlikte 10-20 ve 40 tonluk kademede ykleme yaplabilmektedir. %2 toleransla alan cihaz tam otomatiktir. Cihazn otomatik kaydedicileri, deney srasnda tatbik edilen yk ve uzama miktarn grafik olarak izerler. Uzama miktar apsis de, yk miktar da ordinatta olacak ekilde ayarlanmtr. Bu ekilde yk-uzama diyagram elde edilmi olur.

4.Deneyin Yapl
Deneyde kullanlan malzeme 14lik inaat demiridir (yumuak elik). Bu malzemenin kullanlmasnn nedeni bizim iin nemli olan diyagramlardaki 4 noktay grebilmektir. Bu noktalar elastiklik snr, akma noktas, maksimum yk noktas ve kopma noktasdr. ap 14 mm olana bu numunemizi cihazn sabit alt ve hareketli olan st enelerine balayp gerekli olan tm tedbirleri aldktan ve ayarlamalar yaptktan sonra yava yava ykleme yaplr. Ykleme yaplmaya balad andan itibaren cihaz diyagram izmeye balar. Yklemeye numune kopana kadar devam edilir. Numune koptuktan sonra lmler yaplr. Numunenin son boyu ve bzlme noktasndaki son ap llr. Daha sonra eldeki verilerle ve mevcut formllerle arzu edilen bilgiler elde edilir.

5.Teorik Bilgiler
Gerilme : Birim alana etkiyen yk olup, () sembol ile gsterilir ve;

=P/A0 (N/mm2) forml ile hesaplanr. Elastisite modl : ekme diyagramndaki ilk dorusal ksmn eimine elastisite modl veya young modl (E) denir. ekme diyagramnda elastisite modln hesapland elastik blgede Hook kanunu ( = E) geerlidir. E = E / E Elastiklik snr (E) : ekme yk kaldrld zaman malzeme kalc (plastik) ekil deiimini grlmedii en byk gerilmedir. Bu snr aldnda plastik ekil deiim balar. Akma gerilmesi (A): Tarif olarak ep = 0,002 (%0,2) plastik birim uzamaya karlk gelen nominal ekme gerilmesine akma gerilmesi denir. ekme dayanm : Mhendislik ekme diyagramndaki maksimum nominal gerilmeye malzemenin ekme dayanm denir. ekil 3.Yumuak eliin ekme Diyagram Rezilyans : Elastik alanda akma snrna kadar yaplan birim hacim ekil deiimi iine rezilyans modl denir. ekme diyagramnn elastik blgesi altnda kalan alandr. Tokluk : ekme diyagram altndaki tm alana tokluk denir. Malzeme kopmadan birim hacim bana yaplabilecek toplam ii gsterir. Birim uzama () ve yzde uzama (%) ise ; = (l-l0) / l0 = l / l0 ve

% = [(l-l0) / l0] x 100 = (l / l0) x 100 bantlar ile hesaplanr. Yzde kesit daralmas (%) ise ; % = [(A0-Ak) / A0] x 100 bants ile hesaplanr.

6.Deney Sonular
P (Kgf ) d 0 = 14 mm d k = 8,2 mm l0 = 140 mm lk = 188 mm A0 = ( d02 / 4 ) = ( 142 / 4 ) = 153,9 mm2 Ak = ( d k2/ 4 ) = ( 8,22 / 4 ) = 52,8 mm2 E = PE / A0 = 5800 / ( 142 / 4 ) = 37,68 kgf / mm2 A = PA / A0 = 5900 / ( 14 2 / 4 ) = 38,33 kgf / mm2 M = PM / A0= 8000 / ( 142 / 4 ) = 51,97 kgf / mm2 K = PK / A0 = 5400 / ( 142 / 4 ) = 35,08 kgf / mm2 % E = ( l / l0 ) x 100 = ( 0,25 / 140 ) x 100 = 0,179 % A = ( l / l0 ) x 100 = ( 0,95 / 140 ) x 100 = 0,678 % M = ( l / l0 ) x 100 = ( 35,6 / 140 ) x 100 = 25,42 % K = ( l / l0 ) x 100 = ( 48 / 140 ) x 100 = 34,29 E A M K 5800 5900 8000 5400 l (mm) 0,25 0,95 35,6 48

Elastisite modl (E) ; E = E / E = 37,68 / ( 0,25 / 140 ) = 21100,8 kgf / mm2

% Kesit daralmas (%) ; % = [( A0-Ak ) / A0 ] x 100 = [ (153,9 52,8 ) / 153,9 ] x 100 = 65,69

7.Deneyin rdelenmesi
ekme deneyi srasnda, ekme kuvvetinin etki ettii kesit srekli olarak azalmaktadr. Eer kesit azalmas olmasa, ekme gerilmesi plastik alanda peklemeye bal olarak srekli bir ekilde artacakt. Buna karlk eer pekleme olmasa, kesit klmesi nedeniyle ekme gerilmesinin dmesi gerekecekti. ekme kuvvetinin maksimum olduu noktaya kadar, pekleme nedeniyle gerilmedeki art, kesit klmesi nedeniyle gerilmedeki dten fazladr. ekme diyagramlar incelenirse, plastik alanda pekleme derecesinin srekli olarak kld grlr. Pekleme derecesinin klmesi ise, pekleme nedeniyle gerilmenin ykseltilmesi gerektiinin azaltr. Sonuta, ekme kuvvetinin maksimum olduu noktada d / d = elde edilir. ekil deiiminin daha da artmas plastik dengesizlie yol aar, deney ubuu bzlmeye balar ve bu blgede younlaan ekil deitirme sonunda para kopar.

P-l diyagram