Вы находитесь на странице: 1из 120

ФИЛОЛОГИЧЕСКИЙ ФАКУЛЬТЕТ САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА

ОБРАЗОВАНИЕ

ВЫСШЕЕ

ХРЕСТОМАТИЯ ПО ЛАТИНСКОМУ ЯЗЫКУ

Составители О.В.Бударагина, Т.Б.Путилова

Под редакцией Н.М.Ботвинник

Для студентов филологических и исторических факультетов высших учебныхзаведений

Москва

ACADEMA

2003

С.-Петербург

УДК 807.1(075.8)

ББК81.2Лат-923я73

Х91

Серия «Студенческая библиотека»

Рецензенты :

кандидат филологических наук, доцент СПбГУ Е.В.Желтова; старший преподаватель СПбГУ В.В. Зельченко; кандидат филологических наук, доцент МГЛУ И. С. Култышева

Хрестоматия по латинскому языку: Для студ. филол. и ист. Х91 фак. высш. учеб. заведений / Сост. и авт. коммент. О. В. Будара- гина, Т.Б.Путилова; Под ред. Н.М.Ботвинник. — СПб.:Фи- лологический факультет СПбГУ; М.: Издательский центр «Академия», 2003. — 128 с. ISBN 5-8465-0102-8 (Филол. фак. СПбГУ) ISBN 5-7695-1402-7 (Изд. центр «Академия»)

Хрестоматия включает тексты по основным темам морфологии и син- таксиса латинского языка. В ней помещены также отдельные стихотворения латинских поэтов и отрывки из «Записок о Галльской войне» Цезаря. Может быть рекомендована для студентов исторических факультетов университетов, а также других учебных заведений, имеющих в своей про- грамме курс латинского языка.

ISBN 5-8465-0102-8

807.1(075.8)

УДК

ББК81.2Лат-923я73

© Составление, комментарии. Бударагина О.В., Путилова Т. Б., 2003

© Филологический факультет СПбГУ, 2003

© Издательский центр «Академия»,

2003

Magistris carissimis

составителей

От

Настоящее пособие включает тексты для перевода по основным темам морфологии и синтаксиса латинского языка. За исключением первых пара- графов, задания состоят преимущественно из неадаптированных фраз,взя- тых из произведений латинских авторов. Большинство параграфов включа- ет также учебные (адаптированные) тексты на сюжеты из древней истории, мифологии и т. п. В конце хрестоматий приведено несколько отрывков из «Записок о Галльской войне» Цезаря.

Пособие не является учебником и, следовательно, предполагает систе- матическое изложение грамматического материала преподавателем в ауди- тории. Большинство параграфов, в которых вводится новый морфологи- ческий материал, имеют вспомогательные таблицы. Многие учебные тексты включают стихотворные цитаты, а некоторые параграфы — стихотворения или отрывки из крупных произведений латин- ских поэтов. В стихотворных фрагментах ударения проставляются. В сти- хотворениях размер указывается только в первой строке. Начиная с § 20 в гекзаметре и элегическом дистихе ударения уже не проставляются (при этом природная долгота гласных указывается во всех открытых слогах и в послед- нем слоге стиха).

В прозаических текстах природная долгота гласных указывается только

во втором открытом слоге от конца, т. е. там, где это важно для постановки ударения. В отрывках из «Записок о Галльской войне» Цезаря.долготы не отмечаются. В грамматических таблицах указываются все природные дол- готы. Словарь приводит долготы также в том случае, когда они являются показателем основы перфекта. Знак краткости ставится только перед соче- танием muta cum liquida (например, tenEbrae) и (в словаре) перед соче- танием qu.

В примечания к параграфам помимо реального комментария включены

слова, встречающиеся в хрестоматии один раз, и грамматические поясне- ния к еще не изученным формам. Составители искренне благодарны редактору настоящего издания доц. Н. М. Ботвинник за в высшей степени ценные замечания и исключи- тельно терпеливое внимание к данному труду. Без нее он никогда бы не получил завершения. Составители также выражают благодарность рецензентам настоящего издания доц. И. С. Култышевой, В. В. Зельченко и доц. Е. В. Желтовой, за- интересованное участие которых помогло устранить многие недостатки.

§ 1. УПРАЖНЕНИЕ В ЧТЕНИИ

Ars, urbs, arx; caelum, caecus, Graecus, saepe, aes, aer 1 (aer); poena, coepi, proelium, poeta (poeta); causa, aurum, auris, Aurora; Europa, Euripides; qui, quae, quod; lingua, unguis, unguentum; Italia, Latium, Capitolium, Hispania, Gallia, filius, ianua, consilium, participium, adverbium; Gaius Iulius Caesar; Quintus Horatius Flaccus; Publius Ovidius Naso; Marcus Tullius Cicero;Homerus, Hercules, Hannibal; Iuppiter, Iuno, Minerva, Apollo, Diana, Mars, Venus, Mercurius, Vesta, Neptunus, Vulcanus, Ceres, Quirmus; argumentum, secundus, triumphus, honestus, aeternus, propinquus; tenebrae, arbitror, celebro; ornare, delere, sentlre, constituere, fugere, esse; amlcus, aquila, candidus, periculum, Oceanus, imperator, tabula, occido, occldo, educo, educo, oratio, sagitta; Athenae, Aegyptus, theatrum, bibliotheca, stilus, schola, sphaera, philosophia, elephantus, Rhodus, Carthago, Xerxes, Aeneas.

1 Знак " (trcma) обозначает раздельное чтение двух смежных гласных. С той же целью может употребляться и знак количества гласного (coemo, coegi).

§ 2. PRAESEN S INDICATIV I

ACTIVI .

IMPERATlVUS PRAESENTIS ACTlVI. ФОРМЫ

ЗАПРЕЩЕНИЯ

Образование Praesens Indicatlvi Actlvi:

Основа инфекта+

 

Sing.

Pl

1.

-о (о) /-m

-mus

2. -s

-tis

3. -t

-nt

В III спряжении перед окончанием появляются краткие «соединительные» гласные:

m, t, s

-i-

-и- (в III и IV спряжениях)

sum,fui,

-, esse

Praesens Indicatlvi

Sing.

Pl

1.

sum

sumus

2. es

estis

3.

est

sunt

Образование Imperatlvus Praesentis Actlvi:

Sing. I, II, IV спр. — основа инфекта III спр. — основа + е*

PL основа + te основа + соединит, гл. + te

1. Cogito, ergo sum. (Cartesius) 2. Vivere est cogitare. (Cic.) 3. Dum spiro, spero. (prov.) 4. Dum vivimus, laborare debemus. 5. Aut disce, aut discede. 6. Cum tacent, clamant. (Cic.) 7. Ora et labora. (Девиз ордена бенедиктинцев) 8. Divide

et impera. 9. Vos valete etplaudite! (Тек) 10. Valet atque vivit. (Тек) 11. Si vales, bene est; ego valeo. 12. Ubi cenashodie? 13. Tace et audi! 14. Sapere aude! (Hor.)

15.

Scio, sed non audeo dicere. 16. Cum dormimus, nihil audlmus neque sentlmus.

17.

Nunquam desperare oportet, semper sperare licet. 18. Quis nunquam errat?

Qui nihil agit. 19. Noli tacere, si dicere debes! 20. Nota bene! 21. NolTte venlre hodie! 22. Festlna 1 lente 2 . 23. Non semper erramus. 24. Bene dicere discunt.

25. Nollte male scribere! 26. Male audiunt et Scribunt. 27. Noli noctu laborare,

Salve! Salvete! Vale! Valete!

noctu dormlre debes. 28.

/.

'Festlno, 1 —спешить; 2 медленно.

§ 3. ПЕРВОЕ

СКЛОНЕНИЕ. МЕСТОИМЕНИЕ. GENETIVUS POSSESSIVUS. GENETIVUS PARTITIVUS

ЛИЧНЫЕ МЕСТОИМЕНИЯ. ВОЗВРАТНОЕ

Первое склонение

Casus

Sing.

Pl

Nom., Voc

-a

-ae

Gen.

-ae

-arum

Dat.

-ae

-Is

Асе.

-am

-as

Abl.

-a

-Is

*

У глаголов

III спр.

этом конечное I переходит к основе.

с основой на i Imperativus Singularis равен основе инфекта (при в ё), а Imperativus Pluralis образуется прибавлением окончания -te

Личные и возвратное местоимения

Casus

1 persona

2 persona

Pronomen

1 persona

2 persona

Sing.

Sing.

reflexlvum

Pl.

Pl.

 

Sing., Pl.

iNom.

ego

nos

vos

Gen.

mel

tul

sul

nostri /

vestn /

 

nostrum

vestrum

Dat.

mihl

tibl

sibl

nobls

vobls

(mihi, ml)

(tibi)

(sibi)

Асе.

me"

te

se

nos

vos

Abl.

me

te

se

nobls

vobls

1. Historia est magistra vitae. (Cic.) 2. Natura nihil sine causa gignit. (Plin. Maior) 3. Europam Libyamque dividit unda. 4. Pecuniae imperare oportet, non servlre. (Sen.) 5. Aquilam volare doces. (prov.) 6. Aquila non captat mus- cas. (prov.) 7. Aurora Musis amlca. (prov.) 8. Ama nos et vale. (Cic.) 9. Tibi ego dico, an поп? (Тек) 10. Tu me amas, ego te amo. (Pl) 11. Satis habeo divi- tiarum. (Pl) 12. Nemo nostrum non peccat. (Petr.) 13. Conserva te mihi. (Cic.) 14. Incolae nihil secum habent et patriam relinquunt. 15. Epistulas mihi scribe mitteque. 16. Nemo vestrum nobiscum ambulat et cenat. 17. Poeta nos ad se vocat. 18. Quomodo amlca se habet? 19. Nec tecum possum vivere, пёс sine te. (Mart.) 20. Frustr(a) ego te laudo, frustra me, Zoile 1 , laedis:

Nemo mihi credit, Zoile, nemo tibi.

(Buchananus)

1 Zoile — Voc. от Zoilus; Зоил (IV в. до Р. X.) — строгий критик произведений Гомера, имя которого стало нарицательным.

Prope Italiam insulae

DEINCOLI S

ROMA E

Sicilia

et Sardinia

sunt. Incolae Italiae agricolae

sunt,

incolae insularum sunt nautae. Italiam incolae Roma e regunt. D e incolis Roma e

poetae fabulas narrant, Incolae

Roma e non indigenae 1

Italiae sunt, sed

advenae 2

ex Asia. Narri Aen^as patriam Troiam relinquit et ab

oris Asiae cu m

nautis in

Italiam venit. Ibi Lkvinia, filia regis 3 Albae Longae, Aeneae nubit et advenis patriam praebet. Roiria autem colonia Albae Longae est. Incolae Roma e primo incolas Italiae et Siciliae insulae superant. Deinde incolas Galliae vincunt et etiam in Britanniam veniunt. Victoriae Roma e gloriam parant.

1 Indigena, -ae с — местный житель; 2 advena, -ae с — пришелец; 3 Gen. Sing. от гех.

§ 4. ВТОРОЕ

СКЛОНЕНИЕ. ПРИЛАГАТЕЛЬНЫЕ I-II МЕСТОИМЕНИЯ

ПРИТЯЖАТЕЛЬНЫЕ

СКЛОНЕНИЯ.

Второе склонение

Sing.

Pl

Casus

 

m

n

m

n

Nom.

-us /-er

-um

-a

Gen.

-T

-orum

Dat.

-6

-Is

Асе.

-um

= Nom.

-os

-a

Abl.

-6

-Is

Voc.

-e / =Nom.

= Nom.

= Nom.

Правила среднего рода:

1. Формы Nominativus и Accusativus в обоих числах совпадают. 2. В Pluralis эти падежи оканчиваются на -а.

1. Per aspera ad astra. 2. Di 1 inter se diligunt. (Cic.) 3. De vobis et de vestris liberis cogitate. (Cic.) 4. Non debemus cadere animis. (Cic.) 5. Tota Hispania ardet bello. (Liv.) 6. Est profecto animi mediclna philosophia. (Cic.) 7. Bellum gerunt contra arma verbis. (Cic.) 8. Nihil in bello oportet contemnere. (Nep.) 9. In Britannia nihil est neque auri neque argenti. 10. Non imperium neque divitias petimus. (Sall.) 11. Populus Romanus in Capitolium convenit. (Cic.) 12. Inter dominum et servum nulla amicitia est. (Curt.) 13. Nunc me iuva, mi 2 Attice, consilio. (Cic.) 14. Saepe est etiam sub pallio sordido sapientia. 15. <Catilma> totam Italiam suis praesidiis occupare cogitat. (Cic.) 16. Multum magnorum virorum iudicio credo. (Sen.) 17. Bellum cum captlvis et feminis gerere non soleo. (Curt.) 18. Aliena vitia in oculis habemus, a tergo nostra sunt. (Sen.) 19. Caesar occupat oppidum et ibi praesidium collocat. 20. Multos agros egregios colere non expedit propter latrocinia vicinorum. (Varro)

21. Habent sua fata libelli. (Terentianus

22. Periculosum (e)st creder(e) et non credere. (Phaedr.)

23. Dum vltant stulti viti(a), in contraria currunt. (Hor.)

Maurus)

1 См. deus; 2 Voc,

Sing. от meus.

DE FORO ROMANO

Forum Romanum mirum spectaculum oculis praebet. Aedificia magnifica multaque monumenta in foro stant. Statuae deorum et dearum atque virorum clarorum vias et forum ornant. Multi viri et feminae in forum veniunt. Agricolae in foro mercaturam faciunt; multi Romani de publicis consiliis verbis contendunt; nonnulli viri in rostris sententias suas defendunt. Pueri autem circa statuas currunt et ludunt. Multis in tabernis viri vina bibunt atque negotia agunt. Gloriam, gaudia, negotia simul in foro invenis.

§ 5. PRAESENS

INDICATIVI PASSlVI.

ABLATIVUS AUCTORIS. ABLATlVUS

INSTRUMENTI.

NOMINATlVUS ET ACCUSATIVUS DUPLEX

Окончания страдательного залога

Sing.

Pl

1. -or / -r

-mur

2. -ris

-minl

3. -tur

-ntur

1. De te fabula narratur. (Hor.) 2. Ut salutamus, ita resalutamur. 3. Populus ludis delectatur. (Cic.) 4. Etiam magna regna delentur. 5. Poetae audiuntur, leguntur, ediscuntur. (Cic.) 6. Consilia saepe commutantur. (Cic.) 7. Clavus clavo pellitur. (prov.)8. Post laborem magnum bene dormltur. 9. Prudentia saepe vitantur pericula. 10. Castra vallo fossaque muniuntur. 11. In Italia bene vivitur. 12. Etiam sine magistro vitia discuntur. (Sen.) 13. Avaritia neque copia* neque inopia minuitur. (Sall.) 14. Cicero summus orator habetur. 15. Fumi incendiorum procul videntur. 16. Ubi vinci necesse est, expedit cedere. 17. A probis probari, ab improbis improbari aequa laus est. 18. Fluvio Rheno lato et alto ager Helvetius а Germanis dividitur. 19. Nemo invltus audit, cum cogitur aut cibum sumere, aut vivere. (Petr.) 20. Incolae Galliae antlquae sua lingua Celtae, Latlna Galli appellantur. 21. Plato poetas filios deorum appellat. 22. AntTqui iram initium insaniae putant. 23. Litterae mihi a te dantur: "Fac Gaium amlcum tibi."

24. Grata femnt nymphae pro salvls dona maritls. Ponitur ad patrios barbara praeda deos. (Ov.)

DEGALLIAEINCOLIS

/ Gallia a variis populis incolitur. Populi Galliae lingua inter se differunt Galli ab Aquitanis Garumna fluvio, a Belgis Matrona et Sequana dividuntur. Helvetii reliquos Gallos virtute 1 praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis

contendunt. Undique loci natura Helvetii continentur et non facile 2 fmitimis bellum

*-

inferunt. Itaque terram suam relinquere et alias Galliae terras petere statuunt. Aedui autem, populi Romani socii, a Helvetiis valde vexantur. Itaque auxilium а Romanis rogant. Diu cum populis Galliae bellum geritur et tota Gallia a Romanis superatur. De bello Gallico in C. Iulii Caesaris 3 Commentariis legimus.

1 Abl. Sing. от virtus, -utis/(III скл.); 2 легко; 3 Gen. Sing. от Caesar.

§ 6. МЕСТОИМЕНИЯ

ILLE, ILLA, ILLUD; ISTE, ISTA, ISTUD;

IPSE, IPSA, IPSUM. МЕСТОИМЕННЫЕ

ПРИЛАГАТЕЛЬНЫЕ. DATIVUS COMMODI ET INCOMMODI. DATIVUS POSSESSIVUS

Особенности склонения местоимений и местоименных прилагательных:

Gen. Sing. (m,f, n) -Tus Dat. Sing. (m,f, n) -I

I. Senectus ipsa est morbus. (Тек) 2. Medice, cura te ipsum! (Vulg.) 3. Valde ipsas Athenas amo. (Cic.) 4. Nulli est homini perpetuumbonum. (Pl) 5. Sibi parat malum, qui alteri parat. 6. Utrumque vitium est — et cunctis credere et nulli. 7. Non est honestum aliud dicere, aliud sentlre. 8. Ad templum Delphicum illud legitur: nosce te ipsum. 9. Fini tandem falsum istud spectaculum! 10. Natura aliud alii iter ostendit. (Sall.) 11. In poetis non Homero soli locus est. (jp'c.) 12. Populi Romani totiusque Italiae mira concordia est. 13. Non vitae, sed scholae discimus. (Sen.) 14. Non nobis tantum vivimus, sed amlcis etpropinquis nostris. 15. Aegroto, dum animus est, spes est. 16. Aurum et argentum et alia domum 1 regiam comportant, ibi illa et domum 1 et se ipsos comburunt 2 . 17. Qui malus ipse sibi est, non bonus est ulli. 18. Miserrimum 3 est arbitrio alterlus vivere. (Syr.)

1 Acc. Sing. от domus, -us/(IV

скл.); в первом

на вопрос куда?

случае переводится 'в дом'; 2 имеются в виду жители нумидийского г. Талы, не пожелавшие сдаться римлянам во время Югуртинской войны (111-105 гг. до Р. X.); 3 превосходная степень от miser, -era, -erum; зд. Nom. Sing. neutrum.

и

он отвечает

D E BELL O

PUNIC O

SECUNDO 1

Multos iam annos Carthaginienses 2 contra populum Romanu m bellum gerunt. Tandem Scipio magnis cu m copiis in Africam sine ullo periculo se traicit. Un i tantum viro Carthaginienses 2 patriam committunt, itaque Hannibalem 3 ex Italia

revocant. Hannibal invltus paret, statim totis cu m copiis Zama m oppidu m petit. Ibi Romanu m ad colloquium vocat, solus cu m solo frustra verbis contendit. Deniqu e uterque dux armis decertare studet, utriusque copiae ad pugna m

parantur, alii alia

de causa pugna m postulant. Alter dux alterlus merita no n

ignorat, itaque neutri victoria certa est. Utri viro fortuna belli fovet? Utri populo imperare, utri servlre oportet?

1 II Пуническая война между Римом и Карфагеном происходила в 218-201 гг. 2 Nom. Pl. (III скл.); 3 Асе. от Hannibal, -is m (III скл.).

Р. X.;

до

§ 7. IMPERFECTUMINDICATIVI ACTIVI ЕТ PASSIVI. IS, EA, ID. DATlVUS DUPLEX

Образование Imperfectum Indicatlvi

Основа инфекта + суффикс: -Ьа- (I, II спр.) / -eba- (III, IV спр.) + личные окончания

Casus

 

m

Nom.

is

Gen.

Dat.

Acc.

eum

Abl.

eo

sum,fui,

-, esse

Imperfectum IndicatTvi

Sing.

Pl

1.

eram

eramus

2. eras

eratis

3.

erat

erant

Sing.

/

ea

eius

ei

eam

ea

n

id

id

eo

m

el(il)

eorum

eos

Pl

/

eae

earum

els (ils)

eas

els (ils)

n

ea

eorum

ea

1. In eo libro tuo tecum ipse pugnabas. 2. Meum mihi placebat, illi suum. (Cic.) 3. Amlcus eius magnam dis (=deis) gratiam habebat. 4. Augustus somnia neque sua neque aliena de se neglegebat. (Suet.) 5. lam frumenta maturescere incipiebant. (Caes.) 6. Litterae imprlmis in Graecia florebant. 7. Condiunt 1 Aegyptii mortuos et eos servant domi 2 .(C/c.) 8. Viri in eo culpa, si femina modum excedit. (Tac.) 9. Apparet id quidem etiam caeco. (Liv.) 10. Altera puella ab eo amabatur, altera а те . 11. In bello frumentum copiis Romanis a sociis eorum parabatur. 12. Viri magni non sine causa praeponebant rusticos Romanos urbanis. (Varr.) 13. SolebantGraeci saxeamonumenta exstruere in loco victoriae, quod 3 Romani non faciebant. 14. Alius sum, quam ante eram; alii sumus, quam pridie eramus. 15. Sparta antlqua muris non cingebatur: ei oppido pro muris viri erant. 16. Cicero et erat et habebatur vir clarus. 17. Oppida populorum antiquorum

interdum incendiis delebantur. 18. Alter alteri odio est. (Pl.) 19. Locus ipse erat praesidio barbaris. (Caes.) 20. Eloquentia viris claris magno ornamento est.

'Condio, 4 —

бальзамировать; 2 форма местного падежа (LocatTvus); перевести

3 Асе. Sing. neutrum от qui, quae, quod.

'дома';

D E

CAPITOLI O

Primo Romani totum Capitolium muro cingebant, postea summus modo clivus 1

muniebatur. Ibi castellum et templum Capitolmum erant. Id templum sexto ante

Christum natum 2 saeculo exstruebatur. Propterea quod incendia Roma e saeviebant,

Sulla, Augustus, Vespasianus Domitianusqu e templu m renovabant. Ibi libri

Sibyllae Cumanae 3 a Romanis conservabantur. ^

cellam

Iuppiter Optimus jyiaximus 5 obtinebat, reliquas primo Mar s et Quirmus, postea

Iuno et Minerva. A foro Romani Capitolium ascendebant, cum triumphum agebant,

magnaqu e in pomp a etia m spolia secu m portaban t et captlvo s ducebant .

Capitolium saxum Tarpeium 6 habebat, und e Roman i antlqui viros nefarios

Templum quadratum, in Capitolio situm, tres cellas 4 habebat. Media m

deiciebant 7 . Iuno

Moneta 8 etiam in clivo templum habebat, ibi

numm i a Romanis

fabricabantur 9 .

1 Clivus, -i m — холм; 2 до рождества Христова; 3 Sibylla Cumana — Сивилла Кумекая (из г. Кумы), прорицательница и жрица Аполлона; 4 cella, -ае/ — комната; часть храма; 5 Юпитер Всеблагой и Величайший; 6 saxum Tarpeium — Тарпейская скала; 7 de(i)icio, -ieci, -iectum, -ere — сбрасывать; 8 Iuno Moneta — Юнона Монета; Moneta ('советчица')-fp-одно из прозвищ Юноны, связанное с глаголом топёге (напоминать, наставлять советом). Поскольку в ее храме находился монетный двор, словом moneta стали называть и сами деньги; 9 fabrico, 1 — изготовлять.

§ 8. FUTURU M PRIMU M

INDICATIVIACTIV I E T

PASSlVI .

ПРОИЗВОДНЫЕ ГЛАГОЛЫ ОТ "ESSE". GENETlVUS CHARACTERISTICUS

Образование Futurum I

Основаинфекта+

I,IIспряжение

III,IVспряжение

+суффикс-Ь-

+ суффикс -а- (1 лицо Sing.) / -ё-

+ личные окончания

+ личные окончания

sum,fui, -,esse

Futiirum I

Sing.

Pl

1. его

erimus

2. eris

eritis

3. erit

erunt

1. Serva me, servabo te. (Petr.) 2. Quando ego te videbo? (Pl.) 3. Cras credemus, hodie nihil. (prov.) 4. Qui fodit foveamproximo, incidet in eam. (prov.) 5. Contumeliam si dices, audies. (PL) 6. Post prandium stabis, post cenam ambulabis. (prov.) 7. Dabitur tibi magnum malum. (Pl.) 8. Amlcus verus pecunia non parabitur. 9. Mala, unde minime 1 exspectabuntur, erumpent. 10. <Leonidas, rex Lacedaemoniorum, inquit 2 >: "Prandete, Lacedaemonii: hodie apud inferos fortasse cenabimus." (Cic.) 11. Antigonum filius eius interrogabat: "Quando castra movebimus?" Tum Antigonus: "Num, — inquit, — solus tubae sonum non audies?" 12. Creditor: "Novem talenta mihi debentur." Debitor: "Atque in posterum, ut credo, debebuntur." {comoedia XVI saeculi) 13. Mutari fata non possunt. (Cic.) 14. Stellae caeli nunquam a nobis numerari poterunt. 15. Ades amlcis, amlci tibi aderunt. (prov.) 16. Malus etsi obesse non potest, tamen cogitat. (Syr.) 17. Invidere viris bonis miserorum est. 18. Generosi animi et magnifici est iuvare et prodesse. (prov.) 19. Pueri Romanorum antiquorum in foro et in iudiciis aderant, ubi viros claros audlre poterant. 20. Iustitia sine prudentia multum poterit, sine iustitia nihil valebit prudentia. (Cic.) 21. Ignosco tibi, si neque eorum praescripta observare neque nostra poteras. 22. Qui non est vir bonus 3 , poterit nihilo minus 4 medicus esse, potest gubernator, potest grammaticus 5 tam, mehercules 6 , quam coquus 7 .

23. Cenabis bene, mi Fabull(e), apud те . (Catuli)

24. 6 rus! Quand(o) ego t(e) aspiciam? (Hor.)

25. Candida т е capiet, capiet т е flava puella. (Ov.)

26. Donec eris felix, multos numerabis amicos. (Ov.)

27. Aut prodesse volunt aut delectare poetae, Aut simul et iucund(a) et idonea dicere vitae. (Hor.)

28. Non amo te , Sabidi, nec possum dicere quare:

Нос 8 tantum possum dicere: "Non amo te." (Mart

I, 32)

1 Менее всего; 2 3 л. Sing. от недостаточного глагола inquam; 3 vir bonus — зд. человек

благородного происхождения; 4 nihilo minus — тем не менее; 5 grammaticus, -i

грамматик, ученый-языковед; 6 клянусь Геркулесом!; 7 coquus, -i m — повар; 8 neutrum от hic, haec, hoc.

m

Асе. Sing.

TAURUSETMUSC A

In cornu 1 tauri parva

sedebat musca. "Si te nimis gravo, —

avolabo."

Tu m taurus: "Ub i es? Nihil sentio."

1 Abl. Sing. от cornu, -us n (IV скл.).

inquit, —

statim

D E PERFIDI A

PUNlTA 1

et

Roman i ante Falerios castra habebant. Pueri autem Faliscorum 3 etiam in bello

nonnullis

extra oppidum se exercebant. Aliquando

Olim bellum

erat inter Roma m et Falerios 2 , oppidum Roma e proximum ,

Faliscus quidam cu m pueris

in castra Romana intrat et Romanis dicit: "Frustra oppidum nostrum oppugnabitis:

armis id expugnare non poteritis, sed dolo incolas superabitis. Videtis pueros istos: eos vobis mando ac ita Romanis victoriam paro." Sed Romani ei respondent:

"Contra viros arma habemus, nunquam ea contra pueros capiemus. Semper armis pugnamus; itaque Faliscos dolo insidiisque superare non possumus. Pueros domum remittemus, te autem merito puniemus."

Текст из учебника: Латинский язык / Под ред. В. Н. Ярхо и В. И. Лободы. 7-е 2002. С. 243.

1 PunTtus, -а, -um — наказанный; 2 Falerii, -orum m — Фалерии, город в Этрурии; 3 Faliscus, -\т — представитель племени фалисков.

изд. М.,

СОГЛАСНЫЙ ТИП. ABLATlVUS SEPARATIONIS. ABLATIVUS MODI

§ 9. ТРЕТЬЕ СКЛОНЕНИЕ:

Casus

Третье склонение

Sing.

n

PL

n

Nom., Voc.

-s / нулевое

-es

-a (-ia)

Gen.

-is

-um (-ium)

Dat.

-I

-jfbus

Асе.

-em

= Nom. Sing.

-es

= Nom.Pl.

Abl.

-e(-I)

-Ibus

1. De pictore, sculptore, factore nisi artifex iudicare non potest. (Plin. Minor) 2. Doloris medicmam a philosophia peto. (Cic.) 3. Docto homini et erudlto vivere est cogitare. (Cic.) 4. Homines, dum docent, discunt. (Sen.) 5. Dos dabitur virgini. (Pl.) 6. Nomen atque omen. (Pl.) 7. Nomina sunt odiosa. (prov.) 8. Nemo

sine crimine vivit. 9. Germania et Gallia et Italia rivis fluminibusque abundant 1 .

10. Amlcus Plato, sed magis amlca veritas. (prov.) 11. In vino veritas, in aqua

sanitas. (prov.) 12. Sperne voluptates. (Hor.) 13. Oratores cum severitate, poetae autem cum voluptate audiuntur. 14. Magnus numerus militum per Romam silentio in Aventlnum 2 pervenit. 15. Caesar dat tuba signum militibus suis atque

ex oppido educit. 16. Est natura hominum novitatis avida. (Plin. Maior)

17. Horatius auream mediocritatem diligebat. 18. Malum est in necessitate

vivere, sed in necessitate vivere necessitas nulla est. (Sen.) 19. Virtus solaneque datur dono neque accipitur. {Sall.) 20. Gloria umbra virtutis est. (Sen.) 21. Is homo vestrae salutis causa periculum suum neglegebat. 22. In fuga salutem sperare dementia est. (Sall.) 23. Non liberat diadema 3 capitis dolore. 24. Nemo in sua causa iudex esse potest. (prov.) 25. Pacem cum hominibus, bellum cum vitiis habe. (Syr.) 26. Neque ingenium sine discipllna aut discipllna sine ingenio

perfectum artificem potest efficere. (Vitr.) 27. Corrumpunt bonos mores colloquia mala. (prov.) 28. Aliud est poetarum more verba fimdere, aliud — ratione et arte distinguere. (Cic.) 29. О tempora, о mores! (Cic.) 30. Animi

voluptates et dolores nascuntur 4 e corporis voluptatibus et doloribus. (Cic.)

31. Nemo liber est, qui corpori servit. (Sen.) 32. In Britannia est pecorum magnus

numerus. (Caes.) 33. Munera etiam deos vincunt. (Sen.) 34. Nunquam malum

malo nec vulnus curatur vulnere. (prov.) 35. Opera Ciceronis permulta sunt.

36. In pulchra Venere semper certat dolor et gaudium.

37. Sed timidi (e)st optare песет. (Ov.)

38. Temporibus servire decet. (prov.)

39. Gaudia principium nostri sunt saepe doloris. (Ov.)

40. Cantica gignit amor et amorem cantica gignunt. (Anth. Lat.)

41. Sin(e) amore iocisque nil (=nihil) est iucundum. (Hor.)

42. Armaqu(e) in armatos 5 sumere iura sinunt. (Ov.)

43. Tempora mutantur, nos et mutamur in illis 6 .

1 Abundo, 1— изобиловать; 2 Aventmus, -i m — Авентин (один из холмов Рима); 3 diadema,

-atis n — диадема (знак царского достоинства); 4 форма, от отложительного глагола nascor;

перевести 'рождаются, появляются'; 5 armatus,

писывается франкскому императору Лотарю I (IX в.).

-а, -um —

вооруженный;

6 фраза при-

D E

AETATIBUS

Publius Ovidius Naso in libro primo Metamorphoseon 1 de quattuor aetatibus

narrat. Aetate aurea pax aeterna atque libertas in terris erat. Nondu m reges bella

gerebant, nondum milites a ducibus ad arma vocabantur. Quamqua m populus sine

legibus vivebat et poena aberat, homines tamen rectum et virtutem colebant. Tellus

fruges pe r se dabat. Ver aeternu m erat. Ita homine s temporibu s Saturni vivebant.

Postea sub Iove 2 mundu s erat. Re x hominu m deumque annu m in quattuor

spatia — hiemem, ver, aestum 3 et autumnu m — dividit. Ea aetas argentea a poeta

vocatur. Post illam aetas aenea succedit — saeva, non tamen scelerata. Suam

aetatem Ovidius ferream putabat. Ex rapto vivitur, non hospes ab hospite tutus

est, non socer a genero. Pudor fugit, fraudes insidiaeque ei succedunt. Pietas

scelere vincitur et iustitia terras relinquit.

'Gen. Pl. от metamorphoses, -eon/ — превращения; поэма Овидия

«Метаморфозы»

(греческие слова могли сохранять падежные окончания родного языка); 2 АЫ. от Iuppiter; 3 Асе. от aestus, -us m (IV скл.).

§ 10. ТРЕТЬЕ СКЛОНЕНИЕ:

ГЛАСНЫЙ И СМЕШАННЫЙ

ABLATIVUS LOCI

ТИПЫ.

1. Маге movetur ventis. (Cic.)

2. Маге Rubrum colore non abhorret а

ceteris. (Curt.) 3. In mari aquam quaerit. (prov.) 4. In таге fundis aquas. (Ov.) 5. Alter frenis eget, alter calcaribus. (Cic.) 6. A mari usque ad таге. (Девиз на

гербе Канады) 7. Carthago terra marique imperio Romano imminebat. 8. Finis coronat opus. (prov.) 9. Amlcus verus — rara avis. (prov.) 10. Ex ungue leonem. (prov.) 11. Hostium munera — non munera. (prov.) 12. Fames artium magistra. (prov.) 13. Ovum sine ave et avis sine ovo gigni non potest. (Cens.) 14. Oculis magis quam auribus credimus. (Liv.) 15. Nocturnorum animalium, veluti felium, in tenebris flilgent oculi. (Plin. Maior) 16. Legiones a hostibus ex oppido educebantur. 17. In toto orbe terrarum nota est Punica calliditas. 18. Galli spatia temporis numero noctium finiebant. 19. Maria vel a provinciis, vel ab insulis, vel a civitatibus nomen accipiunt. (Serv. adAen.) 20. Urbi et orbi 1 .21. Raro simul hominibus bona fortuna bonaque mens datur. (Liv.) 22. Bonae mentis soror est paupertas. (Petr.) 23. Summo in monte fons aquae magnus erat. 24. Urbes constituit aetas, hostes interdumpaucis horis delent. 25. Castra summo in monte — loco opportuno — a militibus Romanis ponebantur. 26. Helvetii reliquos Gallos virtute praecedunt, quod fere cotidianis proeliis cum Germanis contendunt, cum aut suis finibus eos prohibent, aut ipsi in eorum finibus bellum gerunt. (Caes.)

27. Carmina morte carent. (Ov.)

28. Mens san(a) in corpore sano. (luv.)

29. Vina bibunt homines, animalia cetera — fontes. (prov.)

30. Navita 2 de ventis, de tauris narrat arator; Enumerat mlles vulnera, pastor oves. (Prop.)

31. Tu mihi sola places, nec iam te praeter in Urbe Formosa (e)st oculis ulla puella meis. {Tib.)

32. Nat lupus inter oves, fulvos vehit unda leones,

Unda vehittigres 3

(Ov.)

1 Формула благословения римского папы при

избрании

при

его

обращении к като-

и лическому миру; зд. urbs = Roma; 2 navita = nauta, -ae m; 3 Овидий описывает потоп.

D E MIRACULIS

URBIS

BABYLONI S

Septem miracula mundi a grammaticis 1 AlexandrTnis 2 nominantur: pyramides Aegyptiae, moenia Babylonis, horti Semiramidis 3 , statua Iovis 4 Olympii, templum Dianae Ephesiae 5 , sepulchrum regis Mausoli 6 et statua Solis Rhodi sita. Pharus 7 AlexandrTae exstruitur miraculisque ceteris additur. In toto orbe terrarum latitudo moeniu m urbis Babylonis nota erat: duae 8 quadrlgae etiam, si inter se occurrebant, sine periculo currere poterant. Tanta moenium latitudo ex rulnis adhuc apparet. Urbs Babylon etiam hortos claros habebat. Alii Semiramim, alii Cyrum 9 , regem Assyriae, alii Artaxerxen 1 0 , rege m Persarum, conditores eius horti putant.

in colle

Babyloniorum fines inter amnes Euphraten 1 1 et Tigrim 1 2 patebant. Hortus

erat et aqua Euphratis amnis irrigabatur. Itaque locus erat arboribus plenus, vocibus avium amoenus. Ibi reges quieti se dabant.

1 Grammaticus, -i m — грамматик; ученый; 2 Alexandna, -ae/ — Александрия, город в Египте; Alexandrlnus, -а, -um — александрийский; 3 Semiramis, -idis f {Асе. Semiramim) —

Семирамида, вавилонская царица; 4 Gen. от Iuppiter; 5 Diana Ephesia — Диана Эфссская;

в. зд. метонимически: Фаросский маяк; 8 см. duo;

Артаксеркс {Асе. Artaxerxen); n Euphrates, -is m — Евфрат (Асе. Euphraten); 12 Tigris, -is m (Асе. Tigrim) — Тигр.

X.; 7 Pharus, -i/ — Фарос (остров);

6 Mausolus, Л т— Мавзол, царь Карий IV

Р. 9 Cyrus, -\ т — Кир; l 0 Artaxerxes, -is

до

m

§ 11. ТРЕТЬЕ СКЛОНЕНИЕ: ИМЯ ПРИЛАГАТЕЛЬНОЕ. PARTICIPIUM PRAESENTIS ACTlVI. ABLATlVUS ET GENETlVUS QUALITATIS

1. Nihil tam volucre est, ut maledictum. (Cic.) 2. Alcibiades, vir acri ingenio, civibus suis non semper consiliorum salubrium auctor erat. 3. A Xerxe, rege Persarum, magnus numerus copiarum pedestrium 1 et equestrium Hellespontum 2 transportabatur 3 . 4. Vita brevis est, ars longa. 5. Omnia mea mecum porto. 6. Amicorum sunt communia omnia. (Cic.) 7. Nulla ars tam necessaria est omni generi hominum, quam mediclna. (Quint.) 8. Nocere facile est, prodesse difficile. (Quint.) 9. Nullum periculum communis salutis causa recusabo. 10. Similia similibus curantur. 11. Terra communis mater est omnium morta- lium. (Liv.) 12. Neque animo aequo pauperes alienam spectant opulentium fortunam. (Nep.) 13. Omnes et habentur et dicuntur tyranni, qui 4 potestate sunt perpetua in civitate antea libera. 14. Fortes non modo fortuna adiuvat, sed multo magis etiam ratio. (Cic.) 15. Incredibili sum sollicitudine de tua valetudine. (Cic.)

В

16. Longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla. (Sen.) 17. Pari periculo, sed fama impari boni atque ignavi erant. (Sall.) 18. Vetera proverbia saepe simplicibus verbis prudentiam populi exprimunt 5 . 19. Inter hostes discordiarum serere 6 causas sapientis est ducis (Veget.)20. Nullum summi ingenii virum humilia delectare possunt. 21. Nulli ad alienarespicienti suaplacent. (Sen.) 22. Sed absentes tamen prosunt praesentibus. (Pl.) 23. Sero venientibus ossa. (prov.) 24. In castra ex urbe ad nos veniunt flentes principes. (Pl.) 25. Leo- nidas militi nuntianti: "Hostes nobis propinqui sunt," — "Et nos, — inquit, — hostibus propinqui sumus." 26. Diogenes muribus ad mensam subrepentibus 7 :

"En, — inquit, — Diogenes quoque parasltos alit."

27. Omnia vincit amor. (Verg.)

28. Non omnia possumus omnes. (Verg.)

29. Labor omnia vincit | improbus. (Verg.)

30. Difficile (e)st tristi fingere mente iocum. (Tib.)

31. Protinus alter amat, fugit altera nomen amantis. (Ov.)

32. Militat omnis amans et habet sua castra Cupido. (Ov.)

33.

Iamque mar(e) et tellus nullum discrimen habebant:

Omnia pontus erant. Deerant quoque litora ponto. (Ov.)

34. "Troia, vale, rapimur," — clamant dantqu(e) oscula terrae "Troades 8 et patriae fumantia 9 tecta relinquunt. (Ov.)

35. Pallida mors aequo pulsat pede pauperum tabernas Regumque turres. (Hor.)

1 Pedester, -stris, -stre —

пеший, пехотный; 2 Hellespontus, -i m

Геллеспонт; 3 trans-

porto,

-ere — выражать; 6 sero, sevi, satum, -ere — сеять, насаждать; 7 subrepo, -psi, -ptum, -ere — подползать, подкрадываться; 8 Troas, Troadis/— троянка; 9 fumo, 1 — дымиться.

1 —переправлять; 4 Nom. Plur. masculinum от qui, quae, quod; 5 exprimo, -pressi, -pressum,

DECENTAURI S

Centauri mira erant animalia, capite et pectore hominibus similes paresque, reliquo autem corpore equis celeribus. Admirabili erant noti celeritate. Propter incredibilem vini cupiditatem comites Bacchi appellabantur. Centaurus Chiron insigni iustitia et sapientia erat, propterea multos et nobiles adulescentes educabat. In numero eorum adulescentium Achilles et Hercules noti sunt. Chiron solus e centauris immortalis erat.

DE

CLOELIA 1

Cloelia virgo, un a ex obsidibus, quia castra Etruscoru m forte ^au d procul a ripa Tiberis erant, fallens custodes, dux agminis virginum, inter tel£ hostium Tiberim tranat 2 sospitesque omnes Roma m ad propinquos restituit. Quod 3 ubi Porsennae nuntiatur, iratiis legatos Romam mittit et Cloeliam obsidem deposcit. Cloelia Etruscis datur, non autem ab iis interficitur. Itaque Romani pignus pacis ex foedere restituunt et rex Etruscorum, virtutem colens, virginem parte obsidum donat. Eo modo pax redintegratur et Romani novam in femina virtutem novo genere honoris — statua equestri — donant. In Sacra via ponitur virgo insldens equo.

1

(по Liv. II

13, 6-11)

Рассказ о римлянке Клелии, совершившей побег из этрусского плена, встречается также

у Вергилия и Ювенала; 2 trano, 1 — переплывать; 3 Асе. Sing. neutrum от qui, quae, quod; перевести указательным местоимением.

Frater ad eloquium 1 viridi tendebat ab aevo,

Fortia verbosi

natus 2 ad arma

fori.

At mihi iam puero caelestia

sacra

placebant,

Inque suum furtim Mus a trahebat opus.

(Ov. TristialV,

10,

17-20)

1 Eloquium, -ii n = eloquentia; 2 natus, -a, -um — рожденный.

§ 12. ИСКЛЮЧЕНИЯ ФУНКЦИИ ACCUSATIVUS CUM INFINITIVO

ТРЕТЬЕГО

СКЛОНЕНИЯ.

ИНФИНИТИВА.

(начало)*

1. Vergilius "turrim" dicit, non "turrem" et "securim", поп "securem". (Gell)

2.

Leporem praedam canum dicunt. 3. Corpora iuvenum labore firmantur. (Cic.)

4.

Socrates parens philosophiae iure dici potest. (Cic.) 5. Mors tam seni ante oculos

debet esse, quam iuveni. (Sen.) 6. Petulantia magis est adulescentium, quam senum. (Cic.) 7. Ad patres. 8. Cibus famem sedat, potio sitim exstinguit, vestis arcet frigus. (Sen.) 9. Quod licet Iovi, поп licet bovi. (prov.) 10. Vim vi repellere licet. (prov.) 11. Est munus oratoris поп ingenii solum, sed corporis etiam et virium.

12. Ut immodica sitis et inedia ingenii memoriaeque vim elldit in pueris, ita cibus

immodicus in pueris gignit ingenii stuporem, si credimus Aristoteli. (Erasm.)

13. <In Gallia Helvetiis> erant omrimo itinera duo. (Caes.) 14. Caesar magnis

itineribus in Galliam contendit et ex itinere oppidum capit. 15. Summi montium vertices nive aetema teguntur. 16. Dulcis amor patriae, dulce et praeclare videre suos. 17. Si Graeco poetae credimus, aliquando et insanlre iucundum est. (Sen.)

18. Errare malo cum Platone, quam cum istis (=Pythagoreis) 1 vera sentlre. (Cic.)

19. Aliae nationes servlre possunt, populi Romani est propria libertas. 20. Homines

ab iniuria поп роепа, sed natura arcere debet.

21. Dum vlres annique sinunt, tolerate labores:

Iam veniet tacito tarda senecta 2 pede. (Ov.)

22. Manet

sub Iove frigido

Venator tenerae coniugis immemor. (Hor.)

1 Pythagoreus, -ei m — пифагореец; 2 senecta, -ae/= senectus, -utis/

ACCUSATlVU S CU M

INFINITlVO

23 . Fam a nuntiabat te esse in Syria. (Cic.) 24 . Bono s inter se oportet ess e

amlcos . (Apul.) 25. No n oportet immortale s esse inimicitias. (Quint.) 26 . Vetus

sententia est artes honorenutrlri. (Symm.) 27. Senecaputa t hominesplus 1 in alieno

negotio videre, quam in suo. 28. Falsum est testamenta hominu m speculum esse

morum . (Plin. Minor) 29. Cicero nihil morti tam simil e esse qua m somnu m putat.

30. Fama erat Caesarem magnis itineribus in Galliam contendere. 31. Antlqui

repetitionem matrem studiorum esse censebant. 32. Mater et soror tibi sahltem

me dicere iubent. 33. Pater meus testis fratri suo erit eum verum dicere. 34. Britanni

leporem et galllnam et anserem gustare fas nonputabant. 35. Galli turrim constitui

procu l vident. (Caes.) 36. Sub terra <homines > censeban t reliqua m vita m agi

mortuorum . (Cic.) 37 . Notu m est incendiu m ign e parv o exsuscitari 2 posse.

38. Apud omnes gentes animadvertere possumus dominis in servos vitae necisque

*

В

данном

параграфе в обороте AccusatTvus cum

Infinitlvo употребляются только

инфинитивы настоящего времени (Infinitlvus Praesentis ActTvi et PassTvi).

potestatem esse. 39. Siculi se moveri possessionibus, avitis suis sedibus ac dis penatibus 3 negant oportere. (Cic.) 40. Insanus omnis furere credit ceteros. (Syr.)

1 Больше; 2 exsuscito, 1 — возбуждать, раздувать; 3 dei penates — отеческие боги.

D E

AENE A

Graeco s ea m urbe m ferro ignique

vastare. Magn a multitudo patrum, matrum , iuvenum, senu m ab iis trucidabatur.

At paucis iuvenibus et suam et patru m vitam licebat servare. Inter eos Aeneas,

ex

urbe umeris asportare, cu m parvo numer o iuvenu m naves conscendere et ad

Tiberim fluvium venlre.

Veneris filius, erat. Vergilius, clarus poeta Romanus , narrat Aenea m patre m

Fam a

est

post

expugnatione m

Troiae

CONSUETUDINI S MAGN A VIS

ES T

Aniculae 1 saepe inediam biduum 2 aut triduum 2 ferunt. Subduc cibum unu m diem 3

athletae: Iovem Olympium implorabit, ferre 4 se non posse clamabit. Consuetudinis

magna

Gladiatores multas plagas perferunt. Saepe ei accipere plagam malunt, quam turpiter 5

vitare.

gladiator ingemiscit? Quis vultum 6 mutat unquam? Quis non modo stat, verum etiam

decumbit Шфкег? Tantum exercitatio et consuetudo valet.

Quis

vis

est.

Pernoctant venatores

apparet eos

vel

in

nive,

satis

in

montibus; uri

facere

vel

se

tolerant

studere!

Indi.

Quomodo

domino

populo

(по Cic. Tusculanae disputaiiionesII, 40-41)

1 Anicula, -ae/ — старушка; 2 biduum, -\n — два дня; triduum, -i n — три дня (зд. Асе. temporis: в течение 2 (3) дней); 3 Асе. Sing. от dies, -ei m (V скл.) в функции Асе. temporis; 4 см. fero; 5 наречие от turpis, -е; 6 Асе. Sing. от vultus, -us m (IV скл.).

Beatus ille, qui procul

negotiis,

Ut prisca gens

mortalium,

Paterna rura bubus

exercet

suis.

(Нок Epodi 2,

1-3)

§ 13. PERFECTUM INDICATIVIACTIVI. ABLATIVUS TEMPORIS. ACCUSATIVUS TEMPORIS Образование Perfectum Indicatlvi Actlvi

основа перфекта +

Sing.

Pl

1. -T

-imus

2. -istl

-istis

3. -erunt (-ere)

-it

1. Satis diu vixi. 2. Est ita, ut saepe dixisti. 3. Non modo proditori, sed ne perfugae quidem locus in meis castris fuit. (Cic.) 4. Populi Romani honores quondam fuerunt rari ob eamque causam gloriosi. (Nep.) 5. Semper appetentes

gloriae praeter ceteras gentes atque avidi laudis fuistis. (Cic.) 6. Verba, simul atque 1 evolaverunt, non revolant. {Erasm.) 7. Hippias, Pisistrati filius, in Marathonio proelio cecidit, contra patriam pugnans. (Cic.) 8. Ad senem senex de senectute scripsi. (Cic.) 9. Navem et omnia perdidistis in mari. 10. Magnum numerum hostium occldimus. (Cic.) 11. Equum et mulum Brundisii tibi rellqui. (Cic.) 12. Amlcus mihi nuntiavit se morbo carere et bene se habere. 13. Tribunus militum vulnus accepit eoque pugnare nonpotuit. 14. Divlnanatura dedit agros, ars humana aedificavit urbes. (Varr.) 15. "Cedo" facit perfectum "cessi", "cado" — "cecidi", "caedo" — "cecldi". 16. Nihil agere sinit morbus, qui me omnibus abduxit officiis. (Sen.) 17. Tot quaestiones fortuna tibi posuit, nondum illas solvisti. (Sen.) 18. Urbem Romam aprincipio reges habuere (=ha- buerunt). (Tac.) 19. Homerus multis annis fuit ante Romulum. (Cic.) 20. Scipio Numantiam sustulit 2 , Scipio Carthaginem delevit, Scipio pacem peperit, Scipio civitatem servavit. (rh. #.) 21. Caesar, postquam Pharnacem, regem Ponticorum, uno proelio superavit, ad amlcum suum scripsit: "Veni, vidi, vici." 22. Lace- daemonii, postquam audiverunt muros ab Atheniensibus strui, legatos id vetantes Athenas miserunt. 23. Et ceteri quidem etiam amlci et satellites, postquam regem cadentem videre, diffugerunt; unus e militibus mansit et regem protexit.

24. Simul consul de hostibus cognovit et ipsi hostes aderant, et priusquam copiae

aut instrui aut sarcinas colligere, denique antequam signum ullum accipere

quiverunt, equites Mauri 3 in nostros incurrunt. 25. Roscius 4 Romam multis annis non venit. (Cic.) 26. Bello Punico multos annos Italia urebatur. 27. Bellum in Sicilia iam alterum annum ingenti dimicatione geritur. {Liv.) 28. Tantum bellum Pompeius extrema hieme apparavit, vere suscepit, media aestate confecit. (Cic.)

29. Socrates philosophiam devocavit de caelo et in urbibus collocavit et in

domos 5 etiam introduxit et coegit de vita et moribus bonis et malis quaerere.

30. Roma patrem patriae Ciceronem libera dixit. (Iuv.)

31. Inopem me copia fecit. (Ov.)

32. Fuimus Troes 6 , fuit Ili(um) 7 et ingens Gloria Teucrorum 8 . (Verg.)

33. Qui 9 mali sunt, non fuere matris ab alvo 10 mali; Sed malos faciunt malorum falsa contubernia. (Anth. Lat.)

34. Omnia promittis, cum tota nocte bibistl. Mane nihil praestas. Pollio, mane bibe!

(Mart. XII, 12)

1 Simul atque — лишь только; 2 см. tollo; 3 Maurus, Лт — мавр, пуниец (зд. об одном из

актер времени Цицерона; 5 Асе. Р1. от

нумидийских полководцев); 4 Roscius, -ii m — Росций,

— троянцы; 7 Ilium, -ii п — Троя; 8 Teucri, -orum т — тевкры (=троянцы); 9 Nom. Plur. m от qui, quae, quod; 10 alvus, -i/ — чрево.

domus/; это слово имеет некоторые параллельные формы по II и IV скл.; 6 Troes, -um m

DE PYRRHO ET FABRICIO

Miles Romanus, Fabricius nomine, nobili genere non fuit, Romae tamen multum fortitudine et probitate valebat. Neque amlcos neque inimlcos suos fallebat praemiaque nunquam ab eo sumebantur. Itaque Romani ei Urbis salutis curam mandaverunt et inter alios legatos ad Pyrrhum miserunt. Pyrrhus multa de Fabricii honestate audiens ea vera esse credidit et legationem benigne accepit. Ad extremum rex Fabricio dixit: "Cur Eplrum mecum non venis? Tibi quartam regni mei partem tribuam!" Fabricius autem respondit se non id sibi tribui cupere. Proximo anno Fabricius contra Pyrrhum pugnavit. Medicus regis, homo improbus, ad Romanum media nocte venit et se Pyrrhum interficere posse dixit. Fabricius autem medicum in vinculis ad dominum reduci iussit. Rex proditorem vidit et Fabricium ab honestate averti non posse intellexit.

DEHERCULE

Iuno Herculi, Iovis et Alcmenae filio, invidens dracones puerum necatum 1 misit. Hercules autem infans ea monstra necavit. Hydram Lernaeam 2 Typhonis 3 filiam cum capitibus multis interfecit et eius felle sagittas suas tinxit. Aprum Erymanthium 4 occldit, cervum ferocem in Arcadia 5 vivum adduxit. Aves Stymphalides 6 in insula Martis sagittis interfecit. Diomedem 7 Thraciae 8 regem et equos quattuor cum famulo interfecit. Draconem immanem 9 , qui mala aurea Hesperidum 10 servabat, ad montem Atlantem 11 occldit et Eurystheo 12 regi mala dedit. Canem Cerberum 13 ab inferis regi adduxit.

(по ttyg. Fabulae 30)

1 Supinum I; перевести 'чтобы убить';

2 hydra Lernaea — лернейская гидра; 3 Typhon,

-onis m — Тифон (гигант); 4 Erymanthius, -a, -um — эриманфский; 5 Arcadia, ae/ — Аркадия,

область Греции; 6 Stymphalis, -idis — стимфалийский; 7 Diomedes, -is m — Диомед; 8 Thracia,

-ae/— Фракия; 9 immanis, -e — огромный; 10 Hesperis, -idis/— Гесперида (нимфа); l l

Atlantis m — Атлант; 12 Eurystheus, -i m — Эврисфей (царь Микен); 13 Cerberus, -i m — Цербер.

Atlas,

§ 14. PARTICIPIU M

PERFECT I

PASSIVI.

PERFECTU M

INDICATIV I

PASSIVI.

ABLATIVU S

ABSOLUTU S

Образование Participium Perfecti Passlvi

Основа супина + -us, -a, -um

Образование Perfectum Indicatlvi Passlvi

Participium Perfecti Passivi и Praesens Indicativi от "esse"

1. Vae victis. (Liv.) 2. Mane accepi litteras pridie datas. (Cic.) 3. Non est consuetudo populi Romani ullam accipere ab hoste armato condicionem. (Caes.) 4. Mos antlquis fuit, usque ad meam servatus aetatem, primis epistulae verbis adiicere: "Si vales, bene est, ego valeo." (Sen.) 5. Dictum sapienti sat est. (PL) 6. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa

praedicavit. (Caes.) 7. Hannibal armis vicit, vitiis victus est. (Sen.) 8. Alea iacta est. 9. Omnia sunt subito mutata. (Caes.) 10. Gallia est omnis divlsa in partes tres. (Caes.) 11. Natio est omnis Gallorum admodum dedita religionibus. (Caes.)

12. Captlvi Romam missi atque ibi in carcere inclusi sunt. (Liv.) 13. In virtute

posita est vera felicitas. (Sen.) 14. Caesaris familiaris ethospes e manibus 1 hostium ereptus est. 15. Nihil est simul inventum et perfectum. (Cic.) 16. Ibi Orgetorlgis filia atque unus e filiis captus est. (Caes.) 17. Ita ancipiti proelio diu atque acriter 2 pugnatumest. (Caes.)

18. Syllaba longa brevi subiecta vocatur iiambus. (Hor.)

19. Una salus victis — nullam sperare salutem. (Verg.)

20. Dic mihi, Musa, virum, captae post tempora Troiae Qui mores hominum multorum vidit et urbes. (Hor.)

21. Amissum non flet, cum sola (e)st, Gellia patrem; Si quis adest, iussae prosiliunt lacrimae. Non luget, quisquis laudarl, Gellia, quaerit:

Ille dolet vere, qui sine teste dolet. (Mart. I, 33)

ABLATlVUS ABSOLUTUS

22. Pompeius amissis etiam castris solus fugit. (Cic.) 23. Quae 3 potest esse

vitae iucunditas sublatis amicitiis? (Cic.) 24. Verres praedonum duces accepta

pecunia dimlsit. (Cic.) 25. Perterritis omnibus sibi quisque consulebat. {Caes.)

26. Нас 4 oratione habita <Caesar> concilium dimlsit. (Caes.) 27. Illi gladiis

eductis caedere incipiunt eius servos. (Cic.) 28. Consul captis castris direptione praedaque abstinuit milites. 29. Graeci advenientibus Persis Thermopylas occupavere. (Iust.) 30. Latrante uno latrat statim et alter canis. (prov.)31. Alienos agros irrigas tuis sitientibus. (prov.) 32. Quia voluntas tacitis nobis intellegi non potest, verba reperta sunt. (Cic.) 33. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque multis eorum 5 expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et расе facta constituit cohortes in Nantuatibus collocare.

34. Quam bene Saturno vivebant rege. (Tib.)

35. Tu nihil invlta dlces faciesque Minerva. (Hor.)

l Abl. Plur. от manus, -us/(IV

скл.); 2 наречие от acer, -cris, -cre; 3 Nom. Sing./от

qui,

quae, quod; 4 Abl. Sing./от hic, haec, hoc; 5 речь идет о галльских племенах.

PUPIUS PISO ORATOR ЕТ SERVUS

Pupius Piso, orator Romanus, semper servos monuit tantum ad interrogata respondere et nihil praeterea dicere. Aliquando Clodium ad cenam invitari iussit. Hora cenae instabat; aderant ceteri convlvae omnes; solus Clodius exspectabatur.

Iterum servus a Pisone ad eum missus est.Clodio satis diu exspectato Piso servo:

"Dic, — inquit, — num non invitasti (=invitavisti) Clodium?" "Invitavi,"—

respondit ille. "Cur ergo non venit?" "Quia venlre non potest." Tum Piso: "Cur id

non statim dixisti?"

Respondit servus: "Quia non sum a te interrogatus."

Fame coacta vulpes alt(a) in vinea Uvam petebat summis saliens viribus. Quam 1 tanger(e) ut non potuit, discedens ait:

"Nondum matura (e)st; nol(o) acerbam sumere."

1 Acc. Sing./от qui, quac, quod.

(Phaedr. IV,3)

Pom a da t autumnus; formosa (e)stmessibus 1 aestas;

Ver

praebet flores;

igne levatur

hiems.

Temporibus certis

matura m

rusticus

uva m

Deligit, et nud o su b pede musta 2

fluunt.

Temporibus certis desectas

alligat

herbas

Et tonsam raro pectine 3 verrit 4 humum .

Ipse potes riguis 5 plantam 6 deponer(e)

in hortls,

Ipse potes rlvos ducere lenis

aquae.

(Ov.

Remedia

amoris

187-194)

1 Messis, -is/— жатва; 2 mustum, -i n — молодое вино; 3 pecten, -inis m — грабли; 4 verro, -, versum, -ere — волочить, мести, сгребать; 5 riguus, -a, -um — орошенный; 6 planta, -ae/ — черенок, отросток.

§ 15. PLUSQUAMPERFECTU M

E T FUTURU M

INDICATIV I ACTlV I

E T

PASSIVI.

QUI,

QUAE,

QUOD

SECUNDU M

Образование Plusquamperfectum Indicatlvi Actlvi

Основа перфекта + суффикс -ега- + личныеокончания

Образование Futurum II Actlvi

Основа перфекта + суффикс -ег- (1 лицо Sing.) /-eri- + личныеокончания

Образование страдательного залога Plusquamperfectum Indicatlvi и Futurum II

Plusquamperfectum

Participium Perfecti PassTvi и Imperfectum IndicatTvi от "esse"

Casus

Nom.

Gen.

Dat.

Acc.

Abl.

m

qul

quem

quo

Sing.

/

n

quae

quod

cuius

cul / cui*

quam

quod

qua

quo

Futurum II

Participium Perfecti PassTvi и Futurum I от "esse"

Pl

m

/

quT

quae

quorum

quarum

quibus

quos

quas

quibus

n

quae

quorum

quae

Данная форма произносится односложно.

1. Scipionis flliae ex aerario dotem acceperunt, quia nihil illis reliquerat

pater. (Sen.) 2. Leonidas regi Persarum, qui scripserat: "Mitte arma!", rescripsit:

"Veni et sume!". 3. Militum vires inopia frumenti deminuerat. (Caes.) 4. Multis hostibus, qui ex incendiis se servaverant, interfectis urbs a Romanis capta est.

5. Antlquis temporibus forum Romanum rostris navium expugnatarum ornatum

erat. 6. Loca amoena facile in otio feroces militum animos molliverant. (Sali)

7. Galli Transalplni, qui in Italiam irruperant, caesi sunt. 8. Carthagine capta milites

Romani, qui urbem invaserant, nec sacris nec privatis aedificiis pepercerunt.

9. Helvetii vicis relictis iam per fines Sequanorum copias suas traduxerant et in

Aeduorum flnes pervenerant. (Caes.) 10. Magna multitudo undique ex Gallia perditorum hominum convenerat. (Caes.) 11. Si а т е rogatus eris, nonne

respondebis? 12. Si perdiderit Phidias statuam, protinus alteram faciet. (Sen.)

Verris similis fuero, non magis mihi deerit inimlcus, quam Verri

defuit. (Cic.) 14. Si fatum tibi ex hoc 1 morbo convalescere, sive tu medicum adhibueris, sive non adhibueris, convalesces. Si fatum tibi est ex hoc morbo non convalescere, sive tu medicum adhibueris, sive non adhibueris, non conva- lesces. (Cic.) 15. Philippus, Macedonum rex, Lacedaemoniis scripsit: "Si in Laconicam venero, finibus vestris vos expellam." Lacedaemonii ei rescripserunt:

"Si." 16. Legati Persarum Atheniensibus dixerunt: "Nisi regi nostro aqua et terra data erit, urbs vestra delebitur, coniuges liberique in servitutem abducentur."

13. Si

<

>

17. Donec eris felix, multos numerabis amicos. Tempora si fuerint nubila, solus eris. (Ov.)

Carpiteflorem Qui nisi carptus erit, turpiter ipse cadet. (Ov.) 19. Heredem tibi me, Catulle, dicis. Non credam, nisi legero, Catulle. (Mart. XII, 73)

QUI, QUAE, QUOD

22. Movemur locis ipsis, in quibus eorum, quos diligimus, adsunt

vestigia. (Cic.) 23. Omnes nos in iis linguis, quas non intellegimus, quae sunt innumerabiles, surdi profecto sumus. (Cic.) 24. Libenter homines, quod volunt, credunt. (Caes.) 25. Alexander Magnus omnes, qui proelio superfuerant, crucibus affixit. (Iust.) 26. Quid est, Catillna? Num dubitas id me imperante facere, quod iam tua sponte faciebas? (Cic.)

27. Caelum, non animum, mutant qul trans таге currunt. (Hor.)

28. Stultum (e)st timere, quod vltarl non potest. (Syr.)

29. Quae tua sunt, tib(i) habe; quae mea, redde mihi. (Mart.)

30. Iamqu(e) opus exegi, quod пёс Iovis ira пес ignis, Nec poterit ferrum пес edax abolere vetustas. (Ov.)

31. Quem recitas, meus est, б Fidentine, libellus. Sed male cum recitas, incipit esse tuus. (Mart. I, 38)

32. Primus amor Phoebi 2 — Daphne 3 Peneia 4 , quem поп Fors ignara 5 dedit, sed saeva Cupidinis ira. (Ov.)

1 Abl. Sing. m от hic, haec, hoc; 2 Phoebus, -i m —-Феб, Аполлон; 3 Daphne,

-es/ — Дафна,

дочь речного бога Пенея; 4 Peneius, -а, -и т — Пенеев; 5 ignarus, -а, -и т незнающий.

D E

EUCLlD E

Temporibus antiquis discordia inter Athenas et Megar a fuerat. Qua de causa

Athenienses

"Si qui Megarensis in urbem nostram venerit, capite damnabitur."

prohibuerant Megarenses

cives Athenas

intrare. Placuerat populo:

Tum Euclldes Megarensis, qui ante id decretum et esse Athenis et audire

Socratem consueverat, eo decreto

indutus Athenas ad Socratem commeabat. Itaque noctis tempore consiliorum et

sermonum eius erat particeps, rursusque sub lucem eadem veste tectus

cognito sub nocte m tunica longa muliebri

evadebat.

(по Gell

VII, 10)

DE AMICITIA ET PECUNIA

Philippi, regis Macedonum, filius, benevolentiam amicorum donis

sibi conciliare studebat. Quod ubi Philippus animadvertit, eum talibus fere verbis vituperavit: "Num ii tibi fideles erunt, quos pecunia conciliaveris?" Amor et amicitia non auro, sed virtute comparantur.

Alexander,

Gratia, Musa, tibi. Nam tu solatia praebes, Tu спгаё requies, tu medicina venis, Tu dux et comes es; Ш nos abducis ab Histro

In medioque mihi das Helicone locum. Tu mihi, quod rarum (e)st, vivo sublime dedistl, Nomen, ab exsequiis quod dare fama solet.

(Ov. TristialV, 10, 117-122)

§ 16. СТЕПЕНИ СРАВНЕНИЯ ПРИЛАГАТЕЛЬНЫХ И

НАРЕЧИЙ.

ABLATIVUS COMPARATIONIS. GENETlVUS PARTITIVUS.

ABLATIVUS

MENSURAE

Образование сравнительной степени прилагательных

т, /:

основа + ior (Gen. Sing.

для для п: основа + ius (Gen. Sing. -ioris)

-ioris)

Образование превосходной степени прилагательных

1. Основа + -issimus, -а, -ит

2. Nom. на -er + -rimus, -а, -ит

3. Основа + -limus, -а, -ит (facilis, -e; difficilis, -e; similis, -e; dissimilis, -e; humilis, -e; gracilis, -e)

1. Ех Nestoris lingua melle dulcior fluebat oratio. (Cic.) 2. Constat officia alia esse iuvenum, alia seniorum. 3. Nullus est locus domestica sede iucun- dior. (Cic.) 4. Gentes facilius est barbaras regere, quam animum suum continere. (Sen.) 5. Utilius est fortes milites esse, quam grandes. (Vegetius) 6. Plinius Maior dicit omnes fontes aestate quam hieme gelidiores esse. 7. Hostes loco superiore occupato Romanos prohibere coeperunt. (Caes.) 8. Ita sentio Latmam linguam non modo non inopem, ut vulgo putant, sed locupletiorem etiam esse, quam Graecam. (Cic.) 9. Regibus boni quam mali suspectiores sunt semperque eis aliena virtus formidulosa 1 est. (Sall.) 10. Pauci, quibus relicta est anima, clausi in tenebris, cum maerore morte graviorem vitam exigunt. (Sall.) 11. Dentium, oculorum dolor acutissimus est. (Sen.) 12. Ti. (=Tiberius) Sempronius Gracchus iuvenum longe acerrimus fuit. 13. Multo miserior Dolabella, quam ille, quem tu miserrimum esse voluisti. (Cic.) 14. Omnium gentium, quae Galliam incolebant, fortissimi erant Belgae. 15. Iugurtha — homo omnium, quos terra sustinet, sceleratissimus. (Sall.) 16. Cum omnium bellicosissimis bellum gessi: multa castra cepi, multa vastavi. (Cic.) 17. Nemo celerius opprimitur, quam qui nihil timet, et frequentissimum initium calamitatis est securitas. (Vell.) 18. Is homo mihi videtur 2 amplissimus, qui sua virtute in altiorem locum pervenit, non qui ascendit per alterlus incommodum et calamitatem. (Cic.) 19. Vilius argentum (e)st auro, virtutibus aurum. (Hor.) 20. Nutrltur vento, vento restinguitur ignis. Lenis alit flammas, grandior aura necat. (Ov.)

1 Formidulosus, -a, -um — пугающий, страшный; 2 videor —

кажусь.

СУППЛЕТИВНЫЕ СТЕПЕНИ СРАВНЕНИЯ ПРИЛАГАТЕЛЬНЫХ

Gradus positivus

Gradus comparatlvus

bonus, -а, -um

melior, -ius

malus, -a, -um

peior, -ius

magnus, -a, -um

maior, -ius

parvus, -a, -um

minor, minus

multi, -ae, -a

Sing. m,f — ; n plus

Pl

plures, plura

Gradus superlatlvus

optimus, -a, -um pessimus, -a, -um maximus, -a, -um minimus, -a, -um

plurimi, -ae, -a

21. Pessimum inimicorum genus — laudantes. (Tac.) 22. Turpis fuga mortis

omni est morte peior. (Cic.) 23. Non omnia apud priores meliora. (Tac.) 24. Qui

prior strinxerit ferrum, eius victoria erit. (Liv.) 25. Nihil est agri cultura melius, nihil dulcius, nihil homine libero dignius. (Cic.) 26. Minus habeo, quam speravi, sed fortasse plus speravi, quam debui. (Sen.) 27. Maximis minimisque corporibus par est dolor vulneris. (Sen.) 28. Iovem propter beneficia populus Romanus optimum, propter vim maximum nominavit. (Cic.) 29. <Caesar> maturat ab Urbe proficisci 3 et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. (Caes.) 30. Plerumque in summo periculo timor misericordiam non recipit. (Caes.) 31. Plinius Maior memoriam necessarium maxime vitae bonum esse scripsit. 32. C.Volusenus, qui in Britanniam cum navi longa praemissus erat, a Caesare magis strenuus, quam alii principes, putabatur.

33. Crocodilis superior pars corporis dura $t inpenetrabilis 4 est etiam maiorum

animalium dentibus; at inferior mollis et tenera. (Sen.) 34. Aquam salubrem aeris quam simillimam esse oportet, quia aquarum salubrium odoriiullus esse debet.

35. Aliquando M. Tullius Cicero orator in foro generum suum P. Cornelium

Dolabellam, qui homo humillima statura erat, vidit longo gladio accinctum. "Quis, — inquit, — generum meum ad gladium alligavit?"

3 Infmitivus

praesentis отложительного глагола; см. proficiscor; 4 inpenetrabilis, -e

непроницаемый.

СТЕПЕНИ

СРАВНЕНИЯ

НАРЕЧИИ

СУППЛЕТИВНЫЕ СТЕПЕНИ СРАВНЕНИЯ

Gradus positTvus

Gradus comparativus

Gradus superlatlvus

bene

melius

optime

male

peius

pessime

magnopere (очень)

magis

maxime

parum

minus

minime

multum

plus

plurimum

36. Citius, altius, fortius. (Девиз Олимпийских игр с 1913 г.) 37. Potius sero,

quam nunquam. (Liv.) 38. Me benignius

omnes salutabant, quam salutabant

prius. (PL)39. Omne bellum sumitur facile, ceterum aegerrime desinit. 40. Vir bonus difficillime alios esse improbos existimat. 41. Non minus est imperatoris consilio superare, quam gladio. (Caes.) 42. Quo plura habes, acrius, quae non habes, cupis. (Curt.) 43. Inhumana crudelitas, perfidia plus, quam Punica <in Hannibale fuit>. (Liv.)

44. Serius aut citius sedem properamus ad unam. (Ov.)

DE MILTIADE, THEMISTOCLE, ARISTlDE

Nihil peius et turpius est animo ingrato. Nihilo minus multi Athenienses, qui

de patria bene meriti erant 1 , pessimam et miserrimam vitam habuere (=habuerunt). Cives ingrati Miltiadem proditionis accusaverunt, et constat Miltiadem in vinculis publicis vitam efflare. Themistocles, qui e numero maximorum et pruden- tissimorum virorum fuit, ex urbe Atheniensium relegatus ad inimlcos migravit et regi Persarum paruit. Etiam AristTdem, iustissimum probissimumque omnium Atheniensium, cives accusaverunt et aqua ignique ei interdixerunt. Brevi autem

tempore virum

optimum revocaverunt. Nomina Miltiadis, Themistoclis, Aristldis

notiora et clariora nominibus multorum regum et principum sunt.

1 От mereor; de patria bene meriti erant — оказали большие услуги родине.

VINI

LAUDE S

Vino aluntur vires, sanguis colorque hominum. Quantum roboris aliis populis

feritas regionis facit, tantum nobis vinum . Lactis potus ossa alit, aqua — carnes;

ideo minus ruboris est in corporibus contraque labores patientiae. Itaque minus

ruboris est in corporibus illis et minus roboris. Vino modic o nervi iuvantur.

Stomachus recreatur et appetentia ciborum invitatur; tristitia et cura hebetatur 1 ,

somnus conciliatur. Asclepiades utilitatem vini aequari vix cum deorum potentia

posse pronuntiavit.

(по Plin. Maior, Naturalis historia XXIII, 3 7-38)

1 Hebeto, 1 —

притуплять.

Minister vetuli 1 puer FalernT,

Inger 2 mi 3 calices 4 amariores,

Ut lex Postumiae iubet magistrae

Ebrios(o) 5 acin(o) 6 ebriosioris

(Catull

27)

1 Vetulus, -a, -um (-vetus) — довольно старый ; 2 Imperat. Sing. от ingero, -gessi, -gestum, -ere — вносить, наполнять; 3 =mihi; 4 calix, -icis m — чаша; 5 ebriosus, -a, -um — предающийся пьянству; пьяный; 6 acinus, -\m — (виноградная) ягода.

Disertissime Romuli nepotum, Quot sunt quotque fuere, Marce TullT, Quotque post alils erunt in annls, Gratias tibi maximas Catullus Agit pessimus omnium poeta, Tanto pessimus omnium poeta, Quanto t(u) optimus omnium patronus.

{Catull 49)

§ 17. ЧЕТВЕРТОЕ СКЛОНЕНИЕ. SUPINUM I и II. IDEM, EADEM, IDEM. ABLATlVUS LIMITATIONIS

Casus

 

m

Nom., Voc.

-us

Gen.

Dat.

-ul

Acc.

-um

Abl.

Четвертое склонение

Sing.

-Qs

n

-п

-п = Nom. Sing.

-п

m

-Qs

-Qs

PL

-uum

-ibus

n

-ua

= Nom.Pl.

-ibus

1.ConsulesRomani in bello exercituipraeerant. 2.Iurgantium iraperveniebat etiamad manus. (Curt) 3.Recte etvere dicebatCaesardelectum verborum esse originem eloquentiae. (Cic.) 4. Litterarum radlces amarae sunt, fructus iucundiores. (Cic.) 5. Ad maiorum navium multitudinem idoneus portus est. 6. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestrecommit- tit. (Caes.) 1. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt. (Caes 8.Refecto ponte,quem hostes rescinderant, <Labienus> exercitumtradu- cit.(Caes.) 9.Cognito CaesarisadventuAriovistus legatos ad eum mittit. (Ca 10.<Studia litterarum> delectant domi,nonimpediunt foris. (Cic.) 11. Tullus Hostilius salubriora credebat militiae, quamdomicorporaiuvenum esse. (Liv.) 12. Princeps Academiae Philo domo profugit Romamque venit. (Cic.) 13.Nonnullapars militum domumdiscedit. (Caes.) 14.Croesus praevalido hostium equitatui camelorum gregem opposuit, quorum novitate etodore consternati equi nonsolum insidentes praecipitaverunt, sed peditumquoque suorum ordines protriverunt. (Frontin.) 15. Nonidem iis, qui summasimperii tenent, expedit et multitudini. (Nep.) 16.Non omnibus aetatibus eadem conveniunt.(Cic.) 17. Nemo nostrumIdem estin senectute, qui fuitiuvenis. Ne

nostrum est ldem mane, qui fuit pridie. (Sen.) 18. Aedui legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium. (Caes.) 19. Hannibal patriam defensum revocatus

<est>. (Nep.)

hiematum exercitum reduxit. (Nep.) 21. Bello Helvetiorum confecto totius fere Galliae legati ad Caesarem gratulatum 1 convenerunt. (Caes.) 22. Nihil facilius scitu est. (Liv) 23. Libertatis restitutae dulce auditunomen. (Liv.) 24. Eotempore in regia 2 prodigium 3 visu eventuque mirabile fuit. (Liv.)

20. Agesilaus magna praeda militibus locupletatis Ephesum

25. Poena metusqu(e) aberant. (Ov.)

26. Gutta cavat lapidem, consumitur anulus usu. (Ov.)

27. Dente timentur apri; defendunt cornua cervos. (Mart.)

28. Hic tibi 4 mortis erant metae, domus alta sub Ida. (Verg.)

29. Vos

exemplaria Graeca

Nocturna versate manu, versate diurna. (Hor.)

30. Iuppiter antlqui contraxit tempora veris

Per hiemes aestusqu(e) et inaequales autumnos. (Ov.)

31. Exegi monument(um) aere perennius

Regalique situpyramid(um) altius

(Hor.)

32. Difficilis, facilis, iucundus, acerbus es idem; Nec tecum possum vivere пёс sine te. (Mart.XII, 46)

1 Suplnum I от gratulor; 2 regia, -ae/ — царский дворец; 3 над головой спящего Сервия Туллия появилось пламя; prodigium, -и п — чудесное явление; 4 tibi — троянцу Эолу, убитому Турном («Энеида»).

D E NIOB A

Nioba, Tantali filia, uxor erat Amphionis, regis Thebanorum. Ea mulier propter potentiam divitiasque marlti et pulchritudinis suae causa superbissima ftiit, maxim e autem propterea quod multos liberos habuit. Fama est mulieres et virgines aliquando Latonae, matri Apollinis et Dianae, sacrificare. Forte Niob a in conspectum earum veniens feminas vituperavit: "Cur, — inquit, — illi, non mihi sacrificatis? Pulchritudine, potentia, divitiis, etiam genere omnes homines supero. Mihi est Tantalus pater, Iovem avum appello. Idem socer meus est. Spectate liberos: Latona, quae unum filium et filiam unam habet, orba dici poterit, si mecum comparata erit!" His verbis dictis mulieres sacrificare prohibuit.

iram excitavit. De a statim liberis suis omnia

narravit, et illi precibus matris paruerunt. Apollo: "Verba audacia, — inquit, — istlus Niobae poena digna sunt." Idem Diana dixit. In arcem Thebarum venerunt, et Apollo filios, illa filias Niobae sagittis necaverunt. Ita Niobae ipsi superbia causa doloris, liberis autem et marlto, qui de caede liberorum certior factus 1 se ipse necavit, exitii causa fuit. Misericordia deorum Nioba in saxum mutata est,

lacrimae eius etiam nunc manant. Fabula ea in libro sexto Metamorphoseon а Р. Ovidio Nasone narrata est.

Qua de causa Nioba Latonae

1 Certior factus — узнав.

DE GERMANIS

I

Germania omnis a Gallis Raetisque et Pannoniis Rheno et Danuvio fluminibus, a Sarmatis Dacisque mutuo metu aut montibus separatur. Habitus corporis idem est omnibus Germanis: truces et caerulei oculi, magna corpora et tantum ad impetum valida. Laboris atque operum non eadem patientia est; minime sitim aestumque tolerant, frigora autem et inediam tolerare as- sueverunt. Terra eorum in universum aut silvis horrida aut paludibus foeda. Reges ex nobilitate, duces ex virtute sumunt. Nec regibus infinlta potestas est. Neque vinclre, ne verberare quidem nisi sacerdotibus permissum est. Ita credunt se poenas non iussu ducis habere, sed velut deo imperante. Deorum maxime Mercurium colunt, cui homines immolant. Herculem et Martem caesis animalibus placant.

(по

Tac. Germania 1, 4, 5, 7, 9)

II

Cimbri et Teutoni erant gentes Germanorum.Temporibus antlquis novas sedes toto orbe quaerebant et miserunt legatos ad senatum Romanum terram petentes. Repulsi autem id, quod precibus non potuerant, armis petebant et in Galliam Cisalpmam, quae erat provincia Romanorum, migrabant. Adventus Germanorum non solum incolis Galliae, sed etiam civibus Romanis, senatui magistratibusque Romanis magno metui fuit, quia semper permani victores fuerant. Tum in exercitu Romano C. Marius consul, homo insigp fortitudine, erat. Marius Teutonos sub ipsis Alpium radicibus proelio oppressit. Victis Teutonis in Cimbros convertitur. Victoriae Marii civitatem Romanam magno metu libe- raverunt. Senatus populusque Romanus et imperatori et exercitui post reditum maximas gratias habebant. Reliquiae exercitus Cimbrorum et Teutonorum domum evaserunt.

(по Florus, Epitome II, 37)

§ 18. ПЯТОЕ СКЛОНЕНИЕ. HIC, HAEC, НОС. МЕСТОИМЕНИЯ

НЕОПРЕДЕЛЕННЫЕ

Пятое склонение

Casus

Sing.

PL

Nom., Voc.

-es

-es

Gen.

-el /el

-erum

Dat.

-el /el

-ebus

Acc.

-em

-es

Abl.

-e

-ebus

Casus

Sing.

 

m

f

Nom.

hlc

haec

Gen.

huius

Dat.

huic

Acc.

hunc

hanc

Abl.

hoc

hac

n m

hl

hoc

horum

hoc

hoc

hos

Pl

/

n

hae

haec

harum

horum

hls

has

haec

hls

1. Nulla dies sine linea. 2. Quidquid discis, tibi discis. (Petr.) 3. In his locis maturae sunt hiemes. (Caes.) 4. Omnium rerum principia parva sunt. (Cic.) 5. Secundae res neglegentiam creant. (Liv.) 6. Suae quisque fortunae faber est. (Sall.) 7. Suum cuiusque rei tempus. (Sen.) 8. Imperatorum res adversae auctoritatem minuunt. (Caes.) 9. In bello parva momenta in spem metumque impellunt animos. (Liv.) 10. Non, ut hominum vultus, sic locorum facies mutantur. (Tac.) 11. Galli spatia omnis temporis nonnumeris dierum, sednoctium flniunt. (Caes.) 12. Rem publicam vos vestris umeris sustinetis. (Cic.) 13. Sed, amlce, noli hanc epistolam Attico ostendere. (Cic.) 14. Obsecro te, quamprimum hoc me libera miserum metu. (Тек) 15. Quemcumque quaerit calamitas, facile invenit. (Syr.) 16. Malum nullum est sine aliquo bono. (Plin. Maior) 17. Errant, si qui in bello omnes secundos rerum proventus exspectant. (Caes.) 18. Con- suetudine quasi altera quaedam natura efficitur. (Cic.) 19. Videmus suam cuique rem esse carissimam. (Petr.) 20. CuTvis dolori remedium est patientia. (Syr.) 21. Omnia se simulant scire, neque quicquam sciunt. (PL) 22. Neque domi, neque in urbe invenio quemquam. (Pl.)

23.

Amicus certus in r(e) incerta cernitur. (Ennius)

24.

Dum licet, in rebus iucundis vive beatus. (Hor.)

26.

Quidquid id est, timeo Danaos, et dona ferentes. (Verg.)

DE FIDE ROMANORUM

Romani se aliis populis fide praestare putabant. Rem publicam in rebus et secundis et adversis fide et constantia virorum sustineri dicebant. Itaque, quod res gestas clarorum virorum adulescentibus exemplo esse putabant, multas fabulas de fide Romanorum narrabant. Haec de Fabricio, viro eximia virtute, narrantur. Romanis cum Tarentlnis bellum longe gerentibus Pyrrhus, vir summa rei bellicae scientia, ex Eplro Tarentmis auxilio venit. Multis Romanis vel in acie caesis vel captis Fabricius legatus ad Pyrrhum missus captivos redimere studuit. Pyrrhus autem, quod gratiam Romanorum sibi conciliare in animo habuit, captlvos sine pretio remlsit et, admiratione quadam Fabricii affectus eximiis donis eum temptavit. Quibus donis a Fabricio contemptis postero die Pyrrhus elephantum subito Fabricio monstrari iussit, sed huius specie vir Romanus nihil perterritus est. Intermisso anno contra Pyrrhum Fabricius est missus. Castris utrisque in propinquo positis Fabricius iterum exemplum egregiae fidei praebuit. Nam medicus regis in castra Romana venit et dominum suum magno pretio occidere proposuit. Fabricius autem medicum in vinculis ad Pyrrhum reduci iussit.

§ 19. PARTICIPIUM FUTURI ACTIVI. ACCUSATIVUS CUM INFINITlVO (продолжение). CONIUGATIO PERIPHRASTICA ACTlVA

1. Senatum corruptum esse dicunt. (Cic.) 2. Quem defendis, sperat se absolutum iri. {Cic.) 3. Timoleon maluit se diligi, quam metui. (Nep.) 4. Hostes in perpetuum se fore victores confidebant. 5. Illud tibi promitto senatum omnia comprobaturum. (Cic.) 6. Legati docuerunt bello Graeciam arsuram esse. (Liv.) 7. Fama est adiutum Terentium in scriptis a Laelio et Scipione. (Suet.) 8. An deum aliquem protecturum vos rapturumque hinc putatis? (Liv.) 9. Scio te non sponte tua errasse, sed amorem tibi pectus obscurasse. (JPL) 10. Spero multa vos liberosque vestros inre publica bona esse visuros. (Cic.) 11. Pentheum diripuisse aiuntBacchas: nugas maximas fiiisse credo. (Pl.) 12. Constat inter omnes neminem te uno iuris peritiorem esse. {Cic.) 13. Quis ignorat ex ipsa Socratis schola evasisse tyrannos et hostes patriae suae? (Quint.) 14. Praetorem decet non solum manus, sed etiam oculos abstinentes habere. (Cic.) 15. Peripatetici dicunt claros viros, а se instructos, rem publicam saepe rexisse. (Cic.) 17. Iniuriam qui facturus est, iam facit. (Sen.) 18. M. Catonem Graecas litteras in senectute didicisse accepi. (Cic.) 19. Puero dormienti, cui Servio Tullio nomen fuit, caput arsisse ferunt multorum in conspectu. (Liv.) 20. Cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis me non dissolutum videri. (Cic.)

21. Quoniam, Quintes, periculosissimi

duces captos iam et

comprehensos tenetis, existimare debetis omnes Catillnae spes concidisse. (Cic.)

22. Qui visuri domos, parentes, coniuges, liberos estis, ite 1 mecum. (Liv.) 23. Nam cast(um) esse decet pium poetam Ipsum; versiculos nihil necesse (e)st. (Catull.)

belli

nefarios

24.

Spes fovet ac melius cras fore semper ait. (Tih.) 25. Cras te victurum, cras dicis, Postume, semper. Dic mihi, cras istud, Postume, quando venit? (Mart.)

Credula vitam

1 Imperat. Pl. от глагола ео.

D E

CORIOLAN O

Cn. Marcius Coriolanus, dux belli peritissimus, qui moleste ferebat plebeios potentiam aliquam et tribunos habere, exsilio a populo damnatus in Volscos, infestum Romanis populum, discessit. Ira in patriam suam commotus bellum contra Romano s una cum Volscis gerebat. Castris ante urbem positis patriciorum agros

intactos rellquit, sperans discordiam inter patricios et plebeios excitatum iri. Sed extemum inimlcum maximu m concordiae vinculum esse apparuit. Itaque nonnulli patricii, legati ad Coriolanum missi, movere virum iratum studebant, qui tamen

posse iam

urbem suam deleri cupiebat. Du m Roman i Coriolanum ulla re moveri

non credunt, mater uxorque eius Roma m lacrimis defensurae in castra hostium venerunt. Verbis acerbis mater filium vituperavit dicens eu m non solum urbern,

sed etiam filios eius perditurum, sese autem uxoremque eius miserrimas mulierum esse. His verbis lacrimisque feminarum fractus Coriolanus bello destitit et castra a Roma movit. Deinde a Volscis interfectus est, propterea quod victoriam certam amissam Romamque feminarum lacrimis concessam esse moleste ferebant.

§ 20. НЕПРАВИЛЬНЫЕ

ГЛАГОЛЫ

(VOLO, NOLO, MALO; EO; FERO; EDO И ПРОИЗВОДНЫЕ).

NOMINATlVUS

CUMINFINITIVO

1.1, rus te amove! (PL) 2. Sic transit gloria mundi! 3. Omnia mutantur, nihil interit. (Ov) 4. Orta omnia intereunt. (Sall.) 5. Si vis pacem, parabellum. 6. Nemo alteri imperium volens concedit. (Sall) 7. Aliena vitia reprehendi quisque mavult, quam sua. (Quint.) 8. Altera manus fert lapidem, panem ostentat altera. (Pl.) 9. Idem velle atque idem nolle — ea demum firma amicitia est. (SalL) 10. Omnia tibi fortuna abstulit, sed spem rellquit. (Sen.) 11. Meum caput obtuli pro patria periculis omnibus. (Cic.) 12. Duo consules eius anni — alter morbo, alter ferro periit. (Liv.) 13. Si ursus hominem comest, quanto magis homo debet ursum comesse. (Petr.) 14. Quae volumus, et credimus libenter, et, quae sentlmus ipsi, reliquos sentire speramus. (Caes.) 15. Diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. (Caes.) 16. Romanus orator non bellum se Syracusanis, sed opem auxiliumque afferre ait. (Liv.) 17. Ad Labienum incredibili celeritate de Caesaris victoria fama perfertur. (Caes.) 18. Aurum et argentum omne publicum privatumque ad se iubet deferri. (Liv.) 19. Nonnullae militum voces audiebantur sese contra civem et consulem armanon laturos. (Caes.) 20. Druides impnmis hoc volunt persuadere non interlre animas, sed ab aliis post mortem translre ad alios. (Caes.) 21. Dolebam, patres conscripti, rem publicam, vestris quondam meisque consiliis conservatam, brevi tempore esse peritiiram. (Cic.) 22. Apollo Pythius oraculum edidit Spartam nulla re alia nisi avaritia esse perituram. (Cic.)

В

23. Impnmis arduum videtur res gestas scribere. (SalL) 24. Clarae mortes,

pro patria oppetltae 1 , beatae videri solent. (Cic.) 25. Inimlcus patriae fuisse Ti. Gracchus a patriciis existimatus est. (Val. Мах.) 26. Lectitavisse Platonem studiose, audivisse etiamDemosthenes dicitur. (Cic.) 27. Quammultos scriptores rerum suarum Magnus ille Alexander secum habuisse dicitur. (Cic.) 28. Tempora rei publicae mihi quidem turbulenta videntur fore. (Cic.) 29. Qui stultis videri erudlti volunt, stulti erudltis videntur. (Quint.) 30. Romulus non solum Urbem condidisse, sed etiam ipse optimus augur fuisse dicitur. (Cic.)

31. Pacem huc fertis, an arma? (Verg.)

32. STc itur ad astra. (Verg.)

33. Stultum facit fortuna quem vult perdere. (Syr.)

34.

6 navis, referent in таге te novi Fluctus. 6, quid agis? Fortiter occupa Portum. (Hor.)

35. Est modus in rebus; sunt certl denique fmes, Quos ultra citraque nequit consistere rectum. (Нок)*

36. Luna mihi tremulum praebebat lumen eunti. (Ov.)

37. Graecia capta ferum victorem cepit et artes Intulit agrestl Latio. (Нок)

38. Nec, quae praeteriit, iterum revocabitur unda, Nec, quae praeteriit, hora redire potest. (Ov.)

1 Oppeto, -Tvi (ii), Itum, -ere -— подвергаться; mortem oppetere — умирать.

D E

THRASYBUL O

Thrasybulo Atheniensi neminem Cornelius Nepos rerum scriptor praefert fide,

constantia, magnitudine animi, in patriam amore. Na m multi voluerunt paucique

potuerunt ab uno tyranno patriam liberare, hic autem a triginta oppressam tyrannis

e servitute in libertatem vindicavit. Nem o eum antelbat his virtutibus, sed multi

nobilitate praecurrerunt. Primu m Peloponnesio bello multa hic sine Alcibiade

gessit, ille autem nullam rem sine hoc. Postea triginta tyrannis servitute oppressas

tenentibus Athenas no n solum primus, sed etiam solus initio bellum intulit.

Tyrannis devictis et reconciliata расе plurimum in civitate poterat et, dum quidam ex iis, qui simul cum eo in exsilio fuerant, caedem facere hostium volebant, legem tulit oblivionis appellatam.

* Начиная с этого параграфа ударения ставляются.

в гекзаметре и элегическом дистихе

не про-

§

21 . VERB A

DEPONENTIA , SEMIDEPONENTIA ,

DEFECTIVA .

IMPERATIVU S PRAESENTI S

PASSIVI.

IMPERATIVU S

FUTUR I ACTlV I E T

PASSIV I

1. Mementomori . 2. Gloria m invidia sequitur. (Sall.)

3. Vincere scis, Hannibal ,

victoriauti nescis. (Liv.)4. Nostra utere amicitia. (Тек) 5. Nonprogredi est regredi. 6. Ave, imperator, morituri te salutant! (Suet.) 7. Poetae nascuntur, oratores fiunt. (prov.) 8. Illi palam de eorum iniuriis sunt questi. (Caes.) 9. Factum est illud; fieri infectum non potest. (Pl) 10. Undique in murum lapides iaci coepti sunt. (Caes.) 11. Egredere ex urbe, Catilma, libera rem publicam metu; in exsilium

>proficiscere. <

(Cic.) 12. Varro sealtero dieadcolloquium ventorumprofessus

est. (Caes.) 13. Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est. (Caes.) 14. Legati, qui missi in Macedoniam erant, iam reverterimt Romam. (Liv.) 15. Non fit sine periculo facinus magnum nec memorabile. (Тек)

16.

Memini etiam, quae nolo; oblivisci non possum, quae volo. (Cic.) 17. Han-

nibalem propter crudelitatem semper haec civitas oderit. (Cic.) 18. Hostes

impeditos nostri in flumine aggressi magnum eorumnumerum occiderunt. (Caes.)

19. Hannibalis miles, ubi transgressos flumen hostes nuntiatum est, alacer animis

corporibusque arma capit atque in aciem procedit. (Liv.) 20. Cares, qui tum Lemnum incolebant, Miltiadi resistere ausi non sunt atque ex insula demig- rarunt. (Nep.) 21. Memento promississe te mihi omne argentum redditum iri. — Meminero: de isto quietus esto. (Pl) 22. Metus ac terror sunt infirma vincula caritatis; quaeubi removeris, qui timere desierint, odisse incipient. (Tac.)23. Regio imperio duo sunto iique consules appellantor. (Cic.)

24. Meminisse durum (e)st, quae fuit durum pati. (Sen.)

25. Dulc(e) et decorum (e)st pro patria mori. (Hor.)

26. Nltimur in vetitum semper cupimusque negata. (Ov.)

27. Oderunt hilarem tristes, tristemque iocosl. (Hor.)

ACUTE DICTUM

Samiorum legati, auxilium orantes, longa oratione usi erant. Responderunt Lacedaemonii: "Prima sumus obllti, postrema non intelleximus, quia prima non meminimus".

Ipsa quoqu(e) assiduo labuntur tempora motu, Non secus ac flumen. Nequ(e) enim consistere flumen, Nec levis hora potest; sed ut und(a) impellitur unda Urgeturqu(e) eadem veniens urgetque priorem, Tempora slc fugiunt pariter pariterque sequuntur Et nova sunt semper.

(Ov. Metamorphoses XV, 179-

184)

§ 22.ЧИСЛИТЕЛЬНЫЕ

1. Tres faciunt collegium 1 . 2. Dies triginta, aut plus eo, in navi fui. (Тек) 3. Nemo debet bis punlri pro uno delicto. (Non bis in idem.) 4. Duo cum idem faciunt, saepe non est idem. (Тек) 5. Pyrenaei montis spatium sescenta milia passuum efficit. (lust.) 6. Militaris aetas estpost annum septimum decimum usque ad quadragesimum sextum. (FoKcellini in уекЬит "militdris") 7. Duode- quadraginta annos Dionysius tyrannus fuit opulentissimae civitatis. (Cic.) 8. Senator post sexagesimum et quintum annum in curiam venlre non cogitur nec vetatur. (Sen.) 9. Horatius quinquagesirno septimo aetatis suae anno Romae moritur. (Suet.) 10. Aequinoctium vernum a. d. 2 VIII Kalendas Aprlles peragi videtur. (Plin. Maior) 11. Roma condita est secundo anno Olympiadis sep-

timae. (Cic.) 12. Viginti talentis unam orationem Isocrates vendidit. (Plin. Маюк)

13. Convivarum numerum incipere oportet a Gratiarum numero et progredi ad

Musarum, id estproficisci a tribus et consistere in novem. (Varro) 14. <Helvetii> angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum ducenta quadraginta, in latitudinem centum et octoginta patebant. (Caes.) 15. Ex eo proelio circiter hominum milia centum et triginta superfUerunt eaque tota noctecontinenter ierunt. (Caes.) 16. <Caesar> diebus omnino duodeviginti trans Rhenum consumptis satis et ad laudem et ad utilitatem populi Romani profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescindit. (Caes.)

17. <Populus Romanus> duas tantum res anxius optat:

Pan(em) et circenses. (Iuv.)

18. "Tnginta toto mala sunt epigrammata libro". Si totidem bona sunt, Lause, bonus liber est. (Mart. VII, 81)

DE GALLORUM NUMERO

In castris Helvetiorum tabulae repertae sunt, litteris Graecis confectae et ad Caesarem relatae, quibus in tabulis nominatim ratio confecta erat, qui numerus domo exisset 3 eorum, qui arma ferre possent 4 , et item separatim pueri, senes mulieresque. Quarum omnium rerum summa erat capitum Helvetiorum milia CCLXIII, Tulingorum 5 milia XXXVI, Latobrigorum 5 XIV, Rauracorum 5 XXIII, Boiorum 5 XXXII; ex his, qui arma ferre possent, ad milia XCII. Summa omnium fuerunt ad milia CCCLXVIII. Eorum, qui domum redierunt, censu habito, ut Caesar imperaverat, repertus est numerus milium CX.

(Caes. Commentarii de hello Gallico I, 29)

1 Несколько измененный пример, взятый из «Дигест» (юридическая антология,

составленная при Юстиниане в VI в. от Р. X.); 2 = ante diem (например, а. d. quintum Kalendas —

coniunctlvi от "ехео"; 4 imperfectum

coniunctlvi от "possum"; 5 Tulingi, Latobrigi, Rauraci, Boii — тулинги, латобриги, раураки, бойи (галльские племена).

в пятый день перед календами); 3 plusquamperfectum

§

23 .

GERUNDIUM .

GERUNDIVUM В ФУНКЦИИ

ОПРЕДЕЛЕНИЯ

Образование герундия и герундива

Основа инфекта + суффикс -nd- (I, II спр.) / -end-(III, IV спр.)

1

gerundium:

gerundlvum: